Delfino, Federico De fluxu et refluxu aquae maris 1559 Venice la delfi_fluxu_024_la_1559.xml 024.xml

FEDERICI DELPHINI, MATHEMATICI PRAESTANTISSIMI, DE FLVXV ET REFLVXV AQVAE MARIS, SVBTILIS ET ERVDITA DISPVTATIOI

Eiu&longs;demDE MOTV OCTAVAE SPHAERAE.

IN ACADEMIA VENETA, M D LIX.

ILLVSTRISSIMO ET REVERENDISS.CARDINALI TVRNONIO &c.

VTINAM, uir præ&longs;tanti&longs;sime, cogitationes hominum uirtute præ­&longs;tantium &longs;edem ac domicilium ita propinquum inuenirent in animis Principum, & eorum, qui opibus abundant, ut ne diuturna peregrinatio, ante quàm ad agendum aggrederentur, uitam eorum termi­naret. atque utinam potius, ut omni benignitate &longs;ubleuandi &longs;u&longs;ten­tandique; &longs;unt, non contra multorum iniuriis uexarentur, multaque;, ab iniquis ad impediendum excogitata, reperirent, quibus in&longs;titutus cum laude cur&longs;us interrumpitur, & omnis ad præclare agendum uia plane præcluditur. non enim earum modo uirtutum copia fioreret ætas no&longs;tra, quæ antiquam exornarunt, atque illu&longs;trarunt; &longs;ed cum ueræ ac diuinæ Chri&longs;tianæ religionis, diuino quodam munere, patefacta co­gnitio &longs;it, qui fons uberrimus e&longs;t, ex quo bona omnia, ex quo ma­nat ip&longs;a felicitas; fructus ferret ita præ&longs;tantes, ut antiquis &longs;æculis longe omnibus antecelleret. propterea uidemus euenire ut, cum in aliqua orbis terrarum parte tanquam ex nubibus huiu&longs;ce corruptæ æta­tis lumen erumpit alicuius magnanimi excel&longs;ique; Principis; omnes probitate ac uirtute præditi, non &longs;ecus atque uolucres, po&longs;t aliquod dierum imbrem, lætæ &longs;olis radios excipientes, madefactas ac di&longs;si­patas pennas exiccant, apteque; conformant, recipiunt animos, eosque; ad illorum nomina per illu&longs;tres orbis terrarum partes ge&longs;tanda, & ad eximias laudes longinquis nationibus &longs;ignificandas in&longs;tituunt. quæ cum omnia, ut e&longs;t non minus prudentia omnique; uirtute, quàm nobilitate, excellens, Federicus Baduarius per&longs;picue uideret, planeque; intelligeret; mentem intendit in eam curam, ut tam multa tamque; grauia, ingenuarum doctrinarum &longs;tudiis aduer&longs;a, nouis con&longs;iliis atque in&longs;titutis, Deo duce, &longs;uperaret: & quemadmodum rapidis flumini­bus, inu&longs;itato impetu extra ripas diffluentibus, ob&longs;i&longs;titur aggeribus multiplici &longs;true lignorum compactis; ita multos in unum cœtum ui­ros coegit, Chri&longs;tiana mente, uitæque; innocentia, & doctrinæ laude in &longs;ignes: quo ex cœtu no&longs;tra exorta e&longs;t Academia: quæ tum in &longs;er­monibus eruditis, ad litteras, aut ad præ&longs;entem rerum humana­narum &longs;tatum &longs;pectantibus, horas collocans, &longs;uaque;, aut aliorum &longs;cripta, uel recentia, uel temporis uetu&longs;tate abdita, ingenio&longs;is cor­rectionibus aut commentariis illu&longs;trans, & ad communem &longs;tudio&longs;o­rum utilitatem diuulgans, &longs;perat edituram &longs;e gentibus exempla ita præclara, ut præ&longs;idiis ita firmis, ubi res po&longs;cere uidebitur, con&longs;titutis, aut ita uitio&longs;is moribus extinctis atque &longs;ublatis, nouam imaginem, nouamque; formam, &longs;i nos tanto munere Deus impertiuerit, orbis ter rarum accipiat. His no&longs;tris con&longs;iliis atque actionibus, minime dubi­tamus, quin & omnes Principes bona mente præditi, & quicunque &longs;ua uirtuti &longs;tudia dediderunt, magnopere faueant. iamque; &longs;atis mani­fe&longs;ta elucere &longs;igna cernimus. ex quo uoluptatem capimus eiu&longs;modi, ut, cum honor qua&longs;i pabulum &longs;it omnium artium, in hoc permanere &longs;tatuamus excellenti in&longs;tituto, donec res ad optatum exitum tota perducatur. Nam quis ita rudi, aut ita demi&longs;&longs;o e&longs;&longs;et animo, qui cum honorificum &longs;ermonem à te, tam egregio Cardinali, tam graui ac &longs;apiente uiro, no&longs;tra cum dignitate habitum, quem nobis rara uirtute uir in&longs;ignis Bernardus Ta&longs;&longs;us narrauit, exaudiret, non &longs;e ip&longs;e acue­ret, non qua&longs;i lima poliret, & ad &longs;ublimem ac nobilem rerum præ­clari&longs;&longs;imarum cupiditatem erigeret? Hæc tua &longs;ingularis humanitas eximiaque; benignitas, uerbis amanti&longs;simis atque graui&longs;&longs;imis decla­rata; tantum habet ponderis, tantamque; uim, ut po&longs;&longs;it nos, pro eo quod ip&longs;i præ&longs;tare po&longs;&longs;umus, in iis actionibus confirmare, quæ ad hanc u&longs;que diem cur&longs;um annorum tuorum, animumque; tuum ita pro­&longs;ecutæ &longs;unt, itaque; muniuerunt, ut multo magis tibi mentes homi­num deuinxerint, clarioremque; tuo nomini gloriam pepererint, quàm ullus unquam Princeps uel immen&longs;a exercituum, prouinciarum, re­gnorum multitudine &longs;it adeptus. quæ quidem eo præ&longs;tantior e&longs;t, eoque; magis expetenda, quòd, cum à uera uirtute fluxerit, perpetuam fore con&longs;tat: quæ uero pendet à terre&longs;tribus rebus, inanis pror&longs;us, cadu­ca, mortalis e&longs;t. Neque tamen hæc tua tantum uerba præbere nobis argumentum exi&longs;times &longs;ummæ tuæ uirtutis, &longs;ummæque; probitatis. nam &longs;i pietas erga Deum infinita, non à te ad fictam &longs;peciem, &longs;ed ad ueram fidem declarata; &longs;i erga inopes immen&longs;a tua benignitas, &longs;em­per ex mi&longs;ericordia, non ex ambitione, deriuata; &longs;i prudentiæ &longs;in­gularis in maximis maximorum Regum negociis, optimo ac laudabili mentis con&longs;ilio, non ob inanem aliquam laudis cupiditatem, exercitata; &longs;i erga omnes, in quibus aliqua modo uirtus eniteat, eximia liberalitas, ad uirtutem, non ad eam, quam aucupantur multi, famam relata; &longs;i erga omnes homines immen&longs;a humanitas, ex benignitate potius, quàm ex animi humilitate, exorta, non &longs;olum te apud ma­ximum Regem tuum, uniuer&longs;amque; Galliam, &longs;umma tua fide, &longs;in­gularique; con&longs;ilio iam per tot annos admini&longs;tratam, tanta in exi&longs;ti­matione, atque auctoritate collocarunt, uerum etiam eos popu­los, qui ob&longs;eruantiam ignorant, ad te tamen non mediocriter ob­&longs;eruandum excitarunt, feceruntque; ut etiam inuidi, te admirentur, omni procul amota & adulatione, & hominum intemperantium at­que improborum iniquitate: quo nos animo decet e&longs;&longs;e, quibus u­na propo&longs;ita uirtus e&longs;t, quique in hac excel&longs;a urbe uiuentes, ocu­lo quidem mentis Principes longe contemplamur, his autem cor­poreis facile cernimus quanta in exi&longs;timatione, atque ob&longs;eruantia &longs;is apud hanc &longs;ereni&longs;&longs;imam, ac &longs;apienti&longs;&longs;imam Rempublicam apudque; hos omnes populos, quibus & nunc & antehac tantarum, quæ in te &longs;unt, uirtutum liberalitate, &longs;imulque; tuæ Maie&longs;tatis illo frui contigit a&longs;pectu, in quo, tanquam in lucidi&longs;&longs;imo cælo, &longs;plendent clari&longs;&longs;ima &longs;idera, uel potius tuæ beatæ mentis puri&longs;&longs;imus pulcherrimusque; Sol. Nec tamen illud prætermittendum uidetur, quòd, cum tam illu&longs;tri editus è &longs;tirpe &longs;is; cum honoribus cunctis, animique; & corporis bo­nis abundes; cumque; tibi, tanta uirtute, tanta innocentia florenti, &longs;i­ne ulla ueneni &longs;u&longs;picione liceat, tanquam monoceroti, ex omnibus potare aquis actionum humanarum; tamen, cum illud e&longs;&longs;e uerum unumque; bonum, quod ad Deum accedit, plane tibi per&longs;ua&longs;eris, ab­ducis te, quantum potes, à cunctis negociis, atque à tot &longs;plendoribus, qui te &longs;equuntur inuitum; nosque; mones exemplo tuo, ut no­&longs;trarum uoluntatum nauem con&longs;ilio regamus, ne illam fallaces ab&longs;orbeant fluctus, in quibus ip&longs;e tam &longs;æpe, tanta tranquillitate, tam fe­lici cur&longs;u nauiga&longs;ti. Con&longs;tantiam ergo tuebimur; eaque; duce, &longs;pera­mus fore, ut aliquando te&longs;tatum apud omnes relinquamus, quem­admodum nemo te omnium, qui uiuunt, uirtute anteit, & à fortu­næ bonis egregie paratus es, ita neminem fore, qui aut iudicii te&longs;timonium illu&longs;trius, aut ueræ erga te præbeat ob&longs;eruantiæ. Quòd &longs;i munus hoc, nunc à nobis ad te mi&longs;&longs;um, minime tibi fui&longs;&longs;e ingratum cognouerimus: non modo iacta e&longs;&longs;e præclara operis à nobis in&longs;tituti fundamenta, uerum aditum etiam aliquem ad &longs;peratam perfectio­nem e&longs;&longs;e patefactum exi&longs;timabimus. Munus ip&longs;um in&longs;igne admodum e&longs;t, tum quia nobili&longs;&longs;imum ac perdifficile continet argumentum, de fluxu &longs;cilicet, & refluxu, aliisque; præterea marinæ aquæ motibus; quæ quàm non aperta, quàm ardua cognitio &longs;it, Ari&longs;totelis, alio­rumque; philo&longs;ophorum indu&longs;tria declarat; &longs;ed etiam quia rationes non uulgares, nec à ueteribus perceptæ, in hoc libro exponuntur. Addidimus autem de motu octauæ &longs;phæræ &longs;ubtilem & eruditam di­&longs;putationem, idque; merito. &longs;i quidem tanti, tamque; uarii maris motus non modo ad Solis Lunæque; cur&longs;um, &longs;ed ad primum etiam mobile re­feruntur. Atque hæc eruditi&longs;&longs;ima, ualdeque; à multis optata &longs;cripta cum in tenebris laterent, forta&longs;&longs;e, paulatim uetu&longs;tate corrupta, pe­rii&longs;lent, ni&longs;i præ&longs;tantis uiri, & doctrina clari, Lucæ Hieronymi Con tareni, patricii Veneti, cui præceptor fuit Delphinus ip&longs;e, horum &longs;criptorum auctor, &longs;ingularis humanitas ea conce&longs;&longs;i&longs;&longs;et Academiæ no&longs;træ: quæ &longs;tatim, cognito argumento, non minus iucundo, quàm diflicili, munus ad te, &longs;uæ te&longs;timonium ob&longs;eruantiæ, mittendum con&longs;tituit: cum ip&longs;am quidem rem, & pro tua excellenti doctrina, & quia te in amœni&longs;&longs;imum Corneliani &longs;ece&longs;&longs;um, quietis, & ualetu­dinis cau&longs;a, contuli&longs;ti, gratam fore opinaretur, animum tamen no­&longs;trum tibi probari uehementius optaret, utpote qui ad tuam glo­riam multo &longs;ublimiora cogitans, humilia tamen tuæ &longs;plendore di­gnitatis putauit illu&longs;tranda. nec uero &longs;ibi unquam &longs;atisfaciet, donec plane peripiciat, neminem po&longs;&longs;e ip&longs;o præ&longs;tantius ad tuum decus amplificandum aut eloqui, aut agere, ni&longs;i qui te ip&longs;um uirtute, ani­moque; adæquat. quod cum fieri uix po&longs;sit ideo &longs;equitur, ut actiones no&longs;træ nequaquam tibi uulgares uideri debeant. quo fit, ut amore tuo ac fauore complectendi &longs;imus, gratiamque; à te inire aliquam æ­quum &longs;it, quòd Academia no&longs;tra, cum omnibus communem om­nium parentem Chri&longs;tum pie colentibus, ab intimo corde preces pie fundit, ut, ad no&longs;træ religionis utilitatem, ad ornamentum omnium uirtutum, ad ætatis no&longs;træ gloriam, diuturnam tibi ui­tam cum optima ualetudine con&longs;eruet. quandoquidem honores eos, qui ab hominibus tribuuntur, iam nunc plero&longs;que po&longs;&longs;ides, & quia Cardinalis; & quòd ex Principum familia ortus es: reliquos uero po&longs;&longs;edi&longs;&longs;e iam primum propterea uideris, quia te iis maxime dignum præ&longs;titi&longs;ti quam rem ne quis in dubium uocet, &longs;pectet animo ueram tui &longs;anguinis nobilitatem, tuasque; actiones cæle&longs;ti fauore commen­datas; quarum &longs;ublimitas dignitatem omnem, quæ conferri à mor­talibus po&longs;&longs;it, maxime &longs;uperat.

Illu&longs;tri&longs;&longs;imæ ac Reuerendi&longs;&longs;imæ D. tuæ dediti&longs;&longs;imi

Mathematici Academiæ Venetæ.

ERRATA.

2. fal&longs;e, fal&longs;e. 5. quarta, quartam. 10. notum, motum. a tergo argumen­tum, augmentum. 12. aliquod fallunt, in aliquo uariant. 13. die, diem. 20. diferentis, deferentis. 22. &longs;eptentrionale, &longs;eptentrionali. ibidem, &longs;e­ptione, &longs;ectione. 23. &longs;eptentrionale, &longs;eptentrionali. 24. &longs;ectione, &longs;ectio­nem. a tergo idem erratum emenda. ibidem, di&longs;tinguentem, di&longs;tinguenti. ibidem. accederat, acce&longs;&longs;erat. 25. tam, tamen. ibidem. que, quam. ibidem, octaue, octaua. 26. tabolariis, tabulariis. a tergo, aere, are ubique. ultima, qui, quod.

FEDERICI DELPHINI, ARTIVM, ET MEDICINAEDOCTORIS, mathematicarum di&longs;ciplinarum in celeberrimo gymna&longs;io Patauino publici profe&longs;&longs;oris, tractatus de FLVXV, & REFLVXV, &longs;eu cre­mento, & decremento, aut acce&longs;&longs;u, & rece&longs;­&longs;u, & quiete fal&longs;a, &longs;eu motu inordi­nato aquæ maris.

DEO autem, quod &longs;uperius promi&longs;eram me dicturum e huius mei tractatus de &longs;phæra, uidelicet de motu, & quiete fal&longs;a aquæ maris ad motum primi mobilis; nunc re­&longs;tat à me dicendum. & licet à præcedentibus magi&longs;tris facta fuerit tractatio motus, & quietis fal&longs;æ aquæ maris, uidelicet fluxus, & refluxus, &longs;eu crementi, & decrementi eius; & in tractatibus eorum includantur omnes cau&longs;æ huiu&longs;modi motus fluxus, & refluxus, &longs;eu crementi, & decrementi: quia tamen non &longs;unt omnes ita manife&longs;te po&longs;itæ in tractatibus eorum; nec po&longs;&longs;unt ab omnibus legentibus tractatus eorum ita bene elici ex dictis eorum: ideo ego Federicus Delphi­nus, artium, & medicinæ, & mathematicarum di&longs;ciplina­rum doctor, decreui in i&longs;to meo tractatu eas diligenter & &longs;cribere, & bene, & clare exprimere: ut doctrina i&longs;ta fluxus, & refluxus, &longs;eu crementi, & decrementi, & quietis fal&longs;æ, &longs;eu motus inordinati aquæ maris, omnibus legentibus hunc meum tractatum &longs;it manife&longs;tior.

Pro facili autem intelligentia horum duorum modorum motus aquæ maris, &longs;equentium motum &longs;olis, & lunæ ad mo­tum primi mobilis, e&longs;t &longs;ciendum, primo, quòd, ubicunque &longs;it homo in terra, orizon eius, &longs;icut dictum e&longs;t &longs;upra à me, in tractatu meo de &longs;phera, &longs;emper &longs;ecat ei cælum in duo me­dia, & medietas cæli &longs;emper e&longs;t &longs;upra orizontem eius, & medietas infra. cum autem in omni medietate corporis &longs;pherici contineantur duæ quartæ: duæ quartæ cæli &longs;emper e­runt &longs;upra orizontem eius, & duæ infra. quæ autem &longs;unt &longs;upra orizontem, dicuntur quartæ diurnæ; & quæ &longs;unt &longs;ub orizonte, dicuntur quartæ nocturnæ. harum autem qua­tuor quartarum cæli duæ &longs;unt, in quibus fit fluxus, &longs;eu cre­mentum aquæ maris; & duæ, in quibus fit refluxus, &longs;eu de­crementum aquæ maris. quartæ, in quibus fit fluxus, &longs;eu crementum, &longs;unt quarta, quæ e&longs;t ab ortu ad meridiem &longs;upra orizontem; quæ e&longs;t quarta acce&longs;&longs;ionis diurnæ, &longs;eu crementi diurni: & quarta ei oppo&longs;ita, quæ e&longs;t ab occa&longs;u ad medium noctis &longs;ub orizonte: quæ e&longs;t quarta acce&longs;&longs;ionis nocturnæ. quartæ autem, in quibus fit refluxus, &longs;eu decrementum; &longs;unt quarta, quæ e&longs;t à meridie ad occa&longs;um &longs;upra orizontem; quæ e&longs;t quarta acce&longs;&longs;ionis diurnæ: & quarta ei oppo&longs;ita, quæ e&longs;t à medio noctis ad ortum &longs;ub orizonte; quæ e&longs;t quarta rece&longs;&longs;ionis nocturnæ.

Sciendum e&longs;t etiam &longs;ecundo, quòd octo &longs;unt puncta in cælo pro fluxu, & refluxu, &longs;eu cremento, & decremento aquæ maris: quorum quatuor &longs;unt fortia, & quatuor debilia. de­bilium duo &longs;unt debilia pro fluxu, &longs;eu cremento, & duo pro refluxu, &longs;eu decremento: debilia pro fluxu, &longs;eu cremento, &longs;unt punctum orientis, & punctum occidentis, quæ &longs;unt principia duarum quartarum fluxus. debilia pro refluxu, &longs;eu decremento, &longs;unt punctum meridiei, & punctum me­diæ noctis, quæ &longs;unt principia duarum quartarum refluxus. & i&longs;ta quatuor puncta di&longs;tant adinuicem per quartam cæli. fortium duo &longs;unt fortia pro fluxu, &longs;eu cremento, & duo pro refluxu, &longs;eu decremento. fortia pro fluxu, &longs;eu cremento, &longs;unt punctum medium inter orientem, & meridiem in quarta diurna fluxus, di&longs;tans ab oriente per 45 gradus (& à me­ridie &longs;imiliter: & punctum medium inter occidentem, & medium noctis in quarta nocturna fluxus) di&longs;tans ab occa&longs;u per 45 gradus, & à medio noctis &longs;imiliter. fortia pro refluxu &longs;unt punctum medium inter meridiem, & occa&longs;um in quarta diurna refluxus, di&longs;tans à meridie per 45 gradus, & ab occa &longs;u &longs;imiliter: & punctum medium inter medium noctis, & or­tum, in quarta nocturni refluxus, di&longs;tans à medio noctis per 45 gradus, & ab ortu &longs;imiliter: & &longs;icut puncta debilia di&longs;tant adinuicem per quartam cæli; ita i&longs;ta fortia di&longs;tant adinuicem per quartam cæli, habentibus orizontem rectum.

Sciendum e&longs;t etiam tertio, quòd, præter i&longs;ta octo puncta di­cta, habentibus orizontem rectum, &longs;unt multa alia puncta æ­quipotentia, &longs;eu æqualis uirtutis: & talia puncta &longs;unt omnia puncta cæli æqualiter di&longs;tantia, & quatuor punctis principali­bus cæli, quæ puncta principalia cæli &longs;unt puncta orientis, punctum occidentis, punctum meridiei, & punctum mediæ no­ctis, uel à quatuor punctis fortibus cæli, quod e&longs;t idem: in quartis tamen contrariæ operationis. &longs;unt enim omnia talia puncta æqualis uirtutis, &longs;eu æquipotentia in mouendo aquam maris: in orizonte autem obliquo aliter e&longs;t, ut infra uidebitur.

Sciendum e&longs;t quarto, quòd &longs;ol, & luna omni men&longs;e &longs;unt &longs;i­mul in eodem &longs;igno, gradu, & minuto; & i&longs;te &longs;itus appella­tur coniunctio lunæ cum &longs;ole. inde ad octo dies, uel circa lu­na e&longs;t elongata à &longs;ole per motum eius proprium per quartam partem cæli: & hæc elongatio appellatur quadratura prima lunæ cum &longs;ole. inde ad 14 dies, uel circa, e&longs;t elongata à &longs;ole, per aliam quartam partem cæli, & &longs;ic per medietatem cæli. & hæc di&longs;tantia appellatur oppo&longs;itio lunæ cum &longs;ole, &longs;eu plenilu nium. inde ad 21 dies, uel circa, e&longs;t elongata ab oppo&longs;itione eius cum &longs;ole, &longs;eu plenilunio, per aliam quartam partem cæ­li, accedens ad ip&longs;am &longs;olem. & hæc di&longs;tantia appellatur qua­dratura &longs;ecunda lunæ cum &longs;ole. & tunc luna di&longs;tat à &longs;ole per quartam partem cæli, &longs;icut di&longs;tabat in quadratura prima. accedit ad coniunctionem eius cum &longs;ole. inde ad 20 dies, uel circa luna e&longs;t iterum cum &longs;ole, & ei coniuncta, &longs;icut pri­mo fuit.

Sciendum quinto & ultimo, quòd &longs;ol, & luna ambo &longs;imul omni die naturali, quæ e&longs;t tempus 24 horarum ad motum primi mobilis &longs;unt cau&longs;æ fluxus, & refluxus, &longs;eu crementi, & decrementi aquæ maris bis. i&longs;tis declarationibus præmi&longs;&longs;is, et bene memoriæ retentis, declaremus quomodo &longs;ol, et luna ambo &longs;imul omni die naturali ad motum primi mobilis &longs;unt cau­&longs;æ fluxus, et refluxus, &longs;eu crementi, et decrementi aquæ ma ris bis. &longs;i enim declarationes præmi&longs;&longs;æ bene memoriæ teneantur, et maxime i&longs;tæ, uidelicet quæ &longs;unt quartæ cæli; in qui­bus fit fluxus, &longs;eu crementum aquæ maris; et quæ &longs;unt quartæ cæli; in quibus fit refluxus, &longs;eu decrementum aquæ maris; et quæ &longs;unt puncta fortia pro fluxu; et quæ &longs;unt puncta for­tia pro refluxu; et quæ &longs;unt debilia pro fluxu; et quæ &longs;unt debilia pro refluxu, tota narratio motus, et quietis fal&longs;æ aquæ maris clara erit.

Sciendum e&longs;t primo (quantum ad fluxum, et refluxum, &longs;eu crementum, et decrementum aquæ maris ad motum primi mobilis) quòd quando &longs;ol, et luna &longs;unt coniuncti &longs;imul, quæ coniunctio appellatur nouilunium, dum feruntur ad motum primi mobilis ab ortu ad meridiem; quia ambæ uirtutes uide­licet &longs;olis, et lunæ &longs;unt unitæ &longs;imul; et ambo luminaria, uide­licet &longs;ol, et luna feruntur continue ad motum primi mobilis per quartam fluxus, &longs;eu crementi diurni; quæ e&longs;t ab ortu ad meridiem, fit continue fluxus, &longs;eu crementum diurnum a­quæ maris: et dum feruntur à meridie ad occa&longs;um, quia fe­runtur continue per quartam refluxus, &longs;eu decrementi diur­ni, fit continue refluxus, &longs;eu decrementum diurnum: et dum feruntur ab occa&longs;u ad medium noctis; quia feruntur per quartam fluxus nocturni, iterum fit continue fluxus, &longs;eu cremen tum &longs;cilicet nocturnum: et dum feruntur à medio noctis ad ortum; quia feruntur per quartam refluxus, &longs;eu decrementi nocturni, iterum fit continue refluxus, &longs;eu decrementum &longs;ci­licet nocturnum. & &longs;ic bis in die naturali fit fluxus, & bis re­fluxus, &longs;eu bis crementum, & bis decrementum aquæ maris. Sciendum &longs;ecundo, quòd quando luna po&longs;t coniunctionem eius cum &longs;ole per motum eius proprium elongatur à &longs;ole uer­&longs;us orientem &longs;ecundum ordinem &longs;ignorum eundo uer&longs;us qua­draturam primam eius cum &longs;ole, quam appellant Nautæ, il Quartirone: &longs;emper antequam luna per motum eius pro­prium ueniat ad illam quartam primam, quæ e&longs;t di&longs;tantia lu­næ à &longs;ole uer&longs;us orientem &longs;ecundum ordinem &longs;ignorum per quartam partem cæli, quando &longs;ol e&longs;t tantum &longs;uper orizon­tem ex parte orientis in quarta fluxus diurni, quantum luna e&longs;t &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quarta refluxus nocturni; quia tunc &longs;ol tantum di&longs;tat à puncto forti fluxus &longs;u­per orizontem, quantum luna à puncto forti refluxus &longs;ub orizonte ip&longs;i &longs;unt æquipotentes: & ideo tunc nec fit fluxus, ne­que refluxus aquæ maris; &longs;ed aqua maris uidetur &longs;tare, & tunc Veneti dicunt, L'acqua è &longs;tanca. cum autem &longs;ol per mo­tum primi mobilis accedit ad punctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, luna per eundem mo­tum primi mobilis recedit, & elongatur. tantundem à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturni refluxus accedendo uer&longs;us punctum orientis debile fluxus: & tunc quia &longs;ol e&longs;t magis propinquus puncto forte fluxus, qui e&longs;t &longs;u­pra orizontem in quarta diurna fluxus, quàm luna puncto for ti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus: debilitatur refluxus, & fortificatur fluxus, & aqua maris tunc incipit fluere: & quanto magis &longs;ol appropinquat puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, tanto magis luna elongatur à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus appropinquando puncto orientis debili fluxus; & ideo continuatur fluxus. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis peruenit ad punctum fortem fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, luna e&longs;t elongata à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta nocturna refluxus: & facta e&longs;t propin­qua puncto orientis debili fluxus; & ideo adhuc continua­tur fluxus. cum autem luna uenerit ad punctum orientis debile fluxus, ip&longs;a tunc ad motum primi mobilis mouetur per quartam diurnam fluxus accedendo &longs;cilicet ad punctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem: & &longs;ol quia di&longs;tat à lu­na, minus quarta &longs;imiliter mouetur per eandem quartam di­urnam fluxus accedendo &longs;cilicet ad punctum meridiei debile refluxus: et ideo quia ambo mouentur per quartam diurnam fluxus, continuatur fluxus: & cum &longs;ol per motum primi mobilis peruenit ad punctum meridiei debile refluxus, quia luna tunc e&longs;t magis propinqua puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra, quàm &longs;ol puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus, continuabitur adhuc fluxus: & cum luna uenerit ad punctum forte fluxus in quarta diurna fluxus, &longs;ol non erit adhuc in puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus, eo quia &longs;ol di&longs;tat à luna minus quarta, &longs;ed accedet ad ip­&longs;um, et luna tunc recedet à puncto forti fluxus, & minus di&longs;ta­bit ab eo, quàm &longs;ol à puncto forti refluxus, et ideo adhuc continuabitur fluxus, donec &longs;ol &longs;it tantum ultra meridiem uer&longs;us occidentem in quarta diurna fluxus, quantum luna citra meridiem uer&longs;us orientem in quarta diurna fluxus: & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra ori­zontem ultra meridiem in quarta diurna refluxus, quantum luna à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem ante meri­diem in quarta diurna fluxus: et ex continenti &longs;ol, & luna e­runt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus, &longs;icut prius dictum e&longs;t. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis ac­cedet ad punctum forte refluxus in quarta diurna refluxus, luna per eundem motum primi mobilis elongabitur tantun­dem à puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus acceden­do uer&longs;us punctum meridiei debile refluxus, et tunc luna plus di&longs;tabit à puncto forti fluxus, quàm &longs;ol à puncto forti reflu­xus; et &longs;ic &longs;ol erit potentior luna; et ideo tunc incipiet reflu­xus aquæ maris, et continuabitur &longs;ecundum quod &longs;ol appro­pinquabit puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus; et luna elongabitur à puncto forti fluxus in quarta diurna flu­xus; et cum &longs;ol ueniet ad punctum forte refluxus, luna erit elongata à puncto forti fluxus, et ideo adhuc continuabitur refluxus, et cum luna ueniet ad punctum meridiei debile re­fluxus, &longs;ol erit elongatus à puncto forti refluxus in quarta di­urna refluxus accedendo uer&longs;us punctum occidentis debile fluxus; minus tamen di&longs;tabit &longs;ol à puncto forti refluxus, quàm luna à puncto forti fluxus; & ideo adhuc continuabitur refluxus: & cum &longs;ol ueniet ad punctum occidentis debile, fluxus luna facta erit propinqua puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus, & minus di&longs;tabit ab eo, quàm &longs;ol à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quar­ta nocturna fluxus; eo quia ip&longs;a di&longs;tat à &longs;ole minus quarta par­te cæli, & ideo adhuc continuabitur refluxus, donec &longs;ol fue­rit tantum infra orizontem ex parte occidentis in quarta no­cturna fluxus, quantum luna &longs;upra orizontem, ex parte occi dentis in quarta nocturna fluxus, quantum luna &longs;upra orizontem ex eadem parte occidentis in quarta diurna refluxus: & quia tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte, ex parte occidentis in quarta nocturna fluxus, quartum luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem ex eadem parte occidentis in quarta diurna refluxus: tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, et non fiet fluxus, neque reflu­xus. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis accedet ad punctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus, luna per eundem motum primi mobilis elongabitur tan­tundem à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus; & tunc &longs;ol minus di&longs;tabit à puncto forti fluxus in quarta nocturna fluxus, quàm luna à puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus; & ideo &longs;ol erit potentior luna: & tunc iterum incipiet fluxus, & continuabitur, &longs;i­cut dictum e&longs;t prius, donec &longs;ol &longs;it tantum ultra medium no­ctis uer&longs;us orientem in quarta nocturna refluxus, quantum luna citra medium noctis uer&longs;us occidentem in quarta nocturna fluxus: & tunc tantum di&longs;tabit &longs;ol à puncto forti refluxus, quantum luna à puncto forti fluxus, & ex continenti tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, et non fiet fluxus, neque re­fluxus. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis accedit ad punctum forte refluxus in quarta nocturna refluxus, luna per eundem motum primi mobilis recedit, & elongatur tan­tundem à puncto forti fluxus in quarta nocturna fluxus ac­cedendo uer&longs;us punctum mediæ noctis debile refluxus: & tunc &longs;ol minus di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta no­cturna refluxus, quàm luna à puncto forti fluxus in quarta nocturna fluxus; & tunc debilitatur fluxus, & fortificatur re­fluxus; & aqua maris tunc iterum incipit refluere, & conti­nuabitur refluxus, &longs;icut dictum e&longs;t prius, donec &longs;ol &longs;it tantum &longs;upra orizontem, ex parte orientis, quantum luna &longs;ub ori­zonte, ex eadem parte orientis: & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diur­na fluxus, quantum luna à puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus: & tunc &longs;ol, & luna e­runt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus. dein­de quotidie, ide&longs;t in qualibet die naturali &longs;imilis, ut iam dicta e&longs;t mutatio, redibit, donec luna per motum eius proprium ueniat ad quadraturam primam eius cum &longs;ole, quam appel­lant nauræ, il Quartirone. Cum uero luna uenerit ad qua­draturam primam eius cum &longs;ole, tunc cum &longs;ol erit in puncto orientis debiti pro fluxu luna erit in puncto mediæ noctis de­biti pro refluxu; & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem, ex parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte, ex eadem parte orientis in quarta nocturna reflu­xus: & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet flu­xus, neque refluxus notabilis: &longs;cilicet &longs;ed fient minime cre­menta, & minima decrementa. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis accedet ad punctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;upra o­rizontem, ex parte orientis in quarta diurna fluxus, luna per eundem motum primi mobilis accedet &longs;imiliter tantundem ad punctum forte refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte, ex eadem parte orientis in quarta nocturna refluxus, & continue ad motum diurnum tantum di&longs;tabit &longs;ol à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, quantum luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta noctur­na refluxus, & ex continenti &longs;ol, & luna continue erunt æqui­potentes, donec &longs;ol per motum primi mobilis ueniat ad pun­ctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem: & tunc &longs;imiliter luna ueniet ad punctum forte refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizon­te, eo quia i&longs;ta puncta di&longs;tant adinuicem per quarta cæli, &longs;i­cut &longs;ol, & luna di&longs;tant adinuicem per quartam cæli: & cum &longs;ol per motum primi mobilis recedet à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus accedendo uer­&longs;us punctum meridiei debile refluxus luna per eundem mo­tum primi mobilis recedet &longs;imiliter tantundem à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte accedendo uer&longs;us punctum o­rientis debile fluxus, & continue tantum di&longs;tabit &longs;ol à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem, quantum luna à pun­cto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte, donec &longs;ol ueniet ad punctum meridiei debile refluxus, & tunc luna &longs;imiliter ue­niet ad punctum orientis debile fluxus: & &longs;ol, & luna per to­tum i&longs;tud tempus erunt æquipotentes continue, & ex conti­nenti non fiet fluxus, neque refluxus notabilis, &longs;cilicet eo­dem modo fiet, dum &longs;ol ad motum primi mobilis mouebitur à meridie ad occa&longs;um, quia tunc luna per eundem motum primi mobilis mouebitur ab ortu ad meridiem: & &longs;imiliter dum &longs;ol mouebitur ab occa&longs;u ad medium noctis, quia tunc luna mouebitur à meridie ad occa&longs;um; & &longs;imiliter dum &longs;ol mouebitur à medio noctis ad ortum, quia tunc luna mouebitur ab occa­&longs;u ad medium noctis: & &longs;ic in toto tempore unius reuolutionis cæli, quod e&longs;t una dies naturalis 24 horarum, aqua maris nec fluet, nec refluet &longs;en&longs;ibiliter, &longs;ed uidebitur &longs;tare, quia &longs;ol, & luna in toto tempore illius reuolutionis cæli erunt æquipo­tentes &longs;emper &longs;ine notabili di&longs;paritate: & i&longs;tud accidit circa octauam diem po&longs;t coniunctionem lunæ cum &longs;ole: & i&longs;tam quietem fal&longs;am aquæ maris appellant Veneti, Acqua de fele. & utuntur i&longs;to dicto, Da gli otto a i noue l'acqua non &longs;i moue.

Cum autem luna elongatur à &longs;ole ultra quadraturam primam tendendo uer&longs;us oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole, tunc &longs;emper do nec luna ueniet ad oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole, cum &longs;ol erit tantum &longs;upra orizontem ex parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum luna &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quarta nocturna refluxus, &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus re­cedendo ab eo per motum primi mobilis, & accedendo ad punctum meridiei debile refluxus, quantum luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna reflu­Xus accedendo ad ip&longs;um per eundem motum primi mobilis, & tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, ne­que refluxus. cum autem &longs;ol per motum' primi mobilis acce­det ad punctum meridiei debile refluxus, luna per eundem motum primi mobilis accedet, &longs;eu appropinquabit tantun­dem puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta no­cturna refluxus; & tunc luna erit magis propinqua puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna reflu­Xus, quàm &longs;ol puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus: & ideo tunc incipiet refluxus; quia luna erit potentior &longs;ole: & &longs;ecundum quòd &longs;ol per motum primi mobilis appropinquabit puncto meridiei debili refluxus, luna per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantun­dem puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte: & &longs;ic conti­nuabitur refluxus, donec &longs;ol ueniat ad punctum meridiei de­bile refluxus: & cum &longs;ol per motum primi mobilis recedet à puncto meridiei debili refluxus, & mouebitur per quartam diurnam refluxus appropinquando puncto forti refluxus: lu­na per eundem motum primi mobilis elongabitur tantundem à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus; & mouebitur etiam ip&longs;o per quartam refluxus, &longs;icut &longs;ol accedendo ad punctum orientis debile fluxus, eo quia &longs;ol, & luna di&longs;tant adinuicem plu&longs;quam per quartam cæli: & &longs;ic ambo mouebuntur per quartas refluxus; & propter hoc con­tinuabitur refluxus, donec &longs;ol &longs;it tantum ultra meridiem uer­&longs;us occidentem in quarta diurna refluxus, quantum luna citra meridiem uer&longs;us orientem in quarta diurna fluxus: & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus recedendo ab eo per motum primi mobilis uer&longs;us occidentem, quantum luna à puncto forti fluxus; qui e&longs;t &longs;u­pra orizontem in quarta diurna fluxus accedendo ad ip&longs;um: & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & tunc non fiet fluxus, neque refluxus. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis e­longabitur à puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus accedendo ad punctum occidentis debile fluxus; luna per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti fluxus; qui e&longs;t &longs;upra ori­zontem in quarta diurna fluxus: & luna tunc erit magis pro­pinqua puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus, quàm &longs;ol puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus: & &longs;ic luna e­rit potentior &longs;ole, & tunc incipiet fluxus: & &longs;icut &longs;ol continue elongabitur à puncto forti refluxus in quarta diurna reflu­xus, ita luna continue appropinquabit puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus, & &longs;ic continuabitur fluxus; & cum &longs;ol ueniet ad punctum occidentis debili fluxus, luna adhuc mo­uebit per quartam diurnam fluxus, eo quia &longs;ol, & luna di­&longs;tant ad inuicem plu&longs;quam per quartam cæli: & tunc luna e­rit magis propinqua puncto forti fluxus in quarta diurna flu­xus, quàm &longs;ol puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluXus; & ideo continuabitur fluXus: & cum luna ueniet ad punctum meridiei debile refluXus, &longs;ol tran&longs;ibit punctum occidentis debile fluXus appropinquando puncto forti fluXus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluXus; & tunc &longs;ol erit magis propinquus puncto forti fluXus, qui e&longs;t &longs;ub ori­zonte in quarta nocturna fluXus, quàm luna puncto forti re­fluXus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluXus: & &longs;ic &longs;ol erit potentior luna; & ideo continuabitur fluXus: & cum &longs;ol ueniet ad punctum forte fluXus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluXus; luna adhuc non erit in puncto forti refluXus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluXus; eo quia luna di&longs;tat à &longs;ole plu&longs;quam per quartam cæli; & ideo adhuc conti­nuabitur fluxus, donec &longs;ol &longs;it tantum &longs;ub orizonte eX parte occidentis in quarta nocturna fluxus, quantum luna &longs;upra orizontem eX eadem parte occidentis in quarta diurna refluxus; & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus accedendo ad punctum mediæ noctis debile refluxus, quantum luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus accedendo ad ip­&longs;um: & ideo &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet flu­Xus, neque refluxus. po&longs;tea cum &longs;ol per motum primi mo­tus elongabitur à puncto forti fluxus; qui e&longs;t &longs;ub orizonte, ex parte occidentis in quarta nocturna fluxus accedendo uer&longs;us punctum mediæ noctis debile refluxus, luna per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna reflu­Xus accedendo ad ip&longs;um: & &longs;ic luna erit magis propinqua puncto forti refluxus, quàm &longs;ol puncto forti fluxus; & ideo incipiet refluxus, & continuabitur modo dicto; donec &longs;ol &longs;it tantum ultra medium noctis, uer&longs;us orientem in quarta no­cturna refluxus; quantum luna ante medium noctis uer&longs;us occidentem in quarta nocturna fluxus; & tunc &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta nocturna refluxus rece­dendo ab eo uer&longs;us prædictum orientis debile fluxus, quan­tum luna à puncto forti fluxus in quarta nocturna fluxus accedendo ad ip&longs;um; & tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus. cum autem &longs;ol per motum primi mobilis elongabitur à puncto forti refluxus &longs;ub orizonte; qui e&longs;t in quarta nocturna refluxus accedendo uer&longs;us punctum orientis debile fluxus; luna per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti fluxus; qui etiam e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus accedendo ad ip&longs;um: & quia luna tunc e&longs;t magis propinqua puncto forti fluxus; qui e&longs;t in quarta nocturna fluxus, quàm &longs;ol puncto forti refluxus; qui e&longs;t in quarta nocturna refluxus: tunc in­cipit fluxus, & continuatur modo dicto, donec &longs;ol &longs;it tantum &longs;uper orizontem, eX parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum luna &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quar­ta nocturna refluxus: & quia &longs;ol tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus ac­cedendo per motum primi mobilis uer&longs;us punctum meridiei debile refluxus, quantum luna à puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus accedendo per eundem motum primi mobilis uer&longs;us ip&longs;um: ip&longs;i erunt æquipo­tentes, & non fiet fluxus, neque refluxus: & i&longs;to modo con­tinuabitur fluxus, & refluxus in omni die naturali donec luna ueniat ad oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole.

Quando autem luna ueniet ad oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole: tunc quando &longs;ol erit in puncto orientis debili fluxus, luna erit in puncto occidentis &longs;imiliter debili fluxus: & tunc incipiet fluxus, & continuabitur, quamdiu &longs;ol mouebitur ad motum primi mobilis à puncto orientis debili fluxus per quartam di­urnam fluxus ad punctum meridiei debile refluxus: & luna tunc in toto i&longs;to tempore mouebitur &longs;imiliter ad motum pri­mi mobilis à puncto occidentis debili fluxus per quartam no­cturnam fluxus ad punctum mediæ noctis debile refluxus; & tunc ce&longs;&longs;abit fluxus, & incipiet refluxus, & durabit quamdiu &longs;ol ad motum primi mobilis mouebitur à puncto meridiei de­bili refluxus per quartam diurnam refluxus, u&longs;que ad pun­ctum occidentis debile fluxus; & luna tunc in toto i&longs;to tem­pore mouebitur &longs;imiliter ad motum primi mobilis à puncto mediæ noctis debili refluxus per quartam nocturnam reflu­xus, u&longs;que ad punctum orientis debile fluxus, & tunc ce&longs;&longs;a­bit refluxus: & iterum incipiet fluxus, & durabit quamdiu &longs;ol ad motum primi mobilis mouebitur à puncto occidentis debili fluxus per quartam nocturnam fluxus, u&longs;que ad pun­ctum mediæ noctis debile refluxus; & tunc luna in toto i&longs;to tempore per eundem motum primi mobilis mouebitur à puncto orientis &longs;imiliter debili fluxus per quartam diurnam flu­Xus, u&longs;que ad punctum meridiei debile refluxus; & tunc ce&longs;&longs;abit fluxus, & incipiet refluxus, & durabit quamdiu &longs;ol ad motum primi mobilis mouebitur à puncto mediæ noctis debili refluxus per quartam nocturnam refluxus, u&longs;que ad pun­ctum orientis debile fluxus: & tunc luna in toto i&longs;to tempore per eundem motum primi mobilis mouebitur à puncto meri­diei &longs;imiliter debili refluxus per quartam diurnam refluxus, u&longs;que ad punctum occidentis debile fluxus, & tunc ce&longs;&longs;abit refluxus.

Cum autem luna tran&longs;ibit oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole per motum eius proprium tendendo ad quadraturam &longs;ecundam eius cum &longs;ole; tunc quando luna fuerit tantum &longs;upra orizontem ex parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum &longs;ol &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quarta nocturna reflu­xus; quia luna tunc tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus; qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, quantum &longs;ol à puncto forti refluxus; qui e&longs;t &longs;ub orizonte ex eadem parte o­rientis in quarta nocturna refluxus; tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus. Cum au­tem luna per motum primi mobilis elongabitur à puncto for­ti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus ac­cedendo uer&longs;us punctum meridie debile refluxus: &longs;ol per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta noctur­na refluxus accedendo ad ip&longs;um; & tunc quia &longs;ol minus di­&longs;tabit à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte ex parte o­rientis in quarta nocturna refluxus, quàm luna à puncto for­ti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem ex eadem parte orientis in quarta diurna fluxus incipiet refluxus, & continuabitur. & cum luna per motum primi mobilis perueniet ad punctum meridiei debile refluxus, &longs;ol adhuc erit &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus, eo quia &longs;ol, & luna di&longs;tant adinuicem plu&longs;quam per quartam cæli: & luna tunc ad motum primi mobilis mouebitur per quartam diurnam refluxus, &longs;icut e­tiam &longs;ol modo per quartam nocturnam refluxus accedendo ad punctum fortem refluxus in quarta diurna refluxus, & &longs;ic continuabitur refluxus; & cum luna appropinquabit puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus, &longs;ol appropinquabit puncto orientis debili fluxus in quarta nocturna refluxus, & magis di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, quàm luna à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;imiliter &longs;uper orizontem in quarta diurna refluxus, & &longs;ic continuabitur refluxus, donec luna fit tantum ultra meri­diem uer&longs;us occidentem in quarta diurna refluxus, quantum &longs;ol ante meridiem uer&longs;us orientem in quarta diurna fluxus, & tunc luna tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta di­urna refluxus, quantum &longs;ol à puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus: & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus. cum autem luna per motum primi mobilis elongabitur à puncto forti refluxus accedendo uer&longs;us punctum occidentis debile fluxus, &longs;ol per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus: & tunc quia &longs;ol erit magis propinquus puncto forti fluxus, qui e&longs;t in quarta diurna flu­Xus, quàm luna puncto forti refluxus, qui e&longs;t in quarta diur­na refluxus, incipiet fluxus, & continuabitur &longs;ecundum quod luna ad motum primi mobilis elongabitur à puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus accedendo uer&longs;us punctum occidentis debile fluxus, & &longs;ol appropinquabit puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus accedendo ad ip&longs;um: & cum lu­na ueniet ad motum primi mobilis ad punctum occidentis de­bile fluxus, &longs;ol adhuc per eundem motum primi mobilis mouebit per quartam diurnam fluxus, eo quia &longs;ol, & luna di&longs;tant adinuicem plu&longs;quam per quartam cæli, & &longs;ol erit magis pro­pinquus puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus, quàm luna puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus, ideo con­tinuabitur fluxus: & cum &longs;ol ueniet ad punctum meridiei de­bile refluxus, luna erit &longs;ub orizonte eX parte occidentis in quarta nocturna fluxus, & erit magis propinqua puncto for­ti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus, quàm &longs;ol puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus: ideo adhuc continuabitur fluxus, donec luna &longs;it tantum &longs;ub orizonte eX parte occidentis in quarta nocturna fluxus, quantum &longs;ol &longs;upra orizontem ex eadem parte occidentis in quarta diurna refluxus; & tunc lu­na tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus &longs;ub orizonte in quar­ta nocturna fluxus accedendo uer&longs;us punctum mediæ noctis debile refluxus, quantum &longs;ol à puncto forti refluxus &longs;upra o­rizontem in quarta diurna refluxus accedendo ad ip&longs;um, & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes & non fiet fluxus, neque refluxus. cum autem luna per motum primi mobilis elonga­bitur à puncto forti fluxus &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus accedendo uer&longs;us punctum mediæ noctis debile reflu­xus, &longs;ol per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantundem puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus accedendo ad ip&longs;um, & tunc &longs;ol erit magis propinquus puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus, quàm luna puncto forti flu­xus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus, & ideo tunc incipiet refluxus, & continuabitur &longs;ecundum quod lu­na elongabitur à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna fluxus appropinquando puncto mediæ noctis debili refluxus, & &longs;ol appropinquabit puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna refluxus: & cum luna per motum primi mobilis ueniet ad punctum mediæ noctis debile refluxus, &longs;ol adhuc erit &longs;upra orizontem ex parte oc­cidentis in quarta diurna refluxus accedens per motum pri­mi mobilis ad punctum occidentis debile fluxus, & eo quia &longs;ol, & luna di&longs;tant adinuicem plu&longs;quam per quartam, & tunc &longs;ol plus di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte ex parte occidentis in quarta nocturna fluxus, quàm luna à puncto forti refluxus, qui etiam e&longs;t &longs;ub orizonte ex parte orientis in quarta nocturna refluxus; & ideo continuabitur reflu­xus, donec luna &longs;it tantum ultra medium noctis uer&longs;us orien­tem, quantum &longs;ol ante medium noctis uer&longs;us occidentem, & tunc luna tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta nocturna refluxus recedendo ab eo per motum primi mobilis, & accedendo ad punctum orientis debile fluxus, quantum &longs;ol à puncto fluxus in quarta nocturna fluxus accedendo per eundem motum primi mobilis ad ip&longs;um, & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus. cum au­tem luna per motum primi mobilis elongabitur à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte ex parte orientis in quarta no­cturna refluxus uer&longs;us punctum orientis debile fluxus, &longs;ol per eundem motum primi mobilis appropinquabit tantun­dem puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte ex parte occi­dentis in quarta nocturna fluxus accedendo ad ip&longs;um, & tunc, quia luna erit magis remota à puncto forti refluxus, quàm &longs;ol à puncto forti fluxus, tunc incipiet fluxus, quia &longs;ol erit potentior luna, & quanto magis luna elongabitur à puncto forti refluxus in quarta nocturna refluxus, tanto magis &longs;ol ap­propinquabit puncto forti fluxus in quarta nocturna flu­xus, & &longs;ic continuabitur fluxus: & cum luna ueniet ad punctum orientis debile fluxus, &longs;ol adhuc erit in quarta no­cturna fluxus, eo quia &longs;ol di&longs;tat à luna plu&longs;quam per quar­tam cæli, & erit &longs;ol magis propinquus puncto forti fluxus in quarta nocturna fluxus, quàm luna puncto forti refluxus, qui e&longs;t in quarta nocturna refluxus, & &longs;ic adhuc continuabi­tur fluxus, donec luna &longs;it tantum &longs;upra orizontem ex parte orientis, quantum &longs;ol &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis, & tunc luna tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;u­pra orizontem in quarta diurna fluxus recedendo ab eo per motum primi mobilis uer&longs;us punctum meridiei debile reflu­xus, quantum &longs;ol à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizon­te in quarta nocturna refluxus accedendo ad ip&longs;um per eun­dem motum primi mobilis, & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque refluxus, & iterum prior di&longs;­po&longs;itio redibit, & continuabitur talis fluxus, & refluxus o­mni die naturali i&longs;to modo, donec luna ueniat ad quadratu­ram eius cum &longs;ole.

Cum uero luna erit in quadratura &longs;ecunda tunc aqua maris nec fluet, nec refluet, &longs;ed uidebitur quie&longs;cere, ut facie­bat in quadratura prima, in qua in tota reuolutione cæli luna, & &longs;ol &longs;emper erant æquipotentes propter cau&longs;as &longs;ibi di­ctas, quia eædem cau&longs;æ ad&longs;unt in quadratura &longs;ecunda, quæ ad&longs;unt in quadratura prima, & i&longs;tud e&longs;t circa XXI dies, & i­&longs;tam quietem aquæ maris appellant Veneti, &longs;icut &longs;upra dictum e&longs;t, Acqua de fele. & utuntur i&longs;to dicto, Da uent'uno à uen­tidue, l'acqua non ua ne &longs;u, ne giu.

Cum autem luna pertran&longs;ibit motum eius proprium hanc quadraturam &longs;ecundam tendendo ad coniunctionem eius cum &longs;ole, tunc luna di&longs;tabit à &longs;ole minus quarta parte cæli, & tunc cum ip&longs;a fuerit tantum &longs;upra orizontem ex parte o­rientis in quarta diurna fluxus, quantum &longs;ol &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quarta nocturna refluxus, tunc lu­na tantum di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus accedendo ad ip&longs;um per motum primi mobilis, quantum &longs;ol à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus recedendo ab ip&longs;o per eundem motum primi mobilis uer&longs;us punctum orientis debile fluxus, & tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet flu­xus, neque refluxus. cum autem luna per motum primi mo­bilis accedet ad punctum forte fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizon­tem in quarta diurna fluxus, &longs;ol per eundem motum primi mobilis recedet, & elongabitur tantundem à puncto forti re­fluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus uer&longs;us punctum orientis debile fluxus, & tunc quia luna mi­nus di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, quàm &longs;ol à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus, luna erit po­tentior &longs;ole, & ideo tunc incipiet fluxus, & quanto magis lu­na appropinquabit puncto forti fluxus, tanto magis &longs;ol elon­gabitur à puncto forti refluxus appropinquando puncto o­rientis debili fluxus, & ideo continuabitur fluxus: & cum &longs;ol ueniet per motum primi mobilis ad punctum orientis debile fluxus, quia luna adhuc erit in quarta diurna fluxus, eo quia ip&longs;a di&longs;tat à &longs;ole minus quarta parte cæ­li, ip&longs;a minus di&longs;tabit à puncto forti fluxus, qui e&longs;t &longs;upra orizontem in quarta diurna fluxus, quàm &longs;ol à puncto forti refluxus, qui e&longs;t &longs;ub orizonte in quarta nocturna refluxus, ideo adhuc continuabitur fluxus, & cum luna ueniet ad punctum meri diei debile refluxus, &longs;ol erit &longs;upra orizontem in quarta diur­na fluxus, & erit magis propinquus puncto forti fluxus, quàm luna puncto forti refluxus, qui e&longs;t po&longs;t meridiem in quarta diurna refluxus, eo quia &longs;ol di&longs;tat à luna minus quarta parte cæli, & ideo continuabitur fluxus donec luna &longs;it tantum ul­tra meridiem uer&longs;us occidentem in quarta diurna refluxus, quantum &longs;ol ante meridiem uer&longs;us orientem in quarta diurna fluxus, & tunc luna tantum di&longs;tabit à puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus accedendo ad ip&longs;um per motum primi mobilis, quantum &longs;ol à puncto forti fluxus in quarta diurna flu­xus recedendo ab ip&longs;o per eundem motum primi mobilis, & &longs;ic &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, & non fiet fluxus, neque reflu­xus. cum autem luna per motum primi mobilis appropinquabit puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus, &longs;ol per eundem motum primi mobilis recedet, & elongabitur tantundem à pun­cto forti fluxus in quarta diurna fluxus, & tunc luna erit ma­gis propinqua puncto forti refluxus in quarta diurna refluxus, quàm &longs;ol puncto forti fluxus in quarta diurna fluxus, & &longs;ic luna erit potentior &longs;ole, & ideo incipiet refluxus, & continuabi­tur fluxus, & refluxus eodem modo, quo dictum e&longs;t, quando luna recedit à coniunctione eius cum &longs;ole, & nondum uenit ad quadraturam eius cum &longs;ole primam, &longs;ed e&longs;t inter coniunctio­nem, & quadraturam primam: & cum luna ueniet ad con­iunctionem eius cum &longs;ole, iterum tota di&longs;po&longs;itio iam narra­ta redibit eodem modo penitus, &longs;icut dictum e&longs;t. i&longs;te er­go motus aquæ maris, qui dictus e&longs;t, e&longs;t motus aquæ ma­ris in&longs;equens motum &longs;olis, & lunæ ad motum &longs;cilicet pri­mi mobilis. nam &longs;i bene con&longs;ideraueris ea, quæ dicta &longs;unt de fluxu, & refluxu, &longs;eu cremento, & decremento, aut acce&longs;&longs;u, & rece&longs;&longs;u aquæ maris, cogno&longs;ces, quòd initia fluxus, & refluxus, &longs;eu crementi, & decrementi aquæ maris, & &longs;imiliter quies eius diuer&longs;ificantur in horis diei, & noctis: non enim &longs;emper eadem hora diei fiunt &longs;icut manife­&longs;tum e&longs;t ob&longs;eruantibus huiu&longs;modi fluxum, & refluxum, &longs;eu crementum, & decrementum, & quietem fal&longs;am aquæ maris. Ex dictis apparet, quòd aqua maris habet motum acce&longs;&longs;io­nis, &longs;eu crementi in die &longs;emel, & in nocte &longs;emel.

Similiter apparet, quòd aqua maris habet motum rece&longs;&longs;ionis, &longs;eu decrementi in die &longs;emel, & in nocte &longs;emel.

Apparet etiam quòd acce&longs;&longs;io, &longs;eu crementum aquæ maris non incipit eadem hora diei, uel noctis &longs;emper, &longs;ed diuer&longs;is horis, & &longs;imiliter rece&longs;&longs;io, &longs;eu decrementum.

Et etiam tempus, in quo tam acce&longs;&longs;io, &longs;eu crementum, quàm rece&longs;&longs;io, &longs;eu decrementum aquæ maris inordinate procedit, quando &longs;cilicet luna e&longs;t in quadraturis eius cum &longs;ole prima, &longs;ci licet uel &longs;ecunda.

Fiunt aliquando maximi aquarum cur&longs;us, aliquando minimi, & aliquando medio modo &longs;e habentes, &longs;eu mediocres, quan­do &longs;cilicet luna fuerit in omni alio loco à &longs;ole, præter hæc qua­tuor, uidelicet in coniunctione, uel oppo&longs;itione, aut quadra­tura eius prima, aut &longs;ecunda cum &longs;ole.

Fiunt aliquando maxima crementa aquarum, aliquando mi­nima, & aliquando medio modo &longs;e habentia.

Fiunt &longs;imiliter aliquando maxima decrementa aquarum, ali­quando minima, & aliquando medio modo &longs;e habentia.

Incrementa, &longs;eu argumentationes aquarum fiunt aliquando maiora, aliquando minora.

Maximi cur&longs;us, &longs;eu motus aquarum fiunt luna coniuncta &longs;oli, & maxima crementa, & decrementa.

Maximi cur&longs;us, &longs;eu motus aquarum &longs;imiliter fiunt luna oppo­&longs;ita &longs;oli, & maxima crementa, & decrementa, & maiora quàm tempore coniunctionis luna cum &longs;ole: corpora enim &longs;uperio­ra infundunt uir tutes &longs;uas in i&longs;tis inferioribus per motum eo­rum, & lumen: quanto enim plus habent de lumine, tanto plus, & fortius operantur: & quia in oppo&longs;itione lunæ cum &longs;ole, luna e&longs;t plena lumine, & lumen eius e&longs;t uer&longs;us nos, ideo rationabile e&longs;t, ut cau&longs;entur maiora crementa, & decrementa aquarum, quàm in coniunctione eius cum &longs;ole, quia tamen in coniunctione eius cum &longs;ole, &longs;ol, & luna &longs;unt unici &longs;imul, & eo­rum uirtutes: ideo fiunt etiam crementa, & decrementa a­quarum magna, quia ambæ uirtutes, &longs;cilicet &longs;olis, & lunæ &longs;unt unicæ &longs;imul, &longs;ed maiora fiunt in oppo&longs;itione, quàm in coniunctione propter cau&longs;am dictam.

Luna exi&longs;tente in quadraturis eius cum &longs;ole aqua maris nul­lum habet determinatum tempus acce&longs;&longs;ionis, uel rece&longs;&longs;ionis, &longs;eu crementi, aut decrementi: & tunc fiunt minimi cur&longs;us a­quarum, & minima crementa, & decrementa: & talis motus aquæ maris e&longs;t dictus à Venetis, De fele. & tunc aqua maris nullum habet terminatum principium acce&longs;&longs;ionis, uel rece&longs;­&longs;ionis, &longs;eu crementi, aut decrementi, &longs;ed diuer&longs;imode, & in­ordinate mouetur: aliquando enim accedit, aliquando rece­dit. huius autem uarietatis cau&longs;a e&longs;t, quia &longs;ol, & luna ubicunque fuerint in mouendo aquam &longs;ibi inuicem æqualiter, uel qua&longs;i æqualiter contradicunt in quocunque puncto fuerint: in quocunque enim puncto fuerit &longs;ol, luna erit in puncto uir­tutis oppo&longs;itæ, & contrariæ loco &longs;olis, uel prope.

Cum autem luna erit extra quatuor loca dicta tunc aqua ma­ris incipiet accedere, uel recedere: quando &longs;ol, & luna erunt in punctis æqualibus uirtutis quartarum contrariæ operatio­nis, erunt etiam cur&longs;us aquarum tanto maiores, quanto luna fuerit propinquior coniunctioni eius cum &longs;ole, uel oppo&longs;itio­ni: & tanto minores, quanto luna fuerit propinquior qua­draturis: &longs;imiliter etiam erunt incrementa, & decrementa tanto maiora. &longs;i enim luna erit inter coniunctionem eius cum &longs;ole, & quadraturam primam, tunc luna ad motum primi mobilis &longs;equitur &longs;olem in ortu &longs;uo, & tunc erit principium ac­ce&longs;&longs;ionis diurnæ aquæ maris de die. po&longs;t ortum &longs;olis circa horam tertiam, uel ante, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum &longs;upra o­rizontem ex parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum luna &longs;ub orizonte ex eadem parte orientis in quarta nocturna refluxus, eo quia tunc &longs;ol, & luna erunt æquipotentes, quia erunt in punctis æqualis uirtutis in quartis contrariæ opera­tionis: & principium acce&longs;&longs;ionis nocturnæ aquæ maris erit de nocte po&longs;t occa&longs;um &longs;olis, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum &longs;ub orizonte ex parte occidentis in quarta nocturna fluxus, quan­tum luna &longs;upra orizontem ex eadem parte occidentis in quarta diurna refluxus. principium autem rece&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die po&longs;t meridiem, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum po&longs;t me­ridiem in quarta diurna refluxus, quantum luna ante meri­diem in quarta diurna fluxus: & principium rece&longs;&longs;ionis no­cturnæ erit de nocte po&longs;t medium noctis, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum po&longs;t punctum mediæ noctis in quarta nocturna re­fluxus, quantum luna ante ip&longs;um in quarta nocturna fluxus. &longs;i autem luna fuerit inter quadraturam primam, & oppo&longs;itio­nem, adhuc luna in &longs;uo ortu &longs;equitur &longs;olem, & tunc erit principium acce&longs;&longs;ionis diurnæ de die po&longs;t meridiem circa ue&longs;pe­ras, uidelicet parum ante, uel po&longs;t, quando &longs;cilicet &longs;ol fuerit tantum &longs;upra orizontem ex parte occidentis in quarta diurna refluxus, quantum luna &longs;upra orizontem ex parte orientis in quarta diurna fluxus. principium autem acce&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte ante diem, uidelicet circa matutinum ante, uel po&longs;t, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum &longs;ub orizonte à parte ori­entis in quarta nocturna refluxus, quantum luna &longs;ub orizonte ex parte occidentis in quarta nocturna fluxus. principium uero rece&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die ante meridiem, quando &longs;ci licet &longs;ol erit tantum ante punctum meridiei, quantum luna po&longs;t punctum mediæ noctis. principium autem rece&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte ante medium noctis, quando &longs;cilicet &longs;ol fuerit tantum ante punctum mediæ noctis in quarta nocturna fluxus, quantum luna po&longs;t punctum meridiei in quarta diur­na refluxus. &longs;i autem luna fuerit inter oppo&longs;itionem &longs;olis, & quadraturam &longs;ecundam eius cum &longs;ole, tunc luna in ortu &longs;uo antecedit &longs;olem, & tunc principia tam acce&longs;&longs;ionis, quàm re­ce&longs;&longs;ionis &longs;unt eodem modo &longs;icut fuerunt, quando luna fuit inter coniunctionem, & quadraturam primam: nam princi­pium acce&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die circa tertiam ante, uel po&longs;t, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum &longs;upra orizontem ex parte orientis in quarta diurna fluxus, quantum luna &longs;upra orizon­tem ex parte occidentis in quarta diurna refluxus: & princi­pium acce&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte, quando &longs;cilicet &longs;ol e­rit tantum &longs;ub orizonte ex parte occidentis in quarta noctur­na fluxus, quantum luna &longs;ub orizonte ex parte orientis in quarta nocturna refluxus: &longs;ed principium rece&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die po&longs;t meridiem, quando &longs;cilicet &longs;ol fuerit tantum po&longs;t punctum meridiei in quarta diurna refluxus, quantum luna ante punctum mediæ noctis in quarta nocturna fluxus. prin­cipium uero rece&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte, quando &longs;cili­cet &longs;ol fuerit tantum po&longs;t punctum mediæ noctis in quarta nocturna refluxus, quantum luna ante punctum meridiei in quarta diurna fluxus. &longs;i autem luna fuerit inter quadraturam &longs;e­cundam, & coniunctionem eius cum &longs;ole, tunc luna etiam in &longs;uo ortu antecedit &longs;olem, & erunt tunc principia acce&longs;&longs;ionis, & rece&longs;&longs;ionis in ei&longs;dem horis, &longs;icut &longs;unt quando luna e&longs;t in­ter quadraturam primam, & oppo&longs;itionem, quia principium acce&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die po&longs;t meridiem circa ue&longs;peras, ante, &longs;cilicet uel po&longs;t, quando &longs;cilicet &longs;ol erit tantum &longs;upra o­rizontem ex parte occidentis in quarta diurna refluxus, quan tum luna &longs;ub orizonte ex eadem parte occidentis in quarta nocturna fluxus. principium uero acce&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte circa matutinum ante, uel po&longs;t, quando &longs;cilicet &longs;ol fuerit tantum &longs;ub orizonte ex parte orientis in quarta noctur­na refluxus, quantum luna &longs;upra orizontem ex eadem parte orientis in quarta diurna fluxus: &longs;ed principium rece&longs;&longs;ionis diurnæ erit de die ante meridiem, quando &longs;cilicet luna erit tantum po&longs;t punctum meridiei in quarta diurna refluxus, quantum &longs;ol ante ip&longs;um in quarta diurna fluxus: & principi­um rece&longs;&longs;ionis nocturnæ erit de nocte ante medium noctis, quando &longs;cilicet luna erit tantum po&longs;t punctum mediæ noctis in quarta nocturna refluxus, quantum &longs;ol ante punctum me­diæ noctis in quarta nocturna fluxus. ex i&longs;tis dictis apparet, quòd tam acce&longs;&longs;io, quàm rece&longs;&longs;io aquæ maris non incipiunt &longs;emper in ei&longs;dem horis diei, uel noctis, quia principium acce&longs;&longs;ionis, aut e&longs;t in principio diei, aut in principio noctis, quod accidit luna exi&longs;tente coniuncta uel oppo&longs;ita &longs;oli, uel e&longs;t ante diem à matutinis uer&longs;us diem, uel de die, u&longs;que ad ter­tiam, uel circa; uel e&longs;t ante &longs;erum à ue&longs;peris uer&longs;us &longs;erum, u&longs;­que ad galicantum, uel circa quod accidit, quando luna e&longs;t in­ter coniunctionem, uel oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole, & ali­quam ex quadraturis. principium autem rece&longs;&longs;ionis, aut e&longs;t in meridie, aut in medio noctis, quando &longs;cilicet luna e&longs;t con­iuncta &longs;oli, uel ei oppo&longs;ita, aut e&longs;t ante meridiem, uel po&longs;t, aut ante medium noctis, uel po&longs;t, quando &longs;cilicet luna e&longs;t in­ter coniunctionem, uel oppo&longs;itionem eius cum &longs;ole, & ali­quam ex quadraturis. apparet etiam, quòd aliquando aqua maris nullum habet terminatum principium, nec ordinem acce&longs;&longs;ionis, uel rece&longs;&longs;ionis, quod accidit luna exi&longs;tente in qua­draturis eius cum &longs;ole. apparet etiam, quod omnis acce&longs;&longs;io aquæ maris fit per re&longs;pectum ad orizontem ex parte orientis, uel occidentis: & omnis rece&longs;&longs;io per re&longs;pectum ad meridia­num, &longs;eu ad punctum meridiei, uel mediæ noctis.

Aduertendum e&longs;t etiam, quòd omnia, quæ dicta &longs;unt, maxime habent ueritatem in orizonte recto, in obliquo uero aliquo tempore aliquod fallunt, &longs;icut &longs;ic infra dicetur.

Contingit autem aquam maris à &longs;upra &longs;cripto ordine motus deuiare: communiter tamen, & ut in pluribus debitum or­nem ob&longs;eruat. talis autem deuiatio à &longs;upra&longs;cripto ordine du­plex e&longs;t; aut enim e&longs;t deuiatio, &longs;eu error in hora principii motus acce&longs;&longs;ionis, uel rece&longs;&longs;ionis, aut in medio motus, uidelicet quòd maiores, uel minores cur&longs;us habeant &longs;olito, uel maio­ra, aut minora habeant incrementa, aut decrementa. error ueniens in hora motus, triplici de cau&longs;a pote&longs;t accidere, aut ratione &longs;itus regionis, aut ratione corporum &longs;uper cæle&longs;tium, aut propter mutationem aeris: ratione &longs;itus regionum accidit diuer&longs;itas &longs;olum in hora principii acce&longs;&longs;ionis, eo quia princi­pium acce&longs;&longs;ionis habet re&longs;pectum ad orizontem, &longs;eu e&longs;t per re&longs;pectum ad orizontem: in principio autem rece&longs;&longs;ionis nul­la e&longs;t diuer&longs;itas, nec error, eo quia principium rece&longs;&longs;ionis e&longs;t per re&longs;pectum ad circulum meridianum: ratione &longs;itus re­gionis accidit diuer&longs;itas propter hoc, aut enim e&longs;t regio &longs;ub æquinoctiali circulo, aut extra; &longs;i &longs;ub æquinoctiali circulo, quia illi habent orizontem rectum, & dies ibi &longs;emper &longs;unt æquales noctibus ibi in omni tempore anni ea, quæ dicta &longs;unt de diuer&longs;is horis principii acce&longs;&longs;ionis aquæ maris maxi­me habent ueritatem. regiones autem di&longs;tantes ab æquino­ctiali, quia habent orizontem obliquum, in eis principia acce&longs;&longs;ionis aquæ &longs;unt, &longs;icut in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æ­quinoctiali &longs;olum in duobus temporibus anni, uidelicet in tempore ueris, &longs;eu æquinoctii uernalis, & in tempore autum­ni, &longs;eu æquinoctii autumnalis, uidelicet circa medium men­&longs;is Martii, & circa medium men&longs;is Septembris. in aliis au­tem temporibus anni, &longs;eu ab æquinoctio uernali per totam æ&longs;tatem, u&longs;que ad æquinoctium autumnale aliter e&longs;t, quia principium acce&longs;&longs;ionis diurnæ &longs;i ip&longs;a acce&longs;&longs;io e&longs;t ante meri­diem, uidelicet circa mane, erit tardius, quàm e&longs;&longs;e debet, uidelicet plus de die, quàm fiat in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali: & hoc ideo e&longs;t, quia in talibus regionibus dies incipit prius, &longs;eu &longs;ol oritur priu&longs;quam in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali propter obliquitatem orizontis obli­qui (quamuis regiones ip&longs;æ &longs;int &longs;ub eodem meridiano) quod &longs;i principium acce&longs;&longs;ionis diurnæ fuerit po&longs;t meridiem, uide­licet circa &longs;erum, tunc tale principium erit citiu&longs;quam &longs;it in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, ide&longs;t in paucioribus horis diei: & hoc ideo e&longs;t, quia tunc &longs;ol tardius occidit, quàm in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali. principium uero acce&longs;&longs;ionis nocturnæ &longs;i e&longs;t ante medium noctis, fit in di­ctis locis, &longs;eu regionibus citius, ide&longs;t in minori tempore no­ctis, &longs;eu in breuiori tempore po&longs;t occa&longs;um &longs;olis, quàm fiat in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, quia tunc nox incipit eis po&longs;t, quòd &longs;i principium acce&longs;&longs;ionis nocturnæ e&longs;t po&longs;t me­diam noctem, uidelicet uer&longs;us diem, fiet tardius, ide&longs;t ad plures horas noctis, &longs;eu magis prope die, quàm in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, & hoc ideo e&longs;t, quia &longs;ol citius eis oritur, quàm eis, qui &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, & hæc diuer&longs;itas tantum cre&longs;cit, quod aliquando contingit uidere duas acce&longs;­&longs;iones aquæ in die, & nullam in nocte; quod quidem accidit propter inæqualitatem dierum cum &longs;uis noctibus: quanto e­nim dies artificialis fuerit longior &longs;ua nocte, tanto talis diuer­&longs;itas, & error euidentius cre&longs;cit. quare in longioribus diebus anni talis diuer&longs;itas apparebit manife&longs;te; &longs;ed ab æquinoctio autumnali per totam hiemem, u&longs;que ad æquinoctium uerna­le fit contrarium, quia principium acce&longs;&longs;ionis diurnæ &longs;i fuerit ante meridiem, &longs;cilicet circa mane, tunc erit citius, quàm de­beret e&longs;&longs;e, ide&longs;t in paucioribus horis diei, quàm fiat in orizonte recto, quia tunc tardius incipit dies, &longs;eu tardius oritur &longs;ol habentibus orizontem obliquum, quàm habentibus orizon­tem rectum; quòd &longs;i talis acce&longs;&longs;us fuerit po&longs;t meridiem, &longs;cili­cet circa &longs;erum, tunc principium talis acce&longs;&longs;ionis erit tardius, ide&longs;t magis uer&longs;us &longs;erum, &longs;eu magis iuxta occa&longs;um &longs;olis, quàm in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, quia in orizonte obliquo fit citius nox, & &longs;ol citius occidit, quàm in recto. principium ueto acce&longs;&longs;ionis nocturnæ &longs;i fuerit ante medium noctis erit tardius, & plus in nocte, quàm in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali; & hoc ideo e&longs;t, quia tunc nox in orizonte obliquo prius incipit, quàm in recto, quia &longs;ol prius occidit in orizonte obliquo, quàm in recto; quòd &longs;i principium acce&longs;&longs;io­nis nocturnæ fuerit po&longs;t mediam noctem, ide&longs;t uer&longs;us diem, tunc tale principium acce&longs;&longs;ionis in orizonte obliquo fiet citi­us, ide&longs;t in paucioribus horis noctis, ide&longs;t magis ante diem, &longs;eu ante ortum &longs;olis, quàm fiat in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æ­quinoctiali, eo quia &longs;ol oritur tardius, quàm in regionibus, quæ &longs;unt &longs;ub æquinoctiali, & talis diuer&longs;itas in tantum cre&longs;cit, quòd aliquando fient duæ acce&longs;&longs;iones aquæ in nocte, & nullæ in die: & hoc quidem accidet propter inæqualitatem, & augu­mentum noctis &longs;upra diem &longs;uam: quanto enim nox fuerit lon­gior &longs;ua die, tanto magis cre&longs;cit talis diuer&longs;itas: quare talis di­uer&longs;itas apparebit maxima in longiori nocte anni. ex dictis ergo apparet, quòd quanto fuerimus propinquiores æquinoctio, tanto minor apparebit diuer&longs;itas in hora principii acce&longs;&longs;ionis aquæ: & quanto &longs;ol fuerit propinquior &longs;ol&longs;titiis, &longs;eu longiori­bus diebus, & longioribus noctibus, tanto maior erit diuer&longs;itas, & certior, & manife&longs;tius apparebit. ratione autem corporum cæle&longs;tium etiam accidit diuer&longs;itas, & error in principiis non &longs;olum acce&longs;&longs;ionis, uerum etiam rece&longs;&longs;ionis.

Cum enim aliqua ex &longs;tellis magnis, & lumino&longs;is (ut &longs;unt Venus, & Iuppiter) fuerit circa &longs;olem, uel lunam; illum, uel illam adiu­uant in mouendo aquam maris: quare relinquunt debitum ordinem. ratione uero mutationis aeris, &longs;æpe contingit diuer&longs;i­tas, & error in principiis acce&longs;&longs;ionis, & rece&longs;&longs;ionis aquæ maris. impetuo&longs;a enim di&longs;po&longs;itio uentorum tam de prope, quàm de longe in&longs;uflantium remouet cur&longs;us aquarum à debito ordine aliquando fe&longs;tinando acce&longs;&longs;us, aliquando rece&longs;&longs;us. &longs;imiliter & ip&longs;os po&longs;tponere faciendo. error etiam accidit in medio mo­tus aquarum, quia tam cur&longs;us aquarum, quàm etiam incre­menta, & decrementa earum aliquando non &longs;eruant debitum motum. di&longs;po&longs;itio enim uentorum ad maiores, uel minores cur&longs;us augumentum præbent: quare & maiora incrementa, & decrementa accidunt: maiores etiam cur&longs;us, & diuer&longs;itatem maiorem euenire faciunt coarctationes, & &longs;tricturæ locorum ratione in&longs;ularum, uel montium in aliquibus locis maximis exi&longs;tentium; quia ubi arctius, &longs;eu &longs;trictius exi&longs;tit mare, ibi fortior cur&longs;us exi&longs;tit, ut circa Eubœam in&longs;ulam Nigropontis, & inter Siciliam, & Calabriam &longs;æpe notari pote&longs;t. impediunt etiam tales &longs;tricturæ augumentationes aquarum: per &longs;trictum enim locum modica quantitas aquæ tran&longs;ire pote&longs;t. quare augumentationes, & diminutiones minores fiunt, & ideo accidit, quòd in Oceano maxima fiunt crementa, & decrementa. nulla enim ibi ade&longs;t &longs;trictura impediens cur&longs;us aquarum: quare ibi motus aquarum e&longs;t liber, & aqua ibi incedit ordine certiori: &longs;ed in mari no&longs;tro Mediterraneo aliter e&longs;t, quia quicquid in eo ingreditur, uel egreditur ex mari Oceano, per unum &longs;olum, & &longs;trictum locum à parte occidentis tran&longs;it. quare non pote&longs;t multum in ac­ce&longs;&longs;u impleri, nec multum in rece&longs;&longs;u euacuari. & ex con&longs;equenti motus aquæ maris non ita certo ordine incedit. & hæc de diuer&longs;is motibus aquæ maris dicta &longs;ufficiunt.

Figura o&longs;tendens initium crementi diurni in ortu &longs;olis, & initium decrementi diurni in meridie, & initium crementi nocturni in occa&longs;u &longs;olis, & initium decrementi nocturni in medio noctis.

Figura o&longs;tendens initium crementi diurni po&longs;t or­tum &longs;olis ante, uel po&longs;t horam tertiarum &longs;ecun­dum quod luna di&longs;teterit a &longs;ole plus, uel minus, & nondum uenerit ad quadratutam eius cum &longs;ole primam: & initium decrementi diurni po&longs;t meridiem ante uel po&longs;t horam ue&longs;perarum, & initium crementi nocturni po&longs;t occa&longs;um &longs;olis, & initium decrementi diurni po&longs;t mediam noctem ante, uel po&longs;t horam matutini.

Figura o&longs;tendens quietem &longs;al&longs;am, & mo­tum inordinatum, & minimum crementi, & decrementi aquæ matutini.

Figura o&longs;tendens initium crementi circa matutini ante, uel po&longs;t: & initium decrementi po&longs;t horam tertiarum, & initium crementi po&longs;t ue&longs;peras, & initium decrementi ante medium noctis.

Figura o&longs;tendens initium ortu , initium decremmeridie, & initium crementi ca&longs;u &longs;olis, & initium decrementi

Figura o&longs;tendens initium crementi po&longs;t ortum &longs;o­lis circa horam tertiarum, uel ante: & initium decrementi circa ue&longs;peras, & initium crementi ante medi­um noctis, & initium decrementi po&longs;t medium nocti.

Figura o&longs;tendens quietem &longs;al&longs;am, & mo­tum nordnatum, & minimum crti, & dcrementi aquæ .

Figura o&longs;tendens initium crementi circa matutinum ante ortum &longs;olis: & initium de­crementi po&longs;t horam tertiarum, & ante meridiem: & initium crementi ante occa &longs;um &longs;olis po&longs;t ue&longs;peras: & initium decre­menti ante medium noctis.

FEDERICI DELPHINI DE MOTV OCTAVAE SPHAERAE TRACTATVS.

SCIENDVM e&longs;t primo, quòd circa numerum &longs;phæra­rum cæle&longs;tium tres &longs;unt opiniones diuer&longs;æ: una e&longs;t philo&longs;o­phorum, & a&longs;trologorum Indorum, quæ e&longs;t, quòd &longs;phæræ cæle&longs;tes &longs;int octo tantum, uidelicet &longs;eptem &longs;phæræ planeta­rum, & octaua &longs;phæra &longs;tellata, quæ e&longs;t primum mobile &longs;ecundum i&longs;tam opinionem; quæ mouetur motu diurno, uidelicet in una die naturale, quæ e&longs;t tempus uiginti quatuor hora­rum, una reuolutione completa, ab oriente &longs;cilicet uer&longs;us occidentem, reuoluendo &longs;ecum tali motu omnes alias &longs;phæras inferiores. alia e&longs;t Ptolomæi, Alfragræni Alchabitii, Ioannis de Sacrobu&longs;to, & Thebit; qui &longs;phæræ cæle&longs;tes &longs;int nouem: & hæc opinio e&longs;t bipartita, quia Ptolemæus, Alfragrænus Al­chabitius, & Ioannes de Sacrobu&longs;to dicunt, quòd nona &longs;phæra e&longs;t primum mobile, & quòd ip&longs;a e&longs;t illa, quæ mouetur motu diurno, reuoluendo omnes alias &longs;phæras inferiores, uide­licet octauam, & &longs;eptimam &longs;phæram &longs;eptem planetarum &longs;e­cum: & quòd octaua &longs;phæra, & aliæ inferiores ei mouentur duplici motu: uno uidelicet diurno, quo reuoluuntur à nona omni die naturali, una reuolutione completa: & alio pro­prio octauæ tardo, &longs;cilicet ad contrarium nonæ &longs;phæræ &longs;uper polis zodiaci &longs;ui exi&longs;tentibus in directo polorum zodiaci no­næ &longs;emper; adeo quòd &longs;emper zodiacus octauæ e&longs;t &longs;ub zodia­ci nonæ &longs;phæræ eclipticæ octauæ &longs;ub ecliptica nonæ, & poli zodiaci octauæ &longs;ub polis zodiaci nonæ, in centum annis uno gradu uer&longs;us orientem contrariæ, & taliter, quòd &longs;emper e­clipticæ octauæ &longs;phæræ e&longs;&longs;ent &longs;ub ecliptica nonæ. aliæ autem &longs;phæræ inferiores octauæ, ultra i&longs;tos duos motus, habent motus &longs;ibi proprios ab occidente uer&longs;us orientem, ut in theoricis earum uidebitur.

Thebit autem uolens &longs;aluare uariationem declinationis &longs;olis ab æquinoctiali, qui &longs;emper, & continue mouetur motu pro­prio ab occidente uer&longs;us orientem &longs;ub ecliptica octauæ &longs;phæ­ræ; quam declinationem inuenit Ptolomæus tempore &longs;uo e&longs;&longs;e XXIII graduum, LI minutorum, & XX &longs;ecundorum, & Al­meon, & Albategni, qui fuerunt po&longs;teriores Ptolomæo, inue­nerunt eam e&longs;&longs;e XXIII graduum, XXXIII minutorum, & XXX &longs;ecundorum dixit octauam &longs;phæram moueri, quòd à motu titubationis, &longs;eu acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us in circumferentiis duorum circulorum paruorum æqualium, quorum media, &longs;eu poli, &longs;eu centra &longs;unt ip&longs;a capita, &longs;eu principia arietis, & libræ nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis; taliter &longs;cilicet, quòd duo puncta certa, & determinata octauæ &longs;phæræ, quæ capita arietis, & & libræ, &longs;eu principia arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ dicuntur moueri in circumferentiis duorum circulorum paruorum di­ctorum, de&longs;cribendo eas in concauitate nonæ &longs;phæræ, circa principia arietis, & libræ eiu&longs;dem nonæ &longs;phæræ, & arietis eclipticæ nonæ &longs;phæræ inter centra horum paruorum circulorum dictorum, & circumferentias &longs;uas e&longs;t quatuor graduum, XVIII minutorum, & XLIII &longs;ecundorum, & tota diametra eorum circulorum e&longs;t VIII graduum, XXXVII minutorum, & XXVI &longs;ecundorum. adeo quòd &longs;tellæ fixæ octaui cæli non po&longs;&longs;unt perficere circulationem &longs;uam uer&longs;us orientem ad con­trarium nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis, &longs;ed po&longs;&longs;unt tran&longs;mo ueri uer&longs;us orientem per VIII graduum, XXXVII minuto­rum, & XXVI &longs;ecundorum, & redire uer&longs;us occidentem tardum. alia e&longs;t opinio illorum, qui tabulas Alphon&longs;i compo&longs;uerunt, & Petri de Apono, &longs;eu Conciliatoris, & domini Nico­lai Paduani comitis de Comitibus, & Georgii Parbachui, qui uolunt quòd &longs;int in numero decem &longs;phæræ, uidelicet quòd &longs;upra &longs;eptem &longs;phæras &longs;eptem planetarum &longs;int tres &longs;phæræ, uidelicet octaua, nona, & decima, quod &longs;ic o&longs;tenditur. uidemus in &longs;tellis fixis, &longs;eu in octaua &longs;phæra triplicem motum: unum &longs;cilicet diurnum ueloci&longs;&longs;imum, quo octaua &longs;phæra cum &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt in ea, reuoluitur omni die naturali una reuolutione completa ab oriente, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem: & alium tardum, de quo octaua &longs;phæra mouetur cum &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt in ea ab occidente uer&longs;us orientem: & tertium, quo mouetur octaua &longs;phæra, taliter quòd declinatio &longs;olis; qui &longs;ecundum omnes a­&longs;trologos mouetur motu proprio &longs;ui orbis differentis ip&longs;um uer&longs;us orientem &longs;emper, & continue &longs;ub ecliptica octauæ &longs;phæræ, nu&longs;quam ab ea recedendo; uariatur cre&longs;cendo, & decre­&longs;cendo: ideo dicimus &longs;upra octauam &longs;phæram e&longs;&longs;e duas alias &longs;phæras nonam, & decimam, quæ una &longs;ola &longs;phæra &longs;uperior ip&longs;i octauæ non pote&longs;t dare &longs;phæræ inferiori, ultra motum nonæ proprium, duos motus: & quia omnes &longs;phæræ cæle&longs;tes mouen­tur motu diurno, uidelicet in uiginti quatuor horis, una reuo­lutione completa ab oriente, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem, inconueniens e&longs;t dicere, quòd &longs;phæra inferior moueatur motu diur­no &longs;ibi proprio ueloci&longs;&longs;imo &longs;cilicet & quòd ad motum eius pro­prium moueat &longs;uperiorem ei, &longs;imiliter motu diurno ueloci&longs;&longs;i­mo: ideo dicimus decimam &longs;phæram e&longs;&longs;e primum mobile: & eam e&longs;&longs;e illam, quæ mouetur motu diurno ueloci&longs;&longs;imo, ad cu­ius motum omnes aliæ &longs;phæræ inferiores mouentur &longs;imiliter motu diurno, uidelicet omni die naturali, quæ e&longs;t tempus xxiiii horarum, una reuolutione completa. & quia uidimus &longs;tellas fixas in octaua &longs;phæra moueri continue uer&longs;us orientem ad contrarium motum diurnum, motu quodam tardo ualde &longs;i poneremus octauam &longs;phæram immediate &longs;ub decima; & eam habere talem motum tardum, continuum uer&longs;us occidentem, tanquam motum &longs;ibi proprium, & IX &longs;phæram e&longs;&longs;e &longs;ub ea, & eam moueri tali motu, quòd per eum declinatio &longs;olis ab æquatore, qui &longs;emper, & continue mouetur &longs;ub ecliptica octauæ &longs;phæræ, augeat, minuatur, &longs;equeretur &longs;phæram inferiorem ad &longs;uum motum proprium mouere octauam &longs;uperiorem, ex quo per &longs;uum motum declinatio &longs;olis, qui continue mouetur, &longs;ub ecliptica viii &longs;phæræ uariatur, quod e&longs;t ab&longs;urdum, &longs;i aut diceretur octauam &longs;phæram immediate collocari &longs;ub decima, & eam moueri tali motu, tanquam motu &longs;ibi proprio, ut per eum declinatio &longs;olis &longs;emper, & continue di&longs;currentis &longs;ub ecliptica VIII &longs;phæræ ab æquatore augeatur, & minuatur: tunc oporteret dicere, quòd nona &longs;phæra, quæ e&longs;t &longs;ub ea, moue­tur motu illo tardo, continuo dicto uer&longs;us orientem; ad cu­ius motum &longs;tellæ fixæ, quæ &longs;unt in octaua &longs;phæra, quæ e&longs;t &longs;u­pra eam, moueantur uer&longs;us orientem continue, & &longs;ic &longs;phæra inferior ad motum eius proprium moueret &longs;uperiorem. ne­ce&longs;&longs;arium e&longs;t ergo dicere nonam &longs;phæram collocari immedia­te &longs;ub decima: & ip&longs;am e&longs;&longs;e illam, quæ mouetur continue ab occidente uer&longs;us orientem motu illo tardo ualde iam dicto, defferendo &longs;ecum octauam &longs;phæram cum &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt in ea, & alias &longs;phæras inferiores ei: & quòd octaua &longs;phæra &longs;it &longs;ub ea, & eam moueri tali motu, tanquam motu &longs;ibi proprio, ut per eum motum etiam aliæ &longs;phæræ inferiores octauæ mo­ueantur: & declinatio &longs;olis &longs;emper continue di&longs;currentis &longs;ub ecliptica octauæ &longs;phæræ augeatur, & minuatur: & &longs;ic &longs;ituatas tres &longs;phæras non &longs;equitur aliquod inconueniens. nece&longs;&longs;arium e&longs;t ergo propter reuolutiones dicere &longs;phæras cæle&longs;tes e&longs;&longs;e de­cem in numero: & omnes e&longs;&longs;e &longs;ic ordinatas, ut dictum e&longs;t: Thebit ergo, ut &longs;upra dictum e&longs;t, duplicem octauæ &longs;phæræ motum ine&longs;&longs;e dixit: unum &longs;cilicet à primo mobili, &longs;eu nona &longs;phæra diurnum &longs;cilicet: alium uero &longs;ibi proprium trepida­tionis, &longs;eu acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us, qui fit &longs;uper circumferentiis duorum circulorum paruorum æqualium de&longs;criptorum in concauitate nonæ &longs;phæræ circa principium arietis, & libræ e­iu&longs;dem nonæ &longs;phæræ: duplicem etiam eclipticam a&longs;&longs;eruit fi­xam quidem in nona &longs;phæra, &longs;eu primo mobili: mobile au­tem in octaua ita, ut capita arietis, & libræ eclipticæ mobilis, &longs;eu octauæ &longs;phæræ circumferantur in circumferentiis duorum circulorum paruorum æqualium, quorum media, &longs;eu poli, &longs;eu centra &longs;unt ip&longs;a capita, &longs;eu principia arietis, & libræ ecli­pticæ fixæ, &longs;cilicet nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis: & arcus eclipticæ fixæ, &longs;eu nonæ &longs;phæræ inter polos, &longs;eu centra ho­rum circulorum paruorum, & circumferentias &longs;uas e&longs;t qua­tuor graduum, 18 minutorum, & 43. &longs;ecundorum. dixit autem Thebit capita, &longs;eu principia arietis, & libræ mobilia, &longs;eu o­ctauæ &longs;phæræ taliter circumferri in circumferentiis &longs;uorum circulorum paruorum, ut, cum caput arietis mobilis, &longs;cilicet octauæ &longs;phæræ fuerit in &longs;ectione circumferentiæ &longs;ui parui cir­culi cum æquatore occidentali, ip&longs;um mouebitur per medie­tatem circumferentia &longs;ui parui circuli &longs;eptentrionalem ab æ­quatore. caput autem libræ mobilis mouebitur tunc per me­dietatem circumferentiæ &longs;ui parui circuli meridionalem ab æquatore: & cum caput arietis mobilis fuerit in &longs;ectione cir­cumferentiæ &longs;ui parui circuli cum æquatore orientali, ip&longs;um mouebitur per medietatem circumferentiæ &longs;ui parui circuli meridionalem ab æquatore. caput autem libræ mobilis mo­uebitur tunc per medietatem circumferentiæ &longs;ui parui circu­li &longs;eptentrionalem ab æquatore: & cum caput arietis mobilis fuerit in alterutro duorum punctorum &longs;ectionis circumferen­tiæ &longs;ui parui circuli cum ecliptica fixa, &longs;cilicet nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis; caput libræ mobilis erit &longs;imiliter &longs;e habens in circumferentia &longs;ui parui circuli: & tunc ecliptica mobilis, &longs;cilicet octauæ collocabitur in &longs;uperficie eclipticæ fixæ dire­ctæ &longs;ub ecliptica fixa, &longs;cilicet nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobi­lis. & &longs;uperficies eclipticæ mobilis, &longs;cilicet octauæ eritin &longs;u­perficiæ eclipticæ fixæ, &longs;cilicet nonæ, tanquam pars in toto, quod in una reuolutione capitis arietis mobilis, &longs;cilicet octa­uæ &longs;phæræ in circumferentia &longs;ui parui circuli bis accedet. in omnibus autem aliis locis, &longs;eu punctis exceptis, capite arietis mobilis in circumferentia &longs;ui parui circuli locato, ecliptica mo bilis, &longs;cilicet octauæ &longs;ecabit eclipticam fixam, &longs;cilicet nonæ &longs;emper in punctis, &longs;eu principiis cancri, & capricorni mobi­libus. nam hæc duo puncta, uidelicet capita, &longs;eu principia cancri, & capricorni eclipticæ mobilis, &longs;cilicet octauæ &longs;phæ­ræ &longs;emper circumferentiæ eclipticæ fixæ, &longs;cilicet nonæ &longs;phæ­ræ in hoc motu cohærent, ut nu&longs;quam ab ea recedant: à capi­tibus tam cancri, & capricorni &longs;ixorum, &longs;cilicet. nonæ &longs;phæ­ræ per quantitatem quatuor graduum, 18 minutorum, & 43 &longs;ecundorum ea elongari uer&longs;us orientem, & uer&longs;us occiden­tem contingit; & ubicunque fiat. &longs;ectio eclipticæ octauæ cum ecliptica nonæ, ip&longs;am, nece&longs;&longs;e e&longs;t, à principiis arietis, & libræ mobilibus octauæ per quartam circuli magni di&longs;tare: & licet in una reuolutione capitis arietis mobilis, &longs;cilicet octauæ in circumferentia &longs;ui parui circuli capita, &longs;eu principia cancri, & capricorni mobilia octauæ &longs;phæræ collocentur directa &longs;ub capitibus cancri, & capricorni fixorum, &longs;eu nonæ &longs;phæræ. nunquam tam capita, &longs;eu principia arietis, & libræ fixorum peruenient. dum enim ecliptica mobilis, &longs;cilicet octauæ, con­trahet circumferentiam circuli parui paruæ &longs;ectionis in pun­cto arietis mobilis; capita cancri, & capricorni mobilia &longs;unt coniuncta cum capitibus cancri, & capricorni fixorum. & &longs;i­militer accidit in contactu meridiano: capita uero arietis, & libræ mobilia nunquam uenient &longs;ub capite arietis, & libræ fi­xorum: &longs;ed &longs;emper à capitibus arietis, & libræ fixorum di&longs;ta­bunt per quantitatem quatuor graduum, XVIII minutorum, XLIII &longs;ecundorum, quia &longs;emper errant in circumferentiis &longs;uorum circulorum paruorum, quæ di&longs;tant à centris eorum per quantitatem dictam. ecliptica autem fixa &longs;emper &longs;ecat æ­quatorem in capitibus arietis, & libræ fixorum ad angulum &longs;emper eundem, cuius anguli arcus coluri ei corre&longs;pondens &longs;emper e&longs;t XXIII graduum, XXXIII minutorum, & &longs;ecundo­rum, qui e&longs;t arcus maximæ declinationis eclipticæ fixæ, &longs;ed e­clipticæ mobilis, &longs;cilicet octauæ æquatorem &longs;ucce&longs;&longs;iue &longs;ecat in &longs;ingulis punctis æquatoris: et ip&longs;e &longs;ecatur ab æquatore in &longs;in­gulis punctis eius compræhen&longs;is in duobus arcubus ei eclipti­cæ mobilis, quos arcus ecliptica mobilis excitentibus capiti­bus arietis, & libræ mobilibus in duobus punctis di&longs;tinguen­tibus quartas &longs;uorum circulorum paruorum ab inter&longs;ectioni­bus eorum cum æquatore &longs;eparat à toto re&longs;iduo eclipticæ mo­bilis, & quantitas unius cuiu&longs;que horum arcuum e&longs;t circa XXI graduum, & XXX minutorum. e&longs;t maxima di&longs;tantia ca­pitis arietis mobilis, quando e&longs;t in puncto di&longs;tinguenti quartas &longs;ui parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore &longs;epten­trionali à &longs;ectione eclipticæ mobilis cum æquatore per gradu­um X, & 45 minutorum ecliptica mobilis, &longs;cilicet in pi&longs;cibus, &longs;cilicet ecliptica mobilis: & quando e&longs;t in puncto di&longs;tinguente quartas &longs;ui parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquato­re meridiano, e&longs;t per gradus X, & XLV minutorum in arie­te ecliptica mobilis. &longs;imiliter dicendum e&longs;t de capite libræ mo bilis. quando enim caput arietis mobilis e&longs;t in puncto &longs;ui par­ui circuli di&longs;tinguente quartas parui circuli ab inter&longs;ectioni­bus eius cum æquatore &longs;eptentrionale: caput libræ mobilis tunc e&longs;t in puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguente quartas parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore &longs;eptentrionali. & tunc &longs;icut maxima di&longs;tantia capitis arietis mobilis ab inter­&longs;ectione ecliptica mobilis cum æquatore e&longs;t per gradus de­cem, & XLV minutos in pi&longs;cibus eclipticæ mobilis; ita ma­xima di&longs;tantia capitis libræ mobilis ab inter&longs;ectione eclipticæ mobili æquatore e&longs;t per gradus X, & XLV minutos ecli­pticæ mobilis in uirgine eclipticæ mobilis. & quando caput arietis mobilis e&longs;t in puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguente quartas parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore meridionali, tunc caput libræ mobilis e&longs;t in puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguente quartas parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore &longs;eptentrionali: & tunc &longs;icut maxima di­&longs;tantia capitis arietis mobilis à &longs;eptione ecliptica mobili cum æquatore e&longs;t per gradus X, & XLV minutos eclipticæ mobilis in ariete eclipticæ mobilis; ita maxima di&longs;tantia capi­tis libræ mobilis ab inter&longs;ectione eclipticæ mobilis cum æqua­tore e&longs;t per gradus X, & XLV minutos eclipticæ mobi­lis in libra ecliptica mobilis; & &longs;ic ecliptica mobilis &longs;ecatur ab æquinoctiali in &longs;ingulis punctis duorum arcuum eius: quos arcus exi&longs;tentibus capitibus arietis, & libræ mobilibus in duo­bus punctis duorum circulorum paruorum di&longs;tinguentibus quartas eorum ab inter&longs;ectionibus eorum cum æquinoctiali; quorum unus e&longs;t ab &longs;eptentrionale æquinoctionali, et alter meridionalis &longs;eparat à toto re&longs;iduo eclipticæ mobilis: quorum arcuum unus e&longs;t ex parte arietis mobilis à XIX gradus XV minutos pi&longs;cium ecliptica mobilis, u&longs;que ad X gradus, et XLV minutos arietis eiu&longs;dem eclipticæ mobilis, et ali­ter e&longs;t XIX gradus, et XV minutos uirginis eclipticæ mobilis, u&longs;que ad X gradus, & XLV minutos in arietis e­iu&longs;dem eclipticæ mobilis: & quantitas uniu&longs;cuiu&longs;que horum graduum e&longs;t XXI gradus, XXX minutos. maxima enim di­&longs;tantia capitis arietis, & libræ mobilium à &longs;eptione eclipticæ mobilis cum æquinoctiali e&longs;t per gradus X, & XLV minu­tos eclipticæ mobilis in pi&longs;cibus, & per X gradus, & XLV minutos eclipticæ mobilis in ariete; qui aggregati faciunt arcum XXI gradus, et XXX minutos eclipticæ mobi­lis: et idem e&longs;t ex parte libræ mobilis: unde accidit, quòd maxima declinatio eclipticæ mobilis, ide&longs;t octauæ &longs;phæræ ua­riabilis e&longs;t, maior quandoque declinatione eclipticæ fixæ, ide&longs;t quandoque minor eadem, quandoque &longs;ibi æqualis. tunc enim maxima declinatio eclipticæ octaua mobilis e&longs;t æqualis maxi­mæ declinationi eclipticæ nonæ fixæ; quando ecliptica mobi­lis e&longs;t collocata in &longs;uperficie eclipticæ fixæ; quod accidit capi­tibus arietis, et libræ mobilibus exi&longs;tentibus in &longs;ectionibus &longs;uorum circulorum paruorum cum ecliptica fixa. maior uero capitibus arietis, et libræ mobilibus exi&longs;tentibus in &longs;ectioni­bus contactuum. in punctis &longs;uorum circulorum paruorum di&longs;tinguentibus quartas eorum circulorum à &longs;ectionibus eo­rum cum ecliptica fixa: unde eam Ptolomæus inuenit XXIII gradus, LI minut. et XX &longs;ecund. minor autem in ca­pite arietis, et libræ mobilia fuerint in punctis inter&longs;ectionis &longs;uorum circulorum paruorum cum æquinoctiali. tunc enim inter&longs;ectio eclipticarum erit in puncto eclipticæ mobilis, ide&longs;t octauæ: maxima declinatio ab æquinoctiali, qui minus decli­nabit, quàm caput cancri, et capricorni ecliptica fixa, &longs;eu no næ. æquatio autem octauæ &longs;phæræ e&longs;t arcus eclipticæ octauæ &longs;phæræ, u&longs;que ad inter&longs;ectionem eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctiali; &longs;ed motus acce&longs;&longs;us, et rece&longs;&longs;us e&longs;t arcus circuli parui ab inter&longs;ectione circuli parui cum æquinoctiali occiden tali per medietatem circuli parui &longs;eptentrionalem, progre­diendo, u&longs;que ad caput arietis octauæ &longs;phæræ in &longs;uo circulo paruo. hoc motu octauæ &longs;phæræ dicto contingit, ut &longs;tellæ fi­xæ in octauo cælo uideantur nunc moueri uer&longs;us occidentem, nunc uer&longs;us orientem, nunc motu ueloci, nunc motu tar­do propter diuer&longs;um &longs;itum capitis arietis octauæ &longs;phæræ in &longs;uo circulo paruo, & propter diuer&longs;um motum &longs;ectionis æquinoctialis per eclipticam octauæ &longs;phæræ. nam in toto tempore, in quo caput arietis octauæ &longs;phæræ recedit à puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguente quartas ab inter&longs;e­ctionibus eius cum æquatore meridionali, donec ueniat ad punctum &longs;ui parui circuli di&longs;tinguentem quartas ab in­ter&longs;ectionibus eius cum æquatore &longs;eptentrionale &longs;ectio e­clipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctiali primi mobilis, &longs;cilicet quæ mouetur continue per eclipticam octauæ &longs;phæ­ræ contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum à X grad. arietis eclipti­cæ octauæ &longs;phæræ, & XLV min. u&longs;que ad XIX grad. pi­&longs;cium, & XV min. eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquino­ctionali: recedit à &longs;tellis fixis octauæ &longs;phæræ, quæ e&longs;t uer­&longs;us orientem ab ea eundo uer&longs;us &longs;tellas fixas, quæ e&longs;t uer­&longs;us occidentem ab ea appropinquando eis: & propter hoc &longs;tellæ, quæ &longs;unt uer&longs;us orientem, ab ea uidentur moue­ri &longs;upra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us orientem: & &longs;tellæ, quæ &longs;unt uer&longs;us occidentem, ab ea uidentur &longs;e­qui eas &longs;upra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum: cum tamen in ue­ritate moueantur contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem: & tunc caput libræ octauæ &longs;phæræ re­cedit à puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguente quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore &longs;eptentrionali, & uenit ad punctum &longs;ui parui circuli di&longs;tinguentem quartas &longs;ui parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore meridionali, & &longs;ectio eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æqui­noctionali primi mobilis mouetur &longs;imiliter continue per eclipticam octauæ &longs;phæræ contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum à X grad. libræ eclipticæ octauæ &longs;phæræ, & XLV mi­nut. u&longs;que ad XIX grad. & XV minut. uirginis eiu&longs;dem eclipticæ octauæ &longs;phæræ: & tunc &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali &longs;imiliter recedit à &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt uer&longs;us orientem ab ea eundo uer&longs;us &longs;tellas fixas, quæ &longs;unt uer&longs;us occidentem, ab ea eis appropinquando, & propter hoc &longs;imiliter &longs;tellæ fixæ, quæ &longs;unt uer&longs;us orien­tem ab ea uidentur moueri &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;igno­rum &longs;cilicet uer&longs;us orientem, & &longs;tellæ fixæ, quæ &longs;unt uer­&longs;us occidentem ab ea uidentur &longs;equi eas &longs;ecundum &longs;ucce&longs;­&longs;ionem &longs;ignorum, cum tamen in ueritate moueantur con­tra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem.

Cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ recedit à puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tinguenti quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æquinoctionali &longs;eptentrionali, donec ueniat ad punctum &longs;ui parui circuli di&longs;tinguentem quartas eius ab in­ter&longs;ectionibus eius cum æquinoctionali meridionali: &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali mouetur con­tinue per eclipticam octauæ &longs;phæræ, &longs;ecundum &longs;ignorum &longs;ucce&longs;&longs;ionem ad XIX grad. & XV min. pi&longs;cium ecliptica octauæ &longs;phæræ, u&longs;que ad X grad. & XLV min. arietis ecli­pticæ octauæ &longs;phæræ: & tunc &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæ­ræ cum æquinoctionali recedit à &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt uer­&longs;us occidentem, ab ea eundo uer&longs;us &longs;tellas fixas, quæ &longs;unt uer&longs;us orientem, ab ea appropinquando eis: & propter hoc &longs;tellæ fixæ, quæ &longs;unt uer&longs;us occidentem, ab ea uiden­tur moueri contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem: & &longs;tellæ, quæ &longs;unt uer&longs;us orientem, ab ea ui­dentur &longs;equi eas, cum tamen in ueritate moueantur &longs;e­cundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us orientem: & tunc caput libræ octauæ &longs;phæræ recedit à puncto &longs;ui par­ui circuli di&longs;tinguente quartas eius ab inter&longs;ectionibus e­ius, cum æquinoctiali, meridionali, & uenit ad pun­ctum &longs;ui parui circuli di&longs;tinguentem quartas eius ab inter­&longs;ectionibus eius, cum æquinoctionali, meridionali: & ue­nit ad punctum &longs;ui parui circuli di&longs;tinguentem quar­tas eius ab inter&longs;ectionibus eius, cum æquinoctionali, &longs;eptentrionali: & &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ cum æ­quinoctiali mouetur continue per eclipticam octauæ &longs;phæ­ræ à XIX grad. XV min. uirginis ecliptica octauæ &longs;phæ­ræ, u&longs;que ad X grad. & XLV min. libræ eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali recedit à &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt uer&longs;us occidentem, ab ea eundo uer&longs;us &longs;tellas fixas, quæ &longs;unt uer&longs;us orientem, ab ea appropinquando eis: & pro­pter hoc &longs;tellæ, quæ &longs;unt uer&longs;us occidentem, ab ea uiden­tur moueri contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us occidentem: & quæ &longs;unt uer&longs;us orientem ab ea uidentur &longs;equi eas, cum iam in ueritate moueantur &longs;upra &longs;ucce&longs;&longs;io­nem &longs;ignorum, &longs;cilicet uer&longs;us orientem. cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ recedit à puncto &longs;ui parui circuli di­&longs;tinguente quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æqui­noctiali, meridionali uer&longs;us orientem accedens: tunc &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ mouetur per eclipticam octauæ &longs;phæræ tarde uer&longs;us orientem; quia æquatio octauæ &longs;phæræ, quam ponit Thebit e&longs;&longs;e arcum. ecliptica octauæ &longs;phæræ à capite arietis octauæ &longs;phæræ, u&longs;que ad inter&longs;ectionem eclipticæ o­ctauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali parum decre&longs;cit: & tunc &longs;tellæ fixæ uidentur moueri uer&longs;us occidentem tarde. cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ e&longs;t prope &longs;ectione &longs;ui par­ui circuli cum æquinoctionali orientali, ex utroque latere eius &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ ibi, uel multum decre­&longs;cit, uel multum cre&longs;cit; & tunc &longs;tellæ fixæ uidentur mo­ueri uer&longs;us occidentem uelociter. cum autem caput arie­tis octauæ &longs;phæræ appropinquat puncto &longs;ui parui circuli di­&longs;tinguenti quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æqui­noctionali, meridionali, donec ueniat ad ip&longs;um, tunc &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ mouetur per eclipticam octauæ &longs;phæræ uer&longs;us orientem tarde; quia æquatio octauæ &longs;phæræ parum cre&longs;cit, & tunc &longs;tellæ uidentur moueri tarde uer&longs;us occidentem.

Cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ recedit à puncto &longs;ui par­ui circuli di&longs;tinguenti quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æquinoctiali, meridionali uer&longs;us occidentem accedens, &longs;e­ctio eclipticæ octauæ &longs;phæræ mouetur per eclipticam octauæ &longs;phæræ tarde uer&longs;us occidentem, quia æquatio octauæ &longs;phæ­ræ ibi parum decre&longs;cit, & &longs;tellæ fixæ uidentur moueri uer&longs;us orientem tarde.

Cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ e&longs;t prope &longs;ectione &longs;ui parui circuli cum æquinoctiali, occidentali ex utroque latere eius, &longs;ectio ecliptica octauæ &longs;phæræ mouetur per eclipticam octauæ &longs;phæræ uelociter uer&longs;us occidentem. æquatio octa­uæ &longs;phæræ ibi multum cre&longs;cit, uel multum decre&longs;cit: & tunc &longs;tellæ fixæ uidentur moueri uer&longs;us orientem uelociter. cum autem caput arietis octauæ &longs;phæræ appropinquat puncto &longs;ui par­ui circuli di&longs;tinguentem quartas ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore circuli, donec ueniat ad ip&longs;um &longs;ectio eclipticæ octa­uæ &longs;phæræ, mouetur per eclipticam octauæ &longs;phæræ uer&longs;us occidentem tarde, quia æquatio octauæ &longs;phæræ ibi parum cre­&longs;cit, & tunc &longs;tellæ fixæ uidentur moueri tarde uer&longs;us orien­tem. idem fit per modum capitis libræ octauæ &longs;phæræ in cir­cumferentia &longs;ui parui circuli: quod fit per motum capitis a­rietis libræ octauæ &longs;phæræ in circumferentia &longs;ui parui circuli: quod fit per motum capitis arietis in circumferentia &longs;ui, ni&longs;i, quòd motus eorum &longs;it in partibus &longs;uorum circulorum par­uorum contrariis. hinc inuenta e&longs;t diuer&longs;itas manife&longs;ta in motu ip&longs;arum &longs;tellarum fixarum. Ptolomæus enim loca &longs;tella­rum fixarum inuenta ab ip&longs;o tempore &longs;uo comparauit ad lo­ca earum inuenta ab Hipparcho, & aliis, & reperit &longs;tellas fi­xas non motas motu tardo, uidelicet in centum annis u­no gradu, & hoc ideo fiat, quia tunc caput arietis octauæ &longs;phæræ erat &longs;eparatum à puncto &longs;ui parui circuli di&longs;tin­guente quartas eius ab inter&longs;ectionibus eius cum æquatore meridiano uer&longs;us æquatorem accedens. po&longs;teriores uero, dum magis accederat uer&longs;us æquatorem, inuenerunt eas moueri in LXVI annis uno gradu: in anno autem domini MCDLX factum e&longs;t caput arietis octauæ &longs;phæræ &longs;eptentriona­lis ab æquatore, & di&longs;tans à &longs;ectione &longs;ui parui circuli cum æquatore occidentali fere LXVI gradibus, & à &longs;ectione ecli­ptica octauæ cum æquinoctionali IX gradibus, & XLV min. fere eclipticæ octauæ di&longs;tans: &longs;ectio ergo eclipticæ octauæ cum æquinoctionali fiebat &longs;uper XX grad. & XII min. in &longs;i­gno pi&longs;cium eclipticæ octauæ &longs;phæræ. maxima autem æquatio octauæ &longs;phæræ motus &longs;ecundum Thebit contingit, quando caput arietis octauæ &longs;phæræ fuerit in punctis di&longs;tinguentibus quartas &longs;ui parui circuli ab inter&longs;ectionibus eius cum æqua­tore, & e&longs;t X grad. & XLV min. unde &longs;equitur quòd quodli­bet punctum eclipticæ octauæ &longs;phæræ à XIX grad. & XV min. pi&longs;cium, u&longs;que ad X grad. & XLV min. arietis eclipticæ o­ctauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali, & ex con&longs;equenti in eo fieri æquinoctium uernale. idem intelligendum e&longs;t de puncto æquinoctii, autumnali in arcu eclipticæ octauæ &longs;phæræ oppo­&longs;ito, uidelicet à XIX gradu uirginis, & XV min. u&longs;que ad X grad. & XLV min. libræ. con&longs;tat etiam per prædicta puncta tropica, &longs;eu maximarum declinationum &longs;olis, &longs;eu eclipticæ o­ctauæ &longs;phæræ, &longs;ub qua &longs;emper, & continue di&longs;currit centrum corporis &longs;olis ab æquinoctionali continue re&longs;pectu æquino­ctionali uariari, nunc ei appropinquando, nunc ab eo elon­gando: &longs;imiliter con&longs;tat ea &longs;emper numero e&longs;&longs;e in capite can­cri, & capricorni octauæ &longs;phæræ: &longs;ed &longs;emper e&longs;&longs;e in punctis eclipticæ octauæ &longs;phæræ di&longs;tantibus à &longs;ectionibus eclipticæ o­ctauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali per quartam. Ptolomæus itaque iudicans &longs;tellas fixas octaui cæli tempore &longs;uo moueri ab occidente uer&longs;us orientem, uidelicet &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, credidit unum tantum e&longs;&longs;e zodiacum, &longs;cilicet no­næ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis fixum, &longs;cilicet qui &longs;emper ha­beret eandem declinationem ab æquinoctionali &longs;ub ecliptica, cum &longs;emper, & continue moueretur &longs;ol: ad quam credulita­tem &longs;equitur illud, quod ip&longs;e dixit: nam ex quo &longs;tellæ fixæ mobiles inuentæ &longs;unt tempore &longs;uo, rece&longs;&longs;i&longs;&longs;e à tropico hiema­li, & acce&longs;&longs;i&longs;&longs;e uer&longs;us æquinoctionalem: & quæ erant inter æ­quinoctionalem, et tropicum æ&longs;tiuum inuentæ &longs;unt: rece&longs;&longs;i&longs;&longs;e ab æquinoctionali in parte &longs;eptentrionis uer&longs;us tropicum æ&longs;tiuum iudicauit Ptolomæus; & propter hoc eas moueri uer&longs;us orientem, uidelicet &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum eclipticæ fixæ &longs;cilicet nonæ. uerum e&longs;t tam quod propter æ­quationem octauæ &longs;phæræ tunc decre&longs;cente, quia &longs;ectio ecli­ptica octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali mouebantur tem­pore &longs;uo per eclipticam octauæ &longs;phæræ uer&longs;us occidentem appropinquando &longs;tellis fixis, quæ erant uer&longs;us occidentem ab ea, & elongando &longs;e à &longs;tellis fixis, quæ erant uer&longs;us orien­tem ab ea, ui&longs;æ &longs;unt Ptolomæo &longs;tellæ ip&longs;æ moueri uer&longs;us o­rientem &longs;ecundum &longs;cilicet &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum: eo quia Ptolomæus putabat inter&longs;ectionem eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali e&longs;&longs;e inter&longs;ectionem eclipticæ fixæ nonæ &longs;cilicet &longs;phæræ: quia &longs;olam eclipticam nonæ &longs;phæræ imagina­batur, quam inter&longs;ectionem &longs;emper fixam exi&longs;timabat, & pu­tabat eam e&longs;&longs;e caput arietis zodiaci nonæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis. Purbachius autem triplicem motum octauæ &longs;phæræ ine&longs;&longs;e dixit: unum quidem à primo mobili, &longs;eu decima &longs;phæ­ra diurnum, &longs;cilicet quòd in una die naturali octauæ &longs;phæræ cum aliis &longs;phæris inferioribus ei &longs;emel &longs;uper polis totius ma­chinæ mundi reuoluitur: alium à nona &longs;phæra, quæ &longs;ecundum mobile uocauit; quo motu nonæ &longs;phæræ, octaua &longs;phæra cum aliis &longs;phæris inferioribus mouetur omnibus 69200 annis per unum gradum, et XXVIII min. uer&longs;us orientem regulari­ter contra motum decimi orbis, &longs;eu primi mobilis &longs;uper po­lis zodiaci nonæ &longs;phæræ exi&longs;tentibus &longs;emper directo &longs;ub polis zodiaci decimæ, &longs;eu primi mobilis, adeo quòd zodiacus no­næ &longs;phæræ &longs;emper e&longs;t directus &longs;ub zodiaco decimæ, &longs;eu primi mobilis, & ecliptica nonæ &longs;phæræ &longs;emper &longs;ub ecliptica deci­mæ, taliter quòd &longs;uperficies eclipticæ decimæ, &longs;eu primi mo­bilis, tanquam pars in toto, nu&longs;quam ab ea declinans, & i&longs;te motus nonæ &longs;phæræ datus octauæ, & aliis &longs;phæris inferiori­bus, octauæ appellatur motus augium, & &longs;tellarum fixarum in tabulis: quia ad i&longs;tum motum nonæ &longs;phæræ dictum octa­uæ, & aliis &longs;phæris inferioribus octauæ, mouetur octauæ &longs;phæra cum &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt in ea, & mouentur auges planetarum, quæ &longs;unt in &longs;phæris inferioribus octauæ, de quibus augibus dicam in theoricis planetarum &longs;equentibus hunc tractatum, quem motum nonæ &longs;phæræ reuoluentis &longs;ecum octauam &longs;phæram cum aliis &longs;phæris inferioribus ei ab occidente uer&longs;us o­rientem ad contrarium diurnæ, &longs;eu primi mobilis. Purbacus dicit e&longs;&longs;e arcum zodiaci decimæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis à capite arietis decimæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis, u&longs;que ad caput arietis nonæ &longs;phæræ; hoc autem uidetur mihi e&longs;&longs;e fal­&longs;um propter rationes, quas nunc dicam. &longs;i enim uerum e&longs;&longs;et, quòd motus nonæ &longs;phæræ, qui à tabolariis appellatur mo­tus augium, & &longs;tellarum fixarum, e&longs;&longs;et arcus zodiaci mobi­lis, &longs;cilicet decimæ &longs;phæræ, inter caput arietis primi mobilis, & caput arietis nonæ &longs;phæræ, oporteret, ut in principio, u­niu&longs;cuiu&longs;que ære ex æris po&longs;itis in tabulis fui&longs;&longs;et caput arietis nonæ &longs;phæræ directæ &longs;ub capite arietis decimæ præci&longs;æ; & &longs;ic &longs;equeretur, quòd à principio uniu&longs;cuiu&longs;que ære ex æris po&longs;i­tis in tabulis u&longs;que ad principium huius uniu&longs;cuiu&longs;que alte­rius caput arietis nonæ &longs;phæræ feci&longs;&longs;et unam reuolutionem præcedentem, & &longs;ic, cum differentia unius ære ab alia &longs;it di­uer&longs;a in tempore, &longs;equeretur nonam &longs;phæram irregulariter facere &longs; reuolutionem, uidelicet quandoque in breuiori tempore, quandoque in longiori, cuius contrarium ip&longs;e dici­tur: & etiam apparet ex ip&longs;a tabula motus nonæ &longs;phæræ, quæ o&longs;tendit motum eius e&longs;&longs;e regularem; & i&longs;to modo tabula ip­&longs;a e&longs;t fal&longs;a, quia ip&longs;a dat modum regularem, & &longs;ic uera loca augium, & planetarum, quæ inueniuntur cum tabulis, e&longs;&longs;ent fal&longs;a, & tota &longs;cientia a&longs;trologiæ rueret. quod autem &longs;equatur illud, quod dixi, &longs;ic o&longs;tendo, &longs;i calculamus motum nonæ &longs;phæræ cum differentiæ ære diluuii, & incarnationis, inuenimus eum e&longs;&longs;e XXII graduum, XLVII min. & IX &longs;ecundorum, et &longs;i calculamus cum differentiæ ære incarnationis, & ære Ara­bum, inuenimus eum e&longs;&longs;e IIII graduum, XXXIIII min. & VIII &longs;ecundorum. &longs;tantibus autem talibus calculationibus, uel oportet dicere, quòd in principio ære diluuii caput arietis nonæ &longs;phæræ erat directe &longs;ub capite arietis decimæ, & quod in 3101 annis, & 319 diebus, qui anni, & dies &longs;unt differentia ære diluuii, & incarnationis, nonæ &longs;phæræ facit arcum XXII graduum, & XLVII min. & XIX &longs;ecundorum, & quod à tempore incarnationis, u&longs;que ad tempus Arabum, quod tempus e&longs;t 621 annorum, & 195 dierum, perfecit rationem inchoatam in principio ære diluuii, & inchoauit aliam, & de inchoata fecit IIII grad. XXXIIII min. & VIII &longs;ecundos, & &longs;ic in 621 annis, perfecit rationem inchoatam in principio ære diluuii, & inchoauit aliam, & &longs;ic nona &longs;phæra ci­tius perficeret reuolutionem, quàm in 40000 annis, & plus moueretur in 621 annis, & 195 diebus, quàm moueretur in 3101, & 319 diebus, quod e&longs;t contra &longs;ententiam Purbachi, & contra calculum tabularum: quia reductis 49000 annis ad 4 3 2, & in calculando modum nonæ &longs;phæræ, cum eis inuenimus rationem completam, & reductis 200 annis ad 4 3 2, & in calculando inuenimus motum nonæ &longs;phæræ grad. I, min. XXVIII, uel oporteret dicere, quòd in principio uniu&longs;cuiu&longs;que ære, caput arietis nonæ &longs;phæræ e&longs;t directo &longs;ub capite arietis decimæ, & quod arcus, quem inue­nimus calculando cum tali ære &longs;it di&longs;tantia capitis arietis no­næ &longs;phæræ à capite arietis decimæ, quod e&longs;t manife&longs;te fal&longs;um: quia calculando cum differentia ære diluuii, & incarnationis, inuenimus in principio ære incarnationis motum augium, & &longs;tellarum fixarum, &longs;eu motum nonæ &longs;phæræ e&longs;&longs;e grad. XXII, min. XLVII, &longs;ecundi XIX. ubi deberent e&longs;&longs;e &longs;igna . . . . m. o. &c. dicendum e&longs;t ergo, qui ne&longs;citur locus capitis ære X, neque locus capitis arietis nonæ, & qui motus augi­um, & &longs;tellarum fixarum: qui inuenitur calculando cum ali­qua ære, e&longs;t arcus zodiaci, &longs;eu ecliptica decimæ &longs;phæræ, &longs;eu primi mobilis de&longs;cripti à capite arietis nonæ &longs;phæræ principio cuiu&longs;que ære uolueris, u&longs;que ad tempus tuum propo&longs;itum, ide&longs;t motus, &longs;eu arcus eclipticæ decimæ &longs;phæræ, per quem motus e&longs;t quilibet punctus eclipticæ nonæ &longs;phæræ à principio cuiu&longs;cunque ære tuæ propo&longs;itæ, u&longs;que ad tempus tuum pro­po&longs;itum: & hoc &longs;ufficit ad inueniendum loca augium planetarum, & alia contenta, quæ faciunt ad inuentionem locorum uero­rum planetarum: quia, addito tali arcu inuento, cum ara tua propo&longs;ita &longs;uper radices auguum planetarum fundatas ad prin­cipium tuæ aræ po&longs;itæ; habebis cum æquatione motum octa­uæ &longs;phæræ, &longs;icut dicta loca auguum ad tempus tuæ aræ propo&longs;itæ, & cetera continentur: & ideo in principio tabulæ radicum auguum, & &longs;tellarum fixarum, ide&longs;t nonæ &longs;phæræ apponun­tur, cum unæ non &longs;int, ide&longs;t cum non &longs;int aliquæ aræ po&longs;itæ, & &longs;ine eis motus earum po&longs;&longs;it inueniri, quia inuenimus quan­tum motum facit nona &longs;phæra ab initio uniu&longs;cuiu&longs;que aræ u&longs;­que ad tempus propo&longs;itum po&longs;t principium illius aræ: & ex con&longs;equenti quantum motum fecerunt auges, & &longs;tellæ fixæ per motum nonæ &longs;phæræ, qui motus additus &longs;uper radices auguum in initio illius aræ &longs;imul cum æquatione motus octauæ &longs;phæræ: &longs;i motus octauæ &longs;phæræ e&longs;t minus &longs;emicirculo, uel ab eo &longs;ubtractæ prius æquatione motus octauæ &longs;phæræ e&longs;t plus &longs;emicirculo ab æra loca auguum ad tempus po&longs;itum computa tum ab initio illius aræ: & non e&longs;t nece&longs;&longs;itas habendi radicem aliquam, nec e&longs;t nece&longs;&longs;itas &longs;ciendi quantum di&longs;tat caput arie­tis nonæ &longs;phæræ à capite arietis decimæ, &longs;eu primi mobilis, & hoc uadit ad tale &longs;ignum.

Tertius autem motus octauæ &longs;phæræ e&longs;t &longs;ibi proprius, quia motus trepidationis, &longs;eu acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us octauæ &longs;phæ­ræ uocatur, qui fit in circumferentiis duorum circulo­rum paruorum æqualium de&longs;criptorum in concauitate no­næ &longs;phæræ &longs;uper principia arietis, & libræ ip&longs;ius nonæ &longs;phæ­ræ, &longs;ic quod duo puncta certa, & determinata ecliptica octauæ &longs;phæræ, quæ capita arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ di­cuntur diametraliter oppo&longs;ita, circumferentias talium duorum circulorum in concauitate nonæ &longs;phæræ regulariter de&longs;cri­bantur, quorum media &longs;eu poli, &longs;eu centra &longs;int ip&longs;a capita arietis, & libræ nonæ &longs;phæræ, & arcus eclipticæ nonæ &longs;phæ­ræ inter polos, &longs;eu centra horum paruorum circulorum, & circumferentias &longs;uas. e&longs;t IX grad. eclipticæ nonæ &longs;phæræ: unde fit, ut ecliptica octauæ &longs;phæræ qua&longs;i &longs;emper &longs;ecet eclipticam nonæ, & quando &longs;ecat eam, &longs;emper &longs;ecat eam in capitibus ca­pricorni, & cancri octauæ. nam hæc duo puncta eclipticæ octauæ &longs;phæræ, uidelicet capita cancri, & capricorni octauæ utrin que à capitibus cancri, & capricorni nonæ recedunt per quantitatem IX grad. & reuertuntur; & in tali eorum motu &longs;emper circumferentiæ eclipticæ nonæ cohærent, & nu&longs;quam ab ea re­cedunt à capitibus cancri, & capricorni, quæ quantitate IX grad. ut dictum e&longs;t, recedunt. Purbachus autem dixit capita cancri, & capricorni octauæ recedere ab ecliptica nonæ &longs;phæ­ræ, & de&longs;cribere qua&longs;dam figuras connidatas utrunque à ca­pitibus cancri, & capricorni, quæ habentes pro ba&longs;ilias curuas, quod non uidetur mihi e&longs;&longs;e uerum: quia ex quo puncto ecli­pticæ octauæ &longs;phæræ, quæ incipiunt recedere ab ecliptica no­næ, &longs;unt capita arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ. uidetur, quòd ip&longs;a debeant e&longs;&longs;e puncta maximæ latitudinis eclipticæ octauæ &longs;phæræ ab ecliptica nonæ: cum autem à puncto maximæ latitudinis duorum circulorum maiorum &longs;e inuicem &longs;ecantium ad utra&longs;­que &longs;ectiones &longs;it quarta circuli à capitibus arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ ad utra&longs;que &longs;ectiones &longs;emper erit quarta circuli; &longs;ed à capitibus arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ ad capita cancri, & capricorni, eiu&longs;dem &longs;unt quarta eclipticæ octauæ. ergo &longs;ectio eclipticarum &longs;emper erit in capite cancri, & capricorni octauæ, ut bene dixit Thebit. & etiam hoc con&longs;idero, unde fit, quòd quando unus dictorum punctorum duorum eclipticæ octauæ &longs;phæræ, quæ principia arietis, & libræ eiu&longs;dem uocantur, e&longs;t immediate &longs;ui circuli parui meridiana ab ecliptica nonæ &longs;phæræ: alter e&longs;t immediate &longs;ui circuli parui &longs;eptentrionalis eclipticæ etiam octauæ &longs;phæræ, quando &longs;ecatur ab ecliptica nonæ, &longs;em­per &longs;ecatur ab ea in partes æquales, uidelicet in duas medieta­tes: & quando ip&longs;a &longs;ecat circulos paruos, portiones circulo­rum paruorum &longs;ectæ ab ea &longs;unt alternatim æquales, uidelicet portio &longs;eptentrionalis unius eorum e&longs;t æqualis meridionali alteri­us: & meridionalis illius &longs;eptentrionali alterius. uelocitas autem motus uniu&longs;cuiu&longs;que duorum capitum, uidelicet arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ in circumferentiis duorum circulo­rum paruorum e&longs;t i&longs;ta, uidelicet quilibet duorum punctorum dictorum, quæ &longs;unt principia arietis, & principia libræ octa­uæ &longs;phæræ circumferentiam &longs;ui parui circuli, in qua circum­fertur in 7000 annis præci&longs;æ perficit. quanquam autem hoc motu titubationis prædicta duo puncta eclipticæ octauæ &longs;phæ­ræ, quæ capita arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ dicuntur, duas æquales circumferentias circulorum de&longs;cribant: nulla tamen alia puncta eius de&longs;cribunt circumferentiam circuli perfe­ctam. capita uero cancri, & capricorni octauæ mouentur per eclipticam nonæ &longs;phæræ à XXI grad. geminorum eclipticæ nonæ &longs;phæræ, u&longs;que ad IX grad. cancri eiu&longs;dem &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, & contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum eundo, & recedendo: & quandoque capita cancri, & capricorni octauæ præcedunt capita cancri, & capricorni nonæ &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum: quandoque &longs;equuntur modo eundo ad ea, modo recedendo ab eis &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;igno­rum, & contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum: & quandoque con­iunguntur. coniunguntur enim capita cancri, & capricorni octauæ cum capitibus cancri, & capricorni nonæ, quando capita arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ erunt in punctis &longs;ectionum &longs;uorum circulorum paruorum cum circulo magno per polos zodiaci nonæ, & centro &longs;uorum circulorum paruorum eun­te, &longs;eu in punctis &longs;uorum circulorum paruorum di&longs;tantibus per quartam à &longs;ectionibus eorum cum ecliptica nonæ &longs;phæræ: & tunc capita arietum, & librarum nonæ &longs;phæræ, & octauæ &longs;unt coniuncta adinuicem &longs;ecundum longitudinem: & licet capita cancri, & capricorni octauæ &longs;phæræ quandoque &longs;tatuan­tur directe &longs;ub capitibus cancri, & capricorni nonæ: nunquam tamen capita arietis, & libræ octauæ &longs;phæræ erunt collocata directe &longs;ub capitibus arietis, & libræ nonæ, quia &longs;emper erunt in circumferentiis &longs;uorum circulorum paruorum, di&longs;tantia à cen­tris eorum, quantitate IX grad. &longs;icut dictum e&longs;t. poli autem e­clipticæ octauæ improprie dicti poli. & quia octaua &longs;phæra non mouetur motu &longs;uo proprio &longs;uper eis per hunc motum ti­tubationis, quandoque accedunt ad polos zodiaci nonæ, & decimæ, qui &longs;emper &longs;unt &longs;imul. unus uidelicet &longs;ub alio: & quandoque recedunt, &longs;eu remouentur ab eis per quantita­tem, &longs;cilicet IX grad. talis autem acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us fit &longs;uper circulo magno per polos zodiaci nonæ, & centra circulo­rum paruorum eunte. Contingit itaque, quòd per motum nonæ &longs;phæræ, qui in 49000 annis perficitur quod quilibet punctus eclipticæ nonæ &longs;phæræ &longs;ecat æquinoctioualem primi mobilis, uidelicet decimæ in eodem puncto, in quo ecliptica decima, &longs;eu primi mobilis, &longs;ecat eum: ecliptica autem octauæ &longs;phæræ &longs;ub diuer&longs;a eius habitudine, propter motum eius titubationis æquinoctialem primi mobilis prope caput arietis, et etiam prope caput libræ primi mobilis &longs;ecabit, et quandoque in eo, quando &longs;cilicet omnes eclipticæ erunt &longs;imul, quod con­tingit, quando capite arietis, et libræ octauæ &longs;phæræ fuerint in &longs;ectionibus &longs;uorum circulorum paruorum cum ecliptica no­næ &longs;phæræ; quæ quidem &longs;ectiones eclipticæ octauæ cum æqui­noctionali primi mobilis recedunt, quandoque ad capita arie tis, & libræ primi mobilis, et quandoque ab eis recedunt, ali­quando &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum; aliquando contra progrediendo; unde fit per i&longs;tam uariam &longs;ectionem eclipticæ octauæ cum æquinoctionali primi mobilis, ut maxime declina­tiones zodiaci, &longs;eu eclipticæ octauæ &longs;phæræ uariabiles exi­&longs;tant, et ob hoc contigi&longs;&longs;e uidetur in diuer&longs;is temporibus à diuer&longs;is a&longs;tronomis quantitates maximarum declinationum zodiaci, &longs;eu eclipticæ octauæ &longs;phæræ fui&longs;&longs;e inæqualiter inuen­tas maiores; nanque inuentæ &longs;unt à Ptolomæo, quam ab Al­meone, et Albatægni, qui cum &longs;imilibus uiis, et modis pro­ce&longs;&longs;erunt in inueniendo eas, non potuit hæc diuer&longs;itas eueni­re, ni&longs;i propter talem motum titubationis, aut &longs;imilem huic talem diuer&longs;itatem aptum cau&longs;are ad uariationem autem &longs;e­ctionis eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctiali primi mobi­lis nece&longs;&longs;arium e&longs;t, ut &longs;ol&longs;titia, et &longs;imiliter æquinoctia continue diuer&longs;ificentur: unde non &longs;emper, cum &longs;ol fuerit in capite a­rietis, uel libræ primi mobilis, nece&longs;&longs;e e&longs;t æquinoctium e&longs;&longs;e, &longs;ed erat ante fui&longs;&longs;e &longs;ol, uel po&longs;t futurum e&longs;&longs;e, cum fuerit in &longs;e­ctione eclipticæ octauæ cum æquinoctionali. ex quo enim &longs;ic &longs;upra dictum e&longs;t centrum corporis &longs;olis &longs;emper, et continue di&longs;currit &longs;ub ecliptica octauæ &longs;phæræ: hæc autem &longs;æpe immo frequenter e&longs;t extra eclipticas nonæ, & decimæ, quæ &longs;emper &longs;unt &longs;imul ex continenti, ip&longs;a erit extra capitibus arietis, & libræ primi mobilis: quare &longs;equitur illud, quod dictum e&longs;t. &longs;i­milis de uariatione &longs;ol&longs;titiorum e&longs;t ratio, uidelicet quod pro­pter uariationem continuam &longs;ectionis eclipticæ octauæ cum æquinoctionali re&longs;pectu arietis, & libræ primi mobilis, &longs;ub qua ecliptica octaua continue mouetur &longs;ol, non &longs;emper &longs;ole exi&longs;tente in capite cancri, uel capricorni primi mobilis; nece&longs; &longs;e e&longs;t &longs;ol&longs;titium accedere. cum enim ut plurimum &longs;uperficies eclipticæ octauæ &longs;phæræ &longs;it extra &longs;uperficiem eclipticæ primi mobilis, & &longs;ol&longs;titia &longs;int in punctis eclipticæ octauæ &longs;phæræ me­diis inter duas &longs;ectiones eclipticæ octauæ &longs;phæræ cum æquinoctionali primi mobilis continue uarientur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut pun­cta eclipticæ octauæ &longs;phæræ &longs;ol&longs;titialia, quæ &longs;unt puncta media inter ip&longs;as &longs;ectiones &longs;imiliter continue uarientur; & con&longs;equen­ter &longs;ol&longs;titia non &longs;int &longs;emper in capite cancri, & capricorni primi mobilis, &longs;ed in punctis, eclipticæ octauæ &longs;phæræ mediis in­ter &longs;ectiones ip&longs;as eclipticæ octauæ cum æquinoctionali: quia talia puncta &longs;unt puncta maxime di&longs;tantia ab æquinoctionali inter omnia puncta eclipticæ octauæ &longs;phæræ: ex quibus con­cluditur non e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium &longs;ole exi&longs;tente in capite arietis, uel libræ primi mobilis ip&longs;um nullam habere declinationem: ab æquinoctionali &longs;imiliter &longs;equitur, non e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium &longs;o­le exi&longs;tente in capite cancri, uel capricorni primi mobilis, ip­&longs;um habere declinationem maximam ab æquinoctiali. &longs;tat enim &longs;olem e&longs;&longs;e in circulo magno per polos eclipticæ primi mobilis, & caput arietis, & libræ eiu&longs;dem tran&longs;eunte, & tam ip&longs;um e&longs;&longs;e extra æquinoctialem: &longs;imiliter &longs;tat &longs;olem e&longs;&longs;e in circulo ma­gno per polos eclipticæ primi mobilis, & caput cancri, & ca­pricorni eiu&longs;dem tran&longs;eunte, & tamen tunc non habere decli­nationem maximam ab æquinoctionali, &longs;ed ante eam habui&longs;­&longs;e, uel po&longs;tea eam habituram e&longs;&longs;e. &longs;equitur etiam circulos tropicos continuos re&longs;pectu æquinoctionali uariari, nunc ei appropinquando, nunc ab eo elongando. ex his autem &longs;tel­larum motibus &longs;atis clarum e&longs;t, motum &longs;tellarum fixarum ag­gregatum ex motu contrariæ, & motu trepidationis octauæ &longs;phæræ quandoque e&longs;&longs;e &longs;ecundum &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum, & nunc uelociter, & nunc tarde: et quandoque e&longs;&longs;e &longs;tationa­rium: & quandoque e&longs;&longs;e, contra &longs;ucce&longs;&longs;ionem &longs;ignorum &longs;upra diuer&longs;itatem, &longs;itum capitis arietis, et libræ octauæ &longs;phæræ in &longs;uis paruis circulis, &longs;eu in circumferentiis &longs;uorum circulo­rum paruorum. difficile enim multum fuit antiquis huius motus reperire modum: et ob hoc diuer&longs;i diuer&longs;os modos hu­ius motus imaginati &longs;unt. aliqui enim dicebant auges planeta­rum, et &longs;tellas fixas moueri per 900 annos continue uer&longs;us orientem u&longs;que ad grad. VII. deinde per alios 900 annos tandem uer&longs;us occidentem. Abategni uero dicebant eas moueri in 66 annis, et 4 men&longs;ibus uer&longs;us orientem continue per u­num gradum. Alphragranus autem putauit eas in 100 annis unum gradum perficere uer&longs;us orientem continue. meus er­go auguum motus, et &longs;tellarum fixarum &longs;ecundum imagina­tionem dictam e&longs;t arcus zodiaci, &longs;eu eclipticæ primi mobilis, &longs;eu decimæ, de&longs;criptus à capite arietis nonæ &longs;phæræ, &longs;eu cen­tro parui circuli arietis octauæ à principio cuiu&longs;cunque aræ uolucris u&longs;que ad tempus tuum propo&longs;itum. &longs;ed meus mo­tus acce&longs;&longs;us, et rece&longs;&longs;us octauæ &longs;phæræ, et arcus circuli par­ui arietis octauæ &longs;phæræ, incipiendo à puncto circuli magni a­rietis octauæ &longs;phæræ &longs;eptentrionali di&longs;tante à &longs;ectionibus ip­&longs;ius circuli parui cum ecliptica nonæ &longs;phæræ per quartas par­ui circuli u&longs;que ad locum capitis arietis octauæ in &longs;uo paruo circulo ad tempus tuæ aræ propo&longs;itum &longs;ecundum ordinem &longs;i­gnorum, &longs;eu uer&longs;us orientem procedendo computat: æqua­tio autem octauæ &longs;phæræ e&longs;t arcus eclipticæ nonæ &longs;phæræ in­ter centrum parui circuli, &longs;eu caput arietis nonæ &longs;phæræ, et circulum magnum per polos zodiaci nonæ &longs;phæræ, et caput arietis octauæ &longs;phæræ in &longs;uo circulo paruo tran&longs;eunte in­terceptus.

Cum autem meus motus acce&longs;&longs;us, et rece&longs;&longs;us octauæ &longs;phæræ nihil fiunt, aut &longs;emicirculus præci&longs;e, nulla e&longs;t dicta æquatio, &longs;ed &longs;i XC grad. ante CCLXX fuerit, e&longs;t maxima, & e&longs;t IX grad. Cum autem meus motus acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us erit minus XC grad. æquatio &longs;emper cre&longs;cit, & e&longs;t addenda meo motui augu­um; & cum erit plus XC grad. & minus CLXXX decre&longs;cit, & e&longs;t &longs;imiliter addenda. et cum fuerit plus CLXXX, & minus CCLXX cre&longs;cit, et e&longs;t minuenda: et cum fuerit plus CCLXX, donec meus motus acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us fuerit, nihil decre&longs;cit, et e&longs;t minuenda. hunc modum titubationis, &longs;eu acce&longs;&longs;us, et rece&longs;&longs;us octauæ &longs;phæræ &longs;equuntur omnes &longs;phæræ inferiores octauæ. ita ut re&longs;pectu eclipticæ octauæ &longs;phæræ &longs;int auges differentium planetarum, et declinationes earum &longs;emper inuariabiles. et his &longs;it finis mei tractatus de motu octauæ &longs;phæræ.

QVOD corpus &longs;olis, et lunæ, et corpora cæterorum planeta­rum, et corpora &longs;tellarum fixarum &longs;int &longs;phæræ, &longs;ic o&longs;tenditur. Vbicunque fuerit &longs;ol, et a&longs;piciatur à nobis, &longs;emper apparet nobis figura rotunda, &longs;iue &longs;it in parte orientis, &longs;iue in parte meridiei, &longs;iue in parte occidentis; et tamen in i&longs;tis locis diuer&longs;us non a&longs;picitur à nobis &longs;emper &longs;ecundum eandem partem e­ius præci&longs;e. hoc autem arguit ip&longs;um e&longs;&longs;e &longs;phæricæ figuræ: lu­nam etiam e&longs;&longs;e &longs;phæricam deprehendimus ab illuminatione e­ius à &longs;ole, &longs;ecundum quod ip&longs;e à &longs;ole elongatur, et à &longs;uppo&longs;itio­ne eius &longs;ub eo in coniunctione, in qua fit eclip&longs;is &longs;olis: non e­nim &longs;emper illuminatur à &longs;ole &longs;ecundum eandem partem eius præci&longs;e. Planetæ etiam delati à &longs;uis orbibus uario motu non &longs;emper &longs;pectantur à nobis &longs;ecundum eandem partem eorum præ­ci&longs;e; et tamen &longs;emper uidentur à nobis rotundæ figuræ. ad hoc etiam adiuuat motus eorum à &longs;uis epicyclis. corpora enim planetarum, et lunæ &longs;imiliter ita feruntur à &longs;uis epicyclis, qui nunc ex una parte eorum, nunc ex alia à nobis a&longs;piciuntur; &longs;emper tamen uidentur à nobis rotundæ figuræ, quod o&longs;ten­dit ea e&longs;&longs;e &longs;phærica. quòd &longs;i dicatur planetas reuolui in quibu&longs;­dam concauitatibus, in quibus recipiuntur, et taliter reuol­ui, quòd propter motus eorum in talibus concauitatibus &longs;emper o&longs;tendunt nobis eandem eorum partem præci&longs;e; quod tamen nos negamus, quia dicimus eas e&longs;&longs;e fixas in &longs;uis epicy­clis, &longs;icut nodi, &longs;eu claui in tabula; &longs;i tamen a&longs;&longs;entire uolu­mus, quòd planetæ habeant concauitatis in ip&longs;is cælis, in qui­bus recipiantur, & reuoluantur; dico, quòd hoc non pote&longs;t e&longs;&longs;e ni&longs;i &longs;int corpora &longs;phærica; aliter enim non po&longs;&longs;ent reuolui in talibus concauitatibus, & &longs;i reuoluerentur, nece&longs;&longs;ario da­rentur penetratio corporum; & &longs;icut e&longs;t de &longs;ole, & luna, & aliis planetis; ita dicendum e&longs;t de &longs;tellis fixis, quæ &longs;unt in o­ctauo cælo, uidelicet qui &longs;int corpora &longs;phærica cum &longs;int indi­uidua eiu&longs;dem &longs;peciei.