T. LUCRETI CARI

DE RERUM NATURA

LIBER QUARTUS

(Avia Pieridum peragro loca nullius ante Trita solo, iuvat integros accedere fontis Atque haurire, iuvatque novos decerpere flores Insignemque meo capiti petere inde coronam Unde prius nulli velarint tempora musae; Primum quod magnis doceo de rebus et artis Religionum animum nodis exsolvere pergo, Deinde quod obscura de re tam lucida pango Carmina, musaeo contingens cuncta lepore. id quoque enim non ab nulla ratione videtur; Nam veluti pueris absinthia taetra medentes Cum dare conantur, prius oras poetila cireum Contingunt mellis dulei flavoque liquore, Ut puerorum aetas inprovida ludificetur Labrorum tenus, interea perpotet amarum Absinthi laticem deceptaque non capiatur, Sed potius tali pacto recreata valescat, Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur Tristior esse quibus non est tractata, retroque Volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti Carmine Pierio rationem exponere nostram Et quasi musaeo dulci contingere melle, Si tibi forte animum tali ratione tenere Versibus in nostris possem, dum percipis omnem Naturam rerum ac persentis utilitatem.)

Atque animi quoniam docui natura quid esset Et quibus e rebus cum corpore compta vigeret Quove modo distracta rediret in ordia prima, Nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res Attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus: Quae, quasi membranae summo de corpore rerum Dereptae, volitant ultroque citroque per auras, Atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes Terrificant atque in somnis, cum saepe figuras Contuimur miras simulacraque luce carentum, Quae nos horrifice languentis saepe sopore Excierunt: ne forte animas Acherunte reamur Effugere aut umbras inter vivos volitare Neve aliquid nostri post mortem posse relinqui, Cum corpus simul atque animi natura perempta In sua discessum dederint primordia quaeque.

Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras Mittier ab rebus summo de corpore rerum, Quoi quasi membranae, vel cortex nominitandast, Quod speciem ac formam similem gerit eius imago Cuitiscumque cluet de corpore fusa vagari. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde. principio quoniam mittunt in rebus apertis Corpora res multae, partim diffusa solute, Robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem, Et partim contexta magis condensaque, ut olim Cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae, Et vituli cum membranas de corpore summo Nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens Exuit in spinis vestem; nam saepe videmus Illorum spoliis vepres volitantibus auctas: Quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago Ab rebus mitti summo de corpore rerum. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant Quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas; Praesertim cum sint in summis corpora rebus Multa minuta, iaci quae possint ordine eodem Quo fuerint et formai servare figuram, Et multo citius, quanto minus indupediri Pauca queunt et quae sunt prima Fronte locata. nam certe iacere ae largiri multa videmus, Non solum ex alto penitusque, ut diximus ante, Verum de summis ipsum quoque saepe colorem. et volgo faciunt id lutea russaque vela Et ferrugina, cum magnis intenta theatris Per malos volgata trabesque trementia flutant; Namque ibi consessum caveai supter et omnem Scaenai speciem, patrum coetumque decorum Inficiunt coguntque suo fluitare colore. Et quanto circum mage sunt inclusa theatri MoenibuÍ, tam magis haec intus perfusa lepore Omnia conrident correpta luce diei. ergo lintea de summo cum corpore fucum Mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis Res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque. Sunt igitur iam formarum vestigia certa Quae volgo volitant suptili praedita filo Nec singillatim possunt seereta videri. praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res Consimiles ideo diffiisae e Rebus abundant, Ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae, Scinduntur per iter flexum, nec recta viarum Ostia sunt qua contendant exire coortae. at contra tenuis summi membrana coloris Cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit, In promptu quoniam est in prima fronte locata. Postremo speculis in aqua splendoreque in omni Quaecumque apparent nobis simulacra, necesse est, Quandoquidem simili specie sunt praedita rerum Extima, imaginibus missis Consistere rerum. Sunt igitur tenues formae, rerum similesque Effigiae, singillatim quas cernere nemo Cum possit tamen, adsiduo crebroque repulsu Reiectae reddunt speculorum ex aequore visum, Nec ratione alia servari posse videntur, Tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.

nunc age quam tenui natura constet imago Percipe. et in primis, quoniam primordia tantum Sunt infra nostros sensus tantoque minora Quam quae primum oculi coeptant non posse tueri, Nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum Cunctarum quam sint suptilia percipe paucis. Primum animalia sunt iam partim tantula, quorum Tertia pars nulla possit ratione videri. horum intestinum quodvis quale esse putandum est! Quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus? Quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque Unde anima atque animi constet natura necessum est ? Nonne vides quam sint subtilia quamque minuta? Praeterea quaecumque suo de corpore odorem Expirant acrem, panaces absinthia taetra Habrotonique graves et tristia centaurea, Quorum unum quidvis leviter si forte duobus Quin potius noscas rerum simulacra vagari Multa modis multis nulla vi cassaque sensu ?

(Sed ne forte putes ea demum sola vagari, Quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt Sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa Constituuntur in hoc caelo qui dicitur aer, Quae multis formata modis sublime feruntur Nec speeiem mutare suam liquentia cessant Et cuiusque modi formarum vertere in oras; Ut nubes facile interdum conerescere in alto Cernimus et mundi speciem violare serenam Aera mulcentes motu. nam saepe Gigantum Ora volare videntur et umbram ducere late, Interdum magni montes avolsaque saxa Montibus anteire et solem succedere praeter, Inde alios trahere atque inducere belua nimbos.) Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur Perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant Semper enim summum quicquid de rebus abundat Quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res, Transit, ut in primis vitrum . sed ubi aspera saxa Aut in materiam ligni pervenit, ibi iam Scinditur ut nullum simulacrum reddere possit. at cum splendida quae constant opposta fuerunt Densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum Nam neque, uti vitrum, potis est transire, neque autem Scindi; quam meminit levor praestare salutem. Quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent. Et quamvis subito quovis in tempore quamque Rem contra speculum ponas, apparet imago; Perpetuo fluere ut noscas e corpore summo Texturas rerum tenuis tenuisque figuras. Ergo multa brevi spatio simulacra genuntur, Ut merito celer his rebus dieatur origo. Et quasi multa brevi spatio summittere debet Luinina sol ut perpetuo sint omnia plena, Sic ab rebus item simili ratione necesse est Temporis in puncto rerum simulacra ferantur Multa modis multis in cunctas undique partis; Quandoquidem speculum quocumque obvertimus oris, Res ibi respondent simili forma atque colore. Praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli Tempestas, perquam subito fit turbida foede, Undique uti tenebras omnis Acherunta rearis Liquisse et magnas caeli complesse cavernas. Usque adeo taetra nimborum noete coorta Inpendent atrae formidinis ora superne; Quorum quantula pars sit imago dicere nemost Qui possit neque eam rationem reddere dictis.

Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur Et quae mobilitas ollis tranantibus auras Reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur, In quem quaeque, locum diverso numine tendunt, Suavidicis potius quam multis versibus edam; Parvus ut est cycni melior canor, ille gruuum quam Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. Principio persaepe levis res atque minutis Corporibus factas celeris licet esse videre. In quo iam genere est solis lux et vapor eius Propterea quia sunt e primis facta minutis Quae quasi cuduntur perque aeris intervallum Non dubitant transire sequenti concita plaga. suppeditatur enim confestim lumine lumen Et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur. Quapropter simulacra pari ratione necesse est Inmemorabile per spatium transcurrere posse Temporis in puncto, primum quod parvola causa Est procul a tergo quae provehat atque propellat, Quod superest, ubi tam volucri levitate ferantur; Deinde quod usque adeo textura praedita rara Mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res Et quasi permanare per aeris intervallurn. praeterea si, quae penitus corpuscula rerum Ex altoque foras mittuntur, solis uti lux Ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei Per totum caeli spatium difftindere sese Perque volare mare ac terras caelumque rigare Quid quae sunt igitur iam prima fronte parata, Cum iaciuntur et emissum res nulla moratur? Quone vides citius debere et longius ire Multiplexque loci spatium transcurrere eodem Tempore quo solis pervolgant lumina caelum ? Hoc etiam in primis speeimen verum esse videtur Quam celeri motu rerum simulacra ferantur, Quod simul ae primum sub diu splendor aquai Ponitur, extemplo caelo stellante serena Sidera respondent in aqua radiantia mundi. iamne vides igitur puncto tempore imago Aetheris ex oris in terrarum accidat oras ? Quare etiam atque etiam mira fateare necesse est Corpora quae feriant oculos visumque lacessant. perpetuoque flunnt certis ab rebus odores ; Frigus ut a fluviis, ealor ab sole, aestus ab undis Aequoris exesor moerorum litora cireum. Nec variae cessant voces volitare per auras. denique in os salsi venit humor saepe saporis, Eum mare versamur propter, dilutaque contra Cum tuimtir misceri absinthia, tangit amaror. usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter Fertur et in cunctas dimittitur undique partis Nec mora nec requies interdatur ulla fluendi, Perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper Cernere odorari licet et sentire sonare.

Praeterea quoniam manibus tractata figura In tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae Cernitur in luce et claro candore, necesse est Consimili causa tactum visumque moveri. Nunc igitur si quadratum temptamus et id nos Commovet in tenebris, in luci quae poterit res Accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago! Esse in imaginibus quapropter causa videtur Cernundi neque posse sine his res ulla videri. nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur Undique et in cunctas iaciuntur didita partis; Verum nos oculis quia solis cernere quimus, Propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes Res ibi eam contra feriant forma atque colore. et quantum quaeque ab nobis res absit, imago Eflicit ut videamus. et internoscere curat; Nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque Aera qui inter se cumque est oculosque locatus, Isque ita per nostras acies perlabitur omnis Et quasi perterget pupillas atque ita transit. propterea fit uti videamus quam procul absit Res quaeque. et quanto plus aeris ante agitatur Et nostros oculos perterget longior aura, Tam procul esse magis res quaeque remota videtur. Scilicet haec summe celeri ratione geruntur, Quale sit ut videamus et una quam, procul absit. Illud in his rebus minime mirabile habendum est, Cur, ea quae feriant oculos simulacra videri Singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur. Ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum Acre fluit frigus, non privam quamque solemus Particulam venti sentire et frigoris eius, Sed magis unorsum, flerique perinde videmus Corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res Verberet atque sui det sensum corporis extra. Praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum Tangimus extremum saxi summumque colorem, Nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam Duritiem penitus saxi sentimus in alto.

Nunc age, cur ultra speculum videatur imago Percipe; nam certe penitus semota videtur. Quod genus illa foris quae vere transpiciuntur, Ianua cum per se transpectum praebet apertum, Multa facitque foris ex aedibus ut videantur. is quoque enim duplic i geminoque fit aere visus. Primus enim citra postes tum cernitur aer, Inde fores ipsae dextra laevaque secuntur, Post extraria lux oculos perterget et aer Alter et illa foris quae vere transpiciuntur. sic ubi se primum speculi proiecit imago, Dum venit ad nostras acies, protrudit agitque Aera qui inter se cumquest oculosque locatus, Et facit ut prius hunc omnem sentire queamus Quam speculum. sed ubi speculum quoque sensimus ipsum, Continuo a nobis in idem quae Fertur imago Pervenit et nostros oculos reiecta revisit Atque alium prae se propellens aera volvit Et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque Distare ab speculo tantum semota videtur. quare etiam atque etiam minime mirarier est par, Illic quor reddant speculorum ex aequore visum, Aeribus binis quoniam res confit utraque. nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est, In speculis fit ut in laeva videatur eo quod Planitiem ad speculi veniens cum offendit imago Non convertitur incolumis, sed recta retrorsum Sic eliditur, ut siquis, prius arida quarn sit Cretea persona, adlidat pilaeve trabive, Atque ea continuo rectam si fronte figuram Servet et elisam retro sese Exprimat ipsa. Fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem Nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter. fit quoque de speculo in speculum ut mdatur imago, Quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint. nam quaecumque retro parte interiore latebunt, Inde tamen, quamvis torte penitusque remota, Omnia per flexos aditus educta licebit Pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. Usque adeo spectulo in speculum translucet imago, Et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat, Inde retro rursum redit et convertitur eodem. Quin etiam quaecumque latuscula sunt speculorum Adsimili lateris flexura praedita nostri, Dextera ea propter nobis simulacra remittunt, Aut quia de speculo in speculum transfertur imago, Inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod. Circum agitur, cum venit, imago propterea quod Flexa figura docet speculi convertier ad nos. indugredi porro pariter simulacra pedemque Ponere nobiscum credas gestumque imitari Propterea quia, de speculi qua parte recedas, Continuo nequeunt illinc simulacra reverti; Omnia quandoquidem cogit natura referri Ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus. Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri. sol etiam caecat, contra si tendere pergas, Propterea quia vis magnast ipsius et alte Aera per purum graviter simulacra feruntur Et feriunt oculos turbantia cornposituras. praeterea splendor quicumque est acer adurit Saepe oculos ideo quod semina possidet ignis Multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando. Lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur Arquati, quia luroris de corpore eorum Semina multa fluunt, simulacris obvia rerum, Multaque sunt oculis in eorum denique mista, Quae contage sua palloribus omnia pingunt. E tenebris autem quae sunt in luce tuemur Propterea quia, cum propior caliginis aer Ater init oculos prior et possedit apertos, Insequitur candens confestim lucidus aer Qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras Aeris illius; nam multis partibus hic est Mobilior multisque minutior et mage pollens. qui simul atque vias oculorum luce replevit Atque patefecit quas ante obsederat aer ater, continuo rerum simulacra Secuntur Quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus. quod contra facere in tenebris e luce nequimus Propterea quia posterior caliginis aer Crassior insequitur qui cuncta foramina complet Obsiditque vias oculorum, ne simulacra Possint ullarum rerum coniecta movere. quadratasque procul turris cum cernimus urbis, Propterea fit uti videantur saepe rutundae, Angulus optusus quia longe cernitur omnis Sive etiam potius non cernitur ac perit eius Plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus, Aera per multum quia dum simulacra feruntur, Cogit hebescere eum crebris offensibus aer. hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis, Fit quasi ut ad tornum saxorum structa terantur; Non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda, Sed quasi adumbratim paulum simulata videntur. Umbra videtur item nobis in sole moveri Et vestigia nostra sequi gestumque imitari; Aera si credis privatum lumine posse Indugredi, motus hominum gestumque sequentem; Nam nihil esse potest aliut nisi lumine cassus Aer id quod nos umbram perhibere suemus. Nimirum quia terra locis ex ordine certis Lumine privatur solis quacumque meantes Officimus, repletur item quod liquimus eius, Propterea fit uti videatur, quae fuit umbra Corporis, e regione eadem nos usque secuta. Semper enim nova se radiorum lumina fundunt Primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. Propterea facile et spoliatur lumine terra Et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.

Nec tamen hic oculos falli concedlmus hilum. Nam quocumque loco sit lux atque umbra tueri Illorum est; eadem vero sint lumina necne, Umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc, An potius flat paulo quod diximus ante, Hoc animi demum ratio discernere debet, Nec possunt oculi naturam noscere rerum. Proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur; Quae manet in statione, ea praeter creditur ire. Et fugere ad puppim colles eampique videntur Quos agimus praeter navem velisque volamus. Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis Cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu, Quandoquidem longos obitus exorta revisunt, Cum permensa suo sunt caelum corpore claro. Solque pari ratione manere et luna videntur In statione, ea quae ferri res indicat ipsa. Exstantisque procul medio de gurgite montis Classibus inter quos liber patet exitus ingens, Insula coniunctis tamen ex his una videtur. Atria versari et circumcursare columnae Usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi Desierunt verti, vix ut iam credere possint Non supra sese ruere omnia tecta minari. Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte Cum coeptat natura supraque extollere montes, Quos tibi tum supra sol montis esse videtur Comminus ipse suo contingens fervidus igni, Vix absunt nobis missus bis mille sagittae, Vix etiam cursus quingentos saepe veruti; Inter eos solemque iacent immania ponti Aequora substrata aetheriis ingentibus oris, Interiectaque sunt terrarum milia multa Quae variae retinent gentes et saecla ferarum. at conlectus aquae digitum non altior unum, Qui lapides inter sistit per strata viarum, Despectum praebet sub terras ingete tanto, A terris quantum caeli patet altus hiatus; Nubila dispicere et caelum ut videare videre Corpora mirando sub terras abdita caelo. Denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit Flumine et in rapidas amnis despeximus undas, Stantis equi corpus transversum ferre videtur Vis et in adversum flumen contrudere raptim, Et quocumque oculos traiecimus omnia ferri Et fluere adsimili nobis ratione videntur. Porticus aequali quamvis est denique ductu Stansque in perpetuum paribus suffulta columnis, Longa tamen parte ab summa cum tota videtur, Paulatim trahit angusti fastigia coni, Tecta solo iungens atque omnia dextera laevis Donec in obscurum coni conduxit acumen. in pelago nautis ex undis ortus in undis Sol fit uti videatur obire et condere lumen; Quippe ubi nihil aliud nisi aquam caelumque tuentur; Ne leviter credas labefactari undique sensus. At maris ignaris in portu clauda videntur Navigia aplustris fractis obnitier undae. Nam quaecumque supra rorem salis edita pars est Remorum, recta est, et recta superne guberna: Quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur Omnia converti sursumque supina reverti Et reflexa prope in summo fluitare liquore. Raraque per caelum cum venti nubila portant Tempore nocturno, tum splendida signa videntur Labier adversum nimbos atque ire superne Longe aliam in partem ac vera Ratione feruntur. At si forte oculo manus uni subdita supter Pressit eum, quodam sensu fit uti videantur Omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo, Bina lucernarum florentia lumina flammis Binaque per totas aedis geminare supellex Et duplicis hominum facies et corpora bina. Denique cum suavi devinxit membra sopore Somnus et in summa corpus iacet omne quiete, Tum vigilare tamen nobis et membra movere Nostra videmur, et in noctis caligine caeca cernere Cernere censemus solem lumenque diurnum Conclusoque loco caelum mare flumina montis Mutare et campos pedibus transire videmur, Et sonitus audire, severa silentia noctis Undique cum constent, et reddere dicta tacentes. Cetera de genere hoc miracula Multa videmus, Quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt, Nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit Propter opinatus animi quos addimus ipsi, Pro visis ut sint quae non sunt sensibuÍ visa. Nam nihil aegrius est quam res secernere apertas Ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.

Denique nihil sciri siquis putat, id quoque nescit An sciri possit, quoniam nihil scire fatetur. Hunc igitur contra mittam contendere causam, Qui capite ipse sua in statuit vestigia sese. Et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum Quaeram, cum in rebus veri nihil viderit ante, Unde sciat quid sit scire et nescire. vicissim, Notitiam veri quae res falsique crearit Et dubium certo quae res differre probarit. Invenies primis ab sensibus esse creatam Notitiem veri neque sensus posse refelli. Nam maiore fide debet reperirier illud, Sponte sua veris quod possit vincere falsa. Quid maiore fide porro quam sensus haberi Debet ? an ab sensu falso ratio orta valebit Dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ? Qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit olunis. An poterunt oculos aures reprehendere, an aures Tactus? an hunc porro tactum sapor arguet oris, An confutabunt nares oculive, revincent? Non, ut opinor, ita est. nam seorsum cuique potestas Divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est Et quod molle sit et gelidum fervensve seorsum Et seorsum varios rerum sentire colores Et quaecumque coloribu' sint coniuncta videre. Seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores Nascuntur, sorsum sonitus. ideoque necesse est Non possint alios alii convincere sensus. nec porro poterunt ipsi reprehendere sese, Aequa fides quoniam debebit semper haberi. proinde quod in quoquest his visum tempore, verum est. et si non poterit ratio dissolvere causam, Cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint Visa rutunda, tamen praestat rationis egentem Reddere mendose causas utriusque figurae, Quam manibus manifesta suis emittere quoquam Et violare fidem primam et convellere tota Fundamenta quibus nixatur vita salusque. non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa Concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis Praecipitisque locos vitare et cetera quae sint In genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint. Illa tibi est igitur verborum copia cassa Omnis quae contra sensus instructa paratast. denique ut in fabrica, si pravast regula prima, Normaque si fallax rectis regionibus exit, Et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, Omnia mendose fieri atque obstipa necesse est Prava cubantia prona supina atque absona tecta, Iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque Prodita iudiciis fallacibus omnia primis, Sic igitur ratio tibi rerum prava necesse est Falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast.

Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem Sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est.

Principio auditur sonus et vox omnis, in auris Insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. Corpoream vocem quoque enim Constare fatendum est Et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus. Praeterea radit vox fauces saepe facitque Asperiora foras gradiens arteria clamor. Quippe per angustum turba maiore coorta Ire foras ubi coeperunt primordia vocum, Scilicet expleti quoque ianua raditur oris. Haud igitur dubium est quin voces verbaque constent Corporeis e principiis, ut laedere possint. Nec te fallit item quid corporis auferat et quid Detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis Perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram Aurorae perduetus ab exoriente nitore, Praesertim si cum summost clamore profusus. Ergo corpoream vocem constare necesse est, Multa loquens quoniam amittit de corpore partem. asperitas autein vocis fit ab asperitate Principiorum et item levor levore creatur. nec simili penetrant auris primordia forma, Cum tuba depresso graviter sub murmure mugit Et reboat raucum regio c ita barbara bombuni, Et validis cycni torrentibus ex Heliconis Cum liquidani tollunt lugubri voce querellam.

Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro Exprimimus rectoque foras emittimus ore, Mobilis articulat verborum daedala lingua Formaturaque labrorum pro parte figurat. hoc ubi non longum spatium est unde una profecta Perveniat vox quaeque, necesse est verba quoque ipsa Plane exaudiri discernique articulatim ; Servat enim formaturam servatque figurain. at si interpositum spatium sit longius aequo, Aera per multum confundi verba necesse est Et conturbari vocem, dum transvolat auras. Ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam Internoseere, verborum sententia quae sit: Usque adeo confusa venit vox inque pedita Praeterea verbum saepe unum perciet auris Omnibus in populo, missum praeconis ab ore. In multas igitur voces vox una repente Diffugit, in privas quoniam se dividit auris Obsignans formam verbi clarumque sonorem. At quae pars vocum non auris incidit ipsas, Praeterlata perit frustra diffusa per auras. pars solidis adlisa locis reiecta sonorem Reddit et interdum frustratur imagine verbi. quae bene cum videas, rationem reddere possis Tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola Saxa paris formas verborum ex ordine reddant, Palantis comites quom montis inter opacos Quaerimus et magna dispersos voce ciemus. sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis, Unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi Verba repulsantes iterabant docta referri. haec loca capripedes satyros nymphasque tenere Finitimi fingunt et faunos esse locuntur Quorum noctivago strepitu ludoque iocanti Adfirmant volgo taciturna silentia rumpi Chordarumque sonos fieri dulcisque querellas, Tibia quas fundit digitis pulsata canentum, Et genus agricolum late sentiscere, quom Pan Pinea semlferl capitis velamina quassans Unco saepe labro calamos pereurrit hiantis, Fistula silvestrem ne cesset fundere musam. cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur, Ne loca deserta ab divis quoque forte putentur Sola tenere. ideo iactant miracula dictis Aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne Humanum genus est avidum nimis auricularum.

Quod superest, non est mirandum qua ratione, Per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas, Haec loca per voces veniant aurisque lacessant. conloquium clausis foribus quoque saepe videmus, Nimirum quia vox per flexa foramina rerum Incolumis transire potest, simulacra renutant; Perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant, Qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis. Praeterea partis in cunctas dividitur vox, Ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una Dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis Saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. Ergo replentur loca vocibus, abdita retro Omnia quae circum fervunt sonituque cientur. At simulacra viis derectis omnia tendunt Ut sunt missa semel; quapropter cernere nemo Saepem ultra potis est, at voces accipere extra. Et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum, Vox optunditur atque auris confuisa penetrat Et sonitum potius quam verba audire videmur.

Nec, qui sentimus sucurn, lingua atque palatum Plusculum habent in se rationis plus operaeve. Principio sucum sentimuis in ore, cibum cum Mandendo exprimimus, ceu plenam spongiani aquai Siquis forte manu premere ac siccare coepit. inde quod exprimimus per caulas omne palati Diditur et rarae perplexa foramina linguae. hoc ubi levia sunt manantis corpora suci, Suaviter attingunt et suaviter omnia tractant Umida linguai circum sudantia templa. at contra pungunt sensum lacerantque coorta, Quanto quaeque magis sunt asperitate repleta. deinde voluptas est e suco fine palati; Cum vero deorsum per fauces praecipitavit, Nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. Nec refert quicquam quo victu corpus alatur, Dummodo quod capias concoctum didere possis Artubus et stomachi umidulum servare tenorem.

Nunc aliis alius qui sit cibu' suavis et almus Expediam, quareve, aliis quod triste et amarum est Hoc tamen esse aliis possit perdulce videri, Tantaque in his rebus distantia Differitasque, Ut quod ali cibus est aliis fuat acre venenum, Extetque ut serpens, hominis quae tacta salivis Disperit ac sese mandendo confieit ipsa. Praeterea nobis veratrum est aere venenum, At capris adipes et coturnicibus auget. Ut quibus id fiat rebus cognoscere possis, Principio meminisse decet quae diximus ante, Semina multimodis in rebus mista teneri. porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes, Ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim Extima membrorum circumeaesura coercet, Proinde et seminibus constant variante figura. semina cum porro distent, differre necesse est Intervalla viasque, foramina quae perhibemus, Omnibus in membris et in ore ipsoque palato. esse minora igitur quaedam maioraque debent, Esse triquetra aliis, aliis quadrata necesse est, Multa rutunda, modis multis multangula quaedam. namque figurarum ratio ut motusque reposcunt, Proinde foraminibus debent differre figurae, Et variare viae proinde ac textura coercet. Hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum, Illi, cui stiave est, levissima corpora debent Contractabillter caulas intrare palati, At contra quibus est eadem res intus acerba, Aspera nimirum penetrant hamataque fauces. Nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque. Quippe ubi cui febris bili superante coorta est Aut alia ratione aliquast vis exelta morbi, Perturbatur ibi iam totum corpus et omnes Commutantur ibi positurae principiorum; Fit prius ad sensum ut quae Corpora conveniebant Nunc non conveniant, et cetera sint magis apta, Quae penetrata queunt sensum progignere acerbum Utraque enim sunt in mellis commista sapore; Id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.

Nunc age quo pacto naris adiectus odoris Tangat again. primum res multas esse necesse est Unde fluens volvat varius se fluctus odorum, Et fluere et mitti volgo spargique putandum est; Verum aliis alius magis est animantibus aptus Dissimilis propter formas. ideoque per auras Mellis apes quamvis longe ducuntur odore, Volturiique cadaveribus. tum fissa ferarum Ungula quo tulerit gressum promissa canum vis Ducit, et humanum longe praesentit odorem Romulidarum arcis servator candidus anser. sic aliis alius nidor datus ad sua quemque Pabula ducit et a taetro resilire veneno Cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.

Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit, Est alio ut possit permitti longius alter; Sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum Quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res . Quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt. errabundus enim tarde venit ac perit ante Paulatim facilis distractus in aeris auras; Ex alto primum quia vix emittitur ex re: Nam penitus fluere atque recedere rebus odores Significat quod fracta magis redolere videntur Omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta: Deinde videre licet maioribus esse creatum Principiis quam vox, quoniam per saxea saepta Non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur. Quare etiain quod olet non tam facile esse videbis Investigare in qua sit regione locatum; Refrigescit enim cunctando plaga per auras Nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum. errant saepe eanes itaque et vestigia quaerunt.

(Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum In generest, sed item species rerum atque colores Non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes, Ut non sint allis quaedam magis acria visu. quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis Auroram clara consuetum voce vocare, Noenu queunt rabidi contra constare leones Inque tueri: ita continuo meminere fugai, Nimirurn quia sunt gallorum in corpore quaedam Semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum, Pupillas interfodiunt acremque dolorem Praebent, ut nequeant contra durare feroces; Cum tamen haec nostras acies nihil laedere possint, Aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis Exitus ex oculis liber datur, in remorando Laedere ne possint ex ulla lumina parte.)

Nunc age quae moveant animum res accipe, et unde Quae veniunt veniant in mentem percipe paucis. principio hoc dico, rerum simulacra vagari Multa modis multis in cunctas undique partis Tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris, Obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri. Quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu Quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt, Corporis haec quoniam penetrant per rara cientque Tenvem animi naturam intus sensumque facessunt. Centauros itaque et Scyllarum membra videmus Cerbereasque canum facies simulacraque eorum Quorum morte obita tellus amplectitur ossa; Omne genus quoniam passim simulacra feruntur, Partim sponte sua quae fiunt aere in ipso, Partim quae variis ab rebus cumque recedunt Et quae confiunt ex horum facta figuris. nam certe ex vivo Centauri non fit imago, Nulla fuit quoniam talis natura animantis; Verum ubi equi atque hominis casu convenit imago, Haerescit facile extemplo, quod diximus ante, Propter subtilem naturam et tenvia texta. cetera de genere hoc eadem ratione creantur. quae cum mobiliter summa levitate feruntur, Ut prius ostendi, facile uno commovet ictu Quaelibet una animum nobis subtilis imago; Tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.

Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere Possis. quatenus hoc simile est illi, quod mente videmus Atque oculis, simili fieri ratione necesse est. nunc igitur docui quoniam nie forte leonem Cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt, Scire licet mentem simili ratione moveri, Per simulacra leonem et cetera quae videt aeque Nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit. nec ratione alia, cum somnus membra profudit, Mens animi vigilat, nisi quod siniulaera lacessunt Haec eadem nostros animos quae cuin vigilamus, Usque adeo, certe ut videamur cernere cum quem Rellicta vita iam mors et terra potitast. Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes Corporis offecti sensus per niembra quieseunt Nec possunt falsum veris convincere rebus. praeterea meminisse iacet languetque sopore Nec dissentit cum mortis letique potitum Iam pridem, quem mens vivom se cernere credit. Quod superest, non est mirtim simulacra moveri Bracchiaque in numerum iactare et cetera membra; Nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago; Quippe ubi prima perit alioque est altera nata Inde statu, prior hic gestum mutasse videtur. Scilicet id fieri celeri ratione putandum est: Tanta est mobilitas et rerum copia tanta Tantaque sensibili quovis est tempore in uno Copia particularum, ut possit suppeditare.

(Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis Clarandum est, plane si res exponere avemus. quaeritur in primis quare, quod cuique libido Venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum. Anne voluntatem nostram simulacra tuentur Et simul ae volumus nobis occurrit imago, Si mare, si terrast cordi, si denique caelum? Conventus hominum pompam convivia pugnas, Omnia sub verbone creat natura paratque ? Cum praesertim aliis eadem in regione locoque Longe dissimilis animus res cogitet omnis. quid porro, in numerum procedere cum simulacra Cernimus in somnis et mollia membra movere, Mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt Et repetunt oculis gestum pede convenienti? Scilicet arte madent simulacra et docta vagantur, Nocturno facere ut possint in tempore ludos. An magis illud erit verum? quia teinpore in uno, Cum sentimus id, et cum vox emittitur una, Tempora multa latent, ratio quae coinperit esse, Propterea fit uti quovis in tempore quaeque Praesto sint simulacra locis in quisque parata. Et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute Cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt Praeterea pereunt, nisi siquae Ad se ipse paravit. Ipse parat sese porro speratque futurum Ut videat quod consequitur rem quamque; fit ergo. Nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt Cernere coeperunt, contendere se atque parare, Nec sine eo fieri posse ut cernamus acute? Et tamen in rebus quoque apertis noscere possis, Si non advertas animum, proinde esse quasi omni Tempore semotum fuerit longeque remotum. Cur igitur mirum est, animus si cetera perdit Praeterquam quibus est in rebus deditus ipse ? Deinde adopinamur de signis maxima parvis Ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.)

Fit quoque ut interdum non suppeditetur imago Eiusdem generis, sed femina quae fuit ante, In manibus vir uti factus videatur adesse, Aut alia ex alia facies aetasque sequatur. quod ne miremur sopor atque oblivia curant. Illud in his rebus vitium vementer avessis Effugere, errorem vitareque praemetuenter, Lumina ne facias oculorum clara ereata, Prospicere ut possemus, et ut proferre queamus Proceros passus, ideo fastigia posse Surarum ac feminum pedibus fundata plicari, Bracchia tum porro validis ex apta lacertis Esse manusque datas utraque ex Parte ministras, Ut facere ad vitam possemus quae foret usus. cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur, Omnia perversa praepostera sunt ratione, Nihil ideo quoniam natum est in corpore ut uti Possemus, sed quod natum est id procreat usum, Nec fuit ante videre oculorum lumina nata Nec dictis orare prius quam fingua creatast, Sed potius longe linguae praecessit origo Sermonem multoque ereatae sunt prius aures Quam sonus est auditus, et omnia denique membra Ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus; Haud igitur potuere utendi crescere causa. at contra conferre manu certamina pugnae Et lacerare artus foedareque membra cruore Ante fuit multo quam lucida tela volarent, Et volnus vitare prius natura coegit Quam daret obiectum parmai laeva per artem. scilicet et fessum corpus mandare quieti Multo antiquius est quam lecti mollia strata, Et sedare sitim prius est quam pocula natum. haec igitur possunt utendi cognita causa, Credier, ex usu quae sunt vitaque reperta. illa quidem seorsum sunt omnia quae prius ipsa Nata dedere suae post notitiam utilitatis. quo genere in primis sensus et membra videmus; Quare etiam atque etiam procul est ut credere possis Utilitatis ob officium potuisse creari.)

(Illud item non est mirandum, corporis ipsa Quod natura cibum quaerit cuiusque animantis. quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus Multa modis multis docui, sed plurima debent Ex animalibu'. quae quia Sunt exercita motu, Multaque per sudorem ex alto pressa feruntur, Multa per os exhalantur, cum languida anhelant, His igitur rebus rarescit corpus et omnis Subruitur natura; dolor quam consequitur rem. propterea capitur cibus ut suffulciat artus Et recreet vires interdatus atque patentem Per membra ac venas ut amorem opturet edendi. humor item discedit in omnia quae loca cumque Poscunt umorem; glomerataque multa vaporis Corpora, quae stomacho praebent incendia nostro, Dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem, Urere ne possit calor ampliuis aridus artus. sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro Abluitur, sic expletur ieiuna cupido.)

Nunc qui fiat uti passus proferre queamus, Cum volumus, varieque datum sit membra movere, Et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri Corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta. Dico animo nostro primum simulacra meandi Accidere atque animum pulsare, ut diximus ante. inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam Rem quisquam, quam mens providit Quid velit ante. id quod providet , illius rei constat imago. Ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire Inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto Per membra atque artus animai dissita vis est. et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur. inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota Paulatim moles protruditur atque movetur. praeterea tum rarescit quoque corpus et aer, Scilicet ut debet qui semper mobilis extat, Per patefacta venit penetratque foramina largus Et dispargitur ad partis ita quasque minutas Corporis. hic igitur rebus fit utrlmque duabus, Corporis ut ac navis velis ventoque feratur. nec tamen illud in his rebus mirabile constat, Tantula quod tantum corpus corpuscula possunt Contorquere et onus totum convertere nostrum. Quippe etenim ventus suptili corpore tenvis Trudit agens magnam magno molimine navem Et manus una regit quantovis impete euntem Atque gubernaclum contorquet quolibet unum, Multaque per trocleas et tympana pondere magno Commovet atque levi sustollit machina nisu.

Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem Inriget atque animi, curas e pectore solvat, Suavidicis potius quam multis versibus edam; Parvus ut est cyeni melior canor, ille gruum quam Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. tu mihi da tenuis aures animumque sagacem, Ne fieri negites quae dicam posse retroque Vera. repulsanti discedas pectore dicta, Tutimet in culpa cum sis neque cernere possis. Principio somnus fit ubi est distracta per artus Vis animae partimque foras eiecta recessit Et partim contrusa magis concessit in altum; Dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque. Nam dubium non est, animai quin opera sit Sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse, Tum nobis animam perturbatam esse putandum est Eiectamque foras; non omnem; namque iaceret Aeterno corpus perfusum frigore leti, Quippe ubi nulla latens animai pars remaneret In membris, cinere ut multa latet obrutus ignis, Unde reconflari sensus per membra repente Posset, ut ex igni caeco consurgere flamma?

Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde Perturbari anima et corpus languescere possit, Expediam: tu fac ne ventis verba profundam. Principio externa corpus de parte necessum est, Aeriis quoniam vicinum tangitur auris, Tundier atque eius crebro pulsarier ictu, Proptereaque fere res omnes aut corio sunt Aut etiam conehis aut callo aut cortice tectae. Interiorem etiam partem spirantibus aer Verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur. Quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum Perveniant plagae per parva foramina nobis Corporis ad primas partis elementaque prima, Fit quasi paulatim nobis per membra ruina. Conturbantur enim positurae principiortim Corporis atque animi. fit uti pars inde animai Eiciatur et introrsum pars abdita cedat, Pars etiam distracta per artus non queat esse Coniuncta inter se neque motu mutua fungi; Inter enim saepit coetus natura viasque; Ergo sensus abit mutatis motibus alte. Et quonam non est quasi quod suffulciat artus, Debile fit corpus languescuntque omnia membra, Bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti Saepe tamen summittuntur virisque resolvunt. deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer, Haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, Efficit. et multo sopor ille gravissimus exstat Quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se Corpora conturbant magno contusa labore. fit ratione eadem coniectus partim animai Altior atque foras eiectus largior eius, Et divisior inter se ac distractior in test.

Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret Aut quibus in rebus multum sumus ante morati Atque in ea ratione fuit contenta magis mens, In somnis eadem plerumque videmur obire; Causidici causas agere et componere leges, Induperatores pugnare ac proelia obire, Nautae contractum cum ventis degere bellum, Nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum Semper et inventam patriis exponere chartis. Cetera sic studia atque artes plerumque videntur In somnis animos hominum frustrata tenere. et quicumque dies multos ex ordine ludis Adsiduas dederunt operas, plerumque videmus, Cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, Relicuas tamen esse vias in mente patentis, Qua possint eadem rerum simulacra venire. per multos itaque illa dies eadem obversantur Ante oculos, etiam vigilantes ut videantur Cernere saltantis et mollia membra moventis Et citharae liquidum carmen chordasque loquentis Auribus accipere et consessum cernere eundern Scenaique simul varios splendere decores. Usque adeo magni refert studium atque voluptas, Et quibus in rebus consuerint esse operati Non homines solum sed vero animalia cuneta. Quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt, In somnis sudare tamen spirareque semper Et quasi de palma summas contendere viris, Aut quasi carceribus patefactis Venantumque canes in molli saepe quiete Iactant crura tamen subito vocisque repente Mittunt et crebro redducunt naribus auras, Ut vestigia si teneant inventa ferarum, Expergefactique secuntur inania saepe Cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant, Donec discussis redeant erroribus ad se. at consueta domi catulorum blanda propago Discutere et corpus de terra corripere instant Proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur. Et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum, Tam magis in somnis eadem saevire necessust. At variae fugiunt volueres pinnisque repente Sollicitant divom nocturno tempore lucos, Accipitres somno in leni si proelia pugnas Edere sunt persectantes visaeque volantes. Porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt Magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque, Reges expugnant, capiuntur, proelia miscent, Tollunt clamorem quasi si lugulentur ibidem. Multi depugnant gemitusque doloribus edunt Et quasi pantherae morsu saevive leonis Mandantur magnis clamoribus omnia complent. multi de magnis per somnum rebuÍ loquuntur Indicioque sui facti persaepe fuere. multi mortem obeunt. multi, de montibus altis Ut qui praecipitent ad terram corpore toto, Externantur et ex somno quasi mentibuÍ capti Vix ad se redeunt permoti corporis aestu. flumen item sitiens aut fontem propter amoenum Adsidet et totum prope faucibus occupat amnem. Puri saepe lacum propter si ac dolia curta Somno devincti credunt se extollere vestem, Totius umorem saccatum corporiÍ fundunt, Cum Babylonica magnifico splendore rigantur. tum quibus aetatis freta primitus insinuatur Semen, ubi ipsa dies membris matura creavit, Conveniunt simulacra foris e corpore quoque Nuntia praeclari voltus pulchrique coloris, Qui ciet inritans loca turgida semine multo, Ut quasi transactis saepe omnibuÍ rebuÍ profundant Fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent.

Sollicitatur id in nobis, quod diximus ante Semen, adulta aetas cum primum roborat artus. namque alias aliud res commovet atque lacessit; Ex homine humanum semen ciet una homillis vis. Quod simul atque suis eiectum sedibus exit, Per membra atque artus decedit corpore toto In loca conveniens nervorum certa cietque Continuo partis genitalis corporis ipsas. inritata tument loca semine fitque voluntas Eicere id quo se contendit dira lubido, Idque petit corpus, mens unde est. saucia amore. Namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam Emicat in partem sanguis unde icimur ictu, Et si comminus est, hostem ruber occupat humor. sic igitur Veneris qui telis accipit ictus, Sive puer membris muliebribus hunc iaculatur Seu mulier toto iactans e corpore amorem, Unde feritur, eo tendit gestitque coire Et iacere umorem in corpus de corpore ductum; Namque voluptatem praesagit muta cupido.

Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen amoris, Hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor Stillavit gutta et successit frigida cura. Nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt Illius et nomen dulce obversatur ad auris. Sed fugitare decet simulacra et pabula amoris Absterrere sibi atque alio convertere mentem Et iacere umorern conlectum in corpora quaeque Nec retinere, semel conversum unius amore, Et servare sibi curam certumque dolorem. Ulcus enim vivescit et inveteraseit alendo Inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit, Si non prima novis conturbes volnera plagis Volgivagaque vagus Venere ante recentia cures Aut alio possis animi traducere motus.

Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem, Sed potius quae sunt sine poena, commoda sumit; Nam certe purast sanis magis inde voluptas Quam miseris. etenim potiundi tempore in ipso Fluctuat incertis erroribus ardor amantum Nec constat quid primum oculis manibusque fruantur. Quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem Corporis et dentes inlidunt saepe labellis Osculaque adfligunt, quia non est pura voluptas Et stimuli subsunt qui instigant laedere id ipsum Quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt, Sed leviter poenas frangit Venus inter amorem. blandaque refrenat morsus Admista voluptas. Namque in eo spes est, unde est ardoris origo, Restingui quoque posse ab eodem corpore flammam. quod fieri contra totum natura repugnat; Unaque res haec est, cuius quom plurima habemus, Tum magis ardescit dira cuppedine pectus. Nam cibus atque humor membris adsumitur intus; Quae quoniam certas possunt obsidere partis, Hoc facile expletur laticum frugumque cupido. ex hominis vero facie pulchroque colore Nihil datur in corpus praeter simulacra fruendum Tenvia; quae vento spes raptast saepe misella. ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et humor Non datur, ardorem qui membris stinguere possit, Sed laticum simulacra petit frustraque laborat In medioque sitit torrenti flumine potans, Sic in amore Venus simulacris ludit amantis Nec satiare queunt speetando corpora coram, Nec manibus quicquam teneris abradere membris Possunt errantes incerti corpore toto. denique cum membris conlatis flore fruuntur Aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus Atque in eost Venus ut muliebria conserat arva, Adfigunt avide corpus iunguntque salivas Oris et inspirant pressantes dentibus ora, Nequiquam, quoniam nihil inde abradere possunt Nec penetrare et abire in corpus corpore toto; Nam facere interdum velle et certare videntur: Usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent, Membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt. tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido, Parva fit ardoris violenti pausa parumper. inde redit rabies eadem et furor ille revisit, Cum sibi quid cupiant ipsi contingere quaerunt, Nec reperire malum id possunt quae machina vincat; Usque adeo incerti tabescunt volnere caeco.

Adde quod absumunt viris pereuntque labore, Adde quod alterius sub nutu degitur aetas. labitur interea res et Babylonica fiunt, Languent officia atque aegrotat fama vacillans. huic lenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident Scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi Auro includuntur teriturque thalassina vestis Adsidue et Veneris sudorem exercita potat. et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae, Interdum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. Eximia veste et victu convivia, ludi, Pocula crebra, unguenta coronae serta parantur, Nequiquam, quoniam medio de fonte leporum Surgit amari aliquit quod in ipsis floribus angat, Aut cum conscius ipse animus se forte remodet Desidiose agere aetatem lustrisque perire, Aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit Quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis, Aut nimium iactare oculos aliumve tueri Quod putat in voltuque videt vestigia risus.

Atque in amore mala haec proprio summeque secundo Inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt, Prendere quae possis oculorum lumine operto, Innumerabilia; ut melius vigilare sit ante, Qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. Nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur, Non ita difficile est quam captum retibus ipsis Exire et validos Veneris perrumpere nodos. et tamen implicitus quoque possis inque peditus Effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes Et praetermittas animi vitia omnia primum Aut quae corporiÍ sunt eius, siquam petis ac vis. nam faciunt homines plerumque cupidine caeci, Et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere. multimodis igitur pravas turpisque videmus Esse in deliciis summoque in honore vigere. atque, alios alii inrident Veneremque süadent Ut placent, quoniam foedo adflictentur amore, Nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe. nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos Caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas, Parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal, Magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris. balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est; At flagrans odiosa loquacula Lampadium fit. Ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit Prae macie; rhadine verost iam mortua tussi. at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho, Simula Silena ac saturast, labeosa philema. cetera de genere hoc longum est si dicere coner. Sed tamen esto iam quantovis oris honore, Cui Veneris membris vis omnibus exoriatur: Nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante; Nempe eadem facit, et scimus facere, omnia turpi, Et miseram taetris se suffit odoribus ipsa Quam famulae lome fugitant furtimque cachinnant. at lacrimans exclusus amator limina saepe Floribus et sertis operit postisque superbos Unguit amaracino et foribus miser oscula figit; Quem si, iam ammissum, venientem Offenderit aura Una modo, causas abeundi quaerat honestas, Et meditata diu cadat alte sumpta querella, Stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi Plus videat quam mortali concedere par est. nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae Omnia summo opere hos vitae poscaenia celant Quos retinere volunt adstrictosque esse in amore, Nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis Protrahere in lucem atque omnis inquirere risus Et, si bello animost et non odiosa, vicissim Praetermittere et humanis Concedere rebus.

Nec mulier semper ficto suspirat amore Quae conplexa viri corpus cum corpore iungit Et tenet adsuctis umectans oscula labris. nam facit ex animo saepe et communia quaerens Gaudia sollicitat spatium decurrere amoris. nec ratione alia volucres armenta feraeque Et pecudes et equae maribus subsidere possent, Si non, ipsa quod illorum subat ardet abundans Natura et Venerem salientum laeta retractat. Nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas Vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur? In triviis quam saepe canes, discedere aventis, Divorsi cupide summis ex viribuÍ tendunt, Quom interea validis Veneris compagibus haerent! Quod facerent numquam nisi mutua gaudia nossent Quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere. quare etiam atque etiam, ut dico, est cornmuniÍ voluptas

Et commiscendo quom semine forte virili Femina vini vicit subita vi corripuitque, Tum similes matrum inaterno semine fiunt, Ut patribus patrio. sed quos utriusque figurae Esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum, Corpore de patrio et materno sanguine crescunt, Semina cum Veneris stimulis excita per artus Obvia conflixit conspirans mutuus ardor, Et neque utrum superavit eorum nec superatum est. fit quoque ut interdum similes existere avorum Possint et referant proavorum saepe figuras Propterea quia multa modis primordia multis Mixta suo celant in corpore saepe parentis, Quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta; Inde Venus varia producit sorte figuras Maiorumque refert voltus vocesque comasque. et muliebre oritur patrio de semine saeclum Maternoque mares existunt corpore creti; Quandoquidem nihilo magis haec de semine certo Fiunt quam facies et corpora membraque nobis; Semper enim partus duplici de semine constat, Atque utri similest magis id quodcumque creatur, Eius habet plus parte aequa; quod cernere possis, Sive virum suboles sivest muliebris origo.

Nec divina satum genitalem numina cuiquam Absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam Appelletur et ut sterili Venere exigat aevom; Quod plerumque putant et multo sanguine maesti Conspergunt aras adolentque altaria donis, Ut gravidas reddant uxores semine largo. nequiquam divom numen sortisque fatigant. nam steriles nimium crasso sunt semine partim Et liquido praeter iustum tenuique vicissim. tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum, Liquitur extemplo et revocatum cedit abortu. crassius his porro quoniam concretius aequo Mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu Aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum Aegre admiscetur muliebri semine semen. nam multum harmoniae Veneris differre videntur. atque alias alii complent magis ex allisque Succipiunt allae pondus magis inque gravescunt. Et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt Pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos Suscipere et partu possent ditescere dulci. et quibus ante domi fecundae saepe nequissent Uxores parere, inventast illis quoque compar Natura, ut possent gnatis munire senectam. Usque adeo magni refert, ut semina possint Seminibus commisceri genitaliter apta, Crassane conveniant liquidis et liquida crassis. Atque in eo refert quo victu vita colatur; Namque aliis rebus concrescunt semina membris Atque aliis extenvantur tabentque vicissim. Et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas, Id quoque permagni refert; nam more ferarum Quadrupedumque magis ritu plerumque putantur Concipere uxores, quia sic loca sumere possunt, Pectoribus positis, sublatis seinina lumbis. Nec molles opuÍ sunt motus uxoribus hilum. Nam mulier prohibet se concipere atque repugnat, Clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat Atque exossato ciet omni pectore fluctus; Elcit enim sulcum recta regione viaque Vomeris atque locis avertit seminis ictum. idque sua causa consuerunt scorta moveri, Ne complerentur crebro gravidaeque iacerent Et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset; Coniugibus quod nihil nostris opus esse videtur.

Nec divinitus interdum Venerisque sagittis Deteriore fit ut forma muliercula ametur. nam facit ipsa suis interdum femina factis Morigerisque modis et munde corpore culto, Ut facile insuescat te secum Degere vitam. quod superest, consuetudo concinnat amorem; Nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu, Vincitur in longo spatio tamen atque labascit. Nonne vides etiam guttas in saxa cadentis Umoris longo in spatio pertundere saxa?

T. LUCRETI CARI

DE RERUM NATURA

LIBER QUINTUS

Quis potis est dignum pollenti pectore carmen Condere pro rerum maiestate hisque repertis? Quisve valet verbis tantum qui fingere laudes Pro meritis eius possit qui talia nobis Pectore parta stio quaesitaque Praemia liquit? Nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. Nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, Dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi, Qui princeps vitae rationem invenit eam quae Nunc appellatur sapientia, quique per artem Fluctibus e tantis vitam tantisque tenebris In tam tranquillo et tam clara luce locavit. Confer enim divina aliorum antiqua reperta. Namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris Vitigeni laticem mortalibus instituisse; Cum tamen his posset sine rebus vita manere, Ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. At bene non poterat sine puro pectore vivi; Quo magis hic merito nobis deus esse videtur, Ex quo nunc etiam per magnas didita gentis Dulcia permulcent animos solacia vitae. Herculis antistare autem si facta putabis, Longius a vera multo ratione ferere, Quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus Ille leonis obesset et horrens Arcadius sus? Denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis Hydra venenatis posset vallata colubris? Quidve tripectora tergemini vis Geryonai Tanto opere officerent nobis Stymphala colentes Et Diomedis equi spirantes naribus ignem Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter? Aureaque Hesperidum servans fulgentia mala, Asper, acerba tuens, immani corpore serpens Arboris amplexus stirpem quid denique obesset Propter Atlanteum litus pelageque sonora, Quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet? Cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, Sei non victa forent, quid tandem viva nocerent? Nihil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum Nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est Per nemora ac montes magnos silvasque profundas; Quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. At nisi purgatum est pectus, quae proelia nobis Atque pericula tumst ingratis insinuandum! Quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres Sollicitum curae quantique perinde timores! Quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas Efficiunt elades! quid luxus desidiaeque? Haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque Expulerit dictis, non armis, nonne decebit Hunc hominem numero divom dignarier esse? Cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis Immortalibu' de divis dare dicta suerit Atque omnem rerum naturam pandere dictis.

Cuius ego ingressus vestigia dum rationes Persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata Foedere sint, in eo quam sit durare necessum Nec validas valeant aevi rescindere leges, Quo genere in primis animi natura reperta est Nativo primum consistere corpore creta Nec posse incolumis magnum durare per aevom, Sed simulacra solere in somnis fallere mentem, Cernere cum videamur eum quem vita reliquit, Quod superest, nunc huc rationis detulit ordo, Ut mihi mortali consistere corpore mundum Nativomque simul ratio reddunda sit esse; Et quibus ille modis congressus materiai Fundarit terram caelum mare sidera solem Lunaique globum; tum quae tellure animantes Extiterint, et quae nullo sint tempore natae; Quove modo genus humanum variante loquella Coeperit inter se vesci per nomina rerum; Et quibus ille modis divom metus insinuarit Pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur Fana lacus lucos aras simulacraque divom. Praeterea solis cursus lunaeque meatus Expediam qua vi flectat natura gubernans; Ne forte haec inter caelum terramque reamur Libera sponte sua cursus lustrare perennis Morigera ad fruges augendas atque animantis, Neve aliqua divom volvi ratione putemus. nam bene qui didicere deos securum agere aevom, Si tamen interea mirantur qua ratione Quaeque geri possint, praesertim rebus in illis Quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, Rursus in antiquas referuntur religiones Et dominos acris adsciscunt, omnia posse Quos miseri credunt, ignari quid queat esse, Quid nequeat, finita potestas denique cuique Quanam sit ratione atque alte terminus haerens.

Quod superest, ne te in promissis plura moremur, Principio maria ac terras caelumque tuere; Quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi, Tris species tam dissimilis, tria talia texta, Una dies dabit exitio, multosque per annos Sustentata ruet moles et machina mundi. nec me animi fallit quam res nova miraque menti Accidat exitium caeli terraeque futurum, Et quam difficile id mihi sit pervincere dictis; Ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante Nec tamen hanc possis oculorum subdere visu Nec iacere indu manus, via qua munita fidei Proxima fert humanum in pectus templaque mentis. sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem res Forsitan et graviter terrarum motibus ortis Omnia conquassari in parvo tempore cernes. quod procul a nobis flectat fortuna gubernans, Et ratio potius quam res persuadeat ipsa

(Qua prius adgrediar quam de re fundere fata Sanctius et multo certa ratione magis quam Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur, Multa tibi expediam doctis solacia dictis Religione refrenatus ne forte rearis Terras et solem et caelum, mare sidera lunam, Corpore divino debere aeterna manere, Proptereaque putes ritu par esse Gigantum Pendere eos poenas inmani pro scelere omnis Qui ratione sua disturbent moenia mundi Praeclarumque velint caeli restinguere solem Inmortalia mortali sermone notantes ; Quae procul usque adeo divino a numine distent, Inque deum numero quae sint indigna videri, Notitiam potius praebere ut posse putentur Quid sit vitali motu sensuque remotum. Quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse Posse animi natura putetur consiliumque; Sicut in aethere non arbor, non aequore salso Nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis Nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse. Certum ac dispositum est ubi quicquit crescat et insit. Sic animi natura nequit sine corpore oriri Sola neque a nervis et sanguine longiter esse. Quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis In capite aut umeris aut imis calcibus esse Posset et innasci quavis in parte, soleret Tandem in eodem homine atque in eodem vase manere. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum Dispositumque videtur ubi esse et crescere possit Seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum Totum posse extra corpus formamque animalem Putribus in glebis terrarum aut solis in igni Aut in aqua durare aut altis aetheris oris. haud igitur constant divino praedita sensu, Quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.

Illud item non est ut possis credere, sedes Esse deum sanctas in mundi partibus ullis. tenvis enim natura deum longeque remota Sensibus ab nostris animi vix mente videtur; Quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum, Tactile nihil nobis quod sit contingere debet. tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum. quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse Dissimiles debent, tenues de corpore eorum; Quae tibi posterius largo sermone probabo. Dicere porro hominum causa voluisse parare Praeclaram mundi naturam proptereaque Adlaudabile opus divom laudare decere Aeternumque putare atque inmortale futurum Nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta Gentibus humanis fundatum perpetuo aevo, Solicitare suis ulla vi ex sedibus umquam Nec verbis vexare et ab imo evertere summa, Cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi, Desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis Gratia nostra queat largirier emolumenti, Ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur? Quidve novi potuit tanto post ante quietos Inlicere ut cuperent vitam mutare priorem? Nam gaudere novis rebus debere videtur Cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri Tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevom, Quid potuit novitatis amorem accendere tali? An, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat, Donec diluxit rerum genitalis origo. Quidve mali fuerat nobis non esse creatis? Natus enim debet quicumque est velle manere In vita, donec retinebit blanda voluptas. Qui numquam vero vitae gustavit amorem Nec fuit in numero, quid obest non esse creatum Exemplum porro gignundis rebus et ipsa Notities divis hominum unde est insita primum Quid vellent facere ut scirent animoque viderent, Quove modost umquam vis cognita principiorum Quidque inter sese permutato Ordine possent, Si non ipsa dedit specimen natura creandi ? Namque ita multa modis multis primordia rerum Ex infinito iam tempore percita plagis Ponderibusque suis consuerunt concita ferri Omnimodisque coire atque omnia pertemptare, Quaecumque inter se possent congressa creare, Ut non sit mirum si in talis disposituras Deciderunt quoque et in talis venere meatus, Qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.

Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint, Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim Confirmare aliisque ex rebus reddere multis, Nequaquam nobis divinitus esse paratam Naturam rerum; tanta stat praedita culpa. principio quantum caeli tegit impetus ingens, Inde avidei partem montes silvaeque ferarum Possedere, tenent rupes vastaeque paludes Et mare quod late terrarum distinet oras. inde duas porro prope partis fervidus ardor Adsiduusque geli casus mortalibus aufert. Quod superest arvi, tamen id natura sua vi Sentibus obducat, ni vis humana resistat Vitai causa valido consueta bidenti Ingemere et terram pressis proseindere aratris. si non fecundas vertentes vomere glebas Terraique solum subigentes cimus ad ortus, Sponte sua nequeant liquidas existere in auras, Et tamen interdum magno quaesita labore Cum iam per terras frondent atque omnia florent, Aut nimiis torret fervoribus aetherius sol Aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae, Flabraque ventorum violento turbine vexant. praeterea genus horriferum natura ferarum Humanae genti infestum terraque marique Cur alit atque auget? cur anni tempora morbos Adportant? quare mors inmatura vagatur? Tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis Navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni Vitali auxilio, cum primum in luminis oras Nixibus ex alvo matris natura profudit, Vagituque locum lugubri complet, ut aecum est Cui tantum in vita restet transire malorum. at variae crescunt pecudes armenta feraeque Nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast Almae nutricis blanda atque infracta loquella Nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli, Denique non armis opus est, non moenibus altis, Qui sua tutentur, quando omnibus omnia large Tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.)

Principio quoniam terrai corpus et humor Aurarumque leves animae calidique vapores, E quibus haec rerum consistere summa videtur, Omnia nativo ac mortali corpore constant, Debet eodem omnis mundi natura putari. quippe etenim quorum partis et membra videmus Corpore nativo ac mortalibus esse figuris, Haec eadem ferme mortalia cernimus esse Et nativa simul. quapropter maxima mundi Cum videam membra ac partis consumpta regigni, Scire licet caeli quoque item terraeque fuisse Principiale aliquod tempus clademque futuram.

Illud in his rebus ne corripuisse rearis Me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi Esse neque umorem dubitavi aurasque perire Atque eadem gigni rursusque augescere dixi, Principio pars terrai nonnulla, perusta Solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi, Pulveris exhalat nebulam nubesque volantis Quas validi toto dispergunt aere venti. pars etiam glebarum ad diluviem revocatur Imbribus et ripas radentia flumina rodunt. Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget, Redditur; et quoniam dubio procul esse videtur Omniparens eadem rerum commune sepulcrum, Ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.

Quod superest, umore novo mare flumina fontes Semper abundare et latices manare perennis Nihil opus est verbis: magnus decursus aquarum Undique declarat. sed primum quicquid aquai Tollitur in summaque fit ut nihil humor abundet, Partim quod validi verrentes aequora venti Diminuunt radiisque retexens aetherius sol, Partim quod supter per terras diditur omnis; Percolatur enim virus retroque remanat Materies umoris et ad caput amnibus omnis Convenit, inde super terras fluit agmine dulci Qua via secta semel liquido pede detulit undas.

Aera nunc igitur dicam qui corpore toto Innumerabiliter privas mutatur in horas. semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne Aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra Corpora retribuat rebus recreetque fluentis, Omnia iam resoluta forent et in aera versa. haut igitur cessat gigni de rebus et in res Reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.

Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol, Inrigat adsidue caelum candore recenti Suppeditatque novo confestim lumine lumen. nam primum quicquid fulgoris disperit ei, Quocumque accidit. id licet hinc cognoscere possis, Quod simul ac primum nubes succedere soli Coepere et radios inter quasi rumpere lucis, Extemplo inferior pars horum disperit omnis Terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur; Ut noscas splendore novo res semper egere Et primum iactum fulgoris quemque perire Nec ratione alia res posse in sole videri, Perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. Quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt, Lumina, pendentes lychini claraeque coruscis Fulguribus pingues multa caligine taedae Consimili properant ratione, ardore ministro, Suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant, Instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit: Usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei Exitium celeri celatur origine flammae. Sic igitur solem lunam stellasque putandumst Ex alio atque alio lucem iactare subortu Et primum quicquid flammarum perdere semper; Inviolabilia haec ne credas forte vigere.

Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo, Non altas turris ruere et putrescere saxa, Non delubra deum simulacraque fessa fatisci, Nec sanctum numen fati protollere finis Posse neque adversus naturae foedera niti ? Denique non monimenta virum dilapsa videmus Quaerere proporro sibi sene Senescere credas, Non ruere avolsos silices a montibus altis Nec validas aevi vires perferre patique Finiti? neque enim caderent avolsa repente, Ex infinito quae tempore pertolerassent Omnia tormenta aetatis privata fragore.

Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem Continet amplexu terram: si procreat ex se Omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, Totum nativum mortali corpore constat. Nam quodcumque alias ex se res auget alitque, Deminui debet, recreari, cum recipit res.

Praeterea si nulla fuit genitalis origo Terrarum et caeli semperque aeterna fuere, Cur supera bellum Thebanum et funera Troiae Non alias alii quoque res cecinere poetae ? Quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam Aeternis famae monimentis insita florent ? Verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque Naturast mundi neque pridem exordia cepit. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur, Nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt Multa, modo organici melicos peperere sonores. denique natura haec rerum ratioque repertast Nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus Nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces. quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis, Sed periisse hominum torrenti saecla vapore, Aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, Aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces Per terras amnes atque oppida Cooperuisse, Tanto quiquie magis victus fateare necesse est Exitium quoque terrarum caelique futurum. Nam cum res tantis morbis tantisque periclis Temptarentur, ibi si tristior incubuisset Causa, darent late cladem magnasque ruinas. Nec ratione alia mortales esse videmur, Inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem Atque illi quos a vita natura removit.

Praeterea quaecumque manent aeterna necessust Aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus Nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas Dissociare intus partis, vit materiai Corpora sunt quorum naturam ostendimus ante, Aut ideo durare aetatem posse per omnem, Plagarum quia sunt expertia, sicut inane est Quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum, Aut etiam quia nulla loci fit copia circum, Quo quasi res possint discedere dissoluique, Sicut summarum summa est aeterna neque extra Qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae Possint incidere et valida dissolvere plaga. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi Naturast, quoniam admistum est in rebus inane, Nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt, Ex infinito quae possint forte coorta Corruere hanc rerum violento turbine summam Aut aliam quamvis cladem inportare pericli, Nec porro natura loci spatiumque profundi Deficit, exspargi quo possint moenia mundi, Aut alia quavis possunt vi pulsa perire. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo Nec soli terraeque neque altis aequoris undis, Sed patet immani et vasto respectat hiatu. Quare etiam nativa necessum est confiteare Haec eadem ; neque enim, inortali corpore quae sunt Ex infinito iam tempore adhuc potuissent Inmensi validas aevi contemnere vires.

Denique tantopere inter se cum maxima mundi Pugnent membra, pio nequaquam concita bello, Nonne vides aliquam longi certaminis ollis Posse dari finem ? vel cum sol et vapor omnis Omnibus epotis umoribus exsuperarint: Quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur: Tantum suppeditant amnes ultraque minantur Omnia diluviare ex alto gurgite ponti, Nequiquam, quoniam verrentes aequora venti Deminuunt radiisque retexens aetherius sol, Et siccare prius confidunt omnia posse Quam liquor incepti possit contingere finem. tantum spirantes aequo certamine bellum Magnis inter se de rebus cernere Certant, Cum semel interea fuerit superantior ignis Et semel, ut fama est, humor regnarit in arvis. Ignis enim superat et lambens multa perussit, Avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum Aethere raptavit toto terrasque per omnis. at pater omnipotens ira tum percitus acri Magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu Deturbavit equis in terram, solque cadenti Obvius aeternam succepit lampada mundi Disiectosque redegit equos iunxitque trementis, Inde suum per iter recreavit cuncta gubernans, Scilicet ut veteres Graium cecinere poetae. Quod procul a vera nimis est ratione repulsum. ignis enim superare potest ubi materiai Ex infinito sunt corpora plura coorta; Inde cadunt vires aliqua ratione revictae, Aut pereunt res exustae torrentibus auris. Umor item quondam coepit superare coortus, Ut fama est, hominum multas quando obruit urbis. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit, Ex infinito fuerat quaecumque coorta, Constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.

Sed quibus ille modis coniectus materiai Fundarit terram et caelum pontique profunda, Solis lunai cursus, ex ordine ponam. Nam certe neque consilio primordia rerum Ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto, Sed quia multa modis multis primordia rerum Ex infinito iam tempore percita plagis Ponderibusque suis consuerunt concita ferri Omnimodisque coire atque omnia pertemptare, Quaecumque inter se possent congressa creare, Propterea fit uti magnum volgata per aevom Omne genus coetus et motus experiundo Tandem conveniant ea quae convecta repente Magnarum rerum fiunt exordia saepe, Terrai maris et caeli generisque animantum.

Hic neque tum solis rota cerni lumine largo Altivolans poterat nec magni sidera mundi Nec mare nec caelum nec denique terra neque aer Nec similis nostris rebus res ulla videri, Sed nova tempestas quaedam molesque coorta Omne genus de principiis, discordia quorum Intervalla vias conexus pondera plagas Concursus motus turbabat proelia miscens, Propter dissimilis formas variasque figuras Quod non omnia sic poterant coniuncta manere Nec motus inter sese dare convenientis. Diffugere inde loci partes coepere paresque Cum paribus iungi res et discludere mundum Membraque dividere et magnas disponere partes, Hoc est, a terris altum secernere caelum Et sorsum mare uti secreto umore pateret, Seorsus item puri secretique aetheris ignes.

Quippe etenim primum terrai corpora quaeque, Propterea quod erant gravia et perplexa, coibant In medio atque imas capiebant omnia sedes; Quae quanto magis inter se perplexa coibant, Tam magis expressere ea quae mare sidera solem Lunamque efficerent et magni moenia mundi. Omnia enim magis haec e levibus atque rutundis Seminibus multoque minoribu' sunt elementis Quam tellus. ideo, per rara foramina, terrae Partibus erumpens primus se sustulit aether Ignifer et multos secum levis abstulit ignis, Non alia longe ratione ac saepe videmus, Aurea cum primum gemmantis rore per herbas Matutina rubent radiati lumina solis Exhalantque lacus nebulam fluviique perennes, Ipsaque ut interdum tellus fumare videtur; Omnia quae sursum cum conciliantur, in alto Corpore concreto subtexunt nubila caelum. Sic igitur tum se levis ac diffusilis aether Corpore concreto circumdatus undique flexit Et late diffusus in omnis undique partis Omnia sic avido complexu cetera saepsit. Hunc exordia sunt solis lunaeque secuta, Interutrasque globi quorum vertuntur in auris; Quae neque terra sibi adscevit nec maximus aether, Quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent, Nec levia ut possent per summas labier oras, Et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva Versent et partes ut mundi totius extent; Quod genus in nobis quaedam licet in statione Membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur. his igitur rebus retractis terra repente, Maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit, Succidit et salso suffudit gurgite fossas. Inque dies quanto circum magis aetheris aestus Et radii solis cogebant undique terram Verberibus crebris extrema ad limina in artum, In medio ut propulsa suo condensa coiret, Tam magis expressus salsus de corpore sudor Augebat mare manando camposque natantis, Et tanto magis illa foras elabsa volabant Corpora multa vaporis et aeris altaque caeli Densebant procul a terris fulgentia templa. Sidebant campi, crescebant montibus altis Ascensus; neque enim poterant subsidere saxa Nec pariter tantundem omnes succumbere partis.

Sic igitur terrae concreto corpore pondus Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum Confluxit gravis et subsedit funditus ut faex; Inde mare inde aer inde aether ignifer ipse Corporibus liquidis sunt omnia pura relicta, Et leviora aliis alia, et liquidissimus aether Atque levissimus aerias super influit auras, Nec liquidum corpus turbantibus aeris auris Commiscet; sinit haec violentis omnia verti Turbinibus, sinit incertis turbare procellis, Ipse suos ignis certo fert impete labens. Nam modice fluere atque uno posse aethera nisu Significat Pontos, mare certo quod fluit aestu Unum labendi conservans usque tenorem.

(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. Principio magnus caeli si vortitur orbis, Ex utraque polum parti premere aera nobis Dicendum est extraque tenere et claudere utrimque; Inde alium supra fluere atque intendere eodem Quo volvenda micant aeterni sidera mundi; Aut alium supter, contra qui subvehat orbem, Ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. Est etiam quoque uti possit celum omne manere In statione, tamen cum lucida signa ferantur; Sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus Quaerentesque viam circum versantur et ignes Passim per caeli volvunt Summania templa; Sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer Versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt Quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis, Flammea per caelum pascentis corpora passim. Nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum Difficile est; sed quid possit fiatque per omne In variis mundis varia ratione creatis, Id doceo plurisque sequor disponere causas, Motibus astrorum quae possint esse per omne; E quibus una tamen sit in hoc quoque causa necesse est Quae vegeat motum signis; sed quae sit earum Praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.)

Terraque ut in media mundi regione quiescat, Evanescere paulatim et decrescere pondus Convenit, atque aliam naturam supter habere Ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam Partibus aeriis mundi quibus insita vivit. propterea non est oneri neque deprimit auras; Ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra Nec caput est oneri collo nec denique totum Corporis in pedibus pondus sentimus inesse; At quaecumque foris veniunt inpostaque nobis Pondera sunt laedunt, permulto saepe minora. usque adeo magni refert quid quaeque obeat res. Sic igitur tellus non est aliena repente Allata atque auris aliunde obiecta alienis, Sed pariter prima concepta ab origine mundi Certaque pars eius, quasi nobis membra videntur. praeterea grandi tonitru concussa repente, Terra supra quae se sunt concutit omnia motu: Quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset Partibus aeriis mundi caeloque revincta. nam communibus inter se radicibus haerent Ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis Sustineat corpus tenuissima vis animai Propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ? Denique iam saltu pernici tollere corpus Quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ? Iamne vides quantum tenuis natura valere Possit, ubi est coniuneta gravi cum corpore, ut aer Coniunetus terris et nobis est animi vis ? Nec nimio solis maior rota nec minor ardor Esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. Nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt Adicere et calidum membris adflare vaporem, Nihil illa his intervallis de corpore libant Flammaruni, nihil ad speciem est contractior ignis. Proinde, calor quoniam solis lumenque profusum Perveniunt nostros ad sensus et loca mulcent, Forma quoque hine solis debet filumque videri, Nihil adeo ut possis plus aut minus addere, vere. lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans Sive suam proprio iactat de corpore lucem, Quidquid id est, nihilo fertur maiore figura Quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. Nam prius omnia, quae longe semota tuemur Aera per multum, specie confusa videntur Quam minui filum. quapropter luna necesse est, Quandoquidem claram speciem certamque figuram Praebet, ut est oris extremis cumque notata Quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. Postremo quoscumque vides hine aetheris ignes; Quandoquidem quoscumque in terris cernimus ignes, Dum tremor est clarus, dum Cernitur ardor eorum, Perparvom quiddam interdum mutare videtur Alteram utram in partem filum, quo longius absunt; Scire licet perquam pauxillo posse minores Esse vel exigua maioris parte brevique.

Illud item non est mirandum, qua ratione Tantulus ille queat tantum sol mittere lumen, Quod maria ac terras omnis caelumque rigando Compleat et calido perfundat cuncta vapore. Nam licet hinc mundi patefactum totius unum Largifluum fontem scatere atque erumpere lumen, Ex omni mundo quia sic elementa vaporis Undique conveniunt et sic coniectus eorum Confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor. nonne vides etiam quam late parvus aquai Prata riget fons interdum campisque redundet ? Est etiam quoque uti non magno solis ab igni Aera percipiat calidis fervoribus ardor, Opportunus ita est si forte et idoneus aer, Ut queat accendi parvis ardoribus ictus; Quod genus interdum segetes stipulamque videmus Accedere ex una scintilla incendia passim. Forsitan et rosea sol alte lampade lucens Possideat multum caecis fervoribus ignem Circum se, nullo qui sit fulgore notatus, Aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.

Nec ratio solls siniplex et certa patescit, Quo pacto aestivis e partibus aegocerotis Brumalis adeat flexus atque inde revertens Cancri se ut vertat metas ad solstitialis, Lunaque mensibus id spatium videatur obire, Annua sol in quo consumit tempora cursu. Non, inquam, simplex his rebus reddita causast. Nam fieri vel cum primis id posse videtur, Democriti quod sancta viri sententia ponit, Quanto quaeque magis sint terram sidera propter, Tanto posse minus cum caeli turbine ferri. Evanescere enim rapidas illius et acris Imminui supter viris, ideoque relinqui Paulatim solem cum posterioribu' signis, Inferior multo quod sit quam fervida signa. Et magis hoc lunam: quanto demissior eius Cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, Tanto posse minus cum signis tendere cursum. flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur Inferior quam sol, tanto magis omnia signa, Hane adipiscuntur circum praeterque feruntur. Propterea fit ut haec ad signum quodque reverti Mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt. Fit quoque ut e mundi transversis partibus aer Alternis certo fluere alter tempore possit, Qui queat aestivis solem detrudere signis Brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem, Et qui reiciat gelidis a frigoris umbris Aestiferas usque in partis et fervida signa. et ratione pari lunam stellasque putandum est, Quae volvunt magnos in magnis orbibus annos, Aeribus posse alternis e partibus ire. Nonne vides etiam diversis nubila ventis Diversas ire in partis inferna supernis? Qui minus illa queant per magnos aetheris orbis Aestibus inter se diversis sidera ferri?

At nox obruit ingenti caligine terras, Aut ubi de longo cursu sol ultima caeli Impulit atque suos efflavit languidus ignis Concussos itere et labefactos aere multo, Aut quia sub terras eursum convortere cogit Vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.

Tempore item certo roseam Matuta per oras Aetheris auroram differt et lumina pandit, Aut quia sol idem, sub terras ille revertens, Anticipat caelum radiis accendere temptans, Aut quia conveniunt ignes et semina multa Confluere ardoris consuerunt tempore certo, Quae faciunt solis nova semper lumina gigni; Quod genus Idaeis fama est e montibus altis Dispersos ignis orienti lumine cerni, Inde coire globum quasi in unum et conficere orbem. Nec tamen illud in his rebus mirabile debet Esse, quod haec ignis tam certo tempore possunt Semina confluere et solis reparare nitorem. Multa videmus enim, certo quae tempore fiunt Omnibus in rebus. florescunt tempore certo Arbusta et certo dimittunt tempore florem. Nec minus in certo dentes cadere imperat aetas Tempore et inpubem molli pubescere veste Et pariter mollem malis demittere barbam. Fulmina postremo nix imbres nubila venti Non nimis incertis fiunt in partibus anni. Namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima, Atque ita res mundi cecidere ab origine prima, Conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.

Crescere itemque dies licet et tabescere noctes, Et minui luces, eum sumant augmina noctes, Aut quia sol idem sub terras atque superne Imparibus eurrens amfractibus aetheris oras Partit et in partis non aequas dividit orbem, Et quod ab alterutra detraxit parte, reponit Eius in adversa tanto plus parte relatus, Donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni Nodus nocturnas exaequat lucibus umbras. nam, medio cursu flatus aquilonis et austri, Distinet aequato caelum discrimine metas Propter signiferi posituram totius orbis, Annua sol in quo concludit tempora serpens, Obliquo terras et caelum lumine lustrans, Ut ratio declarat eorum qui loca caeli Omnia dispositis signis ornata notarunt. Aut quia crassior est certis in partibus aer, Sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis Nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus. propterea noctes hiberno tempore longae Cessant, dum veniat radiatum insigne diei. Aut etiam, quia sic alternis partibus anni Tardius et citius consuerunt confluere ignes Qui faciunt solem certa desurgere parte, Propterea fit uti videantur dicere verum

Luna potest solis radiis percussa nitere Inque dies magis id lumen Convertere nobis Ad speciem, quantum solis secedit ab orbi, Donique eum contra pleno bene lumine fulsit Atque oriens obitus eius super edita vidit; Inde minutatim retro quasi condere lumen. Debet item, quanto propius iam solis ad ignem Labitur ex alia signorum parte per orbem; Ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai Consimilem cursusque viam sub sole tenere. est etiam quare proprio cum lumine possit Volvier et varias splendoris reddere forrnas. corpus enim licet esse aliud quod fertur et una Labitur omnimodis occursans officiensque Nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur. versarique potest, globus ut, si forte, pilai Dimidia ex parti candenti lumine tinctus, Versandoque globum variantis edere formas, Donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta, Ad speciem vertit nobis oculosque patentis ; Inde minutatim retro contorquet et aufert Luciferam partem glomeraminis atque pilai; Ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans Astrologorum artem contra convincere tendit, Proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque Aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis. Denique cur nequeat semper nova luna creari Ordine formarum certo certisque figuris Inque dies privos aborisci quaeque creata Atque alia illius reparari in parte locoque, Difficilest ratione docere et vincere verbis, Ordine eum possint tam certo Multa creari. it ver et Venus, et Veneris praenuntius ante Pennatus graditur, zephyri vestigia propter Flora quibus mater praespargens ante viai Cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet. Inde loci sequitur calor aridus et comes una Pulverulenta Ceres et etesia Flabra aquilonum. inde autumnus adit, graditur simul Euhius Euan. inde aliae tempestates ventique secuntur, Altitonans Volturnus et auster fulmine pollens. Tandem bruma nives adfert pigrumque rigorem Reddit: hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu. quo minus est mirum si certo tempore luna Gignitur et certo deletur tempore rusus, Cum fieri possint tam certo tempore multa.

Solis item quoque defectus lunaeque latebras Pluribus e causis fieri tibi posse putandum est. Nam cur luna queat terram secludere solis Lumine et a terris altum caput obstruere ei, Obiciens caecum radiis ardentibus orbem; Tempore eodem aliud facere id non posse putetur Corpus quod cassum labatur lumine semper? Solque suos etiam dimittere languidus ignis Tempore cur certo nequeat recreareque lumen, Cum loca praeteriit flammis infesta per auras, Quae faciunt ignis interstingui atque perire? Et cur terra queat lunam spoliare vicissim Lumine et oppressum solem super ipsa tenere, Menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras, Tempore eodem aliut nequeat succurrere lunae Corpus vel supra solis perlabier orbem, Quod radios interrumpat lumenque profusum ? Et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, Cur nequeat certa mundi languescere parte, Dum loca luminibus propriis inimica per exit?

Quod superest, quoniam magni per caerula mundi Qua fieri quicquid posset ratione resolvi, Solis uti varios cursus lunaeque meatus Noscere possemus quae vis et causa cieret, Quove modo possent offecto Lumine obire Et neque opinantis tenebris obducere terras, Cum quasi conivent et aperto lumine rursum Omnia convisunt clara loca candida luce, Nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae Arva, novo fetu quid primum in luminis oras Tollere et incertis crerint committere ventis.

Principio genus herbarum viridemque nitorem Terra dedit circum collis eamposque per omnis, Florida fulserunt viridanti prata colore, Arboribusque datum est variis exinde per auras Crescendi magnum inmissis certamen habenis. Ut pluma atque pili primum saetaeque creantur Quadripedum membris et corpore pennipotentum, Sic nova tum tellus herbas virgultaque primum Sustulit, inde loci mortalia saecla creavit Multa modis multis varia ratione coorta. Nam neque de caelo cecidisse animalia possunt Nec terrestria de salsis exisse laeunis. Linquitur ut merito maternum nomen adepta Terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata. Multaque nunc etiam existunt animalia terris Imbribus et calido solis concreta vapore; Quo minus est mirum si tum sunt plura coorta Et maiora, nova tellure atque aethere adulta. Principio genus alituum variaeque volucres Ova relinquebant exclusae tempore verno, Folliculos ut nunc teretis aestate cicadae Lincunt sponte sua victum vitamque petentes. Tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. Multus enim calor atque humor superabat in arvis. hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur, Crescebant uteri terram radicibus apti; Quos ubi tempore maturo patefecerat aestus Infantum fugiens umorem aurasque petessens, Convertebat ibi natura foramina terrae Et sucum venis cogebat fundere apertis Consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque Cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis Impetus in mammas convertitur ille alimenti. Terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile Praebebat multa et molli lanugine abundans. At novitas mundi nec frigora dura ciebat Nec nimios aestus nec magnis viribus auras. Omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.

Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta Terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit Humanum atque animal prope certo tempore fudit Omne quod in magnis bacchatur montibu' passim, Aeriasque simul volucres variantibu' formis. Sed quia finem aliquam pariendi debet habere, Destitit, ut mulier spatio defessa vetusto. Mutat enim mundi naturam totius aetas Ex alioque alius status excipere omnia debet, Nec manet ulla sui similis res: omnia migrant, Omnia commutat natura et vertere cogit. namque aliut putrescit et aevo debile languet, Porro aliut elareseit et e Contemptibus exit. Sic igitur mundi naturam totius aetas Mutat et ex alio terram status excipit alter : Quod potuit nequit, ut possit quod non tulit ante.

Multaque tum tellus etiam portenta creare Conatast mira facie membrisque coorta, Androgynum, interutrasque nec utrum, utrimque remotum, Orba pedum partim, manuum viduata vicissim, Muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta, Vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu, Nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam Nec vitare malum nec sumere quod foret usus. Cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat, Nequiquam, quoniam natura absterruit auctum Nec potuere cupitum aetatis tangere florem Nec reperire cibum nec iungi per Veneris res. Multa videmus enim rebus concurrere debere, Ut propagando possint procudere saecla; Pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus Semina qua possint membris manare remissis; Feminaque ut maribus coniungi possit, habere Mutua qui mutent inter se gaudia uterque.

Multaque tum interiisse animantum saecla necesse est Nec potuisse propagando procudere prolem. nam quaecumque vides vesci vitalibus auris, Aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est Ex ineunte aevo genus id tutata Reservans. multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae Commendata manent, tutelae tradita nostrae. principio genus acre leonum saevaque saecla Tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos. at levisomna canum fido cum pectore corda Et genus omne quod est veterino semine partum Lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla Omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi. nam cupide fugere feras pacemque secuta Sunt et larga suo sine pabula parta labore, Quae damus utilitatis eorum praemia causa. At quis nihil horum tribuit natura, nec ipsa Sponte sua possent ut vivere nec dare nobis Utilitatem aliquam quare pateremur eorum Praesidio nostro pasci genus esseque tutum, Scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant Indupedita suis fatalibus omnia vinclis, Donec ad interitum genus id natura, redegit.

Sed neque Centauri fuerunt, nec tempore in ullo Esse queunt duplici natura et corpore bino Ex alienigenis membris compacta, potestas Hinc illinc visque ut non sat Par esse potissit. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde. principio circum tribus actis impiger annis Floret ecus, puer hautquaquam; nam saepe etiam nunc Ubera mammarum in somnis lactantia quaeret. Post ubi ecum validae vires aetate senecta Membraque deficiunt fugienti languida vita, Tum demum puero illi aevo florente iuventas Occipit et molli vestit lanugine malas. ne forte ex homine et veterino semine equorum Confieri credas Centauros posse neque esse, Aut rabidis canibus succinctas semimarinis Corporibus Seyllas et cetera de genere horum, Inter se quorum discordia membra videmus; Quae neque florescunt pariter nec robora sumunt Corporibus neque proiciunt aetate senecta Nec simili Venere ardescunt nec moribus unis Conveniunt, neque sunt eadem iucunda per artus. quippe videre licet pinguescere saepe cicuta Barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum. Flamma quidem vero cum corpora Fulva leonum Tam soleat torrere atque urere quam genus omne Visceris in terris quodcumque et sanguinis extet, Qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una, Prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera Ore foras acrem flaret de corpore flammam ? Quare etiam tellure nova caeloque recenti Talia qui fingit potuisse animalia gigni, Nixus in hoc uno novitatis nomine inani, Multa licet simili ratione effutiat ore, Aurea tum dicat per terras flumina vulgo Fluxisse et gemmis florere arbusta suesse Aut hominem tanto membrorum esse impete natum, Trans maria alta pedum nisus ut ponere posset Et manibus totum circum se vertere caelum. Nam quod multa fuere in terris semina rerum Tempore quo primum tellus animalia fudit, Nihil tamen est signi mistas potuisse creari Inter se pecudes compactaque membra animantum, Propterea quia quae de terris nunc quoque abundant Herbarum genera ac fruges arbustaque laeta Non tamen inter se possunt complexa creari, Sed res quaeque suo ritu procedit et omnes Foedere naturae certo discrimina servant.

At genus humanum multo fuit illud in arvis Durius, ut decuit, tellus quod dura creasset, Et maioribus et solidis magis ossibus intus Fundatum, validis aptum per viscera nervis, Nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur Nec novitate cibi nec labi corporis ulla. Multaque per caelum solis volventia lustra Volgivago vitam tractabant more ferarum. nec robustus erat curvi moderator aratri Quisquam, nec scibat ferro molirier arva Nec nova defodere in terram virgulta neque altis Arboribus veteres decidere falcibu' ramos. quod sol atque imbres dederant, quod terra erearat Sponte sua, satis id placabat pectora donum. glandiferas inter curabant corpora quercus Plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis Arbita puniceo fieri matura colore, Plurima tum tellus etiam maiora ferebat. multaque praeterea novitas tum florida mundi Pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant, Ut nunc montibus e magnis decursus aquai Claru' citat late sitientia saecla ferarum. denique nota vagi silvestria templa tenebant Nympharum, quibus e scibant umori' fluenta Lubrica proluvie larga lavere umida saxa, Umida saxa, super viridi stillantia musco, Et partim plano scatere atque erumpere campo. necdum res igni scibant tractare neque uti Pellibus et spoliis corpus vestire ferarum, Sed nemora atque cavos montis silvasque colebant Et frutices inter condebant squalida membra Verbera ventorum vitare imbrisque coacti. nec commune bonum poterant spectare neque ullis Moribus inter se scibant nec legibus uti. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat Sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus. et Venus in silvis iungebat corpora amantum; Conciliabat enim vel mutua quamque cupido Vel violenta viri vis atque inpensa libido Vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta. Et manuum mira freti virtute pedumque Consectabantur silvestria saecla ferarum Missilibus saxis et magno pondere clavae; Multaque vincebant, vitabant pauca latebris; Saetigerisque pares subuÍ sic Silvestria membra Nuda dabant terrae nocturno Tempore capti, Circum se foliis ac frondibus involventes. nec plangore diem magno solemque per agros Quaerebant pavidi palantes noctis in umbris, Sed taciti respectabant somnoque sepulti, Dum rosea face sol inferret lumina caelo. A parvis quod enim consuerant cernere semper Alterno tenebras et lucem tempore gigni, Non erat ut fieri posset mirarier umquam Nec diffidere ne terras aeterna teneret Nox in perpetuum detracto lumine solis. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum Infestam miseris faciebant saepe quietem. Eiectique domo fugiebant saxea tecta Spumigeri suis adventu validique leonis Atque intempesta cedebant nocte paventes Hospitibus saevis instrata cubilia fronde.

Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla Dulcia linquebant labentis lumina vitae. Unus enim tum quisque magis deprensus eorum Pabula viva feris praebebat, dentibus haustus, Et nemora ac montis gemitu silvasque replebat Viva videns vivo sepeliri viseera busto. At quos effugium servarat corpore adeso, Posterius tremulas super ulcera taetra tenentes Palmas horriferis accibant vocibus Orcum, Donique eos vita privarant vermina saeva Expertis opis, ignaros quid volnera vellent. At non multa virum sub signis milia ducta Una dies dabat exitio nec turbida ponti Aequora fligebant navis ad saxa virosque. Hic temere incassum frustra mare saepe coortum Saevibat leviterque minas ponebat inanis, Nec poterat quemquam placidi pellacia ponti Subdola pellicere in fraudem ridentibus undis, Improba naucleri ratio cum caeca iacebat. Tuni penuria deinde cibi languentia leto Membra dabat, contra nunc rerum copia mersat. illi inprudentes ipsi sibi Saepe venenum Vergebant, nurui nunc dant Sollertius ipsi.

Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt, Et mulier coniuncta viro concessit in unum Cognita sunt, prolemque ex se videre creatam, Tum genus humanum primum mollescere coepit. Ignis enim curavit ut alsia corpora frigus Non ita iam possent caeli sub tegmine ferre, Et Venus inminuit viris puerique parentum Blanditiis facile ingenium fregere superbum. Tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes Finitimi inter se nec laedere nec violari, Et pueros commendarunt muliebreque saeclum, Vocibus et gestu cum balbe significarent Imbecillorum esse aecum misererier omnis. Nec tamen omnimodis poterat concordia gigni, Sed bona magnaque pars servabat foedera caste; Aut genus humanum iam tum foret omne peremptum Nec potuisset adhuc perducere saecla propago.

At varios linguae sonitus natura subegit Mittere et utilitas expressit nomina rerum, Non alia longe ratione atque ipsa videtur Protrahere ad gestum pueros infantia linguae, Cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent. sentit enim vim quisque suam quoad possit abuti. cornua nata prius vitulo quam frontibus extent, Illis iratus petit atque infestus inurget. At catuli pantherarum scymnique leonum Unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant, Vix etiam cum sunt dentes unguesque creati. alituum porro genus alis omne videmus Fidere et a pinnis tremulum petere auxillatum. Proinde putare aliquem tum nomina distribuisse Rebus et inde homines didicisse vocabula prima, Desiperest. nam cur hic posset cuncta notare Vocibus et varios sonitus emittere linguae, Tempore eodem alii facere id non quisse putentur? Praeterea si non alii quoque vocibus usi Inter se fuerant, unde insita notities est Utilitatis et unde data est huic prima potestas, Quid vellet facere ut siret animoque videret ? Cogere item pluris unus victosque domare Non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent. nec ratione docere ulla suadereque surdis, Quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur Nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris Vocis inauditos sonitus obtundere frustra. Postremo quid in hac mirabile tantoperest re, Si genus humanum, cui vox et lingua vigeret, Pro vario sensti varia res voce notaret ? Cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum Dissimilis soleant voces variasque ciere, Cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis. inritata canum cum primum magna Molossum Mollia ricta fremunt duros nudantia dentes, Longe alio sonitu rabie restricta minantur, Et cum iam latrant et vocibus omnia complent. et catulos blande cum lingua lambere temptant Aut ubi eos iactant pedibus morsuque petentes Suspensis teneros imitantur dentibus haustus, Longe alio pacto gannitu vocis adulant, Et cum deserti baubantur in aedibus aut cum Plorantis fugiunt summisso corpore plagas. Denique non hinnitus item differre videtur, Inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus Pinnigeri saevit calcaribus ictus amoris, Et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma, Et cum sic alias concussis artibus hinnit ? Postremo genus alituum variaeque volucres, Accipitres atque ossifragae mergique marinis Fluctibus in salso victum vitamque petentes, Longe alias alio iaciunt in tempore voces, Et quom de victu certant praedaeque repugnant Et partim mutant cum tempestatibus una Raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta Corvorumque greges ubi aquam dicuntur et imbris Poscere et interdum ventos aurasque vocare. ergo si varii sensus animalia cogunt, Muta tamen cum sint, varias emittere voces, Quanto mortalis magis aecum est tum potuisse Dissimilis alia atque alia res voce notare !

(Illud in his rebus tacitus ne forte requiras, Fulmen detulit in terram mortalibus ignem Primitus, inde omnis flammarum diditur ardor. multa videmus enim caelestibus inlita flammis Fulgere, cum caeli donavit plaga vapore. Et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans Aestuat in ramos incumbens arboris arbor, Exprimitur validis extritus viribus ignis Et micat interdum flammai fervidus ardor, Mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. Quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem. Inde cibum coquere ac flammae mollire vapore Sol docuit, quoniam mitescere multa videbant Verberibus radiorum atque aestu vieta per agros.

Inque dies magis hi victum vitamque priorem Commutare novis monstrabant rebu' benigni, Ingenio qui praestabant et corde vigebant. Condere coeperunt urbis arcemque locare Praesidium reges ipsi sibi perfugiumque, Et pecus atque agros divisere atque dedere Pro facie cuiusque et viribus ingenioque; Nam facies multum valuit viresque vigentes. Posterius res inventast aurumque repertum, Quod facile et validis et pulchris dempsit honorem Divitioris enim sectam plerumque secuntur Quamlubet et fortes et pulchro corpore creti. Quod siquis vera vitam ratione gubernet, Divitiae grandes homini sunt vivere parce Aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi. at claros homines voluerunt se atque potentes, Ut fundamento stabili fortuna maneret Et placidam possent opulenti degere vitam, Nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem Certantes iter infestum fecere viai, Et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos Invidia interdum contemptim in Tartara taetra; Invidia quoniam, ceu fulinine, summa vaporant Plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque; Ut satius multo iam sit parere quietum Quam regere imperio res velle et regna tenere. Proinde sine incassum defessi sanguine sudent, Angustum per iter luctantes ambitionis; Quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque Res ex auditis potius quain sensibus ipsis, Nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.

Ergo regibus occisis subversa iacebat Pristina maiestas soliorum et sceptra superba, Et capitis summi praeclarum insigne cruentum Sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem; Nam cupide conculcatur nimis ante metutum. Res itaque ad summam faecem turbasque redibat, Imperium sibi cum ac summatum quisque petebat. inde magistratum partim docuere creare Iuraque constituere, ut vellent legibus uti. nam genus humanum, defessum vi colere aevom, Ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum Sponte sua cecidit sub leges artaque iura. acrius ex ira quod enim se quisque parabat Ulcisci quam nunc concessum est legibus aequis, Hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. Inde metus maculat poenarum praemia vitae. circumretit enim vis atque iniuria quemque Atque, unde exortast, ad eum plerumque revertit, Nec facilest placidam ae pacatam degere vitam Qui violat factis communia foedera pacis. Etsi fallit enim divom genus humanumque, Perpetuo tamen id fore clam diffidere debet, Quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes Aut morbo delirantes protraxe ferantur Et celata mala in medium et Peccata dedisse.)

Nunc quae causa deum per magnas numina gentis Pervulgarit et ararum compleverit urbis Suscipiendaque curarit sollemnia sacra, Quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque, Unde etiam nunc est mortalibus insitus horror Qui delubra deum nova toto suscitat orbi Terrarum et festis cogit celebrare diebus, Non ita difficilest rationem reddere verbis. quippe etenim iam tum divom mortalia saecla Egregias animo facies vigilante videbant Et magis in somnis mirando corporis auctu. his igitur sensum tribuebant propterea quod Membra movere videbantur vocesque superbas Mittere pro facie praeclara et viribus amplis. aeternamque dabant vitam, quia semper eorum, Subpeditabatur facies et forma manebat, Et tamen omnino quod tantis viribus auctos Non temere ulla vi convinci posse putabant. fortunisque ideo longe praestare putabant, Quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum, Et simul in somnis quia multa et mira videbant Efficere et nullum capere ipsos inde laborem. praeterea caeli rationes ordine certo Et varia annorum cernebaut tempora verti Nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. Ergo perfugium sibi habebant omnia divis Tradere et illorum nutu facere omnia flecti. in caeloque deum sedes et templa locarunt, Per caelum volvi quia nox et luna videtur, Luna dies et nox et noctis signa severa Noctivagaeque faces caeli flaminaeque volantes, Nubila sol imbres nix venti fulmina grando Et rapidi fremitus et murmura magna minarum.