Gassendi, Pierre De proportione qua gravia decidentia accelerantur 1646 Paris la gasse_propo_028_la_1646.xml 028.xml

PETRI GASSENDI

DE PROPORTIONE, QVA GRAVIA DECIDENTIA ACCELERANTVR.

EPISTOLÆ TRES.

Quibus ad totidem Epi&longs;tolas R. P. PETRI CAZRÆSocietatis IESV Re&longs;pondetur.

PARISIIS,

Apud LVDOVICVM DE HEVQVEVILLE, via Iacobæa, &longs;ub &longs;igno Pacis.

M. DC. XLVI.

CVM PRIVILEGIO REGIS

EPISTOLARVMSVMMVLÆ.

EPISTOLÆ PRIMÆ.

ART. I. Scribendi Occa&longs;io.

CVm enim ante annos treis Author edidi&longs;&longs;et duas Epi&longs;to­las De Motu impre&longs;&longs;o à Motore tran&longs;lato in&longs;crip­tas, R. P. Cazræus Societatis IESV tum Diuionen&longs;is Collegij Rector &longs;crip&longs;it ad ip&longs;um Epi&longs;tolam, qua reprehendit capita varia tam circa cætera de Motu con&longs;cripta, quàm circa di&longs;putata &longs;pe­ciatim de Motu Terra attributo. Itaque Author ad illum re&longs;­crip&longs;it eâ Epi&longs;tolâ, quæ heic babetur ordine tertia, quàmque pri­mam legere &longs;i libet, licet, imò & non incongruum e&longs;t. Quia verò R. P. cætera inter obiecerat, non fui&longs;&longs;e Authorem probatu­rum Galilei &longs;ententiam circa Proportionem, qua grauia de­cidentia accelerantur, &longs;i commi&longs;&longs;um à Galileo Paralogi&longs;mum animaduerti&longs;&longs;et; & Author responderat &longs;e nec potui&longs;&longs;e nec­dum po&longs;&longs;e Paralogi&longs;mum vllum videre; ac optare adeò, vt R. P. tum illum retegeret, tum proportionem quam crede­ret e&longs;&longs;e veriorem manife&longs;taret; idcircò R. P. con&longs;crip&longs;it, edi­ditque nuper Epistolam aliam hocce Titulo, Phy&longs;ica Demon&longs;tratio, qua ratio, men&longs;ura, modus, ac poten­tia accelerationis motus in naturali de&longs;cen&longs;u grauium determinantur; aduer&longs;us nuper excogitatam à Galileo Galilei Florentino Philo&longs;opho, ac Mathe matico de eodem motu P&longs;eudo &longs;cientiam. Hæc ergo Epi&longs;tola e&longs;t, ad quam heic primùm Respondetur. A pag. 1. in 3.

ART. II. III. IV. V. Status Controuer&longs;iæ.

Quæritur nimirùm, An, cùm lapide, v. c. ex alto cadente, accipere liceat primum quoddam spatium, vt vnam orgyiam; & habe re pro momento, &longs;eu tempore primo illud quod effluit, donec lapis per hanc orgyiam decidit: & pro gradu celeritatis primo eam celeritatem, quæ in fine primi huius temporis acqui­&longs;ita e&longs;t: An inquam, acceptis deinceps æqualibus &longs;patijs, tempo­ribus, & gradibus, cen&longs;eri debeat lapis motu&longs;-ve ip&longs;ius tum acqui&longs;u&longs;&longs;e duos celeritatis gradus, cùm e&longs;t &longs;uperata &longs;ecunda orgyia, licet &longs;ecundum tempus nondum totum effluxerit, ac pari modo treis, cùm tertia, quatuor cum quarta, &c. adeò vt &longs;emper velocitates &longs;e habeant &longs;ieut &longs;patia, quòd R. P. conten­dit: An potiùs cen&longs;eride beat tum acqui&longs;u&longs;&longs;e duos celeritatis gra­dus, cùm effluxit &longs;ecundum tempus, licet plura spatia, quàm duo &longs;uperata &longs;int: ac pari modo treis, cùm tertium, quatuor, ùm quartum, &c. adeò vt &longs;emper velocitates &longs;e habeant &longs;icut tempora; quæ e&longs;t Galilei &longs;ententia. Ex qua aliunde &longs;equitur, vt temporibus æqualibus &longs;patia &longs;uperentur iuxta numeros ab vnitate impareis: ita vt &longs;i primo tempore lapis decidat per vnam orgyiam, decidat &longs;ecundo per treis, tertio per quinque, quarto per &longs;eptem, &c. atque idcircò spatia in fine cuiu&longs;que temporis à principio v&longs;que aggregata habeant &longs;e &longs;icut quadra­ta temporum; hoc e&longs;t, vt spatia &longs;uperata &longs;int in fine vniustemporis vnum, in fine duorum quatuor; in fine trium nouem; in fine quatuor &longs;exdecim, &c. Quæ omnia liceat repræ&longs;entare in maiu&longs;culo quodam Triangulo, cuius lateribus, ac ba&longs;i in par­teis æqualeis diui&longs;is, interducti&longs;que lineis aream di&longs;pe&longs;centibus in minores, mutuò æqualeis, &longs;imilei&longs;que triangulos, partes vtriu&longs;vis lateris (incipiendo ab apice) habeantur pro tempori­bus; ba&longs;es triangulorum ip&longs;is respondentium pro gradibus ce­leritatis; & intercepta triangula, ip&longs;orumve areæ pro spatiis. Vide & totius Epi&longs;tolæ &longs;iue Di&longs;&longs;ertationis &longs;eriem. A p. 3. in 9.

ART. VI. VII. VIII. De Motus æquabiliter accelerati definitione.

Definit Galileus Motum æquabiliter acceleratum (qua­lis grauibus decidentibus competit) illum, qui à quiete rece­dens, temporibus æqualibus æqualia celeritatis mo­menta acquirit. Jd autem improbans R. P. contendit po­tiùs definiendum cum vulgari &longs;ententia illum, qui æquali­bus &longs;patiis æqualia celeritatis augmenta acquit. Quan­quam ex Galilei definitione præclarè intelligitur accelerationis æquabilitas: prout incre&longs;s celeritas &longs;e habet vt linea inter latera memorati Trianguli ab apice v&longs;que in ba&longs;im incre&longs;cen& hæc linea ideò incre&longs;cit æquabiliter, quòd &longs;ecundum parteis­laterum æqualeis (per quas dictum e&longs;t repræ&longs;entari tempora) additamenta continuò æqualia acquirat. Ex definitione au­tem R. Patri probata, nihil tale potest intelligi: cùm nulla facta temporis mentione, & &longs;umptis partibus lateris trianguli pro spatiis, & interceptis triangulis pro celeritatis gradibus, con&longs;tet, &longs;i totidem &longs;emper addantur triangula, quot lateris par­tes, creatum iri triangulum totalem, cuius area inæquabili&longs;­&longs;imè ab apice in ba&longs;im incre&longs;cat. A p. 9. in 14.

ART. IX. X. XI. XII. De Paralogi&longs;mo, qui Galileo Definitionem &longs;puriam impugnan­ti obiicitur.

Impugnat Galileus definitionem R. Patri probatam, quòd &longs;i velocitates e&longs;&longs;ent, vt emen&longs;a &longs;patia, atque idcircò &longs;patium v. c. duplum percurreretur velocitate dupla illius, qua dimidium: &longs;equeretur duplum, & dimidium, &longs;eu totum, & partem, eodem, aut æquali tempore percurri. Nempe &longs;eu motus æquabilis, &longs;eu acceleratus æquabiliter &longs;it, non potest ce­leritas e&longs;&longs;e dupla per duplum &longs;patij, quin ea ex&longs;i&longs;tente vbique dupla, duplæ partes percurrantur quibu&longs;libet temporibus, &longs;ic­que perueniatur eodem tempore ad dupli, & ad dimidij finem. Contendit R. P. committi heic Paralogi&longs;mum: & nullam tamen rationem profert, quàm quæ continetur his verbis,Si graue de&longs;cendens per AB, tempus quodcum­

que in&longs;umat, putà quadrantem; ac deinde BC ip&longs;i AB æquale dimidio quadrante percurrat: quis neget in C duplam haberi velocitatem eius, quæ fuit in B? & tamen idem graue totam AC, & dimidium eius AB non percurreret. Vbi &longs;anè nihil aliud, quàm rem controuer&longs;am &longs;upponit, habetque pro principio: videlicet &longs;ecundam partem percurri di­midio temporis, quo primam. Atque id quidem præter Incom­modum ex po&longs;itione hac con&longs;equens, quòd cùm oporteat pari modo percurri partem tertiam dimidio temporis, quo &longs;ecun­dam; quartam, quo tertiam, &c. debeat cum effluxu temporis &longs;ecundi percurri spatium infinitum: quatenus omnia illa di­midiorum dimidia, &longs;iue fragmenta temporis non po&longs;&longs;untæquari vni integro (cuius &longs;emper relinquitur inexhaustum aliquid) ni&longs;i priùs omnia, hoc e&longs;t infinita, fuerint numerata.A. p. 14. in 21.

ART. XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. De Po&longs;tulato Galilei circa motum &longs;uper æque-altis, non æque-inclinatis planis.

Cùm experientiâ con&longs;tet accelerationem eadem ratione fieri, &longs;iue ad perpendiculum graue decidat, &longs;iue &longs;upra planum inclinatum delabatur; candidè egit Galileus, dum a&longs;&longs;umensGradus velocitatis eiu&longs;dem mobilis &longs;uper diuer&longs;as pla­norum inclinationes acqui&longs;itos tum e&longs;&longs;e æqualeis, cùm eorumdem planorum eleuationes ponuntur æquales: id extulit, non vt demon&longs;tratum (tamet&longs;i Torricellius posteà demon&longs;trationem attulerit) &longs;edvt eatenus probabile, quatenus deductæ ex eo conclu&longs;iones cum experientia con&longs;entirent. Id tamen R. P. exagitat, vti & confirmationem, non incongruè alioquin petitam ex pendulis, quæ longioribus, breuioribu&longs;que filis illigata, & ex eadem tamen altitudine vibrari permi&longs;&longs;a, ad eandem proximè a&longs;&longs;urgant, &longs;icque debeant omnia parem impe­tum (&longs;eu velocitatem) de&longs;cendendo acquirere: vtcumque per arcus inæqualeis procurrant. Neque verò etiam R. P. licet difficilia obiiciat, proptereà infirmat Galilei experimenta (qui­bus Author habet aliqua &longs;imilia) ad probandum grauia tam decidentia, quàm delabentia conficere primo tempore vnum &longs;pa­tium, &longs;ecundo tria, tertio quinque, &c. A p. 21. in 32

ART. XIX. XX. XXI. XXII. De Experimento circa ictum, impetumve grauium cadentium, ad explorandum impetu&longs;-ne, vt &longs;patium incre&longs;cat.

Tamet&longs;i con&longs;tet grauia, quò ex altiore decidunt loco, emaiore impetu e&longs;&longs;e, vehementiu&longs;que percutere, ac tantam e&longs;&longs;e velocitatem, quantus impetus, & percußio est: non ideò tamen con&longs;tat vllis (qualia R. P. dicit in quolibetgraui clara, facilia, indubitata) experimentis, graue decidens ex altitudine duplduplò fortiùs percutere, triplò ex tripla, quadruplò ex quadru­pla, &c. Quin-etiam &longs;unt Experimenta, quæimpetum, per­cußionemque non e&longs;&longs;e duplò maiorem in&longs;inuant, ni&longs;i ex altitu­dinequadrupla; triplò, ni&longs;i ex nonupla; quadruplò, ni&longs;i ex &longs;e­decupla. Huiu&longs;cemodi &longs;untilla de Aqua cylindrico va&longs;e con­tenta; cuius duplum non ex&longs;ilit tempore æquali, ni&longs;i altitudo quadrupla &longs;it; nec triplum, ni&longs;i nonupla; quadruplum, ni&longs;i &longs;e­decupla: & de Chorda ten&longs;a, cuius vibratæ itus, reditu&longs;que dupli non &longs;unt, ni&longs;i quadruplo pondere tendatur; tripli, ni&longs;i nonuplo; quadrupli, ni&longs;i &longs;edecuplo: ac rursùs de Pen&longs;ilibus, quorum vibrationes ad perpendiculum peruenientes non acqui­runt impetum duplum, ni&longs;i altitudo de&longs;cen&longs;us &longs;it quadrupla, triplum, ni&longs;i nonupla, quadruplum, ni&longs;i &longs;edecupla, &c.A p. 32. in 41.

ART. XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. De Experimento in Bilance facto, ac aliud reuerâ probante, quàm velocitates e&longs;&longs;e &longs;icut &longs;patia.

Fuere omnia Experimenta R. P. ad vnum redacta, vtnon modò probaret impetum, atque idcircò velocitatem &longs;icut spatium incre&longs;cere; &longs;ed speciatim quoque illud, quod edixit, diametrum cuiu&longs;libet globi ita e&longs;&longs;e præci&longs;am impetus illius men&longs;uram, vt ex altitudine duarum diametrorum præcisè, per­cutiat duplò fortiùs: ex altitudine trium triplo: ex altitudine quatuor quadruplò, &c. Iußit autem Experimentum in Bi­lance peragi, qua ruè &longs;u&longs;pen&longs;a, & alterâ lancium per aërem liberâ, alterâ &longs;uffulia, & pondere exæquatâ cum libera, glo­bóque &longs;imùl, &longs;i deinceps, inquit, dimittatur globus in liberam ex vna &longs;ui diametro, is percußionis impetu attollet &longs;uffuliam cùm &longs;uper-addito præci è vno &longs;ui pondere; &longs;i ex duabus, cum &longs;upper-addito duplo: &longs;i ex tribus, cum triplo: &longs;i ex quatuor, cum quadruplo. Et permirum tamen id Experimentum de­prehendi fal&longs;um; quatenus dimi&longs;&longs;us globus ex altitudine dia­metri vnius, non modò attollit cum altera lance (eo, quo dictum e&longs;t, modo exæquata) ponderis tantumdem, quanto ip&longs;e e&longs;t, ve­rùm etiam duplum, etiam ad v&longs;que &longs;eptuplum: & tantum idem aliunde attollit non modò ex diametro vna altitudinis, verùm etiam ex diametri &longs;emi&longs;&longs;e, imo ex quadrante, imò ex octante, imò & ex vncia. Quin-etiam eius ponderis, quod eleuat &longs;um­mum ex diametro vna, duplum eleuat non ex diametris dua­bus, &longs;ed ex quatuor: triplum non ex tribus, &longs;ed ex nouem: quadruplum non ex quatuor, &longs;ed ex &longs;edecim: adeò proinde vt proprio R. P. experimento eius &longs;ententia euertatur, & Galileana confirmetur. Adde &, &longs;i velocitatis gradus pro ratione diametrorum cre&longs;cerent, euenturum, vt dimißis ex eadem altitudine duobus globis ex eadem materia, quorum vnus e&longs;&longs;et diametro decies maiore, quàm alius, minor caderet decuplo velociùs, ac decuplò citiùs perueniret in terram, quàm mator; cùm experientia tamen doceat cadere æque-velociter,temporéque eodem peruenire in terram: vtcúmque aliunde Ari&longs;toteles cen&longs;eat cadere maiorem velociùs, & peruenire citiùs. A p 41. in 53.

ART. XXIX. XXX. XXXI XXXII. XXXIII. De Tempore, quo R. P. colligit parteis &longs;patij &longs;ingulas decur&longs;um non iri.

Origo fuit mali, quòd R. P. & Experimentum fal&longs;um (&longs;eu quod nul um e&longs;&longs;et) pro vero habuerit. & illam Motus æquabiliter accelerati definitionem a&longs;&longs;ump&longs;erit, quæ traditur nulla temporis mentione: cum impoßibile tamen &longs;it &longs;eu celerita­tem, &longs;eu accelerationem, maximéque æquabilem, intelligi, &longs;ine comparatione ad tempus. Et quia &longs;upponendo velocitates acquiri, vt spatiæ, manife&longs;tè &longs;equitur, vt &longs;ecundum æquale spatium decurratur dimidio temporis, quo primum; tertium triente, quartum quadrante, &c. (quippe tempore &longs;emper ex&longs;i&longs;tente ad velocitatem incre&longs;centem &longs;ubmultiplo) cum heic tamen con&longs;equantur incommoda varia, ac illud speciatim, quod acceleratio fieret, vt difformiter. &longs;ic in ratione plu&longs;quam tripla: ideò o&longs;tendit quidem R. P. ex quibu&longs;dam incommodis fieri non po&longs;&longs;e vt decurrantur &longs;patia temporibus huiu&longs;modi; &longs;ed o&longs;tendit tamen aduer&longs;us &longs;eip&longs;um, quatenus decurri nec &longs;&longs;ariò &longs;equitur ex eapo&longs;itione, quod velocitates &longs;e habeant vt &longs;patia.A p. 13. in 63.

ART. XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII. XXXVIII. De Tempore, quo R. P. colligit &longs;ingulas parteis decur&longs;um iri.

Diui&longs;o ca&longs;us spatio in parteis æqualeis quotcumque,accipit R. P. punctum infimum primæ partis, & ab ip&longs;o &longs;ur&longs;um eiu&longs;dem primæ partis dimiaium, trientem, quauran­tem, & vniuersè tot fragmenta, quot &longs;unt inferiùs partes æquales; ac tum contendit, quanto tempore dimidium inferius primæ partis percurritur, tanto deinceps partem &longs;ecundam æqualem percurri; quanto triens, tanto tertiam; quanto qua­drans, tanto quartam, &c. adeò proinde, vt in inferiore pri­mæ partis dimidio contineantur &longs;igillatim omnia tempora, qui­bus omnes &longs;uper&longs;tites æquales partes percurruntur. Attamen abs re, & omninô gratis negligit &longs;uperius dimidium, nullam­que eius rationem habet; à cuius tamen initio, non fine, motus incipit, & per quod iam acceleratur, cùm pauciores parteis, quam inferius non habeat. Gratis quoque v&longs;urpat inferius, ip&longs;ique fata omnium partium inferiorum alligat: nam & quòd vult &longs;ecundam partem e&longs;&longs;e huius dimidij duplam, atque ideo e&longs;&longs;e velocitatem duplam, & tempus æquale: nihil aliud; quàm quæ&longs;itum petit. Aliunde autem variis argumentis conficitur, vt a&longs;&longs;umpto quocumque primo tempore, tam inferius dimidium, quàm &longs;ecunda pars tempore breuiore, breuioreque in infinitum percurrantur (&longs;ubdiui&longs;o nempe priore dimidio in duo alia, & rur&longs;us priore in alia, &c.) vt item tam inferius dimidium, qua &longs;ecunda pars percurrantur dimidio temporis, quo integra pri­ma: vt tempus per &longs;ecundam partem &longs;e&longs;qui alterum &longs;it, non duplum ad illud, quo percurritur inferius dimidium: vt tam prima pars &longs;ola, quàm prima, & &longs;ecunda &longs;imùl, hoc e&longs;t pars, & totum eodem, aut æquali percurrantur tempore; atque id genus cætera, quæ proportione etiam obiici in trientem, qua­drantem, fragmentaque alia a&longs;&longs;umptæ primæ partis po&longs;&longs;unt.A p. 63. in 72.

ART. XXXIX. XL. XLI. XLII. De Ratione continuò dupla, qua &longs;patia de­curri temporibus æqualibus R. P. contendit.

Diui&longs;o eodem ca&longs;us &longs;patio in quotcúmque æqualeis parteis, & parte prima &longs;ubdiui&longs;a in duo dimidia; a&longs;&longs;umit R. P. illud tempus, quo inferius dimidium percurritur, pro tempore primo: ac vult tempore æquali &longs;ecundo percurri partem &longs;ecundam, quæ est nempe dupla illius dimidij: ac tertio parteis tertiam, & quar­tam, quæ iunctim &longs;unt duplum &longs;ecundæ: & quarto quintam, &longs;extam, &longs;eptimam, octauam, quæ iunctim &longs;unt duplum tertiæ, & quartæ; & quinto octo &longs;uccedenteis, &longs;exto &longs;equenteis &longs;ex­decim: atque ita porrò in ratione continuò dupla. At verò heic quoque abs re præteritur primum primæ partis dimidium: & maximè cùm requiratur, quæ accelerationis &longs;it ratio non à medio v&longs;que primæ partis, &longs;ed ab eius v&longs;que initio. Peruer­tit etiam R. P. Arithmeticam progreßionem, qua &longs;uperiùs &longs;tatuens velocitates e&longs;&longs;e, vt &longs;patia, voluit vni parti integræ, non eius dimidio competere vnum celeritatis gradum, duobus duos, &c. Conficitur rur&longs;us heic quoque, vt totum, & pars eodem tempore percurrantur; vt non ampliùs, quàm triens, & quadrans exæquentur toti; vt item &longs;olæ partes quinta, &longs;exta, &longs;eptima, octaua; atque ita de reliquis. Comficitur quoque, vt decurrantur &longs;patia non modò in ratione dupla, &longs;ed etiam in tripla, quadrupla, &c. Denique & illud inde &longs;equitur, quod iam ante obiectum est; vt primo nimirùm tempore per­acto, effluere &longs;ecundum æquale non poßit, quin decur&longs;um fuerit spatium infinitum. A p. 72. in 79.

ART. XLIII. XLIV. De Tempore, quo globum ferreum ca&longs;urum ex Luna in Terram contendit.

Cùm Galileus &longs;upponendo e&longs;&longs;e à Luna in centrum Ter­ræ milliaria Jtalica 196000, deducat ex ob&longs;eruatione, ac proportione à &longs;e instituta decur&longs;um iri id spatium à globo fer­reo è Luna dimi&longs;&longs;o intra horas 3. minuta 22. & &longs;ecunda 4. deducit R. P. iuxta &longs;uam illam progreßionem in ratione con­tinuò dupla, decur&longs;um iri id spatium intra minuta non omninò duo. Immanis &longs;anè pernicitas, & quam refellit etiam ex­perientia, qua cùm constet globum non conficere amplius vno &longs;emi-minuto, quàm milliare vnum altitudinis; & &longs;eruata etiam acceleratione in ratione dupla, non poßit &longs;ecundo &longs;emi­minuto, ni&longs;i duo conficere: tertio, ni&longs;i quatuor: quarto, ni&longs;iocto: manife&longs;tum fit ex ijs aggregatis non po&longs;&longs;e intra duo minuta confici milliaria plu&longs;quam quindecim. Quàm ingenti verò di&longs;crimine hic numerus abe&longs;t à milliaribus 196000. &longs;eu ab ijs potiùs, quæ ille vult intra duo minuta integra percurri,1677721: & mira quidem incohærentia, quatenus de­bent primo &longs;emi-minuto percurri 6, cum proximè triente: &longs;ecundo 403, cum vna quinta: tertio 25804, cum quatuor quintis: & quarto 1651507, cum vna quinta? A p. 79. in 82.

ART. XLV. XLVI. XLVII. De Tem­pore per primas parteis ob&longs;eruatione determi­nando; pauca de cau&longs;&longs;a Phy&longs;ica, déque lap&longs;u circa cam admi&longs;&longs;o.

Ingenuè quidem R. P. fatetur nonhabere &longs;e vnde tempusdeterminet, qua &longs;ecunda pars, quo primæ dimidia &longs;igillatim percurruntur: ac alios ideò prouocat, vt rem experiantur in turri pedes ducentos alta (vtcumque ip&longs;e præ cæteris videatur fui&longs;&longs;e experturus) ac non videtur Galileum id determinantem ex ob&longs;eruatis proprijs &longs;ufficienter refellere: dum ait duntaxat, e&longs;&longs;e verendum, ne cùm in alijs magnoperè errauerit, heic quo­que &longs;it hallucinatus. Quippe neque o&longs;ten&longs;um e&longs;t erra&longs;&longs;e ip&longs;um in alijs, neque heic habet aliquid non experientiæ con&longs;onum, maximéque illud effatum, &longs;i à lationis principio duo quæ­libet &longs;patia &longs;umantur, tempora ip&longs;orum fore inter &longs;e, vt alterum eorum ad &longs;patium medium proportionale inter ip&longs;a: iuxta quod quidem promptum e&longs;t, quanto specia­tim tempore & &longs;ecunda pars, & duo primæ dimidia percur­rantur, determinare. Excu&longs;atione, dilationeque vur R. P. circa cau&longs;&longs;am Phy&longs;icam, de qua vide batur ip&longs;e titutus feci&longs;&longs;e aliquid sperandum. Circa hanc cau&longs;&longs;am lap&longs;us admi&longs;&longs;us in Epistolis de. Motu impre&longs;&longs;o: quatenus in ea explicanda ip&longs;i gradus velocitatis facti æquales spatijs &longs;unt; & intercepta triangula, de quibus &longs;uprà, a&longs;&longs;umpta &longs;unt non modò pro &longs;pa­tijs, verùm etiam pro gradibus; pro quibus a&longs;&longs;umendæ potiùs triangulorum ba&longs;es fuerunt. A. p. 82. in 96.

ART. XLV. CONCLVSIO.

Ex præteritione eorum, quæ R. P. anacephalæo&longs;i quadam exaggerat; non oblitus etiam quantum condoluerit, habitam ab Authore fui&longs;&longs;e Galilei principijs fidem: neque id &longs;ine &longs;olita beneuolentiæ &longs;ignificatione. A p. 86. in 88.

EPISTOLÆ SECVNDÆ

ART. I. Scribendi Occa&longs;io.

Reu. Pater vi&longs;o &longs;uperioris Epistolæ autographo, ip&longs;am edi non improbauit, &longs;i modò attexeretur alia, quam &longs;ubinde &longs;crip&longs;it, in&longs;crip&longs;itque Vindicias Phy&longs;icæ Demon&longs;tratio­nis. Qùia verò R. P. profitetur &longs;e&longs;e in ea ignotam Autbori veritatem maiori iam luce illu&longs;tratam aperire, & ab errore vindicatam exhibere; ac aliunde queritur frequens ea &longs;ibi af­fingi quæ nec dixerit, nec ex traditis à &longs;e principijs potuerint deduci; idcircò &longs;ic edi vi&longs;um e&longs;t Vindicias, vt Exceptio inter­&longs;eratur, ad explorandum quî fieri poßit, vt veritatem &longs;ic il­lu&longs;tratam, vindicatamque Author non videat, & ad eluen­dum labem illam, qua ad&longs;pergi per&longs;en&longs;it &longs;e, ob affictionem to­ties obiectam. A p. 89. in 93.

ART. II. III. IV. V. De Statu Controuer&longs;iæ.

Quòd per&longs;tet R. P. pro Demon&longs;tratione habere eam Epi&longs;tolam, in quam &longs;uperior con&longs;cripta e&longs;t; ideò vt Status controuer&longs;iæ luculentior fiat, ac &longs;imùl appareat, qualis Demon­&longs;tratio hæc &longs;it; placet ip&longs;am eruere ex eius totius Epistolæ textu, ac reducere, analy&longs;i facta, in hypotheticum Syllogi&longs;mum, qui e&longs;&longs;e poßit huiu&longs;modi.

Si in motu accelerato grauium decidentium velocitates acqui&longs;itæ &longs;e habent vt emen&longs;a &longs;patia, nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;patia decurri temporibus æqualibus in ratione continuò dupla:

Atqui in motu accelerato grauium decidentium veloci-tates acqui&longs;itæ &longs;e habent vt emen&longs;a spatia:

Igitur in motu accelerato grauium decidentium nece&longs;&longs;e est &longs;patia decurri temporibus æqualibus in ratione continuò dupla.

Nimirùm, vt ex &longs;erie &longs;uperioris Epi&longs;tolæ patet, factum e&longs;t initium ab A&longs;&longs;umptionis confirmatione, dum in Galileum di&longs;putatum e&longs;t; tumgradus ad eiu&longs;dem-met A&longs;&longs;umptionis pro­bationem factus, dum palmare illud Bilancis Experimentum e&longs;t narratum; ac tandem ventum ad probandum con&longs;equutio­nem Propo&longs;itionis, dum explicitus est conatus circa Rationem &longs;patiorum duplam, quæ eadem conclu&longs;io fuit Demon&longs;trationis.A p 93. in 97.

AD ART. VI. VII. VIII. De Motus æquabiliter accelerati Definitione.

Con&longs;tat &longs;emper, quam Galileus Definitionem tradidit. Neque enim po&longs;&longs;unt velocitatis gradus per triangulorum re­præ&longs;entari ba&longs;eis, &longs;i per parteis laterum repræ&longs;ententur &longs;patia, vt R. P. vult; tum quòd nulla habita temporis mentione ­tg poß difformitas mira; tum quòd gradus &longs;emel acqui­&longs;itus aut perire debeat, aut nihil agere, neque poßit duplum illius, qui acquiritur; tum quòd &longs;it futurum vt &longs;ecundo tempo­re octo penè spatia primo æqualia percurrantur. Confundit R. P. Vniformitatem cum Proportione, dum progreßionesGeometricas non minùs e&longs;&longs;e vniformeis, quàm Arithmeticas vult: ac in eadem rursùs incidit Incommoda, dum in difformi Triangulo vult iteratò spatia per laterum parteis, potiu&longs;quàm per triangulos interceptos repræ&longs;entari. A p. 97. in 1. 0.

AD ART. IX. X. XI. XII. De Paralogi&longs;mo, qui Galileo Definitionem &longs;puriam impugnan­ti obiicitur.

Magno quidem molimine conatur R. P. Paralogi&longs;mum o&longs;tendere: &longs;ed fru&longs;trà nihilominùs; cùm &longs;eu varios &longs;en&longs;us di&longs;tinguat, &longs;eu propo&longs;itiones retexat, &longs;eu con&longs;equutionem ex­pendat, nihil aliud rursùs, quàm quæ&longs;itum, &longs;eu principium (vt fuerat illi obiectum) petat; aut in &longs;eip&longs;um etiam, vbi retorquere quidpiam vult, mutato nomine, concludat. Haud iure verò conqueritur &longs;ibi affingi, quòd dixerit, &longs;patio in duas parteis æqualeis diui&longs;o, po&longs;teriorem percurri dimidio temporis, quo prio­rem (vnde illatum e&longs;t Incommodum de infinito spatio intra &longs;ecundum tempus percurrendo) cùm relata ip&longs;ißima illius ver­ba fuerint (de quadrante nempe, & dimidio quadrantis) ac, vt po&longs;&longs;et Paralogi&longs;mi Galileum conuincere, non fuerit alio prin­cipio v&longs;us. Denique, &longs;i Paralogi&longs;mus à Galileo admi&longs;&longs;us &longs;it, o&longs;tenditur R. P. alio loco aut nihil conclu&longs;i&longs;&longs;e, aut apertißimè in eundem Paralogi&longs;mum incidi&longs;&longs;e. A p. 110. 136.

AD ART. XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. De Po&longs;tulato Galilei circa motum &longs;uper æque-altis, non æque-inclinatis planis.

Galilei ob&longs;eruata ad Po&longs;tulatum hoc confirmandum nul­lius hactenus fal&longs;itatis conuicta &longs;unt; pote&longs;tque adeò eius do­ctrina potiore iure cen&longs;eri Scientia, vt quæ experientiæ con­&longs;entanea &longs;it, quàm ea, quæ à R. P. traditur, vt quæ experien­tiæ repugnet, ac fundata &longs;it in Experimento, quod fal&longs;um de-prehen&longs;um e&longs;t. Si planum, vt minùs decliue, ita etiam prolixius &longs;it, potest profectò prolixitas paruitatem incrementorum velocitatis &longs;ic compen&longs;are, vt acqui&longs;ita in fine motus veloci­tas &longs;itnihilo minor. Quod e&longs;t allatum de pendulis exemplum &longs;emper congruit: & ex quatuor pendulis, quæ prolixitate &longs;int, primum vnius præcisè pedis, &longs;ecundum quatuor, tertium nouem, quartum &longs;edecim: peragit reuerâ, con&longs;tanterque pri­mum vibrationes quatuor, eodem tempore, quo &longs;ecundum peragit treis, & tertium duas, & quartum vnam: &longs;i modò quidem eadem &longs;emper longitudine per&longs;euerent. A p. 136. in 141.

AD ART. XIX. XX. XXI. XXII. De Experimentis circa ictum, impetumve gra­uium cadentium, ad explorandum, impetu&longs;­ne, vt &longs;patium incre&longs;cat.

Meritò fuere vno plura requi&longs;ita Experimenta, vbi fuit iactatum peragi ea po&longs;&longs;e in grauibus quibu&longs;libet; tamet&longs;i ne in vno quidem peragere fuerit conce&longs;&longs;um. Allata tria ex­perimenta qua&longs;i &longs;upparia ad &longs;uadendum non incre&longs;cere impe­tum, velocitatemve &longs;icut spatia, &longs;ed &longs;icut spatiorum radices, attinent omninô ad rem; ac illud speciatim de Aqua ef­fluente ex va&longs;e cylindrico, quatenus &longs;umma aqua in foramen decidens, non magis à &longs;ibi &longs;ubiecta, præeunteque impeditur, quàm &longs;i per aërem caderet; quòd illa &longs;emper pari cum ip&longs;a velocitate &longs;e&longs;e &longs;ubducat, anteceden&longs;que nihil officiat.A. p. 141. in 146.

AD ART. XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. De Experimento in Bilance facto, ac aliud reuerâ probante, quàm velocitates e&longs;&longs;e &longs;icut &longs;patia.

Quandoquidem iactatum illud tantopere Experimen­tum fal&longs;itatis conuictum e&longs;t: mirum videri profectò potest, quamobrum R. P. venditare pergat pro Demon&longs;tratione ra­tiocinium, quod fuerit eo Experimento duntaxat &longs;uffultum; ac potißimùm prouocando ad vberiorem experientiam, qua con­trouer&longs;ia dirimatur; qua&longs;i verò &longs;inondum &longs;it dirempta contro­uer&longs;ia, eius Demon&longs;tratio interim cohæreat? Fru&longs;trà iam &longs;ol­licitus e&longs;t de non a&longs;&longs;umendo &longs;upra æquilibrium exce&longs;&longs;u; cùm agno&longs;cat iam quàm vanè v&longs;urpet diametrum globi pro men­&longs;ura præci&longs;a altitudinum, ex quibus totidem pondera at­tollantur. Incommodum illud de globo diametri decuplò mi­noris, & decuplò citius ca&longs;uro ex eadem altitudine, obiectum legitimè fuit, & R. P. eximere &longs;e ab illo nequicquam tenta­uit. A p. 146. in 157.

AD ART. XXIX. XXX. XXXI. XXXII. XXXIII. De Tempore, quo R.P. colligit parteis &longs;patij &longs;ingulas decur&longs;um non iri.

Haud abs re fuere obiecta illa de neglecto tempore in tradenda motus æquabiliter accelerati definitione. Affictum nihil fuit R. P. inter vrgendum incommoda; quæ &longs;i variata interdum &longs;int, in cau&longs;&longs;a fuit variatio principiorum, quibus ille e&longs;t v&longs;us. Nihil iteratò demon&longs;trat: verum aut ex fal&longs;is concludit; aut in Diallellum incidit, circulum-ve, vt aiunt, committit; aut prætereà inuoluit &longs;e multiplici contradictione. Quæ&longs;tio ne que e&longs;t, neque fuit, an ostenderit (quod fuit conce&longs;­&longs;um) non po&longs;&longs;e partem spatij &longs;ecundam decurri dimidio tem-piris, quo primam, tertiam triente, &c. &longs;ed an o&longs;tenderit ad­uer&longs;us &longs;eip&longs;um; vt pote ex cuius principio, po&longs;itioneve illud &longs;equatur. Nequicquam conatur capita ab&longs;urda &longs;ibi obiecta retorquere; qua&longs;i &longs;it perinde &longs;eu &longs;patium, &longs;eu tempus cum velocitate conferat; & ad hominem cum argumentatur, in limine ip&longs;o aberrat, dici vt putà id &longs;upponens, quod minimè dicitur, & tempus cum velocitate &longs;ecus conferri, quàm con­fertur. Tota gloriatio con&longs;equens nihil habet, quod inuidea­tur; & dum ait impugnationem &longs;ui ratiocinij, non po&longs;&longs;e, vt inanem, ac vanam, inuenire plau&longs;um, ni&longs;i apud minùs peritos; &longs;atis e&longs;t prouocare illum vt proferat vel vnicum, cui &longs;uam &longs;ententiam per&longs;uadeat, peritum. A p. 157. in 181.

ART. XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII. XXXVIII. De Tempore, quo R.P. colligit &longs;ingulas parteis decur&longs;um iri.

Non alia ratione probauit R. P. velocitatem per &longs;ecun­dam partem e&longs;&longs;e duplam velocitatis per dimidium inferius pri­mæ, quàm quia &longs;patium, duplum e&longs;t: neque hanc con&longs;equutio­nem vllo modo probauit; &longs;ed ex eo &longs;olùm &longs;uppo&longs;uit, quod ve­locitates &longs;icut spatia &longs;int, quæ est iterata principij petitio: cùm hoc ip&longs;um &longs;it, quod controuertitur, neque vllatenus inueniatur o&longs;ten&longs;um; ni&longs;i ex fal&longs;o illo circa Bilancem experimento. Ex varijs obiectionibus vna est delecta, cui re&longs;ponderetur, propter errorem calami, quo in immen&longs;a, importunaque literarum farragine litera vna irrep&longs;it pro alia. Beatus e&longs;t R. P. cui Author e&longs;&longs;e non videatur ingre&longs;&longs;us in controuer&longs;iæ pene tralia, quique eum æquè à dictis &longs;uis, atque à natura penitiùs inspi­ciunda arce at. Tempus minutorum &longs;ex attributum primæparti, non ab Authore fuit delectum, &longs;ed &longs;uppeditatum à R. P. qui tamet&longs;i alicubi non probet ex ijs &longs;ex minutis quatuor priori dimidio, & duo po&longs;teriori attribui: id tamen tum ex varijs eius principijs deducitur: tum recipit Author deducturum &longs;e eadem, & plura incommoda, ex quacumque alia di&longs;tributione eius numeri, aut alterius à R. P. facienda: &longs;i modò &longs;emper velocitates habere &longs;e vt spatia &longs;upponat. A p. 181. in 191.

ART. XXXIX. XL. XLI. XLII. De Ratione continuò dupla, qua &longs;patia de­curri temporibus æqualibus R. P. contendit.

Mirum, velle adhûc R. P. incipere acceleratum motum à primæ partis medio, non ab ip&longs;o eius principio; & maximè quidem, cùm aliunde velit velocitates e&longs;&longs;e vt spatia, spatiive parteis, quarum vna &longs;it tota prima, non dimidium primæ: ac in&longs;ignes prætereà &longs;uboriantur difficultates ex eo, quòd dum ad obiecta de &longs;ubdiui&longs;ione prioris dimidij in alia, aliaque dimi­dia re&longs;pondet, standum ait alicubi, quòd diui&longs;io e&longs;&longs;e in Phy­&longs;icas parteis infinita non valeat, & ibi tamen standum, vbi tot partes adhûc &longs;uper&longs;unt, vt ex ijs ratio accelerati motus perfectè intelligatur. Quippe cùm inter cætera a&longs;&longs;umpto ca&longs;u ex Luna, Sole, aut Firmamento, & a&longs;&longs;umpta particula prima Phy&longs;icè diuidua, in qua reperiri debeant dimidium inferius, ac in ip&longs;o triens, quadrans, & tot fragmenta cætera, quot &longs;unt partes ip&longs;i primæ æquales in toto illo &longs;patio, quotque etiam di&longs;tingui poßunt in &longs;uperiore dimidio; incredibilis &longs;it partium numerus, per quas in priore dimidio contentas opor­teat motum peragi, priu&longs;quam incipiat accelerari; & in qui­bus tamen con&longs;i&longs;tendum &longs;it, quòd diui&longs;io vlteriùs fieri in duodimidia non valeat, ne ratio motus accelerati non perfectè in­telligatur. Quæ&longs;tio heic iterùm non e&longs;t, an velocitas per &longs;ecundam partem &longs;it præcisè dupla velocitatis per primam: &longs;ed an id &longs;equatur (vt & ab&longs;urda quædam alia) ex R. P. prin­cipijs. Refugit R. P. prouocationem ad calculos, nec incom­moda clariùs pateant, ac illud speciatim, quod obiectum e&longs;t ex triente, & quadrante non componi integrum: neque item ex partibus quinta, &longs;exta, &longs;eptima, octaua. Irrito cona­mine rationem duplam, vt &longs;olam congruam excu&longs;are adniti­tur, eò quòd ip&longs;a quoque &longs;eip&longs;am euertat, quoties tempora a&longs;­&longs;umuntur maiora, vel minora dato, quæ &longs;int ip&longs;a quoque inter &longs;e æqualia: &longs;iquidem ea quoque deberent in eadem ratione respondere spatijs: quod tamen non fit: vt in allato à R. P. exemplo de ca&longs;u globi ex Luna mon&longs;tratur. A p. 191. in 208.

AD ART. XLIII. XLIV. De Tempore, quo globum ferreum ca&longs;urum ex Luna in Terram contendit.

Nihil e&longs;&longs;e heicvidetur addendum ad ea, quæ obiecta &longs;unt­cùm R. P. fateatur non po&longs;&longs;e illam rapiditatem, quam priùs a&longs;&longs;eruerat, in&longs;anam e&longs;&longs;e adeò, vt globus id &longs;patium minutis non omninô duobus percurrat: tamet&longs;i lenire rem &longs;tudet, dum naturam quidem id exigere, &longs;ed medij tamen conditionem obstare ait. A p. 208. in 209.

AD ART. XLV. XLVI. XLVII. De quodam lap&longs;u emendando circa cau&longs;&longs;am Phy­&longs;icam accelerati grauium motus.

Quod R. P. in Vindicijs ad Artic. XL. de Phy&longs;icacau&longs;&longs;a accelerationis di&longs;&longs;erüerit, docendo &longs;olam grauitatem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am initij motus, & &longs;olùm medium, putà aërem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am accelerationis, quatenus à fronte re&longs;iliens, & à tergo claudem, graue vrget; cùm alioquin &longs;ola grauitate agente, &longs;i­bique &longs;imili manente, vt in vacuo, de&longs;cen&longs;us foret vniformis, &longs;imili&longs;que &longs;ui per&longs;eueraturus: idcircò an&longs;a & accepta, & in hunc locum dimi&longs;&longs;a e&longs;t adiiciendi quidpiam de Phy&longs;ica cau&longs;&longs;a. Nam primùm quidem paulò fu&longs;iùs deducitur lap&longs;us indicatus ad calcem &longs;uperioris Epistolæ: declarando videlicet, quo pro­gre&longs;&longs;u tentatum fui&longs;&longs;et in Epi&longs;tolis de Motu impre&longs;&longs;o à motore tran&longs;lato cau&longs;&longs;am dicere, quamobrem grauia acce­lerentur iuxta progreßionem numerorum imparium ab vnita­te incœptorum; & quemadmodum talis cau&longs;&longs;a fui&longs;&longs;et agnita tum primo momento &longs;ola attractrix Terræ vis, quæ imprime­ret &longs;ingularem ictum: tum &longs;ecundo, & reliquis tam eadem attractrix, quàm aër à tergo &longs;uccedens, in&longs;tan&longs;que, adeò vt quolibet momento duo qua&longs;i ictus imprimerentur: &longs;icque & primo momento vnus acquireretur velocitatis gradus, quo &longs;u­peraretur vnum &longs;patium: &longs;equente autem quolibet &longs;uper-ad­derentur duo, e&longs;&longs;entque proinde tres, quinque, &longs;eptem, &c. quibus spatia totidem con&longs;equenter &longs;uperarentur: vnde & con&longs;entaneum foret velocitates e&longs;&longs;e, vt spatia, quæ proinde &longs;i­mul repræ&longs;entari deberent per illas triangulorum areas: quod animaduer&longs;um e&longs;t repugnare. Deinde verò o&longs;tenditur, quamobrem cùm cau&longs;&longs;a vnica &longs;ufficiat, iuxta antè expo&longs;ita (&longs;upponitur autem videri non e&longs;&longs;e ip&longs;am aliam, quàm ip&longs;am vim Terræ tractricem) o&longs;tenditur, inquam, vtramque àR. P. aßignatam videri e&longs;&longs;e reiiciendam, quatenus medium, putà aër, ad accelerationem nihil confert, quin-etiam potiùsofficit, nec quantum obe&longs;t, tantum iuuat, ac longè e&longs;t adeò, vt &longs;olus accelerationis &longs;it cau&longs;&longs;a: grauitas verò, &longs;eu qualitas graui in&longs;ita, & ab attractione di&longs;tincta, nulla e&longs;t: neque proinde po­te&longs;t motum &longs;eu in &longs;patio vacuo, &longs;eu in aëre, (vt &longs;i &longs;olus aër in vniuer&longs;o e&longs;&longs;et) præ&longs;tare. A p 209. in 220.

AD ART. XLVIII. De Re&longs;pon&longs;ionis Conclu&longs;ione.

Licitum fuit amicitiæ (&longs;ed &longs;eruata tamen illi reuerentiâ) anteponere veritatem. Fuit in R.P. vt qua&longs;cumque vellet, duce­ret lituras, aut etiam rem totam &longs;upprimi iuberet. Non capitur quamobrem cen&longs;eat &longs;e veritatem iam illu&longs;tratam, & ab er­rore vindicatam exhibere: ac &longs;peret tamen, vt ex correcto fal&longs;o &longs;uo Experimento veritas deinceps certiùs inueniatur. Ip&longs;e fuit R.P. qui Authori alioquin ignotus, prouocauit prior; & cui tamen nihil aut re&longs;pon&longs;um, aut oppo&longs;itum &longs;altem, fui&longs;&longs;et, &longs;i is fui&longs;&longs;et creditus, qui ip&longs;a rei nouitate, quod iam ait, per­celleretur, tanquam nemine alio hactenus inuento, qui in eius a&longs;&longs;ertionibus, ac decretis pugnam aliquam, contrarietatemque aut inuenißet, aut obiecißet. Quare & e&longs;&longs;e &longs;ecurus pote&longs;t iri deinceps nihil inqui&longs;itum in ea, quæ &longs;e dicit habere ob&longs;curiora, incertioraque; fore autem, vt &longs;olitum affectum, venerationemque &longs;emper experiatur.

EPISTOLÆ TERTIÆ.

ART. I. Scribendi Occa&longs;io

De hac iam dictum. Notandum &longs;olùm, Epistolas de Motu impre&longs;&longs;o à motore tran&longs;lato, pro quibus hac fuit velut Apologia, ea occa&longs;ione fui&longs;&longs;e con&longs;criptas, quòd fides ægrè habita fui&longs;&longs;et Experimentis ab Authore factis, ad&longs;truen­do illi Theoremati, Si id corpus, cui in&longs;i&longs;timus, trans­feratur, motus omneis no&longs;tros, rerumque à nobis mo­bilium, perinde fieri, apparereque, ac &longs;i illud quie&longs;ceret. Ea autem fuerant præ cæteris, Quòd naui velocißimè abducta, perinde atque quie&longs;cente, proiectus &longs;ursùm lapis &longs;ecundum mali longitudinem, tueretur &longs;emper tam a&longs;cendendo, quàm ex&longs;cendendo eandem a malo di&longs;tantiam; & dimi&longs;&longs;us è carche­&longs;io ad pternam, ita caderet, vt neque ex parte puppis de&longs;ere­retur, neque ex parte proræ attingeretur à malo. Quòd pi­la exprora in puppim, expuppi in proram proiecta, pari im­petu ferri appareret, parque &longs;patium conficeret; & neque tar­diùs perueniret ad collu&longs;orem, tamet&longs;i aufugientem, qui ad proram: neque citiùs ad alium, tamet&longs;i occurrentem, qui ad puppim, donec volaret per aërem. Quòd è curru, aut equo citißimè abrepto, perinde ac quie&longs;cente, proiectæ &longs;ursùm res in ip&longs;am manum reciderent: dimi&longs;&longs;æ cadere apparerent &longs;ecun­dum perpendiculum; emi&longs;&longs;æ prorsùm, retror&longs;úmque, nec pro­piùs, nec longiùs caderent in terram. Quòd dimi&longs;&longs;a pila ab incedente, currenteve per complanatum locum, antrom &longs;emper procurreret; pari vi antrorsùm, retror&longs;úmque proie­cta, pariabe&longs;&longs;et, dum à motu ce&longs;&longs;aret, à proiectore di&longs;tantia; &proiecta &longs;peciatim retrorsùm, nunc aliquantúm excurreret, nunc ad perpendiculum caderet, nunc proiectorem etiam &longs;eque­retur; prout adactio manus retrorsúm e&longs;&longs;et velocior, æquè ve­lox, aut minùs velox, quàm corporis prorsùm. Jtaque horum aliorumque Experimentorum explicandæ caußæ de&longs;tinata fue­rat Epi&longs;tola Prior; ac fuerant ideò variæ de Motu attingendæ difficultates. Fuerat & Po&longs;terior speciatim con&longs;cripta decla­randæ inanitati rationis illius, quæ aduer&longs;us A&longs;&longs;ertores motus Telluris peti &longs;oleret ex eo, quòd &longs;agitta &longs;ursùm euibrata è puppi, dum nauis moueretur, non in puppim recideret, &longs;ed in aquam à tergo puppis, quæ interim &longs;ubducta foret: ac fuerat con&longs;equenter o&longs;ten&longs;a imbecillitas aliarum rationum complu­rium, quæ &longs;olent ij&longs;demobiici. Præstita, inquam, hæc fue­rant; cùm R. P. Epi&longs;tolis vi&longs;is, ea ex vtraque impugnauit, quæ potißimùm di&longs;plicuerunt. A p. 227. in 228.

ART. II. III. IIII. Nondum ob&longs;eruatum, qui Galileo obiicitur, Paralogi&longs;mum: &, Neu­tram duarum virium à Motore tran&longs;lato im­pre&longs;&longs;arum imminui ab alterutra.

Qualem deinceps Paralogi&longs;mum R. P. detexerit, &longs;atis est, &longs;uperque in Epi&longs;tolis &longs;uperioribus adnotatum. Quod &longs;u­perest: cùm mota, v. c. naui, lapis ex ea proiicitur &longs;ursùm; is apparet quidem tam proiectori, quàm omnibus, qui in naui &longs;unt, a&longs;cendere, de&longs;cenderéque &longs;ecundum perpendiculum: &longs;ed reuerâ tamen a&longs;cendit, de&longs;cenditque obliquè (vti & apparet quie&longs;centibus in littore) de&longs;cribit nempe lineam curuam, quam dicunt parabolicam: cau&longs;&longs;aque e&longs;t, quia manus proiiciens vt­cumque &longs;ursùm moueri appareat, reuerâ tamen mouetur obli­què, deflexa nempe à motu nauis, qui illam, dum attollitur,abducit vnà cum corpore ip&longs;ius proiectoris in latus, &longs;iue &longs;ecun­dum horizontem. Et quoniam Author dixerat, Vim im­pellentem mobile &longs;ursùm, non modò non de&longs;trui, &longs;ed ne vlla quidem ratione imminui à vi depellente in la­tus (quippe lapis ille neque minùs peruenit aliùm, quàm &longs;i pari vi, naui quie&longs;cente, pro: iceretur à manu: vti neque mi­nùs in latus, quàm &longs;i immota manu veheretur &longs;olo motu nauis) Idcircò R. P. i&longs;tud improbans, obiicit, quod e&longs;&longs;e apud peritos Effatum ait, Mobile quodcumque duobus motibus in diuer&longs;as parteis actis, tantò &longs;egniùs deferri in vnum terminum, quantò fortiùs in alterum tendit. Sed cùm hoc e&longs;&longs;e poßit verum, donec mobili iam &longs;eparato à motore &longs;u­peruenit vis, quæ ip&longs;um deflectat: fal&longs;um e&longs;t tamen, &longs;i nihil noui à proiectore v&longs;que interueniat, in quo & vis ip&longs;ius pro­pria, & vis corporis ip&longs;um transferentis in vnam coïerint, quæ tantùm &longs;it alterutrâ fortior, quantùm altera fortis e&longs;t; vt in exemplo allato con&longs;tat, in quo quicquid e&longs;t motus &longs;ur&longs;um, à ma­nu est; quicquid motus prorsùm, à naui; & quod dee&longs;t virtuti manus propriæ ad proiiciendum non minus altum &longs;ecundum li­neam curuam, quàm &longs;ecundum rectam, &longs;uppletur à vi tran&longs;­latitia nauis; vti & quod deest naui ad adigendum non mi­nus pror&longs;um &longs;ecundum curua, quàm &longs;ecundum rectam, &longs;uppletur à vi proiectitia manus. Habentur & alia de Ex­perimentis. A p. 228. in 235.

ART. V. VI. VII. Po&longs;&longs;e varias Sectas veritatis &longs;tudio tentari: ac, Po&longs;&longs;e animalis ince&longs;­&longs;um præ &longs;altatione; & globi volutionem præ adactione, dici naturalem.

Quòd Author explicando cau&longs;&longs;as commemoratorum Ex­perimentorum, &longs;equutus fuerit alia quædam, quàm Ari&longs;totelea,& vulgaria principia: id R. P. reprehendit, qua&longs;i &longs;it viris eruditis, pij&longs;que minus placiturum: verùm, &longs;alua modò maneat pietas, nihil e&longs;t, quod vetet philo&longs;ophari liberè, nullique Sectæ addictum e&longs;&longs;e Displicet illi con&longs;equenter dici ince&longs;&longs;um ani­malis præ &longs;altatione naturalem: &longs;ed non apparet quid &longs;it in­congruum, quatenus motus naturalis notio e&longs;t, vt sponte, aut &longs;ine repugnantia &longs;iat; violenti, vt præter naturam, &longs;eu cum aliqua repugnantia. Displicet & globi volutionem &longs;upræ planum dici naturalem præ adactione eiu&longs;dem per aërem: &longs;ed con&longs;tat &longs;atis globum e&longs;&longs;e &longs;uapte natura comparatum, vt volua­tur potiùs &longs;upra planum (quod ni&longs;i aliunde deficeret, euaderet motus vt æquabilis, &longs;ic perpetuus) quàm vt per aërem adiga­tur (per quem aliunde inæquabiliter, & motu &longs;tatim finiendo trans fertur.) Vt prætereatur e&longs;&longs;e hæc omnia Ari&longs;toteli con&longs;ona, quem coryphæum eruditorum intelligit. R.P. A p. 235, in 240.

ART. VIII. IX. X. Incredibilem fore motus corporum decidentium &longs;egnitiem, &longs;i vt incipit, ita pergeret; &, Non &longs;olùm acceleratio­nem, &longs;ed ip&longs;um quoque initium motus e&longs;&longs;e à principio externo.

Displicet rursus R. P. cen&longs;eri ca&longs;um lapidis violentum potiùs, quàm naturalem: nam quamuis accelerationem e&longs;&longs;e violentam non deneget: ob de&longs;cen&longs;um tamen, &longs;eu &longs;implicem motum, cui illa &longs;uperuenit, contendit e&longs;&longs;e potius dicendum ca­&longs;umlapidis naturalem. Sed primum, quia quicquid in hoc ca&longs;us motu &longs;en&longs;ibile e&longs;t, ex acceleratione e&longs;t, ac ne millies quidem mille&longs;ima eius pars ad &longs;implicem motum, de&longs;cen&longs;umve &longs;pectat: con&longs;tat, &longs;i à potiore parte denominatio facienda &longs;it, dicendumpotius e&longs;&longs;e ca&longs;um ab acceleratione violentum, quàm à &longs;implici motu naturalem. Quàm parùm autem cen&longs;endum &longs;it, quod ex &longs;implici motu e&longs;t, ex eo probatur, quòd &longs;i qualis incipit mo­tus quo momento primo e&longs;t adhûc ab acceleratione liber, talis per&longs;eueraret per duarum orgyiarum altitudinem; ille, a&longs;&longs;umpto pro primo momento, vno minuto ex ijs, quæ decima vocant, non­dum e&longs;&longs;et planè peractus po&longs;t annos 5322380: neque adeò lapis, &longs;i occœpi&longs;&longs;et illo motu ab v&longs;que initio Mundi cadere, perfeci&longs;&longs;et iam &longs;eptimam vnam digiti partem. Deinde, cùm illud vio­lentum dicatur, cuius principium extra e&longs;t; etiam de&longs;cen&longs;us, &longs;eu &longs;implex motus e&longs;&longs;e comprobatur à principio externo, nempe à virtute attractrice Terræ (credebatur tuncpo&longs;&longs;e quoque aër à tergo impellere) tum quia lapis &longs;eu intra vacuum (vbi nihil cum Mundo, Terráque adeò communicaret, ac perinde illi fo­ret, &longs;eu e&longs;&longs;et, &longs;eu non e&longs;&longs;et Mundus) &longs;euintra aërem infinitum (&longs;i &longs;olus præter ip&longs;um foret) talem motum nullum haberet: tum quia quæ res &longs;unt inten&longs;ionis capaces, à qua cau&longs;&longs;a habent gradus reliquos, ab ea nanci&longs;cuntur & primum; atque adeò, vti dum calefit aqua, non cæteri gradus ab externo &longs;unt, pri­mus ab interno principio, &longs;ed omnes ab externo &longs;unt: ita dum lapis deorsùm mouetur, non cæteræ motus partes ab externa cau&longs;&longs;a, & prima ab interna &longs;unt; verùm &longs;unt omnes ab ex­terna. A p. 240. in 246.

ART. XI. XII. XIII. XIV. Terram grauia attrahere; &, Quid illi contingeret, &longs;i ver&longs;us Lunam dimoueretur? Quid lapidi, &longs;i intra for­nicem ad centrum Terræ con&longs;titucretur?

Cùm attrahi grauia à Terra videantur, ob cau&longs;&longs;am iam expo&longs;itam: Ad illud, quod quærit R. P. quid ip&longs;i Terræ con-tingeret, &longs;i ver&longs;us Lunam dimoueretur? Dicitur e&longs;&longs;e probabi­le, fore, vt vbicumque Terra con&longs;titueretur, illeic quie&longs;cereteo modo, quo corpus eiu&longs;ce materiæ, vt aquæ &longs;ub pari mole æquiponderet, vbicumque in imo, in &longs;ummo, in medio, aut vbi­uis intra aquam &longs;tatuatur, con&longs;i&longs;tit. Nimirùm, quòd Terra &longs;ecundum &longs;i totam neque grauis &longs;it, neque leuis; & talis affe­ctio partium propria &longs;it, prout à tota di&longs;trahuntur: quódque in Mundo spherico ex&longs;i&longs;tente, medium quidem, & extremum &longs;it, non item infimum, & &longs;ummum; ac ta is conditio &longs;it Terræ, globorumque Mundi cæterorum propria, propter eandem partium di&longs;tractionem, & retractionem, quæ &longs;igillatim cum speciali cuiu&longs;que centro comparatur. Non probatur etiam aliunde Terram e&longs;&longs;e in Mundi medio; cùm etiam oppo&longs;itum arguant excentrici &longs;iderum motus: neque veri&longs;imile e&longs;t, &longs;i Terra abduceretur in verticem Antipodum, vbi &longs;uper­ficies, cui in&longs;i&longs;timus, excederet punctum, in quo fui&longs;&longs;et centrum, nos ibi hæ&longs;uros: aut abreptos vlteriùs, eò auolaturos, &longs;eu po­tiùs ca&longs;uros. Ad aliud, quod quærit, quid eueniret lapidi, &longs;i intra cauernam in meditullio Terræ excauatam, oppletamque aqua, aut aëre constitueretur? Dicitur probabile e&longs;&longs;e, &longs;i Terra quidem qua&longs;i magnes &longs;it, qui &longs;uis qua&longs;i radijs emißis attrahat terrena: euenturum, vt lapis ineam cauernæ partem feratur, è qua radij plures, confertiore&longs;que affluxerint; &, &longs;i &longs;upponan­tur ex æquo vndequàque affluere, fore, vtin medio &longs;u&longs;pen&longs;us eneatur. Vnde &, quod rogat, cur lapis in puteum dimi&longs;&longs;us fundum petat, non latera? Cau&longs;&longs;a e&longs;t in promptu, quòd plu­res, den&longs;iore&longs;que radij exparte fundi, ad quam e&longs;t tota Terræ moles, adueniant, quàm ex parte vlla laterum aduenire poßint. A p 247. in 254.

ART. XV. XVI. XVII. XVIII. XIX. XX. Et Magnetem ferrum, & Terram grauia trahe­reper in&longs;en&longs;ilia organula: &, Cur attractio pro­pe Terram non &longs;it &longs;en&longs;ibilior, quàm procùl.

Non ridet Author in &longs;inu, vt R. P. ait, dum Magne­tem non trabere &longs;ine organulis corporeis contendit: neque non agit &longs;eriò, dum hamulos, catenula&longs;que, quatenus patitur imbe­cillitas, fingit. Dum ait R. P. non alio modo tractionem fie­ri, quàm quòd Magnes, & ferrum &longs;ponte naturæ incitata in mutuos amplexus accurrant; id eleganter quidem, &longs;ed non ita vt res vocibus &longs;ubiecta intelligi poßit: quomodo &longs;cilicet vtrum­uis, ac &longs;peciatim ferrum inanime, ac inarticulatum, incitet &longs;eip&longs;um, & nullare à Magnete emi&longs;&longs;a, diuinet tamen, quando e&longs;t propè, & metiatur vireis, ac &longs;patium, è quo ver&longs;us ip&longs;um in&longs;iliat. Neque verò dicere pote&longs;t emitti à Magnete quali­litatem quandam, quæ &longs;it merum accidens: cùm exinde diffi­cultatum inextricabilium &longs;eges &longs;ubna&longs;catur. Quod cau&longs;&longs;atur autem organula in&longs;en&longs;ilia dicta: con&longs;tat &longs;atis ea &longs;ic dici, quòd nec videri oculis, nec palpari manibus poßint. Iniuriâ traducit Au­thorem R. P. qua&longs;i proptereà neget po&longs;&longs;e Deum Magneti talem qualitatem, qualem de&longs;cribit imprimere: cum quæ&longs;tio non &longs;it, an à Deo &longs;it, quicquid Magneti impreßum e&longs;t: &longs;ed quale &longs;it, quod est impre&longs;&longs;um. Quod obiicit verò, vt ferrum à Magnete fortiùs è propinquo, quàm, è longinquo trahitur, non &longs;ic ob&longs;eruari trahi à terra lapidem, quatenus magis non ponderat, nec ve­locius initio cadit ad ba&longs;in turris, quàm ad fastigium: Patet cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, non quòd di&longs;crimen aliquod non &longs;it: &longs;ed quòd euadere &longs;en&longs;ibile non poßit, quou&longs;que lapis ponderetur, inci­piatve cadere ex tanta altitudine, quæ non minorem habeatrationem ad molem Telluris, quàm intercapedo, qua ferrum trahitur, ad molem Magnetis. A p. 254. in 267.

ART. XXI. XXII. XXIII. XXIV. XXV. Non e&longs;&longs;e Atomorum minùs, quàm Ari&longs;toteleæ Materiæ tolerabilem in Religione po&longs;itionem.

Haud iure traducit R. P. ea, quæ de ortu, interitu, alte­ratione, calore, frigore, & cæteris rebus naturalibus iuxtæ Atomorum &longs;uppo&longs;itionem dicta &longs;unt, ad &longs;tatum &longs;upernatura­lem: ac præ&longs;ertim cùm Atomi nihil aliud fint, quàm prima Materies, quæ &longs;i prout a&longs;&longs;erta e&longs;t ab Ari&longs;totele, toleretur, a&longs;­&longs;umendo &longs;olùm, quòd à Deo creata &longs;it: tolerari &longs;anè poßint Atomi, prout a&longs;&longs;eruntur non modò ab Epicuro, aut Democrito, &longs;ed etiam ab alijs, ac nominatim à Platone (qui cum illi&longs;-ne iure ex&longs;ulet, vt R. P. loquitur, à Regno Philo&longs;ophico, con&longs;u­lendi Patres) a&longs;&longs;umendo &longs;olummodò, fui&longs;&longs;e illas à Deo creatas. Satis e&longs;&longs;e vult R. P. &longs;i dicamus halitus calidos, &c. à corpori­bus exhalari: at non illi inepti, qui requirunt prætereà ex qui­bu&longs; nam corpu&longs;culis texantur i&longs;ti halitus, vt modum actionis ip&longs;orum condi&longs;cant: quod & Plato po&longs;t alios fecit, & Demo­critus speciatim &longs;ic e&longs;t ex&longs;equutus, vt ideò Platoni ab Ari&longs;totele præ&longs;eratur, & à Cicerone, Plutarcho, alij&longs;que mirè commen­detur. Exclamat R. P. conclamatum fore de Formis &longs;ub­&longs;tantialibus, &longs;iortus, & interitus nihil aliud &longs;int, quàm locales quædam Atomorum motiones: exclamat, inquam, vt videtur, ob Rationalem animam: cùm tamen, vt generali Effato de for­mis è materia educibilibus adhibetur exceptio Rationalis ani­mæ, &longs;ic adhiberi poßit Effato de accidentalibus: ac ip&longs;a Anima aliunde &longs;it propriè futura &longs;ubstantia, quatenus &longs;ub&longs;i&longs;tit per&longs;e, &longs;ecus ac formæ cæteræ, quæ vnde, aut quomodo habeant &longs;uam &longs;ub&longs;tantialem entitatem distinctam à materia, dicere communis &longs;ententia non poßit. Quærit & quò &longs;int abitura &longs;anctiora Religionis no&longs;træ my&longs;teria: idque, vt videtur, ob mysterium augu&longs;tißimum Tran&longs;ub&longs;tantiationis: cùm tamen, vt iuxta Ari&longs;toielea &longs;ententiam ex&longs;i&longs;tentia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ine accidentibus, aut accidentium &longs;ine &longs;ub&longs;tantia defenditur vir­tute naturæ impoßibilis, &longs;ed poßibilis virtute diuina: eodem modo, ac ij&longs;dem verbis iuxta Democriticam defendatur. A p. 267. in 276.

ART. XXVI. XXVII. XXVIII. Actum e&longs;&longs;e de Motu Teriæ, proponendo, non a&longs;&longs;e­rendo; &, Ferant ne magis Sacræ literæ Ter­ram in centro, quàm extra centrum circum­uolui.

Cùm ex di&longs;putatis in Priore de Motu impre&longs;&longs;o à motore tran&longs;lato Epi&longs;tola, deduci po&longs;&longs;et nullum e&longs;&longs;e, quod aduer&longs;us mo­tum Telluris petitur vulgò argumentum ex &longs;agitta &longs;ursùm è naui emi&longs;&longs;a, neque innauim recidente; nullum, inquam, prout &longs;icuti mota naui, omnes motus &longs;iue nautarum, &longs;iue rerum, quas ip&longs;i mouent, perinde fiunt, apparentque, ac &longs;i nauis quie&longs;­ceret, mi&longs;&longs;aque adeò &longs;ursùm &longs;agitta in eandem nauis, è qua fuerit emi&longs;&longs;a, partem recidit: ita &longs;i Terram ver&longs;us ortum moueri &longs;uppo&longs;uerimus, omnes motus no&longs;tri, rerumque à nobis mobi­lium, perinde fient, apparebuntque, ae &longs;i Terra quie&longs;ceret. lapisque adeò &longs;ursùm proiectus, in eundem Terræ recidet lo­cum, è quo proiectus fuerit; Scilicet Terra transferens proiecto­rem, eiu&longs;que manum, &longs;uperaddit, intercedente manu, tantum impetus lapidi, quantum oportet, vt &longs;uperet mundanum&longs;patium æquale illi, quod ea pars Terræ, è qua facta fuerit proiectio, interim peruadit; eodem modo, quo nauis transferens &longs;uperaddit &longs;agittæ, intercedente arcu, tantum roboris, quantum e&longs;t nece&longs;&longs;e, vt &longs;uperet aëreum &longs;patium æquale illi, quod peruadit interim eanauis pars, è qua facta emißio: Cùm, inquam, de­duci id po&longs;&longs;et; Author reipsâ ita deduxit po&longs;teriore Epi&longs;tola, vt admonuerit quærendam ergo, ad impugnandum Terræ motum, rationem veri&longs;imiliorem. Et quia poterat responderi alias iam multas e&longs;&longs;e inuentas: ideò illas, e&longs;&longs;e o&longs;tendit magna ex parte haud magis firmas. Iam R. P. hoc non fert, ac &longs;uperiore ratione euer&longs;a, indignatur fui&longs;&longs;e cæteras convul&longs;as: qua&longs;i aut eas expendere præoccupando non licuerit, aut &longs;it, cur magis, quàm &longs;uperior vocari in examen non poßint, nec debeant. Et traducit quidem Authorem R. P. qua&longs;i a&longs;&longs;eruerit moueri Ter­ram non diurna modò reuolutione circa axem proprium, verùm etiam annuo motu circa Solem: vnde & ait tolerabilius fui&longs;&longs;e, etiam per &longs;acras Literas, &longs;i a&longs;&longs;ertus fui&longs;&longs;et diurnus dumtaxat. Attamen, neque a&longs;&longs;erendo, &longs;ed proponendo &longs;olummodò de mo­tu Terræ actum e&longs;t; neque ea loca Scripturæ &longs;acræ, quæ aduer­&longs;us motum Terræ obiiciuntur, comperiuntur minùs aduer­&longs;us diurnum, quàm aduer&longs;us annuum e&longs;&longs;e comparata; neque non præclare addit R. P. debere no&longs;tram Philo&longs;ophiam fidei Chri&longs;tianæ e&longs;&longs;e con&longs;onam; &longs;ed &longs;upere&longs;t no&longs;&longs;e quid &longs;it di&longs;&longs;onum; cùm non statim quicquid videtur repugnare Literis &longs;acris id­circò reuerà repugnat, vt rectè o&longs;tendit D. Augu&longs;tinus ad­uer&longs;us eos, qui dicunt cælum Sphæricum, cùm Scriptura dicatexten&longs;um, vt pellem. A p. 276. in 281.

ART. XXIX. XXX. XXXI. De Con­&longs;equutionibus ex Terra Planetis inter&longs;ita ductis, déque ignorata Copernicanæ opinionis improbatione.

Obiicit R. P. Si moueri Terram inter Planetas per­&longs;ua&longs;um &longs;it, creditum quoque iri ip&longs;am e&longs;&longs;e Planetam; & e&longs;&longs;e in alijs Planetis, Stelli&longs;que &longs;uosincolas; ac iri vocatum in &longs;u&longs;picio­nem Gene&longs;in, Incarnationem, Euangelium, fidem Chri&longs;tia­nam, quæ docet A&longs;tra non ad hominum, aliarumve rerum ha­bitationem e&longs;&longs;e facta, &longs;ed vt illuminent, fœcundentque Terram. Verùm legitimas non e&longs;&longs;e huiu&longs;modi con&longs;equutiones, declara­tur, Tum ex eo, quòd o&longs;tenditur pari ratione deduci ea&longs;dem ex placitis alijs, quæ à viris pijs, eruditi&longs;que defenduntur (cuiu&longs;­modi &longs;unt illa de rotunditate Terræ; de Luna eclip&longs;in patiente ob Terram, vt Terrapatitur ob Lunam; déque ip&longs;ius &longs;uperfi­cie montibus, & conuallibus, terrenæ in&longs;tar interstincta: de Terræ exilitate comparatè ad Stellas; aéque Luna adhûc lon­gè exiliore, quæ præ illis tamen habetur in magnis luminari­bus, atque ita de cæteris) Tum ex eò, quòd o&longs;tenditur, quàm malè cohæreant cum Antecedente, ex quo deducuntur. Quod autem R. P. opinionem de motu Terræ fui&longs;&longs;e Eccle&longs;iæ &longs;uspe­ctam ait à Copernici v&longs;que tempore; id Authori e&longs;t incomper­m, & quod iam demùm damnatam ait decreto Ponti&longs;icio, profitetur Author &longs;e vel &longs;ola fama, ac non expectata promul­gatione legitima, ad id complectendum induci. A p. 281 in 288.

ART. XXXII. XXXIII. XXXIV. Sit­ne ab&longs;urdum reputare Orbem magnum (&longs;eu cœlum Solis) e&longs;&longs;e qua&longs;i punctum comparatum ad Firmamentum; & Solem qua&longs;i vnam Fixa-rum, Fixas qua&longs;i Soleis totidem habere.

Si Terra moueatur circa Solem, tantum de&longs;cribet circulum, quantum Sol motus circa Terram; atque adeò quantum cælum Solis e&longs;t, tantum erit & cælum Terræ, quod dieunt potiùs Obem magnum. Itaque R. P. pro ab&longs;urdo habet, quòd Coper­nicani a&longs;&longs;umunt tam immanem e&longs;&longs;e Fixarum à nobis di&longs;tan­tiam, vt &longs;i Orbis magnus fingatur in earum regionem tran&longs;la­tus, nobis heic remanentibus, &longs;it appariturus nobis qua&longs;i pun­ctum: nimirùm ex hoc &longs;equitur, Stellas, quæ nobis &longs;unt qua­&longs;i puncta, fore hoc orbe non minores. Ac Author quidem habet diuer&longs;a, quod Stellæ &longs;unt, & quod apparent, vt dicendum illicò e&longs;t: interim autem illi re&longs;pondent, cùm ea &longs;it Fixarum di&longs;tantia, vt nulla ob&longs;eruatio &longs;it, qua definire illam liceat, & ab omnibus merègratis, próque lubitu maior, aut minor a&longs;&longs;u­matur (nemine putà aliam rationem, quàm propriam &longs;iue opi­nionem, &longs;iue voluntatem habente) ideò tam po&longs;&longs;e &longs;e maiorem, quàm alios minorem eam a&longs;&longs;umere: imò & tantò magis, quantò exinde fit commendatior tum concinnitas, tum maiestas operum Dei. Quod veò R. P. ab&longs;urdum habet cen&longs;eri Solem, qua&longs;i vnam quampiam Fixarum, & Fixas e&longs;&longs;e qua&longs;i totidem Soleis: iubent illi attendere, veliuxta ip&longs;am communem &longs;ententiam (quæ tam propè admouet Fixas) &longs;i Sol recedat, quantum Fixæ, Fixæ accedant, quantum Sol, fore vt Sol, qua&longs;i vna Fixarum, & vna Fixarum, qua&longs;i Sol appareat. A p 288. in 293.

ART. XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII. Po&longs;&longs;e Solem è Fixis non minorem, quàm Or­bem magnum apparere: & veros omnium Stel­larum di&longs;cos in vnum compo&longs;itos vix apparen­ti di&longs;co vnius mediocris Stellæ exæquatum iri.

Vtin lucernæ flammula inter nocturnas tenebras procùl vi&longs;a di&longs;tinguere licet di&longs;cum apparentem à vero; cùm ille po&longs;­&longs;it e&longs;&longs;e pedalis, i&longs;te (hoc e&longs;t flammulæ facies &longs;ecundum diame­trum tran&longs;uer&longs;am) &longs;emidigitali non maior; ita in Stellis, quæ non videntur, ni&longs;i per tenebras nocturnas, di&longs;tinguendi haud­dubiè &longs;unt di&longs;ci apparentes à veris. Itaque, &longs;i apparentes qui­dem Stellarum 1022. di&longs;ci in vnum quemdam compingerentur, is triplò maior euaderet, quàm Solaris vulgò appareat. Sin au­tem pari modo in vnum di&longs;culi veri coaptarentur, is non maior euaderet, quàm vnius Siellæ magnitudinis quartæ di&longs;cus. Et accepto harum Stellarum dimidio; qua&longs;i non ampliùs (licet re­uerâ ampliùs) &longs;upra horizontem appareat; di&longs;ci quidem appa­rentes conficerent di&longs;cum ad Solarem, &longs;e&longs;quialterum; at veri non maiorem eo, quo apparet vnica magnitudinis quintæ Stella. Ex quo efficitur, vt mirum non &longs;it, fi Stellæ tam parùm per noctem collu&longs;trent, cùm illu&longs;trent per veros, & non per apparenteis di&longs;cos. Heinc autem responderi pote&longs;t ad id, quod R. P. obii­cit de Sole è Fixis, aut heinc inter Fixas per immen&longs;am illam di&longs;tantiam spectato; qua&longs;i nimirùm con&longs;titutus in ip&longs;o Orbis magni centro, aut qua&longs;i centrum eius ex&longs;i&longs;tens, non poßit tantus apparere, quantus ip&longs;emet Orbis e&longs;t. Scilicet exinde intelligitur, futurum, vt Sole, qua&longs;i Stellula facto, tamet&longs;i verus illius di&longs;cus foret exilißimus, apparens tamen tantus e&longs;&longs;et, qui totum ip&longs;umOrbem magnum, aut etiam ampliùs, qua&longs;i compleret: quod de­claratur pleniùs exemplo flammulæ per noctem conspectæ.A p. 293. in 301.

ART. XXXVIII. XXXIX. Hùc accom­modari non potui&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, quæ redditur vulgò, quare flammæ noctu maiores appareant.

Quod vulgò dicunt aerrem, qui proximè circumftat flam­mam, ita per parteis halituo&longs;as è flamma procedenteis vehe­menter illuminari, vt ab oculo computetur in vnam flammam continuam: id tum repugnat (quatenus & nullum inter flam­mam veram, &longs;puriamque apparet di&longs;crimen; &, &longs;ivera flam­ma occultetur &longs;ola, nulla apparet &longs;puria; &, &longs;i verâ flammâ præter foramen visâ, aër occultetur, &longs;puria nibilominùs appa­ret) tum aliunde accommodari nec Lunæ potest, nec ip&longs;is Stel­lis, quarum &longs;pecies noctu magnoperè incre&longs;cit. Quamobrem fuit longè commodiùs repetere cau&longs;&longs;am ex affectione oculi, pu­pillæ nempe dilatatione, & impreßione retinæ facta, donec ocu­lus in tenebris degit. Quippe cau&longs;&longs;a hæc non no&longs;tris modò flam­mis, & tam Lunæ, quàm Stellis congruit; &longs;ed congruet etiam ip&longs;i Soli, &longs;i in ip&longs;am Fixarum regionem &longs;upponatur tran&longs;la­tus. Videlicet tunc paradoxum non erit, videri noctu Solem, &longs;eu oculum videntem Solem ver&longs;ari in tenebris; Sole, vt putá, facto, conspectóque qua&longs;i vna quapiam Stellarum fixarum.A p. 301. in 306.

ART. XL. XLI. XLII. Qua mente, & qua­tenus ex motu Terræ æ&longs;tus Maris deductus; &, Po&longs;&longs;e exinde explicari varietates, quæ tam per Æquinoctia, & Sol&longs;titia, quàm per Nouilunia, & Plenilunia contingunt.

Vt de motu Terræ e&longs;t actum proponendo, non a&longs;&longs;erendo: &longs;ic & de ip&longs;o Maris æ&longs;tu, quatenus e&longs;t vi&longs;us cum hac motus Ter­ræ hypothe&longs;i congruere; maximè verò quatenus aqua bis die­tim fluit, ac refluit, vt bis contingit in motu Terræ inæqualitas, propter commi&longs;tionem diurni, & annui, respectu partis eiu&longs;­dem Terræ, qua, vt va&longs;e, contenta aqua, dum inæquali ductumouetur, non pote&longs;t non fluere, ae refluere. Quòd porrò &longs;icut Iupiter &longs;uos &longs;atellites &longs;ibi circumducens, dum interim vnà cum ip&longs;is motu duodecenni transfertur per Zodiacum, cen&longs;etur e&longs;&longs;e vnà cum ip&longs;is totale quodam mobile; ita Terra Lunam &longs;ibi circumducens, dum interim vnà cum ip&longs;a transfertur motu an­nuo per Zodiacum, vnum aliquod mobile totale cum ip&longs;a cen­&longs;eatur: Ideò, &longs;i aliunde &longs;upponatur Sol, dum &longs;ibi circumuoluitur, emittere quo&longs;dam veluti magneticos radios, quibus Planetas &longs;i­bi circumducat, ac &longs;peciatim hoc mobile (Terram videlicet cum Luna) Efficietur, vt quia hoc mobile pendebit à Sole per radium, veluti plumbum à clauo per filum; efficietur, inquam, vt, Quem­admodum plumbum &longs;egniùs vibratur, &longs;i infra appendatur plumbulum, quo longius pen&longs;ile euadat; aut ocyùs, &longs;i &longs;upra illige­tur plumbulum, à quo appetente redire celeriùs, reducatur citiùs: Jta Terra per Plenilunium moueatur aliquantò pigriùs, quòd tunc propter Lunam veluti infernè appen&longs;am prolixius euadat qua&longs;i pen&longs;ile; & per Nouilunium velociùs, quòd tunc Luna ve­luti &longs;upernè impendens acceleret nonnihil motum. Quare & exinde &longs;uperuenit quædam tam in Plenilumo, quàm in Noui­lunio inæqualitas, ob quam tunc mare fluat, ac refluat, quàm per quadraturas æ&longs;tuo&longs;iùs. Quòd autem prætereà hi fluxus, re­fluxu&longs;que intendantur ip&longs;is Sol&longs;titiorum, Æquinoctiorumque temporibus; cau&longs;&longs;a e&longs;&longs;e pote&longs;t &longs;uperueniens tertia inæqualitas, ob prolixiores, breuiore&longs;que diurni motus arcus (parallelos &longs;em­per æquatori acceptos) per Zodiacum; atque ita quidem, vt cùm in Æquinoctiis motus diurnus per ho&longs;ce arcus &longs;it maximè ad­uer&longs;us motui annuo &longs;ecundum Zodiacum, efficiatur aliunde, vt æstus &longs;int per Æquinectia, quam per Sol&longs;titia vebementiores.A p. 306. in 313.

ARTICVL. XLIII. XLIV. XLV.

Po&longs;&longs;e & varietates alias ad locorum &longs;itus; & acce&longs;&longs;us retardationem, quæ dietim fit, ad mo­tum Lunæ men&longs;truum, quatenus e&longs;t idem cum diurno Telluris, referri.

Quæ varietas fluxus in fluminum ripis inæquabilibus ob­&longs;eruatur, eadem affluxus, & refluxus in litoribus Maris de­prehenditur; &longs;icque ad varios littorum &longs;itus referri po&longs;&longs;unt di­uer&longs;itates, quæ mox memoratis generalibus accidentibus &longs;uper­ueniunt; vt vel exemplo nauiculæ, cui &longs;imiles in&longs;int inæqualita­tes, intelligi potest. Quòd autem affluxus ad littora fiat diebus &longs;ingulis vnà propò horà (&longs;eu quatuor horæ quintis) tar­diùs, ex eo e&longs;&longs;e pote&longs;t, quòd cùm, vt iam dictum, Terra, & Lu­na vnum totale mobile &longs;int, & Terra &longs;uo motu diurno &longs;ic Lu­nam circum-rapiat, vt Luna tamen non penitùs, ob di&longs;tantiam, ob&longs;ecundando, circulum vnum non ab&longs;oluat, ni&longs;i intra men&longs;em; ac die bus proinde &longs;ingulis integra propè hora tardiùs ad meri­dianum perueniat, è quo pridie cum aliqua Terræ parte di&longs;ce&longs;­&longs;erit, Idcircò affluxus non præcisè redeat, cùm ip&longs;a eadem Ter­ræpars ad meridianum eumdem redit, &longs;ed cùm redit Luna, quæ est mobilis totalis qua&longs;i complementum. Epistolæ conclu&longs;io.A p. 313. in 318.

Errata in his Summulis. fol. em, pag. 1. l. 17. lege tantumdem. p 2. l. 16. heixc. p. 6. l. 4. at non. l. 22 XLVIII. fol. 1. p. 6. l. 5. ne. fol om p. 1 l. 17. conficere.p. 3 l. 2. eruam Omi&longs;&longs;a in ixtu. p. 293. l. 10. lege w. 242. 13. octingenties. 430. 25. au) uais. 255. 17. collinees, 256 28. voce non. 270. 24. An&longs;toteleæ &longs;ententiæ. 285, 2 ad hoc. In ip&longs;is Errata. l. 10. lege 128. 26.

DE PROPORTIONE, QVA GRAVIA DECIDENTIA ACCELERANTVR.

EPISTOLA PRIMA.

ADMODVM REVERENDO, & religio&longs;ißimo, doctißimoque Viro, P. PETRO CAZRÆO Societatis IESV, Meten&longs;is Collegij Rectori &longs;apientißimo.

PETRVS GASSENDVS S.PELLEGI, optime Cazræe, quam dig­natus es ad me dare, ac publici iuris &longs;imul facere Demon&longs;trationem Phy&longs;icam, qua Ratio accelerationis in motu rerum grauium naturali determinatur.

Agnoui verò imprimis illam &longs;in­gularem beneuolentiam, qua perrexi&longs;ti ob&longs;tringere me, quæque e&longs;t &longs;anè tota ad tuam bonitatis eximiæ indolem accepta ferenda. Promptum deinde fuit memini&longs;&longs;e eruditæ Epi&longs;tolæ, qua ante duos annos ea &longs;ignifica&longs;ti, quæ in meis illis, de Motu impre&longs;&longs;o à motore tran&longs;lato, minimè probares; ac illud inter cætera, quòd &longs;en&longs;i&longs;&longs;em cum Galileo, Motum naturalem rerum deci­dentium ea ratione accelerari, vt &longs;uperata &longs;patia temporibus æqualibus, numerorum imparium progreßionem imitarentur.Commemini etiam, cùm fui&longs;&longs;em conatus facere &longs;atis in cæteris, expetii&longs;&longs;e me, vt quia neque Paralogi&longs;mum, quem in Galileo cau&longs;abaris, animaduerti&longs;&longs;em, neque experientia, aut ratio mon&longs;tra&longs;&longs;et quidpiam oppo&longs;i­tum; igareris ip&longs;e tum mihi fallaciam Galilei rete­gere, tum inuentam illam à te progre&longs;&longs;ionem me edo­cere. Volui&longs;ti id porrò nunc demum cumulati&longs;&longs;imè præ­&longs;tare, ac me vel ex eo deuinxi&longs;ti, quòd euulgare Medi­tationes de motu præclaras aggre&longs;&longs;us, hanc e&longs;&longs;e pri­mam volueris, quam non creditori profectò, qualem me habes, per&longs;olueres; &longs;ed debitori, qualem me potiùs ingenuè fateor, oppignerares. Heinc e&longs;t, cur licet ni­hil in me &longs;it, quod qua&longs;i par pari rependam; adnitar tamen, quantum licet, te&longs;tari gratitudinem, eandem tecum rem meditatus, ac eas dubitandi rationes, quæ mihi &longs;e&longs;e inter legendum vltrò obtulere, reponens. Quippe lógè ab&longs;um abeo, quem tu me e&longs;&longs;e pro tua illa rara comitate volui&longs;ti, dum decreui&longs;ti Iudicem tuæ hu­ius Demon&longs;trationis. Is nimirùm &longs;um, qui aliud nihil valeam, quàm difficultates qua&longs;dam excitare, ac tibimet proponere, qui in hi&longs;ce rebus & diuti&longs;&longs;imè, & curio&longs;i&longs;&longs;imè ver&longs;atus, ip&longs;as explanare facillimè po&longs;&longs;is. Interim autem non &longs;ubuereor, ne tamet&longs;i videarabs te di&longs;&longs;entire, neque illicò manus dare, tu idcircò mihi &longs;u­cen&longs;eas: cùm ea &longs;is humanitate, eo in veritatem affe­ctu, vt non po&longs;&longs;is in me candorem, quem ego in te probem, improbare.

Status controuer&longs;iæ.

II. Principio verò, vt experiar, num rem &longs;atis ca­piam, de qua agitur; Quæri, ecce, mihi videtur, Qua ratione, &longs;eu proportione celeritas rerum decidentium incre&longs;cæt?Videlicet &longs;upponimusrem nimis-quàm notam, motum rerum grauium ex alto cadentium e&longs;&longs;e velociorem in fi­ne, quàm in medio; & in medio, quàm in ip&longs;o princi­pio. Supponimus rur&longs;us hanc velocitatem ita conti­nuò incre&longs;cere, vt ab ip&longs;o v&longs;que in&longs;tanti, quo mobile à quiete recedit, illius motus magis, magi&longs;que continen­ter acceleretur; &longs;eu incrementa velocitatis plura &longs;em­per, ac plura vniformiter præacqui&longs;itis &longs;uper-addan­tur. Supponimus tertiò i&longs;thæc incrementa compa­rari po&longs;&longs;e aut cum partibus temporis, quæ vno tenore &longs;uccedunt, aut cum partibus &longs;patij, quæ plures, plure&longs;­que continenter per curruntur. Supponimus quartò po&longs;&longs;e accipi, &longs;iue de&longs;ignari primum quoddam tem­pus, vt minutum horæ &longs;ecundùm, &longs;iue interuallum in­ter duas pul&longs;ationes arteriæ, cui con&longs;equentia tempora æqualia po&longs;&longs;int de&longs;ignari; adeò vt totum illud tem­pus, quod in decidendo mobile in&longs;umit, in plureis hu­iu&longs;cemodi æqualeis parteis di&longs;tinguatur. Supponimus quintò po&longs;&longs;e accipi, &longs;iue de&longs;ignari primùm quoddam &longs;patium, quod tempore nempe primo percurratur, vt putà orgyiam, aut aliam men&longs;uram, cui aliæ æquales po&longs;&longs;int accipi, in con&longs;equente &longs;patio, adeò vt totu illud &longs;patium, quod à mobili decidente peiuaditur, intelli­gatur e&longs;&longs;e in plureis huiu&longs;modi parteis diui&longs;um. Sup­ponimus demùm po&longs;&longs;e accipi, &longs;iue de&longs;ignari velocita-tem aliquam primam, quæ &longs;cilicet &longs;it acqui&longs;ita in fine eiu&longs;dem primi temporis, & cui per con&longs;equentem motum æquales aliæ &longs;uper-addantur, vt &longs;olent gra­dus gradibus in capacibus inten&longs;ionis qualitatibus &longs;u­per-addi; adeò vt, quæ velocitas in fine motus e&longs;t ac­qui&longs;ita, ac inten&longs;i&longs;&longs;ima e&longs;t, e&longs;&longs;e coalita cen&longs;eatur ex om­nibus velocitatibus, &longs;iue gradibus, qui per&longs;euerante motu acqui&longs;iti fuerint, ijque inter&longs;e, & cum primo illo æquales. Hi&longs;ce autem &longs;uppo&longs;itis, quia partes tempo­ris æquales, quæ primæ &longs;uccedunt, pauciores &longs;unt nu­mero, quàm quæ &longs;patij partes æquales decurruntur po&longs;t primam; & qui velocitatis gradus acquiruntur po&longs;t primum, ac &longs;unt veluti incrementa &longs;upperaddita, comparari po&longs;&longs;unt, vt iam dictum e&longs;t, aut cum parti­bus æqualibus temporis, aut cum partibus æqualibus &longs;patij; ideò difficultas, &longs;eu quæ&longs;tionis &longs;tatus is videtur poti&longs;&longs;imùm, Vtrum gradus velocitatis primo æquales tot acquirantur; quot &longs;tuunt partes temporis: an potiùs, quot spa­tij partes percurruntur? Nempe non alio re&longs;picitur, cùm requiritur, an velocitates &longs;i ut tempora, an &longs;icut spatia &longs;e&longs;e habeant?

III. Cæterum ea e&longs;t tua opinio, vt velocitates habeant &longs;e quemadmodum &longs;patia; &longs;eu, vt tot gradus velocitatis æquales primo acquirantur, quot &longs;unt partes æquales &longs;patij, quæ po&longs;t primum, primoque gradu &longs;uperatum decurruntur. Siquidem toto &longs;patio diui&longs;o in decem v. c. orgyias; qualis, quantu&longs;que e&longs;t velocitatis gra­dus in fine primæ orgviæ acqui&longs;itus, taleis, tanto&longs;que vis acqui&longs;itos in fine &longs;ecundæ duos, in fine tertiæ treis, in fine quartæ quatuor, & ita deinceps, quov&longs;que in fine decimæ &longs;int decem. At Galileus vult potiùs &longs;e ve­locitates habere &longs;icut tempora; &longs;iue gradus velocitatis æqualeis primo tot acquiri, quot temporis partes pri­mæ æquales po&longs;t ip&longs;am fluunt. Addit verò &longs;patij par­teis continuò acquiri per parteis temporis æqualeis, ea &longs;erie continua, qua numeri impares ab vnitate pro­grediuntur; adeò vt &longs;i primo momento, &longs;eu prima æquali parte temporis mobile deciderit per vnam or­gyiam, decidat &longs;ecundo per treis, tertio per quinque, quarto per &longs;eptem, ac ita deinceps. Addit rur&longs;us, quia numeros &longs;ic progredienteis aggregando, quadrati con­tinuò numeri creantur; heinc fieri, vt &longs;i primo &longs;patio illa continuò aggregentur, quæ æqualia æqualibus percurruntur temporibus, &longs;patia tunc &longs;e habeant &longs;icut quadrata temporum; hoc e&longs;t, vt quemadmodum pri­mo tempore e&longs;t &longs;uperatum vnum &longs;patium, &longs;ecundo tempore &longs;int &longs;uperata quatuor, tertiò nouem, quaito &longs;exdecim, & &longs;ic con&longs;equenter. Hæc autem melius in­telligi, declararique non valeant, quàm productis ex eodem puncto duabus rectis lineis angulum in ip&longs;o creantibus, ac in parteis quotcumque æqualeis diui&longs;is, interducti&longs;que rectis lineis tum inter re&longs;pondentia &longs;ingula heincinde diui&longs;ionis puncta, tum à quouis hu­iu&longs;modi in vtraque linea puncto &longs;ecundùm ductum alteri lineæ parallelum. Tale e&longs;t &longs;chema, quod exhi­bui ad calcem prioris mearum illarum Epi&longs;tolarum, quodque &longs;i heic iam repetiero, ac paulò accuratiùs, ob factan. illam, de qua po&longs;teà, æquiuocationem, expo­&longs;uero, erit forta&longs;&longs;is operæ pretium.

IIII. Itaque illud heic apponendo, vides primùm lineas AB, AC, angulum creanteis in A, &longs;ic diui&longs;as e&longs;&longs;e heinc inde in parteis æqualeis, ad puncta D, E, F, G, H, I, K, L (po&longs;&longs;ent autem in longè plureis continuatæ di­uidi) vt lineæ ductæ cùm inter ip&longs;a puncta, tùm ex ip&longs;is in puncta M, N, O, totum &longs;patium KAL di&longs;pe&longs;cant in triangula inter

&longs;e &longs;imilia, ac pror­sù æqualia. Cùm po&longs;&longs;imus porto habere punctum A pro initio tem­poris, pro initio &longs;patij, pro initio velocitatis, quæ tria heic in motu &longs;pectantur, ac vna cùm ip&longs;o inci­piunt; Po&longs;&longs;umus imprimis habere parteis æqualeis al­terutrius, aut vtriu&longs;que lineæ AB, AC pro partibus, &longs;iue momentis æqualibus temporis ab initio fluentis, adeòproinde, vt AE, v. g. repræ&longs;entet primum momen­tum, EG &longs;ecundum, GI: tertium, IL quartum. Po&longs;&longs;umus &longs;ecundò habere æqualia illa triangula pro æqualibus &longs;patij partibus, quæ ab initio percurrun­tur; adeò vt ductâ &longs;eor&longs;im lineâ PQ ca&longs;um refe­rente per orgyias &longs;exdecim, Triangulum ADE repræ&longs;entet primam orgyiam PR, quæ primò mo­mento percurritur; tria proxima, treis orgyias RS, quæ &longs;ecundo; quinque &longs;equentia quinque orgyias ST, quæ tertiò; & &longs;eptem &longs;uccedentia &longs;eptem or-gyias TQ, quæ quarto. Con&longs;tat autem exinde &longs;patia aggregata ita &longs;e habere, &longs;icut quadrata tempo­
rum; quandò ADE triangulum (&longs;patiumve PR) e&longs;t vnum; quemadmodum quadratum ip&longs;ius AE, hoc e&longs;t temporis vnius, e&longs;t vnum; & aggregatum AFG (&longs;eu PS) e&longs;t quatuor; quem­admodum quadratum AG, duorum, e&longs;t qua­tuor; & aggregatum AHI (&longs;eu PT) e&longs;t nouem; quemadmodum quadratum AI trium, e&longs;t no­uem; & aggregatum AKL (&longs;eu PQ) e&longs;t &longs;ex­decim; quemadmodum quadratum AL qua­tuor, e&longs;t &longs;exdecim. Po&longs;&longs;umus tertiò habere li­neam DE, pro primo gradu velocitatis acqui­&longs;itæ in fine primi temporis: quatenus, vt pri­mùm tempus AE non e&longs;t indiuiduum, &longs;ed in tot in&longs;tantia, &longs;eu temporula pote&longs;t diuidi, quot &longs;unt puncta, particulæve in ip&longs;a AE (aut AD) ita neque gradus velocitatis indiuiduus e&longs;t, &longs;eu vno in&longs;tanti, acqui&longs;itus totus; &longs;ed ab v&longs;que ini­tio per totum primum tempus incre&longs;cit, ac re­præ&longs;entari pote&longs;t per tot lineas, quot po&longs;&longs;unt parallelæ duci ip&longs;i DE inter puncta linearum AD, & AE; adeò vt quemadmodum illæ lineæ continuo incre&longs;cunt à puncto A in lineam DE, &longs;ic velocitas à principio motus continuò incre&longs;cat, & re­præ&longs;entata, qualis e&longs;t in interceptis primi temporis in­&longs;tantibus, per interceptas lineas, repræ&longs;entetur qualis e&longs;t in vltimo in&longs;tanti eiu&longs;dem primi temporis, per ip&longs;am DE inter vltima ductam puncta. Et quia ve­locitas deinceps incre&longs;cere pergens, repræ&longs;entari rur-&longs;us pote&longs;t per lineas maiores, maiore&longs;que continenter ductas inter omnia puncta &longs;uccedentia re&longs;iduarum linearum DB, & EC, heinc efficitur, vt linea FG re­præ&longs;entet velocitatem acqui&longs;itam in fine &longs;ecundi mo­menti: linea HI acqui&longs;itam in fine tertij, & linea KL acqui&longs;itam in fine quarti. Con&longs;tat verò inde, vt ve­locitates &longs;e habeant &longs;icut tempora; cùm ob triangulos anguli communis, & parallelarum ba&longs;ium, notum &longs;it e&longs;&longs;e vt DE ad EA, ita FG ad GA, HI ad IA, & KL ad LA. Atque hæc quidem, vt clariùs con&longs;tet, qua de re inter nos agatur.

V. Iam, Tu initio argumentum Di&longs;&longs;ertationis ita partiris, vt duo præ&longs;tanda tibi proponas. Vnum, vt Galilei hac inre errores, eorumque fonteis aperias; claré­que demon&longs;tres ea, quæ ab ip&longs;o de acceleratione Motus in na­turali de&longs;cen&longs;u grauium Libro &longs;ecundo nouæ &longs;cientiæ, & toto Dialogo tertio dicta &longs;unt, non modò &longs;u&longs;picionibus meris, vixque probabilibus coniecturis niti, &longs;ed ex principijs etiam apertè fal&longs;is, euidentibu&longs;que paralogi&longs;mis omnia concludi; ex quo con&longs;equens &longs;it, nouam illam &longs;cientiam euane&longs;cere, quam ingenio&longs;o quidem, & plau&longs;ibili, &longs;ed inani tamen, & ca&longs;&longs;o apparatu nobis Galileus exhibuerit. Alterum, vt reiectaGalilei p&longs;eudo-&longs;cientia, veram tu, ac certam in eius locum &longs;ubstituas, rationemque, modum, ac men&longs;uram acceleratio­nis eiu&longs;dem in naturali de&longs;cen&longs;u grauium ex euidentibus, at­que indubitatis experientiis demonstres. Circa priùs de­inde caput, duo &longs;unt, in quibus occuparis; nam impe­tis primò definitionem Motus æquabiliter accelerati à Galileo traditam: & &longs;ecundò quod idem ait de gradi­bus velocitatis, qui acquiruntur à mobili, dùm &longs;uper planis inclinatis mouetur. Circa po&longs;terius ex&longs;equeris tria: Nam primò declaras quod experimentum, circa Bilancem excogita&longs;ti; &longs;ecundò deducis quam putas ex­inde accelerationis rationem haberi; ac tertiò infers pro­gre&longs;&longs;ionem, qua &longs;uperantur &longs;patia temporibus æqua­libus, imitari progre&longs;&longs;ionem non numerorum impa­rium, &longs;ed rationis continuò duplæ, quam & exprimis in de&longs;cen&longs;u globi à Luna v&longs;que in centrum terræ. Hæc e&longs;t igitur Di&longs;&longs;ertationis &longs;umma.

De Motus æquabiliter accelerati Definitione.

VI. Vt ordine autem de &longs;ingulis dicam, & à Priore capite incipiam, Primum errorem, & tanquam originem cæterorum dicis, quòd Galileus fal&longs;am hanc ac­celerati Motus definitionem in&longs;tituerit, Motum æquabiliter acceleratum dico eum, qui à quiete recedens temporibus æqua­libus æqualia celeritatis momenta acquirat. Rem autem putas eius momenti, vt dicas te contendere huiu&longs;modi definitionem adulterinam e&longs;&longs;e, ac fal&longs;am; & quicquid toto illo Libro de eodem motu accelerato, &longs;atis alioquin ingeniosè Galileus commentus e&longs;t, nibil veritatis habere.Improbas &longs;ubinde, quòd definitionem non experientia certa, ac euidenti confirmauerit, &longs;ed ab eius tantum &longs;im­plicitate motibus naturalibus maximè congruente; à per­fecta cum demon&longs;tratis à &longs;e theorematibus con&longs;en&longs;ione; & ab aperta, vt ip&longs;e quidem fidenter a&longs;&longs;erat, receptæ vulgò definitionis ab&longs;urditate. Tum verò circa &longs;implicitatem perpendere &longs;olùm me iubes, an non &longs;implicior &longs;it definitio, quæ à cæteris vulgò v&longs;urpatur, dum Mo­tum æquabiliter acceleratum eum potiùs e&longs;&longs;e a&longs;&longs;e-runt, Qui æqualibus &longs;patijs æqualia celeritatis augmenta acquirit. Circa con&longs;en&longs;ionem autem &longs;olùm, bucis, nouum non e&longs;&longs;e, &longs;i fal&longs;a fal&longs;is apè quandó que, & con­cinnè cohæreant; ac po&longs;tremò in eo in&longs;iltis, vt probes e&longs;&longs;e paralogi&longs;mum, quo ille vulgarem, moxque re­latam definitionem ab&longs;urditatis apertæ damna­uit.

VII Ego intereà, optime Vir, neque video De­&longs;initionem a Galileo in&longs;titutam à te directè impu­gnari, fal&longs;itati&longs;ve vllius conuinci; neque agno&longs;co quî magis vera, congruaque potuerit in&longs;titui. Quippe memini&longs;&longs;e, aut potiùs adnota&longs;&longs;e diligenter oportet agi heic de motu æquabiliter accelerato, &longs;iue cuius celeritas continenter, vniformiterque incre&longs;cat, ne­que vllum &longs;it momentum con&longs;equentis temporis, in quo motus non &longs;it velocior, quàm in quovis antece­dente, & in quo non eadem ratione ip&longs;a velocitas augeatur. Fieri id porrò e&longs;t manife&longs;tum ex ijs, quæ deducta iam &longs;unt; &longs;i æqualibus temporibus æqualia celeritatis momenta, &longs;eu incrementa acquirantur. Nam vt repetamus &longs;uperiorem figuram, nemo dicat celeritatem vniformiter incre&longs;centem po&longs;&longs;e meliùs repræ&longs;entari, quàm diductione crurum anguli, linea­rumve AB, AC, quatenus complectuntur &longs;pa­tium, quod à puncto A magis continenter, vni­formiterque cre&longs;cere non po&longs;&longs;it: ac aliunde angu­lus BAC apertior, aut conductior (prout finge­tur maior, aut minor velocitas) valet v&longs;urpari. Vt autem rem magis ob oculos ponam; duco ec­ce lineam VX, per ip&longs;um apicem A, quæ cum li-neis AB, AC, angulos con&longs;tituat vtrimque æqua­

leis, & &longs;eruatâ eorum­dem angulorum men­&longs;urâ, ita fluere conci­piatur, vt totum &longs;pa­tium BAC peruadat. Tunc enim manife­&longs;tum e&longs;t portiones huius lineæ continuò veluti re&longs;ectas, inter­cepta&longs;que à lineis AB, AC, cre&longs;cere &longs;emper, &longs;eu maiores, maiore&longs;­que vniformiter e&longs;&longs;e; ac non portiones &longs;emel inter­ceptas perire, &longs;ed ip&longs;is permanentibus nouas, nouaf­que heinc inde continenter &longs;uper-acquiri. Cùm verò etiam gradus velocitatis con&longs;imiliter cre&longs;cant, &longs;iue maiores, maiore&longs;que vniformiter euadant, ac &longs;emel acqui&longs;iti non pereant, &longs;ed ip&longs;is &longs;uper&longs;titibus, per&longs;euerantibu&longs;que noua, atque noua momenta, &longs;iue incrementa velocitatis &longs;uper-addantur; &longs;upere&longs;t, vt quemadmodum linearum illarum incrementa fiunt, &longs;ic fiant quoque velocitatum. Notum e&longs;t autem. vt acceptis partibus æqualibus lineæ AC, verbi cau&longs;sâ, incrementa earum portionum, &longs;iue linearum paralle­larum interceptarum, acquirantur &longs;emper æqualia &longs;ub æqualibus illis partibus. Nam, vt &longs;ub AE ac­qui&longs;ita e&longs;t linea DE, ita &longs;ub EG, acquiritur æqua­lis alia; cùm ip&longs;a FG &longs;it dupla ip&longs;ius DE; & &longs;ub GI iterum alia; cùm ip&longs;a HI &longs;it eiu&longs;dem tripla; & &longs;ub IL rursùs alia, cùm ip&longs;a KL &longs;it eiu&longs;dem qua­drupla; atque ita porrò, &longs;eu vlteriùs pergas, &longs;eu alia puncta intra ea&longs;dem parteis lineæ AC, alia&longs;­que parallelas commemoratis interceptas, &longs;ingula&longs;­que &longs;uis punctis re&longs;pondenteis, accipias. Quare & a&longs;&longs;umptis partibus æqualibus temporis per parteis æqualeis lineæ AC repræ&longs;entatis, notum e&longs;t momenta, &longs;eu incrementa velocitatis per parallelas repræ&longs;entatæ, æqualia acquiri &longs;ub huiu&longs;modi partibus; adeò vt qualis gradus velocitatis acqui&longs;itus e&longs;t in fine primi temporis vnus, talis alius, hoc e&longs;t æqualis, &longs;it ip&longs;i &longs;uper­acqui&longs;itus in fine &longs;ecundi, ac &longs;int iam duo; & iterum æqualis alius in fine tertij, ac &longs;in: iam tres; & rursùs alius in fine quarti, ac &longs;int iam quatuor; atque ita de cæteris, &longs;iue con&longs;equentibus, &longs;iue inter&longs;umptis.

VIII. Sic itaque mihi videtur Motus æquabili­ter, hoc e&longs;t continenter, vniformiterque acceleratus perquàm appo&longs;itè definiri is, Qui à quiete recedens temporibus æqualibus æqualia celeritatis momenta (aug­mentave) acquirat; cùm præ&longs;ertim non videam po&longs;&longs;e ip&longs;um alia ratione concipi, aut de&longs;cribi talem. Nam quod &longs;pectat quidem ad illam à te laudatam definitionem, qua motus æquabiliter acceleratus de&longs;­cribitur is, Qui æqualibus spatiis æqualia celeritatis aug­menta acquirit: dic amabò quanam ratione concipere exinde licear acceleratum æquabiliter motum? E&longs;to enim &longs;patium percurrendum v. c. linea AB in par­teis æqualeis diui&longs;a ad puncta C, D, E, F, G, I, K. Decidat mobile ex A; & in C fine primæ partis ac­qui&longs;ierit primum velocitatis gradum; in D autem &longs;ecundum, quo ad priorem per&longs;euerantem iunctp

duo iam &longs;int: in E tertium, quo iuncto ad duos &longs;uperiores, per­&longs;euerantei&longs;que &longs;int tres; in F quartum, & ita porrò, quo­v&longs;que in B acqui&longs;ierit nonum, quo iuncto cum octo antece­dentibus &longs;int nouem. Iam cùm quilibet horum graduum la­titudinem quandam habeat; neque enim e&longs;t magis indiui&longs;i­bilis, aut ex indiui&longs;ibilibus con&longs;tans, quàm pars AC, CD, DE, quælibet-ve alia: ac idcir­cò ip&longs;e quoque incre&longs;cat æqua­biliter, vnoque tenore: repræ&longs;entetur primus gradus per triangulum ALC, vt pote à puncto, &longs;eu angulo A ad ba&longs;in LC æquabiliter, vnóque tenore cre&longs;cen­tem. Aptentur deinde ad CD duo triangula æqua­lia tum inter &longs;e, tum cum ip&longs;o ALC, quorum CMD repræ&longs;entet illum, qui &longs;ecundò acquiritur, LCM au­tem primò aqui&longs;itum, ac per&longs;euerantem. Nihil e&longs;t opus, vt de&longs;ude ad o&longs;tendendum non increui&longs;&longs;e velocitatem æquabiliter, eodemve tenore ex C in D, quo incœperat, perrexeratque v&longs;que in D; vt feci&longs;&longs;et enim, oporteret de&longs;criptum e&longs;&longs;e non quadrangulum LD con&longs;tans ex duobus triangulis; &longs;ed trapezion CN con&longs;titutum ex tribus. Eadem autem ratione mani­fe&longs;tum e&longs;t, &longs;i ad DE aptentur tria triangula, defutura duo; &longs;i ad EF quatuor, defutura tria, & ita deinceps, quov&longs;que, &longs;i ad KB aptentur nouem, &longs;int defutura octo; vt proinde intelligamus totidem dce&longs;&longs;e ad acce­lerationis æquabilitatem velocitatis gradus, quot nu­merare licet triangulos ad læuam è regione cuiu&longs;que partis, complendo &longs;ummam triangulorum APB. Con&longs;tare ergo videtur Motum æquabiliter accelera­tum definiti non po&longs;&longs;e illum, Qui æquabilibus &longs;patiis æqualia celeritatis augmenta acquirat; &longs;ed potiùs illum, Qui acquirat æqualia æqualibus temporibus: atque idcircò definitionem à Galileo traditam e&longs;&longs;e meritò præfe­rendam.

De Paralogi&longs;mo, qui Galileo Definitionem &longs;puriam impugnanti obiicitur.

IX. Ac tu id quidem non fers; &longs;ed ais, Mirari to &longs;atis non po&longs;&longs;e, quomodo Galileus vir alioquin perspicacis ingenij receptam communi con&longs;en&longs;u motus accelerati defini­tionem non modò fal&longs;am, atque impoßibilem exi&longs;timauerit; &longs;ed patenti quoque, ip&longs;i&longs;que tyronibus obuio paralogi&longs;mo eiu&longs;dem fal&longs;itatem palam, atque euidenter demon&longs;tra&longs;&longs;e adeò prafidenter a&longs;&longs;eruerit; & quod ampliùs e&longs;t, etiam viru non ineruditis per&longs;ua&longs;erit. Tum autem pergis, Audi igitur; mi Ga&longs;&longs;ende, & mecum mirare tanti viri demon&longs;trationem. Si acceleratio motus, inquit, in de&longs;cen&longs;u grauium æquali­bus &longs;patiis æqualia &longs;umeret velocitatu ineremema, e&longs;&longs;ent &longs;ine dubio velocitates inter &longs;e, vt emen&longs;a spatia: At quoite&longs;. cúmque velocitates inter &longs;e &longs;unt vt emen&longs;a &longs;patia, debent nece&longs;&longs;ariò ea spatia aut eodem, aut æquali tempore percur­ri. Si igitur velocitas acqui&longs;ita per totam AC eam rationem habeat ad velocitatem acqui&longs;itam per AB, quamspatium AC ad spatium AB, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt spatium

totum AC eodem, aut æquali tempore decurratur, quo spatium AB ab&longs;oluitur. Jmpoßibile est au­tem, vt corpus graue de&longs;cendens per AC eodem, aut æquali tempore percurrat totam AC, quo per­currit partem eius AB, ni&longs;i motus fiat in instanti. Tam impoßibile e&longs;t igitur, vt velocitates in de&longs;cen&longs;u grauium inter &longs;e &longs;int, vt emen&longs;a &longs;patia (ac proinde, vt etiam æqualibus &longs;patiis cre&longs;cant æqualiter) quàm impoßibile e&longs;t motum illum fieri in instanti. Pergis &longs;ub­inde, Proh tuam, mi Ga&longs;&longs;ende, Philo&longs;ophorumque omnium, ac Mathematicorum fidem! istudne demon&longs;trare e&longs;t? Et tamen mirum quantum Galileus de hac, vt putat, &longs;ubtili, clara, euidenti, ac Mathematica demon&longs;tratione &longs;ibi applau­at, quam integra pagina mirificis laudibus exaggerat. Sed illud multò adhûc mirabiùus, quod Lynceus Philo&longs;ophus, ac Mathematicus, Lynceorumque princeps in tam aperta luce cæcutiat, & vir eius nominis tam facilè deludatur.

X. Ego verò, ô optime, ac religio&longs;&longs;ime Vir, quo me cen&longs;u putem iri habitum, qui non &longs;im ex viris non ineruditis, & eandem tamen cum Galileo opi­nionem per&longs;ua&longs;us &longs;im, ac perinde cæcutiam, perinde deludar? Etenim cùm meam quæ&longs;is fidem, fatcor ingenüè me non videre quem in eo notas Paralogi&longs;­mum; ac videri mihi nece&longs;&longs;ariò deduci, fore, vt &longs;i ve­locitas per totam AC acquiratur dupla illius, quæ acquiritur per totam AB, ip&longs;a AC eodem, aut æqua­li tempore, quo AB percurratur. Rem certe in hunc modum concipio. Intelligatur AC diui&longs;a in duodecim parteis æqualcis, ac proinde eius dimidium AB, &longs;eu ip&longs;i æqualrs DE in &longs;ex: &longs;intque primùm duo mobilia, quorum vnum di&longs;cedat ex A

ver&longs;us C, eodem momento, quo aliud ex D ver&longs;us E. Notum e&longs;t, &longs;i vtrumque quidem ferretur non accelerato, &longs;ed æquabili motu, euenturum e&longs;&longs;e, vt velocitate illius ex&longs;i&longs;tente dupla ad velocitatem i&longs;tius, illud perueniret in C eodem momento, quo i&longs;tud in E; quo­niam &longs;patium ab illo &longs;uperatum foret vbi­que ad &longs;patium ab i&longs;to &longs;uperatum duplum, hoc e&longs;t, forent ab illo &longs;uperatæ duæ partes, cùm ab i&longs;to vna; ab illo quatuor, cùm ab hoc duæ, &c. quatenus &longs;pa­tia &longs;e haberent vbique vt velocitates, hoc e&longs;t veloci­tas per totam AC e&longs;&longs;et vbique dupla velocitatis per totam DE. At verò, quoniam heic agitur de motu non æquabili, &longs;ed continenter accelerato; ita de&longs;cen­dant rur&longs;us mobilia eodem tempore, vnum ab A, aliud à D, vt &longs;uccrefcentibus continuò velocitatis gra­dibus, illud perueniendo in C acqui&longs;ierit duodecim, hoc perueniendo in E &longs;ex: Quæ&longs;o quid impediat, quo minùs illud perueniat in C eodem tempore, quo i&longs;tud in E? Nam di&longs;crimen e&longs;t quidem inter mo­tum acceleratum, & æquabilem, quòd in æquabili partes &longs;patiorum æquales percurrantur æqualibus temporibus, vt &longs;ingulæ partes lineæ DE &longs;ingulis mi­nutis, & geminæ partes lineæ AC minutis item &longs;in­gulis; in accelerato non item: At in eo tamen motus conueniunt, quòd vbique velocitas per totam AC dupla &longs;it velocitatis per totam DE; & qua ratione plures, plure&longs;que ex &longs;ingulis partibus lineæ DE percurruntur æqualibus temporibus, percurruntur quoque plures, plure&longs;que ex geminatis lineæ AC. Ex hoc autem &longs;it, vt quemadmodum in æquabili mo­tu, DE percurrebtur &longs;ex minutis, & AC &longs;imiliter &longs;ex, ob geminas parteis i&longs;tius corre&longs;pondenteis &longs;ingu­lis illius, ita in accelerato, &longs;i DE percurratur tribus minutis, AC percurratur &longs;imiliter tribus; quòd dum primo minuto percurritur pars illius vna, percurran­tur i&longs;tius duæ, ob ge minam velocitatem; & ob ean­dem cau&longs;&longs;am, dum &longs;ecundo minuto percurruntur illius duæ, percurrantur i&longs;tius quatuor, dum tertio demùm illius tres, percurrantur i&longs;tius &longs;ex. Nim rùm non alia ratione dici po&longs;&longs;ent habere &longs;e velocitates vt &longs;patia: neque velocitas per totam AC dupla e&longs;&longs;et ve­locitatis per totam DE E&longs;to deinde vnicum mobile, quod decedens ab A, tendat ver&longs;us C, & &longs;it rursùs velocitas per totam AC dupla velocitatis per totam AB, patet idem prorsùs dicendum de AC, re&longs;pectu AB, quod dictum fuit de eadem re&longs;pectu DE. Nam in æquabili quidem motu oporteret mobile percur­rere &longs;imul, &longs;eu primo minuto primam, & &longs;ecundam parteis; &longs;ecundo &longs;ecundam, & quartam; ac ita porrò quov&longs;que &longs;exto, percurreret, &longs;eu attingeret &longs;imul &longs;extam, atque duo &longs;ecimam. In accelerato verò e&longs;t nece&longs;&longs;e, vt percurrat &longs;imul vnam, & duas in pri­mo; duas, & quatuor in &longs;ecundo; treis, & &longs;ex in tertio; atque adeò totam AB, & totam AC tempore eo­dem. Atque ego quidem rem itaconcipio.

XI Verum tu &longs;i m&longs;tas, Vt prima illius Paralo­gi&longs;mi a&longs;&longs;umptio in motu vniformi, ac perpetuò &longs;ibi æqualivera, & nece&longs;&longs;aria &longs;it; in motu tamen accelerato minme nece&longs;&longs;aria e&longs;t, & non vno modo tantum, &longs;ed pluribus in­telligi potest, quo modo velocitates &longs;int inter &longs;e, vt emen&longs;a &longs;patia: licet eadem &longs;patia neque eodem, neque æquali tem­pore percurrantur. Pergis autem, Vt, &longs;i graue de&longs;cen-dens per AB tempus quodcumque in&longs;umat, putà qua­

drantem; ac deinde BC ip&longs;i AB æquale, dimidio quadrante percurrat; quis neget in C duplam ha­beri velocitatem eius, quæ fuit in B? & tamen idem graue totam AC, & dimidium eius AB non percurreret. Et hæc e&longs;t quidem tota tua ad conuincendum paralogi&longs;mi Galileum proba­tio, ob quam continenter hæc verba &longs;ubiun­gis: A&longs;&longs;umptio igitur Galilei fal&longs;a e&longs;t, & tota eius ratiocinatio merus Paralogi&longs;mus id óque nullo modo, vt ip&longs;e gloriatur communem, &longs;anioremque aliorum &longs;en&longs;um erroris reuincit, qui in naturali grauium de&longs;cen&longs;u volunt æqualibus spatijs æqualia velocitatis momenta acquiri. An verò pa­tietur tua bonitas, &longs;i dicam po&longs;&longs;e cuipiam videri, e&longs;&longs;e te potiùs, qui hoc loco incidas in paralogi&longs;mum? Ni­mirum videris &longs;ic argumentari, vt id, quod contro­uertitur, a&longs;&longs;umas pro principio, dum nihil aliud, quàm &longs;upponis &longs;patium AB, percurri duplo temporis, quo &longs;patium BC; & velocitatem in C, e&longs;&longs;e duplam eius, quæ fuit in B; quæ ip&longs;a tamen e&longs;t controuer&longs;ia. Et cùm &longs;oluenda e&longs;&longs;et ratio, qua conficitur fore, vt AC percurratur eodem, aut æquali tempore, quo &longs;patium AB, nihil aliud, quam conclu&longs;ionem negas, fore di­cendo, vt idem graue totam AC, & dimidium eius AB eodem tempore non percurreret. Teneri certè videbaris ad vberiorem paralogi&longs;mi detectionem, &longs;olutionemque, cùm &longs;i i&longs;ta quidem methodus &longs;uffi­ciat, nihil e&longs;&longs;e videatur facilius, quàm paralogi&longs;mi ar­guere vniuer&longs;um Euclidem. Et agno&longs;co quidem te &longs;upponere tanquam rem nimis euidentem, totum &longs;patium AC prolixiore tempore, quàm eius partem AB percurri: &longs;ed cùm Galileus non neget e&longs;&longs;e illud tempus prolixius, imò tale e&longs;&longs;e reuerâ &longs;upponat; ab incommodo tamen arguit, probando prolixius non fore, &longs;i velocitas acqui&longs;ita per totam AC dupla defen­datur illius, quæ acquiritur per totam AB: vnde & videtur omnmò obiecta ratio fui&longs;&longs;e &longs;oluenda. Agno&longs;co etiam te heinc moueri, quòd non &longs;atis appareat ratio, cur &longs;i ex A in B acquiratur vnus velocitatis gradus, acquiri alius ex B in C, per&longs;euerante primo, non valeat. Sed cau&longs;&longs;a nimirùm intelligitur non modò ex dictis in vulgarem definitionem; verùm etiam maximè ex incommodo, in quod aliunde incidis, dum con&longs;equenter loquens, vis &longs;patium BC percurri dimidio temporis, quo AB; vt putà, quod AB vnico gradu velocitatis BC, gemino percurratur.

XII. Nam, vt illud paucis deducam, &longs;equitur exinde, vt tempore dato, quo decur&longs;a &longs;emel fuerit pars AB, tempus aliud ip&longs;i æquale attingi nulla ra­tione valeat, ni&longs;i &longs;uperato &longs;patio infinito. Intelliga­tur enim linea AC infinitè producta, diui&longs;aque in parteis CD, DF, EF, &c. ip&longs;is AB & BC æqualeis. Qua ratione tu vis tempus, quo percurri­tur AB, e&longs;&longs;e duplum temporis, quo percurritur BC velis oportet tempus id, quo percurritur BC e&longs;&longs;e duplum temporis, quo percurritur CD, & hoc

duplum eius, quo DE, & i&longs;tud illius, quo EF, & &longs;ic deinceps; neque enim maior vnius, quàm alterius e&longs;t ratio; ac in accelerato poti&longs;­&longs;imù n æquabiliter motu, de quo præ&longs;ertim quæ&longs;tio heic e&longs;t. Quare & velis etiam opor­tet, vt cùm tempus, quo percurritur BC, &longs;it dimidium temporis, quo percurritur AB; illud, quo percurritur CD, &longs;it quadrans eiu&longs;dem primi temporis; illud, quo DE, octans; quo EF, pars decima &longs;exta; quo FG, trige&longs;ima &longs;e­cunda; quo GH &longs;exage&longs;ima quarta, &c. Por­rò hæc omnia tempora &longs;imul iuncta nunquam æquabuntur primo tempori, quo decur&longs;um fuerit AB (quandò procedentes hoc modo fractiones relinquunt &longs;emper ex integro, to­tove quidpiam inexhau&longs;tum) ni&longs;i lineam, &longs;eu &longs;patium infinitum admi&longs;eris, & parteis æqua­leis in eo infinitas, quæ infinitis analogis (&longs;eu dimidiorum dimidiis in tempore ip&longs;o, aut æquali, quo AB percurritur) contineri intel­lectis, re&longs;pondeant. Adderem heic etiam incommodum aliud de &longs;patijs incre&longs;centibus, & in fine cuiu&longs;libet æqualis temporis numerandis &longs;ecundum rationem non modò duplam, verùm etiam triplam, & ampliùs: &longs;ed res erit po&longs;teà vberiùs dicen­da. Adderem rursùs alia quoque, vt Quòd &longs;equere­tur lineam proiectorum, & illam &longs;peciatim, quæ de&longs;­cribitur à lapide &longs;ur&longs;um, & &longs;ecundum mali altitudi­nem, dum nauis mouetur, proiecto, non e&longs;&longs;e Parabo-licam, neque tantum temporis, ex&longs;cendendo, quan­tum a&longs;cendendo con&longs;umi; ac proinde lapidem illum neque peruenturum ad mali carche&longs;ium, neque reca­&longs;urum in pedem eiu&longs;dem: verùm i&longs;ta aut colliguntur ex ijs, quæ &longs;unt dicta in Epi&longs;tolis, aut in promptu &longs;unt, facileque occurrunt. Et de Definitione huc­v&longs;que.

De Po&longs;tulato Galilei circa Motum &longs;uper æquè altis, non æquè inclinatis planis.

XIII. In&longs;ectaris &longs;ecundo loco, tanquam aliam erroris cau&longs;&longs;am, Quod Galileus &longs;ibi dari, & gratis concedi, inquis, po&longs;tulat, Gradus velocitatis eiu&longs;dem mobilis &longs;uper diuer&longs;as planorum inclinationes acqui&longs;itos tunc e&longs;&longs;e æqualeis, cùm eorumdem planorum eleuationes ponunturæquales; hoc e&longs;t gradus velo­

citatis ab eodem globo (exem­pli gratia) per plana CA, & CD de&longs;cendente, in punctis A, & D acqui&longs;itos, e&longs;&longs;e inter &longs;e æqualeis, quòd æqualem, vel potiùs eandem eleua­tionem habeant, videlicet BC. Hoc enim po&longs;tula­tum, inquis, cùm neque ex terminis notum &longs;it, neque vlla &longs;ufficiente experientia confirmatum; imò cùm rationes etiam non de&longs;int, quibus oppo&longs;itum probabilius reddatur (nempe gradus velocitatis per longius planum acqui&longs;itos gradius per breuius planum acqui&longs;itis e&longs;&longs;e minores) id à Galileo non peti, &longs;ed debuerat demon&longs;trari cùm præ&longs;ertim maxima pars &longs;ub&longs;equentium theorematum hoc vnico postu ato nitantur. Quid enim certi ex incertis concludi pote&longs;t. aut ex principie,vt ip&longs;emet Galileus agno&longs;cit, veri&longs;imili tantum, ac probabili demonstrari? Po&longs;tmodùm autem, vbi hæc præmi&longs;i&longs;ti, In &longs;cientiarum, ac demon&longs;trationum principiis euidentiam exigimus, &longs;u&longs;piciones, ac veri&longs;imilitudines nulla ratione ad­mittimus, &longs;ubdis, Porrò quæ ex his con&longs;equuntur, aut inferuntur theoremata, &longs;uis illis principiis certiora, aut eui­dentiora e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt, & nominatim &longs;olemne illud, & quod totius &longs;cientiæ à Galileo excogitatæ firmamentum est, spatia &longs;cilicet æqualibus temporibus emen&longs;a eam inter &longs;e rationem ob&longs;eruare, quæ est inter numeros omneis impareis continua &longs;erie ab vnitate procedenteis (quamvis aliunde fal&longs;um demon&longs;trari non po&longs;&longs;et) neque ex præ&longs;uppo&longs;itis illis principiis euidenter, neque aliunde &longs;ufficienter conclude­retur.

XIV. Hoc autem loco non video primùm, quì reprchendendus Galileus &longs;it, &longs;i quam propo&longs;itionem non demon&longs;tratam, &longs;ed veri&longs;imilem &longs;olùm habuit, non vt demon&longs;tratam, &longs;ed vt veri&longs;imilem duntaxat exhibuit. Candidè nimirùm videtur egi&longs;&longs;e, neque exegi&longs;&longs;e à Lectoribus, vt maiorem, quàm ip&longs;e Po&longs;tu­lato fidem haberent; &longs;ed illos potius qua&longs;i monui&longs;&longs;e, ne ip&longs;um concederent, ni&longs;i deinceps agno&longs;cerent con&longs;tabilitum variis ex eo deductis conclu&longs;ionibus, quæ cum experientia planè con&longs;entirent. Deinde cùm in &longs;cientijs, ac demon&longs;trationibus attinent bus ad Mathe&longs;in puram, mera euidentia, non &longs;ola &longs;u&longs;pi­cio, aut veri&longs;imilitudo admittenda &longs;it: in &longs;cientijs ta­men Phy&longs;icis, ac mi&longs;ta Mathe&longs;i, quacumque &longs;e&longs;e Phy­&longs;ica, hoc e&longs;t caligo humanæ mentis in rebus natura­libus inue&longs;tigandis, ingerit; fœlices &longs;imus, &longs;i non euidentiam, &longs;ed veri&longs;imilitudinem a&longs;&longs;equamur. Vnde & videtur po&longs;&longs;e Po&longs;tulatum, &longs;i veri&longs;imile modò &longs;it, ac neque ratione, neque experientia vlla oppugnetur, ad­mitti ad &longs;cientiam, quæ vtcúmque perfecta ab&longs;olutè non &longs;it, eiu&longs;modi tamen &longs;it, cuius &longs;it humana imbe­cillitas capax. Ad hæc, addam-ne fui&longs;&longs;e rem mihi quodammodò &longs;tupendam, acce&longs;&longs;i&longs;&longs;e ca&longs;u ad me i&longs;ta con&longs;cribentem, nobili&longs;&longs;imum Senatorem Petrum Calcauium virum omninò promouendis bonis arti­bus comparatum, puræque cum-primis Mathe&longs;eos &longs;tudio&longs;i&longs;&longs;imum; ac vi&longs;a mihi præ manibus tua Di&longs;&longs;er­tatione, argumentóque cognito, innui&longs;&longs;e tran&longs;mi&longs;­&longs;um in hanc vrbem exemplum editi nuperrimè Libri ab Euangeli&longs;ta Torricellio, qui Galilei &longs;ucce&longs;&longs;or exi­mius demon&longs;trauerit in eo i&longs;tud Po&longs;tulatum? Præ­tereo autem, vt copiâ illius videndi &longs;tatim impetratâ, deprehenderim rem confectam quinque propo&longs;itio­nibus, ac Præmi&longs;&longs;o illo, Non po&longs;&longs;e duo Grauia &longs;imul iuncta ex &longs;e moueri, ni&longs;i centrum commune grauitatis ip&longs;o­rum de&longs;cendat. Videlicet prima Propo&longs;itio e&longs;t, Grauia in planis inæqualiter inclinatis, ac eandem tamen eleuationem habentibus, con&longs;tituta: &longs;i eandem inter &longs;e ratio­nem homologè habeant, quam habent planorum longitudi­nes, habere æqualia momenta. Secunda, Eadem grauia &longs;i æqualia fuerint, habere momenta in ratione reciproca longi­tud num eorumdem planorum. Tertia, Illa æqualium grauium momenta e&longs;&longs;e in ratione homologa cum perpendiculis par­tium æqualium eorumdem planorum. Quarta, Tempora laium ex quiete e&longs;&longs;e homologè vt longitudines eorum­dem planorum. Quinta autem e&longs;t ip&longs;um Po&longs;tulatum ex &longs;uperioribus deductum, Gradus velocitatis eiu&longs;dem mobilis &longs;uper diuer&longs;as planorum inclinationes acqui&longs;itos tunc e&longs;&longs;e æqualeis, cùm eorumdem planorum eleuationes &ecedil;quales &longs;unt.

XV. Verùm, ne ad alia excurram, quàm quæ ip&longs;emet ex Galileo commemoras, improbas ece ex­perimentum, quo ille e&longs;t conatus hem Po&longs;tulato a&longs;&longs;erere, quodque ad&longs;cripta figura &longs;ic refers E clauo A

parieti infixo, globus plumbeus, aut alius quilibet tenui filo, tribus, aut quatuor digitis à pariete remoto &longs;u&longs;pendatur, &longs;it­que AB, De&longs;criptaque in pariete recta CD horizonti parallela, globus B à perpendiculari eductus v&longs;que ad alti­tudinem rectæ CD manu altollatur, nempe ad C; indeque liberè dimittatur. Tum globus idem in uit Galileus, non &longs;olùm de&longs;cendet ad punctum B, &longs;ed eodem impetu vlteriùs v&longs;que ad D, aut proximè ad illud, a&longs;cendet. Similiter, &longs;i globus idem è puncto E &longs;uspendatur, & item ad altitudinemeiu&longs;dem rectæ CD attollatur ad G, inde liberè dimi&longs;&longs;us, pari modo ad eandem rectam CD, aut proximè ad eam con&longs;cendet ver&longs;us H. Jmò, &longs;i ex F &longs;u&longs;pen&longs;us attollatur ad I, inde feretur, v&longs;que ad K. Per diuer&longs;os igitur illos arcus decidens globus, &longs;emper ad æqualem altitudinem con&longs;cendit. Ergo è quolibet de&longs;cen&longs;u æqualem acquirit impetum; ni&longs;i enim e&longs;&longs;et impetus æqualis, globum ad æqualem altitudinem non attolleret. Quid ni igitur idem quoque faciat globus, &longs;i per plana CB, GB, IB de&longs;cendat? Credibile igitur etiam e&longs;t globum per illa, aut &longs;imilia plana decidentem, æqua­lem tali de&longs;cen&longs;u impetum, ac proinde æqualem quoque ve­locitatis gradum acquirere. Subinde autem, vt o&longs;ten­das quàm hæc &longs;int incerta, incohæcentia, &c. Impri­mis quidem ne&longs;cio, inquis, an globi ea, qua vult Galileus ratione &longs;u&longs;pen&longs;i, ac librati alitùs in Etruria, quàm in Gal­lia a&longs;&longs;urgant; at heic neque tam propè ad horizontalem li­neam, neque per diuer&longs;os arcus ad eam æqualiter accedunt. Nempe filo pedum quatuor cum dimidio &longs;u&longs;pen&longs;us globus ad lineam horizontalem tribus infra centum pedibus de&longs;criptam, propiùs quàm duobus digitis nunquam acceßit. At centro nouem tantum digitis &longs;upra lineam horizontalem accepto, filóque duorum pedum con&longs;tituto, iam globus ad lineam ho­rizontalem vno digito, quàm anteà propiùs acceßit. Vbi verò centrum &longs;eptem infra lineam horizontalem digitis a&longs;­&longs;umptum est, vix ad quatuor à linea horizontali digitos globus a&longs;cendit. Concludis idcircò his verbis, Qua igitur fide Galileus tam a&longs;&longs;eueranter ait globum ita &longs;u&longs;pen­&longs;um, ac per quo&longs;cumque arcus librarum, ad æqualem &longs;em­per altitudinem a&longs;&longs;urgere? aut quomodo ex re adeò euiden­ter fal&longs;a petere au&longs;us e&longs;t testimnium veritatis?

XVI. Imprimis porrò non retices ip&longs;e dictum e&longs;&longs;e à Galileo demi&longs;&longs;um ex C globum a&longs;cen&longs;urum v&longs;que ad D, aut proxime: vt proinde non videatur di­ctum ab illo a&longs;&longs;eueranter a&longs;&longs;urrecturum globum ad eandem altitudinem, aut veritatis te&longs;timonium ex re fal&longs;a ab ip&longs;o peti; qua&longs;i intellexerit globum a&longs;­&longs;equi altitudinem exqui&longs;itè, &longs;eu præcisè eandem. Et certè non modò dixit ip&longs;e qua&longs;i, &longs;eu ferè, ac &longs;uperfu­turum interuallum quoddam perexiguum; &longs;ed etiam cau&longs;­&longs;am attigit, ob quam ita fiat; referens eam putà ad impedimentum partim aëris, partim fili; de quo vtro­que heic dicerem, ni&longs;i iam dictum &longs;atis copiosè in Epi&longs;tolis memoratis foret. Deinde, quód globus ad horizontalem lineam propiùs ad H, remotiùs ad Ka&longs;cendat, quàm ad ip&longs;um D; videri pote&longs;t cau&longs;&longs;a per&longs;picua, neque infringere vim experimenti. Nam quod &longs;pectat quidem ad H, res ideò contin git, quòd quoties clauus defigitur inter A, & horizontalem lineam, breuitas tum fili, tum &longs;pati aërei, per quod arcus de&longs;cribitur, minùs præ&longs;tet impedimenti: vnde & abfui&longs;&longs;et globus adhûc propiùs, &longs;i fui&longs;&longs;et clauus infra E defixus, vti & longiùs, &longs;i &longs;upra ip&longs;um Quod verò ad K, res minùs e&longs;t mira; quòd quoties clauus defigitur infra horizontalem lineam, dimi&longs;&longs;us ex I globus non per totum arcum IB decidat, &longs;ed per inferiorem &longs;olùm eius partem, in quam perpendicu­lariter cadit; vnde & minùs adhûc, minu&longs;que re&longs;i­lii&longs;&longs;et, &longs;i defixi&longs;&longs;es clauum inferiùs, quou&longs;que globus non potui&longs;&longs;et ad lineam attolli; veluti & magis, ma­gi&longs;que, &longs;i &longs;uperiùs, quou&longs;que clauo defixo in linea, ip&longs;um re&longs;iliendo proximè attigi&longs;&longs;et. Ex quo effici­tur, vt cùm res propriè attendenda non &longs;it, vbi cla­uus infra lineam defigitur, quòd tunc libratio &longs;implex non &longs;it, &longs;ed mi&longs;tio duorum motuum, quorum im­petus &longs;e mutuò retundunt; &longs;it verò propriè atten­tenda, cùm clauo &longs;upra lineam defixo, vibrationis motus &longs;implex e&longs;t; ideò non &longs;it exi&longs;timandum illam qualemcumque interuallorum inæqualitatem in­terturbare negotium; ac poti&longs;&longs;imùm quidem, cùm ip&longs;a ordinata &longs;int, ac eandem inter &longs;e, quàm fili, & arcus prolixitates proportionem &longs;eruent. Ad hæc, id videtur præ&longs;ertim e&longs;&longs;e ob&longs;eruatione dignum in his pendu orum vibrationibus, quòd, Si quatuor di­&longs;tinctos g obos quatuor di&longs;tinctis filis &longs;ic appendas, vt primi longitudo &longs;it vnius, v. c. pedis, &longs;ecundi qua­tuor, tertij nouem, quarti &longs;exdecim; experturus &longs;is, vbi omnes dimi&longs;&longs;i &longs;imul fuerint, quartum perfectu­rum vnam vibrationem eodem tempore, quo ter­tius interim perfecerit duas, &longs;ecundus treis, & primus quatuor. Scilicet exinde intelligitur, tum pendulo­rum vibrationes tantò &longs;egnius fieri, quantò earum arcus planiores, &longs;iue inclinatiores &longs;unt; tum inclina­tiones arcuum men&longs;uratas &longs;ecundum varias perpen­diculi, &longs;eu fili longitudines, habere &longs;e perinde vt qua­drata temporum, ac vibrationes habere &longs;e reciprovt ip&longs;as radices; &longs;icque rem eximiè quadrare ad &longs;u­periùs expo&longs;itam motus æquabilis rationem; tum globum quartum non acquirere impetum ad eleua­tionem nece&longs;&longs;arium, ni&longs;i tempore duplo tertij, tri­plo &longs;ecundi, quadruplo primi; ac e&longs;&longs;e quidem im-petus omnium globorum inter &longs;e æqualeis; &longs;ed quom tempore impetus exprimitur à quarto &longs;emel, exprimi à terto bis, à &longs;ecundo ter, à primo quater, &c.

XVII. Quod attinet autem ad comparationem arcuum CB, GB, IB, cum ip&longs;is planis punctim notatis inter extrema eadem; tu &longs;ic in&longs;tas, vt licet totum id e&longs;&longs;e verum concederetur, quod dicitur de impetu globi per diuer&longs;os arcus librati, vrgeas aliam e&longs;&longs;e rationem, aut meritò &longs;altem videri po&longs;&longs;e aliam, de&longs;­cendentis globi per diuer&longs;a plana. Globus enim, in­quis, per aërem &longs;emper toto &longs;uo pondere deorsùm nititur, & eatenus &longs;olum eius de&longs;cen&longs;us interturbatur, quatenus à recto, & perpendiculari cur&longs;u ad circularem cogitur, at­que adducitur: at præter impedimentum ex varia plano­rum inclinatione, adhûc maius, dum globus etiam magis à perpendiculari de&longs;cen&longs;u di&longs;trahitur; tantò minoribus in­&longs;uper momentis globus per planum de&longs;cendit, quan ò mi­nùs accliue fuerit, vt facilè omnibus notum e&longs;t. Verùm non video quî id concludas; quatenùs non a&longs;&longs;umis planum, quantò minùs decliue e&longs;t, tantò e&longs;&longs;e quo­que prolixius. Etenim notum quidem e&longs;t acquiri minores velocitatis gradus in minus decliui, quod &longs;it decliuiori æquale, at, &longs;i vt minùs decliue, ita etiam prolixius &longs;it, notum quoque e&longs;t velocitatem in fine illius quæ&longs;itam e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e æqualem velocitati in fine decliuioris acqui&longs;itæ, prolixitate nempe de&longs;cen&longs;us par­uitatem incrementorum velocitatis compen&longs;ante. Interim autem æqualitas impetus in B acqui&longs;iti, &longs;iue per arcum, &longs;iue per planum contingat globi delap&longs;io, ex eo videtur con&longs;equi, quòd &longs;ilum &longs;upernè globum cohibens aliud nihil præ&longs;tare videatur, quam præ&longs;ta­ret infernè, & &longs;ine filo arcus marmoreus, aut igneus perfectè poitus, qui e&longs;&longs;et CB, &longs;i &longs;upra ip&longs;um dela­beretur. Atque id quidem tantò magis, quantò idem Galileus o&longs;tendit arcum CB, & planum CB eodem, &longs;eu æquali tempore percurri; ac pari modo arcum, & planum GB, & porrò arcum quemlibet non ma­iorem quadrante cum plano vnà terminato. Quin­etiam cùm o&longs;tenderit percurrere globum eodem, &longs;eu æquali tempore quoduis planum inter quodlibt cir­cumferentiæ circuli punctum, & infimum punctum, quale e&longs;t heic B, con&longs;titutum, vt putà &longs;emper exæ­quato illi tempori, quo percurritur diameter circuli eiu&longs;dem perpendicularis; elicitur quoque exinde, vbi ea omnia plana fuerint in eandem reducta altitudi­nem, diuer&longs;a quidem tempora fore, &longs;ed impetum nihilominùs parem. Atque eadem quidem o&longs;tendit præ larus vir Ioannes Bapti&longs;ta Balianus Genuen&longs;is, edito hac dere libello, qui eodem ip&longs;o anno, quo Ga­lilei Liber prodijt, argumento &longs;umpto ab ip&longs;is pen­dulorum vibrationibus: &longs;ed, vt præmonui, nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e maiorem Galilei Po&longs;tulato a&longs;&longs;erere fidem, quàm ip&longs;e a&longs;&longs;ertam voluerit; dum eatenùs &longs;olùm adhibendam petijt, quatenus deductæ ex eo conclu­&longs;iones cum experientia con&longs;entirent.

XVIII. Id prætereo, quod &longs;ubicis, ex a&longs;cen&longs;u globi ad eandem altitudinem, non &longs;atis rectè colli­gi impetus æqualitatem; quoniam id aduer&longs;tur recitandæ tuæ rationi, atque experientiæ: vti & dum cau&longs;&longs;am petis ex eo, quòd, quò circulus minor e&longs;t, de&longs;cen&longs;us procliuior, faciliorque, & a&longs;cen&longs;us difficilior vi­deatur: id repugnaret tum compen&longs;ationi, aduer&longs;us quam nihil obiicis, inter breuitatem, & decliuta­tem &longs;patij; tum familiari experientiæ de rebus deor­sùm impactis, quæ impetu pari deicctæ tantò emer­gunt altiùs, quantò incidentia e&longs;t magis perpendi­cularis. Attingo ergo potiùs id, quod &longs;upere&longs;t, dum id &longs;ugillas, quod Galileus &longs;e e&longs;&longs;e &longs;æpiùs exper­tum ait, tum globum ferreum per aërem cadentem, tum globum æneum per excauatum in longiore tigillo alueolum, in quacumque tigilli &longs;upra horizontem eleuatione de&longs;cenden­tem, perpetuò tantum præcisè temporis in de&longs;cen&longs;u per pri­mum totius percurrendi spatij quadrantem, quantum in trium reliquorum decur&longs;u in&longs;ump&longs;i&longs;&longs;e: ex quo &longs;ine dubio con­&longs;equens e&longs;&longs;et, &longs;patia æqualibus temporibus decur&longs;a in ea e&longs;&longs;e ratione, quæ reperitur inter numeros impareis ab vnita­te procedenteis. Nimirùm, vt o&longs;tendas ea, quæ ex i&longs;tis qua&longs;i principiis con&longs;equuntur, aut inferuntur, e&longs;&longs;e ip­&longs;is certiora, aut cuidentiora non po&longs;&longs;e: Id, inquis, tot erroribus obnoxium e&longs;t, & exploratu adcò difficile, vt nihil inde certi concludi po&longs;&longs;e videatur. Enimverò, vtcum­que experiundi modus difficilis &longs;it, obnoxiu&longs;que er­roribus; non idcircò tamen experimentum conuin­citur fal&longs;um. Tuum certè illud de Libra, cui totus po&longs;teà inniteris, quot quæ&longs;o, vel te deducente, er­roribus obnoxium e&longs;t? quàm exploratu difficile? & ip&longs;um tamen fal&longs;um non habes? Cùm profectò illo te&longs;tetur &longs;e &longs;altem centies rem explora&longs;&longs;e, & experi­mentum &longs;emper ita &longs;ucce&longs;&longs;i&longs;&longs;e, vt vix vlla vnquam differentiola interce&longs;&longs;erit; videri pote&longs;t non e&longs;&longs;e tua &longs;atis idonea refutatio, ni&longs;i te&longs;teris te e&longs;&longs;e rem, aliquo­ties &longs;altem, accurati&longs;&longs;imè expertum, ac ip&longs;am fal&longs;am deprehendi&longs;&longs;e: aut rationem certè congruam afferas, qua impo&longs;libilem demon&longs;tres. Et tamen, neque te vel &longs;emel ip&longs;am explora&longs;&longs;e, fal&longs;amque comperi&longs;&longs;e di­cis, neque vllam rationem profers: &longs;ed cau&longs;aris &longs;olum­modo explorandi difficultatem; quam & repetis, dum po&longs;tquam retuli&longs;ti tempora ab illo notata, no­tatis nempe, expen&longs;i&longs;que ponderibus aquæ, quæ è clep&longs;ydra interim fluxi&longs;&longs;et: Quippe nemo, inquis, non videt, quàm hic ob&longs;eruandi modus incertus &longs;it, & quàm difficile, ne dicam impoßibile, tempus vtriu&longs;que illius de&longs;­cen&longs;us ad exactam men&longs;uram exigere, vel eo maximè no­mine, quòd in tanta celeritate initia, & fines horum mo­tuum &longs;atis præcisè aduerti, notarique po&longs;&longs;e non videantur.Sed nihil e&longs;t opus in&longs;i&longs;tam ad arguendum id non &longs;ufficere; ni&longs;i aliunde aut resfactu impo&longs;&longs;ibilis de­mon&longs;tretur; aut ob&longs;eruator probetur fui&longs;&longs;e malæ fidei, ac indiligens, & difficultates præcauere ne&longs;cius. Ad­derem quemadmodum ip&longs;e rem explorare fuerim conatus, tum dimi&longs;&longs;o per aërem globo, tum dela­bente globulo per tubulos vitreos etiam orgyiis dua­bus longiores, facto&longs;que nunc magis, nunc minùs de­cliueis, & adnotatis partibus æquis tum ad parietem, &longs;ecundum quem globus decideret, tum ad vtram­que oram alueoli in tigno excauati, & tubulum quem­que continentis; ac &longs;imul adhibitis &longs;ociis, qui adno­tarent &longs;inguli parteis &longs;ingulas, quæ interim pertran­&longs;irentur, dum ip&longs;e temporis momenta nunc pul&longs;atio­nibus arteriæ, nunc itibus, reditibu&longs;que penduli di-&longs;tincta, vocibus mono&longs;yllabis cuique illorum &longs;igilla­tim a&longs;&longs;ignatis &longs;igni&longs;icarem: verùm memini rem ad te per&longs;criptam; & circa hæc nimius iam &longs;um.

De Experimentis circa ictum, impetumue grauium caden­tium, ad explorandum impetus-ne vt &longs;patium incre&longs;cat.

XIX. Venio igitur ad Po&longs;terius caput, &longs;ecun­damue partem tuæ Di&longs;&longs;ertationis; in qua &longs;cilicet re­cepi&longs;ti te veram, ac certam de Motu accelerato &longs;cien­tiam fal&longs;æ, ac incertæ Galileanæ &longs;ub&longs;tituturum; & in qua profe&longs;&longs;us te iterùm omnia, quæ ab illo con&longs;cri­pta &longs;unt, fal&longs;a, ac inania e&longs;&longs;e demon&longs;traturum; prouo­cas me primum ad clara, facilia, indubitata experimenta:tamet&longs;i ego tenuitatis con&longs;cius per&longs;onam Arbitri, lu­dici&longs;que, quam mihi humani&longs;&longs;imè iteratò defers, re­cu&longs;o; iteratò profe&longs;&longs;us nihil aliud à me, quàm rationes qua&longs;dam dubitandi ex&longs;pectari po&longs;&longs;e. Et prima qui­dem experientia petitur, inquis, ex impetu, quo globus, aut graue aliud corpus quodcumque per aërem sponte natu­ræ deorsùm cadit, ac percutit. Indubitatum enim e&longs;t,pergis, quod ip&longs;emet Galileus paßim agno&longs;cit, tantam præ­ci&longs;e percutientis corporis e&longs;&longs;e velocitatem, quantus impetus, quantaque ip&longs;a percußio fuerit. Impetus enim omnis, & percußio ex velocitate est; imò impetus ip&longs;e velocitas est, nulloque hæc abinuicem di&longs;crimine dirimuntur, vt meritò, pro­inde, qua ratione accre&longs;cit velocitas, eadem impetus, & per­cußio augeantur. Hactenus nihil e&longs;t, quod non probem. Pro&longs;equeris autem: At facilè experientiâ con&longs;tat corpus graue quodcumque ex qualibet altitudine per aërem cadens, & percutiens, vt libet, perpetuò ex altitudine dupla duplopræcisè ampliùs, & ex tripla, quadrupláue di&longs;tantia, triplo, quadruplóue fortiùs percutere: velocitas igitur quoque ex altitudine dupla, duplò maior e&longs;t, & tripla, aut quadrupla, &longs;i tripla, quadrupláue altitudo &longs;uerit: ac proinde velocitas, spatiis æqualibus, non autem æqualibus temporibus, æqualia momenta acquirit. Quæ&longs;o verò heic patere, religio&longs;i&longs;­&longs;imè Vir, me meam te&longs;tari h betudmem; neque enim quod tu a&longs;&longs;umis, facilè experientiâ con&longs;tare, mihi vllà prorsùs experientiâ con&longs;tat; neque tu vllam &longs;pecia­lem affers, ex qua res, vt tibi, ita mihi con&longs;tet. Ac deducis quidem deinceps, qua&longs;i &longs;ecundam experien­tiam, id, quod in Libra expertus es: &longs;ed interim circa hanc primam, cæcutio planè, neque agno&longs;co, qui rem facilè exploraris. Et explora&longs;&longs;e tamen quis hæ­reat, quandò i&longs;thæc &longs;ubicis? Experientiam hanc Ga­lileus, nullo (vt credibile e&longs;t) facto ip&longs;ius periculo, tanquam fal&longs;am, atque impoßibilem, eodem paralogi&longs;mo re-

iecit, quo definitionem motus accelerati vulgò re­ceptam, & ex eadem experientia &longs;ine dubio dedu­ctam, conatus e&longs;t reuellere. Si ex altitudine dupla, inquit, duplò maior percußio e&longs;t, vt puta ex A du­pla eius, quæ ex B, erit & velocitas dupla. At velocitas dupla e&longs;&longs;e non pote&longs;t, ni&longs;i graue, æquali, imò eodem tempore, totum spatium AC, & di midium eius AB percurrat, quod tamen e&longs;t impoßibile. Nec percußio igitur, nec velocitas dupla e&longs;t, ex altitudine dupla Doeo equidem virum non ignobilem, in re tam obuta, & facili adeò turpiter delu&longs;um e&longs;&longs;e; mirorque item vehementer tales, támque apertos eius errores, non modò à nenune hactenus e&longs;&longs;e reprehen&longs;os, &longs;ed tanquam prima&longs;cientiæ principia, à viris etiam eruditis e&longs;&longs;e receptos.Quandò, inquam, hæc &longs;ubiicis, nemo profectò fa­cilè hæreat, qum ip&longs;e, expertus, illa videris, quæ neque Galileus, neque alij viderunt.

XX. Quod meattinet; cùm lapidem video ex vna, ex duabus, ex tribus, ex quatuor orgyiis cadentem in terram; agno&longs;co quidem e&longs;&longs;e ictum, atque idcircò impetum, velocitatem que maiorem ex duabus orgyiis, quàm ex vna, ex tribus, quàm ex duabus, ex quatuor quàm ex tribus; verùm e&longs;&longs;e duplò præcisè maiorem ex duabus, quàm ex vna, triplò ex tribus, quadruplò ex quatuor, nulla penitùs ratione agno&longs;co. Neque enim po&longs;&longs;um id di&longs;picere ex cauitate in terram facta, aut penetratione in ip&longs;am; quoniam neque lapis du­plò profundiùs cauat, penetratque ex dupla altitudine, aut triplò ex tripla; neque cognitus e&longs;t aut gradus re&longs;i&longs;tentiæ, quo talis terra obnititur; aut progre&longs;&longs;us, quo cre&longs;cit re&longs;i&longs;tentia, dum quò inferiùs tenditur, eò partes terræ minùs &longs;eu deor&longs;um, &longs;eu in latera ce­dere, compelli, ac &longs;ubire po&longs;&longs;unt: vt habita proinde ratione huius re&longs;i&longs;tentiæ, colligere valeam id, quod ad duplam penetrationem ex altitudine dupla dce&longs;t, non aliunde e&longs;&longs;e, quàm ex huiu&longs;modi re&longs;i&longs;tentia. Sic cùm video fi&longs;tucam in palum delap&longs;am ex &longs;implici, dupla, aut tripla altitudine: quandoquidem neque video palum defigi profundiùs in terram, duplo qui­dem ex dupla, aut triplò ex tripla altitudine; neque per&longs;pectum habeo quo gradu, in qualibet profundi­tatis parte ip&longs;i vrgenti re&longs;i&longs;tatur; aduerto quidem maiorem ictum, maioremque impetum, ac veloci-tatem e&longs;&longs;e ex altitudine dupla, quàm ex &longs;implici; item­que ex tripla, quàm ex dupla, &c. At e&longs;&longs;e illam du­plo præcisè maiorem ex dupla, triplò ex tripla, &c. nulla penitùs ratione per&longs;picio. Sic, dum graue quoduis ex dupla, triplaue altitudine decidens rem &longs;ubiectam commouet, contundit, confringit: Sic, dum cadens in cuneum &longs;cindendo ligno accommodatum, ip&longs;um compellit, adigit, figit: Sic, dum cadens in ip­&longs;am manum, aliámue partem corporis, ip&longs;am vrget, deprimit, lædit: Sic, dum alia huiu&longs;modi diuer&longs;imo­dè peraguntur; maiorem quidem &longs;emper ictum, &longs;ine impetum, ac velocitatem ex altiore ca&longs;u fieri nullus hæreo; at ex ca&longs;u duplò altiore duplò maiorem fieri, triplò ex triplo, &c. qui di&longs;cernam prorsùs non habeo. Quocirca bea&longs;&longs;es me valdè, &longs;i experientiam, aut &longs;al­tem modum experiundi &longs;ubindica&longs;&longs;es; cùm dicas & rem experientiâ in graui quocumque facilè con&longs;tare; & Galileum, cætero&longs;que eruditos viros coniicis &longs;ic fui&longs;&longs;e &longs;ocordeis, vt nullum ip&longs;ius periculum fecerint; feci&longs;&longs;e autem eos, qui vulgarem definitionem accele­rati motus tradiderunt primi.

XXI. Addo videri po&longs;&longs;e me non ab&longs;que ratio­ne hacce de re ambigere; & coniicere ictum, percu&longs;­&longs;ionemque, atque idcircò impetum, velocitatemque maiorem duplò non haberi, ni&longs;i ex altitudine qua­drupla; triplum, ni&longs;i ex nonupla; quadruplum, ni&longs;i ex &longs;exdecupla, atque ita porrò iuxta numerorum qua­dratorum &longs;eriem. Nam Primò, &longs;it vas cylindricum erectum, & continens aquam ad certam altitudi­nem, exempli cau&longs;sâ vnius pedis: Certum e&longs;t aquam in fundo &longs;ub&longs;tantem vrgeri, ac premi à &longs;uper ex&longs;tan­te (& ab ip&longs;a quidem &longs;uperficie) vt per&longs;picuum fit vel ex vehementia, qua ex&longs;ilire deprehenditur, forami­ne ad ba&longs;in aperto. Aperiatur ergo foramen, & &longs;u­perfusâ leniter aquâ, ita vt contineatur &longs;emper ad eandem altitudinem, excipiatur aqua, quæ interim effluet, dato tempore, v. c. &longs;extantis minuti, ac &longs;it illius men&longs;ura certa, exempli gratiâ, congius. Vt deinde tempore eodem, & per idem foramen ex&longs;i­liant duo congij, & aqua proinde &longs;it duplò compre&longs;­&longs;ior, ad quam nam v&longs;que altitudinem adaugendus erit, complendu&longs;ve cylindrus? Ad duplam-ne &longs;olum? Non &longs;anè, &longs;ed omninò ad quadruplam. Et vt ex&longs;iliant tres, ad triplam-ne? Haud-quaquam profectò, &longs;ed ad nonuplam. Et vt ex&longs;iliant quatuor, ad quadru­plam ne? Minimè gentium, &longs;ed ad &longs;exdecuplam. Quin poterit etiam aliunde res facillimo negotio notari, &longs;i repleto &longs;iue ad labium, &longs;iue ad certam v&longs;que altitudi­nem cylindro, & aperto foramine, totáque aqua vno tenore, nullamque refundendo effluente, notentur in va&longs;e aquæ decrementa æqualibus temporibus facta. Quippe &longs;i interuallum vltimi decrementi fuerit vnius v. c. pedis, erit interuallum penultimi trium, ante­penultimi quinque, antecedentis &longs;eptem, ac ita &longs;em­per procedendo per &longs;uccedenteis impareis: vnde & &longs;i primi temporis initio fuerit altitudo pedum &longs;exde­cim, erit initio &longs;ecundi nouem, tertij quatuor, quar­ti vnius. Cùm ex&longs;ilitio verò aquæ continenter fiat ex continente impetu, quo à &longs;uper&longs;tante vigetur, & impetus i&longs;te nihil differat à continente velocitate, qua aqua &longs;uper&longs;tans continenter incumbit, ac premit; An-non planum e&longs;t intelligere impetum, ac velocita­tem duplò maiorem fieri non ex altitudine dupla, &longs;ed penitùs ex quadrupla; triplo non ex tripla, &longs;ed ex nonupla, & ita deinceps? Secundò, &longs;i alligatus vno &longs;ui extremo ad parietem funis prælongus, altero ex­tremo dependeat ex fulcro, ac appen&longs;o pondere certo, v. c. vnius libræ, ten&longs;ione &longs;it leni inter ip&longs;a extrema: verò digitis verò, ita abducatur, vt vltro citróque horizon­taliter vibretur, &longs;eu eat, ac redeat certo tempore (erunt autem itus, reditu&longs;que omnes æqui-temporanei, &longs;eu tam primi, quam vltimi, tam longi, quàm breues eiu&longs;dem prorsù, durationis) &longs;itque tempus tantum, quantum inter&longs;titium ab vna artenæ pul&longs;atione ad aliam Vt fiat funis duplò inten&longs;ior, & itus, reditu&longs;­que ip&longs;ius euadant duplò velociores, hoc e&longs;t æquali tempore duo; quantum, putas, erit ponderis adden­dum? An duplum? Non; &longs;ed quadruplum. Et vt fiat triplo, &longs;intque adeo itus reditu&longs;que eodem tem­pore triplò velociores, &longs;eu plures: an triplum dum­taxat' Nequaquam, verum nonuplum. Et vt qua­druplò, an quadruplum? Haud certè, &longs;ed &longs;exdecu­plum. Cùm pondera porro æqualia primo &longs;uperad­dita &longs;e perinde habeant ad creandum hanc velocita­tem, ac partes æquales altitudinis, per quas pondus demittitur: An non intelligi rursùs licet, quemadmo­dum velocitas non acquiritur duplò maior ex dupli­cato pondere, &longs;ed planè ex quadruplicato; ita duplam quoque non ex duplicata altitudine, &longs;ed ex quadru­plicata acquiri?

XXII. E&longs;t etiam Tertiò heic repetendum, quod iam antè dixi de globis ad fila appen&longs;is, & liberè ire, redireque permi&longs;&longs;is. Videlicet globus appen&longs;us ex vno v. c. pede, dup ò quidem plureis vibrationes per­agit, quam appen&longs;us ad quatuor, triplo, quàm ap­pen&longs;us ad nouem, quadruplo, quàm appen&longs;us ad &longs;ex­decim; &longs;ed interim tamen &longs;ecundus &longs;patium conficit dup ò maius, quàm primus, tertius triplò, quartus quadruplò eodem tempore; ac velocitas interim ac­qui&longs;ita, impetu&longs;que ad perpendiculum expre&longs;&longs;us, non vt &longs;patium pertran&longs;itum, &longs;ed vt tempus elap&longs;um &longs;e

habet. Ego certè rem &longs;ic intelligo. Sit linea per­pendicularis AB in pariete ducta, diui&longs;aque in &longs;ex­decim pedes; ac &longs;int appen&longs;i quatuor globi, vnus ad primum, alius ad quartum, tertius ad nonum, po&longs;tremus ad decimum&longs;extum. Siquidem tamet&longs;i inter experiundum applicari diuer&longs;is &longs;eor&longs;im lineis debeant, ne inter mouendum &longs;e&longs;e interturbent: om­neis tamen &longs;chemate vno repræ&longs;entari nihil prohibet. Ducantur heinc inde duæ lineæ angulum &longs;tatuentes in A, qui à perpendiculo bi&longs;ecctur, &longs;intque v. c. IA, KA; & centro A; agantur inter illas arcus CD ad pri­mum pedem, EF ad quartum, GH ad nonum IK ad &longs;extum-decimum; qui &longs;imiles proinde erunt, pares videlicet portiones &longs;uotum cuiu&longs;que circulorum eo­dem angulo men&longs;uratæ. Ducantur & &longs;ubten&longs;æ ar­cuum; & adnotentur qua&longs;i &longs;agittæ, &longs;eu appellati &longs;inus ver&longs;i, lineæ nimirùm LM, NO, PQ, RB; cùm &longs;int altitudines, quibus globi delabuntur ex linea AI (vbi ad illam abducti, ex ea dimittuntur) in ip&longs;um perpendiculum; primus putà ex C in M, &longs;ecundus ex E in O, tertius ex G in Q, quartus ex I in B. Abducantur proinde globi ad memoratam lineam AI, vt &longs;uas, exinde dimi&longs;&longs;i, vibrationes peragant, ad lineam AK, aut quam-proximè terminandas. Nam & quamuis quilibet globus, &longs;eu longiùs, &longs;eu breuiùs di­mi&longs;&longs;us, & &longs;eu moueri incipiat, &longs;eu de&longs;inat, vibrationes omneis æqui-temporaneas &longs;ortiatur, temporibu&longs;ve paribus perficiat; proportio tamen &longs;emper e&longs;t, quoties &longs;ub æquali, eodemue angulo accipiuntur. Dimittan­tur & globi &longs;imul, ac peruenire concipiantur ad v&longs;­que perpendiculum. Quoniam tunc vt filum AO quadruplum e&longs;t fili AM, & filum AQ nonuplum, filum AB &longs;exdecuplum; ita altitudo NO dupla e&longs;t altitudinis LM, & altitudo PQ nonupla, altitudo RB &longs;exdecupla; quo pacto interuallum quoque per-tran&longs;itum EO quadruplum e&longs;t &longs;patij CM, & &longs;pa­tium GQ nonuplum, &longs;patium IB &longs;exdecuplum: Id­circò, cùm aliunde ob&longs;eruemus tempus, quo globus &longs;ecundus peruenit ad O, e&longs;&longs;e duplum temporis, quo primus peruenit ad M, & tempus, quo tertius ad Q, triplum; tempus, quo quartus ad B, quadruplum; Id­circò, inquam, intelligimus, impetum, &longs;eu velocita­tem, quæ acquiritur ex E, aut N in O, & ex G, aut P in que & ex I, aut R in B, pari ratione &longs;e habere ad velocitatem acqui&longs;itam ex C, aut L, in M, qua &longs;e habet impetus, &longs;eu velocitas, quæ acquiritur ex A in O, in Q, in B, ad velocitatem acqui&longs;itam ex A in M; &longs;eu comparando oppo&longs;itè, vt illam ad illam, &longs;ic i&longs;tam ad i&longs;tam. Hoc autem habito, quoniam im­
petus, &longs;eu velocitas acqui&longs;ita ex E in O non e&longs;t ac­qui&longs;itæ ex C in M quadrupla, &longs;ed dupla; & acqui&longs;ita ex G in Q, non nonupla eiu&longs;dem, &longs;ed tripla: & ac­qui&longs;ita ex I in B, non &longs;exdecupla, &longs;ed quadrupla e&longs;t: quatenus quidem experiundo ob&longs;eruare licuit, con­&longs;titutam pilam &longs;upra planum libellatum, appo&longs;itum­que ad M, ad O, ad Q, ad B, dum percuteretur, pro­pellereturque à globis incurrentibus, a&longs;&longs;equi velocita­tem, excurrereque, non iuxta numeros quadratos, quales &longs;unt &longs;patiorum CM, EO, GQ, IB; &longs;ed iuxta radices ip&longs;orum, qualia &longs;unt & tempora, vnum, duo, tria, quatuor. Quamobrem & fuit iteratò procliue intelligere percu&longs;&longs;ionem quoque à re &longs;ecundum per­pendiculum cadente factam, &longs;equi rationem non quadratorum, &longs;eu &longs;patiorum, &longs;ed radicum, &longs;eu tem­porum; atque ita, quò cadens graue vehementiùs feriat duplò, triplò, quadruplò, cadere debere ex al­titudine non duplò, triplò quadruplò; verùm, quadru­plò, nonuplò, atque &longs;exdecuplò maiore.

De Experimento in Bilance facto ac aliud reuera probante, quàm velocitates e&longs;&longs;e &longs;icut spatia.

XXIII. Verumtamen, hi&longs;ce dimi&longs;&longs;is, acceden­dum e&longs;t ad &longs;ecundam, peculiaremve experientiam, cui totam &longs;cientiam &longs;uper-ex&longs;truis, & de qua in hunc modum præfaris. Atque, vt quam tibi promi&longs;i expe­rientiam, cum fœnore etiam exhibeam, adiungam & aliam, à nullo mortalium hactenus ob&longs;eruatam, quæ & priorem perfectißimè includat, & non rationem &longs;olùm, quâ celeritas in naturali de&longs;cen&longs;u grauium augetur, &longs;ed eiu&longs;dem quoque celeritatis pene incredibilem modum, ac men&longs;uram, exacti&longs;-&longs;imè determinet. Pergis declarando ecqua illa &longs;ie Aio igitur, ita e&longs;&longs;e à natura con&longs;titutum, vt globus quilibet, tuiu&longs;cumque materiæ, ex vnius diametri altitudine cadens, duplum &longs;ui ponderis, hoc e&longs;t, præter pondus quod &longs;ine im­petu in æquilibrio retineret, aliud &longs;ibi æquale attollat; & ex altitudine duarum diametrorum, triplum; ex tribus dia­metris, quadruplum; & ita deinceps: adeo vt ex quauis altitudine cadens, &longs;emper (vltra æquilibrium) toties pro­prium pondus multiplieatum attollat, quot in tota, vnde cadit, altitudine diametri continentur. Subiicis, rem exag­gerando, Mirum &longs;anè quòd globus, cuius figuram, vt­pote &longs;implicißimam, capacißimàmque, natura &longs;ingulariter amare videtur, men&longs;uram, ac modum, tam velocitatis motus in de&longs;cen&longs;u grauium, quàm virtutis eius motricis, quæ in eadem velocitate continetur, &longs;uâ nobis diametro exhi­beat: adeo vt ex decem, aut centum diametrorum altitudine decidens, eum acquirat impetum, qui attollendis decem, aut centum &longs;imilibus globis, in altera lance impo&longs;itis, &longs;ufficere poßit, &longs;i materiæ conditio id patiatur. Addis & quid ip&longs;e ob&longs;eruaueris. Expertus &longs;um ego, inquis, globum plum­beum vnius vnciæ, ex altitudine &longs;ex pedum, &longs;iue dia­metrorum centum quatuordecim cadentem, vncias toti­dem vltra æquilibrium, hoc est, libras &longs;eptem, & vncias tres in altera lance impo&longs;itas, &longs;uo impetu eleua&longs;&longs;e, non &longs;ine ingenti eorum qui præ&longs;entes aderant admiratione, ac stupore. Tum & hæc habes. Porrò &longs;i id in paucis diametris experiri placuerit, non admodùm magna opus erit diligentia: at &longs;i è maiore altitudine idem tentare pla­cuerit, tum in hac, vt in cæteris Phy&longs;icis experientiis,accurata, ac &longs;olerti diligentia, atque industria, variis incom­modis occurrendum erit; vt ne fortè ex conditione materiæ effectus impediatur, nó&longs;que ex errore, aut ex ignorantia, id impoßibile arbitremur, quod &longs;olius materiæ vitio, ac defectu, in certis circum&longs;tantiis minùs ex animi &longs;ententia &longs;uccedit.

Paginas de­inceps ali­quot in&longs;umis, vt ea incom­moda de&longs;cri­bas, & mo­dum, quo il­lis occurra­tur, tradas; depicta &longs;cili­cet Bilanco, quæ ip&longs;i&longs;&longs;i­ma heic ap­pingitur, agi­na putà im­mobili, & al­tera lancium &longs;u&longs;pen&longs;a in aëre, altera &longs;upra men­&longs;am CD qui­e&longs;cente, cum impo&longs;ito pondere, ac &longs;peculatore ad&longs;tante, qui ad quamque vel minimam eius elationem attendat (id­que dum globus manu H dimi&longs;&longs;us incidit in alterius medium, directione circuli G, cui ob æquilibrium re&longs;pondet con&longs;imilis F) ac in&longs;uper vtraque lance ca­tenulis ferreis à &longs;capo AB per intermedios circulos, triangulo&longs;-ve, dependente. Denique autem &longs;ubiun­gis, Tam apertam e&longs;&longs;e eius rei demon&longs;trationem, vt nul­lus, inquis, intellectus refragari po&longs;&longs;e videatur; dum &longs;emel con&longs;tet (quod quilibet &longs;ine tanto apparatu, tantáque diligen­tia facillimè experiri potest) globum quemcumque, ex vnius diametri altitudine, po&longs;&longs;e (vltra æquilibrium) pondus &longs;ibi æquale, & ex duabus diametris duplum pondus attollere.Prætereo autem demon&longs;trationem non alio nixam fundamento, quàm ipsâ experientiâ à te &longs;uppo&longs;itâ; prætereoque item, quod iterùm &longs;ubdis, Illud quoque pari certitudine constare, quod antè dictum e&longs;t, nihil ad pro­po&longs;itionis veritatem, atque euidentiam opus e&longs;&longs;e, vt ex al­tiore di&longs;tantia, tantóque apparatu experientia inquiratur, quæ ex aliquot diametrorum altitudine plu&longs;quam abundè; ac facillimè habeatur.

XXIV. Et tale e&longs;t quidem tuum experimentum. Ego autem, humani&longs;&longs;ime Vir, grati&longs;&longs;imo primùm animo complector liberali&longs;&longs;imum erga me affectum; ac deinde etiam tibi gratulor, quod primus morta­lium excogitâris quemadmodum negotium vi&longs;um difficile reuocari ad trutinam po&longs;&longs;et. Nempe quan­tumvis res non videatur pro tua &longs;tare &longs;ententia; fuit tamen tua &longs;olertia dignum, id in mentem inducere, vnde examen improbum, quacumque ex parte huiu&longs;­modi foret, po&longs;&longs;et ca&longs;tigari. Ac &longs;i res quidem &longs;ic &longs;e haberet, vt enarrati abs te videtur, reputari po&longs;&longs;et penitus confecta; nullumque e&longs;&longs;et dubium, quin Galilei &longs;cientiam fal&longs;itatis conuinceres, tuam tan­quam veram &longs;ub&longs;titueres iure: at res potius ita &longs;e ha­bet, meo quidem iudicio, vt Galileanam confirmare, euertere tuam omninò videatur. Ecquid-nam verò, inquies, Tu igitur meus amicus mihi referenti non credis; ac virum me habes malæ fidei, dum hæres, id­ne verum &longs;it, quod ip&longs;e me fui&longs;&longs;e expertum enarro? Ab&longs;it hoc à me, optime virorum, qui habeo te po­tiùs plenum fidei, & &longs;ummo candore, finceri&longs;&longs;ima­que &longs;inceritate vi&longs;a narrantem. Sed patietur &longs;anè &longs;inceritas tua, vt, quod &longs;upere&longs;t, &longs;i quid erroneum videbitur, culpam coniiciam aut in quidpiam non &longs;atis fortè animaduer&longs;um, vt omnes &longs;umus homines; aut, &longs;i malis, etiam in illos, quorum operâ v&longs;us fueris, quibu&longs;ve referentibus cen&longs;ueris pro tua bonitate non e&longs;&longs;e negandum a&longs;&longs;en&longs;um. Itaque cùm tua verba relegens, deprehendam te nihil aliud tibi, tanquam ob&longs;eruatum à te vindicare; quàm illud, quod iam re­tuli, Expertus &longs;um ego globum plumbeum vnius vnciæ ex altitudine &longs;ex pedum, &longs;iue diametrorum centum quatuorde­cim cadentem, vncias totidem vltra æquilibrium, hoc e&longs;t li­bras &longs;eptem, & vncias treis in altera lance impo&longs;itas &longs;uo impetu eleua&longs;&longs;e. Itemque illud, quod po&longs;teà impedi­menta memorans, Propria, inquis, experientia ip&longs;e edoctus &longs;um, qui adhibita omni indu&longs;tria globum vnius vn­ciæ ex altitudine &longs;ex pedum in lancem &longs;ubiectam, viginti quinque, aut triginta vicibus dimittens, ter &longs;olùm centrum attingere, & pondus perfectè attollere potui. Cùm, in­quam, ita deprehendam, non cau&longs;or tuam fidem, quam cum per&longs;ua&longs;ione aliqua non vera (re familiari hominibus, etiam optimis) &longs;tare nihil vetat. Cùm ad­dis autem prætereà generale e&longs;&longs;e, vt pro numero dia­metrorum, quibus idem globus dimi&longs;&longs;us abfuerit à lance, pondera cleuet &longs;uo paria; qua&longs;i cùm id præ­&longs;titerit in certo quodam numero, non valeat citra illum plureis, vltrà pauciores eleuare; hoc e&longs;t, quod peto mihi condones, vt dicere liceat, in veritatis gra­tiam, te aut &longs;atis non attendi&longs;&longs;e, aut alijs etiam ni­miùm credidi&longs;&longs;e.

XXV. Vt &longs;altem liceat quid-nam mihi contige­rit, commemorare; Tu &longs;æpe adeò repetii&longs;ti non e&longs;&longs;e magno apparatu, magnaque diligentia opus ad peragendum experimentum, vt ni&longs;i argumentis &longs;u­perioribus fui&longs;&longs;em oppo&longs;itum per&longs;ua&longs;us, vix induxi&longs;­&longs;em in animum (nihil &longs;cilicet hæ&longs;itans, imò hæ&longs;itan­di pudore &longs;uffu&longs;us) periculum facere vllum. Feci tamen, & ip&longs;a præ&longs;ertim à te inculcata facilitate in­uitatus; vnde & obuiam primò Bilancen, qua numu­larius &longs;olebat nuper monetæ argenteæ &longs;ummam ali­quot librarum Marcarum non-numeratam appen­dere, probaréque, a&longs;&longs;umendam duxi. Quoniam ve­rò tu a&longs;&longs;erebas ita à natura e&longs;&longs;e con&longs;titutum, vt globus quilibet cuiu&longs;cumque materiæ ex vnius diametri altitudine cadens, pondus attollat &longs;ibi æquale, præter illud, quod in &ecedil;qui­librio &longs;ine impetu retineret, &c. ideo &longs;ufficere putaui, &longs;i globum marmoreum, quem habebam præ manibus, duorum cum &longs;extante digitorum pedis Pari&longs;ini dia­metro, ac vnciarum proximè decem, Libræ itidem Pari&longs;inæ pondere, ad experiundum v&longs;urparem. Ap­paratis ergo ponderibus variis, quæ ex æquo cum ip&longs;o feci, appo&longs;ui ad lancem in æquilibrio &longs;u&longs;tenta­tam (à &longs;uppo&longs;ita nempe tabula) duplum eiu&longs;ce pon­deris, hoc e&longs;t vncias prope viginti; ac &longs;ubinde elatum globum vna &longs;ui diametro &longs;upra fundum alterius lan­cis con&longs;tantis in aëre, placidè in ip&longs;am dimi&longs;i. Tum autem verum quidem fuit attolli ex ip&longs;ius ca&longs;u op­po&longs;itam lancem cum ponderis duplo; at quia vidi interim ip&longs;am &longs;upra expectatam attolli altitudinem, idcircò &longs;tatim duo intellexi, alterum po&longs;&longs;e idem pon­dus ex altitudine minore, alterum po&longs;&longs;e ex ip&longs;a ea­dem, pondus adhûc maius attolli. Et aduocatis cer­tè amicis, qui ad lancis elationem, emotionemve à tabula, me globum dimittente, attenderent, aut me attendente globum ip&longs;i dimitterent, res ita &longs;ucce&longs;&longs;it, vt lanx &longs;u&longs;tentata cum duplo eodem pondere elata fuerit dimi&longs;&longs;o globo non modo ex diametro vna, verùm ex dimidio etiam diametri, etiam ex triente, quadrante, &longs;extante, octante, dextante; ac vice ver&longs;a, vt dimi&longs;&longs;o globo ex eadem vnius diametri altitudi­ne, elata lanx fuerit cum impo&longs;ito pondere, non modo duplo, &longs;ed etiam triplo, quadruplo, quin­tuplo, & ampliùs. Experiri etiam con&longs;equenter lu­buit, an &longs;altem globus decidens ex duplo altitudinis (diametrorum &longs;cilicte duarum) eleuaret duplum eius ponderis, quod &longs;ummum mox extulerat; &longs;ed longè &longs;anè abfuit; ac magis adhûc, vt ex triplo triplum, ex quadruplo quadruplum.

XXVI. Quandoquidem verò ip&longs;e globum plum­beum vnius vnciæ v&longs;urpâras; ideò talem quoque v&longs;urpandum cen&longs;ui, plumbeum &longs;cilicet, ac vnius vnciæ Pari&longs;ini ponderis, diametro eius deprehen&longs;a continere digiti be&longs;&longs;em, ac idcircò partem Pari&longs;ini pedis decimam-octauam. Cæterùm idem mihi eue­nit, quod circa globum marmorum; impo&longs;itis enim in lance &longs;uffulta duabus vncijs, extulit eas globus &longs;en&longs;ibiliter non ex altitudine modo diametri vnius, &longs;ed ex dimidio etiam eiu&longs;dem, etiam ex triente, qua­drante, &longs;extante, octante, dextante, imò, & ex vncia, duodecimáve diametri parte. Ac rur&longs;us ex eadem diametri vnius altitudine, non duas modò extulit vncias, verùm etiam treis, etiam quatuor, quinque, &longs;ex, &longs;eptem, dua&longs;que drachmas in&longs;uper, quadrantem­ve vnius vnciæ. Et cùm experiri iterum placuerit, an duplum huius ponderis eleuaretur ex ca&longs;u globi à duplo altitudinis, triplumque ex ca&longs;u à triplo, &c. deprehendi dimi&longs;&longs;o globo ex diametris duabus alti­tudinis, attolli non duplum, hoc e&longs;t, vncias quatuor­decim cum &longs;emi&longs;&longs;e; &longs;ed vncias &longs;olummodò nouem, cum be&longs;&longs;e, aut dodrante duntaxat. Quo pacto de­inceps ex diametro tertia extulit non triplum, hoc e&longs;t viginti vnam vncias cum dodrante; &longs;ed vncias &longs;olummodò duodecim, ac ferè dimidium; & ex dia­metro quarta extulit, non quadruplum, hoc e&longs;t vn­cias viginti nouem; &longs;ed duplum &longs;olùm, hoc e&longs;t vn­cias quatuordecim, atque &longs;emi&longs;&longs;em. Prætereo au­tem, quemadmodum, vt extulit dumtaxat duplum ex diametris quatuor, &longs;ic etiam deinceps extulerit &longs;olum­modò triplum ex diametris nouem, & quadruplum, ex &longs;exdecim. Adnoto iam &longs;olùm, licui&longs;&longs;e ex i&longs;tis in­telligere, po&longs;&longs;e tuam hanc experientiam meritò vocari in dubium; nec po&longs;&longs;e te a&longs;&longs;erere quemlibet globum ita e&longs;&longs;e à natura comparatum, vt illius diameter &longs;it men&longs;ura præci&longs;a velocitatis, &longs;eu impetus, quem inter cadendum acquirit; ea &longs;cilicet lege, vt cadens ex dia­metro vna in liberam lancem, attollat &longs;uffultam, & præter æquilibrium, ponderis tantumdem, non iti­dem amplius (veluti etiam neque minus, &longs;i minor fuerit altitudo) ac deinceps &longs;ic progredi, vt ex dua­bus diametris attollat præcisè duplum, ex tribus tri­plum, ex quatuor quadruplum, ex decem decuplum, ex centum centuplum, atque ita porrò.

XXVII. At quor&longs;um ergo contigit, inquies, vt dimi&longs;&longs;us vncialis globus ex altitudine diametrorum centum, & quatuordecim, vncias totidem eleuârit? Ego profectò id præcisè diuinare non valeo; quan­doquidem tu nullam &longs;eriem ob&longs;eruationum appo­&longs;ui&longs;ti, neque expre&longs;&longs;i&longs;ti quid contigerit, &longs;i quid for­ta&longs;&longs;is expertus es citra, vltrave numerum illum. Nam, &longs;i &longs;altem commemora&longs;&longs;es ecquid tibi euenerit dimit­tenti globum ex altitudine diametrorum aut centum; aut octoginta, aut quinquaginta, &c. liceret forta&longs;­&longs;is rem coniicere; at tale nihil recita&longs;ti, neque expli­cui&longs;ti quali pondere, pedeve v&longs;us fueris; cùm &longs;i Pa­ri&longs;ino quidem, videri po&longs;&longs;is hallucinatus quinta, aut &longs;exta ponderis parte; quatenus globi diameter fuit tibi duntaxat decima-nona pedis pars, quam ego de­prehendi decimam-octauam. Vtcumque fuerit; ex ijs, quæ &longs;unt à me ob&longs;eruata, deducitur, quò diametri &longs;iunt multiplicatiores, eò &longs;ingulas &longs;uper-additas at­tollere minus &longs;uper-additi ponderis; quandò ex &longs;ecunda non attollitur duplum, ex tertia triplum, &c. &longs;ed res &longs;emper ita decre&longs;cit, vt ex tribus &longs;olùm pri­mam con&longs;equentibus eleuetur tantumdem, ex quin­que aliis rursùs tantumdem, ex &longs;eptem aliis &longs;imili­ter, ac rut&longs;us ex nouem, & ita deinceps. Deducitur prætereà ex incre&longs;cente numero diametrorum, & de­cre&longs;cente numero additorum ponderum, perueniri demùm ad æqualitatem; ita &longs;cilicet, vt &longs;it diametro­rum, ponderumque numerus par, quo &longs;uperato &longs;it deinceps minor ponderum, maior diametrorum. Et quia talis numerus incipiendo v. c. à duodecima v&longs;­que parte diametri, è qua fuere duæ vnciæ eleuatæ, reperitur e&longs;&longs;e proximè quinquaginta; & incipiendo à diametro integra, è qua eleuari vi&longs;æ &longs;unt vnciæ &longs;ep­tem cum quadrante, reperitur e&longs;&longs;e itidem quinqua­ginta: idcircò videmur po&longs;&longs;e dicere, &longs;i dimittatur globus vnam pendens vnciam, ex altitudine diame­trorum &longs;uarum quinquaginta, fore vt parem nume­rum vnciarum attollat; tamet&longs;i citra hunc numerum, &longs;it diametrorum numerus minor, vltrà maior nu­mero vnciarum. Vides igitur contingere po&longs;&longs;e, vt aliquo ca&longs;u diametrorum numerus ponderum nume­ro exæquetur; neque licere tamen inferre e&longs;&longs;e vbi­que diametrorum numerum numero ponderum æqualem. Ac &longs;i res quidem tibi contigi&longs;&longs;et circiter quinquage&longs;imam, aut &longs;exage&longs;imam diametrum, foret mihi, vt vides, re&longs;pon&longs;io in promptu; quandò verò numerus i&longs;tum &longs;uperat duplò circiter; ac is e&longs;t aliunde, è quo eleuari non debuerint, ni&longs;i vnciæ &longs;eptuaginta quatuor; vnde exce&longs;&longs;us e&longs;t circiter trientis: idcircò par e&longs;t, vt quid id &longs;it rei, tibi di&longs;cutiendum relinquam, vi&longs;uro, an, &longs;i quid impo&longs;uit circa vnam, paucula&longs;ve diametros, non aliquid etiam potuerit imponere cir­ca tam multas. Mihi certè hactenùs non licuit pe­riculum facere, qui Bilancem neque maiorem, neque exqui&longs;itiorem ea, de qua iam dixi, v&longs;urpaui. Vnde neque velim numeros à me de&longs;criptos ita habeas, qua&longs;i &longs;crupulosè, præci&longs;eve definiti fuerint; cùm &longs;atis e&longs;&longs;e duxerim, &longs;i præter-propter veri forent, po&longs;&longs;em­que intelligere &longs;equi illos haud-dubiè aliam, quàm à te præ&longs;criptam rationem.

XXVIII. Nihil verò nece&longs;&longs;e e&longs;t dicam circa id, quod ais, Et&longs;i natura illud in globo peculiare, ac pro­prium e&longs;&longs;e voluit, vt eius diameter præci&longs;a e&longs;&longs;et men&longs;ura illius altitudinis, ex qua &longs;uo nutu cadens, æquale &longs;ibi pon­dus attolleret; ac proinde, &c. in cæteris tamen etiam corporibus idem quoque &longs;eruata proportione accidere; vt &longs;i ex quacumque di&longs;tantia æquale &longs;ibi pondus attollant, ex eadem di&longs;tantia duplicata duplicatum, & ex triplicata triplicatum attollant, atque ita con&longs;equenter, ob eandem rationem; cui rationi ip&longs;a quoque experientia &longs;uffragetur, &c. hac ta­men differentia, quòd in globis, diameter altitudines præ­cisè definiat, vnde pondus ip&longs;orum multiplicetur, in cæteris figuris non item; &longs;ed in illis altitudines diametris ip&longs;arum &longs;int minores; ratio verò po&longs;tulet vt vniuer&longs;im in figuris om­nibus tales altitudines diametro &longs;phæræ eiu&longs;dem molis, ac ponderis inueniantur æquales. Nihil, inquam, e&longs;t opus vt ad i&longs;tud dicam; cùm neque &longs;uffragari experien­tiam videam, neque ip&longs;e globus, quicum corpora aliarum figurarum confers, habeat pro men&longs;ura præ-ci&longs;a illius altitudinis, ex qua &longs;uo nutu cadens, æquale &longs;ibi pondus attollat, &longs;uam diametrum; &longs;ed potiùs duo­decimam circiter &longs;uæ diametri partem; neque aliun­de eadem diameter præcisè definiat altitudines, vnde pondus, &longs;eu impetus multiplicetur, euadatque tri­plus ex tripla, quadruplus ex quadrupla, &c. &longs;ed id potiù faciat progre&longs;&longs;io numerorum imparium, qua­dratorumve, ad quos terminantur. Addo autem videri mihi rem e&longs;&longs;e dignam con&longs;ideratu, quæ acci­deret circa globos, &longs;i velocitatis, &longs;iue impetus acqui­&longs;iti gradus men&longs;urandi e&longs;&longs;ent penes &longs;ingulas diame­tros, quæ men&longs;urarent &longs;ingulorum ca&longs;us. Sunto enim globi, v.c. duo ex eadem materia, quorum vnus &longs;it diametro decies maiore, quàm alius, & di­mittatur vterque ex eadem altitudine. Tunc, quia mi­nor decidet per diametros decuplò plureis, quàm ma­ior, fiet, vt attollat pondera &longs;ibi æqualia decuplò multipliciora, quàm attollat, maior ex &longs;ibi æqualibus; Quare & &longs;equetur, vt per idem &longs;patium feratur de­cuplò citiùs, temporeve decies breuiore perueniat ad lancem, quàm maior. Hoc autem con&longs;tat, quàm fal&longs;um &longs;it; cùm &longs;i globorum alteruter deberet velo­ciùs moueri, & peruenire citiùs, is non &longs;ine quadam veri&longs;imilitudine deberet potiùs e&longs;&longs;e maior (quandò & Ari&longs;toteles per&longs;ua&longs;us id fuit, & toti penè mundo hactenus per&longs;ua&longs;it) ac doceat tamen experientia duo pondera eiu&longs;dem materiæ, inæquabili&longs;&longs;ima licet, ve­luti vnum vnius vnciæ, alterum verò librarum cen­tum, ex eadem cadentia altitudine, cadere eadem velocitate, ac momento eodem peruenire in terram. Atque ex hoc quidem ratio obiter petitur, cur in exemplo repetito de pen&longs;ilibus, nihil referat, quod­cumque pondus filo appendas, vt celeritate eadem vibrationes fiant; ideò enim pen&longs;ile centum libra­rum non vibratur velociùs, quàm pen&longs;ile vnius vn­ciæ, quoniam altitudo, ex qua vtrumque cadit, ea­dem e&longs;t, men&longs;urata nempe, eadem portione perpen­di uli, quemadmodum e&longs;t ante declaratum: cùm celeritas aliunde &longs;tatim augeatur vel minuatur, ac fi­lum breuius fit, vel prolixius. Et hactenus quidem de tua Experientia.

De Tempore, quo R. P. colligit parteis spatij &longs;imgulas decur&longs;um non iri.

XXIX. Sequitur iam Secundum membrum Po­&longs;terioris capitis, quod tibi fuit præcipus &longs;copus. Videlicet ita concludis. Atque ex his iam manife&longs;tè, at­que euidenter con&longs;tat, celeritatem motus in naturali grauium de&longs;cen&longs;u per aërem, &longs;eclu&longs;is externis impedimentis, vniformi &longs;emper incremento augeri, & in spatijs æqualibus cre&longs;cere æqualiter: ita &longs;cilicet, vt ex dupla di&longs;tantia, celeritas dupla, & ex tripla di&longs;tantia, celeritas tripla, atque ita deinceps, eadem ratione, maior &longs;emper celeritas habeatur: ni&longs;i fortè eò v&longs;que iam progre&longs;&longs;a e&longs;&longs;et celeritas, vt nec celeriùs aerr di­uidi, nec citiùs rarefieri, & accurrere ad replendum va­cuum naturaliter po&longs;&longs;et. Et po&longs;teà: Ex quo vlteriùs il­lud etiam con&longs;tat, quàm non rectè Galileus, vulgò receptam motus æquabiliter accelerati definitionem eam reiecerit, qua motus eiu&longs;modi is dicitur; qui spatijs æqualibus, æqualia cele­ritatis augmenta acquirit; & quàm o&longs;citanter idem halluci-natus &longs;it, cùm etiam in&longs;uper, clara, euidentíque demon&longs;tra­tione, eiu&longs;dem &longs;e fal&longs;itatem, impoßibilitatémque o&longs;tendi&longs;&longs;e, tam facilè &longs;ibi, atque incon&longs;uliè per&longs;ua&longs;it: cùm aperta iam, indubitatáque experientiâ con&longs;tet, in naturali grauium de&longs;­cen&longs;u, æqualibus spatijs, æqualia celeritatis augmenta perpe­tuò acquiri, &longs;emperque velocitates, emen&longs;aque ab initio mo­tus spatia, in eadem ratione reperiri. Ad i&longs;ta verò vides profectò quid &longs;it iam promptum re&longs;pondere; cùm tantum abe&longs;t, vt aperta indubitatáque experientia de­finitionem illam vulgarem, aut incrementa velocitatis pro ip&longs;a &longs;patiorum ratione &longs;tabiliat, quin illam potiùs planè euertat, & Galileanum ita confirmet, vt mani­fe&longs;tò exinde con&longs;tet incrementa velocitatis acquiri duntaxat æqualia æqualibus temporibus; acqui&longs;ita verò, &longs;eu &longs;uperata &longs;patia e&longs;&longs;e vt ip&longs;orum temporum quadrata. Ex quo fit, vt allatis illis antè argumen­tis, quibus permouebar, vt coniicerem percu&longs;&longs;ionem, atque idcircò impetum, velocitatémque rei deciden­tis maiorem duplò non haberi, ni&longs;i ex altitudine qua­drupla, triplum, ni&longs;i ex nonupla, quadruplum, ni&longs;i ex &longs;exdecupla, i&longs;tud iam nouum acce&longs;&longs;erit. quatenus ob­&longs;eruatum e&longs;t duplum ponderis ex vnius diametri alti­tudine elati non efferri ex dupla, &longs;ed ex quadrupla; triplum non ex tripla, &longs;ed ex nonupla; quadruplum non ex quadrupla, &longs;ed ex &longs;exdecupla duntaxat. Sunt autem tibi habendæ gratiæ, qui pro tua &longs;olertia eò re&longs;pexeris, vnde argumentum adeò cuidens ducere­tur; ip&longs;eque debes ex eo lætari, quòd tamet&longs;i expe­rimentum præconceptæ à te opinioni non faueat; conferat nihilominùs ad veritatis illu&longs;trationem.

XXX. Pro&longs;equeris deinde &longs;ic. Porrò cùm celeritas motus in naturali de&longs;cen&longs;u grauium, non modò ad locum, &longs;ed ad tempus quoque re&longs;pectum includat, iamque de altero dictam &longs;it, qua videlicet ratione, celeritas &longs;patijs æqualibus augea­tur; vt ne quid ad perfectam motus accelerati notitiam de­&longs;it, nece&longs;&longs;arium e&longs;t, vt de &longs;patiis quoque, quæ temporibus æqualibus percurruntur, quam inter &longs;e rationem ob&longs;eruent, reliqua di&longs;putatione inquiramus, & ex ii&longs;dem quoque expe­rientiis definiamus. Hoc iam loco, optimè Vir, agno&longs;­cere potes originem mali. Nempe labes tota vide­tur ex definitione vulgari contracta, quatenus ratio­nem incre&longs;centis celeritatis ita cum &longs;patio comparat, vt nullam interim in&longs;tituat comparationem cum tem­pore, &longs;ine quo tamen neque celeritas, neque acce­leratio intelligi pote&longs;t. Non modò certè Ari&longs;toteles, verùm etiam communis &longs;en&longs;us id Velox definit, quod &longs;patium multum tempore pauco: & Tardum, quod paucum multò conficit; con&longs;tatque aliunde, &longs;i velocitas attendatur &longs;olùm penes &longs;patia, debere &longs;emper id mobile, quod decem percurrerit &longs;tadia, dici moueri celeriter, & &longs;emper id, quod vnicum percurrerit, tar­dè; cùm contingere tamen po&longs;&longs;it, vt quod percurrit vnicum, moueatur decuplo velocius, quàm illud, quod percurrit decem. Ex quo fit, vt cùm celeri­tas nihil &longs;it aliud, quàm pa&longs;&longs;io motus; intelligatur quidem motus ab&longs;olutè &longs;umptus ex relatione ad &longs;pa­tium, cùm & definiatur progre&longs;&longs;io è loco in locum (nulla mentione temporis) & duo loca &longs;ine &longs;patio interiecto non accipiantur; at celeritas non intelli­gatur &longs;ine relatione ad tempus, & illud quidem breue comparatum ad id, quo ex vno loco perueniri ad alium pote&longs;t. Fit etiam proinde, vt idem dicendum de acceleratione &longs;it; quippe acceleratio duo &longs;altem tempora de&longs;ignat, in quorum vno celeriter, in alio celeriùs mobile feratur; ac intelligimus aliunde tem­poribus illis æqualibus &longs;umptis, pauciores &longs;patij par­teis priore, plureis po&longs;teriore percurri. Et adnitere facere per&longs;pectum, quidnam acceleratio &longs;it, nulla men­tione temporis; ac perno&longs;ces rem impo&longs;&longs;ibilem factu e&longs;&longs;e. Vtcumque enim plureis, plurei&longs;que &longs;patij par­teis memores ni&longs;i tamen adiicias voces deinceps, con&longs;e­quenter, &longs;ucceßiuè, aut &longs;imileis alias, quæ ad tempus at­tineant, non magis accelerationem, quàm &longs;implicem celeritatem, aut potiu&longs;-quam motum &longs;impliciter &longs;pe­ctatum de&longs;cribes. Quanquam nihil e&longs;t opus id vr­geam, cùm tu pro confe&longs;&longs;o iam habeas; profe&longs;&longs;us nempe celeritatem in naturali de&longs;cen&longs;u grauium non modò ad locum, &longs;ed ad tempus quoque re&longs;pectum includere: ac mirari &longs;olùm quis po&longs;&longs;it, agno&longs;cere te in celeritate duplicem re&longs;pectum, & velle tamen alterum, ip&longs;um­que præcipuum in tradenda definitione accelerati mo­tus exclu&longs;um; ac inuehi in Galileum, qui inclu&longs;um voluerit. Nam & licet, veluti tu re&longs;pectum ad tem­pus prætermi&longs;&longs;um fers, &longs;ic ille re&longs;pectum ad locum prætermitti po&longs;&longs;e cen&longs;uerit: excu&longs;ari pote&longs;t, quòd qui motum dicit, locum etiam dicat, quemadmodum mox attigi; & cùm foret &longs;olùm de celeritate &longs;uperue­niento quæ&longs;tio, ideò nugationem deuitans, illam per re&longs;pectum ad tempus, &longs;ine quo intelligi nequeat, pu­rit e&longs;&longs;e de&longs;iniendam.

XXXI. Subdis con&longs;equenter; Quod vt certiùs fiat, primùm occurrendum est errori, qui facilè obrepere potest, &longs;i quæ de cele itatis augmento in &longs;patiis æqualibus antè demonstrata &longs;unt, minùs accuratè perpendantur. Cùm enim ex &longs;uperioribus iam euidenter con&longs;tet, in naturali gra­uium de&longs;cen&longs;u, &longs;emper ex dupla di&longs;tantia, celeritatem ha­beri duplam; & ex tripla distantia, triplam; atque ita deinceps, eadem ratione celeritatem augeri: nihil procliuius e&longs;&longs;e potest, quàm vt quis exi&longs;timet, accelerationem fieri per &longs;ubdiui&longs;ionem primi cuiu&longs;libet temporis, in paricis &longs;emper minores, pro multitudine, & ratione &longs;patiorum æqua­lium, quæ motu decurruntur; ita videlicet, vt pars &longs;ecunda spatij, ab&longs;oluatur dimidia parte temporis, quo prima pars decur&longs;a est; & tertia pars &longs;patij, tertia parte eiu&longs;dem primi temporis percurratur, & ita de cæteris: maximè cùm in hac etiam hypothe&longs;i, &longs;patia & velocitates in eadem e&longs;&longs;e ratione, & quod con&longs;equens e&longs;t, ex impeta quoque decidentium corpo­rum hac ratione inuariato, iidem omnes, quos experientia docet effectus haberi, primo a&longs;pectu videantur. Heic pro­fectò rur&longs;us mirari tuam &longs;agacitatem par e&longs;t, qua­tenus eam non fugit error qui ex po&longs;itione à te a&longs;­&longs;erta con&longs;equitur; tamet&longs;i ip&longs;e non con&longs;equi ex iis, quæ &longs;ubiicis, contendas. Me quod attinet, is e&longs;t ip&longs;emet, quem deduxi aliàs aduer&longs;us Michaelem Varronem, qui primus, quod &longs;ciam, eandem po&longs;itio­nem ante annos plus minùs &longs;exaginta defendit; de­clarando ex ea id incommodi inter cætera con&longs;equi, vt, quemadmodum antè in&longs;inuaui, &longs;patia acqui&longs;ita in &longs;ine æqualis cuiu&longs;libet temporis numeranda &longs;int, vt difformiter, &longs;ic in plu&longs;quàm tripla ratione. Vt autem iam rem te iudice experiar; ecce a&longs;&longs;umptâ, diui­&longs;aque linea, quam ip&longs;e v&longs;urpas, AB, & &longs;up­

po&longs;ito tempore minutorum &longs;ex, quo &longs;uppo­nis AD primam partem percurri; Con&longs;tat omninò, &longs;i &longs;ecunda æqualis pars DE per­curratur velocitate dupla ad illam, qua per­curritur AD, non in&longs;umi plus temporis in percurrenda parte &longs;ecunda, quàm dimidium eius, quod fuerit in&longs;umptum in prima (cùm hac ratione tempora velocitatum &longs;ubmultipla &longs;int) atque ita, &longs;i prima pars &longs;uperata fuerit mi­nutis &longs;ex, percurri &longs;ecundam dimidio, &longs;eu mi­nutis tribus. Eadem autem ratione &longs;i tertia æqualis EF percurratur tripla, nece&longs;&longs;e e&longs;t percurratur temporis triente, &longs;eu minutis duo­bus; ac eodem modo quarta FG quadrante, &longs;eu &longs;e&longs;quiminuto, & quinta GH quinta par­te temporis, &longs;eu minuto vno cum &longs;ecundis duodecim; ac &longs;exta HB, &longs;extante, &longs;eu minuto vno, & ita deinceps. Atque ego quidem hûc v&longs;que nullum video paralo­gi&longs;mum. Quamobrem re&longs;tat, vt di&longs;quiratur, quot­nam æqualia &longs;patia, parte&longs;ve &longs;patii æquales tem­poribus primum con&longs;equentibus, ip&longs;ique æqualibus percurrantur. Porrò cùm ad id perno&longs;cendum, ni­hil oporteat aliud, quàm iungere &longs;imul varia hæc fragmenta primi temporis, hoc e&longs;t dimidium, trien­tem, quadrantem, & porrò parteis quintam, &longs;extam, &longs;eptimam, &c. deprehendimus in ip&longs;o fine quarti &longs;patij, ex iunctis &longs;imul dimidio, triente & quadrante, confectum e&longs;&longs;e &longs;ecundum tempus, &longs;eu iteratò minuta &longs;ex, cum &longs;uperante duodecima parte. Ac pari ratio­ne in fine vndecimi &longs;patij, ex &longs;uper-adiunctis parti­bus quinta, &longs;exta, &longs;eptima, octaua, nona, decima, vndecima, confectum e&longs;&longs;e tertium tempus, &longs;eu ite­rum minuta &longs;ex, cum &longs;uperante vna &longs;exage&longs;ima par­te. Et in fine &longs;patij trige&longs;imi primi, ex &longs;uperadiun­ctis duodecima, decimatertia, &c. confectum quar­tum, &longs;eu &longs;ex minuta, cum &longs;uperante parte circiter quadrage&longs;ima. Et in fine octoge&longs;imi quarti, ex &longs;u­peradiunctis trige&longs;ima &longs;ecunda, trige&longs;ima tertia, &c. confectum quintum, &longs;eu &longs;ex minuta, cum &longs;uperante vna parte proximè nonage&longs;ima, atque ita deinceps. Vnde licet aduertere, fore vt &longs;patia ea ratione incre&longs;­cant, quæ a&longs;&longs;umptis quibu&longs;libet æqualibus tempori­bus deprehendatur excedere, & difformiter quidem, &longs;eu inæquabiliter, triplam; quippe procedendo per hos numeros, vnum, quatuor, vndecim, triginta vnum, octoginta quatuor, &c. &longs;icque lapide decidente pri­mo momento per vnam v. c. orgyiam, fore vt &longs;ecun­do æquali momento decidendo per treis, in tertio per &longs;eptem, in quarto per viginti, in quinto per quin­quaginta duas, deciderit in fine quinti, orgyiis octo­ginta quatuor, ac breui res &longs;it abitura in immen&longs;um, &longs;ecu&longs;que quàm docet ip&longs;a experientia, iuxta quam orgyiiæ in fine quinti momenti &longs;uperatæ, colliguntur plures e&longs;&longs;e non debere, quàm viginti quinque.

XXXII. Demon&longs;tras ip&longs;e alia ratione (&longs;ed nimi­rùm aduer&longs;um te) non fieri accelerationem pro &longs;ub­diui&longs;ione i&longs;ta temporis. Si igitur, inquis, accelera io motus per eam primi temporis &longs;ubdiui&longs;ionem fieret, de quaheic &longs;ermo e&longs;t, pars &longs;ecunda DE tribus minutis percurri deberet, hoc e&longs;t dimidia parte primi temporis; & pars ter­tia EF duobus minutis, nempe tertia parte eiu&longs;aem primi temporis, & ita de cæteris. Quamobrem verò id non fieret; cùm &longs;uppo&longs;ito tuo illo principio de velocita­tibus &longs;e&longs;e habentibus vt &longs;patijs, & nullus &longs;it paralo­gi&longs;mus, & res &longs;ponte &longs;ua &longs;e prodat, neque videatur euerti po&longs;&longs;e, abs te, vt mox tentas euertere, ni&longs;i tua ip&longs;ius euertas principia, & fal&longs;itatem prodens con&longs;e­quentis, quod tamen ex tuis principiis tam nece&longs;&longs;a­riò deducitur, videaris etiam prodere fal&longs;itatem ante­cedentis? Pergis itaque, At rem non ita accidere facilè intelligimus, diui&longs;a bifariam parte AD in S, & parte item DE &longs;imiliter in X. Tunc enim ob eandem ratio­nem nece&longs;&longs;e fuerit, vt pars SD percurratur in dimidio eius temporis, quo pars AS decurritur; & DX in ter­tia parte, itemque XE in quarta parte eiu&longs;dem temporis, vt manife&longs;tum e&longs;t. Quor&longs;um verò id nece&longs;&longs;e non fue­rit; cùm eadem &longs;it ratio dimidij ad dimidium, quæ totius ad totum, & nulla &longs;it ob&longs;eruatio, aut ratio, ex qua aliud inferatur potiùs de partibus AD, DE, EF, &c. quàm de partibus AS, SD, DX, &c. aut de quibu&longs;libet minoribus, dummodò &longs;int omnes inter &longs;e æquales? Pergis iterum, Cùm igitur &longs;upponamus totam AD minutis &longs;ex pertran&longs;iri, nece&longs;&longs;e erit, vt decur­&longs;us per AS quatuor minuta, & de&longs;cen&longs;us per SD duo tantum minuta in&longs;umat: vt &longs;cilicet ea ratione tempus de&longs;­cen&longs;us per SD &longs;it dimidia pars temporis in de&longs;cen&longs;u per AS in&longs;umpti; ideoque etiam pars DX minuti. 1 nempe tertia parte temporis AS; & pars XE minuto vno, &longs;iuequarta parte eiu&longs;dem temporis percurreretur; &longs;icque de&longs;cen­&longs;us per totam DE minutis (2 ) ab&longs;olueretur. Quid ni verò id quoque nece&longs;&longs;e non &longs;it, ex&longs;i&longs;tente &longs;emper eadem ratione dimidiorum ad dimidia, quæ toto­rum ad tota? At paullò antè, inquis, &longs;uppo&longs;uimus ean­dem partem non ni&longs;i tribus minutis decurri. Id verò &longs;anè non &longs;uppo&longs;ui&longs;ti, vt aliquid gratis conce&longs;&longs;um; &longs;ed vt aliquid nece&longs;&longs;ariò cum tuis principiis cohærens. Quare & fit quidem, vt euincas rem e&longs;&longs;e impo&longs;&longs;ibi­lem, percurri partem DE dimidio eius temporis, quo percurritur AD; &longs;ed euincas tamen aduer&longs;us teip&longs;um; cùm ex hoc rursùs efficiatur, vt motu æquabiliter ac­celerato ex A in E, non fuerint in E acqui&longs;iti duo celeritatis gradus, quemadmodum in D fuit acqui&longs;i­tus vnus, &longs;i mobile quidem per totam DE non &longs;it motum duplò velocius, quàm per totam DA; atque idcircò in dimidio temporis, durationeve minuto­rum trium. Fit etiam, vt quando concludis, Per hanc igitur primi temporis &longs;ubdiui&longs;ionem, accelerationem motus in de&longs;cen&longs;u grauium &longs;atis exactè non explicari; adiici po&longs;&longs;it, neque explicari per tuam illam po&longs;itionem, cum qua hæc &longs;ubdiui&longs;io indiuiduè connexa e&longs;t, & à qua illam auertere, ob contradictionem con&longs;equen­tem conatus, nihil aliud videris, quàm, quod vulgò aiunt, incommodum per incommodum &longs;oluere.

XXXIII. Prætextu &longs;ubinde quæ&longs;ito vlterioris incommodi, &longs;ub&longs;ternis qua&longs;i fundamentum con&longs;tituen­dæ po&longs;teà à te progre&longs;&longs;ionis motus per parteis tem­poris æqualeis &longs;ecundum rationem continenter du­plam. Nam, Accedit, inquis, quòd tota DE eodempræcisè tempore, quo pars SD tran&longs;curreretur (tempore nimirùm non trium, non duorum cum triente, vt priùs, &longs;ed minutorum præcisè duorum) id autem &longs;ic probas. Cùm enim AD dupla ponatur ip&longs;ius AS, & &longs;imiliter AE dupla &longs;it ip&longs;ius AD, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt velocitas in D dupla &longs;it velocitatis in S; & velocitas in E eodem modo dupla reperiatur velocitatis in D; imò, vt velocitas etiam quæcumque in quovis puncto inter D, & E con&longs;titu­to de&longs;ignabilis perpetuò dupla &longs;it velocitatis alterius inter S, & D etiam aßignabilis, vt facilè quilibet per &longs;e intelligere pote&longs;t. Sumpto enim puncto quocumque inter D, & E, ex empli gratiâ T, diui&longs;oque bifariam interuallo AT, &longs;ectio nece&longs;&longs;ario cadet inter D, & S, puta in V. Et quia erit AT dupla ip&longs;ius AV, erit etiam velocitas in T dupla ve­locitatis in V, & ita in cæteris punctis, quæ de&longs;ignari po&longs;&longs;unt inter D, & E. Quare per totum interuallum DE velocitas erit dupla velocitatis per totum spatium SD, &longs;icut interual­lum DE duplum e&longs;t interualli SD. Ambo igitur hæc in­terualla nempe SD, & DE æquali tempore percurruntur.Quo loco admitto imprimis, vt nouum incommo­dum, eandem partem DE, quæ probata e&longs;t primùm percurri debere ex tuo principio minutis tribus, ac deinde minutis duobus cum triente, probari iam per­curri debere minutis duobus. Quippe nihil e&longs;t, quod magis prodat fal&longs;itatem principii, quàm tot repu­gnantium, atque ab&longs;urdorum capitum deductio. Neque verò heic adhûc finis; quandò alia innumera pari ratione con&longs;equentur. Nam &longs;i, v.c. AS bifa­riam &longs;ecetur in P, conficietur eodem tuo ratiocinio, vt PS percurratur eodem tempore, quo SD, atque idcirco eodem, quo DE. Et quia &longs;eruatâ analogià PS percurri debet vno minuto cum triente, efficie­tur, vt non modò SD, verùm ip&longs;a quoque DE per­curratur rursùs non duobus minutis, &longs;ed vno&longs;olùm cum triente; atque ita bifariam &longs;ecando, diminuendo­que in infinitum. Adnoto deinde non tran&longs;ire te vltrà comparationem partis DE cum parte SD, ne­que comparare ip&longs;am cum parte PS, vt mox factum e&longs;t, & fieri po&longs;&longs;e nihil prohibet; cùm nulla &longs;it ratio, ob quam in hac potiùs bi&longs;ectione, quam in vlteriore vlla con&longs;i&longs;tatur; verùm a&longs;&longs;umere te &longs;olum, id tempus, quo ab&longs;oluitur interuallum SD breuius e&longs;&longs;e tempore, quo pars &longs;uperior AS tran&longs;curritur, alioquin de&longs;cen&longs;us &longs;ine accelera­tione vniformis e&longs;&longs;et; idque, vt inferas, partem primùm de&longs;ignatam DE, cum eodem præcisè tempore percurratur, quo interuallum SD, non in dimidio prioris temporis, &longs;ed tempore breuiore ab&longs;olui. Adnoto, inquam, vt appareat, cui fundamento &longs;uper-ex&longs;truas quicquid deinceps ædificas, &longs;upponens nimirùm vt ratum principium (quod obiter, & aliud agendo &longs;tabilieris) æqualita­tem temporis, quo pars SD, & ip&longs;ius dupla DE per­curruntur.

DeTempore, quo R. P. colligit &longs;ingulas parteis decur &longs;umiri.

XXXIV. Etenim illicò &longs;ic habes; Sed ex his, & eadem pror&longs;us ratione aliud demonstratur, quod ingentis, atque admirabilis paradoxi loco non immeritò fortaßis habe­ri poßit, nempe &longs;i spatium, per quod corpus graue quod­cumque de&longs;cendit, in parteis quotlibet æqualeis diui&longs;um intel­ligatur, & primæ, ac &longs;upremæ partis etiam de&longs;igneturdimidia pars, & tertia, & quarta, ac deinceps cæteræ, inci­piendo diui&longs;iones i&longs;tas omneis ab infimo eiu&longs;dem primæ par­tis puncto, donec totidem de&longs;ignatæ &longs;int, quo in reliquo &longs;patio partes æquales acceptæ fuerint: tum &longs;ingulæ partes buiu&longs;mo­di æquales tanto præcisè tempore à corpore graui

de&longs;cendente percurrantur, quanto partes ip&longs;is analo­gæ, ac respondentes in &longs;uprema parte (&longs;eu infe­riore eius dimidio) ab eodem corpore graui de­cur&longs;æ fuerint. Rem con&longs;equenter ita declaras; Sit &longs;patium AB (in &longs;chemate hoc) per quod corpus graue de&longs;cendat, in parteis exempli gratiâ &longs;ex æqualeis diui&longs;um in C, D, E, F, & G: primæ­que, ac &longs;upremæ partis AC, ex infimo eius pun­cto C de&longs;ignetur primùm media pars CH, dein­de tertia CI, & quarta CK, itemque quinta, & &longs;exta CL, & CM. Dico corpus graue de&longs;cen­dens per AB tanto præcisè tempore pertran&longs;ire &longs;e­cundam partem CD, quanto dimidiam primæ par­tis HC, antè pertran&longs;iuit; & &longs;imiliter pari, atque æquali tempore partem DE, quæ ordine tertia est, & tertiam prim&ecedil; partis, nempe IC ab eodem cor­pore de&longs;cendente tran&longs;curri, & ita de c&ecedil;teris. Tunc autem pergis. Et quidem de &longs;ecunda parte CD, eam non longiore tempore decurri, quàm quo prim&ecedil; partis posterior dimidia pars tran&longs;ini&longs;&longs;a fuerit, iam paulò antè o&longs;ten&longs;um est, nec maiore negotio idem de c&ecedil;teris quoque partibus concludetur. Sumpto enim CN, &c.

XXXV. Verùm priu&longs;quàm gradus ad cæteras fiat, con&longs;i&longs;tendum e&longs;t in hac prima; cùm non &longs;it nequicquam, quod de ip&longs;a admonui. O&longs;ten­&longs;um e&longs;&longs;e ais tempus, quo percurritur CD, æquale e&longs;&longs;e tempori, quo decur&longs;um fuerit HC: &longs;eu, ne confun­damus, & rem explicemus, qua&longs;i repetendam ex &longs;u­periore &longs;chemate, o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e ais id tempus, quo percurritur DE, æquale e&longs;&longs;e tempori, quo de­

cur&longs;um fuerit SD. At primò, in&longs;inuatum iam e&longs;t id e&longs;&longs;e impo&longs;&longs;ibile; cùm quo iure ip&longs;e bi­&longs;ecui&longs;ti primam partem AD in S, liceat bi­&longs;ecare primum dimidium AS in P; & rursùs primum horum dimidiorum in duo alia, & primum i&longs;torum in duo, & ita porrò quoties libuerit: Iuxta tuum verò ratiocinium, &longs;e qua­tur tempus, quo percurritur SD, e&longs;&longs;e æqua­le tempori, quo decur&longs;um fuerit PS, quate­nus, vt velocitas per totam DE e&longs;t dupla ve­locitatis per totam SD, quemadmodum in­teruallum duplum e&longs;t; ita velocitas per totam SD dupla e&longs;t velocitatis per totam PS, &longs;icut interuallum e&longs;t itidem duplum; Hoc autem po&longs;ito, vlteriùs &longs;equatur tempus per SD, atque idcircò per DE ip&longs;i æquale, e&longs;&longs;e non iam minuto­rum duorum, vt o&longs;tendi&longs;ti, &longs;ed minuti vnius cum triente; vt pote coæquatum tempori per PS, quod tam e&longs;&longs;e debet triens quatuor minutorum (quibus is AS percurri) quàm tempus per SD &longs;tatuitur à te triens minutorum &longs;ex (quibus percurritur AD) cùm id tamen factuimpo&longs;&longs;ibile &longs;it, repugnantia putà inuoluens, ac tantò magis, quantò ex vlterioribus &longs;ubdiui&longs;ionibus probari pote&longs;t eandem DE percurri rursùs non vno minuto, ac triente, &longs;ed &longs;ecundis &longs;olùm proximè quinquaginta tribus; & rursùs proximè octodecim, & rursùs &longs;ex, &c. Deinde, cùm ad id o&longs;tendendum v&longs;us fueris ea ratione, quòd nece&longs;&longs;e &longs;it, velocitatem in D duplam e&longs;&longs;e velocitatis in S, & veloci­tatem in E duplam velocitatis in D, &longs;icuti AD ponitur du­pla ip&longs;ius AS, & &longs;imiliter AE dupla e&longs;t ip&longs;ius AD; &longs;e­quitur exinde, vt tam tota DE, quàm tota SD per­curratur non triente, &longs;ed dimidio temporis, quo tota AD: cùm vbicumque e&longs;t velocitatis duplum, vbi &longs;it dimidium temporis duntaxat, neque tu id infregeris, &longs;ed incommodum &longs;olùm attuleris, quod cùm euertat con&longs;equutionem de &longs;ubdiui&longs;ione primi temporis, &longs;up­po&longs;itionem quoque euertit de velocitate dupla in du­plo &longs;patii, tripla in triplo, &c. vt aliquoties e&longs;t incul­catum. Nam & quod po&longs;teà a&longs;&longs;umis tempus per SD, atque adeò DE e&longs;&longs;e breuius, quàm dimidium eius, quo tran&longs;curritur AD, id facis quidem rectè, verumtamen iure non tuo; quippe id facis &longs;olùm me­tu eius incommodi, quod præ&longs;en&longs;iti po&longs;&longs;e vrgeri de motus acceleratione vniformiter, continenterque in­cre&longs;cente: cùm id alioquin & repugnet tuæ &longs;uppo&longs;i­tioni de velocitate dupla in duplo &longs;patio, tripla in triplo, &c. & euertat demon&longs;trationem ip&longs;am, ad quam iam recurris, cùm o&longs;ten&longs;um ais tempus, quo percurritur &longs;ecunda pars, æquale e&longs;&longs;e tempori, quo tran&longs;mittitur dimidium po&longs;terius, &longs;eu inferius primæ: neque enim id fuit o&longs;ten&longs;um alio ratiocinio, quam quod ip&longs;emet &longs;tatim pernega&longs;ti.

XXXVI. Attamen &longs;upponatur etiam tua huiu&longs;-modi de mon&longs;tratio; Sequitur ecce rursùs, vt tempus, quo percurritur DE &longs;e&longs;quialterum &longs;it, non verò æqua­le illi tempori, quo percurritur SD. Cum velocita­tes enim &longs;int per te, vt &longs;patia; ac aliunde &longs;it manife­&longs;tum, vbi e&longs;t duplum velocitatis, ibi dimidium e&longs;&longs;e temporis, vbi triplum trientem, atque ita&longs;emper in ra­tione &longs;ubmultipla; &longs;i &longs;it primò vt AE ad AD, ita AD ad AS; erit igitur diuidendo vt AS ad SD, ita AD, ad DE; ac deinde, &longs;i &longs;it AS tempus minuto­rum quatuor, & SD minutorum duorum; Erit igitur tempus AD quidem minutorum &longs;ex, & DE minuto­rum trium, atque adeò &longs;e&longs;qui-alterum, non æquale tempori SD. Sequitur iterùm, vt non &longs;ecùs, quàm Galileus ratiocineris, dum Paralogi&longs;mi illum arguis. Siquidem ex tuo quoque ratiocinio euineitur, vt to­ta AE eodem tempore, quo ip&longs;a AD, quæ pars eius e&longs;t, percurratur. Nam &longs;i vt AE ad AD, ita DE ad SD; ergo vt DE tempus ad SC tempus, ita AE tem­pus ad AD tempus: Atqui DE tempus per te e&longs;t æquale tempori SD; igitur AE tempus æquale erit AD tempori; hoc e&longs;t totum, & pars percurrentur tempore æquali, aut eodem. Sequitur prætereà, vt quia quælibet magnitudo etiam ip&longs;a diameter Mundi tam e&longs;t dupla &longs;ui dimidij, quàm AE e&longs;t ip&longs;ius AD, & tam in fine dupli e&longs;t velocitas dupla, quam in fine dimidij dimidia; ideò etiam diameter Mundi ita &longs;e ad &longs;emidiametrum habeat, vt DE ad SD; quare & quemadmodum DE percurritur eodem tempore, quo SD, duobus videlicet minutis; ita etiam Mundi &longs;emi­diameter debeat eodem tempore, &longs;eu duobus minutis percurri. Quippe & tamet&longs;i partes &longs;int incompara­biliter plures in &longs;emidiametro Mundi, quàm in &longs;pa­tiolo DE, &longs;unt tamen gradus velocitatis incompara­biliter etiam plures, ac proportione totidem; vt tem­pora &longs;ubmultipla illis &longs;uperandis &longs;ufficere valeant. Vt breue faciam, erroris origo ex eo profluxi&longs;&longs;e videtur, quòd merè gratis con&longs;titeris in parte AD, eiu&longs;que dimidio inferiore SD; & rem perinde habueris, ac &longs;i dimidium &longs;uperius AS diuidi perinde non po&longs;&longs;et, ne­que haberet &longs;peciatim dimidium eadem ratione, qua habet AD. Proptereà enim accepi&longs;ti &longs;olùm omnia de&longs;ignabilia punctaper totam DE, in quibus veloci­tas e&longs;&longs;et dupla velocitatis in totidem punctis per to­tam SD; neque reputa&longs;ti pergendum, vt haberes eodem tenore puncta de&longs;ignabilia per totam SD, in quibus velocitas e&longs;&longs;et dupla velocitatis in totidem punctis de&longs;ignabilibus per totam PS, atque ita in in­finitum; vt prorsùs nece&longs;&longs;arium e&longs;t ex tua ip&longs;ius &longs;up­po&longs;itione. Quanquam res vberiùs cogno&longs;cenda e&longs;t circa cæteras, quas de&longs;cribis parteis.

XXXVII. Vt enim probes (re&longs;umpto iam recen­tiore &longs;chemate) tempus per tertiam partem DE æqua­le e&longs;&longs;e tempori per trientem primæ partis IC, Sumpto,inquis, CN æquali ip&longs;i CE, erit tota AD diui&longs;a in treis parteis æqualeis AI, IN, & ND; eritque veloci­tas in D ad velocitatem in I, vt tota AD ad ip&longs;am AI, hoc e&longs;t tripla. Cumque ob eandem cau&longs;&longs;am velocitas quoque in E tripla etiam &longs;it velocitatis in C, erit velocitas per totam DE tripla velocitatis per totam IC, &longs;icut tota DE tripla e&longs;t ip&longs;iusIC; ac proinde percurrentur IC, & DE æquali tempore.Et con&longs;equenter, vt pergas probate tempus per

quartam partem EF æquale e&longs;&longs;e tempori per KC quadrantem primæ, Similiter, inquis, di­ui&longs;a bifariàm CD in O, &longs;umptoque quadr inteDP æquali ip&longs;i KC, tota AE diui&longs;a erit in par­teis quatuor æqualeis AK KO, OP, PE; ideó que velocitas in E erit quadrupla velocitatis in K, vt tota AE quadrupla e&longs;t ip&longs;ius AK. At velocitas quoque in F ob eandem rationem quadrupla etiam e&longs;t velocitatis in C; velocitas igitur per totam EF quadrupla e&longs;t velocitatis per totam KC, &longs;icut totaEF quadrupla e&longs;t ip&longs;ius KC. Percurrentur igiturKC, & EF æquali tempore. Sequitur, Ea dem autem etiam ratio e&longs;t cæterarum omnium par­tium, vt facilè quilibet ex i&longs;tis per &longs;e intelliget. Con­cludis, Si &longs;patium igitur, per quod corpus quodcum­que graue de&longs;cendit, ea, qua dictum e&longs;t, ratione diui­&longs;um intelligatur, &longs;ingulæ partes huiu&longs;modi æquales tanto præcisè tempore à corpore graui de&longs;cendente percur­rentur, quantò partes ip&longs;is analogæ ac re&longs;pondentes in &longs;uprema parte (aut inferiore eius dimidio) de&longs;i gnatæ ab eodem corpore graui decur&longs;æ fuerint, vt est propo&longs;itum. Prætereo autem, quod &longs;ubinde de­claras te ad&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e fini cuiu&longs;que &longs;ex partium numerum integrum, incipiendo ab vnitate, ad de&longs;ignandum velocitatis gradus illeic acqui&longs;itos, & ex æquo factos cum decur&longs;is partibus; ad&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e au­tem mediis interuallis &longs;ecundæ, & &longs;equentium partium fractos numeros, ad de&longs;ignandum tempora, &longs;iue fra­ctiones temporis primi, quibus vnumquodque &longs;pa-tiorum primum con&longs;equentium percurritur.

XXXVIII. Videris itaque imprimis haud abs re dixi&longs;&longs;e admirabile Paradoxum: cùm habui&longs;ti videlicet po&longs;terius primæ partis dimidium, vt &longs;calam Prototy­picam, cuius gradibus coæquetur, exqui&longs;itéque men­&longs;uretur cæterarum omnium con&longs;equentium duratio; tamet&longs;i illud e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it parte digiti mille&longs;ima minus, & i&longs;tarum aggeries, quanta e&longs;t tota &longs;emidiameter mundi. Non &longs;anè, quod negem dari lineas, alia&longs;que magnitudines, in quibus arcana prorsùs admiranda, & quæ nemo vnquam &longs;u&longs;picatus fui&longs;&longs;et, detegantur à Geometris: &longs;ed quod videri iure po&longs;&longs;it penitus incre­dibile alliga&longs;&longs;e potius naturam ip&longs;a qua&longs;i fat&adot; cætera­rum partiumip&longs;i po&longs;teriori, quàm prioridimidio; imò & non tam toti ip&longs;i dimidio, quàm infimo illius pun­cto, à quo triens, quadrans, cæteræ fractiones debeant &longs;upputari. Ecquod-nam e&longs;&longs;e enim pote&longs;t illius pri­uilegium; aut quid-nam admi&longs;&longs;um à priore dimidio e&longs;t, vt eo excidi&longs;&longs;e, & pro nihilo reputari iure cen&longs;ea­tur? Quid habere commune pote&longs;t cente&longs;ima, mille&longs;ima decie&longs;que, & centies mille&longs;ima pars cum po&longs;teriore hoc dimidio; non habere autem cum illo priore, à quo to­tus motus dependet; non cùm cæteris partibus perinde &longs;uccedentibus; non &longs;altem cum vicinis, quibu&longs;cum proximè cohæret? Deinde, ne hac in re hæream, ea­dem prorsùs incommoda ex triente pro tertia parte, ex quadrante pro quarta, atque ita de cæteris, quæ ex ip&longs;o dimidio pro &longs;ecunda con&longs;equuntur. Nam, vt rem circa ip&longs;um trientem, partemque tertiam &longs;olùm atringam, Sicuti primùm totam AC in treis diui&longs;i&longs;ti trienteis quorum po&longs;tremus &longs;it IC; &longs;ic tota AH diui­di pote&longs;t in trienteis treis, quorum po&longs;tremus &longs;it QH; & vt facis tempus per IC minuti vnius cum triente; cùm &longs;it nempe triens minutorum quatuor, &longs;iue duo­rum bes; ita facere licet tempus per QH quadragin­ta &longs;ecundorum, cùm &longs;it triens minutorum duorum, &longs;iue bes vnius minuti. Cùm autem hoc modo QH &longs;e habeat ad IC, vt IC, ad ND; & CA non minùs &longs;it tripla ip&longs;ius AQ, quàm DA ip&longs;ius AI, vtráque nem­pe pari modo, quo EA ip&longs;ius AC; adeò vt velocitati­bus ob rationem triplam exæquatis, &longs;ic ego po&longs;&longs;im concludere QH &longs;e habere ad IC, vt tu concludis IC &longs;e habere ad DE, &longs;equitur, vt, quia concludis tempora per IC, & DE e&longs;&longs;e æqualia; tempora quoque per QH, & IC æqualia &longs;int, ac proinde tempus per IC &longs;it iam non vnius minuti cum be&longs;&longs;e, &longs;ed dimidium minuti cum &longs;extante; & qua ratione hoc &longs;equitur, &longs;equetur vt a&longs;&longs;umpto dimidio ip&longs;ius AH, ac ita &longs;umptis in infini­tum dimidiorum dimidiis, quæ per trienteis diuidan­tur, futurum, vt ip&longs;a IC minore &longs;emper, ac minore in in&longs;initum tempore, quàm ip&longs;e admi&longs;eris, cen&longs;eatur per­curri. Sic ex eo, quod vis velocitatem in E e&longs;&longs;e tri­plam velocitatis in C; & velocitatem in D triplam velocitatis in I, pro ratione nempe &longs;patiorum, Sequi­tur vt tam tota DE, quàm tota IC percurrantur non iam vno minuto cum triente, &longs;ed omninò duobus minutis, trienteve minutorum &longs;ex, quibus percurritur AC: cùm vbicumque e&longs;t velocitatis triplum, ibi ma­nife&longs;tò non &longs;it nec ampliùs nec minùs, quàm tempo­ris triens. Sic incidis rursùs in eum, quem e&longs;&longs;e cau&longs;-&longs;atus es in Galileo Paralogi&longs;mum. Nam &longs;i vt AE ad; AC ita DE ad IC; ergo vt DE tempus ad IC tempus, ita AE tempus ad AC tempus; atqui tempus DE per te e&longs;t æquale tempori IC; ergo AE tempus tempori AC æquale erit; hoc e&longs;t pars, & totum æquali tempo­re percurrentur. Sic quia totum quodlibet ita &longs;e habet ad &longs;ui trientem, & velocitas in fine totius ad velocita­tem in fine trientis, vt &longs;e habet magnitudo, & veloci­tas AE comparata ad AC: &longs;equitur, vt etiam pari mo­do &longs;e habeat, quo DE comparata ad IC; quare & quemadmodum DE triens ip&longs;ius AE eodem tempo­re percurritur, quo IC: ita diametri mundi triens eo­dem tempore percurratur. Neque enim dicas maio­rem e&longs;&longs;e connexionem ip&longs;ius DE, quàm trientis dia­metri mundi cum ip&longs;a IC; nam vis ratiocinij e&longs;t &longs;o­lùm in comparatione totius ad trientem; & aliunde quot &longs;unt plures partes in triente diametri mundi, quàm in triente &longs;patij DE: totidem &longs;unt etiam veloci­tates plures, quibus tempore eodem &longs;uperetur, atque ita de cæteris.

De Ratione continuò dupla, qua &longs;patia decurri temporibus æqualibus R. P. concludit.

XXXIX. Supere&longs;t po&longs;tremum, &longs;iue tertium mem­brum, de Ratione continuò dupla, qua pertran&longs;iri &longs;patia temporibus continuò æqualibus infers. Primùm autem, vbi adnota&longs;ti non po&longs;&longs;e quidem ex deductio­ne à te mox facta, ab&longs;olutè colligi quantum præcisè tem­poris graue ex aßignata altitudine de&longs;cendens in toto de&longs;­cen&longs;u in&longs;umat, ni&longs;i di&longs;tinctè etiam cogno&longs;eatur tempus de&longs;-cen&longs;us non tantum per totam primam partem AC (in nu­pero &longs;chemate) &longs;ed etiam &longs;eor&longs;um per AH, & per HC; quod multò difficilius e&longs;&longs;e arbitreris, quàm Galileo videatur; at cognitis, aut præ&longs;uppo&longs;itis temporibus illis, facilè deinceps totum tempus totius de&longs;cen&longs;us per quamcumque de&longs;ignatam altitudinem determinari: id quod postmodum te osten&longs;u­rum recipis. Tum &longs;upponens me ex&longs;pectare

diutiùs, quid &longs;is dicturus de Ratione, qua &longs;e ha­bent &longs;patia æquali tempore emen&longs;a, &longs;ic infis, Aio verò æqualibus temporibus &longs;patia decurri maiora &longs;emper, ac maiora in Ratione dupla. Diui&longs;o enim spatio AB, per quod &longs;upponitur fieri de&longs;cen&longs;us, in parteis quotcumque æqualeis in C, D, E, F, &c. iam osten&longs;um est partem &longs;ecundam CD, & primæ par­tis dimidiam partem inferiorem NC æquali tempore percurri; & ob eam quidem cau&longs;&longs;am, quòd, vt parsCD dupla e&longs;t partis NC, ita velocitas quoque per totam CD dupla &longs;it velocitatis per totam NC. At &longs;imili ratione etiam efficitur, velocitatem per totamDF duplam e&longs;&longs;e velocitatis eius, quæ habetur per totam CD; &longs;icut tota DF dupla e&longs;t ip&longs;ius CD. Æquali igitur tempore CD, & DF decurruntur; eademque omninò ratio e&longs;t ip&longs;arum DF, & FK, cæterarumque omnium &longs;e pariter in ratione dupla &longs;u perantium; vt &longs;atis manife&longs;tum e&longs;t. Spatia igitur æqualibus temporibus emen&longs;a, & velocitates ii&longs;dem temporibus æqualibus acqui&longs;itæ &longs;emper augentur in continua ratione dupla.

XL. Cæterùm, cùm i&longs;te habeatur qua&longs;i prouentus quidam eximius totius tuæ Di&longs;&longs;ertationis; Patietur tua bonitas adm rari imprimis me, quid e&longs;&longs;e agendum cogitaueris de primo dimidio AN. Vide­licet rationem duplam, progre&longs;&longs;ionemque à puncto N ita inchoas, vt &longs;i motus inciperer, ac vniformiter quidem, non à puncto A, &longs;ed à puncto N. An dices fortè po&longs;&longs;e AN ita bi&longs;ecari, vt motus, & ratio, pro­gre&longs;&longs;ioque illius incipiat à puncto inter A, & N me­dio? Sed bi&longs;eca, vt voles, eadem erit ruina. Bi&longs;eca rursùs, iterumque, & porrò v&longs;que in infinitum; atta­men &longs;emper &longs;upererit pars, à cuius medio, non autem ab A fieri incœptio cogitetur; adeò vt prorsùs perinde &longs;it con&longs;i&longs;tere in dimidio AN. Cùm autem dicturus prætereà non &longs;is fieri &longs;olùm quoddam qua&longs;i tyroci­nium, &longs;eu præludium ex A in N, ac motum deinde, & rationem, progre&longs;&longs;ionemque incipere &longs;eriò ab N; cùm non &longs;is, in quam, id dicturus, vt pote, qui motum admittas à primo v&longs;que &longs;ui momento accelerari vni­formiter; ac &longs;upponas etiam, vbi tempus per AC mi­nutorum &longs;ex fuerit, tempus per AN futurum minuto­rum quatuor; quæ&longs;o te, ecquis modus e&longs;t progre&longs;&longs;io­nis ex A in N? Nam ab A quidem incipiens motus acceleratur continuò, & progre&longs;&longs;u accelerationis in­alterato tran&longs;it per N, ac pergit vlterius, nec dicere licet quid illi &longs;peciale contingat in N, quod in alio quovis puncto non contingat. An non ergo, &longs;i tem­poribus æqualibus &longs;patia decurruntur in ratione du­pla; debet omninò &longs;patium AN percurti tempore æquali cum &longs;patio con&longs;equente duplo, vt putà ip&longs;o NS? Id autem cùm pror&longs;us ita e&longs;&longs;e debeat, qui fit, vt per te etiam triplum percurratur &longs;patium, putà ND? Quippe, vt tempus per AN e&longs;t minutorum quatuor; ita tempus per NC, & CD, vtrumque, ex te, minutorum duorum, &longs;tatuitur coniunctim minutorum quatuor. Ecquo ergo modo &longs;anari id putas? Patere rursùs mi­rari me, quor&longs;um ablegandam cen&longs;ueris progre&longs;&longs;io­nem illam arithmeticam, qua velocitates &longs;e, vt &longs;patia habent, & quam &longs;ternendam, vt fundamentum ædifi­cij totius cen&longs;ui&longs;ti? Ecce enim, cùm velles gradus ce­leritatis ita di&longs;tribui, vt in D e&longs;&longs;ent duo gradus, quo­rum vnus e&longs;&longs;et acqui&longs;itus ab A in C, & alius ip&longs;i æqua­lis acqui&longs;itus à C in D; vis iam à C in D talem gra­dum acquiri, qualis acquiritur ab N in C; quando­quidem CD tanto tempore, quanto NC, cuius e&longs;t dupla, percurritur. Ex quo rur&longs;us con&longs;equitur, vt ve­locitates per AC, & NC acqui&longs;itæ &longs;int prorsùs æqua­les; ac proinde, vt AC, & NC hoc e&longs;t totum, & pars eodem tempore percurrantur; ac &longs;patium CD non percurratur modò eodem tempore, quo NC, &longs;ed etiam eodem, quo AC; quæ iterùm ne&longs;cio &longs;anari quá valeant.

XLI. Patere in&longs;uper, vt requiram, &longs;ub&longs;it-ne tibi ratio, quamobrem diuisâ lineâ AB in parteis æqua­leis, deligere po&longs;&longs;is dimidium NC, &i pergendo pro­portione dupla dicere, vt NC ad CD, ita CD ad DF, & DF ad FK, &c. dicere autem perinde non liceat, vt AC ad CE, ita CE ad EI, & EI ad &longs;ui du­plam? Dicere certè accipiendum e&longs;&longs;e po&longs;terius pri­mæ partis dimidium, quòd contineatur in eo men­&longs;ura cæterarum partium con&longs;equentium, videtur e&longs;&longs;e dicere gratis, ip&longs;amque petere quæ&longs;tionem; ac aliunde agitur &longs;olùm de progre&longs;&longs;ione Geometrica, quam ge­neralem cùm &longs;tatuas, incipere vndelibet licet, & nullo quidem ex puncto magis &longs;ecundum naturam, quàm ex puncto A. Dic enim, amabò, &longs;i qui&longs;piam perno&longs;&longs;e rationem exoptet, qua decidens graue progrediatur ab A in B, & tu o&longs;ten&longs;urus ita exordiaris, Vt NC ad CD, ita CD ad DF, &c. putas te illi facturum &longs;atis, ac tibi obiectum non iri quæ&longs;tionem e&longs;&longs;e, non de progre&longs;&longs;u ab N &longs;olùm, &longs;ed de progre&longs;&longs;u ab v&longs;que A, de quo &longs;i nolles dicere, nihil dicere foret præ&longs;tabi­lius? Patere quin etiam, vt rogitem te, quî ea expedi­re, quæ à te deinceps &longs;ubiunguntur, valeas? Compa­rans enim tempora, quibus partes omnes primm &longs;e­quentes percurruntur, cum temporibus, quibus vis fragmenta po&longs;terioris illius dimidij &longs;igillatim &longs;umpta percurri, i&longs;thæc habes verba, Sic tempus, quo primi in­terualli media pars inferior ab&longs;oluitur, & quo duæ &longs;equen­tes partes, nempe 3, & 4, &longs;igillatim tran&longs;currerentur; itemque illud, quo quatuor &longs;equentes 5, 6, 7, & 8, vel &longs;equentes octo 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, & 16, aut cæ­teræ con&longs;equenter, &longs;eor&longs;im tamen, & &longs;ucceßiuè ab&longs;olueren­tur. Quæ&longs;o te verò, quî id fieri, quod hac ratione deducis valeat? A&longs;&longs;ume enim integrum tempus, quod­cúmque volueris, vt ad illud referas qua&longs;cúmque heic enumeras parteis, & peruidebis ratio-ne dupla id ip­&longs;um, quod moliris, ab&longs;oluat. E&longs;to v. c. tempus per AC triginta &longs;ex, vt triens, &longs;eu tempus, quod tribuis po&longs;teriori dimidio, quodque primum facis, &longs;it duode­cim; cùm &longs;ubinde &longs;patium æquale dimidio, cui dbi­tum &longs;it tempus 6. ideò duplices, vt pro &longs;ecundo &longs;patio habeas iterum duodecim; compone deinde in vnum duo tempora duorum &longs;equentium interuallorum, vi­delicet trientem 4, & quadrantem 3, ac habebis non duodecim, hoc e&longs;t tempus æquale primo, &longs;ed &longs;eptem illius duodecimas dumtaxat; aut &longs;i duplices, etiam duo­decimas quatuordecim. Adde pari modo quatuor tempora quatuor aliorum interuallorum, hoc e&longs;t par­teis 5, 6, 7, 8, & habebis iterùm non duodecim, &longs;ed vix ampliùs quàm duodecimas &longs;eptem, cum &longs;emi&longs;&longs;e; aut &longs;i duplices, etiam quidpiam amplius, quàm duode­cimas quin lecim. Adde & quæ octo &longs;equuntur inter­uallorum con&longs;equentium; & habebis rursùs non duo­decim, &longs;ed duodecimas non omninò octo: aut &longs;i duplices, etiam duodecimas ferè &longs;exdecim. Imò & adde &longs;exdecim, quæ interuallorum &longs;uccedentium &longs;unt, & vix habebis ampliùs, quàm duodecimas octo: aut &longs;i duplices, etiam aliquid amplius quàm duodeci­mas &longs;exdecim. Adde & quæ &longs;unt triginta duorum proximorum, & habebis &longs;olùm duodecimas non om­ninò octo cum triente: aut &longs;i duplices, etiam duodeci­mas &longs;exdecim cum proximè be&longs;&longs;e, atque ita de cæteris. Ex quo profecto &longs;it, vt videas nulla ratione cohærere, quam &longs;ube&longs;&longs;e exi&longs;tima&longs;ti, æqualitatem temporum cum ratione dupla &longs;patiorum.

XLII. Denique, vt alia præteream, quæ tuo ex ra­tiocinio, dum rationem duplam &longs;tabilire conaris, con­&longs;equuntur incommoda; Sequitur ecce vt &longs;tabilias non modò duplam, &longs;ed etiam triplam, quadruplam, decuplam, & quamlibet aliam. Nam vt de tripla &longs;o­lùm dicam (cùm in cæteris idem iuris &longs;it) ac non repetam, quod iam in&longs;inuaui, velle te AN, & ND, quod &longs;patium e&longs;t triplum, æquali tempore percurri, ac ita rationem incipere triplam, deberéque eodem pro­gredi tenore ex D in T ip&longs;ius ND triplam, & ita deinceps; ne id, inquam, repetam: accipiatur non NC, &longs;ed XC infimus triens primæ partis. Vis tu tempora XC, & DE e&longs;&longs;e æqualia, quoniam XC e&longs;t triens ip­&longs;ius DE, eo modo, quo vis tempora per NC, & CD, e&longs;&longs;e æqualia; quoniam NC e&longs;t dimidium ip&longs;ius CD: Quare, vt, a&longs;&longs;umendo partem analogam ip&longs;i NC, vt putà CD, progrederis deinceps in ratione dupla CD, DF, FK, &c. ita a&longs;&longs;umendo partem analogam ip&longs;i XC, progredi deinceps licebit in ratione tripla DE, EH, HB, &c. Sequitur quoque te recidi&longs;&longs;e in illud ip&longs;um incommodum, quod deduxi antè aduer&longs;us eandem rationem duplam: nempe, vt debeas admit­tere, peracto primo tempore in percurrendo aliquo &longs;patio, percurri deinceps debere &longs;patia omninò infini­ta, priu&longs;quam finis temporis alterius æqualis adueniat. Quippe, &longs;i vt tu bi&longs;ecui&longs;ti partem primam AC in N, ita cæteræ bi&longs;centur in S, V, &c. Quemadmodum tempus NC fit per te dimidium temporis AN, ita tempus CS erit dimidium temporis NC, & tempus SD dimidium temporis CS, &c. Et vtcumque con­tendas iam, incipiendum e&longs;&longs;e non à puncto A, &longs;ed à puncto N: idem nihilominùs &longs;equetur. Nam rema­nente eadem bi&longs;ectiore partium, ac habentibus, &longs;e dimidiis eadem ratione, qua habent tota; cùm &longs;i ex N in C certus velocitatis gradus acquiratur, is &longs;it dein­de in S duplus, ac pari ratione e&longs;&longs;e debeat in D qua-druplus, in V octuplus, &c. quòd vt geminatur à pri­mo interuallo in &longs;ecundum, &longs;ic geminati debeat à &longs;e­cundo in tertium, à tertio in quartum, &c. ideò tem­pora fient &longs;emper dimidiorum dimidia. Vnde eueniet, vt peracto tempore primo, procedatur &longs;olùm con&longs;e­quenter per eiu&longs;dem dimidium, quadrantem, octan­tem, & fractiones cæteras nunquam ip&longs;i toti, ni&longs;i tran&longs;actis &longs;patiis infinitis, exæquandas.

De Tempore, quo Globum ferreum ca&longs;urum ex Luna in Terram contendit.

XLIII. Cùm tibi &longs;ubinde in animo e&longs;&longs;et &longs;pecimen quoddam in&longs;igne dare huiu&longs;ce tuæ rationis duplæ, ca&longs;um delegi&longs;ti globi ferrei ex Luna v&longs;que in centrum Terræ. Ac primùm quidem adnotas &longs;equi ex tua illa ratione, Grauia omnia longè celeriùs deor&longs;um moueri, quàm à Galileo con&longs;tituatur; quoniam cùm ex eius principiis corpus graue quodcumque &longs;ex temporibus, exempli gratiâ, inter &longs;e æqualibus de&longs;cendens, non ni&longs;i triginta &longs;ex interualla æqualia percurrat; po&longs;ita aliunde acceleratione motus æqualibus temporibus in ratione dupla, demon&longs;tratum à te dicis nece&longs;&longs;e omninò e&longs;&longs;e, vt idem corpus graue &longs;ex ii&longs;dem temporibus de&longs;cendens in terualla non tantum triginta &longs;ex, &longs;ed &longs;exaginta tria decurrat. Verùm hac in re non e&longs;t immoiandum, neque exaggeranda e&longs;t exorbitatio, qua facta progre&longs;&longs;io in ratione dupla, vtcumque initio moderata &longs;it, & progre&longs;&longs;ionem &longs;ecundum &longs;eriem nu­merorum imparium proximè circum&longs;tat; eò tamen omneis metas probabilitatis prætergreditur, cùm res &longs;tatim pateat in ip&longs;o de ca&longs;u ex Luna exemplo. Ecce enim quia Galileus, &longs;upponendo e&longs;&longs;e à Luna in cen­trum terræ milliaria 196000. ratiocinatur globum ferreum è Luna dimi&longs;&longs;um peruenturum ad centrum Terræ intra horas 3. & minuta 22. cum &longs;ecundis 4. quatenus ex ob&longs;eruatione ab eo peracta decidit ini­tio, intra &longs;ecunda quinque, centum cubitis; ac perre­cturus e&longs;t deinceps iuxta progre&longs;&longs;ionem ab eo a&longs;&longs;i­gnatam: idcircò tu illa milliaria diuidens in pedes 980000000 (quanquam Galileus non pedes v&longs;urpa­uit, &longs;ed cubitos, quorum numerus foret 588000000) & numerum reducens in pedum centena 9800000, a&longs;&longs;umis 100 pedes (a&longs;&longs;ump&longs;it ille ex ob&longs;eruatione 100 cubitos, qui continent pedes (166 2/3)) pro &longs;patio, quod percurritur quinque &longs;ecundis, &longs;eu tempore vno, qua­lia &longs;unt duodecim in vno minuto, & 24 in duobus mi­nutis: ac tum extendendo 24. hæc tempora, tribuis primo 100, &longs;ecundo 200, tertio 400, quarto 800, at­que ita ingeminando, quov&longs;que vige&longs;imo quarto tri­buas 838860800: & colligis po&longs;tea omnium &longs;um­mam 1677721500, numerum videlicet pedum, qui percurruntur intra duo minuta. Et quia illi &longs;unt pedes longè plures, quàm in prædicto &longs;patio à Luna ad cen­trum teriæ a&longs;&longs;ignentur, concludis fore, vt prædictus glo­bus in eo de&longs;cen&longs;u à Luna v&longs;que ad centrum Terræ, duo prima horæ minuta, &longs;iue trige&longs;imam vnius horæ partem non in&longs;u­meret: ac iubes me videre, quàm dispar celeritatis ratio in­ter vtrumque calculum inueniatur.

XLIIII. Ego autem & video &longs;anè, & quantum a&longs;&longs;equor, debet globus ferreus cadere per te à Luna in centrum aut vno minuto, & quinquaginta &longs;eptem &longs;ecundis, quatenus v&longs;urpas pedes; aut minuto vno, &longs;e­cudis quinquaginta quatuor, quatenus videris debui&longs;­&longs;e v&longs;urpare cubitos. Verum neque video, neque a&longs;&longs;e­quor pernicitatem vllam tantam, qua decidens graue tempore tam breui percurrat tam immane &longs;patium, quale continere admittis ducenta milliarium, prope­modum millia. Certè, cùm attendo globum tormen­tarium è machina quapiam maiore explo&longs;um vertica­liter, vno circiter pò&longs;t minuto repetitam terram attin­gere, & vix tamen, ex &longs;upputatis ob&longs;eruationibus variis, pertigi&longs;&longs;e ad vnum milliare altitudinis, ex qua v&longs;que recidens dimidium eius temporis, &longs;eu &longs;emi-minutum in&longs;ump&longs;erit: (&longs;æpe enim &longs;æpiùs ob&longs;eruauimus e&longs;&longs;e re­rum grauium &longs;ur&longs;um proiectarum de&longs;cen&longs;um æqui­temporaneum a&longs;cen&longs;ui) cùm ad i&longs;tud, inquam, at­tendo, con&longs;ideróque &longs;imul globum per hoc milliare decidere eadem illa velocitate, qua inciperet cadere à Luna; a&longs;&longs;equor quidem euenturum, vt ex Luna deci­dens, & iuxta progre&longs;&longs;ionem Arithmeticam numero­rum ab vnitate imparium incedens, decideret altero &longs;emi-minuto milliaribus tribus, tertio quinque, & quarto &longs;eptem; adeò vt, &longs;ub finem &longs;ecundi minuti de­prehenderetur decidi&longs;&longs;e milliaribus &longs;exdecim, &longs;eu iuxta Galileum, nouemdecim, cum vna quinta millia­ris parte: At quid-nam hoc e&longs;t ad milliarium ducenta millia comparatum? Quanquam & iuxta illam tuam, Geometricamve rationem duplam, po&longs;&longs;et res prope verum haberi, quod ad milliaria illa prima, ac minuta duo prima attinet, &longs;i diceremus eundem globum de­cur&longs;urum primo &longs;emi-minuto milliare vnum, &longs;ecundo duo, tertio quatuor, quarto octo: ex quo futurum vides, vt duobus minutis milliaria non decideret plu&longs;­quam quindecim; cùm aas mirà incohærentiâ de­ducatur, vt primo &longs;emi-minuto decidere velis globum milliaribus &longs;ex cum fere triente; &longs;ecundo milliaribus quadringentis, ac tribus, & vna quinta milliaris parte, tertio vicies quinquies mille octingentis quatuor, cum dodrante; & quarto totis milliarium myriadibus cem­tum &longs;extaginta quinque; ac in&longs;uper mille quingentis &longs;eptem, cum vna quinta; totidem enim ex tua &longs;erie, ac &longs;umma pedum colliguntur. Quæ admonere &longs;anè po­tui&longs;&longs;e videntur, quàm incredibilem admitteres rem, dum concluderes, & ad marginem exprimeres fore, vt globus ferreus à Lunæ concauo ad centrum de&longs;cendens, &longs;er­uata temporibus æqualibus acceleratione in ratione dupla, in toto de&longs;cen&longs;u duo vnius horæ minuta prima integre non in­&longs;umeret.

De Tempore per primas parteis ob&longs;eruatione determinandos pauca de cau&longs;&longs;a Phy&longs;ica, deque lap&longs;u circa eam admi&longs;&longs;o.

XLV. Videris deinde fidem liberare circa id, quod facturum te receperas de tempore determinan­do, quo duo illa primæ partis percurruntur dimidia; vt quo habito di&longs;tinctè deinde præ i&longs;um tempus cog­no&longs;ceremus, quo decidens graue de&longs;ignatum &longs;patium &longs;uo de&longs;cen&longs;u percurteret. Dicis autem primò, Galileum quidem id fidenter promittere, dum ait &longs;e iteratis &longs;æpiùs ac diligenter experient is ob&longs;erua&longs;&longs;e globum ferreum ex altitud ne cubitorum centum decidentem quinque &longs;ecundis horæ minutis totum illud &longs;patium decurri&longs;&longs;e: verùm, cùm idem non minùsaudacter etiam affirmet &longs;e item eadem methodo expertum e&longs;&longs;e spatia &ecedil;qualibus temporibus emen&longs;a eam inter &longs;e ratio­nem ob&longs;eruare, quæ inter numeros omneis impareis ab vni­tate continua &longs;erie procedenteis inuenitur; & in hac tamen po&longs;teriore ob&longs;eruatione vehementer errauerit, magnoperè verendum e&longs;&longs;e, ne in priore quoque non minùs hallucinatus &longs;it. Dicis deinde, Satis non e&longs;&longs;e, &longs;i tempus habeatur, quo prima quælibet pars de&longs;ignati spatij tran&longs;mittitur, ni&longs;i tem­pus quoque cogno&longs;catur, quo pars &longs;equens priori æqualis, vel duæ medietates prim&ecedil; &longs;eor&longs;im decurruntur; quod tamen exactè determinare, inquis, per quam difficile arbitror, ob cau&longs;&longs;as iam &longs;æpiùs adductas. Et quænam quidem fue­rint huiu&longs;modi cau&longs;&longs;æ non commemini; &longs;ed interim tamen candorem commendo, quo dicis Tertiò, te qua­cúmque diligentia adhibita nihil habere potui&longs;&longs;e, in quo in­tellectus conquie&longs;ceret: ac author es; vt &longs;i aliquis &longs;e id fœliciùs a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;e confidat, turrim &longs;atis excel&longs;am eligat, puta 200 pedum; ac deinde aliam altitudinem duplò præcisè minorem, pedum videlicet centum; & ex vtraque altitudine, tempus de&longs;cen&longs;us exactißimè inquirat; tum mino­re tempore, ex maiore &longs;ubducto, re&longs;iduum daturum tempus de&longs;cen&longs;us per turris maioris centum pedes infimos: tempus verò illud minus, quo idem corpus ex &longs;ola centum pedum al­titudine de&longs;cendet, &ecedil;quale tempori futurum, quo ex maiori quoque altitudine, per centum pedes &longs;uperiores de&longs;cenderit.

XLVI. Ad primum porrò quod attinet; videtur &longs;anè non &longs;atis idonea refutatio experimenti, quod ille te&longs;tatur &longs;e &longs;æpiùs, ac diligenter peregi&longs;&longs;e, ni&longs;i te&longs;te­ris temetip&longs;um idem tenta&longs;&longs;e, peregi&longs;&longs;eque, ac fui&longs;&longs;e rem &longs;ecùs à te ob&longs;eruatam, fal&longs;itati&longs;que adeò con-uictam. Quod enim e&longs;&longs;e verendum ais, ne halluci­natus fuerit, hoc &longs;atis profectò non e&longs;t; & quòd argu­mento e&longs;t tibi error vehemens, quem admi&longs;i&longs;&longs;e illum ais, circa progre&longs;&longs;ionem iuxta &longs;eriem numerorum im­parium; declaratum iam antè e&longs;t, vt ea quoque ip&longs;a in re non fuerit erroris conuictus; imò & &longs;uffragium etiam tulerit cùm ex aliis experimentis, tum etiam ex tuo, hoc e&longs;t in Bilance peracto. Ad &longs;ecundum quod &longs;pectat, determinauit ille, quo præcisè tempore &longs;ecun­da &longs;patij pars, ac dimidium primæ, & quævis alia per­curreretur, ex a&longs;&longs;ignato tempore, quo pars prima de­curritur. O&longs;tendit nimirum ex &longs;uis principijs, Si à lationis principio duo quælibet spatia &longs;umantur, tempora ip&longs;orum fore inter &longs;e, vt alterum eorum ad spatium medium proportionale inter ip&longs;a. Adeò vt, &longs;i inter AB pri­mam partem, & AC aggregatum primæ cum

&longs;ecunda inuenias mediam proportionalem AD, tempus ca&longs;us per AB, ad tempus ca&longs;us per AC, futurum &longs;it vt AB, ad AD. Nimirùm id con&longs;equitur ex eo, quòd &longs;patia &longs;int inter &longs;e in duplicata temporum ratione; &longs;eu vt quadra­ta temporum; quódque &longs;it per&longs;picuum ratio­nem &longs;patij AC ad &longs;patium AB e&longs;&longs;e duplam rationis AC, ad AD, &longs;eu eandem, quam ha­bent quadrata AC, & AD. Ex quo fiet, vt cùm AB &longs;upponas e&longs;&longs;e &longs;ex minutorum, AC compobetur mi­nutorum octo, & 29. &longs;ecundorum proximè; ac proin­de tempus per BC &longs;it minutorum duorum, & viginti nouem proximè &longs;ecundorum. Eadem autem ratione diui&longs;a bifariam prima parte in E, & accepta AF media proportionali inter AB, & AE, reperietur tempus per primum dimidium AE minutorum 4, & &longs;e cun­dorum 14 ac relinquetur proinde tempus per po&longs;te­rius dimidium FB minuti 1, at &longs;ecundorum 45 Ad Tertium nihil e&longs;t, quod dicam, quandò nihil determi­nas, &longs;ed prouocas &longs;olum ad experimentum, quod fieri ab alio exoptes. Ac videbatur quidem id experimentum abs te præ&longs;ertim ex&longs;pectandum, cùm profitereris nouam &longs;cientiam, &longs;eu demon&longs;trationem, qua ratio, men&longs;ura, modus, ac potentia accelerationis motus in naturali de&longs;cen&longs;u grauium determinaretur: idque aduer&longs;us eam, quam excogitatam à Galileo p&longs;eudo-&longs;cientiam appellitares; &longs;ed nolo tamen hac in re e&longs;&longs;e importunus; addoque &longs;olùm, vbi id ex­perimentum peractum fuerit, &longs;ucce&longs;&longs;eritque, certum me propemodum e&longs;&longs;e, ex ijs, quæ hactenus peregi ip&longs;i valdè affinibus, elicitum exinde iri, quod opinionem fulciar, non tuam, &longs;ed ex Galileo hactenus expre&longs;&longs;am.

XLVII. Iam ad finem properans, omittere te dicis, quæ etiam de Motu accelerato examinari po&longs;&longs;ent, vt, qu&ecedil;, qua­li&longs;que &longs;it cau&longs;&longs;a accelerationis in naturali de&longs;cen&longs;u grauium: cur corpora, &longs;altem, quæ eiu&longs;dem figuræ, & homogenea &longs;int, cuiu&longs;cumque, & quantumlibet in&ecedil;qualis ponderis illa fuerint, deorsùm nihilominùs &ecedil;quali celeritate de&longs;cendant: aliàque eiu&longs;mo li, qu&ecedil; tibi quidem in promptu &longs;int, & alio loco, ac tempore opportuniùs forta&longs;&longs;e proferenda in publicum: &longs;ed in­terim h&ecedil;c pr&ecedil;libanda puta&longs;&longs;e, qu&ecedil; non mo ò ad reuincendosGalilei errores opportuna, &longs;ed ad veram quoque, ac germa­nam accelerati motus naturam aperiendam nece&longs;&longs;aria vide­rentur. Quo rursùs loco, nihil e&longs;t, quod addam, neque cur importunè rogem, quamobrem non cen&longs;ueris &longs;ubiiciendum aliquid e&longs;&longs;e de quæ&longs;tionibus illis Phy&longs;icis ac duabus præ&longs;ertim heic commemoratis; cùm id fe­cerit maximè &longs;perandum, qui titulus e&longs;t Phy&longs;ica demon­&longs;tratio præ&longs;criptus. Scilicet tibi liberum fuit ex&longs;pecta­re tempus, quoddam opportunius; ac mihi &longs;anè op­pidò nimiùm pro tua comitate tribui&longs;ti, cùm faciens editionis &longs;pem, id futurum inter&longs;erui&longs;ti, maximè, &longs;i cognoueris i&longs;ta viris eruditis, mihique imprimis minimè di&longs;­plicui&longs;&longs;e. Ac intelligo quidem non fui&longs;&longs;e cur tibi pla­cerent, quæ de ii&longs;dem quæ&longs;tionibus in priore mearum illarum Epi&longs;tolarum commentus &longs;um, ac cætera inter, quod adnixus fui explicare Phy&longs;icam cau&longs;&longs;am, ob quam cadens graue primo momento per vnam or­gyiam, cadit in &longs;ecundo per treis, in tertio per quin­que, &c. Verùm ratio iam nulla &longs;ube&longs;t, quorsùm aut quicquam repetam, aut obiectionem, &longs;i quampiam es propo&longs;iturus præoccupem; cùm paratus aliunde &longs;im & manus dare, & habere gratiam, quam maximam voueo, meliora docenti. Agno&longs;co interim, me in&longs;igni quadam incuria illa confcrip&longs;i&longs;&longs;e, quæ leguntur poti&longs;­&longs;imùm à calce paginæ &longs;eptuage&longs;imæ ad caput &longs;exage­&longs;imæ tertiæ, vbi figuram explicans, quam ab initio hûc retuli, ip&longs;os velocitatis gradus &longs;ic feci ex pari cum par­tibus &longs;patij, vt per eo&longs;dem triangulos repræ&longs;entatos a&longs;&longs;ump&longs;erim; cùm debuerim potiùs per ip&longs;as triangu­lorum veluti ba&longs;eis parallelas repræ&longs;entare.

XLVIII. Po&longs;tremò anacephalæo&longs;i concludens; Ex his enim, inquis, ni&longs;i vehementer fallor, manifestè iam vides, & euidenter agno&longs;cis, quàm non rectè Galileus mo­tum æquabiliter acceleratum eum e&longs;&longs;e definierit, qui æqualibustemporibus, æqualia celeritatis augmenta acquirat: cùm Sole clarius iam tibi &longs;it, eumdem motum, æqualibus temporibus, non &ecedil;qualia, &longs;ed maiora &longs;emper, ac maiora recipere celeritatis aug­menta, in continua ratione dupla. Vides item, & pari eui­dentiâ per&longs;picis, non minus erra&longs;&longs;e Galileum, cùm &longs;patia &ecedil;qualibus temporibus emen&longs;a, eam inter &longs;e rationem ob­&longs;eruare voluit, quæ inter numeros omnis imparis ab vnitate procedenteis reperitur; cùm eadem quoque spatia, clarè ac manife è ignoueris, &ecedil;qualibus temporibus, maiora &longs;emper ac maiora percurri, in eadem continua ratione dupla. Vides porrò, ac penè palpas, quàm vana, atque inanis &longs;it noua illa, & tantopere ab ip&longs;oet auctore laudata, de Motu accelerato p&longs;eudo &longs;cientia: cùm non ni&longs;i fal&longs;is, atque erroneis principiis innitatur; & quam non immeritò ante annos duos mihi di&longs;­plicuerit, quòd tu quoque ii&longs;dem illis principiis nounullam fi­dem adhiberes. Certiora nunc habes, & quibus intrepidé a&longs;&longs;en&longs;um pr&ecedil;beas, re&longs;titutam &longs;cilicet motus accelerati defini­tionem & ab iniu&longs;ta Galilei oppugnatione vindicatam. Ha­bes & veram, germanàmque in naturali de&longs;cen&longs;u grauium accelerationis rationem, tam in temporibus, quàm in &longs;patijs &ecedil;qualibus con&longs;ideratam. Habes denique eam quoque ratio­nem, qu&ecedil; inter spatia &ecedil;qualibus temporibus emen&longs;a reperi­tur, indubitatis experientiis, certis, euidentibú&longs;que rationibus demon&longs;tratam. Qu&ecedil; &longs;i, vt &longs;pero, tibi accepta, probataque fue­rint, non exiguum huius oper&ecedil; pretium me con&longs;ecutum e&longs;&longs;e arbitrabor. Ad hæc verò omnia, Optime virorum, nihil regerere in animo e&longs;t: cùm illa &longs;atis, &longs;uperque &longs;int, quæ circa &longs;ingula edi&longs;&longs;erui. E&longs;t &longs;olùm, quòd gratias agam vberes, pro in&longs;igni illo affectu, quem ante duos annos in me te&longs;tari dignatus es, quemque expre&longs;&longs;i&longs;ti nunc etiam, pretium collocans operæ, quam meam &longs;pera&longs;ti comprobationem. Quòd &longs;i videaris &longs;pe excidi&longs;&longs;e, dum reprobantem potiùs, quàm approbantem habes me: at non excidi&longs;ti profectò, cùm & &longs;pera&longs;tia ffarite tui reuerent amanti&longs;&longs;imum virum; & me eum volui&longs;ti, vt interpre­tor, qui aliunde ius amicitiæ &longs;eruans illibati&longs;&longs;imum, tibi, in veritatis gratiam, non erube&longs;cerem repugnare. Et quàm, putas, &longs;æpe expetij po&longs;&longs;e tibi &longs;ub&longs;cribere, vt foret non affectum magis, quàm opinionum con&longs;pi­ratio; verùm ip&longs;emet iudex eris, vbi meas nugas per­volveris, an-non &longs;altem di&longs;&longs;en&longs;erim cum aliqua &longs;pecie probabilitatis. Sic certe habe, fore me &longs;emper com­parati&longs;&longs;imum a&longs;&longs;entiendo, &longs;i quandò maior mihi ex te &longs;imilitudo veri affulgeat, qui &longs;um interim, &longs;i quis alius, comparati&longs;&longs;imus ob&longs;equendo. Vale, Pari&longs;ijs, Eidib. Mart. M. DC. XLV.

DE PROPORTIONE,

QVA GRAVIA DECIDENTIA

accelerantur.

EPISTOLA SECVNDA.

EIDEM.

QVOD non improbâris, oprimè CASRÆE, mandari typis meam Re&longs;pon&longs;ionem, &longs;eu qualecumque Iudicium de tua illa Demon­&longs;tratione, circa accelerationem grauium decidentium, cuius autographum ad te mi&longs;i, &longs;i modo Vindicias, quas intercedente eodem nobili Senatore, & amico &longs;ingulari, Franci&longs;co Luillerio, dedi&longs;ti ad me, iuberem attexi: Ecce non alia conditione Typogra­pho annui, dum meam opellam exigeret, quàm vt tuam &longs;imul accipiens, tuo de&longs;iderio faceret &longs;atis. V&longs;us &longs;um autem ea licentia, quam abs te factam memini, committendi etiam Re&longs;pon&longs;ionem ad Epi&longs;tolam il­lam tuam, cuius aliquoties à te facta mentio; idque tam in tuo, quàm in meo contextu, pro tuo arbitratu, variatis perpaucis: & quod Vindicias attinet, omi-natus &longs;um, vt pro tuo candore, tuaque æquitate, lici­tum cen&longs;eres Exceptione vti (Notis &longs;cilicet interpo&longs;itis, quibus controuer&longs;ia fieret explicatior (ac tum inte­gram facere Lectori adiudicationem. Cùm certè, quòd &longs;pectat ad me, tuæ Demon&longs;trationis vim non per­&longs;enti&longs;cam, ac tu, tamet&longs;i iam agno&longs;cas id Experimen­tum, cui, vt fundamento, innixam fecoras, collabi, con&longs;cribis tamen, peti&longs;que Vindicias, aiens te ignotam mihi veritatem maiori iam luce illu&longs;tratam aperire, & quam quæ&longs;iui, optauique, ab errore vindicatam exhibere:incumbit &longs;anè nece&longs;&longs;itas, inquirendi quid illud &longs;it, quod ob&longs;tet mihi tantoperè, ne tua Demon&longs;tratione mouear; quove modo &longs;im adeò hebes, vt ne in tanta quidem luce po&longs;itam à te veritatem videam. Quin­etiam, cùm à capite ad calcem, quod aiunt, queraris, &longs;upponere me extuis principiis, quæ ex illis non de­ducantur, ac affingere tibi quædam, quæ te imperitiæ coarguant; teneor vel ex hoc maximè ad intertexen­dum velut Apologiam; vt cùm nihil habeam veritate, &longs;inceritatéque antiquius, ac nihil minùs volüerim, quam aut admittere quidpiam fal&longs;um, aut tibi quicquam imponere; deuoueam, &longs;i quid tale mihi imprudenti exciderit, aut &longs;altem declarem quid potuerit me ad id efferendum mouere. Nam vides alioquin habitum me iri malæ fidei, improbumque virum, qualem non haberi (Deum immortalem) quantum magis mea intere&longs;t, quàm imperitum non reputari! Quanquam ego &longs;anè longè &longs;emper abfui, vt imperitiam in te cau&longs;arer, cuius magnam potiùs peritiam, virtutem­que reuereor; &longs;ed animo &longs;olùm præconcepi, fore, vt pro eo, quo te habui erga veritatem affectu, minimè impatienter ferres, &longs;i in i&longs;ta tanta caligine rerum, di­cereris non in&longs;pexi&longs;&longs;e attentè &longs;atis aliquid, enuncians videlicet ea, ex quibus quæpiam incommoda con&longs;e­qui deprehenderentur. No&longs;ti etiam, quantum &longs;udâ­rim, vt in&longs;inuatione lenire id po&longs;&longs;em; ac &longs;peciatim quantum laboris inter cætera &longs;u&longs;tinuerim, cùm articu­lo xxiv. o&longs;tendenda tibi fuit fal&longs;itas tui illius Experi­menti. Quin-etiam tamet&longs;i in hi&longs;ce Vindiciis conti­nuo veluti in&longs;ultu dicas pa&longs;&longs;im me grauiter errare; pec­care, decipi, &longs;uppo&longs;itionibus tantum fal&longs;is vti; præoccupato animo, & non intelligentem e&longs;&longs;e; non e&longs;&longs;e in buius controuer­&longs;iæ ingre&longs;&longs;um penetralia; non penitiùs dicta à te, ip&longs;amque naturam rei inspexi&longs;&longs;e, & quæ id genus &longs;imilia &longs;unt; om­nia tibi lubens condono, partim con&longs;cius meæ imbe­cillitatis, partim contentus libertatem Lectoribus per­mittere, vt diiudicent quicquid id e&longs;t rei. Quod atti­net autem ad ea, quæ toties tibi à me affingi, impo­nique exaggeras, æquum e&longs;t profectò, vt eam inficias, ac eam labem, qua &longs;entio me ad&longs;pergi, pro viribus eluam. Facio verò id etiam vel eo nomine maximè inuitus, quòd ea mouenda iterùm &longs;int, quæ di&longs;plicui&longs;­&longs;e tibi videntur; &longs;ed nece&longs;&longs;itatem ip&longs;e hanc feci&longs;ti, ni&longs;i contendi&longs;ti, vt me proderem, non rudem quidem, ac ineptum, quorum nominum non puderet me; &longs;ed pro­fligatæ con&longs;cientiæ, & nullius candoris virum, qualis, Deo propitio, neque &longs;im, neque vt habear, pati po&longs;&longs;im. Sed ecce demùm tuas Vindicias, cum ne minimo qui­dem vllo &longs;en&longs;us, vocumque detrimento; vtcum que &longs;e­ponerem volens ho&longs;ce titulos, quibus me exornas, quo&longs;que non promereri me, quemadmodum &longs;entio, &longs;ic ingenuè profiteor.

VINDICIÆ DEMONSTRATIONIS

PHYSICÆ.

De Proportione, qua grauia decidentia accelerantur.

Ad clarißimum Virum D. Petrum Ga&longs;&longs;endum Cathedra­dralis Eccle&longs;iæ Dinien&longs;is Præpo&longs;itum dignißimum.

Vidi, Clarißime Ga&longs;&longs;ende, ad eam Epi&longs;tolam, quam de Motu accelerato ante paucas hebdomadas ad te direxi, Respon&longs;ionem tuam, eamque accuratè, ac diligenter per­legi. In qua &longs;anè non po&longs;&longs;um non probare quam-maximè diligentiam, ac &longs;agacitatem tuam, in eius Experientiæ exa­mine, quæ totius Epistolæ fundamentum, & occa&longs;io etiam fuit: ea quippe fœlicitate rem perfeci&longs;ti, vt meritò tibi gra­tiæ habendæ &longs;int, quòd ea demùm per&longs;pexeris, ex quibus mul­tò certiùs tota de motu accelerato controuer&longs;ia dirimatur. Qua in re, cùm partem mihi quoque nonnullam fœlicitatis huius facis, vt qui viam, ac methodum nouam ad illu&longs;tra­tionem tandiù de&longs;ideratæ veritatis certißimam, clarißimam­que exhibuerim, id pro ingenita tibi humanitate, con&longs;ueta­que vrbanitate facis. Cæterùm, cùm in hoc præcipuo tuæ, ac meæ Epistolæ argumento &longs;olertiam tuam, atque indu&longs;triam pro innata animi mei ingenuitate vehementer probem, & amicè deo&longs;culer, in cæteris tamen capitibus nec à me, nec (opinor) à cæteris, obtinere poteris approbationem; in ijs maxime, in quibus postrma parte Re&longs;pon&longs;ionis tuæ ea mihi affingis, quæ nec mea &longs;int, nec ex meis legitimè de­duci poßint: vt &longs;cilicet ex iis, tanquam datis, ab&longs;urdam de­cretorum meorum omnium pugnam, & tanquam di&longs;&longs;en&longs;io-nem, eamque inter &longs;e&longs;e di&longs;cordiam, contrarietatemque con­cludas, quam ne rudioribus quidem harum rerum tyronibus obuceres; & in iis tamentam pertinaci in&longs;tas indu&longs;tria, tan­taque vehementia depugnas, imò toties eadem multis pa­ginis, & maiore tuæ Epi&longs;tolæ parte inculcas, vt apud minùs harum rerum peritos qui tuaplurimùm authoritate mouebun­tur, videri poßim mortalium omnium imperitißimus. Et &longs;anè, &longs;i id iure faceres, & ea dicerem, quæ mihi affingis, aut eadem ex meis ceu verbis, ceu principiis legitima illatio­ne concluderes; haberes quidem pro mea ingenuitate confi­tenrem reum; &longs;ed &ecedil;terno quoque me &longs;ilentio addicerem, qui etiam num hac ætate tam pueriliter balbutirem. Sed cùm euidens, perspctumque mihi &longs;it, nihil à me dictum, quod &longs;ibi omni ex parte perfect ßimè non cohæreat; patieris pro tua humanitate, Vir prudentißime, vt qua potero breuitate tibi primùm, ac deinde cæteris, in iis pr&ecedil;&longs;ertim rebus &longs;atis­faciam, qu&ecedil; minus &longs;ibi coh&ecedil;rere putaueris; vbi primùm pau­ca quædam etiam examinauero, quæ pro Galilei defen&longs;ione adducis.

Hæc tua e&longs;t Præfatio, ob quam dicendorum quic­quam præoccupare nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e; cùm repetiturus eadem omnia &longs;is. Quia verò deinceps Articulos &longs;ingu­los Epi&longs;tolæ meæ, &longs;iue Re&longs;pon&longs;ionis, ad Demon&longs;tratio­nem tuam, numeris di&longs;ertos percurris; age meipiamus à primis.

IN ARTICVLOS II. III. IV. V. De Statu Controuer&longs;iæ.

Atque imprimis, cùm initium Re&longs;pon&longs;ionis tuæ, v&longs;que ad numerum VI. in explicando Controuer&longs;iæ Statu penè totum occupetur, nihil adhùc e&longs;t, in quo di&longs;&longs;entiamus.

Dicere vis &longs;anè circa explicandum vtriu&longs;que opi­nionis modum quatenus etiam opinionem, quam tu defendis ita expo&longs;ui, vt ip&longs;e cam exponeres (tamet&longs;i po&longs;teà me non ingre&longs;&longs;um in penetralia controuer&longs;iæ dicas) alioquin enim circa rem ip&longs;am planum e&longs;t, quantum di&longs;&longs;entiamus; cùm tu gradus velocitatis in acceleratione grauium decidentium acqui&longs;itæ habere &longs;e velis vt tran&longs;acta &longs;patia, non vt tempora; ego vnà cum Galileo &longs;e vt tran&longs;acta tempora, non verò vt &longs;patia habere opiner: ac tu defendas &longs;patia æqualibus temporibus in dupla continuò ratione percurri; ego &longs;patia decurri cen&longs;eam æqualibus temporibus iuxta progre&longs;&longs;ionem numerorum imparium ab vnitate in­cœptorum. Porrò quia ad illu&longs;trationem totius controuer&longs;iæ de&longs;iderari adhùc videtur ratio illius Ti­tuli, quo fuit libellus à te in&longs;criptus, Phy&longs;ica Demonstra­tio, qua ratio, men&longs;ura, modus, ac potentia accelerationis mo­tus in naturali de&longs;cen&longs;u grauium determinantur, Aduer&longs;us nuper excogitatam à Galileo Galilei Florentino Philo&longs;opho, ac Mathematico de eodem motu P&longs;eudo &longs;cientiam (&longs;iqui­dem non pauci tuo libro lege pellicto quæ&longs;ierunt ex me, quamobrem tu illum Demon&longs;trationem indigita&longs;&longs;es, quod non &longs;atis per&longs;picerent, qua forma con&longs;tare De­mon&longs;tratio po&longs;&longs;et) ideò videtur operæ-pretium rem heic &longs;upplere; ac tantò magis, quantò iam etiam titu­lus e&longs;t tuus, Vindici&ecedil; Phy&longs;ic&ecedil; Demon&longs;trationis. Itaque, vt Demon&longs;trationem, quantum quidem a&longs;&longs;equor, toto ex opere eliciam, ea videtur huiu&longs;modi.

Si in motu accelerato grauium decidentium velocitates acqui&longs;it&ecedil; &longs;e habent, vt emen&longs;a &longs;patia, nece&longs;&longs;e e&longs;t spatiadecurri temporibus æqualibus in ratione continuò dupla:

Atqui in motu accelerato grauium decidentium velocitates acqui&longs;it&ecedil; &longs;e habent vt emen&longs;a spatia:

Igitur in motu accelerato grauium decidentium nece&longs;&longs;e e&longs;t spatia decurri æqualibus temporibus in ratione continuò du­pla.

Propo&longs;itionis con&longs;equutio probatur.

Diui&longs;o &longs;patio in quotcumque æqualeis parteis lubuerit, &longs;i in fine primæ partis vnus velocitatis gradus acqui&longs;itus &longs;it, in fine &longs;ecundi acqui&longs;iti &longs;int duo, in fine tertij tres, & ita dein­ceps; oportet tempus, quo percurritur &longs;ecunda pars, æquale e&longs;&longs;e tempori, quo percurritur dimidium inferius primæ partis, quòd velocitas per illam acqui&longs;ita &longs;it dupla velocitatis acqui­&longs;itæ per hoc, vti & spatium duplum e&longs;t; ac deinde tempus, quo percurruntur tertia, & quarta (tempus, inquam, aliun­de æquale tempori, quo &longs;igillatim percurrerentur triens, & quadrans infimi eiu&longs;dem primæ partis) e&longs;&longs;e &longs;imiliter æquale, quòd vt ambarum &longs;patium duplum e&longs;t &longs;patij &longs;ecun­dæ, ita dupla velocitas acqui&longs;ita per illas &longs;it: & iterùm tem­pus, quo percurruntur quinta, &longs;exta, &longs;eptima, octaua, pari ratione e&longs;&longs;e æquale, quod vt &longs;patium illarum iunctim spatij &longs;ecundæ, & tertiæ e&longs;t duplum, &longs;ic dupla velocitas &longs;it; atque ita de cæteris:

Igitur, &longs;i in motu accelerato grauium decidentium veloci­tates acqui&longs;itæ &longs;e habent vt emen&longs;a &longs;patia; nece&longs;&longs;e e&longs;t spatia decurri temporibus æqualibus in ratione continuò dupla.

A&longs;&longs;umptio autem ita probatur.

Con&longs;tat experientia clara, facili, & indubitata, &longs;i globus quilibet a&longs;&longs;umatur, & Bilanx ita &longs;uspendatut, vt lance al­tera &longs;u&longs;tentata cum impo&longs;ito tanto pondere, quantum ip&longs;iusglobi e&longs;t (quantumque e&longs;t, &longs;atis vt cum globo in altera lance per aërem libera impo&longs;ito æquilibrium faciat) globus dein­ceps dimittatur in ip&longs;am lancem liberam: fore, vt dimi&longs;&longs;us ex &longs;uæ vnius diametri altitudine globus attollat &longs;uo impetu non modò lancem &longs;u&longs;tentatam cum æqualibrij pondere, &longs;ed vnum pondus prætereà, &longs;uo itidem ponderi æquale, præcisè: & dimi&longs;&longs;us ex duarum diametrorum altitudine, duo attollat pondera, hoc e&longs;t duplum &longs;ui ponderis præcisè, & ex trium altitudine, treis, &longs;eu triplum, &c.

Igitur, cùm tanta &longs;it velocitas cuiu&longs;que rei, quantus impe­tus, imò impetus velocitas &longs;it; habent &longs;e velocitates in motu accelerato grauium decidentium acqui&longs;itæ vt emen&longs;a &longs;pa­tia.

Confirmatur A&longs;&longs;umptio aduer&longs;us Galileum.

Quia Galileus falsò definit motum æquabiliter accelera­tum illum, qui à quiete recedens æqualibus temporibus æqua­lia celeritatis momenta acquirit; & paralogi&longs;ticè probat mo­tum æquabiliter acceleratum non e&longs;&longs;e eum, qui æqualibus &longs;pa­tiis æqualia celeritatis augmenta acquirit (quandò id arguit ex eo, quod totum, & pars eodem, aut æquali tempore per­currerentur: cùm tamen con&longs;tet dimidium tempore breuiore percurri, quàm duplum) ac tum gratis &longs;ibi po&longs;tulat concedi gradus velocitatis eiu&longs;dem mobilis &longs;uper diuer&longs;as planorum inclinationes acqui&longs;itos tunc e&longs;&longs;e æqualeis, cùm eorumdem pla­norum eleuationes ponuntur æquales tum ad id probandum falsò a&longs;&longs;umit globum filo nunc longiore, nunc breuiore &longs;u&longs;pen­&longs;um, & ex eadem altitudine per inæqualeis arcus vibratum, a&longs;&longs;urgere &longs;emper ad eandem altitudinem.

Ac talis quidem formari pote&longs;t, vt mihi videtur, tua Demon&longs;tratio, quantum, vt dixi, elicitur ex operis tui totius contextu; cuius & hæc pote&longs;t e&longs;&longs;e qua&longs;i Sum­ma; ordine licet retrogrado, ob analy&longs;in, qua fuit re­texendus. Videlicet initium facis ab A&longs;&longs;umptionis Confirmatione, dum prima parte operisin refutando Galileo es totus; pro&longs;equeris deinde probando ean­dem A&longs;&longs;umptionem tuo Experimento, dum ip&longs;um copiosè deducis, & exaggeras; ae tandem probas, vt con&longs;equens Propo&longs;itionis deducatur ex po&longs;ito ante­cedente, dum &longs;tabilire fusè conaris illam &longs;patiorum Rationem duplam; quæ etiam Conclu&longs;io e&longs;t De­mon&longs;trationis. Nihil verò nece&longs;&longs;e heic e&longs;t adnotare quemadmodum non modò A&longs;&longs;umptio &longs;it fal&longs;a; &longs;ed etiam Propo&longs;itionis con&longs;equutio &longs;it nulla: cùm hoc &longs;it totius controuer&longs;iæ opus. Itaque hac luce præmi&longs;&longs;a, & tuum contextum, vt in&longs;equamur, initium facia­mus ab ip&longs;a A&longs;&longs;umptionis confirmatione.

IN ARTICVLOS VI. VII. VIII. De Motus æquabiliter accelerari Definitione.

At numero VI. iam reprehendis primùm, quòd aßigna­tam à Galileo motus accelerati definitionem minùs probem; tum quòd eam quoque rationem, quam idem Galileus vulgò receptam accelerati motus definitionem ab&longs;urditatis arguit, paralogi&longs;mum e&longs;&longs;e contendam. Jdeoque numero VII. Glilei definitionem inde numeris omnibus perfectam e&longs;&longs;e conclu­dis, quòd eà &longs;eruatâ rectè vniformis acceleratio intelligatur. At imprimis istud non reprehendo; &longs;ed quòd &longs;uam illam definitionem nouam nec &longs;ufficienter, nec ea, qua par e&longs;&longs;et, ratione confirmauerit.

Ni&longs;i tu illud reprehendis; non videbaris ergo dicere debere fui&longs;&longs;e ab eo fal&longs;am accelerati motus definitionem institutam. Quòd fueris autem cau&longs;atus ip&longs;um &longs;uam illam Definitionem experientia certa, ac euidenti non con­firma&longs;&longs;e; agno&longs;ce quæ&longs;o tu-ne certiore, ac euiden­tiore tuam confirmâris. Tuam, inquam; namlicet eam &longs;emper e&longs;&longs;e repetas vulgò receptam communemque; ec­qui nam tamen illi &longs;unt, qui eodem tum modo definiunt? Galileus certè eam non vt receptam, communemque impugnauit, &longs;ed vt eam, quæ po&longs;&longs;et fortè ab aliquo ex­cogitari. Verumtamen id obiter.

Deinde, non minùs rectè aliter quoque vniformis accele­ratio haberi pote&longs;t, vt &longs;tatim con&longs;tabit: Satis-ne igitur Gali­lei definitio inde perfecta concluditur, quòd eà &longs;eruatâ vnifor­mis acceleratio habeatur?

Ita profectò, &longs;i per eam con&longs;tet, quid &longs;it motum accelerari, & accelerari æquabiliter; neque id vulgari, &longs;iue potiùs tua, de qua dicis mox con&longs;titurum, perinde præ&longs;tetur.

Vt autem probes,

quàm rectè iuxta Galilei mentem, acceleratio illa motus habeatur, iu­bes concipere duas li­neas AB, & AC, angulum con&longs;tituentes inA, & tertiam VX per anguli apicem A ince­dentem, & cùm prioribus duabus angulos vtrim­que æqualeis con&longs;tituentem: hanc, &longs;eruatâ &longs;emper eademangulorum æqualitate, ita fluentem, ac de&longs;cenden­tem concipi postulas, vt etiam intelligamus partem inter lineas AB, AC, interceptam continuò ea ratione augeri, vt notatis in AB, & AC, partibus æqualibus AE, EG, GI, IL, &longs;emper interceptarum parallelarum incrementa haberi æqualia aduertamus. Nempe vt AG dupla est ip&longs;ius AE, &longs;ic GF dupla est ip&longs;ius ED: & eadem rationeIH eiu&longs;dem ED e&longs;t tripla, & LK quadrupla, atque ita deinceps. Ex quibus ita concludis: Quare a&longs;&longs;umptis partibus æqualibus temporis per parteis æqualeis lineæ AC repræ&longs;entatis, notum e&longs;t momenta, &longs;eu incremen­ta velocitatis per parallelas repræ&longs;entatæ æqualia ac­quiri &longs;ub huiu&longs;modi partibus. Hæc &longs;anè vera &longs;unt; &longs;ed recordare verißimè quoque à te dictum numero IV. pun­ctum A po&longs;&longs;e non tantum pro initio temporis haberi, &longs;ed etiam pro initio spatij, & (vt item addis) pro initio velocitatis.

Recordor; &longs;ed adnoto &longs;imul habui&longs;&longs;e me punctum A, pro initio temporis quidem æquabiliter &longs;luentis, prout comparatur ad lineam AC (aut AB) in parteis æqualeis diui&longs;am; pro initio verò &longs;patij in longum de­currendi, prout comparatur ad aream AKL in trian­gulos æqualeis di&longs;tinctam; ac pro initio velocitatis continenter acquirendæ, prout comparatur cum linea parteis æqualeis continuò ad&longs;ci&longs;cente, quov&longs;que cœ­pta à puncto A, euadat KL.

Vt igitur punctum A, nunc habes pro initio temporis, & parteis æqualeis AE, EG, GI, IL, pro partibus æqualibus temporis; concipe etiam vicißim idem punctum A initium e&longs;&longs;e &longs;patij, cuius parteis æqualeis æqualia item &longs;eg­menta AE, EG, GI, IL, de&longs;ignent. Quo po&longs;ito, tamnotum erit, quàm anteà momenta, &longs;eu incrementa velocitatis per parallelas ED, GE, IH & LK repræ|entatæ. æqualia &longs;ub huiu&longs;modi partibus acquiri. Cùm igitur in vtraque hypothe&longs;i eadem omninò velocitatis acceleratio habeatur, cur prior à te constituta perfectam omnibus numeris Galilei de­finitionem o&longs;tendat; vulgatam autem defi utionem po&longs;terior hypothe&longs;is pari ratione perfectam non euincat?

Cau&longs;&longs;am in&longs;inuaui tum mox, tum verbis illis, quæ præmi&longs;eram, Quippe memini&longs;&longs;e, aut potiùs adnota&longs;&longs;e dili­genter oportet agi heic de motu æquabiliter accelerato, &longs;iue cuius celeritas continenter, vniformiterque incre&longs;cat, neque vllum &longs;it momentum con&longs;equentis temporis, in quo motus non &longs;it velocior, quàm in quouis antecedente, & in quo non eadem ratione ip&longs;a velocitas augeatur. Nempe memini Tempo­ris, ob rationem po&longs;teà deductam, vbi tu primùm de eo egi&longs;ti, admonendo fui&longs;&longs;e originem mali, quòd in definitione vulgari, &longs;eu tua nulla e&longs;&longs;et facta mentio tem­poris, &longs;ine quo tamen neque celeritas, neque accele­ratio (& maximè quidem vniformis) intelligi po&longs;&longs;it. Obieci illeic, Si velocitas attendatur &longs;olùm penes &longs;patia, debere &longs;emper id mobile, quod decem percurrerit &longs;tadia, dici moueri celeriter, & &longs;emper id, quod vnicum percurrerit, tar­dè, cum contingere tamen poßit, vt quod percurrit vnicum, moueatur decuplò velociùs, quàm illud, quod percurrit decem.Addo heic &longs;olùm; &longs;i AC &longs;it &longs;patium, & mobile di&longs;ce­dens ab A acceleretur v&longs;que ad E per parteis integri minuti; & motu non interrupto accelerari pergat ab E in G, &longs;ed per parteis integræ horæ; ac rursùs motu non interrupto accelerari pergat à G in I, &longs;ed per par­teis integri &longs;ecundi; rur&longs;u&longs;que etiam non interrupto motu, accelerari pergat ab I, in L, &longs;ed per parteis in­tegri die: quæ&longs;o, dices-ne huiu&longs;modi accelerationem e&longs;&longs;e vn formem? Et ecce ea tamen futura e&longs;t continens; ac ip&longs;i gradus velocitatis repræ&longs;entati iuxta te paralle­lis ED, GF, IH, LK, cum interceptis omnibus, ha­bituri &longs;unt inter &longs;e, eandem rationem, quam ip&longs;æ par­tes &longs;pati, repræ entatæ iuxta te partibus lineæ AC. Quòd &longs;i id reputes ab&longs;urdum; ab&longs;urdum quoque vi­deri debet metiri accelerationem, ac vniformem po­ti&longs;&longs;imùm, penes &longs;patium, non penes tempus: atque idcircò lineam AC comparatam ad eas parallelas pro velocitatibus habitas, non pro tempore, &longs;ed pro &longs;patio habere.

Enim verò, vt expre&longs;&longs;iùs dicam quamobrem lineæ DE, FG, & parallelæ cæteræ accipi non po&longs;&longs;int pro gradibus velocitatis, &longs;i partes lineæ AC accipiantur pro &longs;patij, non pro temporis partibus, ac &longs;imul in&longs;inuem quid di&longs;criminis circa repræ&longs;entationem per eandem figuram, inter vtramque hypothe&longs;in &longs;it, rem ecce paucis ita deduco. Si DE &longs;it velocitatis gradus, qui per additamenta continua à puncto A &longs;ecundum trian­gulum ADC, acqui&longs;itus &longs;it, dum mobile AE percur­rit; quæro quî euadat hic gradus, vbi deinceps mobi­le pergendo decurrit EG? An peri&longs;&longs;e illum dicemus? Non &longs;ane: quoniam alioquin mobili perueniente ex A in G non reperiretur acqui&longs;itus in G, ni&longs;i vnus velo­citatis gradus; quatenus etiam per te, &longs;eu ex vulgari de­finitione, additamenta ex E in G æqualia &longs;unt addita­mentis ex A in E, nec pote&longs;t proinde ab v&longs;que E ac­qui&longs;itus e&longs;&longs;e, ni&longs;i gradus vnus, v. c. FP æqualis ip&longs;i DE acqui&longs;ito ab v&longs;que A. Et quamvis tu &longs;is inferiùs di­cturus velocitatem acqui&longs;itam ex E in G duplam e&longs;&longs;e acqui&longs;itæ in E (nempe dum &longs;tatuis primum gradum acquiri à &longs;olo medio ip&longs;ius AE) & &longs;ic velle debeas gradum acqui&longs;itum in E, &longs;eu DE perire; quoniam re­periri in G, ni&longs;i duos gradus non vis: cùm &longs;i acqui&longs;itus in E remaneret, futuri e&longs;&longs;ent tres: vide nihilominùs quid hoc loco &longs;equatur. Nam &longs;i pereunte gradu DE, duo gradus, quos vis reperiri in G, vt puta FP, & PG, acquirendi &longs;int per &longs;olum &longs;patium EG, factis vi­delicet augmentis &longs;ecundum triangulum, qui ducta linea ex E in F &longs;it EFG, nece&longs;&longs;e e&longs;t, accelerationis æquabilitas interrumpatur pror&longs;us in E; & cùm ibi acceleratio ad &longs;uum redierit principium, non &longs;it dein­ceps futura tanta, quanta fuerit in E, ni&longs;i in medio &longs;patij EG. Itaque gradus velocitatis DE acqui&longs;itus ex A in E non perit, &longs;ed manet; & cum mobile pro­inde peruenit ad G, talis gradus euadit PG, ac illi ad­iunctus reperitur FP acqui&longs;itus interim per augmen­ta facta &longs;ecundum triangulum DFP.

Quæro deinde, an gradus velocitatis DE manens, dum mobile percurrit EG, otio&longs;us &longs;it, an aliquid agat? Non dices &longs;anè otio&longs;um e&longs;&longs;e; alioquin enim mobile tempore nihilo breuiore perueniret ex E in G, quàm ex A in E, vt putà tran&longs;latum æquali &longs;olùm velocita­te. Igitur agit aliquid. Requiro, quantum? hoc e&longs;t, Si concipiamus mobile, po&longs;tquàm peruenit ad E, non accipere amplius vlla augmenta, qualia acquiri dixi­mus &longs;ecundum triangulum DFP, &longs;ed moueri &longs;olùm æquabiliter velocitate acqui&longs;ita DE: requiro quanto tempore mobile &longs;it peruenturum ad G? An dices &longs;olùm quanto tempore peruenerit ex A in E? Atqui, vt faceret, oporteret velocitatem non totam permane­re, &longs;ed &longs;en&longs;im deminur, vt &longs;i deminutio fieret &longs;ecun­dum triangulum DPE: quippe hoc &longs;olùm modo tempus po&longs;&longs;et æquale fieri, dum nimirum velocitas &longs;ie decre&longs;ceret ad v&longs;que P, vt ab v&longs;que A reciprotè incre­ui&longs;&longs;et. Quo ca&longs;u neque mobile æquabiliter moue­retur; neque peruenienti in G &longs;upere&longs;&longs;et ampliùs vlla velocitas: neque proinde, &longs;i velocitate hac decre&longs;cente intelligamus acquiri velocitatem &longs;ecundum triangu­lum DFP, acqui&longs;ita erit in G velocitas alia, quàm FP ip&longs;ius DE æqualis, non dupla. Igitur mobile percur­rens EG velocitate &longs;ola DE percurreret ip&longs;um tem­pore breuiore, quàm percurri&longs;&longs;et AE. Quanto igitur? Omninò dimidio. Siquidem cùm velocitas DE non foret deminuta, &longs;ed mobili perueniente ad G, reperi­retur adhùc integra, vt puta effecta PG, ideò vim &longs;uam exprimeret &longs;ecundum totum quadrangulum DG, hoc e&longs;t &longs;ecundum duos triangulos triangulo ADE &longs;igillatim æqualeis; &longs;icque velocitas bis illud po&longs;­&longs;et &longs;ecundum quadrangulum DG, quod po&longs;&longs;et &longs;emel &longs;ecundum triangulum ADE: atque adeò mobile perueni­ret duplò citius (quod e&longs;t dimidium temporis) ex E in G velocitate DE manente eadem, quam ex A in E, velocitate eadem DE incre&longs;cente à nihilo &longs;ui. Atque ex hoc e&longs;t, quare adnotem, gradum, qui acquiritur, & gradum, qui manet, e&longs;&longs;e inæqualeis; ac manentem di­ci po&longs;&longs;e duplò maiorem, quatenùs e&longs;t duplò poten­tior, &longs;eu duplo fortiùs ampliú&longs;que agens.

Intelligamus iam, dum mobile percutrit EG, & velocitas DE manens promouetur &longs;ecundum qua­drangulum DG, quov&longs;que euadat PG, nouum in­terim velocitatis gradum acquiri &longs;ecundum triangu­lum DFP, quov&longs;que euadat FP: nece&longs;&longs;e e&longs;t prorsùs ob nouam velocitatem additam percurri EG tempore. breuiore, quàm &longs;it dimidium temporis, quo decur&longs;um. fuerit AE. Quanto-nam ergo? Sanètriente. Nam vt velocitas &longs;ecundum quadrangulum DG, dupla ve­locitatis &longs;ecundum triangulum ADE diminuit tem­pus ad dimidium; ita velocitas &longs;ecundum trapezion DFGE, triplum eiu&longs;dem trianguli, diminuit ad v&longs;­que trientem: Adeò vt, &longs;i tempus, quo decur&longs;um fuerit AE, &longs;upponatur, vt à te fit, minutorum v. c. &longs;ex, tempus, quo decurretur EG, futurum &longs;it minutorum duorum. Cæterùm præter iam obiecta alibi incom­moda, tum illud quoque heinc &longs;equitur, Quòd &longs;i EG &longs;ecunda pars &longs;patij percurratur triente eius tem­poris, quo decur&longs;a fuerit prima AE, futurum &longs;it, vt tempore &longs;ecundo percurrantur partes non modò &longs;e­cunda, &longs;ed etiam tertia, quarta, quinta, &longs;exta, &longs;eptima, & penè octaua; quandò qua ratione &longs;ecundum &longs;pa­tium percurritur triente, eadem tertium percurretur quinta eiu&longs;dem temporis parte; quartum &longs;eptima, quintum nona, &longs;extum vndecima, &longs;eptimum decima­tertia, octauum quintadecima, & hæc fragmenta &longs;i­mùl iuncta vnum integrum proximè conficient. Hoc autem fal&longs;um qu dem e&longs;t, & tu ip&longs;e longè abes, vt fatearis &longs;ed vides tamen, vt fuerit ex ea po&longs;itione deductam, qua vis parteis lineæ AC e&longs;&longs;e parteis &longs;patij, & parallelas DE, FG e&longs;&longs;e gradus velocitatis.

Vides ergo quantum repugnet po&longs;itio huiu&longs;modi; ac peruidere &longs;imul potes, quantum inter&longs;it di&longs;eriminis inter hypothe&longs;in vtramque. Nam in ea quidem, quam &longs;equor, cùm partes lineæ AC, fiant partes temporis, linea DE optimè repræ&longs;entat velocitatem aqui&longs;itam in fie primi, & &longs;imul triangulum ADE op­timè repræ&longs;entat vnum &longs;patium, dum ea acquiritur, tran&longs;actum: FG verò optimè repræ&longs;entat velocita­tem acqui&longs;itam in fine &longs;ecundi; & &longs;imul trapezion DFGE optimè repræ&longs;entat tribus triangulis tria &longs;pa­tia peracta, quorum vnum debeatur gradui FP, prout interim acquifito, & alij duo gradui PG, prout per­&longs;eueranti ab v&longs;que puncto E. At in ea, quam tu &longs;e­queris, neque habes, quò referas tempus, cuius etiam tua definitio non meminit neque cùm plures &longs;patij partes æquali tempore percurrantur, illarum di&longs;tin­ctionem habes, vt ad eas referas gradus inæqualeis ve­locitatis. Addo autem, quædam præclarè ex mea hypothe&longs;i intelligi, quibus nihil &longs;imile ex tua. Veluti Primò, Quemadmodum omnes velocitatis gradus &longs;emel acqui&longs;iti inuariati maneant, & &longs;ingulis tempo­ribus æquipolleant con&longs;tanter duobus gradibus, hoc e&longs;t duobus &longs;patijs æqualibus primo percurrendis &longs;uf­ficiant; vt de&longs;ignatur continua &longs;erie quadrangulo­rum æqualium, DG, PI, QL, itemque FQ, RM, &c. Deinde, Quemadmodum primo tempore vnicum &longs;patium percurratur, quatenus vnicus e&longs;t gra­dus, qui acquiritur, & nullus interim, qui permaneat: In &longs;ecundo autem &longs;int tria, quorum vnum quidem per recens acqui&longs;itum percurratur, & alij duo per primum per&longs;euerantem: In tertio quinque, quorum vnum per tunc acqui&longs;itum, & ex alijs quatuor, duo per primum, duo per &longs;ecundum per&longs;eueranteis: In quarto &longs;eptem, quorum vnum itidem per tunc acqui&longs;itum, & ex alijs, duo per primum, duo per &longs;ecundum, duo per tertium per&longs;eueranteis, atque ita de cæteris. Ad hæc, Quem­admodum proinde æqualibus temporibus æqualia fiant additamenta, &longs;eu æquales gradus velocitatis ac­quirantur, & interim tamen decur&longs;us &longs;patiorum &longs;ecun­dum &longs;eriem numerorum ab vnitate incœptorum fiat.

Adde quòd ad vniformen motus accelerationem minimè nece&longs;&longs;arium e&longs;t, vt acqui&longs;ita æqualibus temporibus velocitatis incrementa æqualia &longs;int (vt paßim &longs;upponere videris) &longs;ed &longs;atis e&longs;t, &longs;i continuò maiora in quacumque ratione Geome­trica acquirantur: cùm notum &longs;it omnibus progreßiones Geometricas non minùs vniformeis e&longs;&longs;e, quàm Arithmeticas. Ex quibus planè efficitur, definitionem accelerati motus quamcúmque inde veram, perfectamque non probari, quòd ea ratione concepta &longs;it, qua vniformis acceleratio exprima­tur.

Id, quod dicis videri me &longs;upponere, reuerâ &longs;uppo­no: & quod ais notum omnibus progreßiones Geometricas non minùs e&longs;&longs;e vniformeis, quàm Arithmeticas, mihi &longs;al­tem notum non e&longs;t (qualemcumque me habiturus &longs;is) vt neque capio id, quod ais, ad vniformem motus acceleratio­nem &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i incrementa velocitatis continuò maiora in quacumque ratione Geometrica acquirantur. Sed nempe videris tu mihi vniformitatem cum conformitate confun-dere; & quia videtur conformitas idem &longs;onare, quod proportio, confundere quoque cum proportione vnifor­mitatem: cùm videatur tamen Vniformitas relatio e&longs;&longs;e identitatis, ob vnum, eundemque tenorem, in vna, atque eademre; Proportio autem e&longs;&longs;e potiùs &longs;imilitu­dinis relatio, quæ in rebus alioquin diuer&longs;is, &longs;iue di&longs;&longs;i­tis reperiatur. Ex hoc quippe e&longs;t, cur dicatur inter fontem, & radicem, non vniformitas, &longs;ed proportio e&longs;­&longs;e: & in colore pennarum cycni, non proportio, &longs;ed vniformitas: ac eodem ex capite e&longs;t, cur in progre&longs;&longs;io­ne Geometrica rationem vnius ad quàtuor, quatuor ad &longs;exdecim, &longs;exdecim ad &longs;exaginta quatuor, dicamus e&longs;&longs;e proportionem, non verò vniformitatem; & in pro­gre&longs;&longs;ione Arithmetica vnius duorum, trium, quatuor, vel duorum, quatuor, &longs;ex, octo; vel trium &longs;ex, nouem, duodecim, &c. vniformitatem e&longs;&longs;e, & non proportionemdicamus. Heinc igitur e&longs;t, quorsùm videar non iniu­riâ &longs;upponere accelerationem motus, vt vniformis, &longs;eu æquabilis &longs;it, debere Arithmetica progre&longs;&longs;ione ince­dere, & ea quidem &longs;ecundum impareis ab vnitate nu­meros, putà vnum, tria, quinque, &longs;eptem, &c. a&longs;&longs;um­pta; cùm tu, licet Geometricarum &longs;im plici&longs;&longs;imam, du­plam nempe, elegeris reperire in ea vniformitatem, &longs;eu æquabilitatem non po&longs;&longs;is: &, &longs;i reperire velis ali­quam, Arithmeticam v&longs;urpare cogaris, eam nempe, quæ &longs;ecundum vnitates e&longs;t, veluti dum ais gradus ve­locitatis &longs;ic acquiri, vt &longs;int in fine primi &longs;patij vnus, in &longs;ine &longs;ecundi duo, in fine tertij tres, &c. Quamobrem autem dicas definitionem, de qua agitur, veram, per­fectamque non probari, quòd ea ratione concepta &longs;it, quavniformis acceleratio exprimatur: non video quorsùm re&longs;pexeris; cùm videam heic agi de motu, cuius vni­formis &longs;it acceleratio.

Sed ex his porrò etiam vides, quàm non rectè vulgatam accelerati motus definitionem inde numero VIII. reprehen­das, quòd ea ratione concepta &longs;it, qua vniformis acceleratio non exprimatur. Modò enim vtdisti puncto A pro initio &longs;patij con&longs;tituto, cuius partes æquales æqualibus &longs;egmentisEG, GI, IL de&longs;ignentur, non tantum recti vniformem quampiam, &longs;ed eandem planè velocitatis accelerationem ha­beri: vt iam ampliùs inquirere tibi non liceat, quomodo ex vulgata motus accelerati definitione, qua is dicitur, qui æqualibus &longs;patijs æqualia velocitatis augmenta acqui­rat, motum concipere liceat æquabiliter acceleratum. Iam enim habes concipi pror&longs;us eodem modo, quo tu illum con-

cipis, atque exprimis ex data Glilei definitione. Nam quòd eodem numero VIII. de&longs;cripto nouo trian­gulo APB accelerationis augmen­tum minoribus triangulis inter pa­rallelas CL, DM, EO, &c. con&longs;titutis metiendum putas, non rectè id facis. Vt enim velocitas acqui&longs;ita per &longs;patium AC de&longs;igna­tur per lineam CL, velocitas ac­qui&longs;ita in D, exprimitur lineaDN: & velocitas acqui&longs;ita in E, repræ&longs;entatur linea EQ, & ita de cæteris. Cur enim celeritatis augmenta hoc loco triangulis, in &longs;uperiore autem figuralineis metienda edicis? Constat autem lineas CL, ND, EQ, &c. vniformi augmento accre&longs;cere, & e&longs;&longs;e, vt AC adCL, ita AD ad DN, & AE ad EQ, &c. Non rectè igitur cen&longs;es augmentum velocitatis vniforme e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, &longs;i spatijs æqualibus cre&longs;cat æqualiter, & tota illa noui istius trianguli difformis &longs;tructura sponte corruit.

Heic idem dicendum, quod & paulò antè, quate­nus parteis lineæ AB contendis habendas pro parti­bus &longs;patij, quæ comparentur cum parallelis habitis pro gradibus velocitatis, nulla habita temporis ratio­ne. Quod autem quæris, Cur hoc loco celeritatis aug­menta triangulis in &longs;uperiore autem figura lineis metienda edixerim? Cau&longs;&longs;am ex eo potes intelligere, quòd cùm tu duos gradus NM, & MD, v. c. æqualeis facias, qua&longs;i acqui&longs;itos ex L, & C, &longs;ecundum duos triangulos LNM, & CMD (tamet&longs;i inæquales &longs;int, & MD ex LC manente factus, duobus æquiualeat) ideò quem defectum exprimere non licuit lineâ ND, exprimere placuerit trapezio LD. Nimirùm, cùm velocitas ND creetur partim ex LC, promota in MD &longs;ecun­dum quadrangulum, partim ex additamentis ip&longs;i fa­ctis &longs;ecundum triangulum LNM; tu ex velocitate hac detrahis integrum triangulum LMC: &longs;icque ex tri­bus &longs;uper&longs;unt tantum partes velocitatis duæ, quas vt &longs;imul iunct is repræ&longs;entarem, triangulum à te factum vacuum &longs;upplcui, tran&longs;lato LNM in MCL: cópo&longs;itoque inde quadrangulo, locum ip&longs;um trianguli tran&longs;lati re­liqui inanem. Fandem autem ob cau&longs;&longs;am relicti &longs;unt duo trianguli manes ad ordinem tertium tres ad quar­tum, &c. Exindeque e&longs;t, cur difformis quidem, &longs;ed iuxta te tamen con&longs;titutus triangulus &longs;it; neque pro­pterea cius &longs;tructura, quatenus e&longs;t tuis decretis confor­mis, &longs;ponte corruat. Addam-ne, cùm lineâ AC bcta in S, ductáque lineâ SL contendas ip&longs;e ex deductis articulo XXXV, & &longs;equentibus progre&longs;&longs;ionem tuam illam duplum incipere ab S, & mobile tam citò peruenire ex C in D, quàm ex S in C, &longs;icque ob duplum &longs;patium velocitatem acqui&longs;itam in D e&longs;&longs;e du­plam velocitatis acqui&longs;itæ in C, atque adeò e&longs;&longs;e ad il­lam vt lineam DN ad lineam CL: addam-ne in­quam, & triangulum &longs;ieri exinde adhuc deformius, & comparationem hanc tuam peruerti, cùm adeò fal&longs;um &longs;it dicere, vt SC, ad CL, ita SD ad DN? An­non vel ex hoc capite agno&longs;cere potes, a&longs;&longs;umptis li­neis CL, DN, & parallelis cæteris pro incrementis velocitatis, non licere vniformitatem, æquabilitatem­ve accelerationis tueri?

IN ARTICVLOS IX. X. XI. XII. De Paralogi&longs;mo, qui Galileo Definitionem &longs;puriam impugnanti obiicitur.

Po&longs;tquàm autem Galilei definitionem confirmare, & communem aliorum de&longs;truere conatus es, aggrederis numero x. eam rationem, qua idem Galileus communiorem motus vniformiter accelerati definitionem ab&longs;urditatis arguit, à paralogi&longs;mo excu&longs;are: &longs;ed fru&longs;tra huius cau&longs;&longs;æ pairocinium &longs;u&longs;cipis, cùm nec eam obtinere, nec &longs;atis plau&longs;ibiliter eam de­fendere poßis. Hæc porrò e&longs;t Galilei ratio. Si accelera­tio motus in de&longs;cen&longs;u grauium æqualibus &longs;patiis, æqualia &longs;umeret velocitatis incrementa, e&longs;&longs;ent velo-citates inter &longs;e, vt emen&longs;a &longs;patia: at quoties velocitates inter &longs;e &longs;unt, vt emen&longs;a &longs;patia, debent nece&longs;&longs;ariò ea &longs;patia aut eodem, aut æquali tempore percurri. Si igi­tur velocitas acqui&longs;ita per totam AC, eam rationem habeat ad velocitatem acqui&longs;itam per AB,

quam &longs;patium AC, ad &longs;patium AB, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt totum &longs;patium AC eodem, aut æquali tem­pore decurratur, quo &longs;patium AB ab&longs;oluitur. Impo&longs;&longs;ibile e&longs;t autem, vt corpus de&longs;cendens per AC, eodem, aut æquali tempore percurrat to­tam AC, quo percurrit partem eius AB, ni&longs;i mo­tus fiat in in&longs;tanti. Tam impo&longs;&longs;ibile e&longs;t igitur, vt velocitates in de&longs;cen&longs;u grauium inter &longs;e &longs;int, vt emen&longs;a &longs;patia, quàm impo&longs;&longs;ibile e&longs;t motum illum fie­ri in in&longs;tanti. Hanc ego rationem Paralogi&longs;mum dico, tu contendis e&longs;&longs;e veram Demon&longs;trationem. Vitium ego tan­quam intelligenti breuiùs fortè indicaui: at præoccupato cer­tè aliunde animo, non &longs;ufficienter illud detexi. Exactiùs igi­tur (vt po&longs;tulas) &longs;ingulas huius Ratiocinationis propo&longs;itiones hoc loco perpendemus. Prima h&ecedil;c e&longs;t, Si acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u grauium æqualibus &longs;patiis æqualia &longs;umeret velocitatis incrementa, e&longs;&longs;ent velocitates inter &longs;e, vt emen&longs;a &longs;patia. Nunc age, quis huius propo&longs;itionis &longs;en&longs;us e&longs;&longs;e videtur? Duplicem enim patitur, & quidem valdè di­uer&longs;um, quorum alter verus, alter fal&longs;us &longs;it; & ni&longs;i po&longs;teriore hoc &longs;en&longs;u illam po&longs;t Galileum v&longs;urpes, concludis omninò ni­hil. Prior &longs;en&longs;us i&longs;te e&longs;t, Si acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u grauium æqualibus spatiis æqualia &longs;umat velocitatis augmen­ta; nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt hæc eadem augmenta quibu&longs;libet spatij partibus acqui&longs;ita eandem inter &longs;erationem ob&longs;eruent, quàmemen&longs;a &longs;patia, & hic &longs;en&longs;us verus ac nece&longs;&longs;arius e&longs;t. Si enim intriangulo æqualia spatia de&longs;ignentur AD, DE, EF, &c. & in D acqui&longs;itus &longs;upponatur vnus
gradus, & in E duo, & tres in F, manife&longs;tum e&longs;t duos gradus, ad quos acceleratio perueni&longs;&longs;e ponitur in E, e&longs;&longs;e ad vnum gradum acqui&longs;i­tum in D, vt &longs;patium AE ad spatium AD; & &longs;imiliter gradus treis, qui in F &longs;upponun­tur terminare celeritatis augmentum, e&longs;&longs;e ad gradum vnum ip&longs;ius D, vel ad duos ip&longs;ius E, vt AF, ad AD, vel AE. Et hoc quidem &longs;en&longs;u, &longs;i primam illam Galilei v&longs;urpares, vera omninò e&longs;&longs;et, ac nece&longs;&longs;aria, &longs;ed A&longs;&longs;umptio, quæ &longs;ub&longs;umitur, fal&longs;a e&longs;&longs;et at­que impoßibilis; nempe hæc. At quoties velocitates inter &longs;e &longs;unt vt emen&longs;a &longs;patia (in &longs;en&longs;u proximè aßignato) de­bent nece&longs;&longs;ariò ea &longs;patia aut eodem, aut æquali tem­pore percurri: Sicque iam hac ex parte Galilei licet ratio­cinatio corruit. Sed alius item e&longs;&longs;e pote&longs;t primæ illius Propo­&longs;itionis &longs;en&longs;us, vt &longs;eilicet quoties acceleratio velocitatis in de&longs;­cen&longs;u grauium æqualibus &longs;patiis æqualia incrementa acquirit, integræ velocitates &longs;ecundum &longs;e totas, & qua&longs;libet &longs;ui parteis analogas aeceptæ, & con&longs;iderata, & non tantum acqui&longs;itæ partibus &longs;patii æqualibus incrementa, eam ab initio ad finem inter &longs;e rationem ob&longs;eruent, quam emen&longs;a &longs;patia. Qui &longs;en­&longs;us à priore longè diuer&longs;us est, & à te non intenditur modò; &longs;ed di&longs;tinctè quoque eodem numero x. exprimitur. Ais enim.Rem certè in hunc modum concipio. Intelligatur AC, diui&longs;a in duodecim parteis æqualeis, ac proinde eius dimidium AB, &longs;eu ip&longs;i æqualeis DE in x; &longs;int­que primùm duo mobilia, quorum vnum de&longs;cendat ex A, ver&longs;us C, eodem momento, quo aliud ex D, ver&longs;us E; notum e&longs;t, &longs;i vtrumque quidem fer­
retur non accelerato, &longs;ed æquabili motu, euenturum e&longs;&longs;e, vt velocitate illius ex&longs;i&longs;tente dupla ad velocitatem i&longs;tius, illud perueniret in C, eodem momento, quo i&longs;tud in E; quoniam &longs;patium ab illo &longs;uperatum foret vbique ad &longs;patium ab i&longs;to &longs;uperatum, du­plum; hoc e&longs;t, forent ab illo &longs;uperatæ duæ partes, cùm ab i&longs;to vna: ab illo quatuor, cùm ab hoc duæ, &c. quatenus &longs;patia &longs;e haberent vbique, vt velo­citates; hoc e&longs;t, velocitas per totam AC, e&longs;&longs;et vbique dupla velocitatis per totam DE. At verò, quoniam heic agitur de motu non æquabili, &longs;ed continenter accelerato; ita di&longs;cedant rursùs mobilia eodem tem­pore, vnum ab A, aliud à D, vt &longs;uccre&longs;centibus conti­nuò velocitatis gradibus, illud perueniendo in C, ac­qui&longs;ierit duodecim, hoc perueniendo in E, &longs;ex: Tum interrogas, Quid impediat, quò minùs illud perueniat in C, eodem tempore, quo i&longs;tud in E? Ego verò re&longs;­pondeo, nihil certè impedire, &longs;i tales e&longs;&longs;ent, quales de&longs;cribis velocitate: taleis autem &longs;ine dubio de&longs;cribis, qualeis in prima illa Galilei propo&longs;itione &longs;ignificari putas. At hoc &longs;en&longs;u hypo­thetica illa Galilei propo&longs;itio fal&longs;a e&longs;t, euidenterque impoßi­bilis: cùm nulla prorsùs ratione con&longs;equens inferi poßit ex antecedente. Hoc enim e&longs;t Antecedens, Acceleratio ve­locitatis in de&longs;cen&longs;u grauium per totam AC, ita con­tinua &longs;ucce&longs;&longs;ione cre&longs;cit, vt primùm in B acqui&longs;itus &longs;upponatur vnus aliquis velocitatis gradus; & vlteriùs procedente motu, & continuò incre&longs;cente celeritate, duo iam in C velocitatis gradus habeantur. Istad certè e&longs;t antecedens, & nihil aliud aiunt ij, qui à Galileo ab­&longs;urditatis arguuntur. Iam ergo vide, vtrum ex hoc antece­dente, rectè tuum illud, & Galilei Con&longs;equens inferatur: Ergo velocitas de&longs;cen&longs;us per totam AC ab initio ad finem, & &longs;ecundum qua&longs;libet eius parteis con&longs;iderata, perpe­tuò dupla e&longs;t eius velocitatis, qua idem graue per AB de&longs;cendit. Siue enim AB coniunctam toti AC, con&longs;ide­res, &longs;iue vt &longs;eparatam, qualis e&longs;t DE, &longs;emper velocitas de&longs;­cen&longs;us per AC, quandiù percurritur prior eius pars AB, nec &longs;ui-ip&longs;ius, nec velocitatis per DE, dupla e&longs;t, vt falsò a&longs;&longs;umis, &longs;ed planè eadem, aut æqualis omninò est. Nempe volumus, & nece&longs;&longs;ariò exigimus (quod ip&longs;a quoque rei natura po&longs;tu­lat) vt motus, qui per totam AC, & per partem AB, &longs;iue per æqualem DE, eadem planè velocitate incipiat, & eadem velocitate progrediatur per totam AB, & per ip&longs;am DE: ex B verò ita velocitas augeatur, vt tandem in C dupla in­ueniatur eius, qua fuit in B, vel in E. Hæc enim nostra, & communis aliorum &longs;uppo&longs;itio e&longs;t, & primæ propo&longs;itionis àGalileo a&longs;&longs;umptæ antecedens; &longs;i tamen aduer&longs;um nos, & non potiùs aduer&longs;us Chimeras, & Tragalaphos depugnet. At ex eo antecedente tuumillud, & Galilei con&longs;equens nece&longs;&longs;a­ria illatione non priùs inferetur, quàm aliud quodlibet ex vero fal&longs;um eruatur. Prima igitur Galilei Propo&longs;itio, eo &longs;en&longs;u, quo ab ip&longs;o v&longs;urpatur, & à te intelligitur, fal&longs;a e&longs;t, atque impoßibilis; ideóque tota eius ratiocinatio, non demon­&longs;tratio, &longs;ed merus Paralogi&longs;mus e&longs;t.

An videri potes operosè quidem, &longs;ed nequicquam tamen explicare conatum, vt Paralogi&longs;mum o&longs;tendas, quem quanta moderatione potueram non fui&longs;&longs;e à te o&longs;ten&longs;um innueram; bonitatem tuam implorando, &longs;i fortè liceret mihi dicere, videri po&longs;&longs;e cuipiam, te eum potiùs e&longs;&longs;e, qui incideres in Paralogi&longs;mum? Quippe huiu&longs;modi de re &longs;ola hæc verba habueras, quæ non pigebit repetere, Vt &longs;i graue de&longs;cendens per AB, tem­pus quodcumque in&longs;umat, puta quadrantem: ac deinde BC ip&longs;i AB æquale, dimidio quadrante percurrat: quis neget inC duplam haberi velocitatem eius, quæ fuit in B? Et-tamen idem graue totam AC, & dimidium eius AB eodem tem­pore non percurreret. Scilicet i&longs;thæc ip&longs;a &longs;unt, ob quæ cum ego dixerim, videri te Rem controuer&longs;am pro principio a&longs;&longs;umere: ais iam te fui&longs;&longs;e breuiter loquutum, quod pu­târis me intelligentem &longs;atis, vt paucis multa caperem: nunc autem, quia contigit &longs;ecus, & &longs;altem virum animo præoccupatum es alloquutus, e&longs;&longs;e rem exactiùs, fu&longs;iu&longs;­que dicendam. Age itaque tu adeò humanus, vt te hu­ius meæ hebetudinis, præoccupationi&longs;que mi&longs;e­reat, patere &longs;altem lentè incedam, viamque pertentem; &longs;i quà po&longs;&longs;im te con&longs;equi. Cùm tu quæ pauca Gali­leus hac de re habet, reduxeris ad &longs;yllogi&longs;ticam quan­dam formam; videtur mihi po&longs;&longs;e non incommodè, vt res di&longs;tinctiùs percipiatur, ea fieri A&longs;&longs;umptio, quæ tibi Propo&longs;itio e&longs;t, ea Propo&longs;itio, quæ A&longs;&longs;umptio, & Syllo­gi&longs;mus proinde &longs;ic in&longs;titui.

Quoties velocitates &longs;untinter &longs;e, vt emen&longs;a spatia, de­bent nece&longs;&longs;ariò ea spatia aut eodem, aut æquali tempore per­curri.

At, &longs;i acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u grauium æqualibus &longs;patiis æqualia &longs;umeret velocitatis incrementa, e&longs;&longs;ent velocita­tes inter &longs;e, vtemen&longs;a spatia.

Igitur, &longs;i acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u grauium æquali­bus spatiis æqualia &longs;umeret velocitatis incrementa, deberent nece&longs;&longs;ariò ea &longs;patia aut eodem, aut æquali tempore percurri.

Tu Propo&longs;itionem (nomine A&longs;&longs;umptionis) fal&longs;am ac impoßibilem dicis: &longs;ed tuo nimirum illo &longs;en&longs;u;) de quo dicendum con&longs;equenter) nam alio quidem, quem diuer&longs;um ais, & Galileo, mihique tribuis, admittere verum, nece&longs;&longs;ariumque cogeris, ob meum illud ratio­cinium, cuius aliquam recita&longs;ti partem. Nihil verò ex eo repeto; cùm nemo non &longs;tatim peruideat po&longs;&longs;e Propo&longs;itionem accipi in duplici ca&longs;u, Vno, &longs;i motus non acceleratus, &longs;ed æquabilis &longs;it; Altero, &longs;i acceleratus, &longs;ed æquabili tamen progre&longs;&longs;ione. Si primo enim, &longs;int duo mobilia, quorum alterum &longs;it velocius, & per­currere debeat &longs;patium duplò longius, quod &longs;it, verbi cau&longs;sâ, duo &longs;tadia; manife&longs;tum e&longs;t duo ab illo &longs;tadia, & vnum ab alio, eodem, aut æquali tempore percurri. Sin verò &longs;ecundo, duo mobilia &longs;int, quorum motus continenter &longs;ic acceleretur, vt celeritas vnius &longs;it conti­nenter, &longs;eu tempore toto, aut ei&longs;dem &longs;altem partibus celeritatis alterius dupla, & &longs;patium percurrendum &longs;it &longs;imiliter duplum, veluti rursùs duo &longs;tadia: manife&longs;tum iterum e&longs;t, duo ab illo &longs;tadia, & vnum ab alio, eodem, aut æquali tempore percurri. Ac Propo&longs;itionem qui­dem ego &longs;ic&longs;tabilio. Re&longs;tat, vt tu proponas ca&longs;um, qui exceptionem faciat, ac non e&longs;&longs;e veram vniuersè demon&longs;tres. Porrò nullum habes, præter tuum &longs;en­&longs;um, &longs;eu ip&longs;am quæ&longs;tionem, atque conclu&longs;ionem, de qua controuer&longs;iam Galileo facis; neque vllum tibi ad eum conuincendum argumentum &longs;uppetit, quàm ip&longs;a dhûc controuer&longs;ia: Id enim manife&longs;tum fit, tum ex verbis illis, quæ paulò antè recitaui, tum ex illis, quæ habesiam, fa&longs;ioribus quidem, &longs;ed ei&longs;dem tamen. Quia verò tu ad A&longs;&longs;umptionem (Propo&longs;itionis nomine) hæc refers; age quid id &longs;it peruideamus.

A&longs;&longs;umptio e&longs;t, Si acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u gra­uium æqualibus &longs;patiis æqualia &longs;umeret velocitatis incremen­ta, e&longs;&longs;ent velocitates inter &longs;e, vt emen&longs;a spatia. Tu illam explanaturus duplicem ip&longs;i &longs;en&longs;um attribuis. Et prior quidem i&longs;te est, inquis, &longs;i acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u gra­uium æqualibus &longs;patijs æqualia &longs;umat velocitatis augmenta, nece&longs;&longs;e est, vt hæc eadem augmenta quibu&longs;libet spatij parti­bus acqui&longs;ita, eandem inter &longs;e rationem ob&longs;eruent, quàm emen&longs;a &longs;patia. At ego non &longs;um Oedipus, pote&longs;que ip&longs;e cau&longs;&longs;ari te non affari intelligentem: &longs;iquidem non ita &longs;um &longs;olers, vt per&longs;picere valeam, quid diuer&longs;itatis, aut explanationis, &longs;en&longs;us hic, quem facis &longs;pecialem, contineat. Po&longs;terior, vt &longs;cilicet, inquis, quoties accelera­tio velocitatis in de&longs;cen&longs;u grauium æqualibus spatiis æqualia incrementa acquirit, integræ velocitates &longs;ecundum &longs;e totas, & qua&longs;libet &longs;ui parteis analogas acceptæ, & con&longs;ideratæ, & non tantum acqui&longs;ita partibus &longs;patii æqualibus incrementa, ea ab initio ad finem inter &longs;e rationem ob&longs;eruent, quam emen&longs;a &longs;patia. Hæc paulò ob&longs;curiùs, fortè propter illud, & non tantum acqui&longs;ita partibus spatii æqualibus incrementa,quod ad priorem &longs;en&longs;um attinens, cen&longs;ui&longs;ti hui inter­&longs;erendum. Sed vtcumque &longs;it; cùm tu &longs;en&longs;um hunc eun­dem cum eo facias, quem ais à me exprimi di&longs;tinctè; ea de cau&longs;&longs;a ip&longs;um in confe&longs;&longs;o habeo. Iam cùm &longs;it A&longs;­&longs;umptio hypothetica, & duas proinde parteis contineat. quarum altera Antecedens, altera Con&longs;equens dicatur, tu &longs;ic vtramque à conditione (vt Dialectici loquuntur) ab&longs;oluis, vt priorem &longs;en&longs;um antecedenti tribuas, & po&longs;ter orem con&longs;equenti; ac po&longs;tquàm antecedens ex­pre&longs;&longs;i&longs;ti in linea (expre&longs;&longs;um priùs in triangulo, dum ex­plicares priorem &longs;en&longs;um) arguas non inferri ex eo legi­timè con&longs;equens, expre&longs;&longs;um iuxta po&longs;teriorem. Tu igitur tale facis Antecedens.

Acceleratio velocitatis in de&longs;cen&longs;u grauium per

totam AC, ita continua &longs;ucceßione cre&longs;cit, vt pri­mùm in B acqui&longs;itus &longs;upponatur vnus aliquis ve­locitatis gradus, & vlteriùs procedente motu, & continuò incre&longs;cente celeritate duo iam in C velo­citatis gradus habeantur.

Ac tum, po&longs;tquàm dixi&longs;ti illos, quià Ga­lile o arguuntur, nihil aliud dicere, videre me iubes, vtrum ex tali Antecedente, rectè inferatur tale Con&longs;equens.

Ergo velocitas de&longs;cen&longs;us per totam AC ab initio ad fi­nem, & &longs;ecundum qua&longs;libet eius parteis con&longs;iderata perpetuò dupla e&longs;t eius velocitatis, qua idem graue per AB de&longs;cen­dit.

Itaque, cùm neges &longs;equelam, vt aiunt, hypotheticæ A&longs;&longs;umptionis, & in illa cardo negotij ver&longs;etur, Ad­moneo dumtaxat circa Antecedens videri loco Veloci­tatis, reponendam voculam Motus, & te aut debui&longs;&longs;e in&longs;erere, aut &longs;altem debere iam &longs;upponere aduerbium æquabiliter, aut vniformiter, proximè ip&longs;um verbum cre&longs;cit, &longs;iue potius fit (ni&longs;i non velocitatis acceleratio, &longs;ed velocitas &longs;impliciter &longs;cribatur) itemque proxime vocem celeritate: adeo proinde, vt Antecedens aut &longs;it, aut intel­ligatur huiu&longs;modi.

Acceleratio motus in de&longs;cen&longs;u grauium per totam AC a continua &longs;ucceßione æquabiliter fit, vt primùm in B acqui&longs;itus &longs;upponatur vnus aliquis velocitatis gradus, & vl­terius procedente motu, & continuò incre&longs;cente æquabiliter celeritate, duo iam in C velocitatis gradus habeantur.

Quippe heic agitur de Motu, cuius acceleratio fiat, &longs;eu celeritas, velocitas-ve incre&longs;cat &longs;ucce&longs;&longs;ione conti­nua, non quacumque, &longs;ed æquabili. Nam illa qui­dem acceleratio, quam antè obiiciebam po&longs;&longs;e accipi, primò &longs;ecundum parteis minuti, deinde &longs;ecundum parteis horæ, tum &longs;ecundum parteis &longs;ecundi, tandem &longs;ecundum parteis diei, aut quæuis alia huiu&longs;modi; talis, inquam, acceleratio continua &longs;ucce&longs;&longs;ione fieret, atta­men difformi, inæquabili, qualemque ip&longs;e non es ad­mi&longs;&longs;urus, cùm ab initio v&longs;que controuer&longs;iæ &longs;tatueris definiti motum æquabiliter acceleratum eum, qui æqualibus spatijs æqualia celeritatis augmenta acquirat. Circa Con&longs;e­quens, moneo &longs;olùm te aut debui&longs;&longs;e in&longs;erere, aut iam debere &longs;upponere mentionem partium analogarum;qua&longs;i nimirùm e&longs;&longs;e debeat, aut &longs;altem intelligi huiu&longs;­modi Con&longs;equens.

Ergo velocitas de&longs;cen&longs;us per totam AC ab initio ad fi­nem, & &longs;ecundum qua&longs;libet eius parteis con&longs;iderata perpetuò dupla e&longs;t velocitatis de&longs;cen&longs;us eiu&longs;dem mobilis per totam AB ab initio ad finem, & &longs;ecundum qua&longs;libet eius parteis, parti­bus ip&longs;ius AC analogas, con&longs;ideratæ.

Id &longs;cilicet ip&longs;e iam edixeras po&longs;teriorem exprimens &longs;en&longs;um; & per&longs;picuum e&longs;t inæqualeis lineas, quæ ac-ceptæ fuerint &longs;ecundum &longs;e totas in ratione aliqua, po&longs;­&longs;e deinceps illegitimè comparari &longs;ecundum parteis, &longs;i facto æquali partium numero non prima vnius ad primam alterius, &longs;ed ad decimam referatur, & vniuersè quælibet ad quamlibet ordinis non &longs;ui.

Hi&longs;ce præmi&longs;&longs;is, videndum e&longs;t, quo iure tu&longs;eque­lam neges, & mon&longs;tres con&longs;equens non rectè, ac para­logi&longs;ticè inferri ex antecedente. Nam nece&longs;&longs;itas qui­dem inferendi ex eo manife&longs;ta e&longs;t, quod Acceleratio fieri, aut velocitas cre&longs;cere non po&longs;&longs;it æquabiliter per totam AC, neque &longs;imiliter per totam AB, quin &longs;i ve­locitas in C dupla &longs;it velocitatis in B, quælibet partes analogæ acceptæ per totam AC, duplæ &longs;int ad analo­gas per totam AB: atque ita, quin velocitas mobilis de&longs;cendentis per AC &longs;it perpetuò dupla velocitatis eiu&longs;dem mobilis de&longs;cendentis per AB. Quod &longs;anè adeò e&longs;t manife&longs;tum, vt neip&longs;e quidem negare id po­tueris, po&longs;tquàm ob&longs;erua&longs;ti comparatam primùm à me lineam AC diui&longs;am in duodecim parteis cum linea AC diui&longs;a in &longs;ex, tanquam cum &longs;eparata, exi&longs;ten­teque, intelligentiæ cau&longs;sâ DE, ac &longs;ubinde intellexi­&longs;ti e&longs;&longs;e omninò nece&longs;&longs;arium, vt idem mobile, &longs;i velo­eitatem in B, &longs;implam, in C verò duplam acquirat, reperiatur &longs;imul in fine primæ, & in fine &longs;ecundæ duodenarum partium; in fine tertiæ, & in fine &longs;extæ; in fine &longs;extæ, & in fine duodecimæ; propter analogiam &longs;implicium partium lineæ AB, & duplicium lineæ AC. Ecquid-nam ergo iuris iam habes, vt perneges con&longs;e­quutionem? Scilicet his verbis illud explicas, &longs;iue im AB vt coniunctam toti AC con&longs;ideres, &longs;iue vt&longs;eparatam, qualis e&longs;t DE, &longs;emper velocitas de&longs;cen&longs;us perAC, quandiù percurritur prior eius pars AB, nec &longs;ui-ip&longs;ius, nec velocitatis per DE dupla e&longs;t, vt falsò a&longs;&longs;umis, &longs;ed planè eadem aut æqualis omninò e&longs;t.

Hui tamen! &longs;iccine exactius, magi&longs;que

&longs;ufficienter mihi Paralogi&longs;mum iam de­tegis, & proptereáne ægrè fers te mihi (|cum intelligentem putares) indica&longs;&longs;e bre­uiùs ratiocinationis Galileanæ vitium? Semper, inquis, velocitas de&longs;cen&longs;us per AC, quandò percurritur prima eius pars AB, nec &longs;ui ip&longs;ius, nec velocitatis per DE dupla e&longs;t.Enimverò, non quæritur, vtrum reipsâ dupla &longs;it, &longs;ed an duplam e&longs;&longs;e tuo ex principio con&longs;equatur. Nam noui quidem ego fal&longs;um e&longs;&longs;e Con&longs;equens; &longs;ed verè ta­men con&longs;equi ex Antecedente, admi&longs;&longs;o o&longs;tendo. Dicis me id falsò a&longs;&longs;umere; ego verò non falsò a&longs;&longs;umo, qui ne a&longs;&longs;umo quidem, &longs;ed &longs;olum con&longs;equi demon&longs;tro, vt­cumque po&longs;tquàm id demon&longs;traui, &longs;ub&longs;umere deinde po&longs;&longs;im, vt o&longs;tendam te tibi repugnare, quòd cum fatea­ris AC, & AB inæqualibus percurri temporibus, prin­cipium tamen id defendas, ex quo fateri &longs;imul cogaris eodem, aut æquali tempore percurri. Itaque cùm heic non agatur de veritate Con&longs;equentis, &longs;ed de ne­ce&longs;&longs;itate, qua con&longs;equitur, ac tu deberes o&longs;tendere nece&longs;&longs;ariò non con&longs;equi, & declarare in quo peceá­rim, inferendo fore velocitatem per totam AC du­plam velocitatis per totam AB, nihil aliud habes, quam, non e&longs;&longs;e duplam. Quod perinde e&longs;t, ac &longs;i te ponen­te illud Antecedens, Plato e&longs;t lapis, ego inferam i&longs;tud Con&longs;equens, igitur Plato &longs;en&longs;u caret: & te negante con&longs;equutionem, illam ex eo probem, quòd lapis &longs;en&longs;u careat: ac tum dicas Con&longs;equens non rectè inferri; & compul&longs;us ad id probandum, nihil tamen aliud quàm hoc dicas, Plato enim &longs;en&longs;u non caret, vt falsò, a&longs;&longs;umis, &longs;ed planè &longs;en&longs;u præditus e&longs;t. Videlicet quæ&longs;tio non erit de veritate Con&longs;equentis, nam ego quoque Platonem &longs;en&longs;u carere fal&longs;um reputabo: &longs;ed de nece&longs;­&longs;itate con&longs;equutionis, quam tu infirmare deberes, ne euerteret tuum Antecedens; neque ego falsò a&longs;&longs;u­mam, carere Platonem &longs;en&longs;u, qui ne a&longs;&longs;umam quidem: &longs;ed nece&longs;&longs;ariò &longs;olummodò, & vt conclu&longs;ionem dedu­cam; tamet&longs;i deductum a&longs;&longs;umere po&longs;&longs;im, vt o&longs;tendam te contradicere tibi ip&longs;i, tanquam coactum a&longs;&longs;erere Pla­tonem &longs;en&longs;u de&longs;titui, quem a&longs;&longs;eras præditum &longs;en&longs;u.

Pergis porrò, Nempe volumus, & nece&longs;&longs;ariò exigimus (quod ip&longs;a quoque rei natura po&longs;tulat) vt motus, qui per totamAC, & per partem AB, &longs;iue per æqualem DE, eadem planè velocitate incipiat, & eadem velocitate progrediatur, per totam AB, & per ip&longs;am DE, ex B verò ita velocitas augeatur, vt tandem in C dupla inueniatur eius, quæ fuit inB, vel in E. At, optime Vir, quod vis quidem, & exigis, vt cœptus ex A motus, &longs;iue progre&longs;&longs;urus &longs;it v&longs;que ad C, &longs;iue de&longs;iturus in B, eadem planè velocitate incipiat, & progrediatur v&longs;que ad B, idip&longs;um e&longs;t, quod po&longs;tulat ip&longs;a quoque rei natura (vtcumque po&longs;teà cau&longs;&longs;eris me non in&longs;pexi&longs;&longs;e illam penitiùs.) Quod autem vis, & exigis, vt velocitas ex B ita augeatur, vt tandem in C dupla inueniatur eius, quæ fuit in B, idip&longs;um iam e&longs;t, quod o&longs;ten&longs;um e&longs;t tantùm auer&longs;ari Naturam, quantùm auer&longs;atur motum in&longs;tantancum. Quam­obrem, non &longs;ufficit tibi, vt velis, atque exigas velo­citatm in C duplam e&longs;&longs;e velocitatis in B, &longs;ed re&longs;tat, vt illud, &longs;i po&longs;lit, o&longs;tendas. Quomodo verò id vnquam po&longs;&longs;is, ni&longs;i volendo, & exigendo, vt quod quæritur, tibi concedatur, atque adeò petendo, vt loquuntur, principium? Idip&longs;um e&longs;t, quod te feci&longs;&longs;e, circa relata verba, obieci articulo XI. & quod tamen iam repetis con&longs;tanter. Quippe eò quoque te iam adegit, quem exi&longs;tima&longs;ti te po&longs;&longs;e di&longs;tinguere priorem &longs;en&longs;um, à po&longs;teriore valde diuer&longs;um. Nam po&longs;tquàm dixi&longs;ti eum &longs;en&longs;um verum e&longs;&longs;e, ac nece&longs;&longs;arium, i&longs;thæc

verba tua &longs;equuntur, Si enim in triangulo æqualia spatia de&longs;ignentur AD, DE, EF, &c. & in D acqui&longs;itus &longs;upponatur vnus gradus, & in E duo, & tres in F; manife­&longs;tum e&longs;t dos gradus, ad quos acceleratio per­ueni&longs;&longs;e ponitur in E, e&longs;&longs;e ad vnum gradum acqui&longs;itum in D, vt spatium AE, ad spa­tium. AD. Deprehendere enim &longs;tatim licet, quemadmodum idip&longs;um &longs;upponas, quod pror­sùs controuertitur: nempe in E e&longs;&longs;e duos gradus, vbi vnus fuerit in D. Ni&longs;i verò hoc e&longs;t; quid nam tandem e&longs;t, quod dicunt petere principium? Subinnueram ego articulo eodem id mouere te, quòd velocitas ac­qui&longs;ita in C (re&longs;umendo nempelineam ABC) &longs;it re­uerâ maior, quàm acqui&longs;ita in B; &longs;ed tu attendere nolui&longs;ti ex eo, quòd &longs;it maior, non &longs;equi tamen e&longs;&longs;e duplam; ratus &longs;cilicet te penitiùs in&longs;pexi&longs;&longs;e rei natu­ram, ac eo principio &longs;emper abductus, de quo tota e&longs;t controuer&longs;ia; itemque opinione illa, quod in trian­gulo, lineæ ba&longs;i parallelæ repræ&longs;entare gradus veloci­tates valeant, &longs;i partes cruris alterutrius ip&longs;is re&longs;pon­dentes repræ&longs;entent &longs;patia; non aduertendo, quî i&longs;ti gradus inæquales &longs;int, & à &longs;eip&longs;is differant, dum acquiruntur, & dum manent; & quid incommodi ex hac repræ&longs;entatione trahatur. Videtur &longs;altem occa&longs;io dubitandi fieri debui&longs;&longs;e, po&longs;tquàm admonitus à me, fal&longs;um deprehendi&longs;ti id Experimentum, cui &longs;oli in­nixus, prounciâras velocitatem duplam e&longs;&longs;e ex du­pla altitudine; ac &longs;altem ob&longs;erua&longs;ti globum cadentem ex A in C, hoc e&longs;t ex altitudine duarum
&longs;ui diametrorum, non eleuare cum oppo&longs;ita lance duplum eius ponderis, quod eleuat ex A in B, hoc e&longs;t ex altitudine vnius: &longs;ed res e&longs;t po&longs;teà fu&longs;iùs dicenda. Heic &longs;olùm moneo, quod &longs;ubdis tuam, & communem aliorum &longs;uppo&longs;i­tionem e&longs;&longs;e primæ Propo&longs;itionis (&longs;eu &longs;uperioris A&longs;­&longs;umptionis) Galilei Antecedens, e&longs;&longs;e illam quidem tuam, aliorumque &longs;uppo&longs;itionem, ip&longs;amque fal&longs;am, ac impo&longs;&longs;ibilem; &longs;ed à Galileo tamen hypotheticè &longs;o­lùm v&longs;urpari, & Antecedens fieri, vt quid ex ea incom­modi nece&longs;&longs;ariò &longs;equatur, demon&longs;tret. Vnde & quod ais, ni&longs;i aduer&longs;us Chimæras, & Tragelaphos depugnet,vides quonam &longs;en&longs;u accipiendum &longs;it; & quod &longs;upere&longs;t, ip&longs;e iam agno&longs;cis, an eius rationem merum e&longs;&longs;e Paralo­gi&longs;mum probâris vllo argumento.

Quòd &longs;i tamen præoccupatus contrariis decretis animus tuus, nondum clarißimam veritatis huius lucem plenè per&longs;picit, ac penitùs agno&longs;cit, Concipe in triangulo ABC partes lineæAC non iam spatij parteis æqualeis de&longs;ignare, &longs;ed temporis. Tunc ex tuis, & Galilei principijs facilè agno&longs;ces velocita­tem in E, hoc e&longs;t in fine &longs;ecundi temporis acqui&longs;itans, veloci­tats in D acqui&longs;itæ duplam e&longs;&longs;e, perpetuóque

velocitates, & tempora in eadem e&longs;&longs;e ratione. Hoc autem con&longs;tituto, tuis ego, & Galilei armis ita aduer&longs;um te in&longs;urgo.

Et verò opperior.

Si velocitatis incrementa tempori bus æqua­libus acqui&longs;ita eam inter &longs;e rationem ob&longs;erua­rent, quam tempora, nece&longs;&longs;ariò ip&longs;æ quoque velocitates perpetuò e&longs;&longs;ent inter &longs;e, vt tempora, e&longs;&longs;etque, exempli gratiâ, velocitas duobus temporibus æquali­bus acqui&longs;ita velocitatis primo tempore acqui&longs;itæ dupla.

Scilicet i&longs;ta tibi e&longs;t hypothetica Propo&longs;itio. A&longs;&longs;um­tio &longs;equitur.

At quoties velocitas quælibet alterius e&longs;t dupla, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt eodem, aut æquali tempore à velocitate dupla &longs;patium decurratur duplum eius, quod percurritur à velocitate &longs;ubdu­pla.

Conclu&longs;ionem &longs;ubtices; nam quod &longs;equitur e&longs;t qua&longs;i Sub&longs;umptum. Quæ&longs;o te verò, ecquam nam po&longs;&longs;es exinde deducere, con&longs;tante Syllogi&longs;mo ex ter­minis quatuor; neque tertio termino, vt decuit in hy­pothe&longs;i, vnà cum Propo&longs;itionis aut antecedente, aut con&longs;equente a&longs;&longs;umpto. Huiu&longs;modi enim videtur fui&longs;&longs;e debere A&longs;&longs;umptio.

At quoties velocitas quælibet est alterius dupla, velocita­tis incrementa temporibus æqualibus acqui&longs;ita eam inter &longs;e rationem ob&longs;eruant, quam tempora.

Ac tum Conclu&longs;io fui&longs;&longs;et.

Igitur &longs;i velocitas quælibet e&longs;&longs;et alterius dupla, nece&longs;&longs;ariò ip&longs;æ quóque velocitates perpetuò e&longs;&longs;ent inter &longs;e, vt tempora, e&longs;&longs;etque, exempli gratiâ, velocitas duobus temporibus acqui&longs;i­ta velocitatis primo tempore acqui&longs;itæ dupla.

Agno&longs;cis autem ecquid nam aduer&longs;um me heinc concludatur. Sed de A&longs;&longs;umptione tamen tua, tanquam habenda e&longs;&longs;et legitima, vt dicam, ea, vt po&longs;&longs;it quadam­tenus cum propo&longs;itione cohærere, nece&longs;&longs;e e&longs;t ita &longs;up­pleatur.

Quoties velocitas quælibet duobus temporibus acqui­&longs;ita alterius primo tempore acqui&longs;itæ est dupla; nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt eodem, aut æquali tempore (hoc e&longs;t aggregato duo­rum temporum) à velocitate dupla &longs;patium decurratur du­plum eius, quod percurritur (tempore nmpe vno, &longs;eu pri­mo) à velocitate &longs;ubdupla.

Tunc autem addo e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e, vt percurratur &longs;pa­tium non modo duplum, &longs;ed & quadruplum primi: &longs;i velocitas quidem acqui&longs;ita æquabiliter fuerit (qualis illa e&longs;t, qua de agimus) quatenus dum &longs;ecundus veloci­tatis gradus tempore &longs;ecundo acquiritur, & per ip&longs;um par &longs;patium illi, quod decur&longs;um fuit tempore primo, percurritur, percurruntur &longs;imùl duo alia per gradum velocitatis primo tempore acqui&longs;itum, ac in vigore per&longs;euerantem, veluti iam antè declaratum e&longs;t. Sed ecce Sub&longs;umis.

Si igitur primo tempore AD, spatium PM percurra­tur à velocitate &longs;ubdupla primo illo toto tempore acqui&longs;ita, eodem tempore &longs;imul percurretur &longs;patium PN &longs;patii PM duplum à velocitate dupla toto tempore AE acqui&longs;ita.

Cùm dicis eodem tempore, hoc e&longs;t primo, vnde quæ&longs;o a&longs;&longs;umis? Nam in A&longs;&longs;umptione quidem non

di&longs;tinxeras vrius velocitatis re&longs;pectu idem, aut æquale acciperes, & procliue fuit, vt acciperes re&longs;pectu duplæ, cui re&longs;ponderent duo tempora, &longs;iue, vt expre&longs;&longs;i, aggregatum temporum duorum, vnde & &longs;ub&longs;umendum fuit.

Si primo tempore AD, &longs;patium PM per­curratur à velocitate &longs;ubdupla, futurum vt toto tempore AE (&longs;iue duobus temporibus, aut aggregato duorum) percurratur spatium PN &longs;patij PM duplum.

Quo ca&longs;u rursùs addo futurum, vt non modò du­plum, &longs;ed etiam quadruplum percurratur.

Sicque eodem tempore ab eodem mobili percurretur totum spatium PN, & eius dimidium PM, quod e&longs;t impoßibile, ni&longs;i motus fieret in in&longs;tanti.

Eodem, hoc e&longs;t, primo, nullatenus &longs;equitur; eodem, id e&longs;t, aggregato duorum, ita vt totum &longs;patium PN per­curratur duobus, & dimidium PM illorum primo, &longs;e­quitur quidem, &longs;ed addendum, percurri in&longs;uper alia duo &longs;patia: quæ duo aliis iuncta, motu, qui fiat &longs;uc­ce&longs;&longs;iue, non in in&longs;tanti, percurrantur. Enimverò, vt Sub­&longs;umptum tuo &longs;en&longs;u probes, & te perinde, atque me, mutatis &longs;o ùm terminis, ratiocinari planum facias, hi&longs;­ce verbis pro&longs;equeris.

Nam, vt modo ratiocinandi tuo etiam vtar, &longs;umpto quo­piam alio &longs;patio RO, spatio PM æquali; concipiantur duo mobilia, quorum vnum per PN eodem momento moueri in­cipiat velocitate dupla, quo alterum per RO de&longs;cendit velo-citate &longs;ubdupla: tum nece&longs;&longs;e fuerit, vt quibu&longs;libet temporis momentis continuò partes spatii PM duplo maiores percur­rantur, quàm &longs;int partes &longs;patii RO, quæ ab alio mobili ii&longs;­dem momentis &longs;ubdupla velocitate decurruntur. Quo igi­tur tempore mobile lentius &longs;patium RO totum percurrerit, eodem alterum mobile duplò velocius &longs;patium PN etiam ab&longs;oluerit. Et quoniam, te iudice, alia ratio non e&longs;t, &longs;iue spa­tium RO, aut PM, à toto &longs;patio PN &longs;eiunctum, &longs;iue ei­dem coniunctum &longs;upponatur, nece&longs;&longs;arium planè fuerit, vt etiam ab vno, eodemque mobili, vno, eodemque tempore to­tum spatium PN, & eius dimidium PM percurratur; quod certum est e&longs;&longs;e impoßibile, ni&longs;i motus fieret in in&longs;tanti. Hæc ratiocinatio, variatis tantum terminis, de quibus contro­uer&longs;ia e&longs;t, tota (vt vides) tua est.

Imò, non tantum meam agno&longs;co, &longs;ed inuariatis etiam terminis, & qualem omninò aduer&longs;um te dedu­xi, agno&longs;co; adeò vt mirer ip&longs;um te, illam aduer&longs;um te comparatam, non variatis terminis retorquere in me, &longs;ed mutato nomine, v&longs;urpare aduer&longs;us teip&longs;um. Nam, vt mutares terminos, de quibus, vt ais, contro. uer&longs;ia e&longs;t, debueras idip&longs;um, quod ego ratiocinando habui pro Spatio, habere pro Tempore, quod pro Tempo­re, habere pro Spatio, cùm alterum alter arguamus, quòd velocitas exæquetur à me quidem Tempori, à te verò Spatio. Sic autem accepta linea PM pro tempo­re AD, & PN pro tempore AB, pro&longs;equi potues hoc modo.

Nam vt modo ratiocinandi tuo etiam vtar, &longs;umpto quo­piam alio tempore RO, tempori PM æquali, conmus duo mobilia, quorum vnum per PN eodem &longs;patio moueriincipiat velocitate dupla, quo alterum per RO de&longs;cendit velocitate &longs;ubdupla; tum nece&longs;&longs;e fuerit, vt quibu&longs;libet &longs;pa­tij partibus continuò momenta temporis PM duplò matora percurrantur, quam &longs;int momenta temporis RO, quæ ab aliò mobili ii&longs;dem partibus &longs;ubdupla velocitate decurruntur. Quo igitur spatio mobile lentius tempus RO

totum percurrerit, eodem alterum mobile duplò velocius tempus PN etiam ab&longs;oluerit. Et quo­niam te iudice alia ratio non est, &longs;iue tempusRO, aut PM à toto tempore PN &longs;eiunctum, &longs;iue eidem coniunctum &longs;upponatur: nece&longs;&longs;arium planè fuerit, vt etiam ab vno, eodemque mobili, vno eodemque &longs;patio totum tempus PN, & eius dimidium PM percurratur, quod certum e&longs;t e&longs;&longs;e impoßibile, ni&longs;i motus fieret in puncto.

Hoc &longs;anè modo fui&longs;&longs;es ratiocinatus variatis tan­tum terminis, ac facere mihi quandam re&longs;pondendi ne­ce&longs;&longs;itatem vi&longs;us fui&longs;&longs;es. Nunc autem, cùm terminos controuer&longs;os non varies, ac nihil concludas aduer&longs;um me, &longs;ed illud omninò, atque eodem modo, quod e&longs;t aduer&longs;us te conclu&longs;um: e&longs;t planè cur mirer &longs;ic captare te ex teip&longs;o triumphum. Nam & cum alioquin ita habes.

Hæc ratiocinatio, variatis tantum terminis de quibus controuer&longs;ia e&longs;t, tota, vt vides, tua e&longs;t; quam &longs;i vt legitimam admittis, tuis ip&longs;e plagis conclu&longs;us es: &longs;in autem reiicis, & ab­&longs;urdamagno&longs;cis, non rectè facis, dum nullo modo dißimilem, tanquam demon&longs;trationem defendis, & hanc eius loco tibi repo&longs;itam Paralogi&longs;mum iam e&longs;&longs;e, & non ni&longs;i eadem diftin­ctione di&longs;&longs;oldum fateri teneris.

Cùm, inquam, &longs;ic habes, per&longs;picis omninò, quo iure me dicas iis plagis conclu&longs;um, quibus tu potiùs à me irretitus teip&longs;um implicueris magis: aut-quàm meritò Paralogi&longs;mum cen&longs;eas, quod ratiocinium priùs probâris, & nunc tanti putaueris, vt tuum inde ratio­cinum duxeris e&longs;&longs;e confirmandum. Et pergis qui­dem,

Nempe aliud e&longs;t æqualibus &longs;iue spatiis, &longs;iue temporibus æqualia velocitatis augmenta acquiri, eaque eandem inter &longs;e rationem &longs;eruare, quam æqualia&longs;iue spatia, &longs;iue tempora ob­&longs;eruant; & aliud velocitates ip&longs;as integras &longs;ecundum &longs;e totas, & &longs;ingulas earum parteis analogas ab initio ad finem totius motus inter &longs;e comparatas, in eadem e&longs;&longs;e ratione, quæ inter æqualia &longs;iue tempora, &longs;iue spatia emen&longs;a reperiatur. Pri­mum illud verum e&longs;&longs;e nihil repugnat, at &longs;ecundum istud fal­&longs;um, & impoßibile est; quod &longs;i rectè Galileus aduerti&longs;&longs;et, Paralogi&longs;mum nobis pro demon&longs;tratione non obtru&longs;i&longs;&longs;et.

Verumtamen, ne confunde quæ&longs;o tempora cum &longs;patiis; cum ais aliud e&longs;&longs;e æqualibus &longs;iue &longs;patiis, &longs;iue tem­poribus, &c. Siquidem & facta ratiocinatione nihil conclu&longs;i&longs;ti contra tempora, vt te puta&longs;ti concludere; &longs;ed &longs;olùm contra &longs;patia, quatenus à me fuerant impe­tita: & tempora aliunde cum velocitatibus comparata nullam agno&longs;cunt di&longs;tinctionem, qualem te putas in­uehere: cùm & totæ velocitates, & ip&longs;arum partes, &longs;eu augmenta eandem &longs;emper proportionem cum tempo­ribus, partibu&longs;que corum analogis &longs;eruent. Quin­etiam, quod &longs;pectat ad &longs;patia, declaratum iam e&longs;t, quàm irrito conamine &longs;ic di&longs;tinguas, quatenus de mo­tu non quomodocumque, &longs;ed æquabiliter accelerato agitur; &longs;tupendumque e&longs;t, te in eo hærere, quòd Gali­leus non aduerterit fal&longs;um, ac impo&longs;&longs;ibile e&longs;&longs;e, quod &longs;ecundum ais, hoc e&longs;t, velocitates ip&longs;as integras, &c. &longs;i­quidem i&longs;tud e&longs;&longs;e fal&longs;um, impo&longs;&longs;ibileque non modò aduertit, &longs;ed etiam o&longs;tendit, quod tu recu&longs;as aduertere, con&longs;equi ex ea, quam tu &longs;equeris, opinione. Recu&longs;as, inquam, & ita habes, qua&longs;i idip&longs;um pro principio vero, atque nece&longs;&longs;ario à &longs;e credito v&longs;urpauerit; ac interim fui&longs;&longs;e ab eo Paralogi&longs;mum obtru&longs;um ais, quem nuilla­tenus o&longs;tendi&longs;ti, & prof&longs;&longs;us o&longs;tendere, incidi&longs;ti ip&longs;e in Paralogi&longs;mum.

Sed aliam quoque Propo&longs;itionem, optime Ga&longs;&longs;ende, non minùs fal&longs;am, atque impoßibilem numero xi. in fine mihi af­fingis; dum ais mad vulgatam motus accelerati definitionem con&longs;equenter loquentem, velle in de&longs;cen&longs;u per totum spatium AC bifariam diui&longs;um in B, partem BC tran&longs;curri

in dimidio eius temporis, quo percurritur AB; ex qua fal&longs;a &longs;uppo&longs;itione, &longs;equenti numero vnum In­commodum, & ad finem Respon&longs;ionis tuæ alia plura longè ab&longs;urdißima deducis, quæ tanquam con&longs;ectaria ex meis principiis, ac decretis nece&longs;&longs;ariò illata mihi obiectas. Vteam igitur Propo&longs;itionem &longs;emel tracte­mus, eius examen in commodiorem locum re&longs;erua­bimus.

Cùm tu Caput magni momenti per&longs;tringas adeò obiter; non po&longs;&longs;um ego non &longs;altem duo, aut tria quæ­dam adnotare. Quî enim Imprimis intactum præ­teream, quod me affingere tibi ais Propo&longs;itionem fal&longs;am; ac impo&longs;ßibilem, dum aio te ad vulgatam motus definitionem con&longs;equenter loquentem, velle in de&longs;cen&longs;u per totum &longs;patiumAC, bifariam diui&longs;um in B, partem BC tran&longs;curri dimidio eius temporis, quo percurritur AB? Etenim, quæ­&longs;o tuam fidem, an tua, an alterius fuerint, quæ &longs;unt iam &longs;uperiùs verba recitata? Su&longs;ceperas ip&longs;e otendendum in illa Galilei A&longs;&longs;umptione Paralogi&longs;mum, & præmi­&longs;eras, non vno modo tantum, &longs;ed pluribus intelligi po&longs;&longs;e, quomodo velocitates &longs;int inter &longs;e, vt emen&longs;a spatia; licet eadem spatia, neque eodem, neque æquali tempore percur­rantur: ac tum deligens modum vnum, qui præ cæte­ris id præ&longs;taret, atque idcircò &longs;&longs;umptionem Paralo­gi&longs;mi conuinceret, i&longs;thæc met &longs;ubeci&longs;ti verba, Vt graue de&longs;cendens per AB, tempus quodcumque in&longs;umat, putà quadrantem; ac deinde BC ip&longs;i AB æquale dimidio qua­drante percurrat; quis neget in C duplam haberi velocita­tem eius, quæ fuit in B? Et tamen idem graue totam AC, & dimidium eius AB eodem tempore non percurreret.Subinde autem qua&longs;i re ab&longs;olutè cófecta pro&longs;equutus es, A&longs;&longs;umptio igitur Galilei fal&longs;a e&longs;t, & totæ eius ratiocinatio merus Paralogi&longs;mus. Quæ&longs;o ergo te, quid tibi affinxi? Agno&longs;cis tua verba, an non? Propo&longs;itionem, inquis, fal­&longs;am, ac impoßibilem? E&longs;to verò, illam iam fal&longs;am, ac impo&longs;&longs;ibilem agno&longs;eas; at tunc &longs;altem veram, atque nece&longs;&longs;ariam habui&longs;ti, cùm illa &longs;ola v&longs;us fueris ad o&longs;ten­dendum Paralogi&longs;mum. Nam &longs;i fal&longs;am quidem tunc quoque, ac impo&longs;&longs;ibilem habui&longs;ti, quomodo proba&longs;ti id, quod intendti? Et, &longs;i &longs;en&longs;i&longs;ti po&longs;&longs;e eam tibi, tan­quam fal&longs;am, ac impo&longs;&longs;ibilem negari, quanam proui­dentia ip&longs;am communi&longs;ti? An o&longs;ten&longs;urus Paralogi&longs;­mum, volui&longs;ti &longs;ponte te exhibere paralogi&longs;tam ridi­culum, vt puta non alio principio, quam fal&longs;o, atque impo&longs;&longs;ibili vtcns, & quo pernegato, nudus, ac iner­ms, cùm te tamen tantopere o&longs;tenta&longs;&longs;es, reperirerisSed qualemcumque habueris: &longs;altem ego &longs;um bona fi­de v&longs;us, neque affinxi quicquam tibi; cùm non aliam tibi Propo&longs;itionem tribuerm, ni&longs;i, quam tu ip&longs;e pro principio ad conuincendum Galileum v&longs;urpaueris, quamque iam etiam fal&longs;am, impo&longs;&longs;ibilemque dicere non po&longs;&longs;is, quin arguas te nihil confeci&longs;&longs;e, &longs;ed ope­ram planè lu&longs;i&longs;&longs;e, in Galileum cùm in&longs;ulta&longs;ti: ac per­peram fui&longs;&longs;e glortatum its verbis, A&longs;&longs;umptio igitur Ga­lilei fal&longs;a e&longs;t, & tota eius ratiocinatio merus Paralogi&longs;mus.An dices Propo&longs;itionem fui&longs;&longs;e conditionalem? Si di­cas, eadem e&longs;t ruina. Siquidem facta conditionis ap­po&longs;itione, &longs;uppo&longs;itio aut vera tibi, ac nece&longs;&longs;aria, aut fal&longs;a, ac impo&longs;&longs;ibilis fuit. Si prius, vides contradictio­nem, qua fal&longs;am iam, ac impo&longs;&longs;ibilem agno&longs;cis; &longs;i po­&longs;teriùs, vides ludibrium, cui te fui&longs;ti expo&longs;iturus. An dices te po&longs;teà cen&longs;ui&longs;&longs;e difficile determinatu e&longs;&longs;e, quod tempus per primam, quod per &longs;ecundam de&longs;­cen&longs;us partem in&longs;umatur; ac ideò cœni&longs;&longs;e compara­tionem non ab v&longs;que initio, &longs;ed ab ip&longs;o &longs;olùm me­dio primæ partis? Si dicas, declaras te quidem &longs;ubdu­bita&longs;&longs;e po&longs;tmodùm, an hoc fortè principium non e&longs;&longs;et verum, nece&longs;&longs;ariumque: &longs;ed concedendum e&longs;t inte­rim, te, cùm ip&longs;um heic v&longs;urpa&longs;ti, aut non habui&longs;&longs;e ip­&longs;um fal&longs;um, ac impo&longs;&longs;ibile; aut vltrò voluiffe exhibere te Sophi&longs;ten planè ex&longs;ibilandum: quod ab&longs;it tamen vt cen&longs;eam. Vtcumque &longs;it, &longs;altem ego nihil affinxi. De­inde, quod dixerim te fui&longs;&longs;e con&longs;equenter ad definitionem vulgatem loqtum, nihil &longs;anè; affinxi; cùm nece&longs;&longs;e omninò &longs;it, v velocitatibus, ac &longs;patis eadem &longs;e ratio­ne habentibus, vbicumque a&longs;&longs;umpto æquali &longs;patio vitas &longs;t dupla, ibi &longs;it præc sè temporis dimidium; & plan proinde &longs;equatur, vt a&longs;&longs;umpta linea BC æqua­p&longs;i A cum velocitate decur&longs;us dupla, &longs;i AB qui­dem depu certo tempore, vt quadrante horæ, ip&longs;a BC percurratur octante, &longs;eu dimidio quadrantis. Po­ conqueteris me ex hac fal&longs;a &longs;uppo&longs;itione deducere &longs;equente vnum ncommodum (vt putà da­to &longs;emel fuerit pars AB, tempus nulla mtione po&longs;&longs;e, ni&longs;i fu­ acad: finem Respon&longs;ionis long qu tanquam con&longs;ectaria ex tuis principiis, ac decretis &longs;&longs;ariò illata tibi obiectem: verum quamobrem tanti momenti pruolandum, præter­bendo , præ retractandi ip&longs;um, &longs;eu attin­gendi vel deuiter, ob examen propo&longs;itionis re&longs;erua­tum in commodiore locum. Sed vtcumque &longs;it, re­putae: non potes, abunde e&longs;&longs;e, quòd propo&longs;itionem, exiqua iam, ac impo&longs;&longs;ibilem haas; cm & ob&longs;tent quæ mox obieci de impugna­to Paralogi&longs;mo, & comperiaris non &longs;atisfeci&longs;&longs;e, cùm em. In ommodum ite obieci articulo xlij. tan­quam con&longs;equens ex tuo decreto cum hac propo&longs;i­tione congruo, de &longs;patiis emen&longs;is, temporibus æqua­libus, in ratione continuò dupla.

Priu&longs;quam hæc de Paralogi&longs;mo, quem Galileo ob­ieci&longs;ti, dimiam, memini&longs;&longs;e iuuatobie ci&longs;&longs;e me tibi arti­culis XXXVI, & XXXVIII. fui&longs;&longs;e tenon &longs;ecus ratiocina-tum, quàm Galileum: atque idcircò &longs;i ille quidem Pa­ralogi&longs;mum admi&longs;erit, incidi&longs;&longs;e te, recidi&longs;&longs;eque

in cundem: ac o&longs;tendere vel ex ea &longs;ola ratiocina­tione tua, quæ relata e&longs;t articulo XXXIII. quemad­modum ex tuis principiis demon&longs;trare liceat, &longs;i velocitates &longs;icut &longs;patia &longs;int, fore vt totum, & pars eodem, aut æquali tempore percurrantur. A&longs;&longs;umptâ ergo, quæ illeic, lineâ, ideò probas &longs;patium DE, eodem tempore tran&longs;curri, quo SD; quia cùm AD dupla &longs;it ip&longs;ius AS, & AE ip&longs;ius AD, nece&longs;&longs;e &longs;it ve­locitatem in D duplam e&longs;&longs;e velocitatis in S, & veloci­tatem in E velocitatis in D. Cùm & aliunde, velo­citas per totam DE dupla &longs;it velocitatis per totamSD; quatenus quodlibet &longs;patium incœptum ab A, & terminatum inter D, & E, duplum e&longs;t alterius &longs;patii, quod &longs;it item incœptum ab A, & terminatum inter S, & D; Dico aut te inde nihil conclude­re, aut &longs;ic licere argumentari.

Si DE, & SD, eodem tempore percurruntur, quia veloci­tas à D in E, dupla e&longs;t velocitatis ab S in D.

Igitur, AD, & AS, eodem tempore percurrentur, quia velocitas, ab A in D dupla e&longs;t velocitatis ab A in S.

Et &longs;imiliter, AE, & AD eodem tempore percurrentur; quia velocitas ab A in E, dupla e&longs;t velocitatis ab A in D.

Ac rur&longs;us, quia vt velocitas per totam DE dupla e&longs;t velocitatis per totam SD, ita velocitas per totam SD debet e&longs;&longs;e dupla velocitatis per totam PS, & ve­locitas per totam PS, velocitatis per aliud vlterius di­midium, acita porrò, quantum licebit &longs;ubdiuidere ad v&longs;que punctum A, &longs;icque demum velocitas per totam AE repenetur dupla velocitatis per totam AD, & ve­locitas per totam AD velocitatis per totam AS; Dico aut te nihil concludere, aut &longs;ic licere ratiocinari.

Si DE, & SD eodem tempore percurruntur, quia velo­citas per totam DE, dupla e&longs;t velocitatis per totam SD.

Igitur, AD, & AS eodem tempore percurrentur, quia velocitas per totam AD dupla e&longs;t velocitatis per totam AS.

Et &longs;imiliter, AE & DA eodem tempore percurrentur, qui velocitas per totam AE, dupla e&longs;t veloci tatis per to­tam AD.

Quo, & non aliomodo Galileus, & ego ratiocina­ti &longs;umus. Adderem concludi eodem planè modo, per­curri AF triplum, AG quadruplum, &c. tempore eo­dem, quo eandem AD; verùm res deductu perfacilis e&longs;t, iuxta ea quæ pari ratione deducis &longs;equentibus articulis; & e&longs;t iam aliunde tempori parcendum.

IN ARTICVLOS XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. De Po&longs;tulato Galilei, Circa motum &longs;uper æque altis, non æquè inclinatis planis.

Tran&longs;eo igitur ad numerum xiv. in quo cùm initio, at­que in fine Galilei Po&longs;tulatum veri&longs;imile potiùs, quàm aut per &longs;e euidens, aut ex euidentibus demon&longs;tratum, cum eodem Glileo agno&longs;cis, candide omninò facis: &longs;ed id planè &longs;ufficit, vt cætera quoque, quæ ab eodem Galileo ex illo Po&longs;tulato inferun­tur, veri&longs;imilia tantum, & minimè demon&longs;trata cen&longs;eantur: eumque proinde nobis de motu accelerato, non &longs;cientiam (vt eam vocat) &longs;ed opinionem tantum tradidi&longs;&longs;e, quod &longs;olùm con­cludo.

At concludere &longs;imùl debes, aut in ip&longs;a Scientiæ voce hære&longs;cendum; aut &longs;i ip&longs;i non licuit vocem v&longs;urpare, cùm &longs;e nouam &longs;cientiam inuchere profe&longs;&longs;us e&longs;t; licere adhûc minùs tibi, qui illam P&longs;eudo-&longs;cientiam vocans, profiteris te veram, ac certam in eius locum &longs;ub&longs;ti­tuere; quatenus tradita ab illo experimentis innititur, quæ nullius hactenus fal&longs;itatis conuicta &longs;int; tua iis &longs;uffulcitur, quæ conuicta &longs;int nullius e&longs;&longs;e veritatis.

Quæ verò de Libro Torricellij posteà adiungis (et&longs;i ea non viderim) partim vera, partim fal&longs;a, aut &longs;altem incerta e&longs;&longs;e non dubito. Duas certè eius Propo&longs;itiones primas ego quo­que de globis euidenter demonstro; at quomodo ex prioribus illis duabus Propo&longs;itionibus po&longs;teriores inferantur, &longs;atis non video, ni&longs;i Galilei principia &longs;upponantur. Cùm enim globi pondere æquales E, &

F planis AC, & CD (vel CB) in&longs;i&longs;tentes, momenta ad de&longs;cen&longs;um retineant in reciproca, & permutata ratione planorum, ob eamque cau&longs;&longs;am momen­ta ip&longs;ius E, &longs;int ad momenta ip&longs;ius F, vt CB (&longs;iue CD) adCA; non apparet vnde euidenter concludi poßit E, qui pau­cioribus momentis deor&longs;um voluitur, & magis à motu perpen­diculari di&longs;trahitur, eundem nihilominus gradum velocitatis acquirere in A, quem globus F in B acqui&longs;ierit. Nam quod ais tarditatem motus spatij longitudine compen&longs;ari, conie­ctando quidem a&longs;&longs;eris; at (quod ad Po&longs;tulati per &longs;e, & ex terminis minimè euidentis nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;et) nulla id ratione demonstras.

Quod de Propo&longs;itionibus Torricellij ais, cogno&longs;ces id pleniùs, de quo dubitas, vbi legeris earum proba­tiones. Quod autem ais me coniectando, non vlla ratione demon&longs;trando tarditatem motus &longs;patij longitudine compen&longs;ari dixi&longs;&longs;e: adiicere debes, nihil fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e præter ip&longs;am, non coniect iram, &longs;ed euidentiam proponere: cùm te con­tendente globum per plana æque-alta, &longs;ed inæqualiter in­clinata pareis velocitatis gradus in fine decen&longs;us non acquirere;ac non demon&longs;trante, &longs;ed dumtaxat notum dicente, tantò minoribus momentis de&longs;cendere globum per planum, quantò minus accliue fuerit: excepi, non videre me, quomodo id concluderes, quatenùs non a&longs;&longs;umeres planum, quantò mi­nùs accliue e&longs;t, tantò e&longs;&longs;e quoque prolixius. Etenim notum quidem e&longs;&longs;e acquiri minores velocitatis gradus in minùs de­cliui, quod &longs;it decliutori æquale: at &longs;i, vt minus decliue, ita etiam prolixius &longs;it, notum quoque e&longs;&longs;e velocitatem in fine illius quæ&longs;itam e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e æqualem velocitati in fine decliuioris ac­qui&longs;itæ, prolixitate nempe de&longs;cen&longs;us paruitatem incremento­rum velocitatis compen&longs;ante Pro&longs;equeris.

Multa etiam totis numeris xv. xvi & xvii. adducis, ve experimentum Galilei de Pendulorum vibratione, & ad æqualem altitudinem a&longs;cen&longs;u defenda, &longs;ed fateris tamen, quod contendo, pendula eiu&longs;modi neque ad eandem, vnde ip&longs;a demi&longs;­&longs;a &longs;unt, altitudinem a&longs;cendere, neque ad æqualem &longs;emper, &longs;i ex punctis ad lineam horizontalem diuer&longs;imodè comparatis, &longs;uspendantur; huiu&longs;que etiam rei, ac diuer&longs;itatis cau&longs;&longs;as, at­que impedimenta inquiris, quæ &longs;i abe&longs;&longs;ent, tum eadem pendu­la ad æqualem perpetuò altitudinem præcisè con&longs;cen&longs;ura diuinas, non autem demon&longs;tras.

At beatus &longs;um &longs;altem, &longs;i non ab&longs;que aliqua, & cui nih lrefragetur, veri&longs;imili ratione, diuinem.

Sed, vt tu ip&longs;e agno&longs;cis, demon&longs;trationes quæro, non veri&longs;i­militudines, aut &longs;u&longs;piciones.

Tu verò & optimè facis, & beatior me longè es, &longs;i demon&longs;trationes adinuenias, nec ea amplexeris, quæ apertè fal&longs;a cùm &longs;int, ne veri&longs;imilitudinis quidem, aut &longs;u&longs;picionis nomen mereantur.

Quòd autem in Confirmationem adducis quatuor globos quatuor distinctis filis &longs;ic appen&longs;os, vt primi longitudo &longs;it vnius pedis, &longs;ecundi quatuor, tertij nouem, quarti &longs;exdecim: ai&longs;que eos, &longs;i ex quapiam altitudine &longs;imul dimittantur, &longs;uas inter &longs;e vibrationes ita componere, vt dum quartus globus vnam perficiet, tertius duas, &longs;ecundus treis, & primus quatuor ab&longs;oluat. Hæc, inquam, & quæ inde colligis, nec certiora &longs;unt, nec exactiùs cum experientia congruunt, quàm ea, qui­bus confirmandis a&longs;&longs;umpta &longs;unt. Et&longs;i enim in paucis ali­quibus vibrationibus ea ratio vtcúmque ob&longs;eruari videatur; breut tamen interrumpitur, vt &longs;æpius à me experientia combrobatum est; cuius etiam rationem indicat, qui nouaGalilei placita Gallicè reddidit lib. 1. artic. 17. vbi ip&longs;e quo­que &longs;e expertum e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erit, vibrationes omneis eiu&longs;dem pen­duli æquali tempore perpetuò non ab&longs;olui: quod tamen nece&longs;­&longs;arium e&longs;&longs;et, vt con&longs;en&longs;us ille vibrationum diutiùs perma­neret.

Illud de Pendulis experimentum ita certum e&longs;t, vt fal&longs;um nunquam deprehenderim, quoties a&longs;&longs;umun­tur, & quandiù manent longitudinum exqui&longs;itè ea­rumdem. Nam quia non ponderis, &longs;ed longitudinis variatio vibrationum celeritatem, aut tarditatem va­riat, ideò ni&longs;i quatuor illa pendula a&longs;&longs;umantur exqui­&longs;itè longitudinum præ&longs;criptarum, fiet &longs;en&longs;im, vt quod pendulum &longs;atis exqui&longs;itè con&longs;onare videbatur cum cæteris, vibrationum euariet, aut accelerando, &longs;i vel tantillum breuius æquo fuerit, aut retardando, &longs;i tan­tillum prolixius. Et aliunde quia filum, ni&longs;i metalli­cum &longs;it, diducitur &longs;en&longs;im, prolixiu&longs;que euadit, dum partim tortum detorquetur, partim pondere pertra­ctum tenuatur; idcircò inde quoque fit, vt ni&longs;i cauea­tur, ne fiat variatio, longitudinis, vibrationes, quæ per initia con&longs;onanter inter &longs;e fiebant, decre&longs;cant &longs;en&longs;im, ac denique di&longs;crepare deprehendantur. Heinc &longs;emper mihi con&longs;titit, quod pendulum primò di&longs;crepare acce­lerando animaduerti, fui&longs;&longs;e aliquantulum æquo bre­uius; quod remorando, aliquantò prolixius: vt pro­inde non mirer & tibi; & authori, quem citas, deprehen­&longs;am fui&longs;&longs;e aliquam vibrationum incon&longs;tantiam, & in­æqualitatem. Cæterùm res ip&longs;a in &longs;e e&longs;t omninò cer­ta: & vel ex eo, quod deprehendi&longs;ti vibrationes &longs;al­tem peraliquod tempus ita con&longs;onare, vt pendulum &longs;exdecim pedum vibrationem &longs;emel dumtaxat perage­ret, dum pendulum nouem, perageret bis, pendulum quatuor, ter: pendulum vnius, quater; potui&longs;ti intelli­gere, quàm hæc egregiè congruant cum iis, quibus confirmandis fuere v&longs;urpata; cum tu interim tale nihil in tuæ &longs;ententiæ confirmationem profere po&longs;&longs;is.

Opponis numero xviij. non &longs;atis àme refelli, aut erroris argui ea experimenta, quibus Galileus accelerationem motus in de&longs;cen&longs;u grauium tam per aërem, quàm per plana quælibet inclinata confirmat: nihil ue à me ad luci expostulas, præter experiundi modum di&longs;&longs;iciem varii&longs;que erroribus o noxium. Nimirum eo loco id &longs;olùm efficere volui, vt quilibet intellige-ret, minùs mirum videri, &longs;i Galileus errauerit: cùm non ni&longs;i experimento its erroribus obnoxio v&longs;us fuerit, qui nullâ dili­gentiâ vitaripo&longs;&longs;e videantur. Satis autem eadem illa expe­rimenta erroris po&longs;tmodùm reuincenda videbantur, &longs;i longé aliam accelerationis rationem in de&longs;cen&longs;u grauium interuenire demon&longs;trarem.

Non repugna&longs;&longs;em, &longs;i demon&longs;tra&longs;&longs;es; at demon&longs;tra&longs;­&longs;e non con&longs;titit.

IN ARTICVLOS XIX. XX. XXI. XXII. De Experimentis circaictum; impetum-ve grauium cadentium; ad explorandum impetu&longs;-ne, vt &longs;patium incre&longs;cat.

Reprehendis item numero xix, quod nulla &longs;peciali Expe­rientia confirmem, quod experientià con&longs;tare affirmo, nempeCorpus graue quodcumque ex qualibet altitudine per aërem cadens, & percutiens vt libet, perpetuò ex alti­tudine dupla duplò ampliùs, & ex tripla, quadruplave di&longs;tantia, triplò, quadruploque fortiùs percutere. Nempe vide bam &longs;atis manifestum e&longs;&longs;e id eodem Experimento comprobari po&longs;&longs;e, quo idip&longs;um po&longs;tmodum o&longs;ten&longs;urus eram in globo. Non fuit igitur cum operæ, ac temporis iactura du­plex ingerenda Experientia, vbi plu&longs;quam abundè &longs;ufficere potuit vnica.

Hactenus de Confirmatione tuæ illius A&longs;&longs;umptio­nis, quam &longs;uperiùs retulimus, vbi de Controuer&longs;iæ Statu. Sequitur videamus quid habeas de impugna­ta Probatione, ad quam &longs;pectabat Primum membrum Po&longs;terioris partis Operis totius. Quippe ratus te euer­ti&longs;&longs;e funditus Galilei &longs;cientiam, ac profe&longs;&longs;us te illi veram, certamque &longs;ub&longs;tituere, ducendum cen&longs;ueras initium ab ip&longs;a Experientia, tanquam à germano eius fundamento. Quandoquidem porrò his me affatus verbis fueras, Primùm ego te, optime Ga&longs;&longs;ende, ad claras, facileis, atque indubitatas Experientias prouoco, & in ijs ar­bitrum te, ac iudicem habere vehementer gaudeo. Prima peti­tur ex impetu, quo globus, aut graue aliud corpus quodcumque per aerrem sponte naturæ deorsùm cadit, ac percutit, &c.Quis heic loci non ex&longs;pecta&longs;&longs;et plu&longs;quàm vnicam Ex­perientiam? Quis exi&longs;tima&longs;&longs;et te ex vnica facere primam, & &longs;ecundam? Quis non credidi&longs;&longs;et à te, ni&longs;i omneis, ni&longs;i plurimas, &longs;altem plureis vnâ peractas, ob illud, corpus graue quodcumque? Certè, cùm &longs;tatim repetens, con&longs;tare facilè experientiâ dixi&longs;&longs;es corpus graue quodcumque ex qualibet altitudine per aerrem cadens, & percutiens, vt libet, &c. non &longs;perare non potui aliquam aliam Experien­tiam, præter vnicam in Bilance factam, in quam glo­bus cadens, & percutiens, neque e&longs;t corpus graue quodcumque, neque vt-libet cadit, percutitque. Sed­nimirùm tu talem Fxperientiam, tamet&longs;i foret vnica, tanti faciendam e&longs;&longs;e cen&longs;ui&longs;ti, vt e&longs;&longs;et in&longs;tar omnium, ac veritatem &longs;ic demon&longs;traret, vt facit ver non vna hirundo. Et, &longs;i talem quidem ip&longs;am inueni&longs;&longs;em, qua­lem &longs;perandam feceras, facilem, claram, indubitatam, ac, verbo vno vt dicam, veram: abfui&longs;&longs;em profectò, vt aliam te importunè rogitarem; fui&longs;&longs;et illa enim abun­dè, & &longs;atis. Nunc autem, cùm eam longè &longs;ecus &longs;e ha­bere compererim, & tu ip&longs;e non au&longs;is ampliùs, qua­lem priùs diuendere, &longs;icuti mox videndum e&longs;t; quis non aliam mecum abs te expetii&longs;&longs;et?

Quare quæ deinceps numeris xx. xxi. & xxii. adiicis, fru&longs;trà &longs;unt: cùm ex iis etiam vltrò datis, nihil aduer&longs;us in&longs;i­nuatam à nobis Experientiam, aut omninò contra nos (ob Exemplorum, quibus vteris, dißimilitudinem) concludas.

Fru&longs;trà &longs;unt, in quis; &longs;ed nimirùm, quia quod repo­neres, non fuit, & prætextu Exemplorum, quæ articulis XXI, & XXII. habentur, di&longs;&longs;imulare vi&longs;um e&longs;t, quæ op­po&longs;ui XX. circa varia Experimenta. Siquidem illa in eo recen&longs;ui, quæ tu videbaris potui&longs;&longs;e præ&longs;ertim intelli­gere, cùm diceres rem Experientiâ facilè con&longs;tare in graui quocumque; ac o&longs;tendi ip&longs;a non e&longs;&longs;e, qualia tu dicebas, facilia, clara, indubitata; teque ideò &longs;ollicitaui, vt decla­rares quemadmodum con&longs;taret tibi grauia ex altitu­dine dupla decidentia impetus e&longs;&longs;e duplò maioris, tri­plò ex tripla, &c. Tu verò, cùm quid re&longs;ponderes (aut dic &longs;altem, quomodo po&longs;&longs;im id interpretari) non &longs;up­peteret, factum &longs;atis e&longs;&longs;e puta&longs;ti, &longs;i ea diceres e&longs;&longs;e fru&longs;trà.Sed fru&longs;trà fuerint, quatenus ex te fru&longs;trà requi&longs;iui quæ laterent te; at non fuere fru&longs;trà, vt o&longs;tenderem, te non debui&longs;&longs;e id, quod in te minimè e&longs;&longs;et, o&longs;tentare. Certè enim iam non potui&longs;ti illud, quod mox, prætexere, non e&longs;&longs;e tibi operæ, tempori&longs;que faciendam iacturam; cùm excitatæ difficultates manife&longs;tum fecerint, quàm vtiliter operam, tempu&longs;que in iis impendi&longs;&longs;es. Quanquam & nulla vnquam pote&longs;tin rebus huiu&longs;cemodi diligentia e&longs;&longs;e &longs;uperflua; ip&longs;eque te&longs;tor fui&longs;&longs;e te, quod &longs;pectat ad me, ampliùs præ&longs;titurum paucis quibu&longs;dam ver&longs;ibus explicantibus vnicum, de quo con&longs;taret, Experimen­tum; quàm opere toto, toti&longs;que ratiociniis; ac in eo &longs;um &longs;emper, vt &longs;i vel deinceps proferre po&longs;&longs;is vnicum, manus vltrò dem, & totum quicquid con&longs;crip&longs;ero, deuoueam, flammi&longs;que addicam. Quippe fiu&longs;trà &longs;int mille ratiocinia, &longs;i vel vnicum refragetur Experimen­tum; vt fru&longs;tra &longs;omniemus monteis aureos, qui abeant &longs;tatim vel minima expergefactione in fumum. Quod ad ea &longs;pectat, quæ habeo &longs;equentibus articulis, tu Exempla dicis, vt po&longs;&longs;is di&longs;&longs;imilitudinem cau&longs;&longs;ari; cùm Experimenta &longs;int, quæ ad rem attineant, ac &longs;upparia &longs;altem &longs;int iis, quibus controuer&longs;ia dirimenda videa­tur.

Nam, ne hæream in &longs;ingulis, & dicam &longs;altem quidpiam de Primo; Notum e&longs;t, &longs;i va&longs;e cylindrico oppleto, integra momento &longs;ubducatur ba&longs;is, totum aquæ contentæ cy­lindrum &longs;tatim effluxurum, eo modo, quo &longs;tatim elabe­retur cylindrus marmoreus, aut quiuis alius &longs;olidus, &longs;i eodem va&longs;e contineretur. Vt autem in cylindro mar­moreo cadente non velociùs de&longs;cendit pars &longs;uprema, quàm infima, aut intermedia quælibet, quòd omnes ex æquo ferantur deor&longs;um, & par conficiant &longs;patium, pariterque accelerentur; ita concipimus in aqueo non velociùs de&longs;cendere partem &longs;upremam, quàm infi­mam, aut quamlibet mediam, &longs;ed parem e&longs;&longs;e omnium de&longs;cen&longs;um, omniumque accelerationem; atque id­circò perinde e&longs;&longs;e &longs;upremæ parti aquæ, &longs;iue aqua &longs;ub­&longs;it, &longs;iue nulla &longs;it: quatenus quæ &longs;ube&longs;t, tantum præce­dendo aufugit, quantum ip&longs;a pote&longs;t con&longs;equendo in­&longs;tare: ac fieri proinde, vt &longs;uprema aqua ad ba&longs;in dela­bens, tanto de&longs;cendat tempore, quanto &longs;i ex eadem altitudine per aërem delaberetur. Iam, cùm exiguum folùm foramen ad ip&longs;am ba&longs;in aperitur, idem propor-tione contingit. Nam &longs;i&longs;olus quidem e&longs;&longs;et cylindiulus aquæ re&longs;pondens ip&longs;i foramini, manife&longs;tum e&longs;t ip&longs;um perinde effluxurum, ac totum cylindrum ba&longs;i tota aperta. Quoniam verò talis cylindrulus copio&longs;iore aqua ambitur, non ideò quidem minùs effluit, &longs;ed efficitur, vt dum pars &longs;uprema antecedenteis con&longs;equi­tur, circum&longs;tantes aquæ &longs;upremæ partes in ip&longs;ius lo­cum propter fluxilitatem &longs;ubeant, ac pari modo, con­tinenteque &longs;equantur, de&longs;cendant, ac effluant; aliis nimirum, alii&longs;que inde&longs;inenter &longs;ub&longs;titutis, ab ip&longs;a v&longs;que &longs;uperficie, quæ idcircò &longs;emper complanata appareat, quov&longs;que &longs;ub effluxus finem excauetur, dum quæ &longs;u­pere&longs;t aqua parcior e&longs;t, quàm vt perinde facilè, abun­deque confluere po&longs;&longs;it. Itáque etiam foramine aper­to, aqua &longs;umma in locum ba&longs;eos, ip&longs;umve foramen tanta velocitate cadit, quanta per aërem caderet; ac licet proinde de eiusimpetu ex effluxu non &longs;ecus iudi­care, quàm ex ip&longs;o ca&longs;u; vt pote cùm effluendo cadat, & cadendo effluat; ac pari &longs;emper tempore ex &longs;ummo ad imum perueniat. Vide igitur an Exemplum di&longs;&longs;i­mile &longs;it, & non potiùs Experimentum (&longs;uppar mini­mùm) illiu&longs;met rei, de qua agitur: & quia quæritur, an impetus exprimatur duplex ex altitudine dupla, an ex quadrupla, i&longs;tud verò experimentum (&longs;eu exemplum mavis) duplum probat ex altitudine quadrupla, non dupla; agno&longs;ce quo iure dicas quæ habentur memo­ratis articulis fru&longs;tra e&longs;&longs;e, ac iis etiam vltrò datis, nihil me aduer&longs;us in&longs;inuatam à te experientiam, aut omninò contra te, ob exemplorum, quibus vtor, dißimilitudinem concludere.

IN ARTICVLOS XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. De Experimento in Bilance facto, ac aliud reuerâ probante, quàm velocitates e&longs;&longs;e &longs;icut &longs;patia.

At numero xxiii, & quatuor &longs;equentibus Controuer&longs;iæ caput attingis, cùm Experientiam de globo per aërem deciden­te examinas. Jngenuè enim fatendum e&longs;t, in mentem mibi nunquam incidi&longs;&longs;e, vt inquirerem, an globus ex vnius dia­metri altitudine decidens, po&longs;&longs;et vltra æquilibrium, & pondus &longs;ibi æquale ampliùs aliquid attollere.

Commendanda &longs;anè ingenua confe&longs;&longs;io (quan­quam addendum fui&longs;&longs;e videtur, non incidi&longs;&longs;e tibi in mentem, vt inquireres, non modò, an globus ex vnius dia­metri altitudine decidens, po&longs;&longs;et vltra æquilibrium, & pondus &longs;ibi æquale, ampliùs aliquid attollere: &longs;ed etiam, an globus idem æquilibrium, & pondus &longs;ibi æquale ex dimidio, quadran­te, octante, & penè dicam ex vncia altitudinis &longs;uæ diametrattolleret; cùm præci&longs;io &longs;it inter plus, & minus, & ip&longs;e in vtramque partem aberrâris tantopere) Commen­dandumid, inquam; &longs;ed cùm i&longs;tud &longs;it, vt præclarè ais, Controuer&longs;iæ caput, quatenus hoc vnum Experimentum fuit, quo res controuer&longs;a determinaretur, comprobare­turque à te: patere me duo quædam &longs;ubmirari. Vnum, cur adeò &longs;olemniter prouoca&longs;&longs;es me ad facileis, claras, indubitatas Experientias, quæ controuer&longs;iæ caput face­rent, ac Demon&longs;trationem tuam, &longs;cientiamque totam con&longs;tabilirent: cùm ecce habens vnicam, videri iis po&longs;&longs;es, qui rerum amantes verbis non capiuntur, ita o&longs;citanter illam peregi&longs;&longs;e, vt nihil e&longs;&longs;et minùs, quàm quod diceretur. Profectò ni&longs;i v&longs;us fui&longs;&longs;es voce Præ­ci&longs;ionis, alii&longs;que con&longs;imilibus, videri dumtaxat potui&longs;­&longs;es opinione præoccupatus, ac præ illius a more, volui&longs;­&longs;e non opinionem experientiæ, &longs;ed experientiam opinioni accom modare: Nunc autem non video, cur tot paginis, tantoque apparatu in&longs;titeris (etiam tot cautiones adhibendas iis, qui rem experiri &longs;crupulo­&longs;iùs vellent, præ&longs;cribens) vt te expertum crederemus, naturam illud in globo peculiare ac proprium e&longs;&longs;e volui&longs;&longs;e, vt eius diameter præci&longs;a e&longs;&longs;et men&longs;ura illius altitudinis, ex qua, &c. ac iterùm, hanc e&longs;&longs;e inter globos, & alias figu­ras differentiam, quòd in globis diameter altitudines præcis è definiat, vnde pondus, &c. Alterum, cur huiu&longs;imodi Ex­perimento deprehen&longs;o fal&longs;o; hoc e&longs;t, cùm verùm iam non &longs;it, vt contenderas, con&longs;tare Experientiâ corpus graue quodcumque ex qualibet altitudine per aërem cadens, & percutiens vt libet, perpetuò ex altitudine dupla dupla præcisè ampliùs, & ex tripla, quadruplave di&longs;tantia, triplò, qua­druplove fortiùs percutere; cur, inquam, pergas etiam­num eam Ratiocinationem habere, imò & acriter tueri pro Phy&longs;ica Demon&longs;tratione, quam non alij fundamento, quàm huic vnico Experimento &longs;uper­ex&longs;truxeris? Hoc &longs;anè e&longs;t, quod mihi videtur faten­dum &longs;imùl ingenuè fui&longs;&longs;e, ac parcendum &longs;imùl labo­ri, quo æque te exerceres, ac me, quemque declinare potucras, &longs;i neque meam Re&longs;pon&longs;ionem, neque tuas Vindicias e&longs;&longs;e cuulgandas cen&longs;ui&longs;&longs;es; cùm alioquin iam de&longs;titutus omni argumento, quo Demon&longs;tra­tionem &longs;uffulcias, ludere videaris omnem operam, dum operosè adeò in ea propugnanda de&longs;udas.

In quo tu quidem fœlicior fui&longs;ti; &longs;ed vereor non pa­rùm, ne accuratior illa tua experientia neutiquam tuæ parti &longs;uffragetur; quamuis dicas com nodè ad Galilei mentem accidi&longs;&longs;e, vt globus non-ni&longs;i ex quatuor diametrorum altitu­dine decidens attollere potuerit duplum eius ponderis, quod ex vnius diametri eleuatione &longs;ummum extulerat; &longs;icut nec tri­plum, ni&longs;i ex altitudine diametrorum nouem, &c. Ego enim tuo exemplo inductus, cùm idem tentare item voluerim; ne­que globum ex vnius diametri altitudine, &longs;uum pondus toties multiplicatum attollere comperi; neque ad duplicatum, tri­plicatumque pondus eleuandum, ad tantam altitudinem attolli debui&longs;&longs;e. V&longs;us &longs;um quidem bilance obuia, & fortaßis non ita exacta, & globo Porphyretico vnciæ 1, drachm 2 &longs;atis exactè. Reperi autem hunc globum repetita aliquoties operatione ex vnius diametri altitudine eleuare &longs;olùm vncias 5, dr. 2 (ne&longs;cio an vitio bilancis acciderit, vt maius pondus non extulerit) at idem globus duplum illius ponderis, ex diametris tribus, tri­plum ex quinque, quadruplum ex &longs;eptem, quintuplum ex nouem &longs;ustulit; interruptus autem nihil vlteriùs tentare po­tui. Ex his autem adhûc vides (quod totius controuer&longs;iæ ca­put e&longs;t) æqualibus spatiis æqualia acquiri velocitatis aug­menta. Hanc ego tamen operationem tibi tanquam exactam non propono, quia necdum mihi per otium licuit eam adhi­bere diligentiam, quamres huius momenti pro &longs;uo merito po­&longs;tulat: &longs;ed vt te quoque ad exactam illius rei experientiam inuitem; ex qua tota de motu accelerato controuer&longs;ia diri­menda videatur.

Po&longs;trema hæc verba, quàm e&longs;&longs;ent te digna; ni&longs;i aliunde Demon&longs;trationem, quod mox obiiciebam, ita propugnares, ac&longs;i foret iam controuer&longs;ia à te diremptaEt quod inuitas quidem me ad experiundum iterùm; &longs;cito me iterum expertum, ac adhibitos mihi fui&longs;&longs;e ad­iutores in&longs;igni peritia, & in experiundo &longs;edulitate, ac diligentia claros Petrum Petitum, & Danielem Auberium Maurerium; ac nihil tamen vnquam mihi, quale tu narras, contigi&longs;&longs;e. Nam v&longs;urpatis globis duobus altero plumbeo vnius vnciæ, altero ligneo drachmæ vnius cum triente, fuit &longs;emper eadem proxi­mè ratio, quam in Re&longs;pon&longs;ione iam de&longs;crip&longs;i, exhibita; & cùm aberratum ab ea &longs;en&longs;ibiliùs e&longs;t, ecce quid adhunc præ&longs;titum fuerit iis numeris, quos ip&longs;e habes. Plumbeus, cùm ex diametro vna extuli&longs;&longs;et vncias 7, dr. 1: extu­lit deinceps ex tribus 11, 3: ex quinque 14, 2: ex &longs;eptem 16, 3: ex nouem 17, 6: cùm iuxta tuam ob&longs;eruationem efferre debui&longs;&longs;et ex tribus 14, 2: ex quinque 21, 3: ex &longs;eptem 28, 4: ex nouem 35. 5. Ligneus, cum ex diametro vna extuli&longs;&longs;et drachmas quindecim, extulit deinceps ex tribus 24, ex quinque 30, ex &longs;eptem 36, ex nouem 41: Cùm debui&longs;&longs;et per te efferre ex tribus 30, ex quinque 45, ex &longs;eptem 60: ex nouem 75. Immane quanto di&longs;crimine! Et non cau&longs;&longs;or quidem proptereà cuam fidem; &longs;ed e&longs;t cur demirer profitentem te veram, ac certam &longs;cientiam in hac Experientia, vt clara, facili, indubia fundatam, &longs;ic iam hærere, qua&longs;i priùs expertus nihil fueris; ac non au&longs;is hanc operationem, tanquam certam proponere, partim Bilancis incu&longs;ans vitium, quæ exacta fortè non fuerit, partim quampiam occu­pationem, quæ te ob&longs;eruantem interruperit. Profe­ctò enim Tu, &longs;i quis alius, certus e&longs;&longs;e huius rei debui&longs;ti; vt qui non modò fueris profe&longs;&longs;us te certam de ip&longs;a &longs;cientiam tradere; &longs;ed etiam iam &longs;cientiæ, &longs;eu Demon­&longs;trationis, qua feceris certam, Vindicias con&longs;cribas. Non moror item, quòd po&longs;tquàm mihi fœlicitati cui­piam verti&longs;ti, incidi&longs;&longs;e mihi in mentem vt quidpiam, quod tu non inqi&longs;i &longs;&longs;es, inquirerem (vtcumque ea videri po&longs;&longs;it non tam fui&longs;&longs;e fœlicitas, quàm non-nihil maior circa rem non raram, neque inex&longs;pectatam attertio) non moror, inquam, quòd temperâris aduer&longs;atiuâ, &longs;ed ve­reor: quippe cùm fauente mihi Experientia &longs;pon&longs;orem me dem, non e&longs;&longs;e quamobrem de me, deque Galileo verearis, quatenus dixi pondus duplum non eleuari ante ca&longs;um ex altitudine quadrupla, neque triplum ante ca&longs;um ex nonupla, &c. &longs;ed e&longs;&longs;e quamobrem verearis de te, qui præ&longs;tare perinde te, refragante Experientiâ, &longs;pon&longs;orem non po&longs;&longs;is.

Non in&longs;to demùm quanto oporteat te tuæ &longs;on­tentiæ amore teneri, qui etiam quæ&longs;ieris ex qualicum­que illo progre&longs;&longs;u remedium, quò iubere po&longs;&longs;es viderem, ex his adhûc (quod totius controuer&longs;iæ caput foret) æqualibus spatiis æqualia acquiri velocitatis augmen­ta: cùm, vt præteream me longè &longs;ecus inter experiun­dum vidi&longs;&longs;e, vti ex facta gemina comparatione clarum e&longs;t; tu, mendo&longs;o etiam progre&longs;&longs;u, tanquam vero &longs;up­po&longs;ito, id videre me iubeas, quod ne ip&longs;e quidem aut videas, aut videre po&longs;&longs;is. Siquidem, vt videres, opor­teret quemadmodum velocitas acqui&longs;ita ex &longs;patio, al­titudineve diametri vnius, exprimitur eleuatione pon­deris vnciarum 5, dr. 2: ita acqui&longs;itam ex &longs;patio duplo, &longs;iue ex altitudine diametrorum duntaxat duarum, exprimi eleuatione dupli ponderis, vnciarum videlicet 10, dr. 4; & ex triplo, &longs;iue ex altitudine diam etrorum trium, eleuatione tripli, &longs;eu vnciatum 15, dr. 6, cùm tu ta­men videas eleuari duplum, &longs;iue vncias 10, dr. 4, non ex &longs;patio duplo, &longs;ed ex triplo, ex quo eleuari oporteret non duplum, &longs;ed triplum, &longs;euvncias 15, dr. 6. Idip&longs;um dico de cæteris ad v&longs;que altitudinem diam etrorum nouem, ex qua attolli oporteret ponderis nonuplum, &longs;eu vncias 47, dr. 2, non, vt ais, quintuplum &longs;olùm, &longs;eu vncias 26, dr. 2. An placuit tibi progre&longs;&longs;us ille per nume­ros impareis, vnum, tria, quinque, &longs;eptem, nouem, quo­rum &longs;untinter &longs;e interualla æqualia? Atqui oporteret hoc ca&longs;u ex diametro vna nihil attolli ponderis, ac &longs;u­peratis deinde duabus diametris, attolli pondus &longs;im­plum, &longs;iue vncias 5, dr. 2, & &longs;uperatis adhûc duabus du­plum, & adhûc duabus triplum, &c: cùm tu velis ta­men ex altitudine nulla, qua&longs;i cyphra, ad altitudinem v&longs;que integræ diametri, qua&longs;i vnius, attolli pondus &longs;im­plum, &longs;eu vncias 5, dr. 2, adeò proinde, vt &longs;i per &longs;patia æqualia men&longs;urata diametris procedere velis, nece&longs;&longs;e &longs;it, vt po&longs;t primam diametrum, cui velocitatem attollen­tem &longs;implum attribuis, accipias &longs;ecundam, cui attol­lentem duplum attribuas, &c. Dicerem id fortè placui&longs;&longs;e, quòd exi&longs;timâris videri vtcumque congruere cum eo, quod defendispo&longs;teà, primum primæ partis dimidium, qua&longs;i pro nihilo haberi, ac numerandum motum dun­taxat ab initio v&longs;que &longs;ecundi dimidii, & pergendum per &longs;ecundam, tertiam, & cæteras parteis, quarum quæli­bet duo dimidia contineat. Verum, vt taceam notum e&longs;&longs;e, quàm parùm cohærenter id fieret, nihil e&longs;t cur tempus in coniectando teram, cùm etiam pigeat terere in iis, quæ dicuntur apertè.

Sed memineris totius &longs;ummi ponderis ex vnius diametri altitudine eleuati, non e&longs;&longs;e in &longs;equentibus operationibus acci­piendum duplum, triplum, quadruplum, &c. &longs;ed &longs;olius exce&longs;­&longs;us vltra æquilibrium a&longs;&longs;umendum e&longs;&longs;e duplum, triplum, qua­druplum, &c. quærimus enim accelerationis, ac velocitatis effectum, ad quem non pertinet æquilibrium.

Nequicquam profectò &longs;ollicitus es. Vtcumque enim exi&longs;timâris id e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, donec ea tibi in&longs;edit opi­nio, vt ex totidem diametris totidem præcisè eleuaren­tur pondera, præter æquilibrium, globo paria: nunc ta­men, cùm videas nihil e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e ad&longs;tringi, neque ad diametrum, neque ad pondus (imò neque ad figuram globi, &longs;i modò corpus eiu&longs;modi &longs;it, quod lancem ex æquo circa medium afficiat) &longs;ed liberum e&longs;&longs;e quamli­bet altitudinem pro prima a&longs;&longs;umere, & quodlibet pon­dus, quod &longs;ummum ex ea attolletur pro pondere pri­mo: con&longs;tat tale pondus, quodcum que illud &longs;it, & æquilibrio quidem comprehen&longs;o, germanam e&longs;&longs;e men­&longs;uram eius impetus, qui exprimitur ex ca&longs;u à tali altitu­dine; cùm &longs;i aliquid addatur tali ponderi, impetus &longs;it minor, &longs;i detrahatur aliquid, etiam ex æquilibrio, &longs;it maior. Quanquam & &longs;i per&longs;tes putare detrahendum e&longs;&longs;e æquilibrium, nihil erit quamobrem repugnem, aut quamobrem ip&longs;e proptereà lucratus aliquid videaris, cùm eo detracto tam ex primo, quàm cæteris ponderi­bus, quæ pondera &longs;uperfutura, &longs;unt pari progre&longs;&longs;ione &longs;int con&longs;equutura. Nam in exemplo quidem tuo, v g. &longs;eu numeros 5.2, 10.4, 15.6, 21, 26.2, detracto æqui­librio, &longs;eu comprehen&longs;o habeas (quod tibi forta&longs;&longs;is exprimendum fuit) eadem continuò erit progre&longs;&longs;io quinarii numeri cum quadrante, &longs;eu dr. 2; vt putà, &longs;eu dicas 4.2, 9.4, 14.6, 20, 25.2: &longs;eu 6.2, 11.4, 16.6, 22, 27.2. Sed res e&longs;t per &longs;e &longs;atis manife&longs;ta.

Nunc autem, Vir per&longs;picacißime, cùm in ea tota re diligentiam tuam, ac &longs;olertiam vehementer probem, & exa­ctiorem adhûc à te ex&longs;pectem; perinde probare non po&longs;&longs;um quæ &longs;equuntur reliqua: & primùm quod ais numero xxviii. fore, vt &longs;i penes globorum diametros men&longs;urandæ e&longs;&longs;ent eo­rum velocitates, demißi ex eadem altitudine globi duo eiu&longs;­dem materiæ, &longs;ed mole inæquales, pari celeritate non de&longs;cen­derent. Ponis autem exempli gratiâ duos globos, quorum vnus &longs;it diametro decies maiore, quàm alter, & minorem hunc dicis decuplò velociùs altero moueri. Sed &longs;agacitas tua hoc loco non aduertit primùm, à maiore globo vnius diametri de&longs;cen&longs;u tantum velocitatis acquiri, quantum à minore globo decem diametrorum de&longs;cen&longs;u acquiritur: nihilque omninò re­ferre, &longs;i è duabus velocitatibus inter &longs;e æqualibus altera plu­reis in parteis &longs;ubdiuidatur, quæ &longs;imùl iunctæ alteram exæ­quent; &longs;icut nec ratio acceleratæ velocitatis per quodlibet spatium variabitur, &longs;i partes eiu&longs;dem &longs;patij æquales ab vno minores de&longs;ignentur, ab altero maiores. Deinde, illud etiam non aduertit, vt &longs;i penes spatii parteis æqualeis in quacumque ratione acceptas, accelerationis velocitas men&longs;uretur, futurum omninò &longs;it, vt perinde eorumdem globorum diametris ea­dem quoque accelerationis velocitas men&longs;uretur; præ&longs;ertim &longs;i diametri (vt in propo&longs;ito exemplo) &longs;upponantur commen&longs;u­rabiles; quod & ex ip&longs;a rei natura, & ex proximè adducto eius exemplo, qui &longs;patium quodlibet, per quod fieret de&longs;cen&longs;us, nunc maiores in parteis diuideret, nunc in minores, euidentermanife&longs;tum e&longs;t. Non rectè igitur concludis globos eiu&longs;dem naturæ, &longs;ed mole inæqualeis, inæquali velocitate de&longs;cen&longs;uros, &longs;i penes eorum diametros expenderentur eorum velocitates.

Quoniam igitur me tam parùm e&longs;&longs;e per&longs;picacem, &longs;agacemque, arguis, vt quod dixi de duobus globis non aduerterim; age di&longs;quiramus, tua-ne per&longs;picacia, & &longs;agacitas aduerterit &longs;atis eam, quam in&longs;titui&longs;ti ani­maduer&longs;ionem. Ego quidem &longs;oleo in rebus, quæ di­cuntur graues, grauitatem duplicem (duplexve pon­dus) di&longs;tinguere. Vnam appello Simplicem, eam nem­pe, quæ conuenit rei etiam quie&longs;centi: vt putà qualem habet lapis, dum immotus terram &longs;uppo&longs;itam pre­mit, aut claua immota &longs;uppo&longs;itum cuneum. Alteram Adiectitiam voco, eam putâ, quæ rei ex motu accele­rato aduenit, & de&longs;inente motu euane&longs;cit; qualem &longs;ci­licet habet lapis, prout ex alto decidit, aut claua, prout tum decidit, tum robu&longs;ta quoque impingitur manu. Cùm verò &longs;implex grauitas men&longs;ura adiectitiæ &longs;it, qua­tenus pro exce&longs;&longs;u grauitatis &longs;implicis, quo vnum cor­pus &longs;uperat aliud, exce&longs;&longs;us quoque e&longs;t adiectitiæ, &longs;i vtrumque quidem ex eadem decidat altitudine: ideò &longs;implici grauitate duorum corporum pondere inæqua­lium data, habeo adiectitiam vtriu&longs;que ex pari ca&longs;u acqui&longs;itam, in eadem ratione, proportioneve, qua &longs;im­plicem: Adeò vt, &longs;i &longs;implex vnius &longs;it librarum decem, & alterius centum; vbi adiectitia prioris fuerit centum, po&longs;terioris futura &longs;it mille. Et quia grauitas vtriu&longs;que adiectitia ex effectu, &longs;eu percu&longs;&longs;ione in rem &longs;ubiectam facta cogno&longs;citur: ideò rem attendo penes percu&longs;&longs;io­nem, quatenus ip&longs;a notior e&longs;t, faciléque intelligitur, vbi percu&longs;&longs;io facta per vnum corporum illorum nota fuerit, notam quoque eam fore, quæ fict per alterum: adeò vt &longs;i, exempli gratiâ, prius corpus in vnam bi­lancis lancem decidens eam percu&longs;&longs;ionem faciat, qua altera cum pondere centum librarum attollatur, deci­dens po&longs;terius eam facturum &longs;it, qua attollatur cum pondere librarum mille. Iam, cùm tua verba fuerint, Tantam præcisè corporis e&longs;&longs;e velocitatem, quantus impetus, quantàque ip&longs;a percußio fuerit: impetum enim omnem, & percußionem ex velocitate e&longs;&longs;e, imò impetum ip&longs;um velocita­tem e&longs;&longs;e nullóque hæc ab inuicem di&longs;crimine dirimi: vt me­ritò proinde quaratione accre&longs;cit velocitas, eadem impetus, & percußio augeantur: eapropter licet dicere velocitates corporum illorum in fine motus ita &longs;e habere, vt &longs;i à priore acqui&longs;iti &longs;int decem gradus velocitatis, quibus pondus decem librarum adauctum &longs;it v&longs;que ad cen­tum, acqui&longs;iti etiam fuerint decem gradus à po&longs;teriore, quibus pondus centum librarum adauctum fuerit v&longs;­que ad mille. Et certè i&longs;ta graduum velocitatis æquali­tas in proportione partium grauitatis adie ctitiæ funda­ta, dici pote&longs;t cau&longs;&longs;a cur duo corpora pondere, &longs;iue grauitate &longs;implici &longs;ummè inæqualia (vt &longs;i alterum pen­dat libras mille, alterum non ampliùs, quàm vnciam) æquali cadant tempore; vnde & vici&longs;&longs;im arguantur e&longs;&longs;e æqui-velocia.

Accedamus propiùs ad hypothe&longs;in. O&longs;tendere volui velocitatis gradus men&longs;urandos non e&longs;&longs;e, vt tu a&longs;&longs;erebas, penes globorum diametros, quæ men&longs;ura­rent &longs;ingulos ca&longs;us. Sunto enim, inquam, globi, verbi caußâ, duo ex eadem materia, quorum vnus &longs;it diametrodecies maiore, quàm alius, & dimittatur vterque ex eademaltitudine: tunc, quia minor decidet per diametros decuplò plureis, quàm mator, fiet, vt attollat pondera &longs;ibi æqualia decuplò multipliciora, quàm attollat maior ex &longs;ibi æqualibus: Quare & &longs;equitur, vtper idem &longs;patium feratur decuplò ve­lociùs, ac decuplò citiùs, temporeve decies breuiore perue­niat ad lancem, quàm maior: hoc autem con&longs;tat quàm fal&longs;um &longs;it; cùm, &c. Con&longs;idera iam, an quid dicerem, non ad­uerterim. E&longs;to pondus maioris globi mille vnciarum, & clatus globus vna &longs;ui diametro &longs;upra lancem, in eam dimittatur; tum gradum velocitatis iuxta te acqui&longs;ie­rit, quo lancem percutiens alteram attollat cum pon­dere vnciarum mille, præter æquilibrium. E&longs;to pon­dus minoris, vnius, & dimittatur &longs;imiliter globus ex vna &longs;ui diametro, tum etiam gradum velocitatis vnum iuxta te acqui&longs;ierit, quo lancem vnam percutiens alte­ram attollet cum pondere vnius vnciæ vltra æquili­brium. Attollatur po&longs;teà, & dimittatur minor globus ex &longs;ecunda &longs;ui diametro, tum velocitatis gradus acqui­&longs;ierit duos, quibus attollantur duæ vnciæ, ac pari modo ex tertia diametro attollentur tres, ex quarta quatuor, & &longs;ic deinceps, quov&longs;que ex decima, hoc e&longs;t ex altitu­dine, è qua dimi&longs;&longs;us fuerit maior globus, attollantur decem. Itaque ex duobus illis globis ex eadem altitu­dine dimi&longs;&longs;is, percutiet minor lancem impetu decuplò maiore, proportione &longs;ui ponderis, quàm maior &longs;ui re&longs;­pectu percutiat (cùm ille &longs;cilicet attollat decuplum &longs;ui ponderis, i&longs;te attollat &longs;olùm tantumdem). Igitur &, cùm impetus, ac velocitas idem &longs;int, erit velocitas mi­noris maior decuplò per illud &longs;patium, quàm maioris, &longs;icque globus minor illud tempore decies breuiore, quàm maior percurret. Atque ego quidem &longs;ic ad rem aduerti. Ais iam tu, meam &longs;agacitatem non aduerti&longs;&longs;e, à maiore globo vnius diametri de&longs;cen&longs;u tantum velocitatis ac­quiri, quantum à minore globo decem diametrorum de&longs;cen&longs;u acquiritur. Verùm cùm ego aduerterim rem &longs;e reip&longs;a ita habere: aduerti tamen &longs;imùl id aduer&longs;ari tuis de­cretis, vnde & tua &longs;agacitas aduerti&longs;&longs;e duntaxat vide­tur quid fieret, non verò quid ex propriis a&longs;&longs;ertionibus &longs;equeretur. Pergis nihil omninò referre, &longs;i ex duabus ve­locitatibus inter &longs;e æqualibus altera plureis in parteis &longs;ub­diuidatur. quæ &longs;imùl iunctæ alteri exæquentur, &longs;icut nec ratio acceleratæ velocitates per quodlibet &longs;patium variabitur, &longs;ipar­tes eiu&longs;dem spatii æquales ab vno minores de&longs;ignentur, ab alio maiores: at nihil refert quidem, &longs;i velocitates æqua­les &longs;int, vt illæ reuerâ per illud &longs;patium &longs;unt: &longs;ed pluri­mùm refert, &longs;i inæquales &longs;int, vt tuis ex decretis e&longs;&longs;e de­ducuntur, Quod deinde &longs;ubdis, diuer&longs;um non e&longs;t.

IN ARTICVLOS XXIX. XXX. XXXI. XXXII. XXXIII.

De Tempore, quo R. P. colligit parteis &longs;patij &longs;ingulas decur&longs;um non iri.

Nihilo rectiùs numero xxx: etiam reprehendis, quòd &longs;ine respectu ad tempus definitionem accelerati motus aut inqui&longs;ierim, aut etiam con&longs;tituerim. Et&longs;i enim priùs accele­rationem motus cum partibus spatij, quàm cum partibus temporis æqualibus contulerim, cùm tamen vtrumque abun­dè, ac diligenter eadem Epi&longs;tola factum à me cerneres; &longs;atis iu&longs;tam huius repreben&longs;ionis an&longs;am accipere inde non potui&longs;ti.Volui&longs;&longs;es fortaßis (quod &longs;ine dubio facere potui) vt motum vniformiter acceleratum potius definirem e&longs;&longs;e eum, qui tem­poribus æqualibus velocitatis augmenta in continua ratione dupla reciperet: &longs;ed cùm Galileus æqualia cele­ritatis incrementa partibus temporis æqnalibus tribueret, procliue fuit, vt æqualia illa velocitatis augmenta statim &longs;pa­tij potiùs, quàm temporis partibus æqualibus attribuerentur. Sed hæc leuiora &longs;unt.

Dictum hucv&longs;que e&longs;t de tuæ Demon&longs;trationis A&longs;­&longs;umptione. Probare deinceps volui&longs;ti con&longs;equutionem Propo&longs;itionis; veruntamen duo qua&longs;i membra huiu&longs;ce Probationis fuerunt. Nam po&longs;tquàm ex tuo &longs;upe­riore Experimento collegi&longs;ti ex dupla di&longs;tantia celerita­tem acquiri duplam, ex tripla triplam, &c. agendum e&longs;&longs;e deinceps cen&longs;ui&longs;ti de Tempore, quòd ad ip&longs;um quoque celeritas motus respectum includat: ac &longs;ubinde adnixus es declarare Primùm, non &longs;ic decurri parteis &longs;patij, vt &longs;e­cunda percurratur dimidio temporis, quo prima, tertia triente, quarta quadrante, &c. vtcumque id videatur &longs;equi ex ratione illa incre&longs;centis &longs;patiorum in&longs;tar ce­leritatis: Secundò autem &longs;ic potiùs decurri, vt initio &longs;umpto ab inferiore primæ partis dimidio, quod cer­to tempore percurratur, &longs;ecunda, quæ eius dimidij &longs;it dupla, percurratur pari tempore: tertia verò triente eiu&longs;dem temporis, tanquam re&longs;pondens infimo eiu&longs;­dem primæ partis trienti: quarta quadrante, vt re&longs;­pondens quadranti, atque ita de cæteris; Ex quibus &longs;ubinde &longs;equatur, vt quemadmodum pars &longs;ecunda æquali tempore percurritur, &longs;ic percurrantur duæ &longs;i­mùl &longs;equentes; &longs;ic quatuor &longs;imùl &longs;uccedentes; &longs;ic aliæ octo, &c. Itaque dicendum e&longs;t prius de priore capite. Interim autem (circa id, quod heic obiicis) Recte­ne, &longs;it, an perperam factum, quod admonuerim non de­bui&longs;&longs;e temporis mentionem in definitione accelerati motus omitti; contextus meus, quem retexere nihil e&longs;t opus, &longs;atis o&longs;tendit. Quod autem deinceps Epistola eadem acceleratum motum non minùs diligenter cum tempore, quàm cum &longs;patio contuleris: idip&longs;um arguit non debui&longs;&longs;e mi­norem temporis rationem in eo definiendo haberi, quàm &longs;patii (vt præteream potui&longs;&longs;e quoque haberi non­nihil maiorem, quatenus à me in&longs;inuatum e&longs;t) ac futu­ram deinceps fui&longs;&longs;e comparationem tam cum illo, quàm cum i&longs;to cohærentiorem. Quod &longs;ubiicis me fortaßis volui&longs;&longs;e; idip&longs;um e&longs;t, quod potiùs veritatis amo­re volui&longs;&longs;em, &longs;i licui&longs;&longs;et quidem per te: &longs;ed nihil heic præuertendum e&longs;t: non &longs;anè, quòd i&longs;ta &longs;unt leuia; quandò in iis cardo controuer&longs;iæ vertitur: &longs;ed quòd &longs;it de ra­tione dupla temporibus æqualibus &longs;peciatim dicen­dum inferiùs.

Grauius e&longs;t, optime Ga&longs;&longs;ende, quòd numero xxxi. xxxii. xxxiii. non &longs;olum contra expre&longs;&longs;am Epistolæ meæ &longs;ententiam, &longs;ed contra euidentem quoque Demon&longs;trationis lucem velis à me ea dici, quæ verbis expreßis nego, quæque fal&longs;a e&longs;&longs;e non tan­tum pronuncio, &longs;ed clarè etiam, atque euidenter demon&longs;tro: ex ii&longs;que deinde, tanquam meis, ea mihi ab&longs;urda affingas, in quæ nemo, quantumvis hebes impingat. Demon&longs;trare certé debueras ea, quæ à me tanquam fal&longs;a reiecta vide bas, ex consti­tutis à me principiis nihilominus &longs;equi, antequam eadem, vt mea decreta impeteres: imò id &longs;olum faciendum tibi fuerat, vt me caußæ præuaricatorem euinceres, qui ea ip&longs;a fal&longs;ademon&longs;trarem, quæ ex meis nihilominus principiis clara, eui­dentique ratione inferrentur. Quid enim tibi opus fuit mul­tis paginis impugnare ea, quæ iam expugna&longs;&longs;em: & conqui&longs;i­tis vndique rationibus fal&longs;a o&longs;tendere, quæ fal&longs;a e&longs;&longs;e prior agno&longs;cerem? Et tamen nihil e&longs;t in tota tua Epi&longs;tola aliud, in quo acrius, animo&longs;iu&longs;que depugnes.

Quomodo quæ&longs;o, optimus, & non pe&longs;&longs;imus po­tiùs e&longs;&longs;em, &longs;i is quidem, quem tu me hoc articulo de­pingis, forem? Verùm, quia num tibi quid affinxerim: num quædam à te reiecta vt fal&longs;a, ex tuis principiis &longs;e­qui non o&longs;tenderim; num po&longs;tquam tu quædam ex­pugna&longs;ti vt fal&longs;a, ego non tam illa, quàm ex illis vt tuis, cætera &longs;uperfluè impugnauerim; quia, inquam num i&longs;ta &longs;e verè, fal&longs;óve habeant, cogno&longs;cendum e&longs;t ex ijs, quæ à te &longs;ubiiciuntur; idcircò nihil e&longs;t,

quod ad i&longs;ta regeri generatim debeat.

Atque in primis, eandem iterùm mihi Propo&longs;itio­nem affingis, quam iam &longs;upra numero 7. indicaui, & in hunc locum examinandam reieci. Vis enim, & &longs;iue demon&longs;tratione,s&s&longs;ine vlla vel probabili ratione ais, & qua&longs;i pro tuo iure &longs;upponis, graue de&longs;cen­dens per &longs;patium AB in parteis quotlibet æqualeis diui&longs;um, percurrere partem &longs;ecundam DE, in dimidio eius temporis, quo percurritur prior pars AD, & quod idem est, partem DE per­curri velocitate dupla eius velocitatis, qua tran&longs;­curritur AD.

Quàm falsò repetas hanc Propo&longs;itionem tibi à me affictam, feci abundè manife&longs;tum, cùm id obiter non &longs;um prætergre&longs;&longs;us, quod tu citato loco, hoc e&longs;t, in articulum xii, attigeras obiter &longs;olùm. Quippe tuis verbis recitatis, & deducta occa&longs;ione, ob quam illa texueras, demon&longs;tratum e&longs;t tuam fui&longs;&longs;e, quam iam inficiaris, expre&longs;&longs;am &longs;ententiam; heincque adeò probatum manet me non modò probabili, &longs;ed conuincenti etiam ratione (ni&longs;i te velis Paralogi&longs;tam, quod ab&longs;it vt cen&longs;eam, ridiculo&longs;i&longs;&longs;imum haberi) ac non meo iure, &longs;ed ex tuis verbis hanc &longs;uppo&longs;itionem, qua&longs;i tuam &longs;upponere, Graue de&longs;cendens per spatium AB in parteis quotlibet æqualeis diui&longs;um, percurrere partem &longs;ecundam DE (quæ illeic fuit BC) in dimidio eius tem­poris, quo percurritur prior pars AD (quæ illeic AB) & quod idem e&longs;t, partem DE percurri veiocitate dupla eius, velocitatis, qua tran&longs;curritur AD. Sequitur.

At Primum, quid amabò, caußæ est, cur cùm antè nume­ro tuæ Re&longs;pon&longs;ionis X. volueris velocitatem per totam AE duplam e&longs;&longs;e velocitatis per primam partem AD, idque ex meis quoque principiis nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erueris: nunc, mutato con&longs;ilio, velocitatem per &longs;olam partem DE velocitatis per partem AD acqui&longs;itæ duplam e&longs;&longs;e contendas: & quidem, vt ais, ex principiis item meis?

Quid cau&longs;&longs;æ &longs;it, quæris? Non &longs;anè mutatio con&longs;ilij in me; &longs;ed quæ fal&longs;orum principiorum, incommodo­rumque ex iis deductorum variatio in te ob&longs;eruatur. Nam quòd velis quidem velocitatem acqui&longs;itam in E e&longs;&longs;e duplam velocitatis acqui&longs;itæ in D, vt &longs;patium AE, &longs;patij AD duplum e&longs;t: contendo iam velocitatem, qua percurritur DE, e&longs;&longs;e duplam eius, qua tran&longs;curritur AD, &longs;eu, quæ acquiritur per AD: &, quòd tu contendas ab A, v&longs;que ad E, augeri æquabiliter, idcircò &longs;um argu-mentatus articulo illo velocitatem per totam AE, du­plam e&longs;&longs;e velocitatis per totam AD. Cùm hoc autem &longs;uo iam loco demon&longs;tratum abundè &longs;it: ideò illud &longs;o­lùm, quod tu huius loci facis proprium, e&longs;t attenden­dum. Quæ&longs;o itaque; cùm velis in D acqui &longs;itum e&longs;&longs;e vnum velocitatis gradum, & duos in E, an velis gradum acqui&longs;itum in D, manere per ip&longs;am DE, ac e&longs;&longs;e vnum ex iis duobus, qui acqui&longs;iti reperiuntur in E; an nolis? Si velis; igitur perip&longs;am DE &longs;unt duo gradus, vnus nempe manens, & alius, qui interim acquiritur. Si no­lis; igitur oportet duos gradus, qui &longs;unt in E, acqui&longs;i­tos e&longs;&longs;e per &longs;olam DE. An-non ergo vtrovis modo nece&longs;&longs;e e&longs;t velocitatem per &longs;olam DE, duplam e&longs;&longs;e eius, quæ acquiritur per AD? Dilemma e&longs;t, neutrum­que e&longs;t membrum, circa quod liceat tergiuer&longs;ari. Nam circa &longs;ecundum quidem, dicere nihil potes: cùm id &longs;it tamen reuerâ tuum; quatenus, vt &longs;uperiùs quoque adnotatum e&longs;t, vis velocitatem acqui&longs;itam per totam DE, e&longs;&longs;e duplam acqui&longs;itæ in D, & acqui&longs;itam in D perire: nam alioquin in E velocitas iam e&longs;&longs;et tripla, &longs;i­ue in E tres gradus e&longs;&longs;ent: cùm e&longs;&longs;e tu velis &longs;olùm duos, & acqui&longs;itos quidem per &longs;olam DE. Circa primum autem &longs;i forta&longs;&longs;is dicas manere quidem primum gra­dum, &longs;ed nihil agere; &longs;equetur &longs;olo &longs;ecundo gradu, qui per DE acquiretur, agente, partem DE tempore ni­hilo breuiore tran&longs;curri, quàm ip&longs;am AD: cùm etiam per te percurratur minùs, quam dimidio. Et, &longs;i dicas agere: Aut ob &longs;ui con&longs;tantiam duplò aget ampliùs, quàm per AD, vt &longs;uperiùs deduximus; & tunc incom­modum &longs;equetur, quod &longs;uprà quoque o&longs;ten&longs;um e&longs;t; quatenus DE percurretur præcisè triente primi tem­poris; & &longs;ecundum tempus integrum non effluet, ni&longs;i &longs;ub partem &longs;patij octauam, quod tu vis effluere cum ip&longs;a &longs;ecunda: Aut certè tantumdem; & tunc, quia etiam tantumdem aget, qui gradus acquiretur per ip&longs;am DE: recurret idip&longs;um, quod tu refugis; nempe partem DE percurri velocitate dupla illius, qua decur&longs;a fuerit AD.

Sed neutram Propo&longs;itionem probas, aut ex &longs;tatutis à me principiis vlla ratione deducis: & vt priorem iam &longs;uprà fal­&longs;am euici; ita nunc i&longs;tam e&longs;&longs;e impoßibilem, hac ratione cui­denter demon&longs;tro.

Imò de Priore quidem apertè probaui; neque tu quicquam aliud, quàm, vt aiunt, principium petii&longs;ti: & cùm te iam dicis euici&longs;&longs;e eam fal&longs;am; notum e&longs;t quæ­&longs;tionem non e&longs;&longs;e, an fal&longs;am euiceris, &longs;ed an euiceris non-tuam, &longs;eu ex tuis principiis minimè deductam. De Po&longs;teriore etiam rem feci apertam; neque cùm ego in&longs;titi nullum e&longs;&longs;e in mea argumentatione Paralo­gi&longs;mum, tu potui&longs;ti vllum o&longs;tendere: & cum iam &longs;u&longs;ci­pis demon&longs;trandum eam e&longs;&longs;e impo&longs;&longs;ibilem, minimè attendis quæ&longs;tionem non e&longs;&longs;e, an impo&longs;&longs;ibilis &longs;it, &longs;ed ex tuis ne deducta principiis.

Ex &longs;tatutis à me principiis, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt graue quodcum­que per spatium quodlibet, putà AB de&longs;cendens, æqualibus temporibus spatia continuò maiora, ac maiora decurrat in con­tinua ratione dupla.

Ex &longs;tatutis, inquis, principiis: imò hæc tibi con­clu&longs;io e&longs;t; quæ & fal&longs;a e&longs;t, & non probabitur deinceps à te, ni&longs;i ex ip&longs;i&longs;inet principiis, quæ vt fal&longs;a &longs;unt, ita nunc per ip&longs;am à te circulo in&longs;igni probantur. Sed tuum e&longs;to principium; quid inde?

At hoc dato, nece&longs;&longs;arium etiam e&longs;t, vt quanto tempore gra­ue de&longs;cendens percurrit &longs;ecundam partem DE, tantò præcisè spatium duplò minus antè percurrerit; nempe SD, quod &longs;upponitur dimidium &longs;uperioris spatij AD.

An-non agno&longs;cis circulum? Neque enim alia ratio­ne probas &longs;patia continuò percurri in ratione dupla, quàm quia &longs;upponis tanquam principium, partem DE percurri tanto tempore, quantò dimidium SD. Sed & hoc e&longs;to.

Nece&longs;&longs;e e&longs;t igitur, vt partes SD, & DE æquali tempore percurrantur.

Imò impo&longs;&longs;ibile e&longs;t; tantum abe&longs;t, vt nece&longs;&longs;arium; neque in te e&longs;t, vt nece&longs;&longs;itatem probes, ni&longs;i priùs o&longs;ten­deris velocitates e&longs;&longs;e vt &longs;patia, quod tantum abe&longs;t, vt hactenus quidem præ&longs;titeris, quin potiùs præ&longs;tare co­natus, tuo in Bilance Experimento, ip&longs;o euentu fueris delu&longs;us. Quanquam e&longs;to & i&longs;tud quoque.

At Tempus, quo percurritur SD pars inferior ip&longs;ius AD, nece&longs;&longs;ariò breuius e&longs;t tempore, quo decurritur pars &longs;uperior AS (alioquin motus per AD æquabilis e&longs;&longs;et, non autem acceleratus, vt per &longs;e manife&longs;tum e&longs;t.)

Admitto id quidem, &longs;ed independenter ex tuis principiis.

Pars igitur DE non percurritur in dimidio totius tem­poris, quo decurritur AD, &longs;ed in tempore aliquantò breuiore.

Id quoque admitto; &longs;ed omninò ex aliis principiis, quàm tuis.

Et con&longs;equenter pars DE non tran&longs;curritur velocitatedupla eius velocitatis, qua percurritur AD, &longs;ed velocitate maiore.

Et hoc admitto denique; verùm aliis prorsùs, quàm tuis principiis per&longs;ua&longs;us.

Ad hanc Demon&longs;trationem quid profers?

Hem! quid profero? Videlicet Primò tefal&longs;a v&longs;ur­pare principia, neque alia lege concludere ex ip&longs;is ve­rum, quàm &longs;i quis ex eo, quod a&longs;&longs;umat arbores omneis e&longs;&longs;e in cælo, & Lunam e&longs;&longs;e arborem, concludat Lunam e&longs;&longs;e in cælo. Secundò, committere te, vt vulgo aiunt, cir­culum, incidereve in Diallelum; vti obiter in&longs;inuatum e&longs;t, & tota ex &longs;erie tui operis con&longs;tat. Tertiò, te noua contradictione temetip&longs;um inuoluere, dum coactus vi &longs;uperioris dilemmatis, dicere teneris velocitatem per DE duplam e&longs;&longs;e velocitatis per AD, & nunc a&longs;&longs;umis, aut te proba&longs;&longs;e contendis eandem velocitatem per DE duplam e&longs;&longs;e velocitatis per SD, quod &longs;it &longs;olùm di­midium ip&longs;ius DE. Quartò te rursùs eâ implicari, quòd cùm huc v&longs;que volueris acqui&longs;itos e&longs;&longs;e ab A in E duos gradus, qui &longs;imùl iuncti &longs;int duplum illius, qui acqui&longs;itus e&longs;t ex A in D; velis iam eo&longs;dem duos gra­dus e&longs;&longs;e duplum illius, qui &longs;olummodò &longs;it acqui&longs;itus ex S in D. Quintò te idcircò omnia perturbare; qua­tenus quicquid hactenus dixi&longs;ti de &longs;patio in parteis æqualeis diui&longs;o, & incipiendo quidem ab A, vt proba­res velocitates acqui&longs;itas e&longs;&longs;e vt &longs;patia; de &longs;patiis iam, ac velocitatibus ita loqueris, vt &longs;i incipiendum &longs;it ab S, neglecto pror&longs;us dimidio AS. Sextò, non re&longs;ponde­re te quæ&longs;tioni; quoniam quæ&longs;tio e&longs;t, non an veloci­tas per &longs;olam DE &longs;it dupla velocitatis per AD; &longs;ed an e&longs;&longs;e duplam &longs;equatur ex tuis principiis, veluti præmo­nitum e&longs;t. Po&longs;tremò te vitiosè id o&longs;tendere, quatenus a&longs;&longs;umis vnum ex tuis principiis, cum quo Propo&longs;itio huiu&longs;modi non cohære&longs;cat: cùm id non &longs;ufficiat, ni&longs;i o&longs;tendas; te aut non habere aliud principium, quàm a&longs;&longs;umptum hoc: aut habere quidem, &longs;ed ex nullo ta­men ip&longs;orum illam con&longs;equi: aut habere iure eam de te &longs;iduciam, vt impo&longs;&longs;ibile &longs;it te tibi contradicere, ac non clarè per&longs;picere quid ex principio quolibet vel &longs;e­quatur, vel non &longs;equatur.

Eam certe, vt legitimam admittis?

Quin imò quàm varias ob cau&longs;&longs;as cen&longs;eam reiicien­dam, tanquam &longs;puriam, habes.

At, quod à te inexspectatum fuit, addis (quod in pari ca&longs;u etiam aliàs facis) inde vel maximè mea decreta reuelli, quòd ex iis adeò pugnantia concludantur.

Quamobrem verò id à me e&longs;&longs;e debuit inex&longs;pecta­tum; tibi præ&longs;ertim, viro &longs;apienti, cui nihil continge­re ex inopinato debet? An quia putâras non debere me tua decreta expendere, &longs;ed in tua verba, qua&longs;i man­cipium domino addictum iurare? An quia volueras, vt &longs;i quid fal&longs;um, aut repugnans occurreret, id non tam lenirem, vt conatus &longs;um facere, quàm omninò di&longs;­&longs;imularem? An quia contenderas, vt quicquid id fo­ret, nihil aliud, quam plauderem, & nihil con&longs;cientiam reueritus, creditæ mihi veritati remitterem nuncium, vt tibi adularer? Horum nihil credo: &longs;ed tamen non &longs;a­tis per&longs;picio, quî id fecerim præter tuam &longs;pem; ni&longs;i quòd i&longs;torum tuorum decretorum tanta per&longs;ua&longs;ione certus fueris, vt quemadmodum eatenus incideras in creminem, qui quicquam repugnans in ijs deprehen­di&longs;&longs;et (&longs;ic enim po&longs;teà memoras) ita ego minimus omnium, in quos po&longs;&longs;es incidere, impar pror&longs;us forem, à quo quicquam tale deprehenderetur.

Id, mi Ga&longs;&longs;ende, &longs;i adducta demon&longs;tratione diceres, tuo iure vtique diceres: at &longs;ine demonstratione, &longs;ine vlla veri&longs;imi­litudine id non &longs;emel tantum dicere, &longs;ed inculcare , &longs;ed in&longs;tare etiam acriùs, & tanquam de con&longs;tanti victoria trium­phare, vide an i&longs;tud &longs;it ingenitæ moderationis tuæ, atque etiam dignitatis.

Imò, mi Cazræe, Tuip&longs;e, quo iure in me &longs;ic in&longs;ultes, Vide. Iacturam fortè faciam vnius, aut alterius pagi­næ; &longs;ed nece&longs;&longs;itatem profectò imponis retexendi quid­piam ex ijs, ob quæ ita inueheris. Conquereris, quòd, meo iure, & &longs;ine vlla demon&longs;tratione, aut veri&longs;imilitudine di­xerim, atque inculcârim tua decretainde maximè reuelli, quòd adeò pugnantia exijs concludantur. (nam quòd alioquin tanquam de con&longs;tanti victoria triumphârim, hoc e&longs;t, ex&longs;ultabundus ge&longs;tierim, & qua&longs;i thra&longs;ofuerim gloria­tus; id vt à me alienum e&longs;t, ita Deo propitio, nu&longs;quam deprehendes.) Itaque id-ne ab&longs;que iure, & &longs;ine vlla demon&longs;tratione, aut veri&longs;imilitudine fecerim, perui­deamus. Verba tua fuerant vt retuli, articulo XXXI. Cùm enim ex &longs;uperioribus iam euidenter co in naturali grauium de&longs;cen&longs;u &longs;emper ex dupla di&longs;tantia celeritatem haberi duplam, & ex tripla di&longs;tantia triplam, atque ita deinceps ea­dem ratione celeritatem augeri; nihil procliuius e&longs;&longs;e potest, quàm vt quis existimet accelerationem illam fieri per &longs;ubdi­ui&longs;ionem primi cuiu&longs;libet temporis in parteis &longs;emper minores, pro multitudine, & ratione spatiorum æqualium, quæ motudecurruntur: ita videlicet, vt pars &longs;ecunda spatii ab&longs;oluatur dimidia parte temporis, quo prima decur&longs;a e&longs;t: & tertia pars &longs;patii tertia parte eiu&longs;dem primi temporis percurratur, & ita de cæteris. Excepi ego, heic profectò rur&longs;us mirari tuam &longs;agacitatem par e&longs;t, quatenùs eam non fugit error, qui ex po&longs;i­tione à te a&longs;&longs;erta con&longs;equitur, tamet&longs;i ip&longs;e non con&longs;equi, ex iis, quæ &longs;equuntur, contendas. Duo heic fuerunt: Vnum, Er­rorem e&longs;&longs;e, quòd &longs;ecundum &longs;patium æquale percurra­tur dimidio illius temporis, quo primum; tertium trien­te, quartum quadrante, atque ita de reliquis: Alterum,huiu&longs;modi errorem con&longs;equi ex tua pofitione, quòd celeritates &longs;e habeant vt &longs;patia, atque adeò, quod ex duplo di&longs;tantiæ celeritas habeatur dupla, ex triplo tri­pla, &c. Et de Priore quidem non fuit controuer&longs;ia, cùm tu e&longs;&longs;e errorem & confe&longs;&longs;us fueris, & aliquot etiam argumentis o&longs;tenderis. De Po&longs;teriore tota lis fuit, an nempe huiu&longs;modi error tuis ex principiis, &longs;eu ex po&longs;itione mox memorata &longs;equeretur, an-non. Et, &longs;i &longs;equeretur, an cùm deinceps & errorem o&longs;tenderes, & ex eo admi&longs;&longs;o repugnantia deduceres, non reuerâ o&longs;tenderes, ac deduceres aduer&longs;us teip&longs;um, vt cuius er­ror reuerâ e&longs;&longs;et, tanquam nece&longs;&longs;ariò deductus ex tuis principiis.

Iam verò illum ex tuis principiis, &longs;eu propo&longs;itione memorata &longs;equi, ex eo argumentatus &longs;um, quòd tem­pora e&longs;&longs;ent incre&longs;centium velocitatum &longs;ubmultiplicia: adeò, vt quod &longs;patium æquale &longs;ecundum dupla velo­citate percurritur, dimidio temporis percurratur, quo primum: & quod tertium tripla, triente; quod quar­tum quadrupla, quadrante, atque ita de cæteris. Subiunxi autem, atque ego quidem huc-v&longs;que nullum video paralogi&longs;mum: ac tum &longs;um conatus ex errore &longs;uppo­&longs;ito deducere ab&longs;urditatem. Quæ&longs;o igitur, an meo iure, & &longs;ine vlla, ni&longs;i demon&longs;tratione, &longs;altem veri&longs;imili­tudine dixerim hunc errorem ex tuis principiis deduci? Et cùm fuerim conte&longs;tatus in mea &longs;eu demon&longs;tratio­ne, &longs;eu veri&longs;imili ratione nullum &longs;ube&longs;&longs;e paralogi&longs;­mum; cur tu, &longs;i quempiam e&longs;&longs;e puta&longs;ti, verè &longs;ube&longs;&longs;e non o&longs;tendi&longs;ti? Nam quòd fueris ratiocinatus ex con­clu&longs;ione illa quam &longs;tatutum à te principium dixi&longs;ti, ve­locitatem per &longs;ecundam partem non e&longs;&longs;e duplam ve­locitatis per primam, id non arguit illud non &longs;equi ex alio tuo principio, ex quo aliunde etiam potuerit per media quæpiam alia mendo&longs;a illa conclu&longs;io trahi: ac poti&longs;&longs;imùm, cum &longs;it adeò verum, quod dicitur vulgò, ex po&longs;ito vno ab&longs;urdo con&longs;equi po&longs;&longs;e innumera. Quam­obrem neque vllus exinde concludi pote&longs;t paralogi&longs;­mus; neque non con&longs;tat quàm variè tua ratiocinatio peccet, quámque mea illa confiimetur ex confecto dilemmate, quod repetere nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e. Quæ&longs;o etiam, potueri&longs;-ne paulò antè exaggerere debui&longs;&longs;e me primùm demon&longs;trare ea, quæ à te tanquam fal&longs;a reiecta vi­de bam, ex con&longs;titutis à te principiis nihilominus &longs;equi, ante­quam eadem, vt tua decreta impeterem, &c. Scilicet res præ&longs;tita fuerat, & ita quidem, vt te inuita&longs;&longs;em, ad de­tegendum paralogi&longs;mum, &longs;i quem &longs;ube&longs;&longs;e exi&longs;timares. Mi&longs;&longs;um autem facio, vt non modo hoc præterm &longs;eris, &longs;ed di&longs;&longs;imulâris etiam incommodum ex hac po&longs;itione deductum de Progre&longs;&longs;ione illa &longs;patiorum plu&longs;quam tripla eodem articulo &longs;upputata; ni&longs;i quod ad calcem eius obiter memini&longs;ti, non tanquam incommodi, &longs;ed tanquam veræ progre&longs;&longs;ionis, quam vano labore re­qui&longs;ierim.

Ad duosarticulos &longs;equenteis, nempe XXXII, & XXXIII, poti&longs;&longs;imùm &longs;pectat, quod rursùs es ante conque&longs;tus me non &longs;olùm contra expre&longs;&longs;am Epi&longs;tolæ tuæ &longs;ententiam, &longs;ed contra euidentem quoque demon&longs;trationis lucem velle à te ea dici, quæ verbis expreßis negas, quæque fal&longs;a e&longs;&longs;e non tantum pronuncias, &longs;ed clare etiam, atque euidenter demon&longs;tras. At quomodo quæ&longs;o dicere id potes; cùm ex iam dictis quæ&longs;tio &longs;it duplex; vna, an &longs;it error, percurri &longs;ecundum &longs;patium dimidio temporis, quo primum, tertium trien­re, &c. altera, an is error &longs;equatur ex tuis principiis. Tu verò &longs;ic me impetas, qua&longs;i litem tibi mouerim de prima, non autem &longs;olùm de &longs;ecunda; & cùm deberes ip&longs;e tueri errorem non &longs;equi ex tuis principiis, qua &longs;ola de re agitur; o&longs;tendas &longs;olùm errorem e&longs;&longs;e; qua de re nu<ail; la e&longs;t controuer&longs;ia? Heinc mihi initium articuli XXXII. fuit, Demon&longs;tras ip&longs;e alia ratione (&longs;ed nimirùm aduer&longs;um te) non fieri accelerationem pro &longs;ubdiui&longs;ione i&longs;ta temporis: ac tum recitata membratim tua demon&longs;tratione, a&longs;&longs;en&longs;i vbi­que te verè errorem, incommodumque concludere; ac monui &longs;olùm con&longs;tanter, te concludere aduer&longs;us te­ip&longs;um, quatenus error, incommodumque ex tuis prin­cipiis con&longs;equeretur. An dicere igitur potes, me con­tra expre&longs;&longs;am &longs;ententiam, & demon&longs;trationem tuam velle te ea dicere, quæ verbis expreßis pronuncias, &c. cùm non modò noluerim, verùm ne cogitârim quidem. Sic cùm articulo XXXIII. o&longs;tendi&longs;&longs;es rur&longs;us tuo modo, ex comparatione &longs;ecundæ partis cum inferiore primæ di-midio con&longs;equi aliud In­commodum: non repugnaui ego &longs;imiliter, quin tuo modo o&longs;tendi&longs;&longs;es; imò & expre&longs;sè admi&longs;i incommodum, qua&longs;i à te o&longs;ten&longs;um; & excepi &longs;olùm nihil e&longs;&longs;e, quod ma­gis principij fal&longs;itatem proderet, quàm tot repugnantium, at­que ab&longs;urdorum capitum deductio. An ergo etiam illeic negaui te dicere quæ diceres, aut demon&longs;trare, quæ de­mon&longs;trares: & non potiùs &longs;emper in eo &longs;olùm fui, quòd cognitus error à te in &longs;eip&longs;o, & in con&longs;equente multi­plici incommodo; non foret tamen per&longs;pectus in cau&longs;&longs;a, &longs;eu in principio antecedente: eo modo, quo po­te&longs;t deformitas pueri agno&longs;ci, & probro haberi ab eo, qui pote&longs;t non agno&longs;cere e&longs;&longs;e &longs;e illius parentem; & fami­liare illud e&longs;t, mutato nomine, de te fabula narratur? Verum hæc &longs;atis, vt inde con&longs;ter, tua-ne fuerit iu&longs;ta quercla.

Vt porrò ex tuis etiam, & Galilei principiis rem euincam, & eapropemodum omnia, quæ tam acriter nobis obiectas, & tanquam ab&longs;urda tantopere in&longs;ectaris, tibi nobi&longs;cum e&longs;&longs;e communia demon&longs;trem. Concipe in triangulo ABC, & in eius latere AC parteis æqualeis non iam

&longs;patij, &longs;ed temporis AD, DE, EF, &c. & in D acqui&longs;itum quem volueris gra­dum velocitatis, expre&longs;&longs;um linea DG; erit ex tuis, & Galilei principiis acqui&longs;itus inE gradus &longs;ecundus expre&longs;&longs;us linea EH, &longs;ic­que velocitas in E, dupla erit velocitatis in D.

Quamobrem igitur aggre&longs;&longs;us ar­gumentari ad hominem, & demon­&longs;trare tanta volens aduer&longs;us Galileum, ac me, in ip&longs;o limineaberras? Scilicet neque Galilei, neque mea &longs;ententia e&longs;t, acqui&longs;itum in E gradum &longs;ecun­dum exprimi lineâ EH, &longs;ed huius lineæ dimidio &longs;o­lum: &longs;iquidem tota linea EH non &longs;ecundum modò gradum exprimit, acqui&longs;itum abv&longs;que D, verùm etiam primum acqui&longs;itam ab v&longs;que A, ip&longs;umque iunctum cum &longs;ecundo.

Conclude&longs; ne igitur velocitatem tempore DE acqui&longs;i­tam duplam e&longs;&longs;e velocitatis acqui&longs;itæ toto tempore AD?

Non; &longs;ed acqui&longs;itam toto tempore AE: ita vt tem­pore AD acquiratur vnus velocitatis gradus, & illo per&longs;euerante, æquiualentéque duobus, quantum ad &longs;patia &longs;uperanda tempore æquali attinet, acquiratur interim alius &longs;uccedente tempore DE, qui cum eo iunctus fiat aggregatum, quod &longs;it ip&longs;ius duplum, vt deductum &longs;uperiùs e&longs;t.

Hoc certè, &longs;i conce&longs;&longs;eris, cùm tempora AD, & DE ponantur æqualia, nece&longs;&longs;e omnino fuerit, vt etiam spatia æqualibus illis temporibus emen&longs;a inter &longs;e &longs;int, vt velocita­tes: acproinde vt spatium &longs;ecundo tempore DE decur&longs;um &longs;pa­tii tempore AD tran&longs;mißi præcisè &longs;it duplum: non autem (vt &longs;tatuit Galileus) triplum.

Si conce&longs;&longs;ero? inquis, atqui vides vt iam negârim, nec me negaturum ignora&longs;&longs;e potes: cùm ab initio v&longs;que controuer&longs;iæ, & à primis illis Re&longs;pon&longs;ionis articulis non alia ratione exhibuerim opinionem intelligen­dam; adeò proinde, vt &longs;i ip&longs;e pro&longs;equi velles vlterius, argumentando ad hominem, contentus e&longs;&longs;e non de­bueris &longs;ola hac interrogatione, & conce&longs;&longs;ionem &longs;up­ponere, quam iure à me non obtineres: &longs;ed &longs;uppo&longs;ita negatione, vrgere in me aliquid, quod appo&longs;itum ad rem foret. An verò po&longs;&longs;es iam vrgere dilemme eo­dem, quo ego in te v&longs;us &longs;um? Vt po&longs;&longs;is, ob&longs;tat pri­mùm, quòd ego &longs;ecundum membrum manife&longs;tò re&longs;­puam, cui tamen inhærere te ex ijs, quæ heic habes, in­telligi pote&longs;t: quódque circa primum videas admitte­re me, & manere primum gradum toto tempore DE; & manendo non e&longs;&longs;e otio&longs;um, &longs;ed agere aliquid; & agere duplum illius, qui interim acquiritur; & ex dupla vnius, & &longs;implici alteriùs actione &longs;uperari tria &longs;patia: ac tu non po&longs;&longs;is ex admi&longs;&longs;o à me triplo &longs;patio per tem­pus DE percurrendo, deducere incommodum vllum, vt ego deduxi ex triente temporis, quo tu debes admit­tere DE pro &longs;patio &longs;umptum percurri. Ob&longs;tat &longs;e­cundò, quòd vt facias, mutare duntaxat terminos oporteat: hoc e&longs;t, vbi ego tempus tu &longs;patium; vbi ego &longs;patium tu tempus debeas dicere, vt factitatum &longs;uperiùs e&longs;t, cùm retorquere conatus es, quod ego obieceram, vt defenderem nullum fui&longs;&longs;e in Galileo Paralogi&longs;mum. Scilicet confu&longs;io inde &longs;equitur, è qua extricari non liceat, neque rem iam ten­to, vt tempori parcam; tamet&longs;i &longs;altem videretur circa ea, quæ &longs;equuntur, tentanda. Adnoto ergo potius, quod heic infers fore velocitates, vt &longs;patia, & &longs;patium tem­pore DE decur &longs;um fore duplum, non triplum: negari tibi con&longs;equutionem; eò quòd a&longs;&longs;umas, vt rem conce&longs;&longs;am duos gradus velocitatis, qui reperiuntur in tempore DE, acquiri ambo per illud tempus: cùm tamen ego velim vnum tantum acquiri, & alium e&longs;&longs;e permanen­tem, præ&longs;tantemque duplum illius, qui acquiritur: adeò vt, coniuncta vtriu&longs;que actione acquiratur &longs;patij non duplum, &longs;ed triplum.

At &longs;i hac ratione conuictus velocitatem toto tempore DE acqui&longs;itam, alterius toto tempore AD acqui&longs;itæ duplam e&longs;&longs;e negaueris; maioremque agnoueris, quod in tuis, & Galilei decretis admittere cogeris: cur tam acriter reprehendis in nostris?

Conuictus? & quomodo tandem? Si duplam ne­gem, &longs;i ma orem agno&longs;cam? Ego verò acqui&longs;itam to­to tempore DE neque duplam, neque maiorem, &longs;ed omninò æqualem illi, quæ acquiritur toto tempore AD agno&longs;co. Indeque e&longs;t illa definitio motus æqua­biliter accelerati, quod, temporibus æqualibus æqualiæ acquirat velocitatis incrementa: & hoc &longs;olum e&longs;t, quod in meis, & Galilei decretis admittere cogor: ac iure idcircò reprehendo in tuis, quód cogaris admittere ad­uer&longs;us propriam definitionem, æqualibus spatiis æqua­lia momenta velocitatis non acquiri.

Placet ne verò etiam, vt de velocitate tempore DE ac­qui&longs;ita perpendamus, cuiu&longs;nam alterius velocitatis &longs;it æqualis?

Placet; quandò res cordi e&longs;t, & tantopere tibi pla­cet tuum illud de deducendo infra initium initio, ab ip&longs;o putà S, nuentum.

Temporibus AD, & DE bifariam diui&longs;is in S, & K, erit adhùc ex tuis, & Galilei decretis velocitas acqui&longs;ita inD dupla velocitatis in S: &longs;icut velocitas acqui&longs;ita in E dupla est velocitatis acqui&longs;itæ in D, & velocitates omnes, ac &longs;ingulæ inter D, & E de&longs;ignabiles, duplæ quoque erunt velocitatis alterius inter S, & D aßignabilis: vt velocitas KL, me­dia inter D & E, dupla erit velocitatis in VX mediæinter S, & D, & ita de cæteris.

Concedo; hæc enim reuerâ in opinionem, quam &longs;equor, quadrant, &longs;ecus ac in tuam, quæ tantoperè auer&longs;atur progredi adhuc, promouendo comparatio­nem vltra S ver&longs;us A, ne initium magis ver&longs;us initium promoueatur. Concedo, inquam, quatenus hæ omnes velocitates ab A incipiunt, & eandem inter &longs;e ratio­nem, quam ip&longs;a tempora ob&longs;eruant.

Ex quo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equens e&longs;t, vt tota velocitas acqui&longs;i­ta toto tempore DE, præcisè, & exactè dupla &longs;it velocitatis acqui&longs;itæ toto tempore SD.

Tamet&longs;i punctum, à quo incipiunt velocitates, iam varies: concedo nihilominus, & neque id modò, &longs;ed etiam velocitatem acqui&longs;itam tempore DE duplam e&longs;&longs;e acqui&longs;itæ tempore AS, & tempore DK, & tem­pore KE. Nempe acqui&longs;ita tempore DE non e&longs;t tota EH, vt falsò &longs;upponis, &longs;ed eius dimidium, quod pro­inde duplum e&longs;t non totius DG, quam falsò totam acqui&longs;itam &longs;upponis ab S, in D, &longs;ed dimidij eius dun­taxat. Hoc autem cùm æquale &longs;it acqui&longs;itæ ab A in S, à D in K, à K in E: ideò acqui&longs;ita à D in E, pari modo e&longs;t earum omnium dupla.

Non autem totius acqui&longs;itæ tempore AD.

Et quis, cui hoc dixit, acqui&longs;itam tempore DE, du­plam e&longs;&longs;e acqui&longs;itæ tempore AD, ni&longs;i ip&longs;e tibi?

Vides igitur in tua quoque, & Galilei &longs;ententia perinde, atque eadem ratione, qua in no&longs;tra, velocitatem &longs;ecunda parteDE acqui&longs;itam non totius velocitatis acqui&longs;itæ in prima parteAD duplam e&longs;&longs;e, &longs;ed velocitatis acqui&longs;itæ in vltima eius me­dietate SD.

Nego, videre me perinde, atque eadem ratione. Nam in mea quidem, & Galilei &longs;ententia &longs;umendo has parteis DE, AD, SD pro partibus

temporis, res e&longs;t nece&longs;&longs;aria; at in tua, &longs;umendo ea&longs;dem pro partibus &longs;patij, o&longs;ten&longs;um iam e&longs;t velocitatem per DE debere e&longs;&longs;e duplam velocitatis per AD. Et o&longs;tendetur paulò pò&longs;t non probari duplam velocitatis per SD, ni&longs;i ip&longs;um­met petendo principium.

Eadem quoque ratione cogéris fateri ve­locitatem tertio tempore EF acqui&longs;itam ve­locitatis primo tempore acqui&longs;itæ triplam &longs;o­lùm non e&longs;&longs;e, &longs;ed triplo maiorem.

Nempe hoc placet ex abundanti: vide ergo perpe­tuum aduer&longs;us nos paralogi&longs;mum. Nam vt hactenùs falsò &longs;uppo&longs;ui&longs;ti velle nos totam velocitatem EH, quæ dupla e&longs;t velocitatis DG, acqui&longs;itam e&longs;&longs;e &longs;olo tempo­re DE, quam acqui&longs;itam tamen facimus toto tempore AE, cùm ratiocinatio no&longs;tra con&longs;tans &longs;it, vt AD, ad DG, ita AE ad EH; non autem vnquam, vt AD ad DG, ita DE ad EH: vt hactenus, inquam, id falsò &longs;uppo&longs;ui&longs;ti; &longs;ic falsò iam &longs;upponis velle nos totam ve­locitatem FI, quæ tripla e&longs;t eiu&longs;dem velocitatis DG, acqui&longs;itam e&longs;&longs;e &longs;olo tempore EF, quam acqui&longs;itam &longs;ta­tuimus toto tempore AF: cùm con&longs;tanter dicamus, vt AD, ad DG, ita AF ad FI; neque tu o&longs;tendere po&longs;­&longs;is dixi&longs;&longs;e vnquam nos, vt AD ad DG, ita EF ad FI.

De&longs;ignata enim ex D ver&longs;us A tertia parte totius AD, quæ &longs;it DY, &longs;umptaque ip&longs;i æquali DZ, erit totum tempusAE treis in parteis &ecedil;qualeis diui&longs;um, ob eanque cau&longs;&longs;am velocitas in E, tripla erit velocitatis acqui&longs;itæ in Y. Sed eadem etiam ratione velocitas in F tripla e&longs;t velocitatis acqui&longs;itæ in D, & alia quælibet velocitas de&longs;ignabilis inter E, & F tripla &longs;em­per e&longs;t velocitatis alterius inter Y, & D acqui&longs;itæ. Tota igitur velocitas toto tempore EF acqui&longs;ita tripla e&longs;t non to­tius velocitatis toto tempore AD acqui&longs;itæ, &longs;ed velocitatis ac­qui&longs;itæ &longs;ola parte primi temporis YD, quæ plu&longs;quam tripla e&longs;t, totius velocitatis toto tempore AD acqui&longs;itæ, vt per &longs;e notum e&longs;t.

Quid, negato fal&longs;o principio, notum per &longs;e &longs;it, aut non &longs;it; con&longs;tat abundè ex iam dictis.

Habes igitur heic quoque in tua, & Galilei &longs;ententia il­lud ip&longs;um, quod tantopere in no&longs;tra in&longs;ecturis.

Imò nihil minùs.

Ex quibus, opinor, iam intelligis eadem omnia, quæ tan­quam ab&longs;urda, & inter &longs;e pugnantia nobis obiicis, po&longs;&longs;e in te pari modo, atque impetu retorqueri. Quid enim prohibet, vt ego quoque velis, nolis, dicam coniunctum e&longs;&longs;e cum tuis principiis nece&longs;&longs;ariò, vt velocitas acqui&longs;ita tempore DE, du­pla &longs;it velocitatis acqui&longs;itæ tempore AD, & cùm ea tempora æqualia &longs;int, manifestum con&longs;equenter e&longs;&longs;e spatium &longs;ecundo tempore emen&longs;um, spatij priore tempore emen&longs;i, e&longs;&longs;e præcisè duplum; ac proinde ex Galilei principiis, ac tuis, &longs;patia tempo­ribus æqualibus percurri (vt ego contendo) in continua ratione dupla. Id enim ex ea &longs;uppo&longs;itione neceßarium est.

Cùm id totum &longs;it adò fal&longs;um, adeóque falsò &longs;uppo­&longs;itum, vt &longs;æpiùs iam o&longs;ten&longs;um e&longs;t: non e&longs;t quòd hanc tibi gloriationem inuideam.

Quòd &longs;i fortè nihilominùs reclames, contenda&longs;que veloci-tatem per totum tempus DE acqui&longs;itam totius velocitatis per totum primum tempus AD acqui&longs;itæ non e&longs;&longs;e duplam, &longs;ed eius potiùs veiocitatis, quæ vltima primi illius temporis medie­tate, &longs;cu tempore SD acqui&longs;ita &longs;it; tum in&longs;tabo acriùs, teque pugnantia loqui conte&longs;tabor.

Cùm hanc e&longs;&longs;e meam &longs;ententiam agno&longs;cas; ip&longs;am debebas impetere, non &longs;puriam a&longs;&longs;ingens (vocem con­donabis, quandò tua e&longs;t) euidenter palogiz. Nunc verò &longs;altem cur non in&longs;tas acrius? Cur non me pugnan­tia loqui contestaris? Cur intenta&longs;&longs;e minas &longs;at e&longs;t?

Et, &longs;i demon&longs;trare contendas velocitatem tempore DE ac­qui&longs;itam velocitatis toto primo tempore AD acqui&longs;itæ non e&longs;&longs;e præcisè duplam, &longs;ed dupla maiorem: tantò euidentiorem inde concludam principiorum tuorum, ac decretorum ab&longs;urditatem, ex quibus tam apertè pugnantia concludantur: cùm fieri non poßit, vt velocitas acqui&longs;ita in E, velocitatis acqui&longs;itæ in D &longs;it dupla, quin velocitas quoque toto tempore DE acqui&longs;ita velocitatis toto tempore AD acqui&longs;itæ &longs;it dupla.

Dicerem heic aliquid, ni&longs;i depugnares aduer&longs;us tuam vmbram.

Quodque amplius e&longs;t, hac tota in re babeo te confitentem reum: cùm tu rem ita e&longs;&longs;e, ac nece&longs;&longs;ariò admittendam e&longs;&longs;e contendas.

Scilicet?

Tuo igitur, opinor, Exemplo admonitus, agno&longs;ces tandem, &longs;eu velocitas æqualibus temporibus, &longs;eu &longs;patiis æqualibus æqua­biliter augeri &longs;upponatur, non modò non ab&longs;urdum, aut à recta ratione abhorrens, &longs;ed prorsùs neceßarium eße, vt velocitas tota &longs;ecunda parte temporis, aut spatii acqui&longs;ita, nunquam &longs;it totius velocitatis tota prima parte acqui&longs;itæ præcisè dupla, &longs;ed potiùs, vt totius velocitatis &longs;ola po&longs;trema medietate eiu&longs;-dem primæ partis (qualis e&longs;t SD) acqui&longs;itæ perfectè dupla reperiatur: & &longs;imiliter, vt tota velocitas tertia, aut quarta parte, &c. acqui&longs;ita, tripla non &longs;it, aut quadrupla totius ve­locitatis per primam partem acqui&longs;itæ, &longs;ed eius præcisè veloci­tatis, quæ tertia, aut quarta parte inferiore eiu&longs;dem partis primæ acqui&longs;ita fuerit. Itaque quicquid aduer&longs;us has pro­po&longs;itiones magna tuæ Respon&longs;ionis parte opponis, aut ex &longs;up­po&longs;itis earum contrariis colligis, ac concludis, vanum &longs;ine du­bio, atque inane e&longs;t; quamuis apud harum rerunt minùs pe­ritos plau&longs;um inuenire poßint, atque approbationem.

Cuius momenti i&longs;ta &longs;int, expendendum e&longs;t ex hacte­nus dictis. Moneo &longs;olùm breuiter quatuor, Primum, velle te perperam, e&longs;&longs;e perin de &longs;eu &longs;patiis, &longs;eu temporibus acqui&longs;ita velocitatis incrementa exæquentur. Secun­dum, iniuriam à te &longs;emper fieri mi&longs;erando illi dimidio partis primæ priori: vt cuius rationem nullam vnquam habeas. Tertium, no&longs;cendum e&longs;&longs;e deinceps quo fru­ctu volueris hæc præoccupata in gratiam eorum, quæ &longs;unt dicenda circa articulos &longs;equenteis. Quartum, &longs;i mihi proferre po&longs;&longs;is vel vnum peritum, qui à tua &longs;en­tentia &longs;tet, & apud quem plau&longs;um, approbationemque inuenias, vltrò me in eandem &longs;ententiam iturum.

Ruit itaque quod iam numero tuæ Respon&longs;ionis xii. ab­&longs;urdum infers, & iterum numero xlii. tangis: futurum &longs;cilicet, vt tempore quocumque dato putà vno horæ minuto primo; quo decur&longs;a &longs;upponatur de&longs;ignati &longs;patii pars quæcumque prima, vtAD, tempus aliud de&longs;ignato illi æquale attingt antè non po&longs;­&longs;it, quàm ab eodem mobili decur&longs;um fuerit &longs;patium infinitum: Cùm enim ab&longs;urdum hoc aliunde non concludas, ni&longs;i ex fal&longs;a hypothe&longs;i, quòd &longs;patij pars &longs;ecunda dimidio primi temporis,& con&longs;equenter tertia & quartapars, tertia, & quarta parte primi eiu&longs;dem temporis decurrantur: iamque ex tuis etiam principiis, ea &longs;uppo&longs;itio fal&longs;a, & impoßibilis o&longs;ten&longs;a &longs;it: euer&longs;o malè iacto fundamento, tota &longs;uperex&longs;tructa moles corruit.

Conclu&longs;i ego illud ab&longs;urdum ex hypothe&longs;i fal&longs;a quidem, &longs;ed non vt fal&longs;a, verùm vt tua; & tu o&longs;tendens fal&longs;am &longs;eu ex tuis, &longs;eu ex meis principiis, lucratus nihil es, lucraturus &longs;olùm, &longs;i o&longs;tendere non-tùam potui&longs;&longs;es. Itaque & &longs;emper monui, & iterum moneo moneboque iterùm, nihil e&longs;&longs;e opus, vt e&longs;&longs;e probes fal&longs;um, Partem &longs;ecundam spatii percurri dimidio temporis, quo primam: &longs;ed opus e&longs;&longs;e, vt o&longs;tendas id non e&longs;&longs;e tuum, hoc e&longs;t non ex­pre&longs;sè a&longs;&longs;umptum à te vt verum, nece&longs;&longs;ariumque prin­cipium, quo Paralogi&longs;mi Galileum argueres; & non nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi ex eo, quod defendis velocitates &longs;e habere vt &longs;patia. Nempe hoc po&longs;terius fundamentume&longs;t, quòd vt male iactum euertendum &longs;it, &longs;i contendas qui­dem, vt tam illud ab&longs;urdum, quàm tota &longs;uperex&longs;tructa mo­les corruat. Quod interim putas ab&longs;urdum euer&longs;um, non tantùm quatenus obiectum e&longs;t tibi articulo XII. &longs;ed etiam quatenus obiicitur po&longs;teà articulo xlii. id haud rectè putas. Siquidem illeic non conclu&longs;i ex hac eadem hypothe&longs;i, &longs;ed ex alia itidem tua, qua nimi­rùm vis accelerationem non ab v&longs;que principio, &longs;ed à medio v&longs;que duntaxat primæ partis inchoandam e&longs;&longs;e: adeò vt cùm nihil ad hoc habeas, non &longs;it cur inuoluas quod dixi articulo xij. cum eo, quod deinceps articulo xlii. neque cur etiam illo ruente, i&longs;tud &longs;ic putes corrui­turum, vt ariete nouo non indigeat.

Similiter vanus etiam e&longs;t labor ille tuus, quo numero 31. ex eadem fal&longs;a &longs;uppo&longs;itione modum alium accelerationis, spa­tiorumque &longs;ingulis temporibus percurrendorum progre&longs;&longs;um &longs;crutaris. Quid enim veri, ac certi ex fal&longs;is legitimè con­cluderes?

Heic loci e&longs;t, in quo antè præmonui te loquutu­rum obiter de progre&longs;&longs;u per &longs;patia in ratione plu&longs;quam tripla futuro æqualibus temporibus, quem ego qui­dem & &longs;crutarer, & mon&longs;trarem fal&longs;um, vt fal&longs;itatis conuincerem hypothe&longs;in, è qua crueretur: tu verò, cùm deberes o&longs;tendere eandem hypothe&longs;in non deduci ex tuo principio, ne ip&longs;um quoque ip&longs;a eadem fal&longs;itate inuolueres, ita loquereris de eo progre&longs;&longs;u, qua&longs;i ego ip&longs;um vt verum ex fal&longs;a hypothe&longs;i vano labore per­&longs;crutarer. Vnde & iuuit tequærere, Quid veri, ac certi ex fal&longs;is legitimè concluderem? Qua&longs;i ignorares me con­cludere ip&longs;um fal&longs;um: aut ne&longs;cires, quod tyrones no­runt, tam verum, quàm fal&longs;um po&longs;&longs;e legitimè concludi ex fal&longs;is: ac &longs;peciatim demon&longs;trationem ducentem ad incommodum (qualis mea fuit argumentatio) non alia progredi ratione?

IN ARTICVLOS XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII. XXXVIII. De Tempore, quo R. P. colligit &longs;ingulas parteis decur&longs;um iri.

Fru&longs;trà item &longs;unt, quæ numeris xxxv. xxxvi. xxxvii. ac xxxviii. pro&longs;equeris, vt eam propo&longs;itionem refellas, qua contendo velocitatem tota &longs;ecunda parte DE acqui&longs;itam præcisè duplam e&longs;&longs;e totius velocitatis per inferiorem primæpartis medietatem SD acqui&longs;itæ: & &longs;imiliter velocitatem per tertiam, & quartam partem, &c. acqui&longs;itam, exactè tri­plam e&longs;&longs;e, ant quadruplam non velocitatis, quæ per totam pri­mam partem AD acqui&longs;ita &longs;it, &longs;ed eius præcisè velocitatis, quæ tota tertia, aut quarta parte inferiore eiu&longs;dem primæ par­tis acqui&longs;ita fuerit. Nullum enim non moues lapidem, vt hanc veritatem euertas, quam tamen paulò antè tuis pincipiu innixam, & &longs;tabilitam agnouisti; & quam &longs;i vmquam eucrteres, tuam quoque, ac Galilei &longs;ententiam funditùs euer­teres. Si enim velocitas &longs;ecundo tempore acqui&longs;ita velocitatis primo tempore acqui&longs;itæ e&longs;&longs;et dupla, & fimiliter velocitas ter­tio, & quarto tempore acqui&longs;ita eiu&longs;dem velocitatis primæ tri­pla e&longs;&longs;et, & quadrupla, spatia temporibus illis æqualibus de­cur&longs;a in eademinter &longs;e e&longs;&longs;ent ratione: nempe in ratione dupla, tripla, & quadrupla contra Galilei mentem, ac tuam.

Hæc iam attinent ad Secundum membrum proba­tionis præcipuæ, qua &longs;equelam propo&longs;itionis Demon­&longs;trationis tuæ confirmas. Mi&longs;&longs;um autem facio, quod ais de mea, & Galilei &longs;ententia, quandò ex paulò antè deductis adeò manife&longs;tè intelligitur, fore vt potiùs ma­ri flammam, & terram cælo commi&longs;ceas, quàm ex Ga­lilei contextu, aut mea Re&longs;pon&longs;ione id probes, quod heic a&longs;&longs;eris, aut euincere valeas cuertere me agnitam à me veritatem. Quod &longs;upere&longs;t autem cùm tua &longs;enten­tia tum ver&longs;ibus hi&longs;ce, tum hactenus toties repetita &longs;it, velocitatem tota &longs;ecunda parte DE acquifitam præcisè du­plam e&longs;&longs;e totius velocitatis per inferiorem primæ partis medie­tatem SD acqui&longs;itæ fimiliterque, &c. Quæ&longs;ote primùm, quomodo nam ip&longs;am hactenùs &longs;tabilii&longs;ti? Nam &longs;i to rura &longs;tabilii&longs;&longs;e probes, fru&longs;trà &longs;it omnis meus la-bor: &longs;i verò non probes, fru&longs;trà omnis tuus. An ergo alia ratione probas, quam quæ habetur numero tuæ Di&longs;&longs;ertationis XXXIV. pro &longs;ecunda parte comparata cum primæ partis inferiore dimidio; & XXXVII. pro quarta comparata cum triente: ac xxxviij. pro quarta comparata cum quadrante? Non certe. Ita­que quid id &longs;it videamus, ac circa partem &longs;peciatim &longs;e­cundam (cùm eadem &longs;it ratio proportione de cæteris) nam & tamet&longs;i res videatur e&longs;&longs;e iam abundè confecta: operætamen pretium e&longs;t ip&longs;am præ&longs;ertim heic adnotare.

A&longs;&longs;umptâ illeic lineâ AB, diui&longs;a in parteis æqua­leis AD, DE, &c. ac prima parte bi&longs;ecti in S,

expre&longs;&longs;a &longs;ententia hi&longs;ce verbis ex&longs;tat Tota DE eodem præcisè tempore, quo pars SD tran&longs;curritur.Tum probatio hæc additur, Cùm enim AD du­pla ponatur ip&longs;ius AS, & &longs;imiliter AE dupla &longs;it ip&longs;ius AD, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt velocitas in D, dupla &longs;it velocitatis in S, & velocitas in E eodem modo du­pla reperiatur velocitatis in D. Deducis con&longs;e­quenter velocitatem per totam DE e&longs;&longs;e du­plam velocitatis per totam SD: &longs;ed quod caput e&longs;t, peruideamus. Nece&longs;&longs;e dicis velocitatem inD, e&longs;&longs;e duplam velocitatis in S, & velocitatem in E velocitatis in D, eo argumento, quòd AD dupla &longs;it ip&longs;ius AS, & AE ip&longs;ius AD. Quomodo ergo nece&longs;&longs;itatem huius con&longs;equutionis pro­bas? Nam hoc opus, hic labor e&longs;t. Quomodò, inquam, ex eo, quòd spatium AD duplum &longs;it spatijAS, &longs;patium AE spatij AD, &longs;equi nece&longs;&longs;ariò, vt velocitas in D dupla &longs;it velocitatis in S, & velocitas inE, velocitatis in D? Id &longs;anè non probas, &longs;ed &longs;olùm &longs;upponis ex eo vim habere, quòd velocitates &longs;icut spa­tia &longs;int. Atqui hæc ip&longs;a e&longs;t controuer&longs;ia, an velocita­tes inter &longs;e &longs;icut &longs;patia &longs;int: neque idip&longs;um, quod opus e&longs;t, probas, &longs;ed omninò principium petis, &longs;eu ip&longs;am quæ&longs;tionem, remve controuer&longs;am pro principio a&longs;&longs;u­mis. An verò dices te proba&longs;&longs;e, velocitates e&longs;&longs;e vt &longs;pa­tia? Sed quæ&longs;o, vbi-nam? Id enim nu&longs;quam de­prehendetur? An vbi volui&longs;ti arguere Galileum Pa­ralogi&longs;mi? At abundè iam declaratum e&longs;t te potiùs v&longs;um paralogi&longs;mo, cùm rur&longs;us nihil aliud, quàm principium petieris: vt taceam te, &longs;i quid habui&longs;ti probationis, id­po&longs;teà nega&longs;&longs;e: quando nega&longs;ti &longs;i prima pars spatij per­curratur quadrante, percurri &longs;ecundam dimidio quadrantis,An vbi demùm protuli&longs;ti tuum de Bilance Experimen­tum? Certè i&longs;ta vna probatio fuit tua, neque potes pro­ferre locum, in quo alia ratione probaueris velocitates &longs;e habere vt spatia. Atqui & fal&longs;um deprehen&longs;um Ex­perimentum tuum e&longs;t; & quæ germana fuit Experien­tia fal&longs;um conuicit velocitates &longs;e inter &longs;e habere vt spatia. Itaque ex his &longs;equitur, non modo nece&longs;&longs;e non e&longs;&longs;e: &longs;ed fal&longs;um etiam, atque adeò prorsùs impo&longs;&longs;ibile, vt velocitas in D, dupla &longs;it velocitatis in S, & velocitas in E, velocitatis in D.

Cùm ergo non modò probatum non &longs;it, &longs;ed fal­&longs;um quoque & impo&longs;&longs;ibile ip&longs;a Experientia &longs;uffra­gante o&longs;ten&longs;um, velocitatem tota &longs;ecunda parte DE acqui&longs;itam pr&ecedil;cisè duplam e&longs;&longs;e totius velocitatis per inferio­rem primæ partis medietatem SD, acqui&longs;itæ, &longs;imiliterque, &c.Quæ&longs;o quî adhûc valeas talem &longs;ententiam defendere, querique, quòd nullum non mouerim lapidem ad euer­tendum hanc veritatem? Atque ego quidem, quòd ex­inde inferres, Tempus, quo percurritur DE, e&longs;&longs;e præcisè æquale tempori, quo percurritur SD, ob duplam nempe velocitatem, &longs;icuti &longs;patium duplum e&longs;t, huiu&longs;cemodi lapides, & articulis quidem XXXV. ac XXXVI. moui, I. fore, vt &longs;uppo&longs;ito tempore, quo percurritur SD, minutorum v. c. duorum, idem &longs;patium SD, percurreretur &longs;imùl minuto vno cum triente, &longs;iue &longs;e­cundis 80: ac rur&longs;us &longs;ecundis 53, ac iterum 18, iterumque 6, &c. II. Cùm aliunde &longs;tatui&longs;&longs;es tempus per SD, bre­uius e&longs;&longs;e tempore per AS, fore tamen ip&longs;i æquale. III. Tempus per DE non æquale fore, &longs;ed &longs;e&longs;quialterum temporis per SD. IV. Futurum, vt aut concluderes ni­hil, aut vtereris paralogi&longs;mo, quo Galileum v&longs;um cau&longs;­&longs;areris. V. Fore, vt quæuis magnitudo, etiam &longs;emi­diameter Mundi, tantulo tempore, quantulo SD li­neola percurreretur. Quæ eadem rursus incommoda proportione deducta &longs;unt circa partem tertiam com­paratam cum infimo eiu&longs;dem primæ partis triente, ar­ticulo XXXVIII. Quomodo porrò tu excepi&longs;ti, reieci&longs;ti­ve hos lapides? Scilicet hoc loco dixi&longs;&longs;e contentus, fru&longs;trà e&longs;&longs;e: ni&longs;i quod i&longs;thæc in&longs;uper habes.

Sed ij&longs;dem quoque numeris multa alia peccas: vt cùm nu­mero xxxvi. ita à diui&longs;ione rationis argumentaris: Si &longs;it vt AE ad AD, ita AD ad AS: erit igitur diuidendo, vt AS ad SD, ita AD ad AE. Hic enim inferendi modus non est à diui&longs;ione rationis: & quamuis, vt par e&longs;t, terminos etiam di&longs;poneres, nihil hac ratione concluderes, ni&longs;i priùs &longs;up­poneres velocitatem per totam AE duplam e&longs;&longs;e velocitatisacqui&longs;itæ per DE, quod fal&longs;um e&longs;&longs;e non ignoras.

Nempe ex quinque argumentis, quæ &longs;unt mox an­tè indigitata, tertium delegi&longs;ti, de quo (&longs;i liceat tua pace dicere) vitilitigares. Quippe errorem calami, quo po&longs;tre­mo loco &longs;crip&longs;i AE pro DE, pro errore mentis habui&longs;ti. Qua&longs;i verò habere oculos oporteat, & non videre planum &longs;en&longs;um, quo &longs;cribere volui vt AS ad SD, ita AD ad DE?Aut qua&longs;i in huiu&longs;inodi tanta literarum farragine, im­portunaque inculcatione, non vnam pro alia irrepere humanum &longs;it? Et cùm volueris ip&longs;e po&longs;teà videri huma­nior, dum legens IC, adnota&longs;ti dicere me volui&longs;&longs;e HC(quanqùam dicere nolui HC, &longs;ed ND, tribus inte­gris ver&longs;ibus, ad illud v&longs;que, vt tu concludis, qui in &longs;eheda fuere, ob idem initium, ca&longs;u prætermi&longs;&longs;is) cùm, inquam, illeic humanior fueris, cur heic quoque e&longs;&longs;e nolui&longs;ti? Debui&longs;ti ergo potiùs re&longs;titutâ literâ D, o&longs;tendere me impropriè loquutum, qua&longs;i ignorantem diui&longs;ionem rationis e&longs;&longs;e &longs;umptionem exce&longs;&longs;us, quo antecedens &longs;uperat con&longs;equens, ad ip&longs;ummet con&longs;equens: hoc e&longs;t, e&longs;&longs;e compa­rationem differentiæ terminorum cum ip&longs;orum alterutro. Sed ita nimirùm agere fuit cordi, vt dicere po&longs;&longs;es, quamuis vt par e&longs;t, di&longs;ponerentur termini, nihil me hac ratione conclu&longs;urum, ni&longs;i prius &longs;upponerem velocitatem per to­tam AE duplam e&longs;&longs;e velocitatis acqui&longs;itæ per DE, quod ta­men fal&longs;um non ignorarem. Ego verò fal&longs;um quidem e&longs;&longs;e, &longs;ed & tuum e&longs;&longs;e non ignoro: ac ne ex &longs;uperiùs dedu­ctis argumentum repetam, paucis o&longs;tendo nihil e&longs;&longs;e hac &longs;uppo&longs;itione, aut omninò vlla tergiuer&longs;atione opus. Ex verbis paulò antè ex tua di&longs;&longs;ertatione reci­tatis, negare non potes, quin hoc totum tuum &longs;it: vt AE, ad AD, ita AD ad AS. Quamobrem, aut neges oportet ratiocinia Geometrica, aut fatearis le­gitimè diuidendo ita concludi, vt AS, ad SD; ita AD ad DE.

Certè hanc ip&longs;am fal&longs;am hypothe&longs;in, eodem numero &longs;ta­tim expreßè a&longs;&longs;umis; ideóque nihil inde concludis: fru&longs;traque in&longs;uper laboras, vt originem erroris inquiras, qui nullus e&longs;t, ni&longs;i in fal&longs;is &longs;uppo&longs;itionibus tuis.

Cùm hypothe&longs;es fal&longs;æ, &longs;int; cuius tamen &longs;int, ad­uer&longs;us quem &longs;int, quem errorem creent, &longs;atis iam apertum.

Atque, vt ingenuè dicam, quod &longs;entio, in huiu&longs;ce contro­uer&longs;iæ penetralia ingre&longs;&longs;us non videris: cùm vbique ferè fal&longs;a, atque ab hac tota materia perquàm aliena &longs;upponas; & vix quicquam, ni&longs;i ex talibus &longs;uppo&longs;itionibus concludas. Tuma­ioribus, & melioribus occupatus, leuiora hæc neglexi&longs;&longs;e videris.

Si hæc &longs;it ingenuitas tua; beatus es, qui ita de te, ita de me &longs;entire po&longs;&longs;is: ac prouidere quid Lectores opi­naturi demùm &longs;int, vbi cùm te My&longs;ten, me propha­num habuetint, te per&longs;picacem, me hebetem, te dili­gentem, ac &longs;edulum, me o&longs;citantem, & agentem aliud: requirent tamen vel vnam fal&longs;am hypothe&longs;in, quæ mea &longs;it; & vel vnam periodum, in qua aliquid ab hac tota materia tantillùm alienum &longs;upponam, aut di­cam.

Numero &longs;equente xxxviij. quicquid concludis, ex du­plici fal&longs;a hypothe&longs;i &longs;imiliter concludis. Vna e&longs;t, quód ve­locitates totæ, atque integræ quibu&longs;libet partibus acqui&longs;itæ eam inter &longs;e rationem ob&longs;eruent, quam partes ip&longs; quibus&longs;unt acqui&longs;itæ; atque ita, vt quemadmodum AE dupla e&longs;t ip&longs;ius AD, ita velocitas acqui&longs;ita per totam AE, præ-

cisè dupla &longs;it totius velocitatis acqui&longs;itæ per AD; quod tamen ex tuis, & Galilei principijs fal&longs;um e&longs;&longs;e &longs;uperiùs numero 6. euici.

Qaid euiceris, & cuiu&longs;-nam fuerit hypothe­&longs;is fal&longs;a, memini&longs;&longs;e potes.

Altera &longs;uppo&longs;itio fal&longs;a hæc e&longs;t, quod tanquam ne­ceßarium ducas qua&longs;cumque &longs;patij parteis vbicumque de&longs;ignatas eodem tempore percurri, &longs;i eandem inter &longs;e rationem ob&longs;eruent. Sic ex eo, quod dico (in figura videlicet articuli XXXIV.) IC, & eius triplam DE æquali tempore percurri, concludis quo­que partem QH, & eius triplam IC (dicere vo­lui&longs;ti HC) æquali tempore debere ab&longs;olui.

Cuius Suppo&longs;itio fal&longs;a fuerit; qua con&longs;equu­tione rem deduxerim; quid dicere voluerim: citra nau&longs;eam iam repeti non pote&longs;t.

Quod &longs;anè non faceres, &longs;i quæ à me ea de redicta &longs;unt, ip&longs;amque rei naturam penitiùs inspexi&longs;&longs;es.

Et heic quoque beatus es, qui me æquè à tuis dictis, & ab ip&longs;a rei natura penitùs in&longs;piciunda ar­ceas.

Miratus &longs;um autem etiam non parum, quomodò paßim à numero Re&longs;pon&longs;ionis tuæ xxxiij mihi etiam affin­gas, qua&longs;i velim, ac &longs;tatuam primam partem AD &longs;ex minutis, po&longs;tremam verò eius medietatem SD, ac &longs;ecun­dam partem DE minutis duobus percurri: cùm ne­que eo loco, quem numero illo xxxiij examinas, neque v&longs;piam alibi quidquam tale dixerim; & po&longs;t modum numero xl.expreßè profe&longs;&longs;us &longs;im tempus determinatum totius de&longs;cen&longs;us à me con&longs;titui non po&longs;&longs;e, quòd non &longs;atis notum e&longs;&longs;et tempus, quo &longs;patium SD tran&longs;curreretur. Numeris quidem priori­bus, ex aliorum, quos iam impugnabam hypothe&longs;i etiam &longs;uppo&longs;ui primam partem spatij AB, &longs;ex minutis; po&longs;teriorem verò eius medietatem SD, duobus percurri: vt &longs;cilicet ex eorum prin­cipijs eos erroris reuincerem; at &longs;agacitas tua aliena cum meis confundere non debuit, aut mihi tribuere, quod reprebendo in cæteris. Vide, &longs;i lubet, Epi&longs;tolæ meæ numerum xxxiij. in quo &longs;olo partibus &longs;patijparteis qua&longs;dam temporis attribuo, ex mea­ne, an ex aliena &longs;ententia id pronunciem. Ex bac tamen fal&longs;a &longs;uppo&longs;itione vix credibile e&longs;t, quam-multa mihi ab&longs;urda obii­cias, quamque multainter &longs;e, & cum meis decretis pugnantia congeras: vno verbo, rem &longs;ic omnem in partem ver&longs;as, vt &longs;i à me dicta e&longs;&longs;ent, quæ mihi affingis, meritò haberi po&longs;&longs;em om­nium hominum ineptißimus. Infinitus &longs;im, &longs;i aut recen&longs;ere &longs;ingula, aut ijs &longs;igillatim &longs;atisfacere voluero, quæ ex adeò fal­&longs;a hypothe&longs;i mihi imponis: &longs;atius &longs;it &longs;emel dicere, à numeró Re&longs;pon&longs;ionis tuæ xxx. ad finem, vix aliquid à te nobis obiici, quòd eam hypothe&longs;in non &longs;upponat, quodque proinde ea &longs;emel negata, tanquam euer&longs;o fundamento non corruat.

Miratus es? At Primùm, is ego non &longs;um, qui nu­merum &longs;ex minutorum Primæ parti attributorum vltrò excogitauerim: ip&longs;e es, qui eum induxi&longs;ti citato illo Epi&longs;tolæ, &longs;eu Demon&longs;trationis tuæ loco; ac nihil fuit nece&longs;&longs;e, vt alium, quoties fuit aliquo exemplo vten­dum, &longs;ub&longs;tituerem. Deinde, licet po&longs;t modum dixe­ris difficile e&longs;&longs;e determinare tempus, quo primum pri­mæ partis dimidium, quo &longs;ecundum percurrerentur: ego tamen, quòd ob&longs;eruarem habere te varia decreta, ac repugnare teip&longs;um tibi; attendi quid foret præcipuè tuis principiis con&longs;entaneum, & quoniam &longs;æpè opus fuit exemplorum illu&longs;tratione, tempus illud &longs;emper a&longs;&longs;ump&longs;i iuxta aliquod ex tuis principiis. Tertiò enim cùm ob&longs;eruâtim, quicquid ip&longs;e aduer&longs;us alios deduce­res partem &longs;ecundam non percurri dimidio temporis, quo primam: id tamen fui&longs;&longs;e à te a&longs;&longs;umptum, tan­quam veram hypothe&longs;in, qua paralogi&longs;mi Galileum conuinceres; & non potui&longs;&longs;e à te a&longs;&longs;umi, ni&longs;i reputan­do partem &longs;ecundam percurri dupla velocitate, &longs;iue duobus gradibus, nulla agnita di&longs;tinctione inter ma­nentem, & acqui&longs;itum: idcircò, quia ex prima parte duo faciebas dimidia, quorum prius ad po&longs;terius ean­dem rationem, quam pars prima ad &longs;ecundam tuere­tur; cen&longs;ui &longs;ex minuta à te primæ parti attributa ita di­&longs;tribuenda in hæc duo dimidia, vt priori quatuor, po­&longs;teriori duo congruerent. Quartò verò cùm viderim te velle aliunde inferius primæ partis dimidium, & &longs;e­cundam partem æquali tempore percurri: vi&longs;um rursùs e&longs;t deberi ex te duo minuta illi dimidio, tanquam trientem temporis parti primæ attributi: quoniam idem triens deberetur &longs;imiliter &longs;ecundæ parti, iuxta eam ratiocinationem, quàm &longs;uperiùs fu&longs;iu&longs;culè circa arti­culum VIII. ex eo contexui, quód e&longs;&longs;e in fine primæ partis vnum, in fine &longs;ecundæ duos gradus velocitatis acqui&longs;itos cen&longs;eres. Quintò proinde, non e&longs;t cur mire­ris ita factum e&longs;&longs;e à me; &longs;ed cur mireris te non vidi&longs;&longs;e id e&longs;&longs;e cohærens cum principiis tuis, & à me licet admoni­tus, cen&longs;ueris tamen di&longs;&longs;imulandum. Nam quod di&longs;­putàris quidem aduer&longs;us alios, tempus per &longs;ecundam partem, non e&longs;&longs;e dimidium temporis per primam, a&longs;­&longs;en&longs;i con&longs;tanter te facere rectè; at &longs;emper quoque ad­monui te id di&longs;putare aduer&longs;us teip&longs;um: neque tu ocu­los ad hoc &longs;u&longs;tinui&longs;ti aduertere, & attendere, an aliquis foret, quo id mon&longs;tra&longs;&longs;em, paralogi&longs;mus. Sextò ex­inde fit manife&longs;tum, multa me tibi obieci&longs;&longs;e ex fal&longs;a hac &longs;uppo&longs;itione, non quia fal&longs;a, &longs;ed quia tua: neque &longs;atis e&longs;&longs;e, vt eam neges, quò quicquid obieci, tanquam euer&longs;o fundamento corruat, ni&longs;i negando tuam e&longs;&longs;e, o&longs;ten­das &longs;imùl tuam non e&longs;&longs;e (&longs;eu non e&longs;&longs;e ex tuis principiis qua nece&longs;&longs;itate vi&longs;um e&longs;t, deductam) ac ideò non e&longs;&longs;e, cur quov&longs;que illud præ&longs;titum à te fuerit, in&longs;ultes me id, quod a&longs;&longs;umo, affingere, imponeréque. Addo Po&longs;tremò,quod caput e&longs;t, fui&longs;&longs;e perinde mihi futurum, &longs;eu hanc &longs;eu aliam di&longs;tributionem minutorum &longs;ex, aut cuiu&longs;li­bet temporis alterius, in ea dimidia a&longs;&longs;erui&longs;&longs;es: &longs;i modò &longs;emper rationem &longs;patiorum, ac velocitatum &longs;uppone­ret eandem: quippe fac iam aliam qualemcumque voles, quæ &longs;emper hanc tuam rationem &longs;upponat; & ego recipio me eadem ab&longs;urda, ac fortè etiam alia lon­gè ab&longs;urdiora e&longs;&longs;e obiecturum.

IN ARTICVLOS XXXIX. XL. XLI. XLII. De Ra­tione continuò dupla, qua &longs;patia decurri temporibus æqualibus R. P. concludit.

Quæris autem numero xxxv. & numero item xl. Quid­nam cau&longs;&longs;æ e&longs;&longs;e poßit, cur Progreßionem accelerationis in de&longs;cen&longs;u grauium non à primo &longs;patij decurrendi puncto A, &longs;ed à puncto primi spatii medio S, incipiam; cùm ratio velocitatisper totum &longs;patium decurrendum, non autem per parteis eius aliquas inquiratur. Nam, inquis, qua ratione bi&longs;ecui&longs;ti par­tem AD, in S, bi&longs;ecare etiam potui&longs;ti partem AS, ac &longs;u­periores &longs;imilieer cæteras. Potui certè, &longs;ed &longs;tandum tandem fuit alicubi, cùm diui&longs;io infinita e&longs;&longs;e non potuerit. Quid ni igitur iam primùm, in ea parte con&longs;i&longs;tamus, ex qua totius motus ac­celerati ratio perfectè intelligatur? Sed ne putes tamen, &longs;i pars &longs;uperior AS mente, & cogitatione diui&longs;ibilis intelligatur infinitas in parteis, con&longs;equens proptereà e&longs;&longs;e, vt per illas par­teis omneis mente confictas acceleratio varietur: motus enim, eiu&longs;que acceleratio effectus Phy&longs;icus est, qui proptereà (vt in cæteris rebus Phy&longs;icis accidit) per parteis &longs;en&longs;ibileis, ea&longs;que pro ratione ponderis, & re&longs;i&longs;tentiæ medij, maiores, aut mino­res metiendus videatur. Accedit, quòd tecum, & cum Glileo non &longs;entio corpus graue de&longs;cendens &longs;tatim à quiete, atque in omnibus, ac &longs;ingulis indiui&longs;ibilibus momentis accelerare motum. Cuius rei cau&longs;&longs;a e&longs;t, quòd acceleratio omnis à &longs;olo medio e&longs;t; vnde de&longs;cen&longs;us in vacuo &longs;ui &longs;emper &longs;imilis, atque vniformis ex&longs;i&longs;teret: &longs;icut tunc quoque tota cau&longs;&longs;a de&longs;cen&longs;us, nempe grauitas, &longs;emper eadem, ac &longs;ui &longs;imilis per&longs;eueraret. Igitur, cùm graue quodcumque per aërem, aut aliud medium de&longs;cendit, talis de&longs;cen&longs;us à &longs;olagrauitate inchoatur, etiam me­dio plus, aut minùs re&longs;i&longs;tente, prout ip&longs;um grauius, aut leuius e&longs;t, & faciliùs, aut difficiliùs diuiditur: nec priùs acceleratur motus de&longs;cendentis corporis, quàm à medij accurrentis, &longs;éque à tergo claudentis motu, eóque iam notabili, medii re&longs;i&longs;tentia &longs;upereretur, & grauitatis ni&longs;us, natiuaque velocitas Phy&longs;icè augeatur: ad quod &longs;ine dubio requiritur pars temporis, ac spa­tii non Mathematicè minima, &longs;ed Phy&longs;icè notabilis, quæ cùm pro grauium diuer&longs;itate, & varia re&longs;i&longs;tentia mediorum modò.maior &longs;it, modò minor: heinc e&longs;t, cur accelerationis ratio à primo spatii percurrendi puncto minùs tutò inchoetur. Hæc porrò, &longs;i cum tuis, ac Galilei decretis minùs fortè conueniant; principiis certè Phy&longs;icis aptè congruunt. Sed reliqua breuiùs percurramus.

Peruentum iam e&longs;t ad Ph&longs;iycæ tuæ Demon&longs;tratio­nis Conclu&longs;ionem: quæ quoniam e&longs;t eadem cum ip&longs;o con&longs;equente Propo&longs;itionis, idcircò elicienda fuit vi con&longs;equutionis qua illud dependet ab antecedente. Quod porrò notas quæ&longs;ii&longs;&longs;e me; quanto, amabò, iure quæ&longs;iuii: cùm &longs;tupendum &longs;it te ab v&longs;que initio defini&longs;&longs;e motum æquabiliter acceleratum, qui æqualibus &longs;patiis æqualia celeritatis augmenta acquireret; ac &longs;patia illa æqualia &longs;emper & habui&longs;&longs;e, & &longs;ic expre&longs;&longs;i&longs;&longs;e per lineas in parteis æqualeis diui&longs;as, vt e&longs;&longs;et in iis vna prima, vna &longs;ecunda, &c. nunc autem rem &longs;ic perturbare, vt pars prima vna æqualium non &longs;it; vt primum primæ dimi­dium pro nihilo &longs;it, vt reliquum pro tota &longs;it: vt motus æquabiliter acceleratus non incipiat, cùm incipit; vt incipiat, po&longs;tquam incepit, & alia id genus, quæ ob­iecta &longs;unt, quæque repetere iam piget? Cùm deduxe­rim verò incommoda varia ex eo, quòd liceat dimi­dium prius in duo alia dimidia &longs;ubdiuidere, & prius i&longs;to­rum in duo alia, & &longs;ic con&longs;equenter: quid tu ad ea om­nia? Nempe po&longs;&longs;e quidem id dimidium &longs;ubdiuidi: verùm e&longs;&longs;e tandem alicubi &longs;tandum: cùm diui&longs;io e&longs;&longs;e infinita non po&longs;­&longs;it. Age itaque peruideamus quid hac re&longs;pon&longs;ione ef­ficias. Dicis e&longs;&longs;e tandem alicubi &longs;tandum, quòd diui&longs;io e&longs;&longs;e infinita non poßit: igitur per te licebit non &longs;tare, quo v&longs;­que diui&longs;io finita non erit, ac partes &longs;upererunt, per quas progredi diuidendo liceat? Igitur tumerit nece&longs;­&longs;ariò &longs;tandum, cùm &longs;ic finita erit diui&longs;io, vt exhau&longs;tis partibus, nulla ampliùs fieri &longs;ubdiui&longs;io po&longs;&longs;it. Quando­nam verò id continget? An-non cùm tota pars AD tantula erit, & &longs;ic diui&longs;a in duo dimidia AS, & SD, vt AS non habeat ampliùs duo dimidia, ac &longs;it indiui&longs;ibilis pars? An-non proinde cùm l inea AD contexta erit ex duobus punctis?

Prouidens tu quæ po&longs;&longs;ent exinde iure vrgeri in­commoda, præoccupa&longs;ti, partem AS accipiendam e&longs;&longs;e vt quid Phy&longs;icum, quod mente quidem, &longs;eu Mathematicè diui&longs;ibile in parteis infinitas &longs;it: &longs;ed non ita tamen, vt accelera­tio variari &longs;ecundum eas poßit; quippe quæ effectus Phy&longs;i­cus cùm &longs;it, non-ni&longs;i per parteis &longs;en&longs;ibileis metienda videa­tur. Aequiuocatio e&longs;&longs;e quædam po&longs;&longs;et circa vocem &longs;en&longs;ibileis; verùm &longs;ic accipio, qua&longs;i tu per illam intelle­xeris parteis Phy&longs;icas, hoc e&longs;t reuerâ ex&longs;i&longs;tenteis in rerum natura; nempe vt opponantur Mathematicis, &longs;iue iis, quas mente confictas dixi&longs;ti. Nam &longs;i alioquin diceres &longs;en&longs;ibileis, qua&longs;i &longs;en&longs;u perceptibileis, notum e&longs;t naturam non e&longs;&longs;e metiendam in &longs;uis adeò &longs;ubtilibus operationibus iuxta &longs;en&longs;us captum. Neque enim in compingendo v. g. animalculo acari no&longs;trum &longs;en&longs;um con&longs;ulit, qui ip&longs;um habet qua&longs;i punctum, &longs;iue rem vi&longs;u minimam; &longs;ed &longs;eip&longs;am potiùs, prout illud texit ex innumeris myriadibus partium infra omnem &longs;en&longs;us acutiem ex&longs;i&longs;tentium, & nece&longs;&longs;ariarum tamen, vt rem faciat per&longs;e mobilem, ac vegetationis, &longs;en&longs;us, appeti­tus capacem. Vt præteream &longs;en&longs;um haberi regulam plu&longs;quàm Le&longs;biam, propter diuer&longs;itatem &longs;en&longs;uum acu-tiorum, hebetiorumque, & adiumentorum, quibus po&longs;&longs;unt &longs;ubtiliora omnibus rebus antè perceptis per­cipere; & &longs;ine &longs;pe tamen, vt vnquam naturæ &longs;ubtilita­tem a&longs;&longs;equantur. Itaque, vt in hac di&longs;tinctione hærea­mus: tunc igitur erit finita diui&longs;io, &longs;eu peruentum erit ad eam diui&longs;ionem, vltra quam &longs;ubdiuidere in duo dimidia non liceat, cùm AS erit non Mathematicè quidem, &longs;ed Phy&longs;icè tamen indiui&longs;ibilis: atqui &longs;i AS &longs;it Phy&longs;i­cè indiui&longs;ibilis: erit igitur & pars SD indiui&longs;ibilis, tan­quam ip&longs;i AS æqualis? An ergo, &longs;i pars SD &longs;it in­diui&longs;ibilis Phy&longs;icè, di&longs;tingues in ea trientem, quadran­tem, & cæteras Phy&longs;icas parteis iis temporibus percur­rendas, quæ men&longs;uræ &longs;int con&longs;equentium, hoc e&longs;t ip&longs;i AD æqualium? Cùm non po&longs;&longs;is: vide quàm fru&longs;trà eò confugeris, vt &longs;tandum alicubi &longs;it, quòd diui&longs;io e&longs;&longs;e infi­nita non poßit.

Hanc iterùm difficultatem qua&longs;i præ&longs;entiens, præ­uenien&longs;que, quid ni, inquis, iam primùm in ea parte con­&longs;i&longs;tamus, ex qua totius motus accelerati ratio perfectè intelli­gatur? Dicere ergo vis, non e&longs;&longs;e ex&longs;pectandum, ad hoc vt con&longs;i&longs;tamus, quov&longs;que ad eam diui&longs;ionem per­uenerimus, ex qua partes AS, & SD &longs;int duo puncta Phy&longs;ica, &longs;eu duæ Phy&longs;icè indiui&longs;ibiles partes: &longs;ed in illa &longs;tandum, in qua tam AS, quàm SD con&longs;tent adhùc ex tot Phy&longs;icis partibus, vt ex ijs ratio accelerati motus per­fectè intelligatur. At imprimis, &longs;i ita &longs;it, fru&longs;trà ergo dicis alicubi &longs;tandum, quòd diui&longs;io e&longs;&longs;e infinita non poßit:cùm etiam diui&longs;ione ex&longs;i&longs;tente non infinita, progredi adhûc vlteriùs liceat: atque idcircò vigent adhûc in­commoda omnia, quæ obiecta &longs;unt: quandò pote&longs;t adhûc pars AS, &longs;ubdiuidi in plura, pluraque dimidia. Deinde, cùm in dimidio SD, tot requiris parteis, vt ex ip&longs;is ratio accelerati motus perfectè intelligatur: quot­nam quæ&longs;o &longs;unt, quas requiris? An aliquot pauculas, v. c. &longs;ex, quas nempe recen&longs;es, dum rationem motus accelerati explicas per trientem, quadrantem, per quin­tam, perque &longs;extam parteis tantum? Sanè vel ne&longs;ciens tot requiris, vt innumerabiles &longs;int; & tum ab&longs;is longi&longs;­&longs;imè ab eo, vt cau&longs;&longs;eris &longs;tandum, quòd diui&longs;io e&longs;&longs;e infinita non poßit, qua&longs;i vel in fine, vel certe non longè à fine con&longs;i&longs;tendum &longs;it: tum etiam ab eo, vt ex cognitis par­tibus ratio motus intelligatur. Rem vt experiamur, ac­cipiamus, ecce, ca&longs;um globi ferrei (quod tuum po&longs;teà exemplum e&longs;t) ex cælo Lunæ in centrum terræ: atque in ip&longs;o talem partem, in qua iam primum, vt ais, con&longs;i&longs;ta­mus. Cùm tuo ex decreto, men&longs;ura durationis om­nium partium i&longs;ti primæ æqualium &longs;it æqualis duratio totidem minutiorum partium &longs;igillatim acceptarum in inferiore eius dimidio: ergo inferius eius dimidium diui&longs;ibile e&longs;t in tot parteis, non Mathematicas, men­teve confictas, &longs;ed Phy&longs;icas, &longs;iue in ip&longs;a rerum natura ex&longs;i&longs;tenteis, quot partes &longs;unt à cælo Lunæ, v&longs;que in centrum terræ, ip&longs;i AD æquales. Hæ verò partes quot­nam &longs;unt? Certè, cùm a&longs;&longs;umendo pedes (vt facis) pro Galilei cubitis, admittas à Luna in centrum nonagies octies mille myriadas pedum: oportebit, etiam &longs;i pri­mam partem AD, non minorem pede habeas, vt di­cas dimidium illius inferius, &longs;eu &longs;emi-pedem totidem pati diui&longs;iones, & continere totidem parteis Phy&longs;icas non mente confictas. Quid verò &longs;i acceperis partem pedis mille&longs;imam, quippe quæ non modò &longs;en&longs;ibilis, &longs;eu vi&longs;u perceptibilis &longs;it, &longs;ed micro&longs;copicis etiam vitris, ex quam plurimis texi ob&longs;eruetur: an non tribus additis cyphris, erunt iam nouies mille, & octingentæ myriades mytiadum partium? Quid &longs;i ca&longs;us foret ex Sole, vicies &longs;altem di&longs;tantiore, quam Luna? Quid &longs;i ex firmamen­to di&longs;tantiore &longs;altem ducenties quinquagies? Tantam igitur partium multitudinem e&longs;&longs;e vis in inferiore di­midio SD, vt ratio motus accelerati po&longs;&longs;it perfctè intelligi: tantam, in &longs;uperiore AS, vt cen&longs;eamus illam non po&longs;&longs;e vlteriùs in duo &longs;ubdiuidi dimidia. Vide&longs;-ne ergo quàm procùl ab&longs;it à diui&longs;ionum fine ea pars, in qua iam primùm, vt ais, con&longs;istamus?

Subiicis, non &longs;entire te cum Galileo, & me, graue de&longs;cendens, statim à quiete, atque in omnibus, ac &longs;ingulis mo­mentis accelerare motum. Quot ergo putas momenta, &longs;eu Phy&longs;icas temporis parteis ab&longs;que acceleratione tran&longs;iri? Tot certè, quot &longs;unt innumerabiles illæ par­tes, quæ &longs;unt non in priore minùs, quàm in po&longs;teriore di­midio di&longs;tinctæ: neque enim illæ, ni&longs;i &longs;ucce&longs;&longs;iuè, & vna po&longs;t aliam, atque adeò di&longs;tinctis temporis partibus per­curruntur. Vide igitur per quot parteis, & per quot momenta temporis di&longs;tincta inefficacem facias cau&longs;­&longs;am Phy&longs;icam, quam aduocas &longs;tatim. Videlicet cau&longs;­&longs;am accelerationis decernis e&longs;&longs;e &longs;olum medium, v. c. aërem: neque enim prius accelerari motum à grauitate inchoatum, quàm à medii accurrentis, &longs;eque à tergo claudentis motu, eó­que iam notabili re&longs;i&longs;tentia &longs;uperetur. Quo loco rursùs æquiuocatio in nomine notabilis. Nam notabilem intel­ligis aut naturæ, aut nobis. Et nobis quidem notabilemnon debes intelligere: cùm natura no&longs;træ notationi non alligetur; & priu&longs;quam no&longs;tra per&longs;picacia notare quic­quam valeat, natura iam tran&longs;ierit per innumerabi­leis parteis. Si ergo naturæ; quæro quot partes in mo­tu nece&longs;&longs;ariæ &longs;int, vt natura progre&longs;&longs;a e&longs;&longs;e notabiliterreputetur? An-non &longs;altem myrias deberet e&longs;&longs;e &longs;atis? An-non &longs;altem decem, centum, & mille myriades? An­non &longs;altem myriadummyrias; a &longs;altem decem, centum, mille myriades myriadum? Stupendum i&longs;ta non e&longs;&longs;e &longs;atis, &longs;ed deinceps adhûc multiplicanda e&longs;&longs;e, priu&longs;quam numerus notabilis &longs;it, & cau&longs;&longs;a tua Phy&longs;ica euadere ef­ficaxpo&longs;&longs;it. Sed de hac quidem Phy&longs;ica cau&longs;&longs;a dicen­dum erit inferiùs: quæro heic &longs;olùm, an putes aërem &longs;e&longs;e à tergo claudere, cùm iam &longs;uperatur, vel &longs;tatim ac &longs;uperata à fronte e&longs;t pars &longs;patij prima, vnaque ex illis innumerabilibus, an non? Si dicas &longs;e non claudere; igitur &longs;patium illud à tergo vacuum remanet; quod non es &longs;anè admi&longs;&longs;urus. Si &longs;e claudere, ergo cum &longs;e claudendo agat (neque enim alia ratione putas hanc cau&longs;&longs;am agere) ab ea v&longs;que parte agit aliquid: ergo ab initio v&longs;que grauitatem iuuat: ergo & motum accele­rat: ergo ex&longs;pectandæ non &longs;unt tam innumerabiles partes, vt motus notabilis &longs;it, & acceleratio incipiat. Quod cau&longs;&longs;am hanc verò dicis nece&longs;&longs;ariam, vt re&longs;i&longs;tentia &longs;uperetur: vides quàm non &longs;it nece&longs;&longs;arium, cùm graui­tate &longs;ola agente &longs;uperatam iam facias, priu&longs;quàm aër aliquid agat, &longs;iue mobili iam promoto per totum &longs;upe­rius dimidium &longs;uperueniat, ac &longs;e&longs;e claudat. Vtcum­que autem e&longs;&longs;e debeat notabilis pars; &longs;ic cine probas platicè &longs;ubtilem determinationem in primæ partis me-dio? Qua&longs;i non po&longs;&longs;it motus notabilis e&longs;&longs;e paulò antè medium, aut non-ni&longs;i paulò pò&longs;t medium? E&longs;t ne aliquod argumentum, quo probes i&longs;tam tuam cau&longs;&longs;am nihil omninò agere, nihil &longs;uperare re&longs;i&longs;tentiæ, per tot illas partium &longs;patij, tempori&longs;que myriadas, quæ toti priori dimidio tribuuntur, &longs;tatim autem ac mobile at­tigit primam po&longs;terioris, incipere & agere, & re&longs;i&longs;ten­tiam &longs;uperare? Requiritur, inquis, pars temporis, ac spa­tii non Mathematicè minima, &longs;ed Phy&longs;icè notabilis. Aduer­&longs;atiuam hanc non capio: cùm videretur debere pars dici, aut Mathematicè notabilis, aut Phy&longs;icè minima: &longs;ed quicquid &longs;it, vis eam Phy&longs;icè notabilem e&longs;&longs;e; quid inde concludis? Heinc e&longs;t, inquis, cur accelerationis ratio à primo &longs;patii percurren li puncto non tutò inchoetur. Non tutò inchoetur? Imò, vnde tutiùs inchoetur, quàm vnde e&longs;t periculi nihil? Nam tibi quidem meritò ef­ficiuntur omnia &longs;u&longs;pecta, cùm viâ regiâ &longs;emel relictâ, non valeas ecce, ni&longs;i per dumos, &longs;alebra&longs;que incedere; at verò illis, qui viam tenent, &longs;imile nihil timendum e&longs;t. Sed nempe platicè a&longs;&longs;umenti, platicè perinde conclu­dendum fuit. Sperandum quippe fuerat, vt conclu­deres, cur ante primæ partis medium, &longs;eu alicubi per totum prius dimidium, acceleratio non inchoaretur; at tu intereà de medio, totove priore dimidio nihil: &longs;ed &longs;olùm, accelerationem à primo puncto non tutò inchoari.Quod autem addis, &longs;i i&longs;ta cum meis, & Galilei decretis non fortè conueniant, principiis certè Phy&longs;icis aptè congruere;cedò &longs;olùm, Quibus?

Ex his igitur nunc habes, quod numero xl. quæris, cur­rationem accelerationis à primo spatii decurrendi puncto nondeducam: quamvis iam etiam aliunde id haberes; ex eo nimi­rùm, quod diui&longs;o, vt libet, in parteis æqualeis tempore, aut &longs;patio, &longs;emper impoßibile &longs;it, vt velocitas &longs;ecundæ partis præ­cisè dupla &longs;it totius velocitatis per priorem partem acqui&longs;itæ: quod ex tuis etiam principiis anteà numero 17. euidenter de­mon&longs;tratum e&longs;t.

Et &longs;æpe repetij, & repetere &longs;æpiùs cogis me, quæ­&longs;tionem non e&longs;&longs;e, an impo&longs;&longs;ibile &longs;it velocitatem per &longs;ecundam partem e&longs;&longs;e præcisè duplam velocitatis per primam: &longs;ed id-ne &longs;equatur ex admi&longs;&longs;o principio, quòd velocitates vt &longs;patia &longs;e habeant. Ego enim &longs;emper id &longs;equi conte&longs;tatus &longs;um: tu non &longs;equi proba&longs;ti nun­quam; & perinde &longs;emper procedis, ac &longs;i id habendum e&longs;&longs;et nihili; quod ip&longs;um tamen e&longs;t rei caput. An, & quomodo aliquid ex meis principijs demon&longs;traueris; nihil e&longs;t quam obrem heic repetatur.

Cæterùm hoc etiam loco erras non mediocriter, dum ex eo, quòd partes NC, & CD eodem tempore percurrun­tur, talem gradum velocitatis acquiri concludis ab N in C, qualis acquiritur à C, in D: tunc enim velocitates e&longs;&longs;e vt spatia nece&longs;&longs;e e&longs;t.

Quàm egregiè elaberis? Ego enim cætera inter, quæ non attigi&longs;ti, ex eo, quòd priùs admi&longs;i&longs;&longs;es, pro­pter progre&longs;&longs;ionem Arithmeticam, duorum graduum acqui&longs;itorum in D, vnum acqui&longs;itum ab A, in C, alte­rum à C, in D, conclu&longs;i te velle velocitatem acqui&longs;i­tam ab N in C, e&longs;&longs;e æqualem acqui&longs;itæ à C, in D, quandoquidem tum velles ip&longs;am CD tanto tempore, quanto NC, cuius e&longs;&longs;et dupla, percurri. Et quia vi­deris non attendi&longs;&longs;e ad con&longs;equutionem, quæ &longs;atis tamen in&longs;inuabatur in duobus con&longs;ectariis, ecce quo­modò ea probetur. NC, & CD debent, per

te, e&longs;&longs;e æquales; quoniam vtraque, per te, de­bet e&longs;&longs;e æqualis lineæ AC: quare &, &longs;i æquali percurrantur tempore, æquali percurrentur ve­locitate. Et de æqualitate quidem lineæ CD, cum AC, non e&longs;t dubium; probo de NC, AC, & NC eadem velocitate &longs;ecundum &longs;e totas per­curruntur, ex te; Ergo &longs;unt inter &longs;e æquales. Pro batur antecedens. Ad velocitatem acqui&longs;itam per totam AC, addita quæ acquiritur per CD, facit velocitatem in D duplam velocitatis in C; ad volocitatem acqui&longs;itam per totam NC, addita quæ acquiritur per eandem CD, facit itidem velocitatem in D, velocitatis in C du­plam; & vtrumque quidem per te. Igitur per te AC, & NC, &longs;ecundum &longs;e totas velocitate ea­dem percurruntur; &longs;untque idcircò inter &longs;e æquales. Tu ergo vim con&longs;equutionis ex inte­gro antecedente diffimulans, infers &longs;olùm ex duplo &longs;patij, & temporis æqualitate, velocitates e&longs;&longs;e vt &longs;patia: ac retices quod intere&longs;t, quodque &longs;ubnotatum fuit, cùm &longs;ubiunxi, con&longs;equi, vt velocitates per AC, & NC, acqui&longs;itæ &longs;int pror&longs;us æquales: ac proinde vt AC, & NC, hoc est totum, & pars eodem tempore percurrantur, &c. Sequitur.

Numero xli. etiam peccas; cùm, vt impugnes con&longs;titu­tam à me cæterarum partium toto spatio decurrendo de&longs;igna­tarum respectum ad analoga primæ partis &longs;egmenta, non &longs;o­lùm earumdem partium re&longs;pectum ad parteis temporis exigis,quas neque tu, neque alius qui&longs;quam aßignare pote&longs;t, &longs;ed tempora etiam illis ad&longs;cribis, quæ nullo modo ip&longs;is conuenire non ignoras. Vis enim primi &longs;patij partem dimidiam dimidia parte eius temporis percurri, quo totam primam partem ab­&longs;olui &longs;upponis; & tertiam partem tertia parte, quartam quartaparte eiu&longs;dem temporis: cùm ex tuis, & Galilei prin­cipiis dimidia parte prima temporis, quarta pars tantum spatij &longs;uperior decurratur, & reliqua dimidia parte temporis tres inferiores &longs;patij quadrantes ab&longs;oluantur. Vide ergo quid ex tam ab&longs;urda hypothe&longs;i concludere poßis.

Cùm nihil &longs;it, quod prodat magis decretorum incohærentiam, quàm reductio ad calculos; ex eo e&longs;t, cur poti&longs;&longs;imùm &longs;upputationes auer&longs;eris. Id autem hoc loco præ&longs;ertim probatur. Admi&longs;i&longs;ti po&longs;&longs;e di&longs;tingui in motu grauium decidentium plura æqualia tempora: at cùm planum foret, vt &longs;patio diui&longs;o in parteis æqua­leis, primum tempus attribueretur primæ huiu&longs;cemodi partium, ac deinde explicaretur quota eius temporis parte percurrerentur cæteræ; & in qua ip&longs;arum &longs;ecun­dum tempus æquale de&longs;ineret, in qua tertium, &c. di­uerti&longs;ti nihilominus, & pro primo tempore accipien­dum volui&longs;ti id, quo decurreretur eiu&longs;dem primæ par­tis non prius, &longs;ed po&longs;terius dimidium; & tum volui&longs;ti &longs;ecundam partem, quæ e&longs;&longs;et dupla huius dimidii, æqua­li cum eo tempore percurri: tum tertiam æquali cum eo, quo triens eiu&longs;dem primæ partes infimus; quartam æquali cum eo, quo quadrans, &c. tum &longs;ecundum tem­pus æquale primo e&longs;&longs;e id, quod debetur &longs;ecundæ parti &longs;oli: tertium, quod tertiæ, & quartæ &longs;imùl: quartum, quod quintæ, &longs;extæ, &longs;eptimæ, octauæ: quintum, quod octo &longs;equentibus: &longs;extum, quod &longs;exdecim &longs;uccedenti­bus, atque ita porrò. Ego itaque o&longs;ten&longs;urus, vt hæc &longs;e probè non haberent, cætera inter argumenta, rem ex­primendam numeris cen&longs;ui, ac a&longs;&longs;ump&longs;i primum ip&longs;um tempus, quod dimidio illi po&longs;teriori attribueres, veluti a&longs;&longs;em, eiu&longs;que proinde parteis duodecim qua&longs;i vncias, &longs;iue mauis minuta habui. Debueras tu procedere dein­ceps per parteis æqualeis huic dimidio: quo ca&longs;u &longs;e­cundæ parti fui&longs;&longs;ent attributa minuta &longs;ex, &longs;iue dimidium temporis (ob duplicatam velocitatem) & tertiæ quatuor, &longs;iue triens (ob triplicatam) & quartæ tria, &longs;iue quadrans (ob quadruplicatam) &c. & quia tamen duplum di­midij v&longs;urpandum e&longs;&longs;e vbique cen&longs;ui&longs;ti, vt partes &longs;e­cunda, tertia, quarta, &c. fierent vbique toti primæ æquales: ideò effectum e&longs;t, vt &longs;ecundæ parti non dimi­dium, &longs;eu &longs;ex minuta, &longs;ed omninò tantumdem, &longs;eu duo­decim tribueris, & tertiæ be&longs;&longs;em, &longs;iue octo: quartæ di­midium, &longs;iue &longs;ex. Ip&longs;e proinde, vtcumque rationem dupli prætermi&longs;erim (& quam tamen iam inter&longs;eren­dam cen&longs;ui) declarare volui, vt hæc tempora non con­gruerent &longs;patiis vtravis ratione a&longs;suptis. Et de &longs;ecundo quidem con&longs;titit, ob illud, quod duplicato quidem con­ueniret tempus primo æquale, &longs;eu minutorum duode­cim, at &longs;implici non ni&longs;i dimidium, &longs;eu minuta &longs;ex: de fuccedentibus autem iuxta aggregationem tuam, ob id, quòd neque &longs;implicibus, neque duplicibus conueniret vnquam tempus æquale primo, &longs;eu minutorum duo­decim, &longs;ed vel in &longs;implicibus &longs;emper deficeret, vel in duplicibus &longs;emper abundaret: cùm deberet tamen &longs;al­tem in duplicibus &longs;emper exæquari, vt exæquatum fuerat in ip&longs;a &longs;tatim &longs;ecunda parte. Quid tu ad i&longs;ta igitur?

Dicis me, non &longs;olùm re&longs;pectum partium ad parteis temporis exigere, quas neque ego, neque alius qui&longs;quam aßi­gnare poßit: &longs;ed tempora etiam illis ad&longs;cribere, quæ nullo modo ip&longs;is conuenire non ignorem. Verumtamen, quæ­&longs;tio non e&longs;t de eo, quod ego, aut alius præ&longs;tare po&longs;&longs;i­mus, aut non po&longs;&longs;imus, in a&longs;&longs;ignandis temporibus, quæ partibus quibu&longs;que conueniant: quanquam Galileum quidem imitatus, &longs;umpto quocumque tempore primæ parti debito, a&longs;&longs;ignaui tempus, quod exigitur ad &longs;ecun­dam, & quod ad vtrumque primæ partis dimidium, paratus idem prorsùs præ&longs;tare circa quælibet tempora, quarumcum que voles partium cætetarum, iuxta gene­rale &longs;cilicet Effatum, quod articulo Re&longs;pon&longs;ionis XXXVI. retuli, & in quod nihil fuit, quod à te obiiceretur. Non item e&longs;t quæ&longs;tio, an tempora quæ partibus ad&longs;cri­bo, ip&longs;is nullo modo conuenire ignorem, an &longs;ciam (&longs;cio enim e&longs;&longs;e longè alià, prout ex citato moxloco intelligi pote&longs;t) &longs;ed an ea ad&longs;cribam iuxta tua principia. Quo­nam verò modo id non fieri probas? Vis enim, inquis, primi &longs;patij partem dimidiam dimidia parte eius tem­poris percurri, quo totam primam partem, & tertiam tertia, quartam quarta, &c. Sperâram, vt aliò querela tua vergeret. Quia enim iuxta ante-dicta defendis te nolle dimidium inferius primæ partis percurri dimidio eius temporis, quo &longs;uperius: procliue mihi videbatur, vt querereris tibi affingi tempora à te pernegata. Sed videlicet, animaduerti&longs;ti me commi&longs;i&longs;&longs;e tuæ libertati, vt dares quodcumque demùm velles tempus pro infe-riore dimidio: fore enim me idem o&longs;ten&longs;urum. Vnde & animi &longs;olùm gratiâ, & con&longs;onanter ad &longs;uperiora, a&longs;&longs;ump&longs;i pro partis primæ tempore numerum trigin­ta &longs;ex, vt inferiori dimidio attribueretur numerus com­modi&longs;&longs;imus duodecim. Et &longs;anè heic non quærebatur, quota portio e&longs;&longs;et hoc tempus temporis totius per pri­mam in&longs;umpti: &longs;ed &longs;olùm, quodcumque illud e&longs;&longs;et, ex quibus &longs;ui partibus cen&longs;eri po&longs;&longs;et integrum, vt alia ip&longs;i æqualia deinceps adnumerarentur. Quidnam verò e&longs;t, quod &longs;ubiungis? I&longs;tud nimirùm: cùm ex tuis, & Glilei principiis dimidia parte primi temporis quarta pars tan­tum spatii &longs;uperior decurratur, & reliqua dimidia parte tem­poris tres inferiores spatii quadrantes ab&longs;oluantur. Sed quæ&longs;tio heic non e&longs;t, quid Galileus, & ego &longs;entiamus: ea de re enim &longs;atis iam con&longs;tat: verùm, an quod tibi obiicio, &longs;it tuum, &longs;iue iuxta tua decreta, an non? Cùm non fuerit, quod re&longs;ponderes, his tamen verbis con­clu&longs;i&longs;ti, Vide ergo, quid ex tam ab&longs;urda hypothe&longs;i conclu­dere poßis. Ego verò, Imò tuvide, inquam, quid ex hypo­the&longs;i tam ab&longs;urda, cum tua &longs;it, conclu&longs;erim, & ad conclu&longs;io­nem re&longs;ponde, &longs;i poßis. Pergis.

Vt verò etiam numero xlij. augmentum velocitatis in ratione dupla con&longs;titutum impugnes, inter alia a&longs;&longs;umis pari iure, ac modo &longs;tatui po&longs;&longs;e idem augmentum etiam procedere in quacumque alia Geometrica ratione, in tripla &longs;cilicet, in qua­drupla, in decupla &c. exemplumque profers in tripla. Et pri­mùm quidem obiter mihi affingis, quòd velim partem AN, & eius triplam ND eodem tempore percurri.

Ego verò nihil affinxi; &longs;ed idip&longs;um fuit, quod de­duxeram articulo XL. ea parte, quam non attigi&longs;ti: o&longs;tendendo videlicet, cùm CN foret duorum minu­torum, & CD illius dupla, &longs;imiliter minutorum

duorum, atque ideò tota ND, minutorum qua­tuor: forè vt AN ex tuis principiis minutorum quatuor, & eius tripla ND, tempore eodem percurrerentur.

Sed cùm iis partibus omißis, rectè compares XC vltimum trientem &longs;upremæ partis AC cum tertia parte DE: non rectè con&longs;equenter hanc tertiam par­tem comparas cum tribus &longs;equentibus EH, quæ non eodem tempore, aut æquali cum tertia parte DE, &longs;ed tempore longiore percurruntur. At rectiùs cum ea­dem tertia parte DE compararentur &longs;eptima, octa­ua, & nona, nempe HL: &longs;ed talis progreßio per to­tum &longs;patium decurrendum continua non e&longs;t, vt vides: interrupta enim primùm e&longs;t inter XC, & DE, & inde ab E ad H: & &longs;i vlteriùs procedendum e&longs;&longs;et, tum à nona parte interrumperetur v&longs;que ad decimam octa­uam, & ita deinceps: progreßio autem in ratione dupla &longs;ola per totum spatium continua e&longs;t.

Id &longs;atis peruidi, &longs;ed & &longs;imùl agnoui, quàm opero&longs;o &longs;imùl, irritonque conamine mentem ad i&longs;ta aduerteres; ea videlicet &longs;uperex&longs;truens la­ba&longs;centibus &longs;ponte fundamentis. Laba&longs;centibus, inquam, primùm, quatenùs fal&longs;um e&longs;t, velocitates e&longs;&longs;e inter &longs;e &longs;icut &longs;patia: quod tamen fuit tibi fundamen­tum primarium, ip&longs;umque eodem Experimento, quo id &longs;tabilieras, euer&longs;um. Deinde quatenus nihil e&longs;&longs;e videtur po&longs;&longs;e ab&longs;urdius, quàm primum primæ partis dimidium nullo po&longs;&longs;e habere loco in progre&longs;&longs;ione Geometrica, & eius tamen comparatione eam pro­gre&longs;&longs;ionem &longs;tabilire; quam ex fragmentis po&longs;terioris dimi­dij durationem quærere innumerabilium partium con­&longs;equentum: quàm cogi ad commini&longs;cendum, quæ in ip&longs;a te­tam malè cohæreant, vt quod commentum &longs;emel pla­cuerit, cohætere po&longs;&longs;e videatur. Tandem, quatenus etiam iuxta progre&longs;&longs;ionem in ratione dupla, quam &longs;o­lam vis e&longs;&longs;e continuam, repugnes tibi nece&longs;&longs;e e&longs;t, cùm indefinite aiens æqualibus temporibus spatia decurri ma­iora &longs;emper, ac maiora in ratione dupla, nece&longs;&longs;e &longs;it eandem rationem euertas, quotie&longs;cumque a&longs;&longs;ump&longs;eris tempo­ra a&longs;&longs;umptis maiora, & ip&longs;a tamen inter &longs;e æqualia. Quippe cùm in tuo, v. c. de ca&longs;u ex Luna exem­plo a&longs;&longs;ump&longs;eris primo tempore decurri pedes 100, &longs;e­cundo 200, tertio 400, quarto 800, quinto 1600, &longs;exto 3200, &c. con&longs;tat&longs;i deinceps duo tempora pri­ma pro vno a&longs;&longs;umas, duo &longs;equentia pro alio, duo item &longs;equentia pro alio: aut &longs;i tria quidem prima pro vno, tria &longs;uccedentia pro alio, &c. con&longs;tat, inquam, fore omnia tempora inter &longs;e æqualia; & abfutura ta­men, quæ interim decurrentur &longs;patia, à ratione dupla: cùm binis temporibus a&longs;&longs;umptis pro &longs;ingulis, futura &longs;int &longs;patia in ratione quadrupla, vt putà primo tem­pore 300, &longs;ecundo 1200, tertio 4800: & a&longs;&longs;um­ptis ternis, futura &longs;int in ratione octupla, vt puta pri­mo tempore 700, &longs;ecundo 5600, tertio 44800, atque ita de cæteris. Dicerem heic de Incommodo, in quod te recidi&longs;&longs;e con&longs;equenter obieci, de nunquam ab&longs;oluendo tempore &longs;ecundo, aut percurrendis &longs;altem &longs;patijs infinitis, &longs;i progre&longs;&longs;io &longs;patiorum fieret temporibus &ecedil;qua-libus in ratione continuò dupla. Sed cùm tu nihil am­pliùs habeas, quàm quod te obiter attigi&longs;&longs;e memora­tum &longs;uperiùs e&longs;t; ideò nihil e&longs;t addendum ad ea, quæ in. Re&longs;pon&longs;ione leguntur.

IN ARTICVLOS XLIII, & XLIV. De Tempore, quo globum ferrcum ca&longs;urum ex Luna in Terram contendit.

Quod autem numero xliij, & xliv. incredibilem putas celeritatem, qua globus ferreus à Luna ad terram de&longs;cende­ret in continua ratione dupla: non &longs;ufficienter probat eam ex natura rei tantam e&longs;&longs;e non debere: ac tecum ego quoque arbi­tror eam adeò immen&longs;am reipsâ e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, quantumvis id natura exigeret: quod medium tantam, adeóque celerem par­tium diui&longs;ionem, ac rarefactionem pati po&longs;&longs;e non videatur: quod &longs;atis à me in&longs;inuatum non ignoras.

Peracta Conclu&longs;ione, fuit tibi, qua&longs;i illu&longs;tre quod­dam Exemplum prolixus huiu&longs;modi ca&longs;us, vt in ip­&longs;o exprimeres, quanta e&longs;&longs;etvis progre&longs;&longs;ionis in ratione continuò dupla. Quòd ego porrò celeritatem, qua tu &longs;tatui&longs;ti globum ferreum ca&longs;urum ex Luna in terram minutis non omninò duobus, tantam non e&longs;&longs;e ex rei natura, abundè &longs;atis probauerim: vel ex eo con&longs;tat, quòd mon&longs;tratum &longs;it, eam non e&longs;&longs;e iuxta progre&longs;&longs;um, quem natura in motu grauium decidentium in&longs;tituit: & euer&longs;um &longs;it fundamentum, cui ip&longs;am &longs;uper&longs;truxeras, ratio &longs;cilicet eadem &longs;patiorum, ac velocitatum; idque non modò Experimentis aliis, &longs;ed illo etiam, quod à te v&longs;urpatum, deprehen&longs;um e&longs;t, &longs;ecus &longs;e habere, & &longs;ecus probare, quàm ip&longs;e putâris. Ne memorem rapiditatem, qua ille globus ciendus foret, o&longs;ten&longs;am fui&longs;&longs;e adeò ­manem, adeò, vt loquuntur, in&longs;anam, vt te etiam iam cogat ad abnegationem &longs;ui: tamet&longs;i rem lenias, dum naturam quidem id exigere, &longs;ed medij tamen conditionem ob&longs;tare dicis.

IN ARTICVLOS XLV. XLVI. XLVII. De quodam lap&longs;u emendando circa cau&longs;&longs;am Phy&longs;icam accelerati grauium Motus.

Cum nihil habeas circa alios, qui heinc ad con­e&longs;u&longs;ionem v&longs;que inter&longs;eruntur, articulos, & ego in ip­&longs;is, occa&longs;ione Phy&longs;icæ cau&longs;&longs;æ, de qua te dicturum alio loco, temporéque receperas, in&longs;inuâtim lap&longs;um, à quo non &longs;atis caueram, in priore Epi&longs;tolatum de Motu im­pre&longs;&longs;o à motore tran&longs;lato (imò & in Epi&longs;tola ante duos annos ad te data) eam ob rem heic locus erit opportu­nus, vt rem paulò fu&longs;iùs deducam, ac memetip&longs;um cor­rigam, dicturus &longs;imùl de Phy&longs;ica cau&longs;&longs;a, quam tu pla­cere tibi dixi&longs;ti in articulum XXXV. Itaque, cùm ego demirarer illam accelerati motus progre&longs;&longs;ionem &longs;e­cundum &longs;eriem numerorum ab vnitate imparium, Ra­tiocinatus &longs;um imprimis, lapidem v.g. non habere ex &longs;e huiu&longs;modi motum; quoniam &longs;i &longs;olus lapis non ex­&longs;i&longs;tente Mundo foret, aut aliàs in vacuo &longs;ic con&longs;titue­retur, vt nihil cum Mundo communicaret; non e&longs;&longs;et prorsùs, quamobrem eò, quò iam mouetur tenderet; vnde & conclu&longs;i cau&longs;&longs;am huiu&longs;modi motus e&longs;&longs;e debe­re extrin&longs;ecam, ip&longs;amque aut impellentem, aut attra-hentem, aut vtramque &longs;imùl. Secundò, vi&longs;um mihi e&longs;t a&longs;&longs;umi po&longs;&longs;e aërem, qui infernè pre&longs;&longs;us, re&longs;ilien&longs;­que ad latera, in locum po&longs;terum &longs;uccederet, &longs;uperné­que in&longs;taret, pro cau&longs;&longs;a impellente; & magneticam Ter­ræ vim, quæ hamulorum, catenularumque in&longs;tar, in­fernè pelliceret, pro cau&longs;&longs;a trahente. Tertiò vi&longs;um e&longs;t aërem non po&longs;&longs;e inchoare motum, quatenus &longs;i nulla e&longs;&longs;et Terra, & &longs;olus aër in vniuer&longs;o, & ip&longs;e quidem in­finitè fu&longs;us, vnaque lapis intra ip&longs;um, tunc lapis in hanc potiùs partem, quàm in aliam non moueretur: quare & motum lapidis videri debere ab attractione incipere, ac tum po&longs;&longs;e ab aëre &longs;uccedente adiutari. Quartò, cùm fui&longs;&longs;em ratiocinatus motum &longs;emel im­pre&longs;&longs;um futurum perpetuum, & æquabilem, ni&longs;i e&longs;&longs;et cau&longs;&longs;a, quæ illum aut retundendo minueret, aut vrgen­do acceleraret; conclu&longs;i motum lapidis accelerari, quòd &longs;tatim à prima attractione, & qua&longs;i po&longs;t primum ictum, &longs;uccederent continuò ictus alij, qui impre&longs;&longs;ione facta, manenteque facerent motum celeriorem. Quintò vi­&longs;um e&longs;t neque attractionem &longs;olam, neque impul&longs;io­nem &longs;olam, neque vllam aliam &longs;implicem cau&longs;&longs;am &longs;uf­ficere ad memoratam progre&longs;&longs;ionem: quia cùm hoc modo ictus continenter facti progre&longs;&longs;uri e&longs;&longs;ent &longs;ecun­dum vnitatum &longs;eriem, con&longs;entaneum videbatur, vt & velocitatis gradus acquirerentur, & &longs;patia quoque per­currerentur &longs;ecundum eandem &longs;eriem: &longs;icque in fine cuiu&longs;que momenti &longs;patia aggregata non forent vt quadrata temporum, vnum, quatuor, nouem, &longs;ex de­cim, & quadrata cætera; &longs;ed vt vnum tria, &longs;ex, decem, & con&longs;equentia aggregata. Sextò vi&longs;um e&longs;t ergo potiùs vtramque cau&longs;&longs;am &longs;ic coniungendam, vt pri­mo momento &longs;ola Terra vi attractice ageret, vnumque ictum imprimeret: vnde & vnus gradus velocitatis im­primeretur, quo mobile certum &longs;uperaret &longs;patium: &longs;e­cundo autem momento tum Terra attrahere pergeret, tum aër pellere inciperet; &longs;icque duo, ex duobus velut ictibus, noui e&longs;&longs;ent velocitatis gradus, qui cum primo manente e&longs;&longs;ent tres, vnde & tria &longs;patia primo æqualia percurrerentur; & ita porrò continenter. Po&longs;tremò, cùm mihi viderer cau&longs;&longs;am dicere, quamobrem &longs;patia percurrerentur &longs;ecundum &longs;eriem numerorum ab vni­tate imparium, & aggregata &longs;patiorum e&longs;&longs;ent &longs;icut quadrata temporum; rem totam &longs;ic expo&longs;ui, repetito iam aliquoties triangulo, vt partes æquales alterutrius cturum pro momentis, &longs;eu partibus æqualibus temporis habens, intercepta

illa ip&longs;i triangula per interductas li­neas partim ba&longs;i, partim cruribus pa­rallelas creata, ha­beri po&longs;&longs;e &longs;imùl cen&longs;uerim, & pro partibus æquali­bus &longs;patij decur&longs;i; & pro æqualibus gradibus veloci­tatis acqui&longs;itæ.

Iam lap&longs;us fuit, quatenus proinde velocitates vt &longs;patia habere &longs;e admi&longs;i imprudens. Quia enim non &longs;atis attendi velocitatis gradum primo momento ac­qui&longs;itum ita integrum manere in &longs;ecundo, vt ad &longs;u­perandum duo &longs;patia valeret, ip&longs;umque ita habui, qua­&longs;i valeret &longs;olùm ad &longs;uperandum vnicum; ideò cùm vi­derem &longs;ecundo momento tria &longs;uperari &longs;patia, exi&longs;ti­maui facilè ita vnum &longs;uperari per gradum manentem, vt duo alia deberent per duos alios, interim acqui&longs;itos &longs;uperari. Pari autem ratione quinque &longs;patia tertio &longs;uperari momento agno&longs;cens, &longs;ic putaui treis gradus &longs;uperiores manere, vt &longs;ingula per &longs;ingulos &longs;uperaren­tur &longs;patia, ac interim acquirerentur duo alij, quibus duo alia &longs;uperarentur: non &longs;atis attendens duos tan­tum gradus prius acqui&longs;itos, manentei&longs;que e&longs;&longs;e, quo­rum vtrique deberentur duo &longs;patia; &longs;icque ambobus quatuor; ac nece&longs;&longs;arium rursùs e&longs;&longs;e vnicum duntaxat acquiri, cui &longs;patium quintum deberetur. Pari etiam ex &longs;patiis &longs;eptem quarto momento &longs;uperatis, quin que retuli ad gradus quinque, quos habui iam acqui&longs;itos, ac manenteis, & duo ad duos, qui acquirerentur in­tereà: non attendens ip&longs;os e&longs;&longs;e treis duntaxat, quorum tamen &longs;ingulis deberentur duo &longs;patia; vnde & per illos &longs;uperarentur &longs;ex, ac ideò e&longs;&longs;e &longs;olùm nece&longs;&longs;e, vt tum ite­rùm acquireretur vnicus, quo &longs;eptimum &longs;uperaretur; atque ita de cæteris. Itaque, quam primùm animum aduerti, di&longs;plicuit rem &longs;ic expo&longs;ui&longs;&longs;e, vt velocitates ita &longs;e habere viderentur, quemadmodum &longs;patia, & non modò &longs;patiorum, &longs;ed etiam velocitatum aggregata perinde &longs;e habere, vt quadrata temporum: quod mi­hi quidem vi&longs;um e&longs;t ip&longs;i naturæ repugnare; &longs;ecundum quam potiùs doberent velocitates e&longs;&longs;e quemadmo-dum tempora, & aggregata &longs;patiorum &longs;ola &longs;e habere vt temporum (aut velocitatum proinde) quadrata. Quare & retento eodem Schemate, &longs;ic omnia con­gruere mihi vi&longs;a &longs;unt, vt partes illæ cturum æquales ro­præ&longs;entarent &longs;emper æqualeis parteis temporis: lineæ verò parallelæ ex vno crute in aliud ductæ, & &longs;tatim à prima in parteis æqualeis diui&longs;æ, gradus æqualeis ve­locitatis; intercepta autem illa, æqualiaque triangula, æqualeis parteis &longs;patii; ac denique ex triangulis impari numero &longs;ub vnoquoque momento contentis, a&longs;&longs;umpta bina, & quadrangulos con&longs;tituentia triangula, repræ­&longs;entarent &longs;patia per gradus manenteis decur&longs;a; & quod impar &longs;upere&longs;&longs;et, repræ&longs;entaret &longs;patium gradu interim acqui&longs;ito decur&longs;um. Atque hoc quidem modo &longs;en­tentiam expre&longs;&longs;i partim in Re&longs;pon&longs;ione, partim etiam &longs;uperiùs circa explicandum Controuer&longs;iæ &longs;tatum. Cæ­terùm vt animaduerti &longs;ingulos, non binos velocitatis acquiri gradus; &longs;ic facile fuit animaduertere &longs;ingulos, non binos quouis momento impingi ictus. Quam­obrem peruidi me in eo fru&longs;trà labora&longs;&longs;e, vt Phy&longs;i­cam cau&longs;&longs;am accelerati motus requirens, excogitarem denique duas, quarum vna inchoaret motum, & pri­mo momento &longs;ola ageret, &longs;ingularemque ictum im­primeret: ac deinde in &longs;ecundo momento geminæ e&longs;­&longs;ent, quæ & &longs;imul agerent, & geminatis ictibus accele­rarent æquabiliter motum: quippe cùm non modò non fuerit duplex cau&longs;&longs;a nece&longs;&longs;aria, &longs;ed ne potuerit quidem e&longs;&longs;e, ni&longs;i vna. Quam-nam verò, putas, ex dua­bus retinui; quam-nam eliminandam cen&longs;ui? Scilicet retinui attractricem Terræ, vt quæ po&longs;&longs;et &longs;ola non modò inchoare motum, &longs;ed & ip&longs;um quoque accele­rare æquabiliter: vt putà per gradus ab v&longs;que initio tum manenteis, tum acqui&longs;itos, eo modo, quo decla­ratum e&longs;t. Abieci verò impellentem attributam aëri, vt quæ non modò inefficax inchoando motui videre­tur, &longs;ed illius etiam promotioni, &longs;eu accelerationi offi­ciens; tantum abe&longs;t, vt ad ip&longs;am procurandam quic­quam conferret. Atque hæc quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t, quam­obrem quidpiam videatur &longs;imùl de tua opinione di­cendum, quatenus partim con&longs;entit cum ea, quæ mihi priùs animo in&longs;edit, partim di&longs;&longs;entit ab ea, quæ iam in­&longs;idet. Quippe, vt ego quidem priùs, &longs;ic tu agno&longs;cis du­plicem cau&longs;&longs;am; & vnam quidem penitùs candem, aërem putà impellentem; alteram verò nomine diuer­&longs;am, &longs;ed effectu eandem, in&longs;itam putà grauitatem (cui ego attractricem Terræ &longs;ub&longs;tituendam cen&longs;ueram) qua­tenus tu eam retinens, ip&longs;i quoque tribuis incœptio­nem motus. Cùm verò ip&longs;e &longs;olam iam attractricem retineam, à qua continenter agente, & impre&longs;&longs;ione non pereunte, acceleratio motus fiat; opinatis tu grauita­tem ad accelerationem nihil facere: &longs;ed inalteratam &longs;ic per&longs;euerare, vt ex &longs;e motum vniformem, & æquabilem faciat: &longs;olum autem aërem &longs;e&longs;e à tergo concludentem e&longs;&longs;e accelerationis cau&longs;&longs;am. Heinc nempe &longs;uperiùs tua hæc verba fuerunt. Acceleratio omnis à medio &longs;olo e&longs;t: vn­de de&longs;cen&longs;us in vacuo &longs;ui &longs;emper &longs;imilis, atque vniformis ex&longs;i&longs;teret: &longs;icut tunc quoque tota cau&longs;&longs;a de&longs;cen&longs;us, nempe graui­tas, &longs;emper eadem, ac &longs;ui &longs;imilis per &longs;eueraret. Itaque cùm di&longs;&longs;en&longs;us &longs;it circa tuam vtramque cau&longs;&longs;am, ecce de vtraque pauca hæc attingo.

Et ab Aëre quidem vt incipiam, non immanifc&longs;tum videtur ip&longs;um nihil po&longs;&longs;e ad accelerationem conferre; quin-etiam potiùs officere, tantum abe&longs;t, vt aër &longs;olus &longs;it accelerationis cau&longs;&longs;a. Ip&longs;e certè cùm priùs illum in aliquam partem admittens, varia energiæ ip&longs;ius argu­menta conqui&longs;iui (au&longs;us etiam ad cum ex parte referre adactionem retrorsùm factam tormentariæ machinæ, dum globus prorsùm exploditur; idque, vt iam reor, iniutiâ, quòd potiùs ille totus effectus ad vnum ignem pertineat) &longs;ubieci &longs;tatim eas rationes, ob quas meritò de mea aëris a&longs;&longs;umptione dubitaretur. Vt verò iam vel vnicam aduer&longs;um te heic repetam, quæ&longs;o ex te, qui &longs;ieri valeat, vt lapidi deorsùm tendenti ad celeri­tatem aër conferat, non conferat tendenti &longs;ur&longs;um? Ni­mirùm vt aër lapide cadente infernè ab&longs;cedit, &longs;upernè &longs;uccedit: &longs;ic &longs;ursùm adacto &longs;upernè ab&longs;cedit, infernè &longs;uccedit, &, tuo verbo vt dicam, &longs;e à tergo claudit. Non­ne ergo, &longs;i de&longs;cendendo iuuat aër impetum à grauitate impre&longs;&longs;um: nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt a&longs;cendendo iuuet impetum impre&longs;&longs;um à manu? Et quia impetus à manu impre&longs;­&longs;us fortior illo e&longs;t, qui à grauitate imprimitur, &longs;iquidem illum &longs;uperat, eóque ne quicquam re&longs;i&longs;tente, lapis ni­hilo min ùs ten dit &longs;ur&longs;um: quid e&longs;t, cur a&longs;cendendo non magis, quam ex&longs;cendendo iuuet? Nonne clauditur à tergo rapidiùs, &longs;tatim ac manum lapis de&longs;eruït, quàm dum lapis initio cadit? Nonne &longs;altem deberet tune accelerationis quidpiam facere, non verò pati diminu­tionem? Nonne & quandiù grauitate duicta, infe­rioreque ex&longs;i&longs;tente, aër à tergo velociùs occurrit? Sed & quæ&longs;o te, nonne ip&longs;e fateris re&longs;i&longs;tere aërem? Dixi&longs;ti videlicet motum, eiu&longs;que accelerationem effectum e&longs;&longs;e Phy&longs;icum, qui per parteis maiores, aut minores pro ratione ponderis, & re&longs;i&longs;tentia medij metiendus videatur. Igitut aër non tantum re&longs;i&longs;tit &longs;upernè, vt omnes admittunt, &longs;ed etiam infernè, vt tu quoque admittis (& certè vi­detur tantò maior e&longs;&longs;e debere infernè re&longs;i&longs;tentia, quan­tò aër cra&longs;&longs;ior e&longs;t, & propter terram &longs;uppo&longs;itam diffici­liùs diffundi, ac dilabi pote&longs;t; &longs;ed hoc parùm e&longs;t.) Aut ergo re&longs;i&longs;tentia aëris infernè e&longs;t maior, quàm impul&longs;io &longs;upernè, aut æqualis, aut minor. Si dicas maiorem; igitur motus rei cadentis non accelerationem ab aëre, &longs;ed retardationem patietur. Si æqualem; igitur motus non aceclrabitur, &longs;ed vno &longs;emper tenore erit. Si mi­norem, igitur cum tota vis aëris &longs;upernè impellens &longs;it ab ip&longs;a vi lapidis infernè aërem vtgentis, erit effectus potentior cau&longs;&longs;a; & ex&longs;i&longs;tente aëre, qua&longs;i flagello, quo lapis &longs;eip&longs;um qua&longs;i verberet, fiet flagelli adactio, quam intentatio rapidior; &, vt verbo dicam, mouebi­tur aër velociùs à tergo, quàm refugiat à fronte; &longs;ic­que nece&longs;&longs;ariò relinquet locum in medio vacuum: quod vt repugnat, &longs;ic clarum e&longs;t, non po&longs;se aerem ve­lociùs accedere, quàm ab&longs;cedat: cùm etiam ex &longs;e tantò moueatur &longs;egniùs, quantò longiùs abt à cau&longs;&longs;a mo­uente. Ac vt præteream, &longs;i id dicas, idem prorsùs fo­re dicendum de aere, dum lapis &longs;eu &longs;ur&longs;um, &longs;eu alior­&longs;um compellitur: prætereo quoque non fore quam­obrem cau&longs;&longs;emur aerem &longs;uâ re&longs;i&longs;tentiâ retardare tan­tillum motum, cùm illum potiùs &longs;it promoturus; ne­que quamobrem concludamus aerem quicquam re­&longs;i&longs;tere, cùm nullum &longs;it re&longs;i&longs;tentiæ ip&longs;ius futurum indi-cium: eo modo, quo agno&longs;cere non licet corpus ali­quod frigefacere, quando calor e&longs;t ita potentior fri­gore, vt &longs;olus ip&longs;ius effectus &longs;entiatur. Sic non e&longs;t quare iam excu&longs;es non po&longs;&longs;e globum ferreum ex Luna eadentem moueri tam perniciter, quàm prædixeris, ob conditionem medij, cùm re&longs;i&longs;tentia &longs;it &longs;emper ip&longs;a impul&longs;ione futura minor. Et quod ais aërem demùm neque tam celeriter diuidi, neque tam citò rarefieri, & accurrere ad replendum vacuum naturaliter po&longs;&longs;e: idip&longs;um probat non minorem in re&longs;i&longs;tendo, quam in accurren do vim e&longs;&longs;e; cùm & vacuum ex eo metuendum à tergo non &longs;it, quòd non aër immediate antrorsùm pul&longs;us ille &longs;it, qui retrorsùm concluditur, verùm ille, qui priùs ad latera pul&longs;us, & à &longs;uccedente compul&longs;us, eò iam ac­ce&longs;&longs;it. Ex his itaque, alii&longs;que id genus argumentis fieri videtur, vt aër à tergo accurrens minùs po&longs;&longs;it ad compellendum, quàm occurrens à fronte ad re&longs;i&longs;ten­dum: aut &longs;altem, vt compen&longs;atio fiat, & dici ad &longs;um­mum valeat, tantum aërem à tergo conclu&longs;um ad pel­lendum iuuare, quantum à fronte diui&longs;um ad proce­dendum re&longs;i&longs;tere. Vnde & efficiatur, vt aër non mo­dò non &longs;ola, &longs;ed ne vlla quidem cau&longs;&longs;a &longs;it accelera­tionis.

De Grauitate verò, quod &longs;it qualitas in&longs;ita, & ab attractione di&longs;tincta, cuius effectus &longs;it motus deorsùm, & ille quidem aëre, alióve quovis medio &longs;eclu&longs;o, &longs;em­per idem, &longs;imili&longs;ve &longs;ui, aut æquabilis, videtur mihi dici non po&longs;&longs;e. Ac vt illa quidem præteream, quæ mox &longs;unt de aëre, & nomine aëris vniuersè de medio dicta; dicamus igitur de vacuo, in quo ais grauium de&longs;cen&longs;um futurum æquabilem, ob grauitatem &longs;emper eandem. Nihil autem e&longs;t nece&longs;&longs;e admoneam, quod &longs;atis in Epi­&longs;tolis antè memoratis expre&longs;&longs;i: lapidi nempe, ex&longs;i&longs;tenti in vacuo, perinde e&longs;&longs;e penitùs, ac &longs;i Mundus prorsùs non foret: quippe ni&longs;i perinde foret, habere igitur de­beret colligationem quampiam cum Mundo, aliqua­ve parte ip&longs;ius, &longs;iue per contactum corporeum, &longs;iue per defluxum, atque tran&longs;mi&longs;&longs;ionem aut aliquorum cor­pu&longs;culorum, aut qualitatum, accidentiumve, non &longs;ine &longs;ubiecto corporeo, fulcien eque prætermeantium: quo ca&longs;u non e&longs;&longs;et lapis in vacuo, &longs;ed in &longs;patio cor­poribus, &longs;ub&longs;tantiave corporea pleno. Quamobrem nihil penitùs cum ip&longs;o Mundo communicans, perinde &longs;e habere debet, ac &longs;i Mundus foret redactus in ni­hilum, aut procul in immen&longs;itatem imaginariorum &longs;patiorum tran&longs;latus. Supponamus itaque Deum &longs;ic feci&longs;&longs;e vacuam regionem hanc elementarm, vt à concauo Lunæ orbe ad Terræ v&longs;que &longs;uperficiem facta &longs;it penitùs inanis, & lapis vno &longs;tadio &longs;upra &longs;uperfi­ciem Terræ con&longs;titutus. Interim verò dum lapis per &longs;e æquabiliter de&longs;cendet, & vbi iam vnum, alterumve pa&longs;sum &longs;uo motu confecerit, &longs;upponamus iterùm Deum, qua potentia e&longs;t, &longs;ic emouere totum Mundum, & cum ip&longs;o Terram in eadem &longs;emper di&longs;tantia cum cælo cir­cùm per&longs;euerantem, vt ip&longs;um circa lapidem, qua&longs;i cir­ca quoddam centrum circumducat, quov&longs;que per­acto circutionis dimidio ita illum &longs;i&longs;tat, vt Terra iam &longs;it è regione loci, in quo fuerit, & lapis ip&longs;am habeat ad oppo&longs;itam partem: quæro quid-nam tunc lapidi cuenturum &longs;it? Si perrecturum moueri dicas, igitur quapræditus erit grauitate &longs;ur&longs;um a&longs;cendt quoniam à centro non modò Terræ, verùm etiam Mundi rce­det. Si dicas mutaturum viam, & petiturum ip&longs;am Ter­ram; ergo &longs;entiet Mundum mutatum, eo modo, quo ferrum magnetem &longs;ibi circumductum? Ergo per quan­dam vim tran&longs;mi&longs;&longs;am, cuius interuentu cum Mundo communicet, &longs;icque in puro vacuo non &longs;it: quod e&longs;t contra &longs;uppo&longs;itionem. Si demùm con&longs;titurum dicas; ergo carebit grauitate, qua & de&longs;cendat per vacuum, & æquabiliter de&longs;cendat. Prætereo heic, quæ ad hanc fententiam qua&longs;i con&longs;equenter edi&longs;&longs;erüi, cùm ante duos annos re&longs;cribens ad te, declararem tum grauita­tem non e&longs;&longs;e qualitatem quandam ip&longs;i lapidi inhæren­tem: tum motum illum primum, quo lapis à quiete recedit, quique deinceps acceleratur, non ab huiu&longs;mo­di grauitate, &longs;ed ab ip&longs;a terræ attractione e&longs;&longs;e: tum &longs;i deinceps talis motus æquabilis per&longs;eueraret, fore, vt primo momento, quo intelligeretur fieri, &longs;uppo&longs;ito e&longs;&longs;e vno horæ minuto, ex ijs quæ decima vocant: vt (inquam) lapis, &longs;iue per vacuum, &longs;iue per plenum mo­ueretur, non caderet ex laqueari ad tabulatum (hoc e&longs;t orgyis duabus) ne per annorum quidem quinquagies centena millia, aliaque huiu&longs;modi. Addo heic &longs;olùm grauitatem, quæ aliquid agat in primo momento, dum motum inchoando lapidem adigit deor&longs;um, aut agere etiam aliquid in &longs;ecundo, & con&longs;equentium quolibet, aut nihil. Po&longs;terius non dices, quoniam &longs;eclu&longs;o pri­mo momento grauitatem faceres otio&longs;am, ac nullam, & lapis conquie&longs;ceret, neque po&longs;&longs;es dicere, quam­obrem ip&longs;i vno momento, non quolibet alio, in quo agere non prohiberetur, non competeret actio. At &longs;i dicas prius; aut impetus prima actione, & qualibet con­&longs;equente impre&longs;&longs;us euane&longs;cit, aut manet. Si euane&longs;cit, ergo debet pari ratione euane&longs;cere, qui &longs;ecundo mo­mento, & con&longs;equente quolibet ab aëre imprimitur; neque enim potior e&longs;t ratio de vna cau&longs;&longs;a, quàm de alia (imò neque vlla ratio de vtravis e&longs;t; cùm & dici non valeat quid perire impetum faciat, &, &longs;i quid di­catur, probaturum &longs;it, quicquid vnico ictu à nobis per­cellitur, eo &longs;olo momento, quo percellitur, moueri, ne­que vel tan tillum per&longs;euerare po&longs;&longs;e in motu, tanquam impetu illicò pereunte) quare & aëre nequicquam pellente per&longs;euerabit nihilominus con&longs;titutus à te æquabilis motus. Sin manet: ergo impetus primi mo­menti additusimpetui &longs;ecundi, & quilibet anteceden­tes additi con&longs;equentibus motum efficient celeriorem. Itaque motus à grauitate &longs;ola non &longs;ic elicietur, vt &longs;it &longs;emper &longs;ui &longs;imilis, atque vniformis; neque grauitas &longs;emper eadem, &longs;imili&longs;que &longs;ui, & inalterata (hoc e&longs;t, quæ à me &longs;implex dicta e&longs;t, &longs;ine appellata adiectitia) per­&longs;euerabit.

IN RESPONSIONIS CONCLVSIONEM.

Et hæc, Clarißime Ga&longs;&longs;ende, præcipua &longs;unt, quæ tibi nece&longs;&longs;ariò pro me, & pro veritate re&longs;cribenda putaui; tum vt, &longs;i fieri pote&longs;t, eam tibi, quam ignotam acrius impugnas, veritatem, maiore luce illu&longs;tratam aperiam: tum vt, ne &longs;al­tem apud eos, qui Respon&longs;ionem tuam vi&longs;uri &longs;unt, adeò de­formis, & ab&longs;urdus appaream, quàm me deformem, & ab-&longs;urdum effingis. Equidem mihi planè per&longs;uadeo, non alio animo id à te factum, quàm &longs;tudio veritatis; &longs;ed quia tamen aliter factum e&longs;t, quàm intenderes, spero tibi non ingratufore, &longs;i quam quæ&longs;iisti, atque opta&longs;ti veritatem, eam tibi ab errore vindicatam exhibeam.

Ego verò, Religio&longs;&longs;ime Vir, ita habeo me, vt exi&longs;timem licere per tuam æquitatem, habere ip&longs;am tui cau&longs;&longs;am, à veritatis cau&longs;&longs;a &longs;eiunctam. Nam te quidem &longs;emper eo loco habeo, vt reputem virum non modò pii&longs;&longs;imum, optimumque, & mei amanti&longs;&longs;i­mum: &longs;ed etiam periti&longs;&longs;imum, &longs;olerti&longs;&longs;imum, &longs;tudio­&longs;i&longs;&longs;imum veritatis. Veritatem autem eo loco habeo, vt Eius amore, qui &longs;eip&longs;um e&longs;&longs;e Veritatem dixit, &longs;an­cti&longs;&longs;imum reputem, ip&longs;am, quantum agno&longs;citur, nulli rei non præhabere, & à conditione per&longs;ona (aliunde licet cari&longs;&longs;imæ, ac venerabili&longs;&longs;imæ, quæ eius po&longs;&longs;e&longs;&longs;io­nem &longs;ibi vendicet) qua&longs;i &longs;epo&longs;itam &longs;pectare. Ac tu quidem nunquam volui&longs;ti, opinor, vt quia plurimi tuam virtutem, amicitiamque facerem: eapropter, &longs;i quidquam tibi videretur, qua&longs;i tabulas vnà ob&longs;igna­rem; & in tuam iurans &longs;ententiam, quicquid diceres, indubium haberem; tuaque permotus authoritate, non hærerem, quin veritas planè, prorsúmque à te &longs;taret. Quare iniurium haud-quaquam fuit, habere te vnum ex iis viris doctis, qui quapiam in re falli po&longs;&longs;int, & cùm habeant &longs;e homines, alienum non putent à &longs;e, vt errare po&longs;&longs;e, &longs;ic po&longs;&longs;e ab aliis &longs;ecus &longs;entientibus mone­ri. Ego itaque, non quòd &longs;im profe&longs;&longs;us e&longs;&longs;e eum mqui docere te veritatem aliquam po&longs;&longs;em, &longs;ed quòd te veritatem &longs;equi tuâ doctrinâ non e&longs;&longs;em per&longs;ua&longs;us, propo&longs;ui tibi candidè quas &longs;ubdubitandi rationes ha­berem. Vnde non mirari, quod ais, non po&longs;&longs;um, fui&longs;&longs;e te deformem, atque ab&longs;urdum à me effictum: quippe in eo &longs;emper incubui vt de re dicens quod |opinarer, de te reuerenter &longs;entirem. Sed nimirùm ex eo, quòd ip&longs;e cau&longs;&longs;am tuam non aliam e&longs;&longs;e, quàm veritatis exi&longs;times, videris id, quod de re dixi, ita accepi&longs;&longs;e de te, vt ex eo, quod po&longs;&longs;it opinio deformis, atque ab&longs;urda apparere, ip&longs;emet deformis, & ab&longs;urdus appareas; ac illa attingi non debeat, ne ip&longs;e quoque attingaris. Quanquam &, quæ&longs;o, apud quo&longs;nam effingere te, qualem putas, volui? Videlicet apud te &longs;olùm, ad quem res e&longs;t pri­uatim mi&longs;&longs;a, & per quem &longs;tetit, vt aut qua&longs;cumque velles lituras duceres: aut quicquid id e&longs;&longs;et, &longs;upprimi iuberes. Cùm neutrum volueris, &longs;ed potiùs rem euulgandam cen&longs;ueris, confi&longs;us, quod ais, te hi&longs;ce Vin­dicijs ignotam mihi, impugnatamque, & maiore iam luce illu&longs;tratam veritatem aperire: ac mihi gratum fore &longs;perans, quòd à me quæ&longs;itam, optatamque mihi ab errore iam vindi­catam exhiberes: non debui &longs;anè genium fraudare, & reluctante con&longs;cientia, mancipiique more a&longs;&longs;entari, applauderéque, annuendo e&longs;&longs;e mihi apertam, exhibi­tamque veritatem, quam nullam planè per&longs;picerem.

Illud certè mihi perquàm gratum accidit, quòd accu­ratiore experientia globorum decidentium momenta expen­dens, nouam veritati lucem attuli&longs;ti: &longs;pem enim magnam in­de feci&longs;ti, futurum breui, vt huius lucis beneficio quæ&longs;itam hactenus veritatem certiùs inueniamus: quam ego &longs;emper vbicumque inuentam pari plau&longs;u excipiam, ead&ecedil;mque &longs;ua­uitate amplexabor.

Quæ&longs;o te verò, optime Vir, quomodò putes i&longs;ta cum iis, quæ mox dixi&longs;ti, cohærere? Nam &longs;i ego qui­dem meâ experientiâ nouam veritati lucem attuli, quî ergo tu mihi veritatem ignotam, ac maiori luce il­lu&longs;tratam aperui&longs;ti? An tuâ illâ experientiâ, cui mea fuit oppo&longs;ita? At &longs;i mea quidem veritati lucem, tua ip&longs;i tenebras fecit. An adhibito à te ratiocinio? At cùm id non fuerit aliunde, quàm ex iis tenebris deductum; quomodo rem mihi aperuit, quæ coram allata à me luce euanuit? Spem factam ais, vt huius lucis à me al­latæ beneficio veritatem quæ&longs;itam certiùs inueniamus. Et quomodo ergo tu &longs;ic eam habui&longs;ti, vt à me quæ&longs;i­tam mihi ab errore vindicatam iam exhibueris? An forte, quia iuxta lucem à me allatam es ratiocinatus? Non &longs;anè: quin potiùs con&longs;titi&longs;ti &longs;emper in illis ii&longs;dem tenebris, hoc e&longs;t hæ&longs;i&longs;ti &longs;emper principiis ex tua illa fal&longs;a Experientia ductis. Ac laudabili&longs;&longs;imum quidem, quod profiteris te veritatem, vbicumque inuenta fue­rit, perquàm grate, & cum plau&longs;u, &longs;uauitateque ample­xaturum: &longs;ed cùm &longs;it quidem quæ&longs;tio de ea, quam profiteris &longs;imul te mihi aperui&longs;&longs;e, exhibui&longs;&longs;eque: quo­modo, amabò, vis i&longs;ta excipiam?

At cæteris in rebus tam acutè non vidi&longs;ti, & tam certò in illis deceptus es, quàm au&longs;picatò tibi, ac fœliciter illud ceßit.

Ip&longs;e verò hebetem me neque ne&longs;cio, neque diffi­teor; at magno tamen de&longs;iderio acutè videndi non careo. Vnde & cùm in cæteris rebus non &longs;im aliunde ratiocinatus, quàm iuxta eam lucem, quæ per factam à me experientiam allata e&longs;t, vellem o&longs;tenderes quid prauè, ea v&longs;us luce, viderim; & cùm me certò deceptum ais, peruellem apertam deceptionem faceres, & aut fal­&longs;itatem principij, aut incohærentiam con&longs;equutionis manife&longs;tares. Nam &longs;i mihi quidem id Experimentum, de quo loqueris, au&longs;picatò, ac fœliciter ce&longs;&longs;it; non vi­deo huc v&longs;que quid-nam fuerit illi aut à me repugnans, aut à te con&longs;entaneum admi&longs;&longs;um.

Ego &longs;anè, cùm in rebus longé ob&longs;curioribus, magi&longs;que incertis &longs;atis diù multumque ver&longs;atus fuerim, vnus tamen ha­ctenus inuentus es, qui meis in a&longs;&longs;ertionibus, ac decretis pu­gnam, contrarietatémque non dicam inuenerit, &longs;ed aliquando etiam obiecerit: vt mirum tibi videri non debeat, &longs;i rei noui­tate percul&longs;us, ea, quæ à me in re apertiore decreta, & con&longs;ti­tuta &longs;unt, à tam fœda di&longs;&longs;en&longs;ione vindicanda putauerim.

At no&longs;ti certè me eum non e&longs;&longs;e, qui vltrò me a&longs;&longs;er­tionibus, decreti&longs;que tuis immi&longs;cuerim. Non eram ea fœlicitate, vt vel te no&longs;&longs;em, vel nomen meum e&longs;&longs;e tibi notum putarem, cùm ea fuit humanitas tua, vt me prior interpellâris, & tum ea improbaueris, quæ con­&longs;cripta e&longs;&longs;ent à me: tum non modò priuatim, &longs;ed pu­blicè etiam te&longs;tatus dolorem, ob fidem à me principiis fal&longs;is, erronei&longs;que adhibitam, tua vt certiora &longs;ub&longs;titue­ris, quibus intrepidè (tua fuit hæc vox) præberem a&longs;­&longs;en&longs;um. Neque id modò; verùm etiam con&longs;titui&longs;ti me publicè eorum arbitrum, iudicemque: ac prouoca&longs;ti adeò, vt quid videretur de ip&longs;is e&longs;&longs;e &longs;entiendum, &longs;igni­ficarem. Vtinam verò ip&longs;e me non ita &longs;ponte &longs;ollici­ta&longs;&longs;es; longi&longs;&longs;imè enim abfui&longs;&longs;em, ab omni tuorum a&longs;&longs;ertorum, decretorumque inqui&longs;itione. Quippe &longs;atis con&longs;cius, quàm-multa reprchendi in me valeant, is non &longs;um, qui alijs roprehendendis inhiem; & licere exi&longs;timans, vt qui&longs;que &longs;uo &longs;en&longs;u &longs;apiat, in eo &longs;olùm &longs;um, vt &longs;i roger, quid &longs;entiam aliqua de re, illud ex­plicem bona fide. Vtinam &longs;altem incidi&longs;&longs;es in alm, â quo is haberi potui&longs;&longs;es, Qui gloriaretur &longs;e in hac tanta & ob&longs;curitate naturæ, & imbecillitate humani ingenij, habere decreta, atque a&longs;&longs;ertiones; nec duceret e&longs;&longs;e abunde, &longs;i qua&longs;piam veri&longs;imiles coniecturas nanci&longs;­ceretur Qui con&longs;onantiæ decretorum, a&longs;&longs;ertionumque &longs;ic foret certus, vt &longs;i à quopiam ob&longs;eruaretur, aut obii­ceretur pugna, contrarieta&longs;ve aliqua; tum qua&longs;i ad rem in&longs;olentem &longs;tupore quodam percelleretur: Qui &longs;ic videretur &longs;ibi comparatus, vt non quandoque dormi­tart; &longs;emper nimirùm adeò vigil, prouidus, atque per&longs;picax, vt nihil rerum cum decretis &longs;eu cohæren­tium, &longs;eu repugnantium latere mentem vn quam po&longs;&longs;et: Qui veluti &longs;tomachabundus notaret illum, à quo pri­mo interturbata fœlicitas eiu&longs;ce de &longs;e opinionis foret, ac labor creatus mon&longs;trandi con&longs;tantem &longs;ui cum &longs;e ip­&longs;o con&longs;en&longs;um. Me quod attinet, tale nihil vnquam &longs;entire aut potui, aut volui de re; ip&longs;e præ&longs;ertim &longs;atius ducens viuere, quod aiunt, in diem, ac po&longs;&longs;e, &longs;i quid manè &longs;en&longs;i, ip&longs;o ve&longs;pere recantare. Ac non requiro quidem, quæ &longs;int illa ob&longs;curiora, magi&longs;que incerta, in quibus ais tua decreta tantam tueri con&longs;tantiam; quan­dò videor tibi ne in huius quidem longè clarioris, certiori&longs;que de Motu controuer&longs;iæ ingre&longs;&longs;us penetra­lia; te&longs;tor tamen me longè e&longs;&longs;e, vt in illa vnquam in­quiram, qui etiam, i&longs;ta quod attinet, &longs;i forte præmo­nui&longs;&longs;es me, quid rei tibi cordi foret, non adulatus &longs;anè fui&longs;&longs;em, ne aduer&longs;us meam mentem loqueter: &longs;ed neque quicquam re&longs;crip &longs;i&longs;&longs;em, ne videri po&longs;&longs;em quam tu heic appellas fœdam di&longs;&longs;en&longs;ionem (qua&longs;i diceres Camarinam) mouere.

Cæterùm quantalibet aut decretorum meorum inter &longs;e, aut pro veritate inter nos pugna, & contentio interce&longs;&longs;erit, &longs;umma tamen, vt spero, per&longs;euerabit &longs;emper animorum con&longs;en&longs;io, nec minùs vnquam futurus &longs;um Tuus ad omniaPETRVS CAZRÆVS. Metis, 6. Eid. April.M. DC. XLV.

Ego verò &longs;anctè affirmo, nihil me vnquam remi&longs;­&longs;urum neque de &longs;umma veneratione, qua te pro&longs;e­quor, neque de &longs;incero affectu, quo toto ex corde &longs;um Tuus. Vale. Pari&longs;ijs, Non. Maij, M. DC. XLV.

EPISTOLA TERTIA, QVAM, TAMETSI TEMPORE primam, vi&longs;um e&longs;t tamen po&longs;t-ponere, quòd præter argumentum cum &longs;uperioribus com­mune, contineat etiam explicationem plu­rium aliarum difficultatum, quæ fuerant in Epi&longs;tolas, De Motu impre&longs;&longs;o a Motore tran&longs;­lato, objectæ.

AD MODVM REVERENDO, & Religiv&longs;ißimo, Doctißimóque Viro, P. PETRO CAZRÆO, Societatis IESV, Diuionen&longs;is Collegij Rectori &longs;apient ißimo.

PETRVS GASSENDVS S.

EXIMIA profectò humanitas tua, vt im­perâris tibi patientiam percurrendi, co­gno&longs;cendique quicquid illud fuit mearum ineptiarum; méque &longs;imul adeò &longs;olerti, ele­gantique di&longs;qui&longs;itione cohone&longs;tandum cen&longs;ueris. Et dies quidem &longs;unt aliquot, ex quo illam cum literis no-bili&longs;&longs;imi Son at ois Mi oct uo Eidus datis accepi: &longs;ed vix iam demùm ruente men&longs;e aggredior quid­piam re&longs;cribere; quòd nunc &longs;olùm inualetudo, quæ me per dies complurcis habuit, vacare &longs;criptioni non-nihil permittat. Te&longs;tatus &longs;um nuper reuerendis illis, opti­mi&longs;que Patribus Furnerio, & Burdino, cùm dignati fui&longs;&longs;ent inui&longs;ere me, & &longs;uaui&longs;&longs;ima de tua virtute inci­di&longs;&longs;etmentio, quantum ægrè ferrem non licere mihi aliquid &longs;tatim reponere: nempe tu magis me deuinxi­&longs;ti, quàm vt omninò po&longs;&longs;im, aut debeam videri tacen­do ingratus. Quare & nunc occupationes, quibus aliunde incumbentibus vrgeri me &longs;entio, &longs;epono, ni­hilique earum detrimentum habeo; &longs;imodò i&longs;to erga te merito officio defungar. Cogito porrò aliquid cir­ca &longs;ingula capita ts uchth/sews attingere; tum ne non &longs;atis gratam habui&longs;&longs;e, aut obiter &longs;olùm legi&longs;&longs;e eam vi­dear: tum vt rationem reddere, quam depo&longs;cere vi&longs;us es, di&longs;tinctiorem &longs;imul, & pleniorem po&longs;&longs;im.

Nondum ob&longs;eruatum, qui Galileo obiicitur, Paralogi&longs;mum; & Neutram duarum virium à Motore tran&longs;lato impre&longs;&longs;arum imminui ab alterutra.

II. Cùm tu igitur duas illas de Motu impre&longs;&longs;o à Motore tran&longs;lato à me con&longs;criptas Epi&longs;tolas reuocaueris in exa­men; po&longs;tquàm exhibui&longs;ti in&longs;ignia &longs;ingularis bene­uolentiæ, & comitatis te&longs;timonia: tum explicare ag­gre&longs;&longs;us es, quæ improba&longs;ti circa Priorem. Imprimis verò, quòd comprobârim illud Galilei decretum, Motum corporum decidentium &longs;ic accelerari, vt &longs;uperatææqualibus temporibus spatia incre&longs;cant, &longs;icut numeri ab vni­tate impares, dicis me, Si illud quidem decretum in examen adduxi&longs;&longs;em, per&longs;pecturum fui&longs;&longs;e & fal&longs;um, & Paralogi&longs;mo euidente confirmatum. Ego verò neque inficior hallu­cinari potui&longs;&longs;e me; neque me habeo adeò &longs;olertem, vt Paralogi&longs;mum à te in&longs;inuatum etiamnùm pervideam. Peruelle proinde ip&longs;um o&longs;tendi&longs;&longs;es, atque adeò &longs;ubin­dica&longs;&longs;es, qua ergo alia proportione accelerationem de­cidentium fieri, aut experiundo notaueris, aut deduxe­ris demon&longs;trando. Certè non &longs;atis intelligo quam­obrem cen&longs;ueris, &longs;iue hæc proportio, &longs;iue alia &longs;it, eam nihil referre ad meum in&longs;titutum: quippe &longs;i alia fuerit, quàm quæ &longs;uppo&longs;ita à me e&longs;t, fru&longs;trà e&longs;t tota ratiocinatio. Quod ad experientiam porrò attinet, ob&longs;eruationes à Galileo recitatas prætereo: ad meas quod &longs;pectat, quot­quot mihi licuit, & quantum licuit peragere, illam pro­portionem &longs;emper exhibuerunt. Poti&longs;&longs;imæ fuere, cùm rem præ&longs;titi, adnotatis &longs;patiis, tam in prolixiore &longs;ex­decim orgyis pariete, quàm in tubo vitreo inclinato prolixiore duabus; ac &longs;ociis &longs;imul adhibitis, quorum &longs;inguli ad &longs;ingula &longs;patia, eorumque notas attenderent, vt tam decidente globo &longs;ecundum parietem, quàm dela­bente per tubum, dicere po&longs;&longs;ent, ecquo momento ex numeratis (& alta voce pronunciatis) æqualibus, glo­bus pertran&longs;iret vnamquamque notam. Nempe ex­inde con&longs;titit, quale &longs;patium fui&longs;&longs;et primo momento &longs;uperatum vnum, talia deinceps &longs;uperata fui&longs;&longs;e &longs;ecundo momento tria, tertio quinque, quarto &longs;eptem: adeò vt illa aggregando reperirentur &longs;uperata in fine primi momenti vnum, in fine &longs;ecundi quatuor, in fine tertij nouem, in fine quarti &longs;exdecim & c. &longs;icque aggregata &longs;patiorum &longs;e vt temporum quadrata haberent. Quod ad rationem; quia nondum per&longs;pexi, quem ip&longs;e te ais per&longs;pexi&longs;&longs;e Paralogi&longs;mum: ideo e/pe/xw, expectoque, quou&longs;que eximias lucubrationes vulgaueris, quas pol­liceris aduer&longs;us ea, quæ à Galileo de Motu edi&longs;&longs;eruntur Dialogo tertio.

III. Deinde, cùm ip&longs;e elicio, Vim impellentem mobils &longs;ur&longs;um, non modò non de&longs;trui, &longs;ed ne vlla quidem ratione im­minui à vi impellente in latus, dicis, Me non inuenturum fidem apud harum rerum peritos, apud quos receptum e&longs;t, Mo­bile quodcumque duobus motibus in diuer&longs;as partes actum, tantò &longs;egniùs deferri in vnum terminum, quantò fortiùs is alterum tendit. Ego verò, cui cordi e&longs;t, non tam peri­tis quid per&longs;uadere, quàm addi&longs;cere ab ijs aliquid; id expeto &longs;olùm, vt per&longs;picuè doceant, quod po&longs;&longs;im ca­pere per&longs;picuè. Et, quod &longs;pectat quidem ad tuum Effatum, &longs;i dum Mobile reipsâ mouetur, di&longs;iunctum­que e&longs;t à motore, veluti lapis per aërem, &longs;uperueniat vis aliqua, vt venti, aut manus, quæ ip&longs;um deflectat: agno&longs;co eo ca&longs;u vim primò impre&longs;&longs;am imminutum iri, & mobile, ad quem terminum de&longs;tinabatur, non per­uenturum. At &longs;i noui nihil interueniat ab ip&longs;o v&longs;que proiectore, in quo & visip&longs;ius propria, & vis corporis ip&longs;um transferentis in vnam coierint: non video quî debeat recipi Effatum; cùm mobile non tam agatur duabus viribus, quarum vna alteri ob&longs;tet, quàm vnâ, eáque &longs;ic compo&longs;itâ, vt ad vnicum terminum, &longs;cilicet obliquum, contendat. Neque enim manus, dum à naui transfertur, lapidem reuerâ &longs;ur&longs;um proiicit (vt-cúmque ijs, qui eadem naui conuchuntur appareat) &longs;ed proiicit reuerà obliquè, quatenus & ip&longs;a obliquè mo­uetur, dum agi &longs;ur&longs;um creditur, deflexa putà à motu nauis. Et quia proinde vis propria manus, & tran&longs;la­titia nauis &longs;ibi non repugnant, &longs;ed &longs;e&longs;e veluti inten­dunt, vnam que totalem, fortioremque, quàm &longs;i &longs;igilla­tim e&longs;&longs;ent, con&longs;tituunt: heinc fieri videtur, vt &longs;e &longs;e non de&longs;truant, &longs;ed vna euadant, quæ tantum &longs;it alterutrâ fortior, quantum altera fortis e&longs;t. Quare & cùm lapis non tendat directè &longs;ur&longs;um, vt &longs;i à &longs;ola manu proiicere­tur: neque directe &longs;ecundùm horizontem, vt &longs;i vehere­tur, agereturve à &longs;olanaui; verùm feratur motu mi&longs;to, obliquóve, & de&longs;cribat per aërem, qua&longs;i arcum (&longs;iue potiùs lineam, quam dicunt parabolicam) cuius chorda, &longs;eu ba&longs;is &longs;ecundum horizontem e&longs;&longs;e intelligatur; & &longs;a­gitta, &longs;eu axis &longs;ecundum perpendiculum (prout medium e&longs;t inter a&longs;cen&longs;um, & de&longs;cen&longs;um) Exinde e&longs;t, cur lapis neque minùs altùm, quàm &longs;i à &longs;ola manu proiiceretur, perueniat: neque minus ptorsùm, quàm &longs;i à &longs;ola agere­tur naui, quatenus prolixitas lineæ e&longs;t quidem maior, quàm &longs;implex a&longs;cen&longs;us, de&longs;cen&longs;u&longs;que ad perpendicu­lum; &longs;ed ad hoc vim &longs;uppletimpre&longs;&longs;io à naui: & pro­lixior quoque, quàm &longs;implex &longs;ecundum horizontem progre&longs;&longs;io; &longs;ed ad hoc vim &longs;upplet impre&longs;&longs;io à manu. Idem verò dicendum e&longs;t de &longs;emi parabolica linea: vt dum lapis è carche&longs;io non proiectus, &longs;ed dimi&longs;&longs;us, ad pternam perinde cadit, vt &longs;i nauis quie&longs;ceret: &longs;iqui­dem ip&longs;i grauitati lapidem adacturæ &longs;ecundùm perpen­diculum, accedit vis nauis, qua manus dimittens inte­rim transfertur, quæque tantumdem impetus addit, quantum e&longs;t nece&longs;&longs;e ad prolixitatem &longs;emiparaboles, quàm perpendiculi, maiorem. Heinc mirabilis quidem e&longs;t ea, quam obiicis, &longs;emiparabolarum plurium decuplò etiam, aut centuplò contractiorum, apertiorumque æqui tem­poranea de&longs;criptio: &longs;ed videtur tamen apertè deduci ex minore, & maiore vi, quæ alteri, vt per axem, perpendi­culumve duntaxat acturæ, &longs;uperadditur. Et po&longs;tularet quidem ratio, quemadmodum ais, vt idem mobile non tran&longs;mitteretur ad eandem altitudinem, aut di&longs;tantiam in pro­iectoris quiete, aut motu, eodem tempore. &longs;i foret ab eadem vis&longs;ed con&longs;tat vim non e&longs;&longs;e eandem, quatenus proiectoro moto e&longs;t tantumdem adauctior, quanta e&longs;t ip&longs;a vis tranferentis. Ad illud quod habes de Re&longs;istentia medij:&longs;i illud quidem vniforme &longs;it, nihil videtur prorsùs ob­&longs;tare, quatenus tantum proiicienti, transferentique, quantum proiectili re&longs;i&longs;tit, pergitve potiùs re&longs;i&longs;tere: quod idem dicendum de vento, &longs;i &longs;ecundùm eundem nauis cur&longs;um, & æquabilisfuerit: &longs;in verò aut medium inæquabile &longs;it, aut ventus obliquus, vel variabilis, at­que ade ò &longs;it inæquabilis re&longs;i&longs;tentia; tunc videtur pro­fectò po&longs;&longs;e non-nihil de&longs;ci&longs;cere à parabolico &longs;uo cur&longs;u, & à termino, in quem contendebat: &longs;ed nempe hic ip&longs;e e&longs;t ca&longs;us, de &longs;uperueniente vi, ob quam dixi po&longs;&longs;e Effa­tum admitti.

IV. Quòd experimenta de&longs;ideras alia, facillimum im­primis e&longs;t, quod vel tuo iu&longs;&longs;u peragi ab Equite pote&longs;t. Si is enim pluribus lapillis ad manum a&longs;&longs;umptis, & manu ita proten&longs;a, vt &longs;it in perpendiculo, quod pedem proximè præter-radat, lapillum vnum primò dïmittat quie&longs;cente equo; tum alium equo pedetentim, & pa&longs;&longs;u &longs;olito incedente; & rur&longs;us alium gradiente concitatiùs; ac po&longs;teà alium moderatè currente; denique & alium præteruolante tum ocyùs, tum ocy&longs;&longs;imè: eueniet &longs;anè, vt lapilli omnes præter-radant &longs;emper eandem pedis partem, omne&longs;que appareant ip&longs;i equiti ad perpendi­culum cadere: & quia tamen omnes eiu&longs;modi ca&longs;us, præter illum, qui qua&longs;i axis equo quie&longs;cente factus fue­rit, &longs;emiparabolicæ erunt lineæ, eæque &longs;emper tantò apertiores, quantò tran&longs;latio fuerit velocior: fiet, vt &longs;i ip&longs;e è regione fueris, illa&longs;que adnotaueris, de&longs;ideraturus non &longs;is luculentiora experimenta. Poteris verò ip&longs;e quo­que &longs;imile quidpiam experiri, &longs;i pilam manu &longs;u&longs;tentâ­ris, ac dimi&longs;eris, dum per aulam, aut pergulam nunc len­to pa&longs;&longs;u, nunc concitato, nunc etiam currendo incedes. Nam vt pila tibi &longs;emper apparebit ad perpendiculum cadere: ita agno&longs;ces ab ea de&longs;cribi &longs;emiparabolen nunc contractam, nunc apertam, nunc apertiorem. Quod con&longs;equenter verò depo&longs;cis experimentum in globo &longs;ursùm, & &longs;ecundum mali nunc quie&longs;centis, nunc moti longitudinem areu-bali&longs;ta emi&longs;&longs;o: id tanta facis vrbanitate, vt volenti&longs;­fimus recipiam me, cum fauente Numine in Prouin­ciam rediero, & ad mare acce&longs;&longs;ero, rem in tui gratiam præ&longs;titurum. Intereà verò res probari vel tuo iu&longs;&longs;u poterit, &longs;i qui&longs;piam è curru prope parietem quie&longs;cente, & arcu-bali&longs;tâ lateri currus illigatâ emittat &longs;ur&longs;um glo­bulum; ac deinde curru præter eundem parietem, quan­tacumque voles pernicitate abrepto, globulum iterum emittat, & &longs;it alius quis è regione, qui vtroque ca&longs;u adnotet altitudinem, ad quam v&longs;que globulus pertin­get. Spondere enim au&longs;im haud inæqualem altitu-dinem adnotatum iri: ita mihi huc-v&longs;que &longs;ucce&longs;&longs;ere multa experimenta haud ab&longs;imilia. Dico autem arcu­bali&longs;tam e&longs;&longs;e debere illigatam; quoniam &longs;i manu con­tineatur, poterit linea directionis aut perpendicularis non e&longs;&longs;e, aut &longs;i à perpendiculari deflexerit, non per­inde vno, atque alio ca&longs;u deflecti: ob quam eandem cau&longs;&longs;am agi currus debet per complanati&longs;&longs;imum lo­cum; ne, &longs;i &longs;ub&longs;ultârit, linea illa nutet. Prætereo au­tem, &longs;i tot illis, quæ conge&longs;&longs;i, experimentis quæ&longs;itam fidem aliquam putes primatio illi Theoremati, Si id corpus, cui innitimur, transferatur, motus omneis no&longs;tros, re­rumque à nobis mobilium perinde fieri, appareréque, ac &longs;i il­lud quie&longs;ceret: quæ&longs;itam &longs;imul e&longs;&longs;e Paradoxo, quod magnum appellas, de a&longs;&longs;urgente mobili ad parem altitudi­nem, &longs;eu moueatur, &longs;eu quie&longs;cat motor, qui id emi&longs;erit pari vi; alioquin certè motus rerum à nobis mobilium pa­ri modo haud apparerent. Quanquam & Paradoxum dicis ob id &longs;olùm, quòd res prima fronte adeò admi­rabilis &longs;it, vt ni&longs;i quis expertus fuerit, fidem facilè ha­bere non po&longs;&longs;it. Quòd denique tibi hæret &longs;crupulus de globo tormentario, qui ca&longs;u perpendiculari recidens in ter­ram, & in eam directe emi&longs;&longs;us, parem percußionis effectum &longs;ortiri po&longs;&longs;e non videatur, is, quandò ratio non &longs;ufficit, experimento e&longs;t lege eximendus. Quan quam ego quidem, vt fatear, &longs;atis hucu&longs;que fœlix non fui, vt rem pi&longs;toleto, mo&longs;quetóque explorare volens, ob&longs;eruare potuerim ca&longs;um (adeò pernix efficitur recidentis prope terram motus: adeó que difficile e&longs;t declinationem tantulam à perpendiculo cauere, quæ in altitudine tanta para­bolen creet cum di&longs;tentione crurum in&longs;igni, & ver&longs;us eam partem, quam &longs;u&longs;picari facile non &longs;it, vt ad ip&longs;am locus ca&longs;us inquiratur; ne etiam cau&longs;er ventum, agitationemve &longs;uperioris aëris) ac fortè etiam Gali­leus eatenus hæ&longs;it hac de re; quatenus ip&longs;e paris fuit inter experiundum infœlicitatis.

Po&longs;&longs;e varias Sectas veritatis studio tentari; ac Po&longs;&longs;e ani­malis ince&longs;&longs;um præ &longs;altatione, & globi volutionem præ adactione, dici naturalem.

V. Seligis con&longs;equenter nonnulla, quæ dicis me nimia facilitate admittere, quæque viris eruditis, ac pijs minùs placitura videantur. Quo &longs;anè loco, &longs;i aliquid ex ijs, quæ admitto, pietati repugnet, id prorsùs deuoueo; vt quod imprudenti, neque repugnantiam intelligenti &longs;e&longs;e obtrudat; agno&longs;cóque te &longs;ummopere lenem, dum nimiam potiùs facilitatem, quàm temeritatem, aut aliud quid dicis: quanquam quid tale hactenus, mihi acci­derit, non peruideo. Ad cætera, quæ merè &longs;ùnt na­turalia, quod attinet; non nego quidem ea me phi­lo&longs;ophari libertate, vt non vni alicui Sectæ erudito­rum, vt vocas, hære&longs;cam: &longs;ed &longs;i quid alij aut dicant, aut dicere po&longs;&longs;e videantur, quod magis probabile &longs;it, id veluti magis probabile &longs;equar: at quoniam &longs;olo veritatis amore ita comparor, non e&longs;t, cur verear, ne quid nimis. Neque verò is &longs;um, qui Platonis, Ari&longs;tote­li&longs;que (aut &longs;i quos putas e&longs;&longs;e illis eruditiores) &longs;annis mouear: ac præ&longs;ertim, cùm ip&longs;i me voce, factóque do­cuerint, Rem &longs;anctam e&longs;&longs;e, nihil habere &longs;tudio veritatis an­tiquius. Non &longs;anè, quòd ego proptereà &longs;equi me ip&longs;am veritatem, tanquam à me certò arreptam, pro­&longs;itear: &longs;ed quòd omnibus exploratis, & &longs;equutus id, quod &longs;imilitudinem maiorem cum ip&longs;a habere mihi vi&longs;um e&longs;t, tum videar mihi cumulatè eo defunctus of­ficio, quod exigit ip&longs;a eius reuerentia. Ex quo pro­inde &longs;it, vt &longs;i illi quidem, quos eruditos intelligis, ip­&longs;am veritatem facerent apertam, nemo me citiùs non pedibus modò, &longs;ed manibus quoque, & corpore toto iret, prorueretque in eorum &longs;ententiam: verùm quia dum &longs;uis inhærent principiis, nihilo nobis veritatem reuclatiorem faciunt: quid di&longs;pliceat, &longs;i à me aliæ, at­que aliæ pul&longs;entur fores? Aut nunquam enim veritas (intelligo veram, proximamque cau&longs;&longs;am operum na­turæ cuiuis occurrentium) innote&longs;cet hominibus, quod mihi penè per&longs;ua&longs;um e&longs;t; aut non vna e&longs;t via ad eius rece&longs;&longs;um hactenus incompertum, tentanda. Quod ad me &longs;pectat, agno&longs;co &longs;atis nihil aliud me, quàm balbutire; longéque ab&longs;um, vt ex meis nugis famamaliquam aut quæram, aut &longs;perem; tuque es nimis bo­nus, dum &longs;upponis me aliquam adeptum, qui nullam promereor. Non &longs;um verò tamen ita &longs;crupulo&longs;us, quin exigentibus amicis, propalatas aliquas faciam; ac eo fine poti&longs;&longs;imùm, vt eruditos excitem, ad quidpiam melius commini&longs;cendum.

VI. Improbas primùm quod dixerim, e&longs;&longs;e ince&longs;&longs;um animalis præ &longs;altatione naturalem: &longs;ed non vis &longs;anè, quan­tum opinor, litigare de nomine. Vides me circa mo­tus rerum concretarum &longs;ic di&longs;tinxi&longs;&longs;e, vt reputârim quemlibet motum aliqua ratione e&longs;&longs;e naturalem, ali­qua ratione violentum: ac id proinde nec de Ince&longs;&longs;u, nec de Saltatione fui&longs;&longs;e negaturum; & fateris ip&longs;e, me po&longs;teà aduertere quandam in Ince&longs;&longs;u violentiam ex la&longs;&longs;itudine demon&longs;traram. Vides aliunde me illeic loci nihil aliud requirere, quàm commodam quan­dam v&longs;urpationem nominum, qua &longs;i quis aliam attu­lerit commodiorem, &longs;im complexurus. Et quia is mo­tus mihi e&longs;t vi&longs;us dici po&longs;&longs;e naturalis, qui aut &longs;ponte fit, aut &longs;ine repugnantia; is violentus, qui præter naturam, aut cum aliqua repugnantia: heinc e&longs;t, cur Ince&longs;&longs;um na­turalem dixerim, quatenus nempe &longs;ponte fit; & Salta­tionem violentam, quatenus quadam cum repugnantia. Non quod Ince&longs;&longs;us quoque non fiat cum repugnantia aliqua, propter ip&longs;um pondus membrorum: aut Salta­tio non fiat &longs;ponte, &longs;iue ab eodem principio interno, hoc e&longs;t anima: &longs;ed quòd neque Ince&longs;&longs;us fiat cum &longs;en&longs;i­bili adeò repugnantia, tantoque connixu ad eam &longs;u­perandam, vt Saltatio; neque Saltatio &longs;it perinde &longs;pon­tanea, incogitatáque, ac ip&longs;e Ince&longs;&longs;us; vt proinde cum vterque motus aliqua ratione naturalis &longs;it, aliqua ra­tione violentus; Ince&longs;&longs;us tamen magis naturalis &longs;it, & Saltatio magis violenta; cùm & id probetur ex eo, quòd Ince&longs;&longs;us &longs;it incomparabiliter æquabilior, durabi­lior, minu&longs;que fatigans, quàm ip&longs;a Saltatio. Neque verò &longs;i ad eos ip&longs;os, quos tu in&longs;inüas, eruditos prouo­care lubuerit, non potero memet tueri Principis eo­rum authoritate, qui etiam in ijs, quæ à &longs;e mouentur, cuiu&longs;modi &longs;unt animalia, motus alios fu/s naturá,alios wa\ fu/sin præter naturam, pro varietate Po&longs;i­tionum, modorumque, fieri agno&longs;cit. Quod autem concludis vtrumque motum e&longs;&longs;e partim naturalem, partimviolentum: neutrum ab&longs;olutè naturalem, neutrum ab&longs;olutè violentum: non ego &longs;anè oppo&longs;itum cen&longs;ui, aut ex ijs, quæ dixi, cen&longs;ere &longs;um vi&longs;us; tamet&longs;i cen&longs;ens illum præ i&longs;to e&longs;&longs;e maximè naturalem, i&longs;tum præ illo maximè violentum, dixi videri illum mihi cen&longs;eri po&longs;&longs;e natu­ralem, i&longs;tum cen&longs;eri po&longs;&longs;e violentum, vtrumque nem­pe ka xu\.

VII. Idem porrò dicendum e&longs;t circa id, quod miraris de volutione globi &longs;upra planum. Neque enim dixi il­lam e&longs;&longs;e ab&longs;olutè naturalem, qua&longs;i nullo modo ab alio &longs;it: &longs;ed &longs;olùm comparatione motus, quo globus per aërem tran&longs;adigitur, quique &longs;it præ&longs;ertim dicendus violentus. Scilicet globus, quà globus e&longs;t, &longs;eu ex figuræ &longs;uæ natura, ad volutionem e&longs;t comparatus, imò com­parati&longs;&longs;imus; volutionem, inquam, quæ peragitur non modò in loco, &longs;eu &longs;upra axem &longs;u&longs;tentantem, vt Ari&longs;to­teles admittit: &longs;ed maximè etiam per locum, &longs;eu &longs;u­pra planum horizontale, quod & &longs;u&longs;tentat, & nihil re&longs;i&longs;tit; cùm aliunde tamen ex eodem Ari&longs;totele, nul­lum &longs;it corpus globo ineptius ad motum ei)s we\nantror&longs;um, & qualis e&longs;t eorum, quæ per &longs;e mouentur. Heinc proinde &longs;it, vt de globo &longs;upra planum con&longs;titu­to liceat dicere, illum ad motum &longs;upra planum, &longs;eu ad volutionem ita propendere, vt minimo pul&longs;u, ac ve­luti nutu talem motum &longs;ubeat, ip&longs;oque ita afficiatur, vt depo&longs;iturus illum nunquam &longs;it, ni&longs;i planum defece­rit, aut facta aliunde fuerit re&longs;i&longs;tentia. Ni&longs;i verò ille motus non e&longs;t dicendus maximè &longs;ecundum mobilis naturam, qui &longs;emel inditus, &longs;it ex &longs;e perpetuus, ac præ­tereà æquabilis, vniu&longs;que tenoris? At, inquis, natu-ralis nondicitur motus, ni&longs;i ab interno principio, ip&longs;aque rei natura effectiuè procedat. Sed quid-ni ille quoque di­catur, qui ab externo e&longs;t, effectiuéque ab alio e&longs;t; &longs;i mo­&longs;ecundum mobilis naturam, ac di&longs;po&longs;itionem, non ve­rò contra illam &longs;it; & qua&longs;i fiat, quod dicitur, sonto)twn; in&longs;tigare iam fe&longs;tinantem? Et nonne ip&longs;e fateris cum Ari&longs;totele motum rerum grauium e&longs;&longs;e na­turalem, quem ille tamen vult ab externo, non ab in­terno e&longs;&longs;e principio? Et nonne proinde eius verba &longs;unt, t e)p) a)/llou xinoumo/wn, ta\ m_/) fu/s, ta\ da\ fu/sin xi/n; eorum, quæ ab alio mouentur, alia qui­dem naturâ, alia verò prater naturam moueri? Ac ad­uerti quidem, imò expre&longs;sè dixi, alias globi parteis deor­&longs;um tendere, alias &longs;ur&longs;um: &longs;ed & hoc ip&longs;um e&longs;t, quod fa­cere cen&longs;ui ad æquabilitatem motus; vt dum globus non ampliùs &longs;ur&longs;um, quàm deorsùm, nec deorsùm, quàm &longs;ursùm fertur, motusinterim ab&longs;que vlla aut ac­celeratione, aut retardatione per&longs;eueret. Quod inter­&longs;eris verò de corporum cæle&longs;tium motu, qua&longs;i dicendum con&longs;equenter fuerit, moueri eorum &longs;ingula à &longs;ingulis &longs;uiformis, &longs;eu naturis; id licet recipiam, non video ecquid­nam incommodi &longs;it: cùm & graues Doctores &longs;int, qui motrices illas Ari&longs;totelis Intelligentias re&longs;puant; & Ari&longs;toteles ip&longs;e, non modò fateatur moueri cælum à &longs;eip&longs;o, &longs;cilicet tanquam e)/mfuxo\n animatum, atque adeò habens in &longs;e motus &longs;ui principium: &longs;ed etiam contendat Separatam &longs;ub&longs;tantiam non mouere cælum vt Efficientem, &longs;ed vt Finem, ac instar rei, quæ appeti­tur, w(s o(exto\n, quod nunc dicimus mfixmouere. Atque id quidem, vt præteream, commodius longè e&longs;&longs;e videri, &longs;i, quod e&longs;t dictum de motu perpe­tuo globi &longs;upra planum ex facto &longs;emel vno impul&longs;u, a&longs;&longs;erat quis cælum continuò, æquabiliterque moueri, quia in &longs;ui à Deo creatione eam impul&longs;ionem acce­perit, qua cœptus tunc motus etiam-num perduret.

Incredibilem fore motus corporum decidentium &longs;egnitiem, &longs;i vt incipit, ita pergeret: & Non &longs;olùm accelerationem, &longs;ed ip&longs;um quoque initium motus e&longs;&longs;e à principio externo.

VIII. Dicis po&longs;teà, forè, vt mihi Eruditi omnes conce­dant accelerationem e&longs;&longs;e violentam, &longs;i illam, vt quid &longs;uper­ueniens, mente &longs;ecernamus ab ip&longs;o de&longs;cen&longs;u. Non e&longs;t porrò cur dubites, quin ip&longs;e quoque mente &longs;ecernam motum illum &longs;implicem, quo lapis fertur deor&longs;um, quemque tu de&longs;cen&longs;um appellas, ab omnibus, qui &longs;uperueniunt, giadibus accelerationis. Quippe id abunde expre&longs;&longs;i, cùm dixi eum motum, &longs;eclu&longs;a acceleratione, fore ex &longs;e æqua­bilem, &longs;ed imperceptibilem tamen, ob incredibilem &longs;egnitiem.Non e&longs;t proinde etiam, cur hæreas, quin illum e&longs;&longs;e na­turalem, & &longs;ine reluctatione agno&longs;cam; quippe qui eum faciam, quantum e&longs;t ex &longs;e, æquabilem, perpetuum, ac talem, qui &longs;it imprimendus etiam lapidi ex&longs;i&longs;tenti in vacuo, vbi mobile nullam habet ad motum repu­gnantiam, quocumque ver&longs;um tandem agatur: verum quòd eiu&longs;modi motus cen&longs;eri naturalis po&longs;&longs;it, non id­circò cen&longs;eo ca&longs;um lapidis habendum e&longs;&longs;e naturalem. Quoniam tamet&longs;i talis motus in hoc ca&longs;u interueniat, euane&longs;cit tamen, &longs;iue nullus e&longs;t, re&longs;pectu accelerationis, quæ ip&longs;i &longs;uperuenit, quæque vtramque paginam facit; & quam ip&longs;e quoque fateris violentam. Atque vt per&longs;­picuè appareat cuius momenti &longs;it ille motus, &longs;iue, vt tu vocas, de&longs;cen&longs;us, ab acceleratione &longs;ecretus, & cum ip&longs;a tamen comparatus; age Experiamur, &, exempli gratiâ, altitudin m accipiamus non immanem aliquam, &longs;ed qualem &longs;olùm vulgò v&longs;urpant inter tabulatum, & laquear, duarum videlicet orgyiarum. Huiu&longs;modi e&longs;t altitudo, quam lapis decidens peruadit vno minuto horæ &longs;ecundo. Cùm acceleratio verò &longs;it intra hoc tempus, & à primo v&longs;que momento continua, intelli­gamus id tempus diuidi in tertia, quarta, quinta, & porrò ad v&longs;que horæ decima; vt licet vnum decimum &longs;ubdiuidi vlteriùs po&longs;&longs;it in vndecima, duodecima, &, vt volunt, in infinitum, in decimo tamen vno con&longs;i&longs;ta­mus, tanquam minimo temporis, &longs;eu primo momen­to, quo lapis ita decidit, decidereve incipit, vt à &longs;tatim &longs;uperuentura acceleratione &longs;it liber. Erunt proin­de in vno minuto horæ &longs;ecundo minuta decima 167961600000000. Quoniam autem lapistotis i&longs;tis decimis &longs;ucce&longs;&longs;iue fluentibus percurrit &longs;ucce&longs;&longs;iuè &longs;pa­tium duarum orgyiarum, illiu&longs;ve particulas; ideò cùm iuxta memoratam, ob&longs;eruatamque proportionem, &longs;pa­tia &longs;int inter&longs;e vt quadrata temporum, intelligi opor­tebit di&longs;tingui &longs;patij particulas 3821109907456 0000000000000000. Exinde verò &longs;ict, vt cùm pri­mo momento lapis non percurrat ni&longs;i vnam huiu&longs;mo­di particularum, nece&longs;&longs;e &longs;it, vt acceleratione &longs;eclu&longs;a, & non percurrendo quolibet con&longs;e quentium momento­rum, plu&longs;quam vnam particulam, totidem a&longs;&longs;ignentur decima minuta, &longs;eu momenta primo æqualia, quot &longs;unt particulæ &longs;patij memoratæ. Reducamus itaque huiu&longs;cemodi decima minuta in prima, in horas, in dies, in annos; procreabuntur certè anni Iuliani, &longs;eu quales nobis v&longs;ui &longs;unt 5322381, cum vno ferè anno prætereà. Igitur hic erit numerus annorum, quo demùm exacto lapis ex laqueari ad tabulatum petueniet. Heinc, &longs;i inter varianteis Chronologorum opiniones, &longs;uppona­mus Mundum fui&longs;&longs;e conditumà &longs;ex mille annis; vides, vt &longs;i lapis ab initio Mundi occœpi&longs;&longs;et cadere, non­dum cecidi&longs;&longs;et temporibus no&longs;tris vna &longs;eptima parte digiti; vtque oporteret ad perficiendum motum durare ad­hûc Mundum plu&longs;quam octingenteis, octogies, & &longs;epties, quàm durauerit hactenus. Qu&ecedil;&longs;o te ergo cuius &longs;it pretij huiu&longs;modi motus, quo intra &longs;ex annorum millia percurri non po&longs;&longs;it pars &longs;eptima digiti, re&longs;pectu accelerationis, qua vno horæ &longs;ecundo percurruntur digiti centum quadraginta quatuor? Quid verò, &longs;i acciperemus pro momento primo non momentum horæ decimum, &longs;ed cente&longs;imum, &longs;ed mille&longs;imum; quàm multæ myria­des durationum Mundi nece&longs;&longs;ariæ forent, ptin&longs;quàm illo motu digitus vnus peruaderetur? Sed ne eò v&longs;que rem deducam, quæ&longs;o te&longs;olùm, tamet&longs;i is motus con­cedatur & naturalis, & à principio intrin&longs;eco; cùm in­&longs;en&longs;ibilis tamen &longs;it non modò intra vnum minutum &longs;ecundum, &longs;ed etiam intra centum annos, quibus totis apparere non po&longs;&longs;it cente&longs;ima parte digiti promotior: quæ&longs;o te, inquam, an-non ca&longs;us lapidis valeat potiùs denominari ab acceleratione violentus, quàm ab illo naturalis; cùm quicquid &longs;en&longs;ibile habet, ab acceleratio. ne obtineat.

IX. Heinc igitur, quando ais, fore, vt mibi eruditiomnes accelerationem violentam concedant, non verò de&longs;cen&longs;um, ni&longs;i hunc ab eius acceleratione mente, vt dictum e&longs;t, &longs;eiunctum à principio externo, & contra naturæ inclinationem procedere euidentiùs o&longs;tendam: Vides primò non e&longs;&longs;e opus, vt o&longs;ten dam de&longs;cen&longs;um fieri contra naturæ inclinationem, qui exi&longs;timo illum fieri &longs;ine naturæ reluctatione. Deinde &longs;atis mihi tribui, cùm acceleratio e&longs;&longs;e violenta conce­ditur; quippe motus &longs;olus, qui e&longs;t ab acceleratione, &longs;iue à cau&longs;&longs;a accelerante, &longs;en&longs;ibilis e&longs;t, atque adeò &longs;olus, de quo con&longs;entaneum &longs;it requirere, naturali&longs;-ne &longs;it, an violentus; cùm alioquin motum, &longs;eu de&longs;cen&longs;um illum re&longs;iduum, qui per&longs;æcula integra fieri non po&longs;&longs;it &longs;en&longs;i­bilis, nemo perinde &longs;it curaturus. Tertio requi&longs;ii&longs;&longs;e me illum, vt e&longs;&longs;et principium, à quo acceleratio incipe­ret, fieretque radix proportionis, qua acceleratio in­cre&longs;cit. Quòd autem illum e&longs;&longs;e putârim ab externo principio, cau&longs;&longs;a fuit imprimis, quia animaduert, &longs;i Deus vacuum fecerit locum intra regionem aëris, in quem nihil prorsùs neque ex aëre, neque ex Terra, ne­que aliunde penetret, ac lapis in eius medio collocetui; futurum non e&longs;&longs;e, curlapis ver&longs;us vllam partem mouea­tur, magis quàm motus fui&longs;&longs;et, &longs;i illum Deus in eodem loco ante conditum Mundum con&longs;titui&longs;&longs;et, aut mo­uendus e&longs;&longs;et, &longs;i deinceps totus circa eum Mundus de­&longs;trueretur. Nempe, quia nihil penitùs cum toto Mun­do communicaret, perinde illi penitùs foret, &longs;eu e&longs;&longs;et, &longs;eu non e&longs;&longs;et Mundus. Et quia aliunde animaduerti futurum, vt &longs;i Deus circum creârit, re&longs;titueritve aërem, lapis tum moueatur, feraturque ver&longs;us Terram, potius quàm ver&longs;us aliam regionem; ideò ratiocinatus &longs;um huiu&longs;modi motus principium e&longs;&longs;e debere vel in aëre, à quo quam-ptimùm lapis fuerit contactus, cœperit mo­ueri; vel in Terra, ver&longs;us quam, non aliò in&longs;titutus mo­tus fuerit; non verò in lapide ip&longs;o, qui quandiù &longs;olus fuerit, nihilque externum ad ip&longs;um appulerit, ip&longs;umve contigerit, eo motu caruerit. Rur&longs;us autem, quia ani­maduerti, &longs;i nihil v&longs;quàm rerum e&longs;&longs;et, præter aërem, ac in aëre lapidem, non fore cur lapis in hanc potiùs par­tem, quàm in aliam quamlibet ferretur; idcircò con­clu&longs;i, cùm lapis cœperit ver&longs;us Terram ferri, debere &longs;altem primam motus cau&longs;&longs;am ab ip&longs;a Terra procedere; vnde & attracticem vim in ip&longs;a Terra e&longs;&longs;e conce&longs;&longs;i. Et quòd talis vis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;it procùl actuo&longs;a, propè otio&longs;a; ideò ex illius actione continente in lapidem, collegi e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium inuale&longs;cere impetum, &longs;eu accelerari in lapide motum. Quoniam verò peruidere &longs;um vi&longs;us ex &longs;ola hac attractione non po&longs;&longs;e explicari proportionem eiu&longs;ce accelerationis; & aliunde reputaui aërem, tamet­&longs;i non po&longs;&longs;it fieri cau&longs;&longs;a initij motus, po&longs;&longs;e nihilomi­nus motum &longs;emel cœptum iuuare, ac veluti prouchere; idcircò illum quoque adhibui, & ex eius vi impul&longs;iua, cum attractrice terræ coniuncta compo&longs;ui cau&longs;&longs;am proportionis integram, quo legi&longs;ti modo. Hæc re­peto autem, vt tibi in&longs;inuem, quamobrem non modò accelerationem, &longs;ed ip&longs;um quoque motum, &longs;iue pri­mum initium motus, qui à te dicitur de&longs;cen&longs;us, e&longs;&longs;e à principio externo cen&longs;uerim.

X. Ratio aliunde mihi fuit, quòd nihil videretur magis con&longs;entaneum, quàm motum foueri, incremen-túmque accipere à cau&longs;&longs;a, à qua fuerit eius initium; & vice ver&longs;a habere initium ab eadem cau&longs;&longs;a, à qua fomentum, incrementumque acceperit. Quippe ob&longs;eruaui natu­ram &longs;ic in cæteris comparatam, vt qua ratione progre&longs;­&longs;um parat, eadem exordium faciat; ac habui planè in­congruum tam imbecillum facere internum rei princi­pium, vt motum incipiat, qui per totannorum myria­das &longs;it in&longs;en&longs;ibilis futurus, indigeatque &longs;emper externo motore, qui acceleret, ac perficiat, & vno quidem pro­pè momento. Heinc verò e&longs;t, cur, vt dum aqua igni admota incale&longs;cit, non quærimus cau&longs;&longs;am inten&longs;ionis, &longs;eu graduum caloris &longs;uperad ditorum, in igne, & cau&longs;&longs;am primi gradus in aqua; &longs;ed tam primum gradum, quàm cæteros ad &longs;olum ignem referimus: ita dum lapis inua­le&longs;cit, acceleraturve in motu, non videatur accelera­tionis, &longs;iue partium motus requirenda cau&longs;&longs;a externa; & initij, &longs;eu primæ illius particulæ motus, interna, hoc e&longs;t in ip&longs;o lapide: &longs;ed tam pars prima, quàm cæteræ refe­rendæ videantur ad externam cau&longs;&longs;am. V&longs;urpo autem aquam in exemplum; quoniam vt illa ex &longs;e calore de&longs;ti­tuitur, &longs;ic lapis ex&longs;e caret motu, quemadmodum in­telligitur ex po&longs;ito ca&longs;u, quòd in vacuo, ac non ex&longs;i&longs;ten­te præ&longs;ertim Mundo, con&longs;titutus &longs;it; &longs;ecus profectò, ac animal, quod habet in &longs;e &longs;ui motus principium. Quo &longs;anè loco non parùm &longs;u&longs;pexi Ari&longs;totelem, cùm cen&longs;uit corpus graue moueri deorsùm non à &longs;e, &longs;ed ab alio,ac inter cæteras rationes, ob quas impoßibile duxit, a)swu/xton , fieri talem motum à principio intrin­&longs;eco, illam attulit, quod graue alioquin foret anima­tum; cùm à &longs;e moueri animatorum proprium &longs;it,zwtixo/ te to_t, e)mg/u/xwn i)/dion. Ne­que verò aut non habebis Ari&longs;totelem inter erudi­tos; aut dices illum fui&longs;&longs;e de &longs;ola acceleratione loquu­tum; aut probabis &longs;ic di&longs;tinxi&longs;&longs;e, vt omninò cen&longs;uerit non e&longs;&longs;e de&longs;cen&longs;um à principio externo. An ille &longs;atis commodè cau&longs;&longs;am externam a&longs;&longs;ignârit, non e&longs;t cur hoc loco di&longs;cutiam; abundè e&longs;t, &longs;i ip&longs;e quoque, dum cau&longs;&longs;am externam con&longs;tituo, illum non modò non refragantem, &longs;ed &longs;uffragantem etiam habeam. Nam quando cæteri quidem eruditi declarauerint, quæ-nam alia &longs;it accelerationis, proportioni&longs;que illius cau&longs;&longs;a; & eandem cau&longs;&longs;am, quæ motum acceleret, non facere illi initium, exigique omninò aliam, e&longs;&longs;eque illam intrin­&longs;ecam; tunc erit &longs;anè cur diffidam non meis modò nu­gamentis, &longs;ed placitis etiam tanti Coryphæi.

Terram grauia attrahere; & Quid illi contingeret, &longs;i ver­&longs;us Lunam dimoueretur; Quid lapidi, &longs;i intra fornicem, ad centrum Terræ, con&longs;titueretur.

XI. Cau&longs;&longs;aris deinde, me multa mouere, vt grauia non à propria natura, &longs;ed à Terra diffu&longs;is circumquáque corpu&longs;culis illecta, atque etiam illigata deor&longs;um trahi per&longs;uadeam.Sed facio nimirùm, Vir docti&longs;&longs;ime, ac religio&longs;i&longs;&longs;ime, quòd dum in perue&longs;tigatione cau&longs;&longs;arum naturalium ver&longs;or, nu&longs;quam non caligo mihi offundatur; atque idcircò tanquam incedens in den&longs;i&longs;&longs;imis tenebris, nihil non palpitem, nihil non moueam, nullam non tentem &longs;emitam, &longs;i fortè in aliquam &longs;peciem vel tenui&longs;&longs;imæ luculæ emergam. Dicis te non intelligere quomodò ea&longs;int à me &longs;eriò &longs;cripta: &longs;ed potui non &longs;eria &longs;eriò &longs;cribere; hoc e&longs;t non ioco, &longs;ed vt eruditi, quæ magis &longs;eria habue­rint, doceant. Neque enim e&longs;t, cur exi&longs;times i&longs;tis me nugis ita hærere, vt ip&longs;as qua&longs;i veritatem ip&longs;i&longs;&longs;imam habeam, aut colam, &longs;ed cùm totus Mundus &longs;it nuga­rum plenus, & videre videar nugas quoque e&longs;&longs;e, quæ vulgò habentur &longs;eria maximè; &longs;upere&longs;&longs;e exi&longs;timo, vt eas nugas deligam, quæ e&longs;&longs;e minùs nugæ videantur. Quæris, Ecquid nam proferam, cur non poßint grauia deor­&longs;um moueri naturâ? Sed protuli primùm illud argumen­tum, quod mox antè repetij. Deinde, vnde colligis inficiari me moueri lapidem naturâ? Quippe & mo­ueri illum cen&longs;eo non reluctante interna natura; & quam externam adhbeo, tum natura e&longs;t, tum ex in&longs;titu­to naturæ. Ad-hæc, non ignoras, quàm nihil &longs;it ne­ce&longs;&longs;e Philo&longs;ophiam excolere, &longs;iad grauiores difficulta­tes dicere &longs;ufficiat aliquid moueri, aut fieri naturâ. Non quòd eò tandem, quæ humana e&longs;t imbecillitas, perue­niendum non &longs;it; &longs;ed quòd dum nobis non datur vltrà, aliquò tenus prodire &longs;it. Rursùs, dum natura interna mouet, agitve aliquid, id ni&longs;i certis organis, agendique modo &longs;peciali non præ&longs;tat: an verò quis modus is &longs;it, quæ hæc organa, docent nos ip&longs;i Eruditi? In de&longs;cen&longs;u quidem rerum grauium dicunt grauitatem e&longs;&longs;e orga­num, & modum agendi expre&longs;&longs;ionem grauitatis: &longs;ed amabo te, quid hæc grauitas? Et quid nam præ&longs;tat lapidi con&longs;tituto in vacuo? Et, quorsum concipitur tanta in ingenti lapide; cum &longs;eclu&longs;a tamen cau&longs;&longs;a exter­na accelerante, & violenta, incapax &longs;it, quæ per cen­tum annos moueat deorsùm lapidem per vnius digiti cente&longs;imam partem? Et, cur grauitas eò maior fit quò lapis fit acceleratior? Et, qui fieri pote&longs;t, vt grauitas dicatur e&longs;&longs;e organum internæ naturæ, ac effectiuum motus deorsùm cùm grauitas tota, & motus totu ob­&longs;eruabilis procedat à cau&longs;&longs;a externa? Heinc dum re­quiris, quid ab&longs;urdum, impoßibileve ea in re agocam?Sanè vel hoc vnum dii&longs;&longs;e, inculca&longs;&longs;e ve potiùs, e&longs;t la­tis. Tellus ip&longs;a, inquis, &longs;i loco tantisper dimoueatur, vt in vehementioribus eius commotionibus, à qua alia Tellure in pri&longs;tinum locum retrahitur? Sed ego quidem nondum accepi Terram v&longs;quam &longs;ic contremui&longs;&longs;e, &longs;eu vehemen­tem adeò illius commotionem fui&longs;&longs;e, vt mota loco tota fuerit (ni&longs;i fortè tremorem illum, qui contigit Chri&longs;to patiente, &longs;ed pr&ecedil;ter naturæ tamen ordinem, intellexeris) tuque ip&longs;e &longs;tatim pò&longs;t dicis illam &longs;ic affectare &longs;uum locum, vt nullis concu&longs;&longs;a motibus ab eo dimoueri valeat. Quare cum omnes Terræ tremores particulares e&longs;&longs;e videantur; quæ Terræ vis retrahit glebas, retrahet etiam maiores parteis, quæ aliqua vehementiore &longs;ucce&longs;&longs;ione fuerint commotæ.

XII. Quæris con&longs;equenter, &longs;i Tellus diuina, aut An­gelica vi à propria &longs;ede dimota ver&longs;us Lunam aliquot milliaribus attolleretur; illeic-ne sponte naturæ con&longs;i­steret, an ad pri&longs;tinum potiùs locum reuerteretur? Non vis tu heic &longs;anè fieri controuer&longs;iam de loco Telluris in Mundo, quod ad motum, quietemve &longs;pectat: quare & Re&longs;pon&longs;ionem prætereo, quæ fieri po&longs;&longs;et iuxta illos, qui moueri Terram contendunt, quique &longs;peciatim dc rentmotus illos Terræ trementis, maris æ&longs;tuantis, aëris, ventive re&longs;lantis, de quibus loqueris, ab&longs;orberi ptos à rapida illa circumuolutione; e&longs;&longs;eque penitùs ad illam à &longs;ua &longs;emita exturbandam inefficaceis. Dico ergo po­tiùs probabile e&longs;&longs;e, fore, vt eo ca&longs;u Tellus quie&longs;cat, vbi­cum que Deus, Angelu&longs;ve con&longs;tituerit ip&longs;am. Scilicet concipio quicquid e&longs;t &longs;patiorum non modò intra cir­cuitum Lunæ, &longs;ed etiam intra ambitum, concamera­tionemve &longs;iue Firmamenti, &longs;iue etiam Mundi, e&longs;&longs;e li­berum, ac &longs;altem quod &longs;pectatad totam regionem Pla­netariam, nullam dari &longs;oliditatem earum, quæ tredun­tur, Sphærarum cæle&longs;tium. Sunt certè tum rationes aliæ, tum maximè Pha&longs;es ill&ecedil; Veneris, quæ ip&longs;am nunc vltra, nunc citra Solem e&longs;&longs;e conuincunt. Et po&longs;&longs;et quidem totum hoc &longs;patium intra Mundi ambitum concipi inane, ni&longs;i quà globi Siderum, ac Telluris &longs;unt, & quatenus radij &longs;iderum variè tran&longs;mitiuntur: &longs;ed lar­giri placet quam vulgò Atheream auram nuncupant; &longs;ub&longs;tantiam nempe tenui&longs;&longs;imam, & aëre hoc no&longs;tro incomparabiliter &longs;ubtiliorem, quæ pari modo diffu&longs;a &longs;it, totumque &longs;patium occupet, ni&longs;i qui ijdem globi &longs;unt; etiam Telluris, cuius aër, & aqua &longs;unt tenuiores, fluidiores, ac exteriores &longs;olum partes. Concipio aliunde, quod legi&longs;ti fu&longs;iùs deductum in Epi&longs;tolis, non Tellu­rem magis, quàm Siderum vllum, e&longs;&longs;e ex &longs;e grauem, aut leuem: &longs;ed grauitatem, ac leuitatem e&longs;&longs;e affectio­nes partium proprias, quatenus partes &longs;unt, & à &longs;uo toto di&longs;trahi quadam tenùs po&longs;&longs;unt: quo eodem mo­do partes Lunæ, & cuiu&longs;vis Mundani globi e&longs;&longs;e po&longs;­&longs;unt graues, aut leues ab&longs;que grauitate, aut leuitate to­tius. Quare & po&longs;&longs;e quidem dici e&longs;&longs;e aliquid &longs;upe­riùs, & inferiùs, &longs;ursùm, & deorsùm, re&longs;pectu partium cuiu&longs;que globi, & comparatè ad animal, cuius illæ, & aæ&longs;int po&longs;itionum diuer&longs;itates; at verò re&longs;pectu to­torum ip&longs;orum globorum, & &longs;eclu&longs;o animalis &longs;itu, à quo nihil præter relationem, denominationemve ex­trin&longs;ecam habent, nihil e&longs;&longs;e reuerâ &longs;uperius, aut in­ferius, &longs;ursum, aut deorsùm. Et &longs;ecus quidem Ari&longs;tote­les; &longs;ed non &longs;ecus Plato, qui cùm agno&longs;cat e&longs;&longs;e in Mundo extremum, & medium; contendit tamen non ideò debere aut extremum &longs;upremum, aut medium in&longs;imum cen&longs;eri. Heinc proinde dico, & vnumquem­que Siderum globum in ea parte Mundani &longs;patij, quam Deus ab initio ip&longs;i præ&longs;crip&longs;it, circumgyrari, & globum Telluris inea parte Mundani &longs;patii quie&longs;cere, in qua Deus ip&longs;um initio con&longs;tituit. Rem ita e&longs;&longs;e in­telligo, vt&longs;i quis plureis apparet globos ex ea materia, quæ &longs;ub pari mole, fiue ambitu tantum ponderet, quan­tum aqua, & ip&longs;os in aqua quie&longs;cente con&longs;tituat. Qui­libet enim eorum globorum, vbicumque fuerit con&longs;ti­tutus, ibi conquie&longs;cet; & neque ex &longs;ummo imum petet, neque ex imo &longs;ummum; neque ex vtrouis ex­tremo medium; neque ex medio vtrumvis extre­mum; neque ex medio, extremove locum interce­ptum; neque exloco intercepto medium, aut extre­mum. Et &longs;i &longs;ingas Dædalum, Architam, aut al um arti&longs;icem adeò ingenio&longs;um, vt vno eorum alicubi in­tra aquam con&longs;tituto efficere po&longs;&longs;it alios au)tema/tos, &longs;eu varios illis circa ip&longs;um obeundos motus indere; ij globi peragent &longs;uos motus quamcumque ad partem in&longs;tituti fuerint: nempe &longs;eu prope &longs;uperficiem, &longs;eu prope fundum; &longs;eu &longs;ub medium, &longs;eu prope medium, &longs;eu procùl à medio: &longs;cilicet tam ille, quàm i&longs;ti, ob ip&longs;am cum aqua i)(opi/ai, &longs;eu, vt cum Cicerone dicam, æquilil ritatem, neque graues erunt, vt &longs;ub&longs;idant, neque leues, vt auolent.

XIII. Subinde ergo comparo cum immoto globo Tellurem, cum circum-ductis Sidera; & dico, &longs;icut glo­bus ille emoueri pote&longs;t à loco, in quo e&longs;t, & promoue­ri ver&longs;us alium; &longs;ic po&longs;&longs;e ip&longs;am quoque Tellurem emo­ueri à loco, in quo e&longs;t, & promoueri ver&longs;us Lunam; addoque, vt globus ille in quocumque alio aquæ loco reponatur, in eo pari modo quie&longs;cet, neque priorem repetet: &longs;ic & Tellurem, in quocumque loco con&longs;titu­ta fuerit, in eo man&longs;uram, nec pri&longs;tinum repetituram. Et dicis tu quidem attolli, quod ego heic &longs;impliciter dico emoueri: &longs;ed nimirùm, quia concipis infimum e&longs;&longs;e in Mundo locum, & Terram ip&longs;um occupare: cùm &longs;u­perum tamen, & inferum comparatè &longs;olùm ad nos, & re&longs;pectu globi, quem inhabitamus, videatur e&longs;&longs;e acci­piendum. Ex hoc certè intelligo, tran&longs;latà Terrâ ver&longs;us Lunam ad Antipodas ex&longs;i&longs;tentem, nos non propterea auolaturos in derelictum à Terra locum; vt neque etiam Antipodas, tran&longs;latâ Terra ver&longs;us Lunam factam nobis ad verticem: &longs;ed & illos, & nos perinde in ea­dem antiqua &longs;ede ver&longs;aturos, tanquam &longs;imùl tran&longs;lato Terræ centro, re&longs;pectu cuius, & comparatè ad &longs;itum capitis, pedumque no&longs;trorum, cen&longs;ebimur &longs;emper a&longs;­cendere, & de&longs;cendere, &longs;iue locum &longs;ur&longs;um, deor&longs;um­que habere; non autem &longs;impliciter re&longs;pectu loci, in quo Terra aut erit, aut fuerit, & qui &longs;eu centrum Mun­di &longs;it, &longs;eu non &longs;it, nihil ad a&longs;cen&longs;um, aut de&longs;cen&longs;um &longs;acit. Prætereo autem nullum e&longs;&longs;e argumentum idoneum, quo Terra e&longs;&longs;e in centro Mundi, potiu&longs;quàm extra comprobetur; & vel ip&longs;um motum Planetarum excentricum videri planè conuincere non e&longs;&longs;e Terram con&longs;titutam in centro &longs;patiorum, motuúmque cæle­&longs;tium. Nam probare quidem Firmamenti, &longs;uperio­ri&longs;ve cæli motum concentricum e&longs;&longs;e, potiu&longs;quàm ex­centricum, ingenij humani viribus e&longs;t maius. Acnoui quidem quas rationes Ari&longs;toteles, Ptolomæus, & alij proferunt: &longs;ed nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e heic o&longs;tendere, quàm illæ &longs;int inefficaces. Dum igitur quæris, An Terra illeic con&longs;i&longs;teret? Con&longs;tituram re&longs;pondeo. Et, dum præoc­cupas, Qua ratione inductus? Ecce eam iam habes. Præ­occupas quoque, cur ita nunc &longs;uum locum affectet, vt nullis concu&longs;&longs;a motibus ab eo dimoueri valeat? Sed affectat, quia nutui Conditoris ob&longs;equitur; & in &longs;ta­tione collocata, eam non de&longs;erit, &longs;ed tuetur. Non va­let autem dimoueri vllis concu&longs;&longs;a motibus; quia om­nes, quos &longs;upponis, motus partium ip&longs;ius propriarum, cohærentiumque &longs;unt, neque illam &longs;ecundum &longs;e totam mouere loco magis po&longs;&longs;unt, quàm animal totum Pul­&longs;atio vnius arteriæ. Et &longs;unto alicubi magni Terræ­motus; ij tamen ad Terræ molem comparati, tale quid vix &longs;unt, qualis e&longs;t in nobis pul&longs;atio arteriæ vege­tior, &longs;i quà in nobis pu&longs;tula cum apo&longs;temate intume&longs;­cit. Addendum e&longs;t porrò, cùm Mundi &longs;apienti&longs;&longs;i­mas Artifex omneis eius parteis ita con&longs;tituerit, vt nullo e&longs;&longs;e loco, aut &longs;itu inter &longs;e commodiore po&longs;&longs;int: idcir­cò &longs;i contendas Terram &longs;uum locum repetituram, vt in quo magis congruè Vniuer&longs;i re&longs;pectu &longs;it; fore, vt il­lum repetat, non tum propria vi, &longs;eu grauitate in&longs;ita, quàm à cæteris partibus, quarum proprium locum oc­cupârit, compul&longs;a; eo modo, quo trabs, &longs;i deprimatur in fundum maris, &longs;uperficiem repetet, non &longs;anè vi propria, &longs;eu leuitate ingenita: &longs;ed compul&longs;a ab aqua, cuius occupauerit locum.

XIV. Quod &longs;pectat ad aliam fictionem, &longs;ecundum quam me interrogas, Quid euenturum putem, &longs;i in ip&longs;o Terræ meditullio concamerata cauerna fiat, & aqua, aëreve oppleatur: lapis verò con&longs;tituatur, non in eius, Terræque centro, &longs;ed loco inter centrum, & fornicem medio? Dico breuiter, probabile e&longs;&longs;e, vt &longs;i Terra &longs;it qua&longs;i Magnes, tractorios radios quoquo versùm, ac in illam etiam cauernam diffundens; fore vt lapis attrahatur ver&longs;us eam fornicis partem, è qua ad ip&longs;um radij plures, vni­tiore&longs;que peruenerint; &, &longs;i &longs;upponas peruenire ex æquo, ac vndelibet, fore, vt illeic inter æquas vndique vireis contineatur, eo modo, quo fabula e&longs;t Moham­medis &longs;epulcrum &longs;u&longs;pendi. Sed, &longs;i lapidem quidem attrahi contingat ad proximum: fornicem, Cur igitur,inquis, per puteum dimi&longs;&longs;us lapis à viciniore item Terra ille­ctus, attractu&longs;que ad putei latera non adhære&longs;cit? Cau&longs;&longs;a e&longs;t, quia plures, vnitiore&longs;que radij è maiore Terræ mole, quæ e&longs;t ver&longs;us centrum, concurrunt in lapidem, quàm ad eum accurrant ex ip&longs;is putei lateribus. Sed ip&longs;amet Terra, inquis, rupto &longs;ornice ad centrum de&longs;cende­ret, leuioraque inde corpora expelleret? Verùm, ni&longs;i fortè &longs;upponas qua vi excauatus fornix fuerit, eadem po&longs;teà ip&longs;um abrumpi; ego quidem non video, qua id ratione dicere po&longs;&longs;i; qui ne video quidem tot &longs;ubterraneos fornices rumpi, vt aqua, aut aër inde abigantur, & quæ Terræ partes remotiores à centro &longs;unt, propiùs ver&longs;us ip&longs;um ferantur. Subdis, Putas enim di&longs;rupto fornice, totàque &longs;i placet, Terrâin arenulas redactà, eam non confluxuram ad centrum? Ego quidem non puto, qui putare non po&longs;­&longs;unt monteis, aliaque Terræ loca di&longs;rumpi, inque are­nulas redigi, vt compleant &longs;uppo&longs;itas &longs;pecus, crypta&longs;­que aut aqua, aut aëre plenas: idque, ni&longs;i fortè, vt dixi, &longs;upponas eandem vim deterere Terram in arenulas, quæ excauárit fornicem; quo ca&longs;u, quæ e&longs;&longs;et in arenu­lis &longs;uper&longs;tes magnetica vis &longs;ic eas mutuò pelliceret, vt & in crypten confluerent, & aquam, aëremve inde abi­gerent; &longs;i modò &longs;uppo&longs;ueris quoque rimas, exitumve patere. Pergis adhûc, confluerent &longs;anè, & quidem non ab alio corpore attracta, &longs;ed &longs;ponte naturæ, & à principio interno, atque innato. Verumtamen confluere po&longs;&longs;ent attractæ à &longs;einuicem, vt & iam confluunt ferri ramen­ta, quæ magneticam combiberunt vim. Concludis, Cur de cæteris igitur grauibus idem &longs;imili ratione non dicatur? Dico, quia fiunt in cæteris &longs;en&longs;ibiliora experi­menta, ex quibus liceat aliquid veri&longs;imilius coniectari.

Et Magnetem ferrum, & Terram grauia trahere per in­&longs;en&longs;ilia organula; &, Cur attractio prope Terram non &longs;it &longs;en&longs;ibilior, quam procùl.

XV. In&longs;ectaris deinde Magneticam illam, &longs;eu attractricem Terræ vim; opinari&longs;que me ridere in &longs;inu, dum inui&longs;ibileis vncinos, harpagones, chelas, funei&longs;que ten&longs;os, & tractorios fingo. Sed quod me quidem attinet, non diuendo &longs;anè ha&longs;ce meas commentationes, &longs;eu vt antè dicebam, nugas, vt quidpiam germanum, ac indu­bium; at &longs;impliciùs ago, quàm vt rideam; quippe me potiùs mi&longs;eret natiuæ imbecillitatis, cùm nihil ha­beam præclarius, quo meam, aut alterius &longs;ciendi auidi­tatem pa&longs;cam. Obiicis, non e&longs;&longs;e, cur magnetieam ferri vulgò dictam attractionem in exemplum adducam; quòd Magnes, & &longs;errum non &longs;ictis illis meis hurpagonibus, aut inui&longs;ibilibus catenis, qua&longs;i vi adducta; &longs;ed vtrumque &longs;ponte naturæ incitata in mutuos amplexus accurrant. Id verò &longs;anè per-eleganter; &longs;ed quid mihi facias, qui &longs;im ita hebes, vt vim vocibus &longs;ubiectam non capiam. Dicis vtrumque accurrere in mutuos amplexus: &longs;ed hoc totum effectus e&longs;t, de cuius cau&longs;&longs;a ambigitur. Cau&longs;&longs;am ergo interiicis, quia &longs;ponte naturæ incitantur. At cùm hæc vi­deatur e&longs;&longs;e generalis, inarti&longs;iciali&longs;que Re&longs;pon&longs;io, qua ad omnia vtimur, quorum cau&longs;&longs;as ignoramus; non vi­deo profectò, quò tu, Vir acuti&longs;&longs;imus, collincees. Quippe velle te dicere nihil aliud, quàm quod e&longs;t vulgò in ore omnium, quia talis est rei natura; quia id &longs;ponte naturæ fit; quia hoc natura ip&longs;a &longs;cit, cæteraque huiu&longs;modi; mihi in animum non induco. Hæc certè e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur dixerim antè valere iubendam omnem Philo&longs;ophiam, ac omnem præ&longs;ertim cau&longs;&longs;arum naturalium inue&longs;tigan­darum deponendam curam; &longs;i huiu&longs;cemodi Re&longs;pon&longs;io videatur po&longs;&longs;e &longs;ufficere. Ac e&longs;t quidem eò denique, vt etiam dixi, perueniendum: &longs;ed &longs;unt interim tamen va­rij gradus cau&longs;&longs;arum in&longs;trum entariarum, de quibus cùm dicere non liceat quemadmodum à natura, vt à principi cau&longs;&longs;a v&longs;urpentur; aut cur, quomodove ad­natæ, addictæque ip&longs;i naturæ; licet tamen requirere quænam illæ &longs;int: ac vel Phy&longs;ica vniuer&longs;a inutilis e&longs;t, vel in ip&longs;is explorandis, &longs;icubi fortè &longs;ecundum gradus aliquos occurrant, incumbere debet. Et cùm videa­mus &longs;anè alios e&longs;&longs;e alijs &longs;agaciores, ip&longs;aque naturæ ar­cana (arcana profecto) &longs;tudio&longs;iùs rimanteis; tamet&longs;i detur nemini penetrare in adyta; fatendum e&longs;t tamen, cùm omnes in ve&longs;tibulo hæ&longs;erint, fieri in ip&longs;o ve&longs;tibu­lo alios aliis promotiores.

XVI. Iam, cùm dicis vtrumque sponte naturæ inci­tari: quánam ratione concipis fieri huiu&longs;modi incita­tionem? An non, vt fiat incitatio, e&longs;&longs;e alia pars inci­tans, & alia incitata debet? Idem certè mouere &longs;eip&longs;um, ni&longs;i parteis habeat mouentem, & motam, cùm iis, quos tu vocas Eruditos, aduer&longs;atur; tum communi etiam no­tioni repugnat, cui Ari&longs;toteles inhærens, impo&longs;&longs;ibilo e&longs;&longs;e cen&longs;et, vt id &longs;eip&longs;um moueat, quod e&longs;t sexe\, continuum &longs;u vniu&longs;modi, rigidum, inarticulatum. Non­ne verò &longs;unt huius generis tam Magnes, quàm Ferrum? De altero ergo vt &longs;olùm loquamur, quænam in Ferro parsincitans? Et quid illam mouet vt incitet aliam? Et, quonam motus genere illam in citat? Pul&longs;u-ne, an tractu, an alio? Ac &longs;i poneres quidem &longs;peciem animæ: po&longs;&longs;et illa forta&longs;&longs;is vti interno quodam &longs;piritu ad cien­dum reliquam ma&longs;&longs;am: &longs;ed tu animam nempe impro­bas. Quónam ergo modo pote&longs;t concipi incitare &longs;e­ip&longs;um Ferrum, vt accurrat, a&longs;cendat, de&longs;cendat, viam flectat, prout illi magnes appo&longs;itus fuerit? Facit &longs;ponte,inquis: ego de voce ne conte&longs;tor; &longs;ed ea &longs;altem maius, ampliu&longs;que aliquid de&longs;ignat, quàm non repugnantiam;& cùm excludat principium extrin&longs;ecum, intrin&longs;ecum connotat, quod agat, quod premat, quod in&longs;tet, quod pellat, & aliud vtique, quàm &longs;eip&longs;um: ni&longs;i fortè ex accidenti. Id ergo quæritur, quod-nam &longs;it: &, cùm &longs;it quid à ma&longs;&longs;a tota indi&longs;cinctum, neque vt in mem­bris animalium fit, commi&longs;&longs;urâ vllâ dearticulatum, quomodo moueri ip&longs;ummet occipiat (quippe nihil; &longs;i &longs;it immotum, mouere pote&longs;t Phy&longs;ice) quomodo mo­ueat aliud? quomodo totam incitet ma&longs;&longs;am? Dices quidem fortè, illud e&longs;&longs;e formam, quæ vt &longs;eipsâ vnitur materiæ, ita &longs;eipsâ, ab&longs;que vllo intercedente organo mouere po&longs;&longs;it materiam; vnde & totius ma&longs;&longs;æ, &longs;eu Fer­ri con&longs;equatur motus: verùm vtcumque heinc explice­tur motus Ferri, quà graue e&longs;t, & deor&longs;um tendit; illi tamen motus, flexu&longs;que in quamcumque partem fuerit Magnes appo&longs;itus, non videntur po&longs;&longs;e intelligi ex &longs;ola applicatione formæ ad materiam, ni&longs;i & illa anima &longs;it, & tum vireis, tum articulos flexanimcis habeat, vt quæ­dam variorum motuum organa; quæ nulla tamen de­prehenduntur. Sed hæc vt præteream; cùm videamus Ferrum non ex quacumque di&longs;tantia in amplexum Magnetis accurrere, &longs;ed accurrere &longs;olum, v. c. ab vno palmo; quo modo vis intelligamus incitari ferrum &longs;ponte naturæ in di&longs;tantia palmi, non in di&longs;tantia cubi­ti? An in di&longs;tantia cubiti &longs;uæ &longs;pontis non e&longs;t? An na­tura caret? An lu&longs;cio&longs;um e&longs;t, neque pote&longs;t Magnetem agno&longs;cere, ni&longs;i intra di&longs;tantiam palmi? Rides vncinos, harpagones, chelas, &longs;imiliave organula, quæ ego opi­nor ex magnete emitti, quibu&longs;que in palmi di&longs;tantia confertioribus, atque adeò validioribus, quàm ad di­&longs;tantiam cubiti exi&longs;timo illeinc, non heine pertrahi ad Magnetem ferrum; Tu, qui nihil tale tran&longs;mitti vis, quónam modo fieri hanc incitationem, cum tanto propinqui, & remoti delectu capis? Et homo quidem ad hominis amplexum &longs;e&longs;e incitat, quia e&longs;t animatus, quia videt illum, quia &longs;pecie ab illo recepta agno&longs;cit: at in Ferro nihil tale habes; cùm videaris tamen in ip&longs;o præclarius quidpiam agno&longs;cere, quàm &longs;implex quæ­dam cognitio &longs;it, videlicet Diuinationem. Etenim nece&longs;&longs;e e&longs;t prorsùs diuinare Ferrum, quandò Magnes propè, quando procùl &longs;it, vt vireis metiatur, ac delige­re valeat, è quánam di&longs;tantia in ip&longs;um in&longs;iliat.

XVII. An dices Magnetem emittere ex &longs;e non cor­pu&longs;cula quidem aliqua, quæ &longs;int qua&longs;i vncinuli, chor­dulæ tractoriæ, &c. &longs;ed vim, &longs;eu qualitatem quan­dam, quæ &longs;it merum accidens, quæque vbi ad Ferrum peruenerit, tum ip&longs;um Ferrum veluti &longs;entiat, &longs;e&longs;eque ip&longs;um excitet ad accurrendum ver&longs;us Magnetem? Si dicas, admittes profectò in Ferro &longs;en&longs;um aliquem, & aliud quidpiam exiges, quàm &longs;pontaneam incitatio­nem; cau&longs;&longs;am nimirùm extrin&longs;ecam, à qua principium internum moueatur, & quæ proinde motus Ferri pri­marium dici principium debeat. Sed & de i&longs;ta quali­tate, &longs;eu virtute accidentaria, quanta diffi ultatum &longs;e­ges? Seu enim &longs;olitaria, & ab&longs;que &longs;ubiecto moueatur per &longs;patium; &longs;eu de &longs;ubiecto in &longs;ubiectum per varias parteis aëris, alteriu&longs;ve corporis migret; &longs;eu propaga­tione, hoc e&longs;t, corruptione vnius, & productione al­terius &longs;ucce&longs;&longs;iuè facta in palmaris &longs;patij infinitis pun­ctis (aut particulis mauis) innouetur: agno&longs;cis quàm multa ab&longs;urda &longs;equantur: & vtcúmque tandem i&longs;tam qualitatem peruenire ad Ferrum detur; ecqui&longs;-nam modum energiæillius exprimere valeat? Et, cùm non dicas Ferri molem ab ea pertrahi; qua ratione tamen, corpus cùm non &longs;it, tangere Ferri corpus pote&longs;t? Nam tangi quidem Ferrum ab aëre, corporeve alio, in quo ip&longs;a qualitas &longs;it, id fiebat iam ante: & corpus huiu&longs;ce­modi non fit illius organum, neque ab illa afficitur, moueturve, vt coagat, nouoque modo Ferrum contin­gat, ac ip&longs;um veluti admoneat. Sed &, cùm contactus nudus fuerit; quonam modo exinde &longs;iet &longs;pontanea illa incitatio? Certè, vt iam dictis hoc addam, vbi Ferrum &longs;uppo&longs;itum ad imminentem Magnetem fertur, non videtur concipi po&longs;&longs;e qua ratione &longs;e euehat, & non à Magnete trahatur. Nam animal quidem excitare &longs;e&longs;e ad conten dendum &longs;ursùm pote&longs;t; quoniam ob mem­brorum articulationem pote&longs;t Terram premere, à qua re&longs;i&longs;tente velut reflectatur, vt fiat re&longs;ilitio; at Ferrum tale nihil facit, imò nec pote&longs;t facere: quare & hoc ip­&longs;um argumento e&longs;t, quòd non &longs;ui concitatione, &longs;ed Magnetis tractione abripiatur &longs;ursùm. Et &longs;u&longs;pendatur manibus homo, &longs;u&longs;pendatur Ferrum, ita vt vtrique &longs;it &longs;olus aër &longs;uppo&longs;itus: non &longs;aliet &longs;anè &longs;ur&longs;um homo, ne­que ad amicum &longs;upere-ex&longs;tantem accurret, ni&longs;i amicus eum traxerit. quî po&longs;&longs;it iure potiore Ferrum ad &longs;uper­ex&longs;tantem Magnetem, ni&longs;i traxent ip&longs;um Magnes? An &longs;uæ &longs;pontis magis e&longs;t, pote&longs;tque magis agere &longs;ponte? An cùm homo pedibus pul&longs;et, prematque fru&longs;trà aë­rem, Ferrum id præ&longs;tat appo&longs;itè magis? Si non capia­mus igitur quomodò &longs;eu homo, &longs;eu Ferrum incitare po&longs;&longs;it &longs;eip&longs;um, & Ferrum certè magis, quàm homo, defectu firmitudinis, re&longs;i&longs;tentiæque in aëre, propter in­nixum, &longs;ine quo non videtur fieri po&longs;&longs;e incitatio: quid e&longs;t, cur, vt homo, dum &longs;ur&longs;um effertur, arguit e&longs;&longs;e à quo trahatur, non &longs;ic Ferrum arguat, dum &longs;ursùm ef­fertur? Ac dum homo quidem trahitur ab homine, communis e&longs;t notio, debere id fieri aut manu demi&longs;&longs;a, aut chorda, aut vncino, aut alio &longs;imili in&longs;trumento: cur & dum Ferrum à Magnete; putemus id fieri ab&longs;que organo vllo intercepto?

XVIII. Sugillas, quòd hæc organa dicuntur à me in&longs;en&longs;ilia. Sed nempe, &longs;i &longs;en&longs;ilia e&longs;&longs;ent, in ijs di&longs;qui­rendis non laboraremus. Quod in&longs;en&longs;ilia verò dican­tur, non ideò tamen nulla &longs;unt; magi&longs;quam nulli non &longs;unt vitales, animale&longs;que &longs;piritus, qui licet in&longs;en&longs;iles &longs;int, cau&longs;&longs;æ &longs;unt tamen tot motuum, quos in animali­bus ob&longs;eruamus. Sed nihil &longs;anè nece&longs;&longs;e e&longs;t inductio­nem texam innumerarum rerum in&longs;en&longs;ilium, oculi&longs;ve imperceptarum, quas tamen & dari, & vehementibus motibus præditas e&longs;&longs;e ambigat nemo. Nihil etiam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt argumenta congeram, quibus huiu&longs;ce­modi rescontexi ex corpu&longs;culis in&longs;en&longs;ibilibus quidem, &longs;ed præditis nihilominùs &longs;pecialibus figuris, probem. Nihil prætereà, vt vrgeam ex attractionis effectu ar­gui, organa illa in&longs;en&longs;ilia debere analoga e&longs;&longs;e, aut &longs;i­mile quidpiam habere cum ijs, quibus attractiones &longs;en&longs;ibiliùs fiunt; quòd à &longs;en&longs;ibilioribus ad in&longs;en&longs;ibilio­ra procedendo &longs;eruari videamus analogiam: quódque mens humana non capiat attractionem fieri, & ratione quadam cum his &longs;en&longs;ibilibus analoga non fieri. Ni­hil, inquam, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt hæc, & &longs;imilia quædam pro&longs;equar, quandò tu ea rides, & iure forta&longs;&longs;is; &longs;ed non ea ratione, quæ &longs;it mihi facta per&longs;picua. Dicis, &longs;i vincula in&longs;en&longs;ilia &longs;unt, non e&longs;&longs;e cur timeam Magnetem &longs;entiri à Ferro. At tu ludere, opinor, non vis ab æquiuoco: qua&longs;i ego heic aliud appellem in&longs;en&longs;ibile, quàm quod præ &longs;ui exilitate eiu&longs;modi e&longs;t, vt nec videri oculis, nec palpari manibus po&longs;&longs;it? Hoc certè modo ip&longs;as quo­que, quas vocant &longs;pecies intentionaleis, in&longs;en&longs;ibileis dicimus; quatenus adeò &longs;ubtiles &longs;unt, vt videri ip&longs;æ ab oculo nequeant. Vnde & &longs;icut i&longs;tæ &longs;pecies, licet alio­quin in&longs;en&longs;iles, oculum tamen donec e&longs;t animatus, ita afficiunt, vt per ip&longs;as oculus videat, &longs;entiat, percipiat ip&longs;a obiecta: &longs;ic re&longs;pondere po&longs;&longs;et Thales, &longs;i Ferrum quidem animatum &longs;it, quantumvis ea vincula &longs;int ip&longs;i ferro in&longs;en&longs;ibilia, ita tamen Ferrum ab iis affici, vt per ip&longs;a &longs;entiat, percipiatque Magnetem. Verba tua de­inde &longs;unt; Quo enim &longs;en&longs;u catenas illas tuas percepisti, qui­bus, ne &longs;ur&longs;um auoles, Terræ alligatum te cen&longs;es? Nempe me voce qua&longs;i cen&longs;oria cen&longs;ui&longs;ti e&longs;&longs;e admonendum, vt in memet de&longs;cenderem. Accipio, & hoc &longs;olùm dico, non magis &longs;entire me catenas, quibus trahor tamen; quàm oculus &longs;pecies memoratas, dum videt tamen. Rogas con&longs;equenter, Cur verear negraue deor&longs;um, & Ferrum ad Magnetem, cæteraque corpora ad electrica, &longs;ine &longs;en&longs;u concurrere non poßint? Sed quamobrem verear, ex­po&longs;itum habes.

XIX. Pergis, Ad hos certè effectus abundè &longs;ufficit re­bus omnibus à &longs;apientißimo earum opifice indita naturalis inclinatio ad con&longs;eruationem, perfectionemque propriam; ad­de, &longs;i veles, ad con&longs;eruandum vniuer&longs;i ordinem, vt opus non&longs;it ad figmenta hæc tua confugere. Sed, Vir religio&longs;i&longs;&longs;ime, inter nos non ambigitur, &longs;it-ne naturalis inclinatio hi&longs;ce rebus ab Opifice &longs;apienti&longs;&longs;imo indita; quippe quali&longs;cumque ea &longs;it, tam ego illam e&longs;&longs;e à Deo agno&longs;­co, & fateor, quam tu: &longs;ed hoc &longs;olùm ambigitur, qua­lis nimirùm illa &longs;it? An non repugnantia? An quid po&longs;itiuum? An mera di&longs;po&longs;itio? An quidpiam &longs;ub­&longs;tantiæ adiunctum? An externa affectio? An interna propen&longs;io? Et, &longs;i &longs;it propen&longs;io, &longs;iue expre&longs;&longs;io, impul­&longs;io, actus eiu&longs;dem qua&longs;i ponderis; quæ &longs;it ponderis huiu&longs;ce conditio? Qua id ratione &longs;e ex&longs;erat, vt fiat propendentia? Et, &longs;i &longs;it &longs;olùm propendentia, quomo­do ab illa non &longs;it &longs;olus ca&longs;us? Quomodo etiam actio? Quomodo non &longs;ine delectu? cæteraque id genus alia, quæ no&longs;&longs;e foret operæ-pretium. Quare non debes mea figmenta &longs;ic accipere, qua&longs;iego ip&longs;a in locum in­ditæ à Deo inclinationis obtendam. Enimverò illa v&longs;urpo, qua&longs;i qua&longs;dam hypothe&longs;eis, quibus coner, quatenus po&longs;&longs;um, intelligere, atque explicare indu­&longs;triam admirabilem, qua &longs;apienti&longs;&longs;imus Opifex voluit &longs;ua hæc opera proprias ex&longs;erere actiones. Atque id quidem eadem ratione, qua A&longs;tronomi, dum hypo­the&longs;eis, &longs;eu mavis fig menta in cælum inducunt. Ne­que enim ad eas confugiunt, qua&longs;i motum cælo, aut &longs;i­deribus fui&longs;&longs;e à Deo inditum negent; &longs;ed, vt illo &longs;uppo­&longs;ito, intelligant, ac explicent quomodo huiu&longs;modi motus fieri po&longs;&longs;it tam multiplex, tam con&longs;onans, tam regularis. Ac fortè tu quidem &longs;apienter, cùm innuis debere &longs;ufficere nobis, &longs;i circa rerum contemplatio­nem, cogno&longs;camus de illis, quòd &longs;int: neque fingendas e&longs;&longs;e hypothe&longs;eis, quibus explicetur quid &longs;int, vt &longs;e ha­beant, quomodo agant, &c. &longs;ed, vt antè dixi, ratio­nem non video; quando exinde &longs;equitur, vt vniuer&longs;am eliminare Philo&longs;ophiam oporteat. Et vide, vt me con­&longs;equenter traducas. Si enim eam tibi vim concedis, vt proiectilibus inclinationem (voca motum, voca impetum, aut aliter, vt volueris) imprimere talem poßis, quæ recedentibus à te ij&longs;dem proiectilibus, diutiùs in illis per&longs;eueret; & in quam­cumque partem de&longs;tinaueris, eadem deferat, atque impellat, imò quæ obuio etiam, impedimento non &longs;tatim tota de&longs;truatur, &longs;ed aliam in partem proiectilia abducat, vt in reflexione tu ip&longs;e contendis: eri&longs;-ne tam parum æquus rerum arbiter, vt à &longs;apientißimo, ac præpotente Vniuer&longs;i Conditore rebus quibu&longs;­libet inclinationem longè perfectiorem imprimi po&longs;&longs;e addu­bites? Heic nimirùm &longs;ic mecum agis, vt &longs;i me aliquem haberem; & comparatus præ&longs;ertim ad Authorem meum; coram quo non modò factus &longs;um tanquam nihilum, &longs;ed &longs;um etiam nihilo minus. Ac rursùs, vt &longs;i ego negarem quicquid e&longs;t inclinationis, aut virium in rebus naturæ, id debere Deo Optimo Maximo acce­ptum referri: ac denique, vt &longs;i quæ&longs;tio e&longs;&longs;et, po&longs;&longs;it-ne Deus imprimere inclinationes aliquas rebus, & non potius quale&longs;-nam &longs;int inclinationes à Deo impre&longs;&longs;æ; quemadmodum dictum iam e&longs;t. Pergis, Finge vim à te impre&longs;&longs;am e&longs;&longs;e eiu&longs;modi, quæ varijs impedimentis &longs;i&longs;ti qui­dem poßit, &longs;ed non de&longs;trui, aut etiam minui; an non &longs;ublato impedimento motum redintegraret? Sed cùm damnes ip&longs;e figmenta, quor&longs;um po&longs;tulas, vt illa adaugeam? Ne­que enim vim po&longs;&longs;e &longs;i&longs;ti, quin &longs;imùl de&longs;truatur, pro­babile puto. Talis, inquis, omninò naturalis rerum in-clinatio e&longs;t; nec babes vnde impoßibilem, aut ip&longs;is etiam gra­uibus reipsâ inditam non e&longs;&longs;e concludas. Sed quamobrem talem non habeam, ac eam præ&longs;ertim, quæ grauibus indita e&longs;t; tum in ip&longs;is Epi&longs;tolis, tum in iis, quæ hacte­nus deduxi, inculcatum &longs;atis. Vnde & cùm &longs;ic rogas, Cur eam ergo agno&longs;cere detrectas, & ad inania illa tua figmenta recurris? Dictum &longs;atis, &longs;uperque e&longs;t, cur, & qualis &longs;it, quam detrectem; & cur veritatis amore nul­lum non moueam lapidem, vt &longs;altem, &longs;i qua eius vm­bra, aut &longs;imilitudo occurrat, experiar. Et non latet me quidem quàm multis difficultatibus omnia inuoluan­tur: &longs;ed hoc ip&longs;um e&longs;t, ob quod mea inania figmenta non di&longs;&longs;imulo, vi&longs;urus an &longs;int, qui pleniora faciant. Sa­nè vbi ex intellecta tuo modo inclinatione declaratum fuerit, non &longs;olùm quî &longs;aluari valeant præmi&longs;&longs;a illa in­commoda; &longs;ed etiam, qua ratione fiat, vt res grauis de­cidens, nulla &longs;uperaddita inclinatione, acceleretur, & grauior, quàm fuerit initio, euadat, inclinatiorque proinde fiat, ac eâ quidem, qua ob&longs;eruatur, propor­tione, non alia: & rursùs, vnde-nam contingat, cur Saxum pondo duumm millium non cadat velociùs, quàm lapis duellaris: &longs;ecus ac Ari&longs;toteles tuo illo principio inductus opinatus fuit, cæteraque &longs;imilia; tum non detrectabo, &longs;ed exo&longs;culabor, complectar, tuebor, & valere longè iubebo non &longs;olùm quæ inania &longs;unt, &longs;ed quæ plena etiam figm enta.

XX. Rem con&longs;equenter adoriris, &, Si grauia, in­quis, deorsùm à Tellure magneticè traherentur, nece&longs;&longs;a­rium e&longs;&longs;et, vt quo Terræ viciniora e&longs;&longs;ent, eò fortiùs ab ea traherentur, vt in Ferro, ac Magnete euidenter contingit.Ad hoc, illud imprimis dico, di&longs;tinguendam e&longs;&longs;e in re graui attractionem &longs;implicem à compo&longs;ita, &longs;eu adiectitia, aëris etiam &longs;ollicitatione coniuncta Ex prio­re nempe e&longs;t grauitas &longs;implex, quæ lapidi competit, vbicumque &longs;it, & dum accipitur extra morum: ex po­&longs;teriore compo&longs;ita, quæ eidem lapidi, dum mouetur, competit, & tanto quidem maior, quantò fuerit mo­tus vehementior. Deinde dico, debere quidem attra­ctionem &longs;implicem e&longs;&longs;e fortiorem propè, quàm procùl: verùm di&longs;crimen in&longs;en&longs;ile e&longs;&longs;e, nec po&longs;&longs;e agno&longs;ci, ni&longs;i in di&longs;tantia, intercapedineve multorum milliarium. Vt enim, cùm &longs;it vniuersè verum tractionem ferri à Ma­gnete e&longs;&longs;e fortiorem propè, quàm procùl, inob&longs;erua­bile tamen e&longs;t di&longs;crimen, ni&longs;i interualla attractionis per palmos, aut &longs;altem digitos &longs;umantur; quandò &longs;i a&longs;­&longs;umas per mille&longs;imas, aut cente&longs;imas, imò decimas parteis digiti, nulla e&longs;t diligentia, qua interno&longs;ci quid­quam po&longs;&longs;it: ita cùm verum fuerit trahi à Terra lapi­dem tantò potentiùs, quantò propinquiùs, tantò debi­liùs, quantò remotiùs; ob&longs;eruari quidem poterit di&longs;­crimen, &longs;i interualla accipias tanta, quanta, exempli gratiâ, e&longs;t, ip&longs;iu&longs;met Terræ &longs;emidiameter: at &longs;i accipias interuallum, quod &longs;emi-diametro minus &longs;it, non e&longs;t, cur po&longs;&longs;e fieri di&longs;crimen &longs;en&longs;ibile &longs;peres. Nempe, &longs;i Terram admi&longs;eris e&longs;&longs;e Magnetem quemdam ingen­tem, vides profectò, &longs;i vel ad ip&longs;am v&longs;que Lunam, Terræ virtutem extenderis, virtutem Magnetis longè &longs;en&longs;ibiliùs per digitos decre&longs;cere, quàm Telluris virtus per &longs;emidiametros decre&longs;cat: quippe cùm nullum Ma­gnetem videas, qui attrahat ferrum è tot digitis, quot po&longs;&longs;unt Terram inter, & Lunam &longs;emidiametri Terræ interponi. Vnde & cùm infers, Deberet igitur corpus graue quodcumque iuxta Terram &longs;uspen&longs;um, aut ip&longs;i etiam Terræ in&longs;i&longs;tens maius exhibere pondus, quàm longiùs à Terræ &longs;uspen&longs;um: itemque per centum pedes Terræ vicinos velociùs de&longs;cendere, quàm per totidem alios pedes à Terra remotiores:Dico, ne, &longs;i turrim quidem habueris tribus, pluribú&longs;ve milliaribus altam, exhiberi po&longs;&longs;e pondus maius ad pedem turris, quàm ad fa&longs;tigium, quoniam decremen­tum attractionis (& con&longs;equenter grauitatis) quod &longs;e­cundum altitudinem turris fiet, erit longè in&longs;en&longs;ibi­lius, quàm &longs;it decrementum virtutis Magnetis per mil­le&longs;imam partem digiti. Res &longs;e perinde habet, vt &longs;i ac­ce&longs;&longs;eris ad arborem decimo à te milliari di&longs;tantem. Nam verum quidem e&longs;t apparentem arboris magnitudinem continenter incre&longs;cere; at non proptereà vbi fueris, vno, duobus, tribus, imò pluribus pa&longs;&longs;ibus promotior, ob&longs;eruabile erit aliquod di&longs;crimen magnitudinis in­cre&longs;centis. Atque eadem quidem erit cau&longs;&longs;a, quare acceptis pedibus altitudinis aliquot, &longs;iue ad fa&longs;tigium, &longs;iue ad medium, &longs;iue ad pedem turris, lapis eos vbivis æquè velociter percurrat; quoniam & &longs;implex attractio erit ad &longs;en&longs;um eadem; & compo&longs;ita pari modo ad ac­celerationem conducet. Heinc &, cùm paucis inter­po&longs;itis in eandem &longs;ententiam concludis, euidens e&longs;t igi­tur grauia Magneticè deorsùm à Terra non trahi: vides, vt hoc euidens fiat, euidens priùs fieri debere, attractio­nem ferri à Magnete &longs;en&longs;ibiliorem e&longs;&longs;e vna digiti mil­le&longs;ima parte prope ip&longs;um Magnetem, quàm duabus. Quippe &longs;eruanda proportio e&longs;t inter attrahentia, attra­cta, & interualla attractionis.

Non e&longs;&longs;e Atomorum minùs, quàm Aristoteleæ Materiæ tolerabilem in Religione Po&longs;itionem.

XXI. Quæ &longs;elegi&longs;ti prætereà, tanquam nimia faci­litate admi&longs;&longs;a à me, &, quantum tu infers, ad Religio­nem attinentia; ea continentur verbis illis, quibus repe­tis me dixi&longs;&longs;e, Orium, & interitum; incrementum, ac decrementum, omnemque alterationem, qua calor, frigus, hu­mor, &longs;iccitas; itemque color, odor, &longs;apor, & qualitates aliæ gignuntur, nihil videri e&longs;&longs;e aliud, præter motiones localeis, qui­bus rerum principia, tenuißima licet, atque in&longs;en&longs;ibilia, variè inter &longs;e concernuntur, excernuntur, accedunt, ab&longs;cedunt, tran&longs;ponuntur, &c. Ego verò, ob&longs;tupui &longs;anè hæc, quæ &longs;unt merè Phy&longs;ica, & ad &longs;tatum purè naturalem atti­nent, tran&longs;ducta abste fui&longs;&longs;e in Theologiam, ac &longs;tatum &longs;upernaturalem. Quippe oportet non i&longs;ta modò atro lapillo &longs;ubnotare, &longs;ed etiam quicquid dici pote&longs;t ab vniuer&longs;is Phy&longs;icis, &longs;i nihil planè dicendum e&longs;t, quod pari ratione non po&longs;&longs;it tran&longs;duci, parique modo acci­pi; vt &longs;i nihil di&longs;tinguendum foret inter id, quod fit &longs;olis naturæ viribus, & id, quod fit, fierive pote&longs;t &longs;uper­naturali virtute. Cau&longs;&longs;aris primùm, quòd Democriti, & Epicuri Atomos tanto iam tempore à Regno Philo&longs;ophico merito &longs;uo ex&longs;ulanteis, & tot iam &longs;æculorum, ac &longs;apientum omnium præiudicio damnatas reuocare ab ex&longs;ilio, iterumque in Academiam retrudere moliar. At ego nihil molior, méque eum non habeo, qui retrudere, reuocareve ali­quid valeam: &longs;ed quia veritatis de&longs;iderio teneor, & il­lam tamen (&longs;eu hebetudo, &longs;eu infœlicitas mea e&longs;t) non reperio in Philo&longs;ophico, quod tu dicis, Regno; idcircò exploro, num illi qui ex&longs;ulant, ac fortè merito non &longs;uo, o&longs;tendere quædam ve&longs;tigia propiora, ac tutiora po&longs;­&longs;int. Et Epicuro quidem, vt pote iuniori, te&longs;timonium dicere Ari&longs;toteles non potuit; &longs;ed Democrito tamen dixit, cùm cum non commendauit modò, &longs;ed prætulit etiam Platoni, quem aliunde Sancti Patres Ari&longs;toteli ip&longs;i prætulerunt: quantumcumque ip&longs;e deinde recla­mantibus Patribus, Philo&longs;ophicum Regnum obtinue­rit, ex&longs;ulante &longs;imùl cum aliis Platone. Ac meritó­ne, an immeritò Atomi cum iis ex&longs;ulent (etiam cum ip&longs;o Platone dico, cumque aliis, pr&ecedil;ter Demoeritum, & Epi­curum, viris &longs;apienti&longs;&longs;imis, qui ip&longs;i quoque illas &longs;ub aliis a&longs;&longs;erüere nominibus) non e&longs;t heic di&longs;&longs;erendi lo­cus. Hoc &longs;olùm dico, videri po&longs;&longs;e a&longs;&longs;ertores Atomo­rum nihil magis pecca&longs;&longs;e, quàm ip&longs;e peccârit Ari&longs;tote­les, quòd e&longs;&longs;e dixit Materiam primam. Siquidem ip&longs;is Atomi nihil aliud &longs;unt, quàm prima Materies, ex qua primitùs omnia componuntur, in quam vltimò omnia re&longs;oluuntur; tamet&longs;i in eo à Materia Ari&longs;totelica diffi­deat, quòd &longs;it quid (&longs;cilicet &longs;ub&longs;tantia, ip&longs;aque corporea) quòd quanta, quòd qualis (hoc e&longs;t figurata) quòd prædita motu. Quòd &longs;i illi quidem Atomos fecerunt æternas, ac ingenitas; an-non Ari&longs;toteles quoque &longs;uam illam Materiam æternam, ac ingenitam fecit? Ft, &longs;i nihilominùs Materia Ari&longs;totelis retinetur, quatenus à Deo producta (&longs;ecus ac illi vi&longs;um fuit) initio Mundi a&longs;&longs;eritur: quid retinere Atomos vetat, quatenus pro­ductæ à Deo (&longs;ecus ac i&longs;tis placuit) initio Mundi a&longs;&longs;e­runtur? Æqua certè conditio e&longs;t; neque, &longs;i quis cum hac cautione admittat e&longs;&longs;e Atomos, videtur e&longs;&longs;e illi magis, quàm Ari&longs;toteli &longs;uecen&longs;endum.

XXII. Et &longs;tatim quidem pò&longs;t admones, præter ha­litus calidos, frigidos, humidos, odoratos, ac &longs;apidos, è plæri&longs;que corporibus ex&longs;piratos, velle vniuer&longs;im quo dictum e&longs;t modo, de in&longs;en&longs;ibilibus corporibus ratiocinari, non videri e&longs;&longs;e &longs;apientiæ, ac eruditionis meæ. Verùm, cùm id ego acci­piam, vt in&longs;ignem quandam tuæ erga me beneuolen­tiæ te&longs;tationem (nimirùm, cùm ego neque &longs;apiens &longs;im, neque audire eruditus merear, volui&longs;ti tamen his voci­bus, pro tua bonitate, lenire cen&longs;uram) quod &longs;upere&longs;t, non video &longs;anè, cur res &longs;pectata Phy&longs;icè à &longs;apientiæ &longs;tudio aliena cen&longs;eatur. Quantum vis enim tu &longs;ecus putes, dum contendis &longs;ufficere, &longs;i quis halitus calidos, alió&longs;que ex&longs;pirari dicat: non ideo tamen improban­dum, &longs;i quis requirat prætereà è quibus principiis qui&longs;­que halitus &longs;it &longs;ingulariter contextus: &longs;i dicere proinde po&longs;&longs;it, qualia requirantur principia, vt calidus, non alius &longs;it; quomodo actionem eliciat, vt calefacere cen­&longs;eatur; quid imprimat rei patienti, vt dicatur illam ca­lefacere; aliaque id genus complura. Certè, vt præ­teream quos apud Platonem Socrates habet inter Sa­pienteis, Empedoclem, Heraclitum, Protagoram, omnei&longs;que, præter Parmenidem, antiquiores (etiam Homerum, & Epicharmum) quo&longs;que declarat fui&longs;&longs;e ratione con&longs;imili philo&longs;ophatos, ac præcipuè dum qualitates, cæteraque, nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm motiones exi&longs;timârunt: vt illos, inquam, præteream, &, vt de vno Democrito, de quo iam dixi aliquid, loquar; Ecce, ne Ari&longs;toteles quidem, licet in hi&longs;ce Elementis, qualitati­bu&longs;que vulgaribus con&longs;titerit, de&longs;ipere illum putauit; &longs;ed extulit potiùs, quòd hac ratione philo&longs;ophatus, res no&longs;&longs;e &longs;uperficie tenus wa\ th_s e)pipolh_s contentus non fuerit, nihilque, quantum potuit, intactum præterm &longs;erit,e)/oike a)plu/twn fntso. Non e&longs;t verò etiam De­mocritus de&longs;ipere Plutarcho vi&longs;us, cùm ip&longs;um vnà, ac Platonem Ari&longs;toteli ex eo prætulit, quòd cau&longs;&longs;as caloris, & grauitatis inquirentes, non in ip&longs;is terra, & igne &longs;pecula­tionem finierint, &longs;ed ad ip&longs;a v&longs;que principia &longs;ola mente contem­plabilia, ea, quæ &longs;en&longs;ibilia &longs;unt, deducentes, fuerint ad v&longs;que minima, & qua&longs;i &longs;emina, mox e)laxi/wn (s spema/ twnprogreßi. Non item M. Tullio, cuius verba &longs;unt: Quid loquar de Democrito? Quem cum eo conferre po&longs;&longs;um, non modò ingenij magnitudine, &longs;ed etiam animi? Qui ita&longs;it au&longs;us ordiri: Hæc loquor de vniuer&longs;o. Nihil excepit, de quo non profitea­tur. Quid enim e&longs;&longs;e potest extra vniuer&longs;a? Quis hunc Phi­lo&longs;ophum non anteponat Cleanthi, Chry&longs;ippo, reliqui&longs;que inferioris ætatis, qui mihi cum illo collati, quintæ claßis viden­tur? Prætereo quæ mira de eius &longs;apientia, & eruditio­ne Laëitius, & cæteri habent. Nimirùm hæc pauca &longs;unt &longs;atis; cum & tu prætereà ad alia re&longs;picias.

XXIII. Ecce enim in&longs;tas (& humaniter &longs;anè) An meam &longs;agacitatem fugiat, quò tandem v&longs;que &longs;emel inducta hæcper&longs;ua&longs;io proce&longs;&longs;ura videatur? Sed fugit profectò, &longs;i putas vlteriùs, quàm quò pote&longs;t procedere Ari&longs;toteleæ per&longs;ua&longs;io. Si, inquis, ortus, atque interitus nihil aliud vi­dentur, præter localeis atomorum, vel (vt me loqui mitiùs dicis) tenuißimorum, atque in&longs;en&longs;ibilium principiorum mo­tiones, de Formis &longs;ub&longs;tantialibus conclamatum e&longs;t. Et non adiicis quidem quid incommodi con&longs;equatur, &longs;i eò v&longs;­que proce&longs;&longs;um fuerit: &longs;ed coniector tamen in&longs;inuare te, quod periculum &longs;ube&longs;&longs;e videtur, ne prætereà ad Ani­mam v&longs;que rationalem procedatur. At vides &longs;anè periculum pari ratione deuitatum iri, qua & deuitatur in Ari&longs;toteleis &longs;cholis. Nam, vt generali Effato de formis educibilibus ex Materia, adhibetur exceptio Rationalis animæ, ex nihilo à Deo creatæ: ita generali Effato de formis accidentalibus, eadem eiu&longs;dem Ani­mæ, vt à Deo &longs;imiliter creatæ adhibebitur; & vel ex eo ip&longs;a Anima &longs;ub&longs;tantia e&longs;&longs;e comprobabitur, &longs;ecùs ac formæ cæteræ, quòd &longs;ub&longs;i&longs;tat ip&longs;a per &longs;e: cæteræ verò non &longs;ub&longs;i&longs;tant. Quid, quòd cæteræ non modò non &longs;ub&longs;i&longs;tunt, &longs;ed neque dici quidem pote&longs;t, quid, aut vnde habeant, vt &longs;ub&longs;tantiæ dicantur, ac &longs;int, & di&longs;tinctæ quidem ab ip&longs;a materia; quandò &longs;uam illam &longs;ub&longs;tan­tialem &longs;uíque propriam entitatem neque habent à nihilo, ex quo fieri non admittuntur: neque ab ip&longs;a materia, ex &longs;ub&longs;tantiali cuius entitate detrahi nihil volunt, quod in formam abeat: adeò proinde, vt commentum inex­plicabile &longs;it, quòd interim Formas educi ex materia, il­liu&longs;ve potentia dicunt. Nam & quòd eò adiguntur, vt explicent Formam educi ex materia, nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm fieri in materia, & dependenter ab illa; tum di­cunt prorsùs aliud, quàm quid &longs;it educi, &longs;iue extrò tra­his; tum non declarant vnde habeat e&longs;&longs;e, &longs;uamve enti­tatem hæc formæ &longs;ub&longs;tantia, quæ iam e&longs;t, & antè non erat; quandò id totum non denotat ex quo facta, &longs;iue vnde accepta &longs;it i&longs;ta realis entitas, quæ neque materia &longs;it, neque vlla portio ip&longs;ius (cùm ob ip&longs;am eductam, materia non cen&longs;eatur aliquid reale, &longs;eu entitatem vl­lam realem priùs habitam ami&longs;i&longs;&longs;e) & ip&longs;a proinde dependentiæ vox nihil al ud, quàm caliginem auget, dum in quo con&longs;i&longs;tat, dici, concipique non pote&longs;t. Quid etiam, quòd ip&longs;e Ari&longs;toteles &longs;ententiam &longs;uam ita expo&longs;uit, Græcique eius Interpretes illam nobis &longs;ic tra­diderunt, vt planè videatur non alias, quàm acciden­taleis formas cognoui&longs;&longs;e? Accidentaleis, inquam, prout accidens &longs;ub&longs;tantiæ opponitur, non e&longs;&longs;entiæ: nam alioquin tam materiam, quàm formam, quàm compo&longs;itum, eo e&longs;&longs;e &longs;en&longs;u si/as dixit, quo tam diffe­rentiam, quam genus, quam &longs;peciem n ti/s dixit prædicati. Sed hæc iam dicenda pluribus non &longs;unt; ac videndum potiùs, quod &longs;pecialiùs in&longs;tas; dum pergis maius quoddam inde imminere periculum, quam ex Ari&longs;to­telis &longs;ententia.

XXIV. Si enim, inquis, alterationes quoque omnes, quibus calor, frigus, humor, &longs;iccitas, itemque color, odor, &longs;apor, & qualitates aliæ gignuntur, nihil e&longs;&longs;e aliud videntur, præter localeis tenuißimorum corporum motiones: formæ igitur acci­dentariæ nullæ &longs;unt, mulióque minùs inueniri, & e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt ab omni &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatæ. Quid &longs;anctioribus igitur no­&longs;træ Religionis my&longs;teriis fiet? At imprimis vides non e&longs;&longs;e timendum, ne accidentales formæ nullæ &longs;int; quippe quæ e&longs;&longs;e &longs;upponantur, & &longs;peciali &longs;olùm explicentur modo. Suusigni &longs;eruatur calor: &longs;uum frigus glaciei: &longs;uus &longs;apor melli: &longs;uus odor ro&longs;æ: &longs;uus tympano &longs;onus: &longs;uus can­dor niui; &longs;ua lux Soli, &c. Cùm ex vulgari autem &longs;en­tentia explicari nequeat, in quónam con&longs;i&longs;tat energia, & modus agendi illius eiu&longs;dem caloris, frigoris, &longs;aporis, cæterarumque qualitatum; tentatur, an id declarari ex tali hypothe&longs;i valeat. Neque verò ip&longs;e quoque Ari&longs;toteles e&longs;t ab ea alienus, qui ni&longs;i velit alterationem e&longs;&longs;e motionem quandam localem; &longs;altem agno&longs;eit al­terationem ab&longs;que motione locali non e&longs;&longs;e. Quòd verò proptereà qualitates, &longs;eu (vt generaliùs videris lo­quutus) formæ accidentales inueniri & e&longs;&longs;e ab omni &longs;ub&longs;tan­tia &longs;eparatæ non valeant: vnde nam, quæ&longs;o, colligis, vt non colligas pari modo ex Ari&longs;totelea &longs;ententia? Et, &longs;i cùm Ari&longs;toteles manife&longs;tè faciat, qualitates, &longs;iue acci­dentaleis formas, in&longs;eparabileis à &longs;ub&longs;tantia, id admit­titur, quatenus &longs;olis viribus naturæ &longs;pectatis e&longs;t verum; reiicitur autem, quatenus &longs;pectata Authoris naturæ potentia e&longs;t fal&longs;um: quid e&longs;t, cur eædem qualitates, alio licet modo, quàm Ari&longs;toteleo expo&longs;itæ, dici non va­leant ex&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e &longs;eparatæ à &longs;ub&longs;tantia, non na­turali quidem, &longs;ed diuina tamen virtute? Neque enim e&longs;t, cur exi&longs;times calorem, v.g quà e&longs;t calor, formaliterve, vt loquuntur, accipitur, e&longs;&longs;e ip&longs;a&longs;met ato­mos, atomorumve &longs;ub&longs;tantiam; vt neque idem calor in &longs;ententia vulgari, ignis e&longs;t, eiu&longs;ve &longs;ub&longs;tantia. Quip­pe, vt in communi &longs;ententia calor e&longs;t formaliter quæ­dam qualitas &longs;ub&longs;tantiæ ignis attributa, quatenus eius e&longs;t naturæ, vt calefacere, &longs;eu certo modo afficere corpo­ra &longs;ibi admota po&longs;&longs;it: ita etiam erit qualitas atomorum &longs;ub&longs;tantiæ conueniens, quatenus &longs;ui motu, penetratio­neque in aliquod corpus, ip&longs;um di&longs;gregant, ex&longs;oluunt­que; & animatum &longs;ifuerit, non &longs;ine &longs;en&longs;u aliquo &longs;pe­ciali ip&longs;ius id faciunt. Quare & licet vi naturæ non po&longs;&longs;it talis qualitas &longs;ine talibus e&longs;&longs;e atomis, ip&longs;arumve &longs;ub&longs;tantia, eo modo, quo dices e&longs;&longs;e eandem ab&longs;que igne, eiu&longs;ve &longs;ub&longs;tantia non po&longs;&longs;e, quatenus in neutra &longs;ententia dati pote&longs;t ab&longs;tractè calor; &longs;ed coneretè &longs;olùm calidum: diuinitùs tamen tam e&longs;&longs;e ab&longs;que atomis, atomorumve &longs;ub&longs;tantia poterit, quam tu e&longs;&longs;e dices ab&longs;­que igne, illiu&longs;ve &longs;ub&longs;tantia po&longs;&longs;e. Et ratio e&longs;t, quia vtrouis modo eadem e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, à qua &longs;eparabilis calor vi diuina defenditur; di&longs;crimenque &longs;olummodò e&longs;t, quod tu dicas &longs;olùm &longs;ub&longs;tantiam, illi addant talem &longs;ub&longs;tantiam, e&longs;&longs;e ex atomis contextam: quæ &longs;anè po&longs;i­tio ad &longs;eparabilitatem, in&longs;eparabilitatemve acciden­tium nec iuuat, nec nocet.

XXV. Cùm idem verò proportione de cæteris dici qualitatibus, &longs;iue accidentibus valeat; nihilo &longs;ecùs de­fendetur, explicabiturve augu&longs;ti&longs;&longs;imum Tran&longs;ub&longs;tan­tiationis my&longs;terium, &longs;i qualitates corporeas dependere dixerimus ex &longs;ub&longs;tantia corporis, quæ ex atomis com­ponatur: quàm &longs;i dependere &longs;olùm vniuersè dicamus ex &longs;ub&longs;tantia corporis; quatenus &longs;ub&longs;tantia corporea, quæcumque ea &longs;it, componitur &longs;emper ex partibus, particuli&longs;que, quas quomodocumque appelles (prout variè &longs;ubdiuidendo aut infinitè pergere, aut peruenire tandem ad atomos, &longs;eu indiuiduas licet) nihil penitùs ad rem inter&longs;it. Videlicet vtrovis modo defendetur Deum con&longs;eruare qualitates, &longs;iue accidentia, & Sacra­mentaleis &longs;pecies, &longs;epo&longs;itis, de&longs;tructi&longs;ve principiis, &longs;eu partibus, mavis, &longs;ub&longs;tantialis compo&longs;itionis tam pa­nis, quàm vini; & in &longs;epo&longs;itæ, de&longs;tructæve &longs;ub&longs;tantiæ locum, ac &longs;ub ij&longs;dem qualitatibus, accidentibus, aut &longs;peciebus, &longs;ub&longs;tituere, collocareve &longs;ub&longs;tantiam glorio­&longs;i&longs;&longs;imam Corporis & Sanguinis Chri&longs;ti. Heinc proinde quando requiris, Quid &longs;anctioribus igitur no&longs;træ Religio-nis my&longs;terijs fiet? Re&longs;pondeo idip&longs;um, quod fit in vul­gari, & quæ haberi &longs;olet Ari&longs;totelea &longs;ententia, Vt toto nempe corde, atque ore credamus, atque profiteamur quicquid credendum, profitendumque Sacro &longs;ancta, Catholica, Apo&longs;tolica, & Romana Eccle&longs;ia pribit: Vt non modò Epicurum, & Democritum; &longs;ed Ari&longs;to­telem quoque, & Platonem, & alios omneis flocci­faciamus, quoties proferent aliquid, quod &longs;it à &longs;acra Fide alienum: Vt ip&longs;um naturale lumen nihili duca­mus, præ fidei lumine; & quicquid ab eo mon&longs;tratur, damnemus, &longs;i i&longs;tud mon&longs;tret oppo&longs;itum: Vt defen da­mus non e&longs;&longs;e apud Deum impo&longs;&longs;ibile omne verbum; & quod &longs;peciatim attinetad &longs;eparabilitatem, exi&longs;ten­tiamque aut &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ine accidentibus, aut acciden­tium &longs;ine &longs;ub&longs;tantia, demus Deum aliquid po&longs;&longs;e, quod nos fateamur inue&longs;tigare non po&longs;&longs;e, cuiu&longs;que tota ra­tio &longs;it ip&longs;a potentia facientis. Habes quid putem de­bere fieri, & quod &longs;anguinis effu&longs;ione propugnare pa­ratus &longs;im. Quod me deinde admones, vt videam, per Deum immortalem, ne mei nominis authoritate, infirmiori­bus quidem errandi, cæteris verò præconceptam de ingenij mei, ac iudicij &longs;agacitate opinionem imminuendi præbeam occa&longs;io­nem: id &longs;anè, vt par e&longs;t, accipio. Siquidem, quamvis longè ab&longs;im, vt vllam mei nominis authoritatem e&longs;&longs;e agno&longs;cam, & hoc eulogium &longs;ingulari tuæ humanitati totum debeam: quamvis etiam mihi nihil &longs;it curan­dum, ne minuatur de me opinio, quæ merito meo e&longs;&longs;e nulla pote&longs;t: attamen, quod caues, ne infirmioribus er­randi occa&longs;ionem præbeam; rem caues mihi planè cauendam, & pro qua me tibi ob&longs;trictum pro&longs;iteor: polliceorque me operam, Numine fauente, daturum, ne vlla vnquam, vel minima errandi occa&longs;io à me &longs;ug­geratur.

Actum e&longs;&longs;e de motu Terræ proponendo, non a&longs;&longs;erendo: Et, Ferant-ne magis Sacræ literæ Tellurem in centro, quàm extra centrum circumuolui.

XXVI. Venio nunc ad ea, quæ habes in &longs;ecundam Epi&longs;tolam. Memoras imprimis, quod initio dixi, Exob&longs;eruatis circa Motum à Motore tran&longs;lato impre&longs;&longs;um, videri infirmum reddi argumentum, quo &longs;olemus vulgò quie­tem a&longs;&longs;erere globo Telluris. Et po&longs;tquàm addidi&longs;ti, idem argumentum etiam inde nullum conuinci, id notas, quod e&longs;t à me dictum, Non eò me proptereà adduci, vt inde pronun­ciem moueri haud dubiè Tellurem: &longs;ed &longs;olùm vt in&longs;inuem conquirendam e&longs;&longs;e rationem veri&longs;imiliorem: ac tum &longs;ubdis; Bene habet. Si &longs;copus i&longs;te tuus est, collima&longs;ti: pluribus opus non e&longs;t; adeptoque iam fine fru&longs;trà, ac inutiliter labo­ras. Sed ohe! humanitas tua adeóne euadit &longs;euera, vt &longs;cribenti ad amicum ex&longs;patiari non liceat, nec præoc­cupare, &longs;i quid ille fortè aut requi&longs;iturus, aut quomo­documque habiturus e&longs;&longs;e iucundum videatur? An-non &longs;pecialis, vt Dialogorum, &longs;ic Epi&longs;tolarum e&longs;t mos; & ille quidem non qualis e&longs;&longs;e angu&longs;ta &longs;olet &longs;emita, &longs;ed po­tiùs qualis regia via, imò & qualis apertus campus? Alia &longs;anè &longs;unt genera &longs;cribendi, quæ pro cuiu&longs;que in&longs;tituto certis legibus, qua&longs;i frænis, atque catenis compe&longs;cun­tur; at genus Epi&longs;tolicum &longs;olutum, liberumque e&longs;t; & cùm liceat in cæteris variè per vices digredi; facere in Epi&longs;tolis etiam pre on e)/rn licet Frustrà, ac inutiliterlaboro? Bene &longs;altem e&longs;t, quòd mihi e&longs;t vni iactura tem­poris ferenda; quanquam & tuum affectum probo, dum &longs;ollicitus es, ne fru&longs;trà pretio&longs;am adeò rem de­teram. Rogas con&longs;equenter, Si nihil ampliùs quæro, ec­quid rei &longs;it, quòd plurimorum &longs;imilium conglobatione præmi&longs;&longs;a &longs;ic interrogem: Cur non ratione eadem &longs;uadente fiat vero&longs;imi­lius, probabilius, magis con&longs;entaneum, moueri Terram ver&longs;us ortum, ac totam Mundi machinam, &longs;ideraque omnia &longs;alutare ex ordine; quàm totam illam machinam, totque, & tanta &longs;i­dera circum ip&longs;am ire, eamque &longs;alutare? Rogas &, Quid &longs;it, quod tantopere vrgeo, atque exaggero, maiora ex Solis, fixa­rumque, quàm ex Telluris motu ab &longs;urda &longs;equi, atque incom­moda? Rur&longs;us &, Cur adeò &longs;tudiosè cætera quoque omniaCopernicanorum argumenta congeram, &longs;i hoc &longs;olùm conten­dam, vulgatum illud aliorum Philo&longs;ophorum à proiectilium motu petitum argumentum infirmum e&longs;&longs;e, atque inualidum?Tandem &, Cur etiam de Telluris eiu&longs;dem circa Solem mo­tu tam prolixam, nec ad prædictum finem nece&longs;&longs;ariam adiun­gam disputationem, in qua non modò Copernicanorum argu­menta omnia, & rationes qua po&longs;&longs;um, & valeo dicendi facul­tate (& hoc quoque e&longs;t tuæ humanitatis) &longs;tabilire, & confirmare, &longs;ed aliorum quoque obiectiones infirmare pari &longs;tu­dio, & contentione moliar? Sed vno verbo ip&longs;emet cau&longs;­&longs;am iam recita&longs;ti illis verbis, quibus me id &longs;olùm dixi facere, vt in&longs;inüarem conquirendam e&longs;&longs;e rationem veri&longs;imi­liorem. Atqui conuicta illa ratione ex proiectilibus de&longs;umpta quie&longs;cendum fuit, nec aliæ mouendæ: Ve­rùm aliæ quoque vi&longs;æ &longs;unt mouen dæ; nequeid omninò abs re, atque incohærenter factum. Quia enim iure obiici potuit, fru&longs;trà in&longs;inüari à me conquirendas e&longs;&longs;e alias rationes, cùm illæ iam & conqui&longs;itæ, & adinuen­tæ fuerint; ideò vi&longs;us &longs;um non debere cæteras intactas prætermittere, vt o&longs;tenderem quatenus eas quoque ar­bitrarer e&longs;&longs;e infirmas. Exi&longs;timaui autem, &longs;i licuit eam &longs;uffodere, quæ qua&longs;i murus aheneus erat, & quam tu tet, ip&longs;um pridem improba&longs;&longs;e te&longs;tatus es; nihil pro­hibere quò minùs cæteræ &longs;altem mediocri aratione impeterentur: neque enim illas aut e&longs;&longs;e &longs;anctiors, vt in­uiolatiores manerent: aut magis extra aleam, vt vel non po&longs;&longs;ent, vel non deberent parem experiri fortunam. Quod autem &longs;imùl interrogaui, aut exaggeraui am aliquid in Copernicanorum gratiam; id egi, vt difficul­tates vberiùs innote&longs;cerent, patefaceremque quibus argumentis, cuique rationum oppo&longs;itarum probabili­tati occurrendum &longs;it, &longs;i quis aduer&longs;us Copernicanos præ&longs;tare voluerit rationem inuictam. Et quæris, Quid ampliùs eram facturus, &longs;i eam &longs;ententiam animo de&longs;ti­nato a&longs;&longs;erendam, propugnandamque a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;em? At nihil &longs;anè ampliùs facturus fui, qui neid quidem fui a&longs;&longs;um­pturus. Alios, qui a&longs;&longs;umunt, vberiore quadam, atque concinniore methodo vides agere: ego quidvis com­memoraui breuiter, ac præpo&longs;terè; quippe vt &longs;e fors obtulit, mentique, & manui properanti obiecit.

XXVIII. Sequitur, Tolerandum fortaßis, & certè non ita inconueniens vi&longs;um iri, &longs;i cum Heraclide Pontico, & Ecphanto Pythagoreo Terram in medio Vniuer&longs;i constitutam quotidiano tantum motu circa proprium axem moueri conten­derem; &longs;ic enim concitatißimum illum Siderum motum, qui plæri&longs;que Copernici &longs;ectatoribus di&longs;plicui&longs;&longs;e vi&longs;us e&longs;t maximè, tollerem; ac &longs;atis moderatum, quo Sacris literis faciliùs &longs;atis-facerem, tam errantium, quàm inerrantium Siderum motum, quem proprium vocant, retinerem; atque in portento&longs;a, quæ ex Copernici opinione &longs;equuntur, incommoda, atque ab&longs;urda non inciderem. Heic verò tu me &longs;ic alloqueris, qua&longs;i ego Philolai, aut Ari&longs;tarchi &longs;ententiam amplectar, & rem proinde faciam minùs tolerabilem, quàm &longs;i &longs;equerer hancà te præ&longs;criptam. Ego verò neque me illam ample­cti profiteor, neque i&longs;tam habeo tolerabiliorem, pro­pter eadem Scripturæ loca, Terra in æternum &longs;tat; Fun­dasti Terram &longs;uper &longs;tabilitatem &longs;uam; Firmauit orbem Ter­ræ, qui non commouebitur: Itemque, Oritur Sol, & occidit: Sol ne moueatur; Regre&longs;&longs;us e&longs;t Sol; & &longs;imilia: Quibus &longs;i putas ex moderati, ac immoderati motus di&longs;tinctio­ne ab authoribus huius &longs;atisfieri: complana&longs;ti pe­nitus viam illius defen&longs;oribus, qui &longs;e tuebuntur, quòd &longs;acra Scriptura dum patitur minus, non prohibeat ma­ius. Nec verò ip&longs;is di&longs;plicet modò concitati&longs;&longs;imus ille motus, attributus vulgò primo mobili Sidera om­nia circum-rapienti; &longs;ed etiam inconcinnitas, qua ne­ce&longs;&longs;e e&longs;t Planetarum directiones, regre&longs;&longs;iones, &longs;tatio­nes, & non pauca alia ab Heraclide quoque, & Eephan­to &longs;aluentur. Quod autem &longs;pectat ad portento&longs;a, quæ dicis ab&longs;urda, & incommoda; ip&longs;i nulla e&longs;&longs;e agno&longs;cunt: vnde & ni&longs;i aduer&longs;am habeant &longs;acræ Scripturæ autho­ritatem, exi&longs;timant &longs;e prorsùs nihil intolerabile tueri. Sequitur adhûc, Memini&longs;&longs;e &longs;emper oportet nos non Philo&longs;o­phos tantum e&longs;&longs;e, &longs;ed etiam Chri&longs;tianos, Philo&longs;ophiamque no&longs;tram nec debere, nec verò etiam po&longs;&longs;e à Chri&longs;tiana fide di&longs;crepare. Id verò e&longs;t &longs;anè tua pietate dignum; ip&longs;eque non modò a&longs;&longs;entior, verùm etiam palam profiteor, ac iuro. Id vnum &longs;upere&longs;t, vt no&longs;catur, quid Philo&longs;ophia proferat à Chri&longs;tiana di&longs;crepans fide. Cùm enim Phi­lo&longs;ophia quam plurima doceat, quæ vera habentur, & ab omnibus viris piis, atque Chri&longs;t anis admittuntur; tamet&longs;i ip&longs;is refragari &longs;acræ Literæ apertè videan­tur; par e&longs;t profectò Literas &longs;acras eam pati interpreta­tionem, vt o&longs;tendi po&longs;&longs;it eas, cùm veræ &longs;int, veritati non repugnare. Id autem D. Augu&longs;tinus allato exem­plo præclarè in&longs;inüat; cùm difficultate propo&longs;ita, Quo­modo non &longs;it contrarium ijs, qui figuram Sphæræ cælo tribuunt, quod &longs;criptum est in libris no&longs;tris, Qui extendit cælum &longs;icut Pellem? Re&longs;pondet; Sit &longs;anè contrarium, &longs;i fal&longs;um e&longs;t, quod illi dicunt; hoc enim verum e&longs;t, quod diuina dicit authoritas, potiu&longs;quàm illud, quod humana infirmitas coniicit. Sed &longs;i fortè talibus illi documentis probare potuerint, vt dubitari inde non debeat; demon&longs;trandum est, hoc, quod apud nos est de Pelle dictum, veris illis rationibus non e&longs;&longs;e contrarium. Et rursùs, Tandiù non e&longs;t extra fidem, donecveritate certißima refellatur. Quod &longs;i factum fuerit, non hoc habebat diuina Scriptura; &longs;ed hoc &longs;en&longs;erat humana ignorantia. Haud-dubium proinde, quin &longs;anctus Doctor, &longs;i in no&longs;tra incidi&longs;&longs;et tempora; aut &longs;i eius temporibus fui&longs;&longs;et tota Terra, vt nuper e&longs;t factum, circum-nauigata: tum agniturus Antipodas fui&longs;&longs;et, tum ad humanam potiùs ignorantiam, quàm ad Scripturæ diuinæ &longs;en&longs;um, præhabitam &longs;uam relatu­rus &longs;ententiam, quam vidi&longs;&longs;et certi&longs;&longs;ima experientiæ veritate refelli. Quæ memoro &longs;olùm, vt intelligamus, non quicquid Philo&longs;ophia docet, quod videatur prima fronte à Literis &longs;acris e&longs;&longs;e di&longs;crepans, proptereà verè di&longs;crepare.

De con&longs;equutionibus ex Terra Planetis inter&longs;ita ductis: De­que ignorata Copernicanæ opinionis improbatione.

XXIX. Pergis con&longs;equenter, Cogita igitur, non quid tu fortè ip&longs;e &longs;entias, &longs;ed quid æ&longs;timaturi &longs;int plærique alij, qui tua vel authoritate, vel rationibus inducti, &longs;ibi per&longs;ua&longs;erint Telluris globum inter Planetas moueri. Concludent primùm vnum è Planetis &longs;ine dubio e&longs;&longs;e Terram, quæ cùm incolas ha­beat, procliue erit deinde etiam credere, in cæteris quoque Pla­netis, atque adeò in ip&longs;is item inerrantibus Stellis incolas non dee&longs;&longs;e; & tantò quidem præstantiores, quantò reliqua Sidera Terram magnitudine, & perfectione excedunt. Heinc Gne&longs;is in &longs;u&longs;picionem vocabitur, dum ait Terram ante reliquaSidera factam, illaque quarto tantum pò&longs;t die condita, vt illu­minarent Terram, temporaque, & annos metirentur. Inde tota Verbi Incarnati œconomia, atque Euangelica veritas &longs;u&longs;pecta reddetur; imò & tota fides Chri&longs;tiana, quæ & &longs;up­ponit, & docet Sidera omnia non ad hominum, aut aliarum creaturarum habitationem, &longs;ed &longs;olùm, vt Terram &longs;ua luce collustrent, fœcundentque, e&longs;&longs;e à Deo authore producta.Verùm, religio&longs;i&longs;&longs;ime Vir, i&longs;ta imprimis in me non quadrant, qui Telluris globum e&longs;&longs;e vnum ex Planetis, aut moueri inter Planetas neque dico, neque defendo; &longs;ed in eos potiùs, qui rem & &longs;entiunt, & profitentur &longs;ic &longs;e habere. Neque verò aut ego vlla &longs;um authoritate, qui &longs;i e&longs;&longs;em aliqua, ab&longs;it à me, vt vellem ip&longs;am placito fal&longs;o patrocinari: aut rationes vllæ meæ &longs;unt, &longs;ed &longs;uo­rum dumtaxat authorum; quas quia opponere nobis &longs;olent, dum no&longs;tras ip&longs;is obiicimus, ideò di&longs;&longs;imulare vi&longs;um non e&longs;t, propter iam expo&longs;itam cau&longs;&longs;am. Deinde &longs;ubuereor, ne illi re&longs;pon&longs;uri ad tuas huiu&longs;cemodi con&longs;e­quutiones fuerint, ablegandam igitur e&longs;&longs;e vniuer&longs;am Phy&longs;icam, quatenusnullum e&longs;t placitum, ex quo dicere non po&longs;&longs;imus, deduci po&longs;&longs;e ab aliquibus incommoda non ab&longs;imilia. Ponatur enim, exempli cau&longs;&longs;a, E&longs;&longs;e Terram sphæricam: Concludetur, e&longs;&longs;e eam ergo habita­bilem circumquáque; & procliue fore credere Antipo­das. Inferetur, eos non potui&longs;&longs;e ab Adamo propagari; atque idcircò Chri&longs;tum Dominum non e&longs;&longs;e eorum Redemptorem. Nouum proinde Te&longs;tamentum in &longs;u&longs;­picionem vocatum iri, & totam Verbi Incarnati œco­nomiam, ac cætera his con&longs;entanea; vt prætereantur portento&longs;a ab&longs;urda, & incommoda de hominibus, ædificiis, arboribu&longs;que pen&longs;ilibus, quæ no&longs;ti obiecta aliquando fui&longs;&longs;e. Ponatur &, Lunam e&longs;&longs;e &longs;phæricam, quemadmodum Terram; illuminari à Sole, obtenebre&longs;ceré­que, non &longs;ecùs, ac Terram; Eclip&longs;in pati propter Terram, vt Terra patitur propter ip&longs;am; habere &longs;uperficiem perinde maculo&longs;am, ac appareret habere Terra, &longs;i è Luna conspice­retur; habere monteis, valleis, planities, & alia id genus, eo modo, quo Terram: Concludetur &longs;tatim, e&longs;&longs;e igitur Lunam alteram Terram; ea&longs;dem in Luna, ac in Terra genera­tiones fieri; e&longs;&longs;e in ea incolas; & procliue fore etiam ho­mines credere, qui ex Adamo propagati non &longs;int, neque à Chri&longs;to redempti. Vocatum iri in &longs;u&longs;picionem Gene&longs;in, quæ docet Lunam factam, vt illuminet Terram, non vt ip&longs;am obtenebret, aut ab illa obtenebretur; vt incolas habeat, &c. Ponatur Terram e&longs;&longs;e punctum comparatam ad Firmamentum; & Stellarum minutulas e&longs;&longs;e decies octies, ma­iu&longs;culas verò centies octies maiores, quàm Terram; & con-&longs;equenter vnamquàmque illarum e&longs;&longs;e &longs;eptingenties maiorem, quàm Lunam; quamlibet i&longs;tarum plu&longs;quàm quater millies:Concludetur igitur Terram non fore adeò profundam, & latam, vt po&longs;&longs;it meritò cum cæli altitudine compa­rari: cùm &longs;acræ tamen Literæ i&longs;ta interualla qua&longs;i ex æquo habeant, &longs;i a&longs;cendero in cælum, tu illeic es: &longs;i de&longs;cen­dero in infernum ades: &longs;i &longs;ump&longs;ero pennas meas, &c. Su&longs;­pectam fore Gene&longs;in, quæ docet fui&longs;&longs;e &longs;olum creata duo magna Luminaria, & Lunam e&longs;&longs;e alterum duorum, quòd ip&longs;o quidem Sole &longs;it minus; at non tot Stellis, ac præ&longs;ertim tam multis illis vicibus. Procliue proinde fore credere, e&longs;&longs;e igitur Stellarum orbeis Terra, ac Luna lon­gè præ&longs;tantiores; neque e&longs;&longs;e adeò &longs;epo&longs;itos, vt va&longs;tita­tes inutiles &longs;int, &longs;ed debere maiore ratione, & à præ­&longs;tantioribus inhabitari incolis; ac proinde, cùm tota eorum lux ne tantum quidem in&longs;eruiat ad illuminan­dum Terram, & dimetiendum tempora, quantum in­&longs;eruit vna lux Lunæ: e&longs;&longs;e ergo illos à Deo in alium v&longs;um conditos, &c. Denique ponatur quicquid vo­les aliud; & pari ratione opponetur po&longs;&longs;e his &longs;imilia concludi; procliue e&longs;&longs;e ea credere; &longs;acrarum Literarum fidem, totiu&longs;que Religionis fundamenta nutare.

XXX. Quòd &longs;i, cum i&longs;ta nobis videantur deduci po&longs;&longs;e ab aliquibus, non ideò minùs placita, quæ &longs;unt memorata de rotunditate Terræ; de comparatione Lunæ cum Terra; de Terræ, Lunæque exilitate, & am­plitudine Stellarum, à viris, qui reuerâ pij, & Chri&longs;tiani &longs;int, defendantur; quatenus illæ con&longs;equutiones, vbi præ&longs;ertim longiùs, & aduer&longs;us Fidem procedunt, im­probabiles &longs;unt, nulláque po&longs;&longs;unt aut ratione, aut ob-&longs;eruatione o&longs;tendi; & mera nixæ coniectura, qua facili­tate con&longs;tituuntur, corruunt; fumu&longs;que cùm &longs;int, in fumum excedunr: eadem de cau&longs;&longs;a dicent i&longs;ti, hæc, quæ videntur po&longs;&longs;e deduci ab aliquibus, non debere ob&longs;ta­re, quò minùs placitum de motu Telluris inter Plane­tas con&longs;titutæ, à viris, qui reuerâ pij, & Chri&longs;tiani &longs;int, defendatur. Nimirùm contendent, cùm Terra id iuris habuerit, vt inter Planetas ver&longs;ata, heinc Vene­rem, Mercurium, Solem, illeinc Martem, Iouem, Satur­num, ac aliunde circum &longs;e Lunam proximè circumdu­ctam &longs;ortiatur; non idem iuris proptereà aliis Planetis competere, quos propterillam Deus creârit. Neminem proinde &longs;anæ mentis colligere po&longs;&longs;e e&longs;&longs;e aut in Luna, aut in aliis Planetis, Stelli&longs;que fixis incolas, qui autho­mines &longs;int, aut &longs;imilitudinem cum hominibus habeant. quoniam, &longs;i non omnis tellus omnia fert; & Europa, Americáque, Scythia, & Libya, quæ eiu&longs;dem globi partes &longs;unt, diuer&longs;i&longs;&longs;ima proferunt; quantò æquius &longs;it reputare, non po&longs;&longs;e eadem na&longs;ci, educari, degere in Luna, atque cæteris, qui &longs;unt orbes planè diuer&longs;i? Si quædam proinde oriantur, & intereant aut in Planetis cæteris, aut in aliis Siderum globis, non po&longs;&longs;e illa e&longs;&longs;e præ&longs;tantiora homine; quatenùs nihil e&longs;&longs;e pote&longs;t aut ratione præclarius, aut &longs;upernaturalibus donis, quibus ille &longs;olus donatur, diuinius. Cæterùm enim po&longs;&longs;e e&longs;&longs;e corpora maiora, robu&longs;tiora, durabiliora, aut aliis qui­bu&longs;dam adiunctis perfectiora, quàm homines, id ne negari quidem po&longs;&longs;e; cùm etiam in ip&longs;amet Terra mul­ta corpora id genus na&longs;cantur. Et non proptereà Ge­ne&longs;in in &longs;u&longs;picionem po&longs;&longs;e vocari; quoniam ea docet, quod non negatur, feci&longs;&longs;e Deum Solem, & Lunam, ac Stellas, vt Terram illuminent, &longs;intque in&longs;igna, & tem­pora; & non docet tamen Sidera ad hec &longs;olùm facta. Alioquin enim inferretur, e&longs;&longs;e quidem factum Solem, vt illuminet Terram, &longs;ed non vt Lunam, aut Venerem, quod Gene&longs;is tacet: &, Lunam e&longs;&longs;e quidem factam, vt Terram illuminet; &longs;ed non vt (quod mox dictum e&longs;t) tenebras in ip&longs;am inducat; nam & Gene&longs;is id non dicit. Vt prætereatur, &longs;i, quia Gene&longs;is aliud non declarat, ni­hil agitur aliud à Sideribus; non igitur Solem calefa­cere, vrere, fouere, &c. neque Lunam &longs;peciale impe­rium in res humidas exercere, in conchylia, animalium medullas, & id genus &longs;imilia. Non item &longs;u&longs;pectam reddi Verbi Incarnati œconomiam, veritatem Euan­gelicam, totam ip&longs;am fidem Chri&longs;tianam; quoniam ea perinde illibata conferuatur; quatenus nullæ aliæ na­turæ rationales, & redemptionis, gratiæ, gloriæque &longs;u­pernaturalis capaces vlla ratione colligi po&longs;&longs;unt ex&longs;i­&longs;tere, præter homines in Terris degenteis; in quibus &longs;o­lis incarnatus Dei Vnigenitus vi&longs;us e&longs;t, & cum homi­nibus conuer&longs;atus. Neque verò cæteros globos, &longs;i in ip&longs;is creaturæ quædam generantur, & corrumpuntur, dici magis po&longs;&longs;e ab ijs habitari, quàm dicantur loca Terræ de&longs;erta à &longs;axis, herbis, culicibus, cæteri&longs;que id genus rebus; neque proptereà dici po&longs;&longs;e incolas habere, qui &longs;int homines, aut cum hominibus comparandi. Nam &longs;upponere quidem, & docere Fidem &longs;acram, non habitari Sidera ab aliis aut hominibus, aut naturis, quæ pari modo vel ratiocinentur, vel participes &longs;int dono­rum &longs;upernaturalium: at non &longs;upponere, nec docere, nihil in ip&longs;is e&longs;&longs;e ortui, interituique obnoxium; & ne maculas quidem in Sole na&longs;ci, ac perire; non in cælo reliquo Cometas, atque nouas Stellas. Nec porrò &longs;acrum ip&longs;um Textum, cùm dicit Solem, & cætera Si­dera facta, vt Terram illuminent, negare prop tereà, quin ip&longs;a aliude &longs;int in &longs;eip&longs;is, ac præter lucem aliquid; & id genus alia, quæ tamen non dicit, vt nec cætera, quæ no&longs;&longs;e nihil intere&longs;t ad &longs;upernaturalem &longs;alutem. Scilicet præclarè &longs;anctus ille Doctor, Breuiter, inquit, dicendum e&longs;t, hoc &longs;ci&longs;&longs;e Authores no&longs;tros, quod veritas habet: &longs;ed Spiritum Dei, qui per ip&longs;os loquebatur, nolui&longs;&longs;e i&longs;ta docere bomines, nulli ad &longs;alutem profutura. Eiu&longs;modi &longs;unt, alia­que affinia, quæ prædixi vereri me, ne illi fuerint re&longs;­pon&longs;uri.

XXXI. Subiicis, Vides igitur, quàm i&longs;ta periculosè in publicum diuulgentur, & à viris præ&longs;ertim, qui &longs;ua authori­tate fidem facere videantur; & quàm non immeritò iam inde à Copernici tempore Eccle&longs;ia &longs;emper huic &longs;e errori oppo&longs;ue­rit: eumque etiam nouißimè non Cardinales tantum aliqui, vt ais, &longs;ed &longs;upremum Eccle&longs;iæ caput Pontificio decreto in Galileo damnauerit, & vt ne in posterùm verbo, aut &longs;cripto docere­tur, &longs;anctißimè prohibuerit. Heic non repeto, quod illi tuebuntur, non &longs;equi ex ea, quam diuulgant, &longs;ententia id, quod tu times, periculum. Tria potiùs dico. Vnum, me ab illis non &longs;tare, vel ex eo &longs;olo, quòd dicis eorum opinionem haberi Eccle&longs;iæ &longs;u&longs;pectam. Videlicet ego Eccle&longs;iæ alumnus, ita me totum ip&longs;i deuoueo, vt quic­quid illa improbat, ip&longs;e anathema conclamem. Alte­rum, fui&longs;&longs;e me in ea ver&longs;atum ignorantia, vt ne&longs;cie­rim hanc opinionem ab v&longs;que Copernici tempore habitam &longs;u&longs;pectam. Nam vi&longs;us &longs;um potiùs mihi agno­ui&longs;&longs;e aliquos eruditos viros, etiam Eccle&longs;iæ Proceres, Scripturæ &longs;acræ Interpretes, & Religio&longs;os Doctores, harum rerum intelligenteis, qui ab ip&longs;a v&longs;que ætate Copernici illam probârint: ac fui&longs;&longs;e aliquid omninò aut inqui&longs;itum, aut pronunciatum ante Galileum, me penitùs latuit. Quòd enim &longs;emper aduer&longs;us ip&longs;am &longs;peciales aliqui Scriptores loca quædam &longs;acræ Scriptu­ræ oppo&longs;uerint, id non magis vi&longs;um e&longs;t facere Eccle&longs;iæ &longs;u&longs;pectam, quàm fecit &longs;u&longs;pectam opinionem de ro­tunditate cæli, quod ex D. v&longs;que Augu&longs;tino retulimus iam obiici, Extendes cælum &longs;icut Pellem; aut illam de aëre, igne, æthereve circum Terram, & ver&longs;us cælum fu&longs;o, id, quod ex D. v&longs;que Thoma obiectum e&longs;t, Qui extendit Aquilonem &longs;uper vacuum, & appendit Terram &longs;u­per nihilum: aut aliam de fluiditate cælorum, &longs;patio­rumve cæle&longs;tium, id, quod nemo non obiicit, &longs;unt cæli &longs;olidißimi qua&longs;i ære fu&longs;i, atque ita de cæteris. No&longs;ti &longs;i­quidem nullam e&longs;&longs;e ex huiu&longs;modi opinionibus (imò neque ex omnibus, quas pij Doctores in Scholis tuen­tur) aduer&longs;us quàm loca Scripturæ aliqua proferri non po&longs;&longs;int, aut &longs;oleant; cùm illæ tamen proptereà Eccle­&longs;iæ &longs;u&longs;pectæ non &longs;int. Po&longs;tremùm inaudii&longs;&longs;e me qui­dem latam fui&longs;&longs;e &longs;ententiam aduer&longs;us Galileum à Con­gregatione &longs;acra Cardinalium Inqui&longs;itioni præ&longs;iden­tium: at non accepi&longs;&longs;e perinde fui&longs;&longs;e decretum Ponti­ficium, atque generale con&longs;equenter factum. Et donec quidem nihil aliud, quàm &longs;pecialis &longs;ententia fuit, dici forta&longs;&longs;e potuit cau&longs;&longs;am ad Galileum &longs;olùm &longs;pectare, aduer&longs;us quem e&longs;&longs;e potuerint &longs;peciales cau&longs;&longs;æ aliquæ, aduer&longs;us alios non valituræ. At ex quo Summum Eccle&longs;iæ caput decretum, vt ais, interpo&longs;uit, non vi­deo quid-nam re&longs;pondere Copernicani Catholici po&longs;&longs;int; ni&longs;i fortè &longs;ibi de eo non con&longs;tare, quov&longs;que promulgatum fuerit, legitiméque iu&longs;&longs;um haberi tan­quam fidei articulum intemeratum. Quod me atti­net, me vel &longs;ola fama, habitáque fides tuis literis ita mouet, vt non ex&longs;pectem promulgationem, &longs;ed &longs;tatim pror&longs;us exo&longs;culer, & planè cæcâ, vt dicitur, obedien­tiâ ip&longs;um excipiam.

Sit ne ab&longs;urdum reputare Orbem magnum (&longs;eu cælum Solis) e&longs;&longs;e qua&longs;i punctum comparatum ad Firmamentum: Et,Solem qua&longs;i vnam Fixarum, Fixas qua&longs;i Soleis totidem habere.

XXXII. Miraris deinde, Qua fronte erroris huiusSectatores exprobrent communi, &longs;aniorique &longs;ententiæ, quòd ab&longs;urda quædam videatur inducere: cùm ip&longs;i infinita pro­pemodum ab&longs;urditatum portenta admittant; excolantculicem, & elephantos deglutientes: ac notas me eorum tan­gere nonnulla, &longs;ed di&longs;plicere, quòd etiam excu&longs;em. Ego verò ea non excu&longs;o; aut certè ea mihi mens e&longs;t, vt non tam excu&longs;em, quàm proponam quod illi re&longs;­pondent; vt quæ nosip&longs;is obiicimus e&longs;&longs;e ab&longs;urda, non e&longs;&longs;e per&longs;uadeant. Dicis, me &longs;altem agno&longs;cere motum Terræ circa Solem &longs;u&longs;tineri non po&longs;&longs;e, ni&longs;i etiam admitta­tur magnum illum Orbem, per quem Tellus deferri fingitur, instar puncti respectu cæli obtinere. Et agno&longs;co &longs;anè. At dißimulo, ais, aut certè eleuo quæ inde &longs;equunturab&longs;urda, vt quòd inerrantia Sidera propemodùm omnia tam prodigio&longs;æ molis admittenda &longs;int, vt earum &longs;emidiameter in­teriectam à Terræ centro ad Solis centrum di&longs;tantiam exce­dat. Ego verò id, vt mihi videtur, non di&longs;&longs;imulo; quòd &longs;i eleuare vi&longs;us &longs;um; id alienæ &longs;ententiæ fuit. Quan­quam me dixi&longs;&longs;e non commemini, Sidera inerrantia Orbem magnum excedere; videlicet, potiu&longs; quàm Solem, quem dixi quidem po&longs;&longs;e apparere, at non e&longs;&longs;eip&longs;i æqualem. Sed e&longs;to, vt dicis; quandò Copernicani &longs;unt, qui illam magnitudinem tribuere Stellis non erube&longs;cunt. Pro&longs;equeris, Quod &longs;i' tibi ab&longs;urdum, atque ab omni ratione abhorrens non videtur, quid, amabò, iudica­bis ab&longs;urdum? Id verò tu mihi potes dicere, neque ego abnuo, &longs;ed ad&longs;tipulor; At quæ&longs;o te tamen, quid &longs;im re&longs;pon&longs;urus, &longs;i cùm idem obiecero, illi ita exceperint? Tu id ab&longs;urdum, & ab omni ratione e&longs;&longs;e abhorrens iudicas: & quam-nam tandem affers rationem? An-ne quòd exinde Stellæ inerrantes molis &longs;int nimis prodi­gio&longs;æ? Ecquis verò tu, qui exi&longs;times e&longs;&longs;e aliquid nimium in operibus immen&longs;i Authoris? Non videtur fui&longs;&longs;e Deo cau&longs;&longs;a, cur eas tam va&longs;tas faceret: at fui&longs;ti-ne tu eius con&longs;iliarius, vt penetra&longs;&longs;e putes te in omnia diui­næ Sapientiæ arcana? Non capis rationem tantæ va­&longs;titatis: an ergo quia tibi mens angu&longs;ta e&longs;t; ip&longs;a tanti Opifices opera debent e&longs;&longs;e angu&longs;ta? Abhorrere à ratio­ne putas, vt aliquæ Stellæ &longs;int Sole maiores, ac tot præ­&longs;ertim vicibus: an-non es proinde illi &longs;imilis, qui vr­bem Romam &longs;imilem tuguriolis paucis putabat; tan­quam non capiens e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e tot vicibus maiorem illa, in quam &longs;olebant pa&longs;tores ouium teneros fœtus depellere? Et verò &longs;i fortè vixi&longs;&longs;es ante illud tempus, quo Mathematici demon&longs;trârunt, aut &longs;altem dixerunt e&longs;&longs;e Solem circiter centies &longs;eptuagies Terra maio­rem: quam igitur illud cen&longs;ui&longs;&longs;es ab omni ratione abhorrens? Et cùm iam vides vulgò admitti id, quod memoratum iam e&longs;t, e&longs;&longs;e Stellas fixas, quæ &longs;int centies octies maiores, quàm Terra, & quater millies, quàm ip&longs;a Luna: cur non id abhorrens à ratione putas? An meliùs capis, ob quam rationem Deus illas fecerit tan­tas? An-non, &longs;i id, quod dicimus, tuo &longs;en&longs;u ab&longs;urdum e&longs;t: &longs;ecundum magis, & minus &longs;olùm erit di&longs;crimen ab&longs;urditatis? Habes-ne verò interim vllum omninò argumentum, quo Stellas e&longs;&longs;e tantas &longs;ic probes, vt &longs;i­mùl probes aut non e&longs;&longs;e, aut non po&longs;&longs;e e&longs;&longs;e maiores? Non certè; &longs;ed penitùs gratis in ea con&longs;i&longs;tis magnitu­dine; neque e&longs;t tibi maior ratio quærendi ex nobis, cur procedamus vlteriùs: quàm nobis quærendi ex te, quamobrem con&longs;i&longs;tas citeriùs. Dicere ad &longs;ummum potes, tibi &longs;ic videri; & quia &longs;ic videtur, nos à ratione abhorrere: quid-ni & nobis pari iure dicere dete idem liceat? Quanquam & nobis ratio e&longs;t, tum admiranda concinnitas, quæ hac &longs;uppo&longs;ita amplitudine ob&longs;erua­tur; tum commendatio operum Dei, quæ tu, quantum potes, extenuas, dum ea non maiora tuo captu facis. Quippe huiu&longs;modi amplitudo diuinæ potentiæ, &longs;a­pientiæ, & magni&longs;icentiæ con&longs;entanea e&longs;t: neque e&longs;t, cur tu ab&longs;que vlla aut ob&longs;eruatione, aut ratione illam contrahas, vel ab&longs;urdam putes. Quæ&longs;o te, inquam, Vir Religio&longs;i&longs;&longs;ime, ecquid-nam illis dicturus &longs;im, cùm hæc, & &longs;imilia reponent?

XXXIII. Subiicitur; Eleuas certè plærdque alia, quæ ex eadem Telluris circa Solem tran&longs;latione vlteriùs &longs;equuntur, ab&longs;urda, à quibus tamen vt te expedias, fingis alia fortaßis adhûc ab&longs;urdiora; vt, quòd illu&longs;triora illa, quæ in Firmamento apparent Sidera credi poßint vt mole maiora, &longs;ic etiam Sole ip&longs;o longè lucidiora: adeò tibi facile e&longs;t tot, tamque ingenteis in cælo pro tua voluntate verbo vnico creare Soleis. Ego ve­ro & heic quoque tibi ad&longs;tipulor. Sed dic, amabò, etiam hoc loco, quid illis re&longs;pon&longs;urus &longs;im, cùm ip&longs;i &longs;ic in&longs;titerint. Ludis, ac putas deludi nos? De Solis voce non agitur, quæ Fixis à vulgo non magis tribuetur, quàm Lunæ vox tribuitur: tamet&longs;i nemo diffitea­tur, quin Fixæ &longs;int Luna maiores. Nempe quantæcúm­que eæ &longs;int; apparent tamen, donec è Terra &longs;pectan­tur, qua&longs;i punctula ad apparentem Solis, ac Lunæ ma­gnitudinem comparatæ Enimverò cùm heic agatur de ea magnitudine, qua Stellæ &longs;ecundum &longs;e &longs;unt, & qua apparerent, &longs;i tantumdem nobis admouerentur, quantum Sol; ac de magnitudine etiam, qua Sol e&longs;t in &longs;e, quáque appareret, &longs;i tantumdem à nobis remoue­retur, quantum Fixæ: puta&longs;-ne ludendo &longs;copum atti­gi&longs;ti? Non e&longs;to Sol, non &longs;unto Fixæ in tanta à Terris di&longs;tantia, quanta à nobis a&longs;&longs;eritur: e&longs;to minima, & qua­lem Tycho po&longs;uit, nulla &longs;anè ob&longs;eruatione (quod ad Fixas pr&ecedil;&longs;ertim &longs;pectat) verùm coniectatione mera, meróque arbitrio inductus. Di&longs;&longs;idebit à Terra Sol, cùm di&longs;&longs;ebit mediocriter, terrenis &longs;emidiametris mille centum, & quinquaginta, & Fixæ quater-decies nulle. Finge igitur Solem quantu&longs;-quantus e&longs;t, tran&longs;latum e&longs;&longs;e v&longs;que ad Fixas: cùm diameter eius apparens im-minuenda &longs;it pro ratione di&longs;tantiæ, diuide Fixarum di&longs;tantiam per di&longs;tantiam Solis à Terra, fiet quotiens amplius, quàm duodecim. Et quia Solis diameter ap­paret iam nobis dimidij gradus, &longs;iue minutorum tri­ginta; &longs;equitur vt Sole inter Fixas ex&longs;i&longs;tente, eius dia­meter apparitura non &longs;it, ni&longs;i pars huius duodecima, &longs;iue minutorum duorum cùm &longs;emi&longs;&longs;e. Porrò hac ea­dem diametro apparent vulgò quæ Stellæ &longs;unt magni­tudinis primæ, aut &longs;ecundæ. Igitur &longs;i Sol fuerit inter Fixas con&longs;titutus, non apparebit maior, quàm vna Stel­larum. Et vice ver&longs;a, &longs;i qu&ecedil;libet earumdem Stellarum fixarum con&longs;tituta fuerit vbi iam e&longs;t Sol, &longs;eu pari, qua ille à nobis di&longs;tantia: apparebit nobis tanta, quantus Sol; atque adeò omnes erunt qua&longs;i Soles. Quid &longs;i di­&longs;tantiam Fixarum augeas pro opinione Albategnij Ptolemæo inhærentis, &longs;tatuenti&longs;que illam nouemde­cim millium &longs;emidiametrorum: an-non apparitura fuerit Solis diameter infra duo minuta? Quid &longs;i adhûc ampliùs, vt debere fieri probabile e&longs;t, nihilque repu­gnat? Verùm hoc &longs;ufficiat, vt intelligas non nos aut ab&longs;urda tueri, aut ijs propugnandis ab&longs;urdiora fingere: &longs;ed te potiùs rem non aduertere, & fingere magis. Qua­re & cùm &longs;it Deusip&longs;e, qui tot in cælo ingenteis Soleis pro &longs;ua voluntate, ac verbo vnico creauit: ne cau&longs;&longs;are nos pro no&longs;tra voluntate, verbóque vno illos creare: &longs;ed agno&longs;ce potiùs te eos pro tua voluntate, verbóque vno de&longs;truere. Si illi, inquam, aduer&longs;um me hac ratione in&longs;titerint; dic mihi, te quæ&longs;o, quid &longs;im re&longs;­pon&longs;urus?

Po&longs;&longs;e Solem è Fixis non minorem, quàm Orbem magnum apparere: &, Veros omnium Stellarum di&longs;cos in vnum compo&longs;itos, vix apparenti di&longs;co vnius mediocris Stellæ exæquatum iri.

XXXIV. Subiungis verò; Similiter, quod etiam ais, fieri po&longs;&longs;e, vt Sol hic no&longs;ter, quamvis comparatione &longs;uperio­rum Siderum adeò exiguus, ac penè nullus admittatur; ab im­men&longs;a tamen illa Siderum di&longs;tantia con&longs;picuus nihilominùs appareat, ac tantæ etiam magnitudinis, quanta est tota regio Planetaria (dixi, aut quantus magnus orbis) idque ob lucem eius vegetam, diffu&longs;o&longs;que ip&longs;ius radios, quibus oculus afficiendus e&longs;&longs;et; eo modo, quo flamma candelæ noctu spectata ignis ingens apparet. Id, inquam, ingenij tui admirabile qui­dem, &longs;ed incredibile figmentum e&longs;t, quod exemplo candelæ comodè non probas. An porrò, cùm i&longs;tud videatur figmen­tum incredibile; patietur tua bonitas, vt proferam aliud, quod cum i&longs;to connexum &longs;it, quodque, quantum con­iector, &longs;it incredibilius appariturum? Quantum, pu­tas, &longs;i omnes di&longs;ci mille & viginti duarum Stellarum vulgò agnitarum &longs;imùl iungerentur, aggregarenturve in vnum; quantum putas, inquam, totalem di&longs;cum conficerent? An-non ingentem? At ego opinor vix tantum futurum, quantus apparet vel vnicus vnius Stellæ, quæ &longs;it magnitudinis quartæ, di&longs;cus. Quale­nam, inquies, i&longs;tud e&longs;t, non figmentum iam, &longs;ed planè delirium! Qualecumque &longs;it; accipe id tamen. Cùm aliquando nocte &longs;erena iter facerem, &longs;ubiit animum cogitatio, quî fieri po&longs;&longs;et, vt neque Lunâ, neque ma­iu&longs;culis Planetis collucentibus, &longs;ingula tamen circum-&longs;tantia adeò clarè di&longs;picerem, parúmque abe&longs;&longs;et, quin legere paginam po&longs;&longs;em. Tum verò è ve&longs;tigio &longs;ubiit me ingens admiratio, quî fieret, vt potiùs, &longs;i Stel­larum di&longs;ci tanti e&longs;&longs;ent, quanti e&longs;&longs;e perhiberentur, non longè magis collucerent, nempe longè ampliùs, quàm Luna: quippe cùm & Stellarum lux &longs;it lunari longè viuidior; & di&longs;ci earum compo&longs;iti viderentur mihi confecturi di&longs;cum lunari maiorem. Siquidem quam­vis di&longs;culi earum forent toto cælo di&longs;per&longs;i; videban­tur tamen tantumdem præ&longs;tare po&longs;&longs;e luminis re&longs;pectu partis eiu&longs;dem Terræ ab hemi&longs;phærio toto re&longs;pectæ; &longs;icut re&longs;pectu eiu&longs;dem aulæ tantumdem præ&longs;tant (aut etiam ampliùs) candelæ variæ, ex quibus po&longs;teà fax quædam ingens componitur. Rursùs itaque è ve&longs;ti­gio &longs;ubiit mentem recordatio ob&longs;eruatæ exilitatis tam Planetarum, quàm Fixarum; ac cen&longs;ui ad illam refe­rendum e&longs;&longs;e, quòd Stellarum lux adeò debilis ad nos perueniret. Quam-primùm diuerti ad ho&longs;pitium, in quo fortè fortuna cælorum &longs;ehema reperi, continens inter cætera, quot Stellæ e&longs;&longs;ent primæ magnitudinis, quot &longs;ecundæ, quot tertiæ, & ad v&longs;que &longs;extam, ad quam retuli ob&longs;curiores alias, quibus mille viginti duarum ab&longs;oluitur numerus; continere non potui me, quin ad calculos rem totam vocarem.

XXXV. Ac primùm quidem &longs;upponendo e&longs;&longs;e Stel­larum diametros, cuiu&longs;modi vulgò apparent, explorare lubuit quem di&longs;cum earum omnium di&longs;ci coniuncti crearent. Attribuendo igitur Stellis primæ magnitu­dinis, dum profunda nocte &longs;pectantur, diametrum minutorum trium; Stellis &longs;ecundæ diametrum duo-rum cum &longs;emi&longs;&longs;e: tertiæ duorum: quartæ vnius, ac &longs;e­mi&longs;&longs;is: quintæ vnius: &longs;extæ &longs;emi&longs;&longs;is: deduxi exinde &longs;in­gularum di&longs;culos: eo&longs;que in vnum componendo, com­parandóque ad di&longs;cum Solis, cuius diameter, vt iam dictum e&longs;t, &longs;it dimidii gradus, &longs;iue minutorum triginta, collegi debere ex iis di&longs;cum fieri, cuius diameter &longs;it minutorum quinquaginta, & vnius; quique &longs;it proinde ad di&longs;cum Solarem, vt ad nouem, viginti &longs;ex, &longs;eu pro­ximè triplus. Et quia tamen harum Stellarum, non­ni&longs;i dimidium horizonti con&longs;picuum e&longs;t; facile fuit agno&longs;cere di&longs;cum ex i&longs;to dimidio e&longs;&longs;e Solaris &longs;e&longs;qui­alterum, &longs;iue exæquari Soli &longs;emel cum &longs;emi&longs;&longs;e. Quare & deprehendi me non ab&longs;que ratione admiratum fui&longs;­&longs;e, quamobrem, &longs;i di&longs;ci Stellarum tanti &longs;int, quanti & apparent, & e&longs;&longs;e dicuntur; Terra ex iis noctu non ma­gis re&longs;plendeat. Subinde verò, quia tantas non e&longs;&longs;e dia­metros Stellarum per&longs;pectum habebam (quippe minores etiam ducebam, quàm Galileus cen&longs;uerit, quòd in no­cturnis tenebris pupillæ dilatationem maiorem cen&longs;erem, quàm &longs;uppo&longs;itum ab eo videretur) ideò explorare rem placuit iuxta veriores diametros, quales videlicet appa­rent re&longs;ectâ non tam tele&longs;copio, quàm funiculo, aut ba­cillo tereti interpo&longs;ito, circumradiatione. Et ne videret tamen mihi potiùs, quàm Galileo fidere: &longs;upponere volui, quod is ob&longs;eruanit, Stellam magnitudinis pri­mæ e&longs;&longs;e diametri &longs;ecundorum quinque, &longs;iue tertiorum trecentorum; & con&longs;equenter habere Stellam &longs;ecundæ magnitudinis diametrum tertiorum ducentorum quin­quaginta: tertiæ ducentorum: quartæ centum quin­quaginta: quintæ centum: &longs;extæ quinquaginta. Hoc autem po&longs;ito, Stellarum mille viginti duarum di&longs;culos in di&longs;cum vnum compo&longs;ui, ip&longs;umque ad di&longs;cum Solis comparando, comperi non e&longs;&longs;e, ni&longs;i illius particulam quadringente&longs;imam trige&longs;imam vnam: ac proinde, dia­metro Solis ex&longs;i&longs;tente minutorum triginta, ratiocina­tus &longs;um diametrum di&longs;ci ex omnibus Stellis compo&longs;iti, non e&longs;&longs;e maiorem vno minuto cum &longs;emi&longs;&longs;e; quantæ vulgò e&longs;&longs;e apparet Stella magnitudinis quartæ. Quod &longs;i dimidium detrahas, ob Stellas, quæ &longs;ub horizonte: &longs;equitur di&longs;cum ex re&longs;iduis, non fore maiorem vna octingente&longs;ima &longs;exage&longs;ima tertia di&longs;ci Solaris particu­la: ac eius diametrum futuram vnius proximè minuti dumtaxat: hoc e&longs;t, quantæ e&longs;&longs;e apparet Stella magni­tudinis quintæ. Quare & ex hoc de&longs;ii admirari, quam­obrem lux omnium Stellarum &longs;upra horizontem lu­centium tam parum Terræ faciem illu&longs;trent; tuque ex­inde animaduertis quo progre&longs;&longs;u peruenerim ad in­credibile fig mentum.

XXXVI. At verò, inquies, ecqui&longs;-nam capiat non e&longs;&longs;e ingens totum maius tantulâ &longs;ui particulâ: &longs;eu tan­tam, quæ apparet lucem in omnibus Stellis &longs;upra hori­zontem coru&longs;cantibus, in exiguum adeò &longs;patium con­trahi, vt non &longs;it eo maius, quod à &longs;tellula magnitudinis quintæ occupatur? Sed nimirùm con&longs;idera; &longs;i foret Stella, quæ reuerâ e&longs;&longs;et diametro minuti vnius, fore, vt lux eius &longs;pectata intra nocturnas tenebras appareret oculo incompa biliter maior. Si enim quæ Stella e&longs;t diametro &longs;olùm vnius &longs;ecundi cum be&longs;&longs;e: apparet ni­hilominùs diametro vnius minuti: &longs;anè, &longs;i proportio­nem admittas, ea apparitura erit diametro minutorum triginta &longs;ex; atque adeò di&longs;co penè &longs;e&longs;qui-altero ad Solem: quemadmodum, &longs;i aliunde fuerit vera diame­ter minutorum duorum, apparitura erit di&longs;co ad &longs;ola­rem plu&longs;quàm triplo: &longs;i trium, penè tredecuplo. At quorsùm Stella, &longs;i vel tanta appareret, quantus e&longs;t Sol, non tantum, quantum Sol luceret? Re&longs;pondeo; quia illa lucis amplificatio re&longs;pectu oculi &longs;olùm ficret, & non re&longs;pectu veri di&longs;ci, rerumve ab eo illuminatarum: eo modo, quo flamma candelæ, dum &longs;eip&longs;a maior per noctem videtur, non proptereà tamen aut &longs;e maior e&longs;t, aut magis illu&longs;trat. Ex quo fit proinde, vt quemadmo­dum flamma candelæ quantò apparet maior, tantò etiam ad&longs;pectus eius confu&longs;ior, & ob&longs;curior euadit, ne­que eminùs tantum illuminat, quantum &longs;i apparens eius amplitudo tam &longs;plendida foret, quàm flammula cominùs vi&longs;a: ita &longs;tellaris ille di&longs;cus quantò appare­ret maior, tantò foret etiam confu&longs;ior, ob&longs;curiorque appariturus; atque idcircò Terræ faciem non perinde illu&longs;traturus, ac &longs;i eminùs eo fulgore, quo & cominùs appareret: ac proinde tantam dumtaxat in Terram lucem effunderet, quantam iam effun dunt Stellæ &longs;epa­ratæ. Cæterùm huic di&longs;ci amplificationi fidem facit vel ip&longs;a Venus, quæ vi&longs;a interdiù non maior, quàm Stella quædam per-exigua, apparet tamen deinde in­tra tenebras diametri quintuplò, ac idcircò di&longs;ci vige­cuplò quintuplò maioris. Sed & fidem facit vberem Mercurius, qui vi&longs;us e&longs;&longs;e circa maximas elongationes minutorum trium, deprehen&longs;us tamen e&longs;t à me, cùm e&longs;&longs;et proximè perigeius, ac in ip&longs;o di&longs;co Solari (vbi imponere &longs;ua luce non potuit, &longs;pectata nempe eius vmbra, comparatáque cum circulo &longs;peciem Solis citra tele&longs;copium in ob&longs;cura &longs;cena referente) deprehen&longs;us, inquam, e&longs;t triente minuti non maior; adeò vt cùm e&longs;&longs;e apparet minutorum trium (quo tempore deberet etiam aliquantò minor videri, quàm dum præcisè in perigeio ver&longs;atur) di&longs;cus eius octogies &longs;emel, quàm reuerâ &longs;it, amplificarior appareat. Fidem quoque faciunt Iupiter, & Mars: qui cùm Acronychi illam Veneris magnitudinem æmulentur, ob&longs;eruati &longs;unt tamen à me ex comparatione cum diametro Lunæ vix diametro e&longs;&longs;e vnius minuti. At in&longs;tabis, hoc decrementum per-exiguum omninò e&longs;&longs;e re&longs;pectu immanis illius, quod affingitur &longs;tellis Fixis. Sed nempeid fieri videtur, quòd lux Pla­netarum mutuatitia &longs;it, & ab illorum &longs;uperficiebus de­bili&longs;&longs;ima reddita, ob di&longs;tractos Solareis radios (quippe quatenus &longs;uperficies inæquabili&longs;&longs;imæ &longs;unt, & facies habent aliò, alióque variè diuergenteis, vt de Luna quidem manife&longs;tum e&longs;t, & coniicere de cæteris licet) at ex oppo&longs;ito lux Fixarum videtur natiua, ac propria, & Solaris in&longs;tar, vt puri&longs;&longs;ima, ita viuidi&longs;&longs;ima; adeò vt ab exiguo di&longs;co (longè minore &longs;cilicet, quàm &longs;it Planeta­ris) procedens, tum fortiùs moueat oculum, tum cir­cumradiationem vberiorem pariat: tum apparentem proptereà di&longs;cum amplificatiorem exhibeat. Argu­mento autem e&longs;&longs;e pote&longs;t, primùm continens illa &longs;cin­tillatio, qua radii Fixarum excurrunt, & quam Ari&longs;to­teles quoque ex motu non Stellæ, &longs;ed oculi e&longs;&longs;e conten­dit: ac deinde experimentum factum tele&longs;copio, quod cætera cùm amplificet, Stellas tamen Fixas imminuit, ob ip&longs;am nempe re&longs;ectionem radiorum excurrentium: denique gradus exilitatis, quo propter hanc imminu­tionem Stellæ Fixæ exhibentur incomparabiliter mi­nores Planetis, habita ratione di&longs;corum apparentium: &longs;cilicet, quòd ip&longs;arum radii & excurrant longè vberiùs, & longè proinde ampliùs circum-radient.

XXXVII. Atque hæc quidem omnia eo &longs;olùm fine commemoro, vt innuam, Qua ratione Sol è Fixis &longs;pe­ctatus, tamet&longs;i &longs;uo di&longs;co exilis, appariturus tamen foret luce adeò circum-diffu&longs;a, vt, tanquam &longs;patia in­gentia complens, apparenter exæquaretur, aut to­ti, aut &longs;altem in&longs;igni portioni regionis Planetariæ, cuiu&longs;modi e&longs;t Orbis magnus, de quo fuit poti&longs;&longs;imùm quæ&longs;tio. Et fac certè Solem non apparere maiorem, quàm magnitudinis &longs;extæ Stellam: quia tunc vera dia­meter eius erit vno &longs;ecundo minor, hoc e&longs;t, ex iam di­ctis, tertiorum quinquaginta; orbis magni diameter continebit ducenties, aut plus paulò certè, quinqua­ginta tertia (quippe totidem vicibus diametrum Solis continet) efficietur, &longs;i ea reducas, vt Orbis magni dia­meter apparitura non &longs;it maior duobus minutis cum dodrante, &longs;eu quàm appareat diameter Stellæ magni­tudinis primæ, aut &longs;ecundæ. Quòd &longs;i Stellarum dia­metri &longs;int adhûc minores, quàm Galileus cen&longs;uit, ob in&longs;inuatam antè cau&longs;&longs;am; & magnitudinis &longs;extæ Stella non &longs;it maior diametro, quàm &longs;extans &longs;ecundi, &longs;iue decem tertia; efficietur eadem ratione, vt Orbis magni diameter apparitura maior non &longs;it, quàm appareat dia­meter Stellæ magnitudinis &longs;extæ. Dices, profectò, figmentum meum tantò magis incre&longs;cere, quantò hac ratione veræ Stellarum diametri magis imminuuntur. Quî enim fieri pote&longs;t, inquies, vt Stella vi&longs;ibilis fiat &longs;ub tantulo angulo, qui maior non &longs;it &longs;extante vnius &longs;e­cundi? Sed vide, quæ&longs;o, vt non dicam e&longs;&longs;e eam Stellam vi&longs;ibilem &longs;ub huiu&longs;modi angulo: verùm eam Stellam, quæ vi&longs;ibilis e&longs;t &longs;ub angulo &longs;emi&longs;&longs;is minuti, &longs;iue trigin­ta &longs;ecundorum, comprehen&longs;a nempe circumradiatione, non habere diametrum veram, circum-radiationeve &longs;po­liatam, &longs;extante &longs;ecundi maiorem. At hoc ip&longs;um quo­que e&longs;t, inquies, quod omni figmento e&longs;t maius, tam minutulum punctulum ita po&longs;&longs;e circum-radiare, vt fu­turum aliàs planè incon&longs;picuum, effici vi&longs;ibile po&longs;&longs;it. Verùm, quid res &longs;it, vt percipi po&longs;&longs;it: e&longs;to candelæ flam­mula cra&longs;&longs;itudinis &longs;emidigitalis; ea poterit nocte ob­&longs;cura &longs;pectari à tribus pa&longs;&longs;uum millibus. Fac verò an­gulum, &longs;ub quo vi&longs;ibilis efficietur, non e&longs;&longs;e dimidio minuti maiorem, ita vt flammula appareat, qua&longs;i ma­gnitudinis &longs;extæ Stella; quæ&longs;o te, quantus angulus erit, qui ab ip&longs;ius flammulæ vera diametro &longs;ubtendetur? Profecto vix maior &longs;emi&longs;&longs;e &longs;ecundi. Cùm in tribus enim pa&longs;&longs;uum millibus &longs;int trecenta, & &longs;exaginta &longs;e­midigitorum millia: &longs;i, vt hic numerus &longs;e habet ad vnum, ita centum millia, &longs;eu radium feceris ad aliud; procreabuntur &longs;olum quinque decima octaua vnius, &longs;eu tangens &longs;eptuncis vnius &longs;ecundi. Et minüe, &longs;i ve­lis, di&longs;tantiam ad ip&longs;um v&longs;que dimidium, vt &longs;i putes eam flammulam videri dumtaxat à &longs;e&longs;qui milliari; tum vera eius diameter angulum &longs;ubtendet &longs;ecundo vix vno maiorem. An credidi&longs;&longs;es punctulum, quale e&longs;t vnicum &longs;ecundum, aut &longs;ecundi etiam dimidium, ita po&longs;&longs;e circum radiare, vt videri &longs;ub angulo triginta &longs;ecundorum po&longs;&longs;et? Iam igitur, cùm æquum &longs;it re­putare lucem Stellarum &longs;uperare &longs;ua puritate, &longs;uóque &longs;plendore lucem flammulæ, fuligini cra&longs;&longs;æ, fumove commi&longs;tæ, multis vicibus: po&longs;tulo dumtaxat, vt &longs;uperet ter, &longs;i putes flammulam videri, quæ &longs;it angulo dimidij &longs;ecundi; aut &longs;exies, &longs;i putes eam &longs;olùm, quæ &longs;it &longs;ecundi integri. Nempe exinde efficietur, vt Stella vi&longs;ibilis &longs;it, quæ vera diametro &longs;ubtendet non angulum modò vnius &longs;ecundi, &longs;ed angulum etiam &longs;extantis &longs;ecundi. I&longs;ta vberius non pro&longs;equor; ne cau&longs;&longs;eris non po&longs;&longs;e me meis figmentis facere finem. Adnoto tamen; cùm ex iam dictis, Stella magnitudinis &longs;extæ e&longs;&longs;e non debeat Sole maior; ecquid-nam dicturus de figmento fui&longs;&longs;es, &longs;i propo&longs;ui&longs;&longs;em cum Land&longs;bergio Stellam magnitudinis &longs;extæ e&longs;&longs;e vicies quinquies ip&longs;o Orbe magno maiorem? Et ille tamen vi&longs;us e&longs;t &longs;ibi ex certis principiis demon­&longs;tra&longs;&longs;e omnia: quanquam illud &longs;altem non cauit, quod circum-radiatio imponit circa magnitudinem veram: quodque proinde diameter vna Stellæ magnitudinis &longs;extæ e&longs;t longè minor quinque &longs;ecundis, &longs;ecùs quàm ab illo &longs;uppo&longs;itmu e&longs;t.

Hûc accommodari non potui&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ redditur vulgò, quare flammæ noctu maiores appareant.

XXXVIII. Ad te vt redeam, po&longs;tquàm præmi&longs;i&longs;ti, non probare me commodè figmentum exemplo candelæ, &longs;ic pergis, Quæcùmque enim cau&longs;&longs;a &longs;it, cur flamma candelæ, ad certam præ&longs;ertim di&longs;tantiam, &longs;emper auctior appareat: &longs;atis certè tibi con&longs;tat Lunam, ac Martem, ip&longs;umque etiam Solem,cùm propiùs ad nos accedunt, non minores videri, &longs;ed maiores: vbi verò longiùs à Terra remouentur, non maiores conspici, &longs;ed apparere minores. Vnde ergo, quæ&longs;o te, colligis Solem ex immen&longs;a Siderum di&longs;tantia conspectum non modò maiorem videndum, quàm nobis vicinioribus appareat, &longs;ed tantæ etiam magnitudinis, vt regionem quoque Planetariam totam, atque integram æquare videretur. Sed nimirùm, optime Vir, cùm ip&longs;e cau&longs;&longs;am reticeas, cur candelæ flamma appa­reat per noctem adauctior; quòd &longs;agacitas illa tua, quan­tum coniicere par e&longs;t, difficultatem prouiderit, quæ ex­citari in vulgarem cau&longs;&longs;æ explicationem pote&longs;t; non ea mihi tamen fuit prætermittenda, quæ e&longs;t probabi­li&longs;&longs;ima vi&longs;a, vt præoccupando declarare po&longs;&longs;em, quod iam rogas me, vnde-nam putà colligam, Solem è Fixis con&longs;pectum po&longs;&longs;e apparere æqualem regioni Planeta­riæ, &longs;icque maiorem, quàm heinc videri. Siquidem conatus idem explicare ex cau&longs;&longs;a vulgò reddita, vi&longs;us mihi ip&longs;i ridiculus &longs;um ob illius inanitatem. Ecce enim dicere &longs;olent, aërem proximè circum&longs;tantem eâ vehe­mentiâ illu&longs;trari ob halituo&longs;as qua&longs;dam parteis è flamma con­tinuò diffugienteis, vt computetur in eandem flammam, parti­bus videlicet illis factis ad&longs;pectabilibus ex&longs;i&longs;tenti oculo procùl, & in minore lumine; cùm è vicino, ab eximio flammæ &longs;plen­dore occultentur. At quomodo probare valeant e&longs;&longs;e has halituo&longs;as parteis illu&longs;trationis eius capaceis, vt totum aëreum &longs;patium, in quo &longs;unt, efficiant non minùs illu­&longs;tre, quàm flammam? Nam non negabunt profectò flammam e&longs;&longs;e centies, aut etiam millies &longs;plendidiorem eo &longs;patio, quod ip&longs;am circum&longs;tat ad vnum, aut ad plu­reis palmos. Itaque dum procùl &longs;pectamus candelam, oporteret medium flammæ apparentis, &longs;iue quod ex vera e&longs;t flamma &longs;plendidius e&longs;&longs;e, ni&longs;i millecuplò, at cen­tuplò &longs;altem (imò, vt ampliùs largiar, &longs;altem decuplò) quàm amplitudinem circum&longs;tantem: & nihilominùs tota illa flamma apparet e&longs;&longs;e vniu&longs;modi, &longs;eu æquè lu­cida tam &longs;ub medium, quàm ad extrema. Quod aiunt verò illas parteis fieri è longinquo adfpectabileis in minore lumine: nonne & ip&longs;a vera flamma in eodem lumine videtur? Quid ergo e&longs;t cau&longs;æ, cur luce illarum par­tiùm cominùs exili (imò ad ip&longs;um &longs;en&longs;um nulla) acci­piente incrementum, ip&longs;a quoque lux veræ flammæ eadem proportione non accipiat: &longs;icque idem &longs;emper di&longs;criminis fit, &longs;iue ex longinquo &longs;iue ex propinquo videatur? Quod autem dicunt, illas è vicino ab eximio flammæ splendore oc­cultari: quî pote&longs;t quæ&longs;o intelligi, vt occultentur ab eo &longs;plendore, à quo habent, vt &longs;plendeant, ad&longs;pectabile&longs;­ve, vt contendunt, fiant. Nam quod vulgò quidem etiam dicunt, lumen maius occultare, obfu&longs;care, aut obli­terare minus: id minùs verè dicitur; fit enim potiùs ex vtróque compo&longs;ito lumen inten&longs;ius: tamet&longs;i, quæ vi&longs;us hebetudo e&longs;t, di&longs;cerni gradus non valeant, qui ab vtró­que conferuntur. Quòd in&longs;uper lucidum minus cum maiore comparatum vi&longs;ibile fiat non propè, &longs;ed procùl: id probabile fieret, &longs;i &longs;pectato procul minore lucido, ma­ius abe&longs;&longs;et, nec iuxtim foret; at &longs;i vtrumque &longs;imùl vi­deatur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt proportione debilitationis ob &longs;patium &longs;eruata, tam procùl, quàm propè videri non po&longs;&longs;it. Et quid heic contingat, experiri vis? Iube oc­cultari præcisè flammulam candelæ non circum&longs;tans &longs;patium: deberes adhûc videre &longs;patium perinde prorsùs lucidum, intercepto &longs;olùm qua&longs;i hiatulo, propter flam­mam deficientem: at procùl &longs;anè erit, vt videas. Iube aliunde occultari totum circum&longs;tans &longs;patium, adeò vt &longs;ola flammula foramine facto libera videatur; deberet tum ea flammula non maior videri, &longs;ed minor, pro ra­tione di&longs;tantiæ: & tamen procùl aberit, vt contractio­rem videas, & non maiorem potiùs, ac perinde prorsùs, vt libero &longs;patio. Ni&longs;i verò i&longs;tud non arguit aliam fui&longs;&longs;e t fainomqu, quàm halituo&longs;as illas parteis in &longs;pa­tium circum&longs;tans diffugienteis, requirendam cau&longs;­&longs;am?

XXXIX. Itaque aliam requi&longs;iui (affectionem putà in pupilla, acretina) quæ vt effectui in candela ap­parenti congrueret, ita lucidis omnibus, quorum &longs;pe­cies noctu incre&longs;cit, accommodari congruè po&longs;&longs;et. Hu­iu&longs;modi maximè &longs;unt tam Luna, quàm Stellæ, &longs;eu Errantes, &longs;eu Inerrantes: nam Lunæ quidem diametrum non &longs;emel ob&longs;eruauimus octaua propè &longs;ui parte noctu, quàm interdiù maiorem: Veneris vero diametrum multis maiorem vicibus; & Iouis con&longs;imiliter (quippe qui fuerit etiam nobis &longs;æpenumerò ob&longs;eruatus inter­diù) con&longs;tatque vniuersè Stellas cæteras, cùm interdiù &longs;int incon&longs;picuæ, in gruente tamen crepu&longs;culo æger­rimè primùm ob exilitatem videri, ac deinde magis, magi&longs;que, dum &longs;en&longs;im grande&longs;cunt, vi&longs;ibileis fieri. Quæ&longs;o verò i&longs;ta-ne valeant ad halituo&longs;as aliquas par­teis, quæ vt à flamma, &longs;ic à Luna, Stelli&longs;que diffugiant, referri; & non potiùs ad vberiorem tum pupillæ dila­tationem, tum impre&longs;&longs;ionem retinæ factam, donec oculus in tenebris degit? At hæc tamen cau&longs;&longs;a, in-quies, quid ad Solem? Pote&longs;t-ne oculus in Solem re&longs;­pectans cen&longs;eri e&longs;&longs;e in tenebris? Pote&longs;t-ne Solem noctu videre? Re&longs;pondeo po&longs;&longs;e haud-dubiè; neque id ha­bendum e&longs;&longs;e Paradoxum; quatenus id fore intelligi­tur, cùm oculus demùm eâ fuerit diftantiâ, è qua Sol non maior, quàm vna Stellarum appareat, & è qua pro­inde non tenebras magis, quàm Stellarum vna di&longs;cu­tiat, neque oculum magis proinde per&longs;tringat. Ex quo fit, vt dum ex me quæris, vnde colligam Solem ex immen&longs;a illa di&longs;tantia non modò vi&longs;um iri maiorem, quàm appareat no­bis vicinioribus, &longs;ed etiam tantæ magnitudinis, vt toti regioni Planetariæ exæquetur? Rogem te, attendas, cur ex me id quæras. Nam cùm ego quidem profitear vi&longs;um iri Solem ex illa di&longs;tantia, qua&longs;i vnam aliquam Stel­lam heinc vbi degimus con&longs;pectam; neque dico &longs;anè, neque colligo vi&longs;um iri nobis maiorem, quàm vici­nioribus iam videatur. Et tamet&longs;i dicam vi&longs;um iri tan­tum, quantum Orbem magnum, in&longs;ignemve portio­nem regionis Planetariæ; cau&longs;&longs;a e&longs;t, quia ex eadem di&longs;tantia totus Orbis magnus non maiore appareret amplitudine, quàm heinc appareat vna Stellarum cum circumfu&longs;is corpu&longs;culo radiis. Tu verò &longs;ic interrogas, vt &longs;i cen&longs;erem ex ea di&longs;tantia tum magnum Orbem appariturum eiu&longs;dem, qua propè amplitudinis; tum Solem non modò maiorem, quàm heinc con&longs;piciatur; &longs;ed etiam quantus Orbis magnus ex Marte, v. g. aut Ioue con&longs;piceretur, appariturum. Quòd verò &longs;ic in­terrogas, eo permotus argumento, quòd con&longs;tet Lu­nam, ac Martem, ip&longs;umque etiam Solem quò propiùs acce­dunt ad nos, eò maiores con&longs;pici; quò longiùs ab&longs;cedunt,minores: vides rem e&longs;&longs;e incohærentem. Etenim agitur hoc loco de incremento in lucidis facto non ratione di&longs;tantiæ, &longs;ed ratione ob&longs;curitatis. Neque enim re­quiritur, cur Mars v. g. dum e&longs;t perigeius, terri&longs;ve pro­pinquior, appareat maior, quàm apogeius, &longs;eu à terris remotior, & in eodem quidem tenebrarum gradu: &longs;ed cur in eadem propinquitate, aut in eadem remotione maior, & minor appareat, prout in variis gradibus ob­&longs;curitatis con&longs;picitur; vt claro adhûc crepu&longs;culo, & no­cte iam facta profunda. Quare & ad hoc non ad il­lud &longs;imilitudo candelæ facit; & ad hoc, non verò ad illud, quam cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e prætermittendam cen&longs;ui&longs;ti, referenda fuit.

Qua mente, & quatenus ex motu Terræ Æ&longs;tus maris dedu­ctus: &, Po&longs;&longs;e exinde explicari varietates, quæ tam perÆquinoctia, & Solstitia; quàm per Plenilunia, & Nouilunia contingunt.

XL. Verba tua deinde &longs;unt, Dicis, atque audacter affirmas Galileum ex aßignatis Telluris motibus ita Maris æ&longs;tum expo&longs;ui&longs;&longs;e, vt videatur denique cau&longs;&longs;am eius germa­nam adinueni&longs;&longs;e. Quàm bene e&longs;t verò, quod verbo vi­deatur temperaui &longs;ententiam; ne dicere po&longs;&longs;es me id non tantum audacter, verùm impudenter quoque affir­mare! Certè, religio&longs;i&longs;&longs;ime Vir, &longs;i me bene no&longs;ti, lon­gi&longs;&longs;imè ab&longs;um, vt in hi&longs;ce rebus, aut &longs;imilibus quid­piam a&longs;&longs;eueranter dicam; tantum à me abe&longs;t, vt faciam audacter. Nam & tamet&longs;i con&longs;uetudo loquendi non &longs;emper patiatur, vt caueam, ne a&longs;&longs;erere videar aliquid (quod ne Socrates quidem &longs;e cauere profe&longs;&longs;us e&longs;t, wo\ shqas, kai\ ai)epishmssgs g)nakasme/nos) id tamen &longs;emper te&longs;tatum volo, quæcumque mea phra&longs;is &longs;it, eam mihi in&longs;idere mentem, vt nihil planè tanquam verum, & indubitatum affirmem, &longs;iue plu&longs;­quàm probabile, veri&longs;imileve profitear. Quantò verò magis hoc loco id volui; vbi &longs;ententiam non tam pro­priam, quàm alienam expo&longs;ui! Heinc & quæ dicere iam pergo, non vt propugnans &longs;ententiam, quæ mihi rata fixa &longs;it: &longs;ed tanquam tentans quid iuxta ip&longs;am &longs;it vero &longs;imile, in&longs;inuo: & dum tu &longs;ubdis, ne&longs;cire te, an ex tarditate ingenij tui, an aliunde accidat, vt longè aliter, quàm ego, hactenus hac in re &longs;en&longs;eris: id &longs;ic accipio, qua&longs;i velis non me &longs;entire &longs;ecus, quàm te, quod ad rem ip&longs;am at­tinet; &longs;ed quod ad ea, quæ opinioni de motu Terræ &longs;unt con&longs;entanea. Non e&longs;t profectò interim, cur vl­lam in te &longs;u&longs;piceris tarditatem ingenij: ego illam in me recipio, qui agno&longs;co me non potui&longs;&longs;e ex tot opi­nionibus aliis, quæ hac de re circumferuntur, aliquam deprehendere, quæ non videretur, quàm i&longs;ta nugacior. Gratum feci&longs;&longs;es, &longs;i in&longs;inua&longs;&longs;es ecquæ-nam tibi proba­tior foret: &longs;pes enim fui&longs;&longs;et quidpiam tua dignum &longs;o­lertia cogno&longs;cendi. Nam quod ais quidem Galileum cogi in &longs;ocietatem cau&longs;&longs;æ Lunam ad&longs;ci&longs;cere, non au&longs;im ita interpretari, qua&longs;i tu proptereà totum hunc effectum, aut quæ &longs;unt certè sumww/ma illius præcipua, referas in Lunam. Vtcumque &longs;it, id me permouit, Tum, quòd vi&longs;um fuerit admirabile, duplicem e&longs;&longs;e &longs;ingulis diebus a quæ affluxum, & refluxum, vt duplex e&longs;t &longs;in­gulis diebus in motu Telluris inæqualitas (nempe tran&longs;eunte eadem parte &longs;emel quidem ex &longs;tatu æqua­bili in celeritatem, &longs;emel ex eodem in tarditatem, prout in ea motus diurnus, & annuus &longs;emel con&longs;pirant, &longs;emel abnuunt). Tum quòd aliunde vi&longs;um fuerit non po&longs;&longs;e aquam ob fluiditatem, & in cauitate Terræ continen­tiam, non &longs;ic fluere, & refluere, &longs;i contingeret ip&longs;am Terram tanquam vas moueri, & inæqualiter moueri: imò & non po&longs;&longs;e iteratò po&longs;teriore dici parte non ef­fluere, ac refluere proprio pondere; &longs;i &longs;emel priore ef­fluxerit, & refluxerit vi incre&longs;centis celeritatis. Licet quippe omnium deinde huius motus circum&longs;tantia­rum non videretur perinde e&longs;&longs;e, aut fieri cau&longs;&longs;a explo­rata: non ideò tamen vi&longs;um e&longs;t generalem cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e reiiciendam; &longs;ed quicquid e&longs;&longs;et difficultatis referen­dum e&longs;&longs;e ad difficultatem perueftigationis; & dum &longs;pes e&longs;&longs;et, vt &longs;ingula di&longs;quirerentur &longs;crupulo&longs;iùs, ac inueni­rentur fœliciùs; e&longs;&longs;e videri magni ducendum, quòd &longs;ecta e&longs;&longs;et veluti glacies, quam deterere &longs;olum &longs;uper­e&longs;&longs;et. Ac &longs;i fui&longs;&longs;et quidem aliqua opinio, quæ cau&longs;­&longs;am pari nece&longs;&longs;itate cum effectu &longs;uo coniunctam mon­&longs;tra&longs;&longs;et, illi primas potiùs tribuendas cen&longs;ui&longs;&longs;em; at, quæ mea fuit tarditas, talem e&longs;&longs;e nullam per&longs;pexi.

XLI. Succedunt hæc verba, Imprimis enim ignorare te non arbitror, etiam ex illis motibus cau&longs;&longs;am &longs;ufficientem non reddi, cur circa Æquinoctia æ&longs;tus fiant adeò magni præ cæteris; cùm illis temporibus vix inæqualitas vlla in Telluris motu appareat; & quæ minima in punctis Æquinoctialibus notatur, non &longs;ubitò, aut vna tantum die exoritur, &longs;ed paulla­tim, diuturnóque tempore accre&longs;cit: cùm æ&longs;tus illi tamen non ita &longs;en&longs;im, & &longs;ucceßiuè v&longs;que ad aliquem maximum accre&longs;-cant, parique deinde &longs;ucceßione paullatim decre&longs;cant; nec maiores item eo tempore æ&longs;tus fiant, quo Tellus in punctisÆquinoctialibus con&longs;tituta, maiorem illam inæqualitatem patitur: &longs;ed in plenilunio &longs;olùm proximè in&longs;equente. Et fui&longs;ti tu &longs;anè arbitratu tuo in meam ignorantiam in­dulgens; qui etiam ignoro, quæ tu heic a&longs;&longs;umis. Nam primùm quidem, non e&longs;&longs;e quoddam paullatim factum in­crementum; &longs;ed repentè maximos æstus in Plenilunio Æqui­noctium con&longs;equente contingere, hoc e&longs;t, quod neque ob&longs;eruaui, neque ab alio quoquam accepi: cùm potiùs, vt æ&longs;tus &longs;pectati per quadranteis men&longs;is, minimi circa quadraturas, maximi circa &longs;yzygias, &longs;en&longs;im per inter­ceptos dies, & maximi ex minimis, & minimi ex ma­ximis euadunt; ita &longs;i &longs;pectentur per quadranteis anni, audierim &longs;emper minimos fieri circa tempora inter cardines tempe&longs;tatum media; maximos circa cardines (ac præ&longs;ertim Æquinoctialeis) per tempora autem in­tercepta maximos &longs;en&longs;im ex minimis, minimos ex ma­ximis fieri: quantumcumque per aliquos dies ab&longs;que apparente incremento, tam &longs;ub quadraturas, & &longs;yzy­gias, quàm &longs;ub Æquinoctia, Sol&longs;titiáque e&longs;&longs;e videan­tur. Deinde, e&longs;&longs;e maximos æ&longs;tus qua&longs;i alligatos Plenilunio proximè, primúmve post Æquinoctium contingenti, hoc e&longs;t mihi &longs;eu iuxta propriam, &longs;eu iuxta alienam experien­tiam nouum; cùm con&longs;tare potiùs videatur idem Noui­lunio, quod & Plenilunio competere iuris; & neque facto paulò ante Æquinoctium Plenilunio, ex&longs;pecte­tur ferè po&longs;t men&longs;em Plenilunium con&longs;equens, vt ma­ximi in eo &longs;int æ&longs;tus: neque non &longs;int æ&longs;tus maiores Plenilunio, Nouilunióque ante Æquinoctium proximè contingente, quàm contingente procùl po&longs;t ip&longs;um. Quòd tales porrò æstus non contingant ex&longs;istente Terra in ip&longs;is æquinoctialibus punctis, ideò e&longs;t, quia cau&longs;&longs;a, quæ varietatem in ip&longs;is creat, neque &longs;ola e&longs;t, neque per dies aliquot variatur &longs;en&longs;ibiliter: &longs;ed &longs;uperuenit illa cau&longs;&longs;a alia, varietatis &longs;cilicet men&longs;truæ, quæ, quòd in Plenilu­niis, Nouilunii&longs;que potenti&longs;&longs;ima &longs;it: ideo illi coniuncta æ&longs;tus maximè &longs;en&longs;ibileis creat. Quòd verò, cau&longs;&longs;a &longs;uf­ficiens exinde reddatur, cur tunc æstus fiant adeò magni præ cæteris: ex eo e&longs;t, quòd vtraque cau&longs;&longs;a tunc temporis vigeat: cùm aliàs in ip&longs;o Æquinoctio (ni&longs;i ca&longs;u quo­dam) vigor Plenilunij, Nouiluniive non &longs;it; aut in Ple­nilunio, Nouiluniove, vigor Æquinoctii. Quòd dicis cau&longs;&longs;am minimam, quæ ad v&longs;que Æquinoctium paul­latim incre&longs;cat, ab illo paullatim decre&longs;cat: &longs;atis e&longs;t ta­men, vt coniuncta cau&longs;&longs;æ &longs;olitæ, hoc e&longs;t men&longs;truæ, effectum intendat. Congruum certè e&longs;t, vt &longs;i vniuersè motus diurnus æ&longs;tum creat, ob inæqualitatem &longs;ibi ex motu annuo &longs;uperuenientem; alteratum creet, ob &longs;uper­uenientem &longs;pecialem inæqualitatem ex ductu per Zo­diacum: quatenus vbi ille e&longs;t maximè obliquus, nempe ad ip&longs;um Æquatorem, motus diurnus, qui e&longs;t &longs;emper directè ad ortum, maximè reprimitur, hoc e&longs;t cohibe­tur, ne ver&longs;us ortum protendatur.

XLII. Pergis, Ex imaginariis illis motibus cau&longs;&longs;am non reddi, cur in Pleniluniis Mare vehementiùs æ&longs;tuet, quàm tem­poribus reliquis. Verùm imprimis nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am reddere illius effectus, quem verum e&longs;&longs;e mini­mè con&longs;tet: &longs;anè enim quæcumque &longs;it aliquorum opinio, ob&longs;eruata tamen non de&longs;unt, quæ probent non modò in India, de qua &longs;tatim loqueris, &longs;ed in ip&longs;a quoque Europa e&longs;&longs;e Noui-lunareis æ&longs;tus Pleni-lunarib9 &ecedil;&longs;tuo&longs;io­res. Deinde, vbi fuerit conce&longs;&longs;um, æ&longs;tuare vehementiùs Mare Pleniluniorum temporibus; cau&longs;&longs;a ex illis moti­bus reddi poterit non prorsùs incongrua. Siquidem vtcúmque huiu&longs;modi motus imaginarii &longs;int; &longs;i veri tamen &longs;upponantur, declarari pote&longs;t ex illis, cur in Pleniluniis inæqualitas &longs;en&longs;ibilior, fiat, quàm in No­uiluniis. Cùm enim Luna &longs;upponatur, qua&longs;i Terræ pe­di&longs;&longs;equa, & dum circumducitur illi motu men&longs;truo, ip&longs;um interim motu annuo indiuiduè concomitans; efficitur, vt qua&longs;i totale cum ip&longs;a mobile habeatur, quod vna, atque eadem cau&longs;&longs;a motu annuo circum­ueheat: eo modo, quo Lunulas quatuor ip&longs;ius Iouis pedi&longs;&longs;equas habere licet qua&longs;i vnum cumip&longs;o Ioue mo­bile, prout dum illi &longs;pecialibus circumducuntur perio­dis, cùm illo tamen indiuiduè mouentur per Zodia­cum, & ab eadem cau&longs;&longs;a motu illo duodecennali cir­cumferuntur. Quare & &longs;upponendo Solem e&longs;&longs;e ge­neralem motorem, qui &longs;ibi ip&longs;i circumductus eo mo­tu, quem Maculæ mon&longs;trant, Planetas omneis radiis qua&longs;i magneticis circumrapiat, & propiores quidem velociùs, remotiores &longs;egniùs ab&longs;oluere circuitus cogat: nece&longs;&longs;e erit, vt Luna ex&longs;i&longs;tente oppo&longs;ita, &longs;icque di­&longs;tantiore à Sole, quàm Terra, mobile ex vtraque factum abripiatur radio, qui &longs;it, quam Luna ex&longs;i&longs;tente coniuncta, Solique propiore, prolixior. Et quia tunc Luna &longs;e habet, qua&longs;i plumbum pen&longs;ile, quod vibratur &longs;egniùs, &longs;i ap­pendatur ip&longs;i plumbulum, propter quod euadat &longs;en&longs;i­le prolixius: idcircò oportet tunc Terra &longs;e motu annuo qua&longs;i vibratam, moueri &longs;imiliter &longs;egniùs. Ac &longs;i, cùm Luna quidem e&longs;t Soli coniuncta, Terra eódem redu­ceretur, & radius vtramque abripiens efficeretur tan­tumdem breuior, nece&longs;&longs;e foretip&longs;am tantumdem cir­citer moueri celeriùs; eo modo quò plumbum, dum fi­lum contrahitur, breuiu&longs;que fit: at quia Terra &longs;emper con&longs;i&longs;tente in eadem di&longs;tantia, Luna citrò acta, ip&longs;am nihilo retrahit, neque radium breuiorem facit: eapro­pter non videtur motus tam accelerari &longs;en&longs;ibiliter, do­nec Luna coniungitur, quàm retardatur, dum opponi­tur Soli. Quia verò intereà Luna &longs;e&longs;e habet, qua&longs;i plumbulum illigatum filo, à quo plumbum dependet; eamobrem, vt tunc plumbulum facit vibrationes ali­quantulùm celeriores, quatenus & ip&longs;um dependens à filo breuiore appetit vibrari celeriùs, &longs;icque eò facit, vt plumbum referatur ocyus; ita pote&longs;t Luna præ&longs;tare, vt Terra non-nihil acceleret cur&longs;um: quanquam hære­&longs;cendum in i&longs;tis non e&longs;t: &longs;ed adnotandum potiùs, quod ais Galileum cogi ad&longs;ci&longs;cere in &longs;ocietatem Lunam,non eò &longs;pectare debere, qua&longs;i ille adci&longs;cat vllum è cæ­lo in&longs;luxum, &longs;iue occultam qualitatem, vti vulgò faciunt, qui ad Lunam confugiunt; &longs;ed qua&longs;i a&longs;&longs;umpta vniuersè motus Terræ inæqualitate, pro generali æ&longs;tus cau&longs;&longs;a, cohærenter faciat, dum ex motu Terræ, prout e&longs;t cum motu Lunæ indiuiduus, &longs;pecialem cau&longs;&longs;am re­petit &longs;pecialis inæqualitatis.

Po&longs;&longs;e & varietates alias ad locorum &longs;itus: & acce&longs;&longs;us re­tardationem, quæ dietim fit, ad motum Lunæ men&longs;truum, (quatenus e&longs;t idem cum diurno Telluris) referri.

XLIII. Pergis adhûc; Neque profectò &longs;tatim acquie&longs;­cit animus, cùm ad ea, quæ aliter explicari nequeunt, vno verbo re&longs;pondetur, hæc, & &longs;imilia ex particularibus locorum affectionibus oriri. Porrò i&longs;tud non re&longs;pondetur, quod &longs;pectat ad ea generaliora accidentia, quæ &longs;unt omnium Marium, ac &longs;peciatim Indiæ, Europæque communia: cuiu&longs;modi e&longs;t vehementia æ&longs;tus, tam in Sol&longs;titiis, & Æquinoctiis, quàm in Nouiluniis, Plenilunii&longs;que in­ten&longs;ior: &longs;ed quod &longs;pectat ad accidentia, quæ locorum Terræ particularium propria cùm &longs;int; quidni cau&longs;&longs;as habere proprias ex particularibus locis po&longs;&longs;int? Vt enim dum nauicula aquæ &longs;emi-plena &longs;upra lacum pla­cidum inæquabiliter mouetur, ip&longs;a aqua fluit, ac re­fluit vniformiter, pro vniformitate inæqualitatis, &longs;i nauicula quidem in interiore circumductu vniformi­ter deflexa, politaque ex&longs;titerit; Pari modo, &longs;i totum Mare vna quadam Terræ cauitate ab occa&longs;u in ortum producta, æquabiliterque deflexa contineretur, illius fluxus, atque refluxus vniformiter fieret, quod attinet quidem ad illa generaliora accidentia. At quia, &longs;i na­uicula deflexionem lateralem habeat variis protubera­tionibus, depre&longs;&longs;ionibu&longs;que difformem; & ex fundo ad &longs;uperficiem, &longs;iue etiam altiùs, a&longs;&longs;urgant varij &longs;tipi­tes tenuïores, cra&longs;&longs;iores, & ambitum quoque variè re­cedentem, extuberantemque habentes; ob&longs;eruabis aquam, dum fluet, ac refluet, admirabileis pati varieta-tes, tam ad ip&longs;a latera, quàm ad &longs;tipites interceptos; ne­que aliò commodiùs has varietates referes, quàm ad varietatèm, qua aqua tam ad latera, quàm ad medium variè allap&longs;a interpedictur: Pari ratione, quoniam Terra capacitatem illam &longs;uam varianti&longs;&longs;ima varietate, ob promontoria, &longs;inus, freta, i&longs;thmos, in&longs;ulas, cher&longs;o­ne&longs;os, & alia id genus pa&longs;&longs;im occurrentia affectam &longs;ortitur: nihil &longs;anè dici videtur commodiùs, quàm mi­rabilem illam varietatem, quæ in quotidiano fluxu, & refluxu ad particulareis oras ob&longs;eruatur, referendam e&longs;&longs;e ad varietatem ip&longs;arum orarum, &longs;iue littorum, tam in continentibus, quàm in In&longs;ulis occurrentium. Ni­mirùm prout littora properantem aquam in ortum, occa&longs;umve, &longs;iue è regione, &longs;iue obliquè excipiunt; & &longs;iue directò accedentem, &longs;iue deflexione à littoribus antecedentibus affectam; & &longs;ui &longs;itu &longs;iue directo, &longs;iue flexuo&longs;o, &longs;inubu&longs;que, ac promontoriis magnis, paruis, raris, crebris, regularibus, irregularibus interrupto; & tractu &longs;iue longo, &longs;iue breui, &longs;iue &longs;ingulari, &longs;iue repeti­to; & fundo &longs;iue plano, &longs;iue prono, &longs;iue alueo&longs;o, &longs;iue &longs;copulo&longs;o, &c. nece&longs;&longs;e e&longs;t aquam diuer&longs;i&longs;&longs;imos acci­pere motus. Quod certè in fluminum ripis ob&longs;eruare in promptu e&longs;t, heic nempe aquam leniter, illeic rapidè fluere; heic abire rectà, illeic torqueri in vortices; heic vndulare, illeic &longs;pumare; & id genus &longs;imilia; idem pro­portione &longs;eruata con&longs;entaneum e&longs;t fieri, vti & reuerâ ob&longs;eruatur fieri, in ip&longs;is littoribus Maris.

XLIIII. Pergis denique; Sed vide etiam, &longs;i placet, an ip&longs;emet quotidianus maris æ&longs;tus duplex, &longs;atu ex quotidia­na Telluris motione explicetur. Nam cùm Tellus vigintiquatuor horarum spatio proximè reuolui &longs;upponatur; nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt quæ partes hoc momento celeriùs, tardiu&longs;ve moueri inci­piunt, iterùm po&longs;t horas viginti quatuor &longs;imili celeritate, aut tarditate moueantur, vt manife&longs;tum e&longs;t. Si hæc igitur di­uer&longs;itas motus cau&longs;&longs;a e&longs;&longs;et quotidianorum æ&longs;tuum, deberent præcisè po&longs;t horas viginti quatuor recurrere, cùm vnâ ferè horâ quotidie tardiùs recurrant. Quò fit, vt &longs;ingulis men­&longs;ibus tunc mare maximè quie&longs;cat, cùm habita ratione motus Telluris &longs;ummè feruere deberet; & contrà, tum vehementer ferueat, cùm illud paccatè quie&longs;cere oporteret. Verùm vno verbo in&longs;inuatum e&longs;t in Epi&longs;tolis naturam aquæ flui­dam ob&longs;tare, ne aqua circumferatur tam facilè, ac reli­qui globi compacta natura. Quippe cùm motus re­liqui globi non exqui&longs;itè obfecundet (&longs;cilicet, &longs;i ob­&longs;ecundaret, nullus æ&longs;tus ex&longs;i&longs;teret) ideò nece&longs;&longs;e e&longs;t eius motum fieri non-nihil retardatiorem, & men&longs;urâ quidem tarditatis acceptâ ex portione motus Lunæ men&longs;trui addita diurno Telluris, quatenus ab ip&longs;o de­pendet, imò idem reipsâ e&longs;t. Quia enim, vt Sol &longs;ibi ip&longs;i intra dies proximè viginti &longs;eptem circumductus Ter­ram vnà circumvehit, &longs;ed &longs;egniùs tamen in&longs;equentem, & non-ni&longs;iintra annum ab&longs;oluentem circuitum, pro­pter diffu&longs;iores, pauciore&longs;que radios, qui cùm in Ve­nere, & Mercurio confertiores &longs;int, circuitus in ip&longs;is faciunt celeriores: &longs;ic Terra &longs;ibi circumducta intra ho­ras viginti quatuor, Lunam circum &longs;e abripit, &longs;ed &longs;e­gniùs tamen ob&longs;equentem, & non-ni&longs;i intra men&longs;em, ab&longs;oluentem circuitum, qui ab&longs;olueretur haud-dubiè celeriùs, &longs;i confertiores radios exceptura, circum ferretur propiùs: Ideò, vt motus Terræ annuus e&longs;t veluti com-po&longs;itus ex pluribus portionibus plurium reuolutionum Solis, pote&longs;tque adeò non alius ab ip&longs;o Solis motu cen&longs;eri: &longs;ic motus Lunæ men&longs;truus contextus intelli­gitur ex pluribus portionibus reuolutionum diurna­rum Telluris: pote&longs;tque adeò idem e&longs;&longs;e cum diurno motu intelligi. Heinc autem fit, vt quia Terra, ac Lu­na pro vno totali mobili habentur (quod paulò antè dictum e&longs;t) idcircò alteratio, quæ motui annuo adue­nit ex intermi&longs;tione diurni, non &longs;it præcisè accipienda quatenus diurnus &longs;olius Terræ e&longs;t proprius, &longs;ed quate­nus e&longs;t ip&longs;i cum Luna communis. Et quia propter hanc communionem efficitur, vt motus diurnus non &longs;it integer accipiendus, ni&longs;i po&longs;tquàm non modò Ter­ra ex meridiano quopiam digre&longs;&longs;a ad eundem meridia­num redit, &longs;ed po&longs;tquàm ip&longs;a etiam Luna meridianum eundem repetit: inde e&longs;t, cur Luna illum dietim repe­tente, vnâ prope hora, &longs;eu quatuor quintis horæ tar­diùs; cur, inquam, alteratio illa, atque adeò æ&longs;tus con­tingat dietim tanto tempore: quatuor &longs;cilicet horæ quintis tardiùs. Prætereo autem, cùm Luna ad datum meridianum eádem diei hora, ni&longs;i po&longs;t men&longs;em non redeat, excur&longs;us tamen, & recur&longs;us maris eadem hora po&longs;t dies quindecim in&longs;taurari; quòd ij geminentur in dies &longs;ingulos, ac eadem hora eueniant, non modò cùm Luna e&longs;t nobis in mendiano &longs;upra horizon­tem, &longs;ed etiam cùm infià, in meridiano Antipodum. Adeò proinde, vt dici po&longs;&longs;it, quemadmodum Luna intra men&longs;em apparet reuolui circa Terram vna vice minùs, quàm Sol; ita Mare affluere, & refluere duabus vicibus minùs, quàm afflueret, ac reflueret, ab&longs;que illa retar datione. Prætereo quoque hanc retardationem, quatenus ex aquæ &longs;luore, lentoréque &longs;imùl dependet, confirmari po&longs;&longs;e videri ex con&longs;imili retardatione aëris, de qua in Epi&longs;tolis dictum; cùm ventus illo continuus, & æquabilis ab ortu in occa&longs;um, quem experiuntur nautæ in alto, non videatur po&longs;&longs;e explicari commodiùs quàm ex retardatione aëris, ob fluiditatem &longs;uam inca­pacis, qui con&longs;equatur præci&longs;e motum Telluris conti­nuum, & æquabilem ver&longs;us ortum. Quo modo quo­que dici po&longs;&longs;et reciprocatione cariturum Mare, futu­rum que motum eius in occa&longs;um continuum, & æqua­bilem, &longs;i Terræ qua&longs;i nucleus e&longs;&longs;et exqui&longs;itè rotundus, maréque e&longs;&longs;et illi circumfu&longs;um, neque incurreret in littora, ver&longs;us quæ elatum, effluere, reflueréque cogere­tur. Prætereò & id genus alia; cùm his denique &longs;it fa­ciendus modus.

XLV. Itaque Finem iam tandem facio; agno&longs;cens me reuerâ eum, quem debui, modum non tenui&longs;&longs;e. Et con&longs;titueram quidem initio non-ni&longs;i pauca re&longs;ponde­re ad &longs;ingula præclaræ tuæ Di&longs;qui&longs;itionis capita: &longs;ed ne&longs;cio, quo pacto abreptus, ita &longs;en&longs;im ab in&longs;tituto, in­cœptoque rece&longs;&longs;erim, vt eua&longs;erim denique in hanc, quam vides, prolixitatem. Fortè, me quoque pecca&longs;&longs;e putes aduer&longs;us leges vrbanitatis, cùm ab v&longs;que literis datis nihil Re&longs;pon&longs;i habueris, ni&longs;i po&longs;t exactum iam men&longs;em: at partim cau&longs;&longs;am initio dixi, partim ecce propalàm facio, cùm tibi i&longs;tam quaternionum, folio­rumque &longs;eriem obiicio. Quicquid id &longs;it rei, Tu &longs;ic ac­cipe, qua&longs;i voluerim &longs;pontaneam illam affectus tui te&longs;ta­tionem te&longs;tatione con&longs;imili, & cum fœnore quo-dam, compen&longs;are. Quod dignaris mihi ad calcem &longs;in­gularium ingenij tui parturitionum copiam offerre, id nimiæ bonitatis e&longs;t, quam vt experiri non mereor, &longs;ic &longs;ollicitare non au&longs;im. Operam tamen daturus &longs;um, vt itinere i&longs;tâc in&longs;tituto, cùm Deo bene propitio in Prouinciam breui regrediar, tum coràm agam quas de­beo gratias, tum coràm fiam particeps, quorum e&longs;&longs;e videbitur communicatio non importuna. Si quid &longs;upererit, cùm deinceps in Patria conquie&longs;cere dabitur, beabis me, quicquid me voles. Tu intereà rogatus perge, quod vltrò cœpi&longs;ti; hoc e&longs;t, ama me, & bene, imò optimè Vale. Pari&longs;iis, VI. Eid. Decembris. M. DC. XLII.

FINIS.

VIRO Nobili&longs;&longs;imo PHILIBERTO DE LA MARE Senatori Diuionen&longs;i, P.GASSENDVS S.

SErò Re&longs;pondeo; nam eccemen&longs;is, ex quo tuæ li­teræ datæ: &longs;ed in cau&longs;&longs;a fuit tum inualetudo, tum prolixa Re&longs;pon&longs;io, cui hoc adtextum &longs;chediolum ha­bes. Eadem vtor excu&longs;atione erga religio&longs;i&longs;&longs;imum, ac eruditi&longs;&longs;imum Patrem. Tu, tamet&longs;i ille, qua e&longs;t boni­tate, admi&longs;&longs;urus &longs;ponte eam e&longs;t; intercede nihilominùs, vt admittat pleniore &longs;ponte. Operam verò imprimis da, vt qui te authore amare me cœpit, me porrò, te quoque promotore, amet. Nimirùm tantus ille e&longs;t vir, vt maximi ducam eius amicitiam, & tibi, cui ip&longs;am debeo &longs;olidam, me &longs;ummoperè ob&longs;trictum agno&longs;cam. Vale. Pari&longs;iis, VI. Eid. Decemb. M. DC. XLII.

SVMMA PRIVILEGII.

IVxta Priuilegium à Rege Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo conce&longs;­&longs;um, cautum e&longs;t, ne quistoto Regnoimprimat, alibi­ve impre&longs;&longs;as diuendat PETRI GASSENDI De Proportione, qua grauia decidentia accelerantur, Epi&longs;tolas treis, præter LVD. DE HEVQVEVILLE, Bibliopolam Pari&longs;ien&longs;em, idque in decennium, &longs;ub &longs;olitis pœnis. Datum Pari&longs;iis 8. April. 1642. Signatum CEBERET.

[Errata not typed]