Gassendi, Pierre De motu impresso a motore translato epistulae duae 1642 Paris la gasse_demot_01_la_1642 0000000027.xml

PETRI GASSENDI

DEMOTV IMPRESSO A MOTORE TRANSLATO.

EPISTOLÆ DVÆ.

IN QVIBVS ALIQVOT PRÆCIPV Æ tum de Motu vuiuersè, tum &longs;peciatim de Motu Terræ attributo difficultates explicantur.

PARISIIS, Apud LVDOVICVM DE HEVQVEVILLE, via Iacobæa, &longs;ub &longs;igno Pacis.

M. DC. XLII. CVM PRIVILEGIO REGIS.

ELENCHVS ARTICVLORVM.

EPISTOLÆ PRIORIS.

I. REcen&longs;ent compendio­sè experiments ex aqua, curru, & nani facta, qui­bus comprobatur, &longs;i id corpus, cui in&longs;istimus, transferatur, motum rei à nobis proiectæ perinde & &longs;ieri, & apparere nobis, ac &longs;i il­lud quic&longs;ceret. pag.1.

II. Propotur experimenta &longs;acienda de pi­ia, quæ inter ambulandum dimi&longs;&longs;a &longs;emper procurrit; & iacta retror sùm, vel &longs;egmùs mouetur, vel ad perpendiculum cadit, vel etiam &longs;equitur, promotæ antrsùm. Cau&longs;a dicitur ex motu, quem manus (&longs;eu habeat, &longs;eu non habeat proprium) accipit à corpore, imprimitque contactæ pilæ. p.3.

III. Dum manus inter ambul andum liberè pendent, non ni&longs;i prsùm mouentur; & cùm videntur retro &longs;um &longs;lecti, reip&longs;â quic&longs;­c. Ex quo dimi&longs;&longs;apila, dum manus pror­sùm porrigitur, mouetur duplò veliùs (veluti & us) quà ncorporis truncus; & dum manus apparet retrorsùm ire, cadit ad perpendiculum. p.7.

IV. Experimenta de pilaè curru, aut cquo ( cuatißimè moto) directè &longs;ursùm proiecta, recideutéque in manum, & complu-ra alia, idò contingere, quòd motus curus, aut equi impre&longs;&longs;us manui, componatur cum motu ip&longs;ius manus proprio, &longs;iatque motus reipsâ mi&longs;tus, licet ad oculum non alius, quàm manus proprius appareat. p.10.

V. Experimenta varia de pila, aut alie proictili, quod, dum nauis mou, proie­ctum &longs;ursùm, in eandem nauis partem reci­du: dimi&longs;&longs;um ex fa&longs;tigto mali, decidit ad eiu&longs;dem pedem; & &longs;eu in proram, &longs;eu in puppim pari vi adactum, æquale &longs;uprana­uim &longs;patium con&longs;icit, licet iuæquale aëris respectu. Can&longs;adicitur ex compo&longs;itione mo­tus nis, & motus manus propry, oculo intereà non alium, quàm manus proprium ob&longs;eruante, ob motum nauis, qui &longs;it tam ip&longs;i, quam proiectili communis. p.14.

VI. Ad inuc&longs;tigandum cau&longs;am motus tam naturalis, cuius impetus continuò cre&longs;cit, quàm proiect, cuius decre&longs;cit; præmit­r accelerat grauis decidentis &longs;it fieri, vt acqui&longs;ita &longs;patia &longs;int in duplicata temporum, quibus acquiruntur, ratione; & lineam, quam proctum obliquè de&longs;per aërem, e&longs;&longs;e parabolicam, re&longs;que mon&longs;ira­tur ex &longs;bemate ad vtrumque præmi&longs;&longs;um intelligendum comparate. p.20.

VII. Ex eo elicitur lapidem è naui mota proiectum &longs;ecundum altitudinem mali, & recidentem &longs;ecundum eandem, de&longs;cribere lineam, ad vi&longs;um quidem rectam, &longs;edreipsâ tamen parabolicam; vt & dimi&longs;&longs;um è &longs;um­mo malo &longs;emiparabolicam; compo&longs;ito motu ex perpendiculari, qui à man, aut granita­te, & horizontali, qui à naui. Nihil ex vtro­vis motu ob compo&longs;itionem deperdi, &longs;ed tantundem &longs;parij & perpendieulariter, & horizontaliter peruadi, quantum &longs;i motus &longs;e­iuncti forent. Tempora a&longs;cen&longs;us, & de&longs;cen­&longs;us e&longs;&longs;e æqualia, & velocitatem qua pro­portione in a&longs;cen&longs;u decre&longs;cit, in de&longs;cen&longs;u in­cre&longs;cere; idque perinde, ac dum motus tran&longs;­luitius est nullus. Proportionem velocita­tis cre&longs;centis, & decre&longs;centis &longs;ecundum li­neam parabolicam, e&longs;&longs;e eandem, quæ &longs;ecun­dum perpendicularem. In motu compo&longs;ito &longs;patia quidem &longs;ursùm, aut deorsùm acquiri inæqualiter per momenta æqualia; at pror­sùn, &longs;eu &longs;ecundum berizontem, penitùs æqualiter. Quantumcúmque apertæ, aut contractæ &longs;int parabolicæ, &longs;emiparabolicæve lincæ, modò altitudo eadem &longs;it, ip&longs;as tempore a juali d&longs;cribi. Denique quod vis proiecti­le, etiam globum bombardicum, directè &longs;ur­&longs;um è pede mili, dum nauis monetur, emi&longs;­&longs;um, ad pedem mali recidere. p.23.

VIII. Declaratur etiam, cur ex duobus in­tra motam colludentibus, pilamque vi pariex prora, ac puppi remittentibus, non aut e propiùs, aut bic remotiùs pilæ occurrat. Nmpe quòd motus nauis vtrique commn­s quantum virtutis addit pilæ ab boc pro­iectæ, tantundem illum &longs;emouet: & quan­tum adimit rejectæ ab illo, tantundem i&longs;tum promouet, mirabili compen&longs;atione. p.31.

IX. Nullus motus non uralis, vt nullus non e&longs;t à naturalibus principis: Nullus non violentus, vt nullus (&longs;eclu&longs;o primæ vo) non ab alto e&longs;t. Is naturalis e&longs;t, qui ant &longs;pon­tc, &longs;ine repugnantia fit; is violentus, qui pater un, ant cum repugnantia. Æqua­tas character motus naturalis; inæqua­as violenta. uralis ergo propriè &longs;­les circularis, mix méque s; violen-tus autem rectus, qualis e&longs;t non modò rei pro­iectæ &longs;ursùm, verum etiam rei cadentis deorsùm. p.33.

X. Cùm motus lapidis tam dimi&longs;si, quàm recidentis ex malitran&longs;iati altitudine, com­po&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, & borizontali, horizont alis potiùs, quàm perpendicularis habendus nuuralis e&longs;t, ob iam memoratam æquabilitatem. Videtur omnis motus hori­zontalis &longs;uapte natura æquabilis, atque per­petuus; vt vel intelligitur exemplo globi vniformis materiæ, qui &longs;emel motus &longs;upræ terræ &longs;uperficiem exqui&longs;itè rotundam, poli­tamque &longs;uppo&longs;itam, videatur vt æquabili­ter, ita perpetuò reuoluendus. p.38.

XI. Si motus lapidis deorsùm violentus e&longs;t, & ab externo principio; debet; hoc proinde e&longs;&longs;e vel impellens, vel attrabent, vel vtrun­que. Impellens aliud e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quàm aer &longs;upornè incumbens, qui vt lapidi &longs;ur­sùm nitenti re&longs;i&longs;tit, ita deorsùm tendentem in&longs;ectaiur. Quanta &longs;it aerris, fluxi licet, in impellendo vis, probatur ex variis effecti­bus, at præ&longs;ertim in pyriis, pnenmatici&longs;que catapultis. Non &longs;ufficit tamen &longs;ola aëris vis ad motum illum deorsùm præ&longs;tandum. p 41.

XII. Attrabens cau&longs;a alia e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quàm ip&longs;amet Terra, cui &longs;it in&longs;ita (vt & cuivis Toti) vis continendi, retrabendique parteis &longs;ui omneis, quales enumerantur beic. Explicatur pancis analogia, vel eadem po­tiùs natura Magnetis, ac Terræ. Non vide­tur vtrin&longs;que actio in res attractas fieri, ni&longs;i emißis corpu&longs;culis &longs;ubtilißimis, quæ ip&longs;as pelliciant: quòd nulla actio phy&longs;ica &longs;i­ne contactu, & organi &longs;altem interuemn &longs;it. Declaratur res exemplobalitus è re odorain narets tran&longs;mißi. p.46.

XIII. Idem &longs;it circa alios &longs;en&longs;us. Corpu&longs;cu­la, qua &longs;en&longs;us permulcent, aliaratione figu­rata, quàm quæ exa&longs;perant. Arguitur id iur­sùs ex ode. Subtilitas corpu&longs;culorum inef­fabilis probabilis fit. Sympatbia, & Anti­pathia, ni&longs;i per ip&longs;a, qua&longs;i organula, non e&longs;t. Debent in re excipiente respondere particu­læ analogica; vti &longs;unt, quæ in naribus (non in partibus altis) re&longs;pect corpu&longs;culorumodoris. Debent & poruli analogici in iis, quab ip&longs;is peruaduntur rebus; vt exemplis o&longs;tenditur. p.50.

XIV. Di&longs;&longs;icultas præcipua; quomodo attra­ctio ferri à Magnete per emi&longs;&longs;a corpu&longs;culfiat: Fieri fortè radiis iugi illorum corpu&longs;cn­lorum emißione creatis, refracti&longs;que in re attracta ver&longs;us perpendicularem: vnde & factis angulis, qua&longs;icubitis, in ferro, com­preßio, & attractio in magnetem &longs;equatur. Rationem quorundam effectuum betne red­di, & actionem electricorum po&longs;&longs;e exinde intelligi. p.54.

XV. Vis Terræ attractrix, perinde ac vis magnetis ex&longs;eritur. Propè, quàm prcùl, ma­ior. Lapis in &longs;patiis imaginariis con&longs;titutus tam con&longs;tante mundo, quàm non ex&longs;tante, ibi quie&longs;ceret. Etiam in medio aeris &longs;patio, &longs;i fieret penitùs inane. Moueturiam, quiatra­bitur. Ingens &longs;axum, cohibita attractione, facillimè mobile. Motus deorsùm initio len­tißimus. Vis proiectoimpre&longs;&longs;a ideò debili­tatur, quòd attractio à Terra facta ip&longs;am continenter re&longs;ringat. Quare pondera &longs;en magna, &longs;en parua (eiu&longs;dem præ&longs;ertim ma­teriæ) æqua vdocitate cadt. p.58.

XVI. Impre&longs;&longs;us &longs;emel motus illi lapidi in imaginariis &longs;patiis con&longs;tisuto foret æquabi­lis, & perpetuus, attractionis refringentis defectu. Comprobatur ex dictis de aquabili­tae motus horizontalis, & ex con&longs;tantia motus rei pn&longs;ilis, cuius excur&longs;us, & recur­&longs;us præcipue ob &longs;lam ip&longs;ius chordæ, par­tium ve eius qua&longs;i &longs;arcinulas &longs;ensìm re­fringuntur, ac dentque c&longs;&longs;ant. p.62.

XVII. Pote&longs;t fimplex Terræ attractio & emonere lapidem à quiete in aëre, & &longs;uperæ­re re&longs;i&longs;tentiam &longs;uppo&longs;iti aëris. Si mobile vno ictu pul&longs;um, pluribus &longs;imilibus continenter pu &longs;etur, ip&longs;ins velocit as continenter auge­bitur. Lapis in aere, &longs;cu à Terra, &longs;eu ab aëre, &longs;eu ab vtroque cntinenter ictus accipiat, non pote&longs;t continuò non accelerari. Si ab al­tera, &longs;implicive tantum ca&longs;a moueretur, v. otuas cius incre&longs;ceret &longs;ecundum &longs;eriem vuatum. Atqui incre&longs; &longs;ecundum &longs;e­m n ab vnitate imparium. p.66.

XVIII. Coniungenda t. aqu&longs;: vt &longs;it in primo momentus à Terra at­trahente: in &longs;ecundo &longs;int duo, vnus à Ter­ra attrabente, alins ab aere impllente, & con&longs;equenter &longs;ingulis momentis duo: &longs;icque, cum impetus omnes mancmt, &longs;int in primo momento, 1. in &longs;ecnndo 3. in tertio 5. & quæ e&longs;t progre&longs;sio numerorum imparium. Hint &longs;equitur &longs;patia in fine nin&longs;que momenti ab v&longs;que initio qua&longs;ita e&longs;&longs;e 1. 4. 9. & . quæ &longs;unt quadrata momentorum. Declaratur res &longs;chemate. Cur graue proiectum tant a&longs;dat tempore, quanto deinceps de&longs;cendit. Ea­dem proportio &longs;eruatur in rebus obliquè de­cidentibus: & in excur&longs;ibus, recur&longs;ibu&longs;que rerum pen&longs;ilium. An ca&longs;urus fuerit eadincrementi velocitatis proportione demi&longs;&longs;us in centrum lapis à Terræ &longs;uperficie, à l una, à Sole, à Fixis? p.69.

XIX. Vis motrix in re proiecta non aloud, quàm impre&longs;&longs;us motus, qui ex &longs;e in cop &longs;e­ueraret porpctuò, ni&longs;i facta à Terra attra­ctione labe&longs;actaretur. Imprimitur, dum mo­uens iunctum mobili ip&longs;um &longs;ecum monet, & aliquo v&longs;que in viam dam comitatur. Motus reflexus cum directo continüatus, b eadem cau&longs;a cum illo e&longs;t. R&longs;txio, & i­dentia ad angulos pareis, eadem leg, qua emer&longs;io, & precidentia in re pen&longs;ili. p.74.

XX. Differtur tractatio de argummotu rerum &longs;ur&longs;um proiectarum idin­tinmque ad quictem Terræ a&longs;&longs;erendam a&longs;­&longs;pto, in occa&longs;ionem aliam. Epi&longs;tola­cludilur. p 77.

EPISTOLÆ POSTERIORIS.

I. PRoponitur agendum de imbecillitate argumenti, quo ab Ari&longs;tote v&longs;que probatur Terram quic&longs;cere. Senea rem di&longs;­qui&longs;rtione non indignam cen&longs;uit, monur­ne Terra, an-non. Plato eam momri opina­tus e&longs;t. Argumentum vulgare pro quie, Quòd lapis &longs;ursùm directè protectus epup­pt, dum namis mon, non recidat in pintereà &longs;ubductam. Cùm exemplam bet fal­&longs;um &longs;it, videtur argumontum po&longs;&longs;e ror-quer; p.79.

II. Dedaratur &longs;chimate, quemodo lapit &longs;u &longs;am protectus cund altitudtuem Turiss, non poßit de&longs;ers à Turri, tamet&longs;i Terra eam transfirst; quonsam lapis vnà tranifertur, propter metum, quo Terra mo­utns borizontaliter manum prcientem, fimù lapidemjuanquam bic ms, quòd &longs;it tam oculo, quàm turri, lapi lique communis, ob&longs;eruabiisnon &longs;it, &longs;ed &longs;olus e, &longs;ursùm, ac deoriùm, &longs;cu porpendicularis e&longs;t. p. S9.

III. Motus Terræinob&longs;eruabilis, ni&longs;i quis ill non abripiatur. Aeridem e&longs;t Terræglo­, quod lanugo mals catoneo. Ob &longs;luiditæ­tem non-nibil retardatur; vnde & appa­ret in occa&longs;um moutri. Inde nauigatio in occa&longs;um, quàmin ortum facilior. Quomede o horiontalis imprimatur lapidi, quæ­tenus Terratran sfort proiectorem? Quomo­do volucri, dum transfert rem, à quailla anolat, & aerem, cui deceps alis innititur? Quomodo nubi, aut plumæ? vente, ignea­ve traiectioni? p.91.

IV. Di&longs;irimen inter æerem, & mundanum tium, in quo aer. Spatiu immotum; acr cum Terra mobilis. Heinclapts vide­ri pote&longs;t de&longs;eribere rectam lineam tam a&longs;ndendo, quàm ex&longs;cendende per aerem, & intereà tamen de&longs;cribere lineam para­bam per spatium mundam. Pere&longs;t viam exiguam con&longs;icere per aerem, & conficeretamen per spatium mundanum pro. Quid &longs;it di&longs;riminis in motu p &longs;ur&longs;um lapidis, pro &longs;pectatur nauis, ant cum motu Terræ con­i. p.96.

V. Declaratur non concludere, quod obli­citur de globerum explo&longs;ione in ortum, in oca&longs;um, in a&longs;trum, in boream, & &longs;ur­&longs;, ex dictis à &longs;ili de proiectis è naui: cin motus Terræ glob impre&longs;&longs;us impri­ etiam machinæ, ac proinde mot eo­dem communi tente Terræ, machinæ, ip&longs;i globo, &longs;olus explo&longs;ionis motus &longs;uper&longs;it, utus occa&longs;ione glabus perinde recedat à macbina, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur Terra.p.99.

VI. Neque quod obiicitur de apparente So­lis motu, & Terræ quicte, ob vi&longs;us &longs;allt­ciam. Vt cnim maris inexpertus, &longs;i non co­gitan con&longs;tituatur in naut tran&longs;, iura­bit ip&longs;am quie&longs;cere, aliam ancboris &longs;irma­tam meri; itaos non cogitantes nati is Terra, po&longs;&longs;umus, &longs;i ea circa Solem in mun­dano spario q &longs;centem transferatur, exi&longs;ti­mare ip&longs;am immotam, Solem circa ip&longs;am moueri. Neque licebit illum horta, vt &longs;eu&longs;um ratione cerrigat, qu nos pariiure moneamur. p.104.

VII. Idem dicendum, quod attinet ad tæ­tera &longs;idera exoriri vi&longs;a, & occidere ex con­uer&longs;ione Terræ in ortum. Sic apparet attoli Polus ex &longs;olono&longs;tri ver&longs;us ip&longs;u progre&longs;&longs;u. Argument a aliquot à &longs;imili. Violentia ex raptu primi mobilis &longs;ublat a ex &longs;implic Ter­ræ conuer &longs;ione in ortum. Soliditas orbium caelig;le&longs;tium cum ab&longs;eruatis, & ratione pu­gnans. Argumentum ex apparente Cometa­rum & omnium &longs;ublimium in a&longs;um mo­tu. Ex rapiditae, quinquagies millies in cælo, quàm in Terra vt matore, &longs;ic ab&longs;ur­diore. Dtractio partium Teæ non ti­menda. Argumentkm ex figura Terræ &longs;ua­pte natura volubili. p.107.

VIII. Granitas e&longs;t partium Terræ propria, vt vniantur; nontotius, vt tenat in cen­trum. In undo nibil e&longs;t ex &longs;e &longs;upremum, aut infinum, &longs; &longs;olùm extremm, me­dium. Non tunt grauia in centr &longs;eu Terræ, &longs;eu di, ni&longs;i ex accidenti. Graui­tas e&longs;t vis non tam grauibus in&longs;ita, quàm magneticè à Telluris mole impre&longs;&longs;a. Leuitas nibil æliud, quàm grauit as minor. Compre­batur variis exëplis, at in igne pctißimàin, qui &longs;ur&longs;um, non vt &longs;pbæram pcens, &longs;ed vt ab aere abactus contendit. Motus recti &longs;ur­&longs;ù, & deorsùm, tnquam partium proprij, mtui circulari, tanquam proprio totius non obstant. Idemiuris pote & Luna, & aliis globs competere. Terra non minùs mobilis per aibrem, quàm Luna. nibil p­dat, band inepta Archimedca &longs;pon&longs;io fuit.p.112.

IX. Orde pertium mundi Pythagericus,&longs;eu Copernicanus. Sol in centro, Fixæ in circum&longs;erentia immotæ. Medio in spatio Planetæ mobiles, ac in ip&longs;is Terra iuter Ve­nerem, & Martem. Di&longs;t anta Fixarum tan­ta, vt magnus orbis, cuius emidiameter &longs;it à sole ad Terram, pro puncto habeatur, com­paratus ad ip&longs;am. Duplex Terræ motus, Diurnus ca proprium axem, Annuns &longs;ubZodiaci &longs;ignis, in quorum vno dum e&longs;t, apparet Solin oppo&longs;ito e&longs;&longs;e. Continetur &longs;­per axis Terræ in &longs;ui parallili&longs; & duci in Fmamentum concus, de&longs;cribit qui­dem circulum tantum circa polum mundi, quantus circulus magni orbis e&longs;t, &longs;ed qui beinc tamen appareat vt punctum. Conti­tia hac non omninô a&longs;&longs;equnta mtum centri, retrabit &longs;en&longs;im æquinoctialia nnctin fignorum antecedtia. p.122.

X. Tran&longs;la per Eclipticam Te, Sol perinde videbitur Eclipticam percurrere, & Eclip&longs;es hand&longs;ùscontingent, quàm &longs;i in centro qu&longs;ceret. Si Terra habetur Pla­netarum vnus, omnes tam motu, quàm ma­gnitudinc congruunt; &longs;i non habetur, di&longs;&longs;o­nant. La videtur altera Terra. LTerra exiracentrum Firm amenti&longs;it, videtur tamen bemi&longs;phærium, quod duæ parallelæ, vna per centrum, alia per terræ &longs;uperficiem aductæ, ad &longs;en&longs;um tandem coenant. Axis Terræ continentia, & Fixarum di&longs;tantia , vt vbicumque in Zodiaco Terræ &longs;it, dem &longs;ellæ verticales, eadem altitudo po­ appareat. Eadem axis, at &longs;imùl æqua­is continentia & dierum, noctiumque qualitatem, & æ&longs;t atis, ac biemis vicißi­tudinem parit. Stellæ Fixæ apparent pro­, taxta &longs;ignorum &longs;eriem, quòd &longs;ectio­ aquinectiales regrediantur adner&longs;us Sol Apoges, ac Perigeius appares, Tra & Peribelia &longs;iat.Motus Planetarum circæ Slem llipticus, non circularis. p.132.

XI. Tran&longs; per Zdiatum Terram, ne&longs;t Planetarum, quinon vno tenore, ac am &longs;emper viam procedat. Regreßiones æ, Station&longs;que, quæ in vulgari &longs;ententiaan­tæ inconciunitatis &longs;unt, non-ni&longs;i apparenter fiunt. Res declatur in Mercurio, & Ve­nere; itemque in Marte, Ioue, ac Saturne. Sol in medio omnium congruè collecatus. Con&longs;titutus in centro Sol, & nibilominùs &longs;ibi ip&longs;i motn circiter men&longs;tiuo circumdu­ctus (quod mon &longs;trant eins Macula) vide­tur Pletas omneis &longs;uis veluti magneticis radiis circumagcre, propiures rapiàiùs, re­motiores &longs;egus. p.142.

XII. Ex motu Terræ attributo æ&longs;tus mais deducitur, & exemplo nauiculæ aqua &longs;emi­plenæ declaratur. Ex motu diurno, & an­no coninncts oritur bis in die in æqualit as, ob quam mare quotidie bis fluat, at rifluat. Res mediterrance mars applicatur. In eræ Prouinciæ attollitur mare, ac deprimitur ad &longs;e&longs;qui-pedem. Creata &longs;peciali inaqualitate ctrca &longs;el&longs;titia, & æquinoctia, fit a&longs;tus vbe­mentior, &longs;ed circa æquinoctia pæ&longs;ersìm. Creatâ aliâ ob con&longs;titutam in coniunctione, ant oppo&longs;itione Lunam, fit quoque æ&longs;tus in noiluniiis, ac in pleniluniis maior. Ex mTerra æ&longs;lus maris, ex a&longs;tu maris motus Terræ e&longs;&longs;icitur probabilis. Declaratur res iterum naniculæ comparatione. p.149.

XIII. Statur decreto Cardinalium de Terra quic&longs;cente, non mota. Epi&longs;ta con­cluditur. p.155.

Po&longs;t &longs;criptum. Explicatur Problema; Quam obcan&longs;am fiat, vt res flexilis, viluti virga, a lamina, vbi man diflexa&longs;t, di­mittente mann moatur, &longs;uumque &longs;itum repetat? p.15.

SVMMA PRIVILEGII.

JVxta Priuilegium à Rege Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo conce&longs;&longs;um, cautum e&longs;t, ne quis toto regne imprimat, alibive impre&longs;&longs;as diendat PSTRI GASSNDI De Metu impre&longs;&longs;e Motore tran&longs;lato, Epi&longs;tolas duas, præter LVD. DI HIVQVVILLE, Bibliopolam Pa­ri&longs;ien&longs;em, idque in decenium, &longs;ub &longs;olitis pnis, Datum Pari&longs;s 8. April. 1642. Signa­tum CRET

DE MOTV IMPRESSO A MOTORE TRANSLATO. EPISTOLA PRIMA.

VIRO ERVDITO ET AMICO SINCERO PETRO PVTEANO CLAVD I. F. PETRVS GASSENDVS S.

INSINVAVIT Luillerius no&longs;ter po&longs;tremis &longs;uis literis, adhibui&longs;&longs;e te ægrè fidemijs, quæ ad ip&longs;um per&longs;crip&longs;eram, de factis à me circa motum Proje­ctilium experimentis. Id verò miratus non &longs;um, qui per&longs;pectum habeo nihil po&longs;&longs;e magis paradoxum &longs;a­pere; & noui alios præclaros viros, quibus res e&longs;t vi&longs;a non minùs improbabilis, quoadv&longs;que fuere ip­&longs;imet experti. Occa&longs;ionem certè explorandi denuò rei veritatem fecit mihi nuper Prorex optimius; cùm profectus Ma&longs;&longs;iliam, me in comitatum adhibitum voluit. Quippe, vt e&longs;t pereruditus, & quicquid tem-poris à curis ciuilibus re&longs;iduum e&longs;t, liberalibus &longs;tu­djis impertitur, non paucos in itinere &longs;ermones de Motu con&longs;eruït. Ip&longs;e recen&longs;ui obiter tum ob&longs;erua­ta propria, tum quæ Galileus conge&longs;&longs;it ad&longs;truen­do illi Theoremati, Si id corpus, cui in&longs;i&longs;timus, trans­ferdtur, motus omneis no&longs;tros, rerúmqne à nobis mo­bilium perinde fieri, appareréque, ac &longs;i illud quie&longs;ceret.Cùm rem verò e&longs;&longs;e præter omnem fidem, non tam doctus Princeps, quàm alij quidam ex comitatu opinarentur; &longs;tupuerunt &longs;anè, cùm iu&longs;&longs;i tam cur­ru, quàm equo periculum facere, deprehenderunt, &longs;eu quie&longs;cerent, &longs;eu concitati&longs;&longs;imè transferrentur, res &longs;ursùm projectas, perinde in manum redire; ma­nu dimi&longs;&longs;as, &longs;ecundum eandem &longs;ui, equi, aut cur­rus lineam cadere; emi&longs;&longs;as antrorsùm, nec propiùs, nec longiùs terram petere; depul&longs;as retrorsùm, nihilo &longs;eciùs à tergo di&longs;cedere; directas ad dex­tram, læuam ve, intra lateralem lineam ex æquo teneri. Po&longs;teà, vt planè conuincerentur, deducen­di fuere ad mare, ob&longs;eruaturi, Vtrum naui veloci&longs;­&longs;imè tran&longs;lata, perinde atque quie&longs;cente, lapis &longs;ur­sùm projectus, v. c. ex pede mali, &longs;ecundum mali longitudinem, tueretur &longs;emper tam a&longs;cendendo, quàm de&longs;cendendo eandem à malo di&longs;tantiam, & ad pedem mali, &longs;eu in eundem locum præci&longs;è, re­cideret Vtrum manu ad &longs;ummum malum quie&longs;cen­te, & ab&longs;que vlla vi dimi&longs;&longs;us lapis, in eundem pe­dem incideret. Vtrum pari vi ex puppi in proram, & ex prora in puppin tran&longs;mi&longs;&longs;us, pari impetu fer­ri appareret, parque &longs;patium conficere. Vtrum actus tran&longs;uersùm, obliquè, & quacúmque demùm ra­tione, haud di&longs;par motus exhiberetur. Cæterùm res ita &longs;ucce&longs;&longs;it, vt nihil ampliùs hæ&longs;erint; cùm acta Tri­remi ea celeritate, vt intra horæ quadrantem, mari aperto, tranquillóque, milliaria quatuor peruade­ret, i&longs;ta, aliáque ob&longs;eruitârunt. Miraculo autem poti&longs;&longs;imùm fuit, lapidem è vertice mali ab&longs;que vi, aut jactu dimi&longs;&longs;um, tam ex parte puppis à malo non de&longs;eri, quàm ex parte proræ ab eo non attingi: &longs;ed in eadem &longs;emper di&longs;tantia, &longs;eu &longs;ecundum lineam ip­&longs;i parallelam continuò delabi.

II. Ac non hæreo quidem, optime virorum, quin tu quoque dedi&longs;&longs;es manus, &longs;i quadam &longs;orte contigi&longs;&longs;et ade&longs;&longs;e te &longs;pectaculo; verùm non propte­reà mihi adrogo, vt (licet me virum fidei plenum habeas) tenearis idcircò hi&longs;toriam narranti nudam a&longs;&longs;entiri. Addo potiùs cau&longs;am, quâ &longs;emel per&longs;pectâ, te non di&longs;&longs;en&longs;urum confidam; ac prouoco &longs;imùl ad experimenta adeò factu facilia, vt nihil nece&longs;&longs;e exi­&longs;times mare proptereà ip&longs;um adire. Et cau&longs;a quidem generalis e&longs;t, quia, Quicquid mouetur, motum &longs;uum imprimit rebus omnibus, quas &longs;u&longs;tentat: Re&longs;que perinde emittuntur, &longs;iue emittens motum à &longs;e, &longs;iue ab alio impre&longs;&longs;um habeat. Experimentum verò fa­cillimum e&longs;t, vt dum per prolixiorem illam nobili&longs;­&longs;i Bibliothecæ deambulabis pergulam, pilam lu­&longs;oriam, aliumve globum manu teneas, remque ex­plores. Imprimis quippe notius e&longs;t, quàm vt mo­neri debeat, pilam tua manu &longs;u&longs;tentatam tantun­dem moueri, quantum ip&longs;am manum; &longs;eu manum eundem pilæ motum imprimere, quem ip&longs;a habet. Quie&longs;ce deinde reliquo corpore, & agitata &longs;ola manu, vel manu&longs;imùl cum bracchio, proijce antror­sùm, retrorsùmve pilam; excedet illa, procurretque quam in partem conjeceris. Re&longs;ume, & pilam ma­nu aperta tenens, nihil age ip&longs;e: &longs;ed e&longs;to alius, qui manum, bracchiumve propellat; haud &longs;ecus excedet, procurretque pila, ac priùs, dum ip&longs;am &longs;pontaneo motu abijceres. Tene rursùs pilam aperta manu, & nihil perinde age nec manu, nec bracchio; &longs;ed loco alterius, qui propellat, e&longs;to ip&longs;um-met corpus tuum, quod emotum paulò concitatiùs bracchium, manu­que transferat, parivelocitate, qua alius antè propul­&longs;arat; videbis rursùs pilam perinde excedere, pro­curreréque. Nimirùm corpus reliquum pro agente externo e&longs;t, quod mouere manum, & bracchium, corpore immoto, ob articulorum flexibilitatem po­te&longs;t. Iam, quia de his minùs dubitabis, hærebis ma­gis quid &longs;it euenturum, vbi extento bracchio, pilam &longs;u&longs;tentatam duobus digitis ab&longs;que vlla vi, agitatio­néque manus propria, deambulando dimi&longs;eris. Id experire itaque; & peruidebis pilam &longs;equi, procur­reréque in eandem partem, in quam ip&longs;e conce&longs;&longs;eris; neque euenire vnquam, vt vel con&longs;tet, vel recurrat in partem auer&longs;am. An-non proinde agno&longs;ces ha­bere pilam motum à manu, non quem ip&longs;i manus motu poprio imprimat, &longs;ed quem imprimat motu accepto à reliquo corpore; adeò vt cùm pila, quo momento dimittitur, moueatur reip&longs;â, impul&longs;io­nemque antrorsùm habeat, non po&longs;&longs;it motum non con-tinüare, & perinde perficere, ac &longs;i immoto corpore &longs;tante, mota manus &longs;ola motum impre&longs;&longs;i&longs;&longs;et? En verò, quod magis mirere. Con&longs;i&longs;te primùm in per­gulæ medio, & nunc antrorsùm, nunc retrorsum, moderata vi pilam conijce: adeò vt ad certum v&longs;­que &longs;patium, quod notari po&longs;&longs;it, vtrímque excurrat. Incede deinde, & ab vna parte ad idem medium perueniens (nec moueri proptereà codem tenore de­&longs;inens) pari vi pilam conijce. Videbis profectò pro­jectam antrorsùm excurrere longiùs, quam excur­rerit anteà; projectam verò retrorsùm, vel excur­rere breuiùs, vel con&longs;i&longs;tere, vel etiam te &longs;equi. Cau­&longs;a nempe e&longs;t, Quia cùm antrorsùm conijcis, dupli­cem illi imprimis vim; altera quippe e&longs;t manus pro­pria, & qualis anteà erat, cùm &longs;tares corpore immo­to; altera corporis ip&longs;ius, quâ eidem manui com­municatâ, efficitur, vt manus feratur antrorsùm ce­leriùs; quàm ip&longs;a &longs;ola, & reliquo corpore quie&longs;cente, moueretur. Ex quo fit, vt pila accepto velociore motu, moucatur velociùs, & procurrat vlteriùs. Cùm proijcis verò retrorsùm, vides à manu non alium motum, quàm ip&longs;ius proprium ver&longs;us eam partem imprimi; nam qui motus e&longs;t à reliquo corpore, in­oppo&longs;itam tendit partem. Con&longs;ideranda e&longs;t ergo manus cùm duplici motu, vno &longs;ibi proprio retror­sùm, altero ex corporis tran&longs;latione antrorsùm. Ex hoc enim fit, primò, vt pila nunquam po&longs;&longs;it tantun­dem retrorsùm excurrere, ac excurrerat anteà; quo­niam licet manus motu proprio moueatur æqualiter; non tantundem tamen promouetur retrorsùm, quòd motus tran&longs;latitius ip&longs;am intereà antrorsùm abripiat. Deinde fit, vt &longs;i proprius quidem fuerit velocior tran&longs;latitio, tum pila non-nihil retrorsùm excurrat, qua&longs;i manu aliquantò magis retrorsùm, quàm an­trorsùm promota. Sin æquè velox fuerit, tum pila neque retrorsùm, neque antrorsùm excurrat, &longs;ed in eodem loco con&longs;i&longs;tat, qua&longs;i in neutram partem pro­jecta, & ad perpendiculum cadens; quòd vno motu alium compen&longs;ante, & neutro alterum &longs;uperante, manus eo momento veluti immota cohæreat. Si denique fuerit minùs velox; tum pila &longs;equatur, & antror&longs;um, &longs;eu in eandem tecum partem decurrat, qua&longs;i in illam magis acta motu tran&longs;latitio, quàm in oppo&longs;itam proprio. Et vis ip&longs;e rem &longs;pectare jucun­diùs? Iube hæc peragi ab alio; tu verò in medio per­gulæ con&longs;i&longs;te è regione manus, qua ille pilam pro­ijciet. Tum illo ambulante, & antrorsùm, proijcien­te, videbis manum vlteriùs, quam quie&longs;cente pro­moueri, & pilam proinde majore impetu emitti, mo­uerique velociùs, & ferri vlteriùs. Proijciente au­tem retrorsùm, videbis manum nunc minus promo­ueri, &longs;icque pilam &longs;egniùs eijci: nunc tantundem, &longs;ic­que pilam ad perpendiculum cadere; nunc non mo­dò nihil promoueri, &longs;ed antrorsùm quoque magis pertrahi; &longs;icque pilam virum ambulantem &longs;equi. Ad­moneo autem, vt ad alium, dum experitur, attendas: quia dum ip&longs;emet experiris, adnotare minimè potes velocitatis di&longs;crimina, ob motum tran&longs;latitium facta. Quippe, quia tuus oculus eodem &longs;imùl motu tran&longs;­fertur, ob&longs;eruare non pote&longs;t motum, quo manus &longs;i-mùl agitut, quique vnus idemque e&longs;t, atque idcircô pro non motu, &longs;eu, quod idem e&longs;t, pro quietereputatut: at­tendit verò &longs;olùm ad motiones alias, quas manus in­tereà ob flexilitatem ex&longs;erere poteft. Ex quo capite e&longs;t, vt pila antror&longs;ùm à te inter ambulandum projecta non videatur ire velociùs, quàm proiecta inter quie&longs;cen­dum; quia videlicet quantum motus corporis totius pilam promouet, tantundem etiam promouet oculum, ip&longs;eque adeò oculus, tantundem ex motu pilæ nó agno&longs;cit. Ill. An Paradoxum heic interjiciam, occa&longs;ione experi­menti, quod ab i&longs;to loco alienum non &longs;it? Deambula bracchiis pa&longs;&longs;is, liberéque pendentibus; ea pror&longs;ùm, rur&longs;umque &longs;ponte mouebuntur; & vbi pa&longs;&longs;u tanti&longs;per grandi, animatóque ince&longs;&longs;eris, tum &longs;en&longs;ibiliùs antè, ac ponè, re&longs;pectu trunci corporis fient. Habe intereà pilam ad manum, quam &longs;ine vlla contentione manus, bracchiive dimittas; ac tum, &longs;i dimi&longs;eris quidem, dum manus anteriùs contendet, non anterius modò moue­bitur, &longs;ed duplò etiam celeriùs mouebitur, quàm cor­poris truncus. Sin dum manus po&longs;teriùs fiet, neutram in partem mouebitur, &longs;ed ad perpendiculum &longs;emper cadet. Id mirabile: &longs;ed nihilominùs Paradoxum penes cau&longs;am e&longs;t, quæ videbitur tibimirabilior. An non ptas enim bracchia ire, ac redire, & manus extremas, vt aliquod &longs;patium antror&longs;ùm conficiunt, ita retror&longs;ùm conficere? Et dico tamen, Bracchia numquam redire, flective retror&longs;ùm: ac manus extremas, quanto tempo­re videntur &longs;patium retrò conficere, tanto con&longs;i&longs;tere immotas. Admirationem vt eximam, velim primùm vt deambulando incedas iuxta parietem, quem &longs;ecun-dum totum ince&longs;&longs;um extrema pars manus (vngui&longs;ve medij digiti) qua&longs;i præter cadens leuiter contingat. Per&longs;enties enim manum quidem antror&longs;ùm exporrigi: &longs;ed non tamen ex eo puncto, in quod de&longs;inet exporre­ctio, manum retror&longs;ùm fieri; quin potiùs in eo quie&longs;­cere, ex&longs;pectaréque donec tur&longs;ùs exporrigatur antror­&longs;ùm. Agno&longs;oes' & bracchium ab extrema manu ad &longs;capulam v&longs;que, po&longs;tquam exporrecta manus fuerit, non retror&longs;ùm agi, &longs;ed extrema manu firmata, & qua­&longs;i centro facta, promoueri antror&longs;ùm in&longs;tar radij, cuius extremum, & qua&longs;i pars circumferentiæ &longs;it &longs;capula, quæ cùm &longs;it manu po&longs;terior prouehetur &longs;en&longs;im, quo­v&longs;que illi ad perpendiculum fiat, & vlteriùs prouecta anterior euadat. Ac ni&longs;i tu quidem id po&longs;&longs;is &longs;atis ani­maduertere, iube alium id experiti, tuque intereà eius manum, bracchium, &longs;capulamque re&longs;pecta; & manife­&longs;ta tibi res fiet; &longs;imúlque perno&longs;ces etiam incedentem in aëre medio extremum digitum firmare, & &longs;uper co qua&longs;i centro bracchium, &longs;capulamque circumducere. Velim prætereà vt attendas e&longs;&longs;e nobïs bracchia in&longs;tar crurum anteriorum; adeò vt, quemadmodum quadru­pedes decu&longs;&longs;atìm incedunt, hoc e&longs;t &longs;imùl promouendo dem anteriorem dextrum cum po&longs;teriore &longs;ini&longs;tro, & priorem &longs;ini&longs;trum cum po&longs;teriore dextro; ita nos &longs;pon­te, ni&longs;i potiùs nece&longs;&longs;itate quadam naturæ, promouere &longs;imùl dextram manum cum pede fini&longs;tro, & ma­num &longs;ini&longs;tram cum pede dextro, nec po&longs;&longs;e &longs;ecus face­re, quandocúmque manus liberè dependent. Id nem­pe vbi ob&longs;etuâris, facile erit attendere, Quemadmo­dum quo tempore pes &longs;ini&longs;ter transfertur, & è po&longs;tico anticus fit, pes dexter non proptereà regreditur, &longs;ed ex­&longs;pectat hærendo terræ, donec ille è terra &longs;ublatus, ter­ram denuò contigerit; ita profectò &longs;ini&longs;tram manum, quæ dextrum pedem imitatur, tempore eodem non re­gredi, &longs;ed ex&longs;pectare, hærerequein aëre medio, quov&longs;que manus dextera cum &longs;ini&longs;tro pede quietem a&longs;&longs;equatur. Et con&longs;equenter, Quemadmodum dextro pede con&longs;i­&longs;tente, factoque vt centro, ip&longs;um crus dextrum ad v&longs;­que coxendicem non retror&longs;ùm abducitur, &longs;ed &longs;en&longs;im in&longs;tar radij, ex &longs;itu po&longs;tico anticum acquirit; ita planè bracchio &longs;ini&longs;tro, quod exqui&longs;itè pedem dextrum imi­tatur, contingere. Quo loco meditare quæ&longs;o admira­bile artificium. Videlicet pes, & coxendix duo quædam alternis &longs;unt centra, quæ alternatim quoque duos arcus, &longs;eu circumferentiæ portiones, eodem &longs;emper crure, vt radio communi intercedente, de&longs;cribant. Et quia ni­hilominùs coxendice non eleuata, dum pro centro e&longs;t, pes arcum de&longs;cribens pro&longs;cindere terram non potuit; ideò medium crus fuit articulatum; vt flexurâ ad genu, &longs;eu poplitem factâ, pes de&longs;criberet arcum &longs;upra terram. Quemadmodùm etiam, quia pede non depre&longs;&longs;o co­xendix arcum de&longs;criptura, fui&longs;&longs;et nimiùm attollenda; corpori&longs;que truncus nimiùm &longs;ubuehendus, &longs;i crusto­tum rigidum fui&longs;&longs;et; idcircò flexura eadem interce&longs;&longs;it, quæ temperaret huiu&longs;modi arcum: facto intereà eodem genu nunc centro, nunc extremo radio arcus &longs;uos, re&longs;­pectu tam tibiæ, quàm femoris, &longs;eu dum flectitur, &longs;eu dum tenditur, de&longs;cribente. Meditare etiam motus æ­quabilitatem, qua corporis truncus intereâ incedit, & ad quam aliunde tam prolixitas, quàm flexilitas pedum confert; quatenùs calce vnius terram attingente, & priu&longs;quàm tota planta &longs;en&longs;im &longs;uccedat, digiti al­terius (plantâ reliquâ iam elatâ) è terra attolluntur, &longs;icque, ab&longs;que interruptione, trunci corporis motus continuatur. Tamet&longs;i notandum e&longs;t truncum non promoueri ab eo pede, qui elatus e&longs;t, proceditque per aërem; &longs;ed ab eo, qui terræ inhæret, & &longs;upra quem crus deferens truncum euoluitur. Intelliges enim ex his, quia corporis truncus æquabiliter in­cedit, & pedes alternatìm dimidio temporis ince­dunt, dimidio quie&longs;cunt: ideò debere motum pe­dum e&longs;&longs;e motu trunci duplò velociorem; & parteis crurum reliquas tantò moueri tardiùs, quàm pedes, quantò accedunt propiús ad coxendices, quæ non majore feruntur velocitate, quàm truncus. Intelliges etiam con&longs;equenter manus, dimidio quoque tempo­ris quie&longs;centeis, & reliquo dimidio pror&longs;ùm expor­rectas, moueri duplò velociùs trunco: & parteis brac­chij reliquas tantò moueri lentiùs, quantò magis ad &longs;capulas &longs;imùl cum trunco motas accedunt. Intelli­ges denique ob quam cau&longs;am fiat, quod initio dixi, pilam dimi&longs;&longs;am, quando manus antror&longs;um exporri­gitur, duplò velociùs moueri, quàm truncum; & dimi&longs;&longs;am quo tempore manus retrorsùm ire apparet, ad perpendiculum &longs;emper cadere. Nimirùm, quia priore ca&longs;u motum con&longs;equitur à manu duplò ve­lociùs, quàm truncus tran&longs;lata; & po&longs;teriore, nul­lum habet à manu (&longs;c, icet immota, con&longs;i&longs;tentéque) impre&longs;&longs;um.

IV. Iam cùm hæc ita &longs;e&longs;e habeant, facilè cau&longs;am peruidebis eorum, de quibus ad Luillerium &longs;crip&longs;e­ram, experimentorum. Ea &longs;anè &longs;unt, quæ ip&longs;e quo­que maxima ex parte peragere facillimè po&longs;&longs;is. Vi­delicet, cùm aliquando curru extra vrbem vehèris, manum extra currum protende, & auriga ju&longs;&longs;o in­&longs;tigare equos, laxaréque habenas, proijce pilam di­rectè &longs;ur&longs;um quantacúmque voles, aut poteris vi; & illa haud-dubiè recidet in manum. Cur recidat au­tem, tibi explicabit, &longs;i quem ju&longs;&longs;eris extra currum, ac in via con&longs;i&longs;tere è regione tui, dum proijcies pi­lam. Ille enim videbit pilam non directè &longs;ur&longs;um ten­dere, neque ad perpendiculum deinceps recidere; &longs;ed videbit illam tendere obliquè, & qua&longs;i arcum, &longs;eu lineam curuam in aëre de&longs;eribere, cuius vnum extremum &longs;it qua parte pilam proijcies, alterum qua recipies pilam. Quod autem tibi ip&longs;i pila videatur &longs;emper directè &longs;ursùm, & &longs;ecundum idem perpen­diculum imminens; cau&longs;a e&longs;t, quia quantùm illa an­trorsùm procedit, deflexum iter peragens, tantun­dem tu quoque antrorsùm proucheris, adeò vt illi &longs;emper &longs;ubijciaris, ip&longs;aque e&longs;&longs;e &longs;emper appareat in eodem perpendiculo. Cau&longs;a verò cur motus pilæ à rectitudine deflectatur, & curuam &longs;equatur, de&longs;cri­batve lineam, illius compo&longs;itio e&longs;t, quatenus ex duplici vi motrice originem habet. Nam &longs;i pila non projecta &longs;ursùm detineretur &longs;olùm in manu, pro­moueretur &longs;olùm antrorsùm, videlicet ad motum currus, ac lineam rectam de&longs;criberet: &longs;i verò quie&longs;­cente curru proijceretur directè &longs;ursùm, tunc non­ni&longs;i &longs;ursùm, deorsùmque moueretur, ac rectam rur-sùs de&longs;criberet; at dum proijcitur &longs;ursùm à manu, quæ ip&longs;a intereà mouetur antrorsùm, efficitur, vt manus neque omninô &longs;ursùm, neque omninô antror­sùm proijciat (videlicet motus antrorsùm, quo ab­ripitur, deflectit illam à motu &longs;ursùm, quo per &longs;e moueretur) &longs;ed inter vtrumque, &longs;eu obliquè proijciat; &longs;icque projecta pila curuam lineam nece&longs;&longs;ariò de&longs;cri­bat, cuius dimidium a&longs;cendendo, & dimidium de&longs;­cendendo perficiatur. Et vis id pleniùs cogno&longs;cere? Iube currum con&longs;i&longs;tere, proijce pilam &longs;ursùm, &, &longs;igno priùs aurigæ dato, excedat currus, quam pri­mùm projeceris; non recidet illa profectò in manum, &longs;ed longè à curru locum prætervecto; illeque idem, qui è regione tui con&longs;titerit, de&longs;cribentem videbit, non arcum, &longs;ed rectam, perpendicularemque li­neam, propter motum &longs;ursùm &longs;implicem, incom­po&longs;itumque, & qui &longs;olius manus fuit proprius, ip&longs;o curru nihil conferente. Profer deinde caput extra currum, & de&longs;ignato in parte currus inferiore puncto aliquo, quod in eadem linea perpendiculari cum oculo tuo &longs;it; ac tum, tran&longs;lato citati&longs;&longs;imè curru, admoue pilam ad oculum, ip&longs;amque nulla facta vi à manu dimitte; videbis pilam decidere &longs;ecundum il­lam lineam, atque idcircô ca&longs;us ille apparebit tibi perpendicularis. Non perinde porrô apparebit illi, qui extra currum fuerit, & ad ca&longs;um attenderit: ob­&longs;eruabit &longs;cilicet pilam qua&longs;i &longs;emi-arcum, &longs;eu curuam lineam de&longs;cribere: quoniam quamuis manus non imprimat illi motum &longs;ibi proprium, imprimit tamen motum, quem habet à curru, adeó vt præter mo-tum grauitatis, quo pila &longs;ponte fertur deorsùm, fe­ratur etiam antrorsùm eodem motu, quo ip&longs;e currus; & quia tuus oculus intereà tantundem quoque an­trorsùm fertur, inde fit, vt pila continuò ip&longs;i &longs;ub­jecta oculo, perpendiculariter moueri videatur. Lo­co verò pilæ v&longs;urpa lapillos; & curru nunc lentè, nunc concitatè, & quomodocúmque voles, feratur, idem &longs;emper videbitur. Proijce po&longs;teà pilam antror­sùm; illa tantundem à te di&longs;cedet, tamque procùl à te in terram cadet, ac &longs;i ip&longs;e quie&longs;ceres, eodem mo­do, & eadem ex cau&longs;a, quam de pila projecta intra pergulam dixi. Di&longs;crimen e&longs;t &longs;olum, quòd corpus, cui cohæret manus, intra pergulam moueatur per &longs;e; in via moueatur à curru. Nec &longs;pera, vt manus pilam a&longs;&longs;equatur, projectam licet remi&longs;&longs;a vi: Nam &longs;i alius quidem extra currum quie&longs;cens eadem vi proijceret, po&longs;&longs;es a&longs;&longs;equi, obimpre&longs;&longs;am folùm propriam eius vim; at dum tu proijcis, præter vim propriam, imprimis etiam vim currus, cau&longs;am videlicet majoris illius ve­locitatis, ob quam pilate &longs;emper tantum &longs;ugit, quan­tum eam ip&longs;e pro&longs;equeris. Proijce deinde retrorsùm; & eadem, eodemque modo, ac ob ea&longs;dem cau&longs;as euenient, quas diximus antè, circa projectionem in­tra pergulam. Proijce denique in latus, & ad rectum quidem cum latere currus angulum: Proijce etiam ad obliquum, & ad quemcúmque volueris; abeun­tem &longs;emper pilam videbis per lineam, quæ ad finem v&longs;que, eundem &longs;eu rectum, &longs;eu obliquum cum latere currus angulum con&longs;tituat. Illud autem erit ob&longs;erua­tu jucundum, quòd, &longs;i ad lapidem, arborem, aliquid-ve aliud non nihil di&longs;&longs;itum, quie&longs;cen&longs;que collinees, &longs;emper à &longs;copo &longs;is aberraturus. Nempe, quia dum ma­nus eò connittitur, transfertur intereà à curru ver­&longs;us anteriora; vt proinde pila, aut lapis tantundem à &longs;copo antror&longs;ùm feriat, quantùm promotus interà currus à momento v&longs;que proiectionis fuerit. Secùs autem e&longs;&longs;et, &longs;i fortè ade&longs;&longs;et currus alius, qui è re­gione, ac pari velocitate cum tuo transferretur; tunc enim, facto in illo &longs;copo, directè in ip&longs;um pila tende­ret, quia &longs;copus tantundem, quantum tua manus promoueretur antror&longs;ùm. Ex quo fiet, vt &longs;i collu­dendo, coniicere pilam in famulum velis, qui aliquan­tò procul extra currum &longs;it, illum quidem &longs;is præ­tergre&longs;&longs;urus, &longs;i quieuerit; at &longs;i pari velocitate, qua currus ince&longs;&longs;erit, &longs;is omninô a&longs;&longs;equuturus. Quod &longs;i fortè non curru, &longs;ed equo veharis, & experimenta eadem velis facere: eadem omninô, ac ii&longs;dem om­ninô de cau&longs;is contingent. Adnoto &longs;olùm, &longs;i pilam, aut lapidem directè &longs;ur&longs;ùm proieceris, & ab illius re­ditu, &longs;iue ca&longs;u timueris, non eodem tenore &longs;tatìm à jactuincedendum e&longs;&longs;e: &longs;ed vel concitatiùs, vt po&longs;terius cadat, vel &longs;egniùs, vt anteriùs: Nam alioquin eodem tenore, vt vbique eris &longs;ubiectus, ita ictum nu&longs;quàm euades. Quod &longs;i &longs;ur&longs;um quidem, &longs;ed cum tantilla ta­men antror&longs;ùm obliquitate proieceris, non erit cur à ca&longs;u timeas: quia, vt te quie&longs;cente pila &longs;ic projecta non recideret inte, ita non recidet te tran&longs;lato; quo­niam vis à motu equi impre&longs;&longs;a efficiet, vt quantum tu &longs;ucce&longs;&longs;eris, tantundem illa &longs;emper antecedat.

V. Re&longs;tant experimenta peracta in naui; &longs;ed cau&longs;as tamen omnium ex iam dictis intelligis. Potes verò & illa ip&longs;e haud incommodè ex&longs;equi, &longs;i quando &longs;u­pra Sequanam lembo ex&longs;patiari per æ&longs;tatem lubeat. Quippe vbi &longs;ecundò fluuio etiam remiges adhibiti erunt, ita vt lembus quanta fieri poterit celeritate fe­ratur, experiere, vbi lapillos directè &longs;ursùm pro­ieceris, &longs;i ex puppi quidem, reca&longs;uros in puppin, &longs;i ex prora, in proram, &longs;i ex medio lembo, in medium: &longs;icque tamet&longs;i de&longs;tituare malo, ex erecto cuius &longs;itu de apparente proiectionis rectitudine iudices; facilè tamen capies, &longs;i malus e&longs;&longs;et in medio erectus ad al­titudinem iactus, fore vt lapillus &longs;ecundum illum, tam a&longs;cendendo, quam de&longs;cendendo moueretur; quoniam ex quo loco e&longs;&longs;et iactus, in eundem ca&longs;us fieret. Porrô, &longs;icuti dictum e&longs;t de pila è curru pro­iecta, apparebit quidem tibi lapis &longs;ursùm ferri: ap­parebit & omnibus, qui in eodem nauigio erunt, re&longs;­pectabuntque lapidem: at &longs;i quis intereà in ripa, nauigiove alio quie&longs;cente, è regione tui, lapidi&longs;que con&longs;titerit, is ob&longs;eruabit lapidem de&longs;cribere in aëre &longs;peciem curuæ lineæ, cuius crus vnum incipiat ex aëris loco vnde iactus fiet, aliud in illum de&longs;inat, in quem erit ca&longs;us. Id nempe ob compo&longs;itum mo­tum, alterum manus proprium, qui &longs;ur&longs;um, alterum nauigii, qui prorsùm; adeò vt mixtus ex vtroque, &longs;eu obliquus fiat, cuius quicquid e&longs;t &longs;ur&longs;um, à manu &longs;it, quicquid pror&longs;um, à nauigio. Heinc iam, vt opinor, miraculum ce&longs;&longs;at, quod dixi fui&longs;&longs;e habitum, cum illi ad lapidem attenderent, qui ex pede mali, & &longs;ecundum eius altitudinem proiectus, neque ex-parte puppis de&longs;ereretur à malo, neque ex parte pro­ræ attingeretur ab illo Siquidem tamet&longs;i lapis tam a&longs;cendendo, quàm ex&longs;cendendo appareret &longs;emper in codem perpen diculo, quia ver&longs;abatur &longs;emper in linea crecto malo parallela; reucrâ tamen non mouebatut per rectam, &longs;ea perpen liculatem lineam, &longs;ed de&longs;cri. bebat potiùs curuam, quam animaduetti&longs;&longs;et, &longs;i quis ex triremi non longè quie&longs;cente lapidem &longs;pecta&longs;&longs;et. Vidi&longs;&longs;et enim malum progtedientem, & lapidem ex parte puppis continuò illum a&longs;&longs;ectantem, ex parte proræ antecedentem; adeò vt neque ex parte puppis à malo de&longs;ereretur, quia quantum malus ab&longs;cederet, tantundem illi in&longs;i&longs;teret: neque ex parte proræ attin­geretur à malo, quia quantum malus accederet, tan­tundem illi prægrederetur. Imaginare po&longs;teà virum, qui exporrecta manu è vertice mali demittebat, &longs;eu &longs;inebat decidere lapidem: apparebat quidem lapis ad perpendiculum cadere tam ip&longs;i, quàm omnibus nobis, qui vehebamur eadem triremi: at &longs;i &longs;ui&longs;&longs;et ex illa alia, de qua diximus, quie&longs;cente &longs;pectatus, apparuï&longs;&longs;et de&longs;­cribere expo&longs;itæ curuæ dimidium, eaque ratione ma­lum &longs;emper, heinc &longs;equi, illeinc præcedere, vt malus nec de&longs;erere, nec attingere illum po&longs;&longs;et. Cau&longs;a porrô no­ta iam e&longs;t: &longs;iquidem manus lapidem tenens non impri­mebat quidem motum &longs;ibi proprium, &longs;ed impri­mebat tamen motum quem, habebat à malo, ip&longs;ique erat cum tota naui communis; ex quo efficiebatur, vt manus &longs;ita ver&longs;us puppin adduceret lapidem ver&longs;us malum, & &longs;ita ad proram abduceret à malo; &longs;icque lapis è manu excedens illcinc quidem proijceretur ver&longs;us malum, ip&longs;umque adeò con&longs;equeretur, heinc verò proijceretur à malo, ip&longs;umque antecederet; & vtrimvis (præter motum deor&longs;ùm, qui à grauitate propria erat) haberet motum in anteriora, &longs;eu quo triremis ferebatur. Neque e&longs;t iam mirum, &longs;i o mni­bus nobis, qui in eadem triremi eramus, apparebat motus perpendicularis; quippe ob&longs;eruabilis nobis &longs;olùm erat motus lapidis deorsùm; nam ille qui­dem ad anteriora ob&longs;eruari non poterat, quoniam erat nobis communis cùm lapide, & quantùm lapis promouebatur, tantundem oculus ex&longs;i&longs;tens ex parte puppis &longs;uccedebat, ex parte proræ antecedebat. Poteris deinde in eodem tuo lembo pari vi pilam proijcere ex puppi ad proram, & ex prora ad pup­pim, ob&longs;eruaréque par &longs;patium projectione vtràque peruadi. Quod idem erit; poteris &longs;tans ip&longs;e ad pup­pim cùm &longs;tante ad proram &longs;ic colludere, vt ob&longs;er­uaturus &longs;is pilam pari vi vtrimque projectam æquis omninô &longs;patijs, ac temporibus ad vtrumque perue­nire. Et videretur &longs;anè non debere; nam ex quo mo­mento pilam projeci&longs;ti, diffugit &longs;ocius, atque adeò pila ad eum peruentura percurrere &longs;patium longè amplius, & prolixiore tempore debet; ex quo verò &longs;ocius projecit, occurris tu, atque adeò pila percur­rere debet longè breuius, contra ctioréque tempore: & vnde hoc tamen vt pila ad vtrum que perinde per­ueniat? Sed videlicet cau&longs;a e&longs;t, quia licet motus manus tuæ proprius æqualis &longs;it motui manus &longs;ocij proprio; tua tamen manus motui&longs;ibi proprio adjun­ctum habet motum lembi, &longs;icque pilam proijciens geminata vi, imprimis illi celeriorem motum; ma­nus verò &longs;ocij detractum habet à motu proprio mo­tum ciu&longs;dem lembi; &longs;icque pilam proijciens demi­nuta vi, imprimit illi motum tardiorem: propor­tioque huiu&longs;modi e&longs;t, vt quantùm tibi lembus ad­ijcit, tantum illi detrahat; & quantùm ille ab&longs;cedit, tantò pila feratur à te ad illum velociùs; quantùm tu accedis, tantò pila feratur ab illo ad te &longs;egniùs. Ex quo fit proinde, vt compen&longs;atione motus lembi fa­cta, qui vtrique ve&longs;trum, & pilæ à vobis projectæ communis e&longs;t; remaneat vtrimque &longs;olus motus ma­nus vtriu&longs;que proprius, qui, cùm &longs;it vtrimque ab æquali vi, idcircô ex æquo ad vtrumque fiat. Nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e admoneam idem euenturum, &longs;i vterque &longs;iti obliquè, vel è regione laterali aliquid proic­ceritis; nam cau&longs;a &longs;emper eadem e&longs;t, con&longs;tatque mo­tu communi detracto, cætera perinde peragi, lembo &longs;eu moto, &longs;eu quie&longs;cente. Et loci quidem angu&longs;tia, &longs;eu brcue laterum lembi inter&longs;titium non patietur fortè hæc adeò di&longs;ertè experiri, ac intra triremim nobis licuit; Sed e&longs;to lembus alius, qui pari veloci­tate, & ad latus ve&longs;trum &longs;eu propè, &longs;eu procùl mo­neatur; eadem prorsùs euenient, licebit que tibi cùm alio ex&longs;i&longs;tente procùl in alio lembo perinde pila col­ludere, ac &longs;i in terra quie&longs;ceretis. Secùs &longs;anè, &longs;i ille vel quie&longs;ceret, vel moueretur celeriùs, tardiu&longs;ve; ita enim aberraretur vtrimque à &longs;copo, eadem ra­tione, qua dictum e&longs;t de proiiciente quidpiam ex curru. Ex quo adiicio obiter, vt intra lembum tuum re&longs;piciens illius motum non ob&longs;eruas, quòd oculus tuus vnà cum illo transferatur; neque proinde vl­lam diuer&longs;itatem, locive mutationem ob&longs;eruare in illo potes, quatenùs nihil in ip&longs;o e&longs;t, quod eiu&longs;dem motus particeps non &longs;it; ita re&longs;piciendo in lembum alium pari velocitate, & è regione tui tran&longs;latum, non iri ob&longs;eruatum à te eius motum, quia vterque mo­tus ob æqualitatem pro eodem habetur, quatenùs oculus vnà tran&longs;latus eandem &longs;emper di&longs;tantiam, nul­lamque &longs;itus mutationem, diuer&longs;itatemve attendit. Hac ratione fiet, vt &longs;i lembus ille te procedente quie&longs;cat, tu tamen illum moueri credas, tuum verò quie&longs;cere; quia oculus cùm tuo tran&longs;latus, motum ip&longs;ius ob&longs;eruare non pote&longs;t; intereà verò diuer&longs;ita­tem in &longs;itu alterius attendit; quare & moueri illum iudicat (loquor vulgari modo de iudicio &longs;en&longs;us.) Quòd &longs;i ille ex aduer&longs;o tibi occurrat, & pari veloci­tate cum tuo moueatur; tum ip&longs;e videbere &longs;emper cum tuo quie&longs;cere, ille verò apparebit ferri duplò velociùs, quàm reuerâ feratur; quia nempe præter motum illius, oculus tuus affingit ip&longs;i motum tui pro­ptium; quandò apparet oculo perinde loca commu­tare, ac &longs;i te quie&longs;cente moueretur duplò velociùs, quàm moueatur reip&longs;a. Ex hoc demùm capite e&longs;t, cur accedentibus ad portum, videatur portus ad nos immotos accedere: cur dum portu prouehimur, ter­ræque, vrbe&longs;que recedere videantur; cur dum ripam, littus, immotaque alia prætergredimur, illa videan­tur prætergredi, nobis qua&longs;i immotis: neque i&longs;ta mo­dò euenire deprehendantur ex lembo, aut quovis alio nauigio: &longs;ed etiam ex curru aut quacúmque re, cum qua oculus no&longs;ter transferatur. Sed hæc obiter memorata &longs;unto.

VI. Redco ad experimenta, ac illa poti&longs;&longs;imùm, quæ peracta &longs;unt circa malum: quippe ea eiu&longs;modi &longs;unt, ex quibus, quantùm fieri pote&longs;t, inue&longs;tigare liceat, ni&longs;i germanam, at qualemcúmque motus non &longs;olùm proiectorij, &longs;ed etiam naturalis cau&longs;am. Nem­pe vi&longs;um &longs;emper mirabile e&longs;t, cur lapis &longs;pontis &longs;uæ factus, tum per aërem decidat, naturali impetu; tum in principio tardius, in fine velociùs prorumpat: idemque violenter adactus, tum impre&longs;&longs;o impetu &longs;ur­sùm efferatur, tum in principio velociùs, & in fine tardius emergat. Cæterùm, duo quæ dam præmit­tenda &longs;unt, quæ inter alia benè multa magno Galileo debentur. Vnum; corpus &longs;uopte decidens motu ea ratione accelerari, vt temporibus æqualibus maiora &longs;emper &longs;patia peruadat, iuxta proportionem, quàm habent numeri impares inter &longs;e, initio &longs;umpto ab vni­tate. Hoc e&longs;t; &longs;i lapis ex. gr. è præcel&longs;a turri dimi&longs;&longs;us intra vnum arteriæ pul&longs;um vnam orgyiam decidat, fore vt intra &longs;ecundum decidat treis, intra tertium quinque, intra quartum &longs;eptem, intra quintum no­uem. Et quia aggregando, vt in fine primi pul&longs;us peracta e&longs;t vna orgyia, ita in fine &longs;ecundi peractæ &longs;unt quatuor, in fine tertij nouem, in fine quarti &longs;ex­decim, in fine quinti viginti-quinque, qui numeri quadrati &longs;unt, vt Arithmetici appellant; heic fieri, vt &longs;patia quibu&longs;cúm que temporibus peracta, &longs;int inter &longs;e in duplicata ratione &longs;uorum temporum (nempevt eorun­dem temporum quadrata) veluti Geometræ loquun-tur. Alterum; viam &longs;iue lineam, quam imaginamur de&longs;cribi in aëre à corpore obliquè projecto, quam­que notum e&longs;t e&longs;&longs;e curuam, non e&longs;&longs;e circularem (&longs;eu qualis e&longs;t arcus, portiove circuli) &longs;ed parabolicam, vt Geometræ vocant, id e&longs;t, qualem imaginabere, &longs;i concipias conum, turbinemve, ita obliquè ver&longs;us ba&longs;in re&longs;ecari vt &longs;ectio parallela fiat lateri oppo&longs;ito, integróque relicto. Cùm enim area re&longs;egmenti appel­letur parabola, ambitus illius e&longs;t linea, quam parabo­licam appellant. Attende autem ad &longs;equentem fi­guram; ex ea &longs;iquidem non modò &longs;equentium, &longs;ed ante­cedentium quoque maxima pars intelligetur. Nam pri­mùm quidem, e&longs;to A B altitudo turris 25. orgyia­rum; vel mali nauis quie&longs;centis 25. &longs;emi-orgyia­rum: Et lapis cadens ex B perueniat ad A intra quinque pul&longs;us delectæ arteriæ is, iuxta iam-dicta, intra primum pul&longs;um perueniet ad C, intra &longs;ecundum ad D, intra tertium ad E, intra quartum ad F, in­tra quintum ad A. Deinde ex G, proijciatur lapis obliquè, ita vt perueniat ad B, vnde recidere incipiens perueniat denique in H; is de&longs;cribet in aëre curuam illam lineam GIKLMBNOPQH, quam mox di­cebamus e&longs;&longs;e parabolicam. Po&longs;t-modum, non loqua­mur ampliùs de turri, &longs;ed &longs;olùm de malo; neque de malo quie&longs;cente, &longs;ed de moto, &longs;iue tran&longs;lato ad mo­tum nauis, cui e&longs;t implantatus; ac e&longs;to planities, &longs;u­perficie&longs;ve maris, per quam nauis fertur, &longs;ecundum lineam GH, &longs;upponamu&longs;que malum e&longs;&longs;e GR, cùm lapis ex G proijcitur &longs;ursùm directè in R, & eadem quidem vi, qua peruenire po&longs;&longs;et præcisè ad R. quie&longs;-cente malo.

promoucatur con&longs;equenter nauis, adeò vt intra vnum momentum, &longs;eu pulsum ar­teriæ malus &longs;it factus ST; tum quia la­pis non de&longs;e­rit malum, ne­que ab illo de&longs;eritur; erit iuxta malum in I directè imminens pe­di mali, &longs;iue proximæ na­uis parti è qua e&longs;t facta pro­jectio. promo­ueatur rursùs nauis &longs;ecun­do momento, & malus &longs;it VX; erit lapis pari, qua antè ratione, in K. Promoueatur tertio momento, & malus &longs;it YZ: erit lapis in L. Promoueatur quarto, & &longs;it malus a, b; erit lapis in M. Promoueatur quin­to, & &longs;it malus AB; erit lapis in B; Ex quo v&longs;que tendere deorsùm, cadereve incipiet; adeò vt cùm naui promota totidem momentis malus fuerit &longs;uc­ce&longs;&longs;iuè cd, ef, gh, 1K, Hl; lapis &longs;it etiam futurus &longs;ucce&longs;&longs;iuè in N, O, P, Q, ac tandem in H.

VII. Iam elicio primò, lineam, quam motu &longs;uo de&longs;cribit lapis, apparere quidem iis, qui in naui &longs;unt, e&longs;&longs;e rectam, perpendicularemque, hoc e&longs;t directam &longs;ecundum longitudinem, erectionemque mali GR, vel ST, vel VX, &c. cùm nempe ab eo lapis non di&longs;­cedat: &longs;ed e&longs;&longs;e tamen reip&longs;â curuam, parabolicamve, & qualis planè de&longs;criberetur, &longs;i quie&longs;cente naui, & malo ex&longs;i&longs;tente AB lapis proijceretur obliquè ex G, ver&longs;us B, decideretque in H. Nec te moretur, quòd linea curua GB &longs;it longior, quàm linea recta GR, ac major proinde virtus requiratur ad proijciendum ex G in B, quàm ex G in R, vel, quod e&longs;t idem, ex A in B. Nam licet naui quie&longs;cente pro; ector majorem ap­plicet virtutem, vt ex G proiiciat in B, quàm vt ex A proiiciat in idem B; non requiritur tamen, vt naui mo­ta, maiorem ex &longs;e applicet, ad ita proiiciendum, vt lapis ex G perueniat ad locum B, quàm requiratur vt ex G lapis perueniat ad R (quò ver&longs;us proiectio fit) vel ex A ad ip&longs;um B: quoniam quod de e&longs;t applicitæ à proiectore virtuti propriæ, vt lapis ex G perueniat ad B, id &longs;uppletur vi tran&longs;latitia adiecta à naui: adeò vt, cùm lapidis motus &longs;it compo&longs;itus ex motu &longs;ursùm, & motu prorsùm, &longs;eu ex perpendiculari, & horizontali; ip&longs;a quoque vis proiectionis ita &longs;it compo&longs;ita ex vi proijcientis propria, & ex vi impre&longs;&longs;a à naui, vt quic­quid e&longs;t motus &longs;ursùm à priore &longs;it, quicquid motus prorsùm à po&longs;teriore; &longs;icque vis adiecta à naui, dum mouetur, &longs;it æ qualis illi exce&longs;&longs;ui, quo, naui quie&longs;cen­te, vis proiiciens ex G in B, e&longs;t maior vi proiiciente ex A in B.

Elicio Secundò, cùm lapis ex B verticè mali dimit­titur, de&longs;cribere quidem ad ip&longs;um &longs;en&longs;um omnibus, qui in naui &longs;unt, perpendicularem lineam; &longs;ed de&longs;­cribere tamen reuerâ &longs;emi-parabolicam, qualis nem­pe e&longs;t BNOPQH. Ratio autem apparet ex dictis. Neque pote&longs;t morarite, quòd ad motum perpendi­cularem nulla requiratur à proiiciente vis, grauita&longs;­que &longs;ola lapidis &longs;ufficiat; ad motum verò illum &longs;emi­parabolicum requiratur haud-dubiè. Siquidem con­&longs;tat, nullam quidem vim projectoris propriam lapidi imprimi, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur malus; &longs;ed im­primi tamen, dum nauis mouetur, tran&longs;latitiam, &longs;eu qui ab ip&longs;a naui &longs;it; adeò vt cùm motus ille &longs;it com­po&longs;itus ex perpendiculari, & horizontali, quicquid e&longs;t in eo perpendicularis, à grauitate lapidis &longs;it; quic­quid horizontalis, à vi, &longs;eu à motu ip&longs;ius nauis.

Elicio Tertiò, neutram harum virium tam in proiecto &longs;ur&longs;um, quàm in dimi&longs;&longs;o deor&longs;ùm de&longs;truere alteram, illamve imminüere; &longs;ed deflectere dunta­xat; adeò vt lapis neque minùs &longs;ursùm, neque minùs pror&longs;ùm tendat, quàm &longs;i viribus &longs;eparatis, alterâ &longs;ursùm proijceretur, altera pror&longs;ùm propelleretur: &longs;ed impediatur duntaxat rectitudo lineæ, quam ha­berent &longs;eor&longs;im perpendicularis, & horizontalis, componaturque linea, quæ &longs;it quidem breuior per­pendiculari, & horizontali, &longs;i &longs;eor&longs;im de&longs;criptæ &longs;imùl ungtur; verùm quæ illis æquiualoat, ob collatas vircis in idem mobile; ea proportione, qua tempus, breuius quidem e&longs;t temporibus &longs;eor&longs;im &longs;umptis; &longs;ed illis tamen æquiualet, propter coniunctas in eo­dem mobili velocitates.

Elicio quartò, Tempus, quo lapis a&longs;cendit, e&longs;&longs;e æquale tempori, quo de&longs;cendit. Quippe cùm ma­lus æquali cur&longs;u progrediatur, &longs;eu æqualibus tempo­ribus æqualia &longs;patia conficiat; & lapis non magis in a&longs;cen&longs;u, quàm in ex&longs;cen&longs;u illum de&longs;erat, aut ad eum accedat, &longs;ed perinde &longs;emper re&longs;pectu illius &longs;e habeat: nece&longs;&longs;e e&longs;t tantundem temporis in a&longs;cen&longs;u, quantùm in ex&longs;cen&longs;u con&longs;umi; &longs;icque lapidem nec &longs;egniùs, nec tardiùs ex G peruenire ad B, quàm ex B peruenit ad H. Nempe vt &longs;patium ex G in A, quod pes mali peruadit a&longs;cendente lapide, æquale e&longs;t &longs;patio ex A in H, quod idem peruadit lapide de&longs;cendente.

Elicio quintò, Velocitatem motus eadem propor­tione reciprocè accepta a&longs;cendendo decre&longs;cere, qua de&longs;cendendo incre&longs;cit; ita vt tam initio a&longs;s, quàm in fine de&longs;cen&longs;us &longs;it maxima; in fine a, & initio de&longs;cen&longs;us, minima, & in mediis proportione &longs;patiis, medio proportione modo &longs;e habeat. Quippe, cùm in ea proportione, qua lapis de&longs;cendit, &longs;it in ea­dem &longs;emper di&longs;tantia à malo, con&longs;tat: &longs;i malo ea­dem æquabilitate tran&longs;lato, dum lapis a&longs;cendit, ip&longs;e lapis non tueretur proportionem expo&longs;itam, adeò vt celerius, aut tardiùs moueretur alicubi in pari al­titudine; con&longs;tat, inquam, fore vt lapis non eandem &longs;imiliter tueretur di&longs;tantiam, &longs;ed magis ad malum ac­cederet, vel ab illo de&longs;ereretur, quod tamen non facit. Ex quo &longs;equitur, vt quemadmodum in primo momento de&longs;cen&longs;us peruenit ex B ad N, ita in vltimo a&longs;cen&longs;us perueniat ad B ex M, paris altitudinis cum N. Et quemadmodum in &longs;ecundo de&longs;cen&longs;us ex N per­uenit ad O; ita in penultimo a&longs;cen&longs;us perueniat ad M ex L, atque ita con&longs;equenter; donec vt in vltimo de&longs;­cen&longs;us peruenit ad H ex Q, ita in primo a&longs;cen&longs;us ex G perueniat ad I, cuius altitudo altitudini Q e&longs;t æqualis.

Elicio &longs;exiò, Proportionem incrementi velocitatis de&longs;cen&longs;us per lineam BH, dum malus mouetur, e&longs;&longs;e eandem, quæ per lineam BA, cum malus quie&longs;cit. Quippe cùm incre&longs;cente velocitate perueniat tam in primo ca&longs;u ad H, quàm in &longs;ecundo ad A, patet, &longs;i de&longs;cen&longs;us in &longs;ecundo ca&longs;u terminaretur ad altitudi­nem F, fore vt in primo terminaretur ad altitu dinem Q æqualem altitudini F. Et, &longs;i illeic terminaretur ad E, fore vt heic ad P: &longs;i illeic ad D, heic ad O, &longs;i illeic ad C, heic ad N. Quare & progre&longs;&longs;u facto nece&longs;&longs;e e&longs;t eadem proportione ac qui&longs;itam e&longs;&longs;e velocitatem per parteis lineæ B, N, O, P, Q, H, ac per parteis lineæ B, C, D, E, F, A.

Elicio &longs;eptimò, Proportionem decrementi veloci­tatis in a&longs;cen&longs;u per lineam GB, e&longs;&longs;e reciprocè ean­dem, quæ incrementi in de&longs;cen&longs;u per lineam BA; adeò vt, quemadmodum illeic, in primo momento peruenitur ex B ad C, ita heic in vltimo perueniatur ad B ex M, altitudinis æqualis ip&longs;i C; & vt illeic in &longs;ecundo peruenitur ex C ad D; ita heic in penultimo perueniatur ad M ex L, altitudinis eiu&longs;dem cum D: at que ita con­

&longs;equenter; do­nec, vt illeic in vltimo per­uenitur ad A ex F; ita heic in primo per­ueniatur ex G ad I, altitudi­nis cum F æ­qualis. Quip­pe ex Elicito &longs;exto, eadem e&longs;t velocitatis proportio &longs;e­cundú lineam BA, quæ &longs;e­cundum lineam BH: & ex Elicito quin­to, eadem e&longs;t &longs;ecundum li­neam BG, quæ &longs;ecundum eandem lineam BH. Quamobrem non pote&longs;t e&longs;&longs;e alia (reciprocè tamen accipiendo) &longs;e­cundum lineam BG, quàm &longs;ecundum lineam BA; cùm quæ &longs;unt eadem, æqualiave vni tertio, non po&longs;­&longs;int non e&longs;&longs;e eadem, æqualiave inter &longs;e.

Elicio octauò, Malo etiam quie&longs;cente, & vniuer&longs;è in omni projectione &longs;ur&longs;ùm facta, decrementum ve-locitatis a&longs;cendendo e&longs;&longs;e eundem reciprocè cum in­cremento velocitatis de&longs;cendendo: adeò vt, quem­admodum in vltimo de&longs;cen&longs;us momento percurritur &longs;patium FA, ita in primo a&longs;cen&longs;us percurratur idem &longs;patium AF; & quemadmodum in penultimo de&longs;­cen&longs;us percurritur EF; ita in &longs;ecundo a&longs;cen&longs;us FE, & ita con&longs;equenter, donec: vt in primo de&longs;cen&longs;us per­curritur BC, ita in vltimo a&longs;cen&longs;us percurratur CB. Quippe, cùm ex iam dictis perinde &longs;e habeant AF, & FA, ac &longs;e habent GI, & QH; & perinde quoque C B, & BC, ac MB, & BN, & ita de aliis.

Elicio nonò, cùm lapis per lineam parabolicam mo­tus perueniat ex puncto G pro impetu quidem, quem habet &longs;ur&longs;um, ad B, & pro eo, quem prorsùm, ad H: percurrerere illum quidem æqualibus tempori­bus &longs;ecundum impetum priorem inæqualia &longs;patia; &longs;ed &longs;ecundum po&longs;teriorem, æqualia. Con&longs;tat quippe AF altitudinem, &longs;eu portionem perpendiculi re&longs;pondentem motui per GI, e&longs;&longs;e majorem, quàm FE altitu dinem re&longs;­pondentem motui per IK; cùm tamen GS. latitudo, &longs;eu portio plani horizontalis re&longs;pondens motui per eandem GI, &longs;it æqualis latitudini SV re&longs;pondenti motui per eandem IK; atqueita de cæteris. A deò vt motus quidem &longs;ursùm, vel deorsùm inæqualis &longs;it; &longs;ed motus prorsùm, vel &longs;ecundum horizontem &longs;it planè æquabilis, atque vniformis.

Elicio decimò, cùm nauis po&longs;&longs;it moueri velociùs, & tardiùs; & mali tamen altitudo &longs;emper eadem &longs;it; &longs;ieri po&longs;&longs;e, vt linea parabolica efficiatur diuer&longs;imodè nunc apertior, nunc contractior; & nihilominùs percur-ratur &longs;emper æqualibus temporibus. Sen&longs;us e&longs;t, cùm &longs;patium GH, quod &longs;uppo&longs;ui à naui peruadi momen­tis decem, po&longs;&longs;it fieri contractius, ita vt ii&longs;dem decem momentis, &longs;eu æquali tempore non percurratur, ni&longs;i &longs;patium Si, vel V g, vel Y e vel a c:&longs;icque lineæ parabo­licæ ex S, in B, ad v&longs;que ; vel ex V, in B, ad v&longs;que g, & c. &longs;iant &longs;emper contractiores, quàm &longs;it GBH: Et cùm è contra idem &longs;patium po&longs;&longs;it &longs;ieri amplius; ita vt ii&longs;dem decem momentis, &longs;eu æquali tempore percurratur &longs;pa­tium duplò, triplò, quadruplò, & quantumcúmque vo­les, pro nauis celeritate, expan&longs;ius; &longs;icque lineæ parabo­licæ fiant &longs;emper, &longs;emperque apertiores, quàm &longs;it ea­dem parabolica GBH: Nihilominùs neque lapidem per contractiores motum, perua&longs;urum illas tempore breuiore; neque motum per appertiores, perua&longs;urum ip&longs;as tempore longiore, quàm &longs;it tempus, quo per­uadit memoratam GBH. Quippe, &longs;cu nauis celeriter, &longs;eu tardè moueatur, tantundem &longs;emper temporis in­&longs;umit lapis, vt ex pede mali A, perueniat ad verticem B; & rursùs tantundem, vt ex vertice B, perueniat ad pedem A. Quare & cùm intereà de&longs;cribantur per aërem lineæ parabolicæ inæquales, nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;emper de&longs;cri­bant æqualibus temporibus: omnibus putà exæqua­tis vni, eidemque tempori, quod in&longs;umitur ex A in B, & ex B in A, communi men&longs;ura.

Elicio vndecimò, Si lapis dimittatur ex B, & loco de&longs;cen&longs;us per lineam &longs;emiparabolicam BH, de&longs;cribat etiam quantùm voles vel contractiorem, vel apertio­rem: perua&longs;urum tamen omneis eiu&longs;cemodi &longs;emipara­bolicas lineas æqualibus temperibus: Quippe ea om-nia exæquantur eidem tempori de&longs;cen&longs;us ex B in A: id­qe cùm &longs;it eadem ratio dimidiæ ad dimidiam, quæ totius ad totam. Neque id debet tam in hoc, quàm &longs;uperiore Elicito videri mirum; quoniam, vt nulla e&longs;t diuer&longs;itas in motu perpendiculari, &longs;eu qui e&longs;t &longs;ursùm, ac deor&longs;um, quatenùs tantundem &longs;emper a&longs;cenditur, de&longs;cenditurque; & di&longs;erimen &longs;olùm e&longs;t in motu hori­zontali, &longs;iue qui e&longs;t prorsùm, quatenùs citeriùs, vlte­riú&longs;que proceditur: ita vis impellens &longs;ur&longs;um, quæ à proijciente, vt propria emanat, e&longs;t vniformis &longs;emper, ac eadem; & contrà vis impellens prorsùm, quæ, vt tran&longs;la­titia à nauis motu imprimitur, inæqualis e&longs;t, & pro rati­one tarditatis, aut velocitatis nunc minor, nunc major.

Elicio duo decimò, quacúmque vi aliquid &longs;ursùm ex pede mali, donec mouetur, proijciatur, id ad pedem mali &longs;emper reca&longs;urum. Quippe, &longs;eu ad &longs;ummum ma­lum non perueniat, &longs;eu vlteriùs longè prouchatur, de&longs;cribit &longs;emper lineam parabolicam, in qua, vbicúm­que ex&longs;i&longs;tat, reperitur &longs;emper in eadem di&longs;tantia vel à malo, vel à linea &longs;ur&longs;um à malo &longs;ecundum illius lon­gitudinem produci concepta. Nec te verò motetur globus bellico totmento è pede mali &longs;ur&longs;um explo&longs;us; nam par omninô ratio e&longs;t. Et quamuis ob&longs;tare videa­tur rectitudo fi&longs;tulæ; nihilominùs, quia globus, quan­tumcúm que tempore &longs;en&longs;um fugiente fi&longs;tulam perua­dat, peruadit tamen &longs;ucce&longs;&longs;iuè, e&longs;t que reip&longs;à priùs in inferioribus eius partibus, quàm in &longs;uperioribus; inde fit, vt cùm &longs;i&longs;tula per hæc priora, & po&longs;teriora mo­menta, moueatur interim ad motum nauis; idcircô globus, preter motum &longs;ur&longs;um, promoueatur etiam in-tereà prorsùm, &longs;ecundum illum tantillum motum, & dum ex&longs;iliendo per &longs;i&longs;tulam tran&longs;it, incipiat de&longs;cribere parabolicam lineam, quam deinceps per aerem de&longs;­cribere pergat; neque huic de&longs;criptioni magis ob&longs;tet rectitudo fi&longs;tulæ, quàm rectitudo ip&longs;ius mali. Addo, cùm e&longs;&longs;emus in ip&longs;a triremi, nobilem Vincegueram recita&longs;&longs;e optimo Proregi, nobi&longs;que circon&longs;tantibus experimentum &longs;uo iu&longs;&longs;u factum, quod heic omitti non debeat. A&longs;&longs;eruït enim &longs;e aliquando naui cuipiam imperitantem, & cùm illa &longs;ecundo vento, ac velo­ci&longs;&longs;imè transferretur, iu&longs;&longs;i&longs;&longs;e è fa&longs;tigio mali explodi &longs;ursùm fi&longs;tulâ pi&longs;toleto dictâ plumbeum globulum; ac ip&longs;um aliquantò pò&longs;t decidi&longs;&longs;e ad pedem mali.

VIII. Prætereo po&longs;&longs;e ex eadem figura alia quo­que ex memoratis experimentis intelligi. Nam &longs;i &longs;up­ponas ex. gr. puppim e&longs;&longs;e in G, & proram in A; ac te ex puppi conijcere pilam ad &longs;ocium, qui ex prora ad te pari ni&longs;u reijciat; eueniet, vt dum pila à te con­jecta transferetur per aërem, ille quidem cum pro­ra perueniat, verbi cau&longs;â ad c, &longs;ed pila tamen etiam eò perueniat, quoniam tu pilæ præter tuam vim, qua perueni&longs;&longs;et &longs;olùm ad A, indis etiam vim tran&longs;latitiam, &longs;eu impre&longs;&longs;am à naui, qua &longs;uperetur, ac &longs;uperad datur &longs;patium Ac, & qua ip&longs;e intereà &longs;equaris cum puppi per &longs;patium GS; ita vt cùm &longs;ocius, & pila fuerint in c, tu futurus &longs;is in S. Eueniet quoque, vt dum pila ab illo rejecta transferetur per aërem, tu cum puppi promotus peruenias quidem ad V; &longs;ed & pila tamen eò &longs;olùm perueniat, quoniam ex vi &longs;ocij propria tan­tum detrahetur à vi nauis tran&longs;latitia, quantum foret nece&longs;&longs;arium, vt ex V promouerctur in S: quod &longs;pa­tium e&longs;t æquale ip&longs;i e g, per quod ille intereà cum prora recedet; ita vt cum tu & pila fueritis in V, ip&longs;e &longs;it futurus in g. Quod &longs;i &longs;upponas vim tibi à naui &longs;u­perad ditam e&longs;&longs;e duplo majorem priore; tum tu pilam in&longs;equutus peruenies ex G ad V, cùm ille promotus ex A ad e, pilam reijciet, cui pilæ rejectæ tu intereà promotus, occurras ad a. & c, S in &longs;upponas tantam nauigij celeritatem, vt vis à motu illius impre&longs;&longs;a exæ­quetur illi, quàm tu ni&longs;u tuo proprio imprimis, &longs;icque vis pilæ duplicata euadat; fiet, vt pila à te ex G, qua&longs;i ad A projecta, perueniat ad H; quò &longs;ocius &longs;imùl perueniet, perueniente te intereà ad A; & pila ex H ad te rejecta, non ver&longs;us A accedat, &longs;ed &longs;ursùm, deorsùmque duntaxat mota, veluti con&longs;i&longs;tat, téque ibi, perpendiculum non egre&longs;&longs;a, ex&longs;pectet; & tu eó­dem accedas cum puppi; &longs;ocio tantundem intereà recedente cum prora. Non mirabere verò iam con­&longs;i&longs;tere pilam; quia pari vi ad te immi&longs;&longs;a à &longs;ocio, & re­mi&longs;&longs;a à naui, nece&longs;&longs;e e&longs;t hæreat, quemadmodum di­xi iam antè po&longs;&longs;e à te ob&longs;eruari in pila, quam &longs;ocius intra pergulam antrorsùm pergens, retror&longs;ùm reijciat. Quin-etiam, quemadmodum adnotatum e&longs;t euenire in pergula, vt po&longs;&longs;it pila retror&longs;um iacta antror&longs;um redire; ita heic fieri concipies, &longs;i &longs;upponas vim à na­ui impre&longs;&longs;am e&longs;&longs;e majorem impre&longs;&longs;a à te. Ita enim pila ex G ad &longs;ocium vltra H perueniet, & ab illo re­jecta, non modò in loco rejectionis non con&longs;i&longs;tet, &longs;ed ver&longs;us ip&longs;um quoque &longs;ocium tantum regredietur, quantum vis ip&longs;ius &longs;uperabitur à motu nauis; cùm tu tamen tam citò, ac pila ad regre&longs;&longs;ionis locum peruenturus &longs;is. Sed i&longs;ta iam nimis inculcata &longs;unt: idque e&longs;t &longs;olùm mente tenendum, quæeumque vis tibi ad datur, aut adimatur &longs;ocio ab impetu nauis; ni­hilominùs ip&longs;os pilæ jactus, rejectu&longs;que, &longs;iue itus, & reditus inter vtrúmque interceptos, eo&longs;dem con&longs;tan­ter apparituros; quia eiu&longs;modi impetus ex æquo & te, & &longs;ocium, & pilam afficiet; nihilque, quod pro­cedat ab eiu&longs;modi impetu, aut à te, aut à &longs;ocio ob­&longs;eruari poterit; eritque ob&longs;eruabilis motus ille &longs;olus, qui à vi propria vtriu&longs;que pendebit, quique perinde ob&longs;eruaretur, &longs;i nauis quie&longs;ceret; ac aliunde diuer&longs;i­tas in motu pilæ ex compo&longs;ita tua, &longs;ocijve, & na­uigij vi, ob&longs;eruabilis &longs;olùm erit ab oculo extra naui­gium quie&longs;cente. Ob&longs;eruabilis, inquam, & pulcro &longs;anè &longs;pectaculo, cuius &longs;i fieri particeps velis, &longs;ta ip&longs;e ad ripam, aut in nauigio aliàs immoto, cùm alijduo in tran&longs;lato colludent. Quippe quas illi putabunt æqua­leis vireis, quos æqualeis pilæ itus, reditu&longs;que; ani­maduertes ip&longs;e prorsùs inæ qualeis; & non &longs;ine volup­tate &longs;pectabis illum, qui ad puppim, vehementiorem quidem ictum impingere, &longs;ed continuò tamen pi­lam in&longs;equi; illum, qui ad proram, remi&longs;&longs;iorem qui­dem; &longs;ed continuò tamen à pila aufugere: & cùm pila inæqualiter per aërem tran&longs;luolatura &longs;it, ab illo nempe celeriùs, ab hoc &longs;egniùs; mirabilem tamen fieri ex illius acce&longs;&longs;u, & in&longs;equutione pilæ, cùm hu­ius rece&longs;&longs;u, & fuga ab eadem pila, compen&longs;ationem.

IX. Po&longs;tulare heic videretur occa&longs;io, vt priu&longs;quàm di&longs;cederem longiùs, intexerem qua&longs;i parenthe&longs;in, quid colligi exinde po&longs;&longs;it circa quæ&longs;tionem celebrem, De motu, quieteve Telluris; idque præ&longs;ertim, cùm tu, Germanu&longs;que, & qui adfuere cæteri, ex Luille­rio &longs;tatim requi&longs;ieritis, ex hi&longs;ce-ne experimentis quid­piam deriuarem ad Telluris motum: verùm quia for­ta&longs;&longs;is euagarer nimiùm, præ&longs;tat id ad calcem reijciam; &longs;ubijciam que intereà, quæ de cau&longs;a phy&longs;ica motus tam naturalis, quàm projectorij inue&longs;tigari ex præmi&longs;­&longs;is po&longs;&longs;unt. Cùm naturalem porrô dico, modum lo­quendi vulgarem &longs;equor, iuxta quem, vt motus re­rum projectilium dicitur violentus, ita motus rerum cadentium, quas & graueis dicunt, naturalis appelli­tatur. Imprimis certè nullus videtur non cen&longs;eri po&longs;­&longs;e naturalis motus, quatenus nullus non e&longs;t à rerum principiis, quæ ip&longs;orum Author eius e&longs;&longs;e naturæ vo­luït, vt ince&longs;&longs;anter impetum, quo moueri po&longs;&longs;ent, haberent. Ex hoc nempe e&longs;&longs;e videtur, quamobrem variè commi&longs;ceantur, & varias rerum &longs;pecies creent, quæ inter &longs;e variè agant, & patiantur, &longs;eu mouean­tur, & moueant. Quippe ortus quoque, & interitus, incrementum, & decrementum, omni&longs;que altera­tio, qua calor, frigus, humor, &longs;iccitas, itemque co­lor, odor, &longs;apor, & qualitates aliæ gignuntur, ni­hil e&longs;&longs;e aliud videntur, quàm motiones quædam lo­cales, quibus rerum principia, tenui&longs;&longs;ima licet, at­que in&longs;en&longs;ilia, variè inter &longs;e concernuntur, excer­nuntur, accedunt, ab&longs;cedunt, tran&longs;ponuntur, &c. Ita &longs;altem &longs;unt opinati Philo&longs;ophi celebres apud Sextum Empiricum, dum Ari&longs;totele defendente huiu&longs;cemo­di mutationes à motu locali di&longs;tinctas, ip&longs;i cen&longs;ue-runt nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm &longs;pecies qua&longs;dam motuslo­calis. Deinde nullusvidetur motus, qui &longs;eclu&longs;o primæ­uo illo, non po&longs;&longs;it cen&longs;eriviolentus: quatenus nullus e&longs;t, qui ni&longs;i cum impul&longs;ione vnius rei in am fiat, ex quo effectum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles, etiam rerum cadentium quæ&longs;ierit motorem externum, principium nempe generans; & in motibus animalium di&longs;tinguendas cen&longs;uerit parteis, quarum aliæ mouerentur ab aliis, ad v&longs;que vnam, que moueret, per &longs;e immota. Ne­que videri ab &longs;urdum debet, e&longs;&longs;e continuam aliquam in rebus naturæ violentiam; quoniam ip&longs;a quoque violentia ex eò cen&longs;eri naturalis pote&longs;t, quod Au­thor naturæ illam in&longs;tituerit, quæ gignundis rebus naturalibus in&longs;eruiret; cum con&longs;tet nihil alterari, nihil interire, nihil exoriri, ab&longs;que motu reciproco, &longs;iue actione, & reactione, qua vnaquæque res vim patiatur; adeo proinde vt violentia naturas &longs;ingu­lareis &longs;olùm, non vniuer&longs;alem attineat. Prætereà cum motus naturalis, & violenti voces non videan­tur nobis e&longs;&longs;e confundendæ, ea mihi &longs;emper vtriu&longs;­que notio vi&longs;a e&longs;t commodi&longs;&longs;ima, vt naturalis ap­pelletur, qui aut &longs;ponte, aut &longs;ine vlla repugnantia fit: violentus, qui præter naturam, aut cum aliqua repugnantia. Ita ince&longs;&longs;us animalis naturalis e&longs;t, quia &longs;ponte &longs;it: &longs;altatio violenta, quia cum aliqua repu­gnantia. Ita trajectio globi per aërem violenta, quia præter naturam; volutio &longs;upra planum naturalis, quia nihil repugnat. Rur&longs;ùs, quia &longs;æpenumerò cau­&longs;a &longs;eu &longs;pontanea, &longs;eu repugnans non apparet, & quæri pote&longs;t quoddam criterium, quo di&longs;cerni va-leat, vtrum qui&longs;piam motus naturalis &longs;it, an vio­lentus; idcircô, vel ex eo, quòd motus principiorum, qui e&longs;t maximè naturalis, æquabili&longs;&longs;imus ex &longs;e e&longs;t; videtur æquabilitas a&longs;&longs;umi po&longs;&longs;e, vt character, quo, &longs;i ad&longs;it, iudicemus motum e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i ab&longs;it, violen­tum. Et &longs;anè cum &longs;it commune effatum, Nihil violen­tum e&longs;&longs;e perpetuum; cui e&longs;t con&longs;entaneum, vt quod e&longs;t naturale perpetuum &longs;it; con&longs;tat radicem perpe­tuitatis e&longs;&longs;e æquabilitatem, ce&longs;&longs;ationis inæquabilita­tem; quatenus id &longs;olùm, quod neque inuale&longs;cit, ne­que debilitatur, perdurare pote&longs;t; nihilque pote&longs;t naturæ vi aut incre&longs;cere, aut decre&longs;cere infinitè. Ad­hæc, &longs;i quis requirat motum in hi&longs;ce rebus compo­&longs;itis, qui &longs;it maximè naturalis, per&longs;picuum videtur cum e&longs;&longs;e cæle&longs;tem; quatenus e&longs;t præ cæteris æquabilis, atque perpetuus; delecta ab authore circulari forma, &longs;ecundum quam, principiò, & fine carentem, e&longs;&longs;e æquabilitas, & perpetuitas po&longs;&longs;et. Et ne cau&longs;eris motum animalium videri potiùs naturalem; vide vt vel &longs;ola ip&longs;a la&longs;&longs;itudo violentiam quandam indiet; cùm aliunde animalium motus ea &longs;olum ratione vi­deatur e&longs;&longs;e naturalis, qua ex circularibus componi­tur; quippe violentus, qua ratione i&longs;ti circulares imperfecti &longs;unt, atque impediti. Paradoxum vide­retur, non po&longs;&longs;e vllum motum ab animali ex&longs;eri, qui &longs;impliciter rectus &longs;it; neque hominem v. c. ducere po&longs;&longs;e digito, aut &longs;tilo rectam lineam, ni&longs;i pluribus motibus circularibus compo&longs;itis &longs;imùl: Verùm res tam penè intelligitur ex iis, quæ paulò antè &longs;unt dicta; & ob&longs;etuare &longs;olùm e&longs;t opus, quomodo bracchij ex-ten&longs;io inter ducendum rectam fiat, motis ex ordine digitis, manu, cubito, bracchio &longs;uper propriis, ac &longs;pecialibus centris. Con&longs;idera quoque vt inter ex­pedite ambulandum, &longs;pontaneus ille bracchiorum motus, cuius centrum &longs;capulæ &longs;unt, non perinde &longs;it defatigationi obnoxius, ac motus crurum, cuius centrum coxendices, quod non perinde inhibeatur, & multiplicari cogatur: &longs;ed i&longs;tud tamen obiter. De­nique, &longs;i quis quærat motum, qui violentus maximè &longs;it, is e&longs;&longs;e videtur vterque, de quo heic loci agitur; nempe qui non modò e&longs;t in re projecta, dum &longs;ursùm contendit, &longs;ed etiam, qui in re cadente, dum fertur deor&longs;ùm. Argumento e&longs;t, quòd vt ille e&longs;t ab ex­terno principio, ita hic non po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e ab interno, qua­le formam dicunt, & quale per&longs;euerans vniu&longs;modi, intelligi cau&longs;a non po&longs;&longs;it, tanti illius, ac tam inæqua­bilis impetus; qui cùm aliunde non valeat incremen­tum continuum infinitè accipere, ideò longè abe&longs;t, vt durare perpetuò po&longs;&longs;it. Quid dico verò perpe­tuò? cùm prolixi&longs;&longs;imus omnium vix vnico horæ mo­mento perduret, eaque ratione peragatur, vt &longs;i ca­dens ex alto corpus minùs benè compactum &longs;it, im­petu ip&longs;o di&longs;&longs;ipetur; intelligamu&longs;que, &longs;i ca&longs;us in im­men&longs;um pateret, impetu&longs;que eadem &longs;emper propor­tione in immen&longs;um incre&longs;ceret, nullam penitùs com­pactionem ad inex&longs;olubilitatem corporis e&longs;&longs;e &longs;uffe­cturam. Quod &longs;anè conuincit hunc motum natura­lem propriè non e&longs;&longs;e, &longs;ed violentum potiùs, imô eua&longs;urum tandem violenti&longs;&longs;imum, &longs;iue quo violen­tior excogitari non valeat; cùm is, qui à natura e&longs;t, intelligatur e&longs;&longs;e debere placidus, atque vniformis, & nihil minùs, quàm ad de&longs;tructionem eius corpo­ris, quod attinet, tendens.

X. Non repeto heic, quemadmodum lapis à vertice mali, dum nauis mouetur, apparenter &longs;olùm &longs;ecundum perpendiculum cadat, reip&longs;â verò obliquè per eam, quam de&longs;crip&longs;imus lineam; innüo duntaxat lapidem non &longs;ponte moueri, quia mouetur vi à ma­nu impre&longs;&longs;a ex tran&longs;latione manus à naui, cui vnà cum malo in&longs;i&longs;tit. Atque id quidem &longs;eu manus in fa&longs;tigio mali con&longs;i&longs;tens lapidem dimittat, &longs;eu lapis ex radice mali projectus, vbi peruenerit ad &longs;ummum, po&longs;teà recidat; vt proinde intelligas po&longs;&longs;e vel ex hoc capite motum lapidis decidentis, recidenti&longs;ve dici violentum. Dices, cùm hic obliquus motus mi&longs;tus, &longs;eu compo&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, & horizontali; id quidem, quod e&longs;t ex horizontali, exi&longs;timari po&longs;&longs;e violentum, at quod ex perpendiculari, id &longs;altem e&longs;&longs;e naturale. Nam quòd lapis quidem &longs;ursùm projectus, & nihilominùs obliquè incedens, &longs;ecundum vtrum­que violentus &longs;it, videri per&longs;picuum: quoniam vtriu&longs;­que cau&longs;a externa, impellen&longs;que e&longs;t, illius nempe ip&longs;a vis nauis, huius verò vis manus propria: at quod deorsùm dimi&longs;&longs;us, & obliquè nihilominùs incedens, &longs;ecundum vtrumque violentus &longs;it, non po&longs;&longs;e perin­de e&longs;&longs;e in confe&longs;&longs;o: quippe horizontalis quidem cau­&longs;a &longs;imiliter externa, impellen&longs;que, vis nauis e&longs;t; &longs;ed perpendicularis cau&longs;a non e&longs;t perinde vis propria manus. Quare & nece&longs;&longs;e videri lapidem eo motu moueri ab interno principio: e&longs;&longs;éque proinde eum motum non violentum, &longs;ed naturalem. Attamen id videtur primum con&longs;ideratione dignum, &longs;i ex duobus his motibus, perpendiculari nempe, & horizontali, qui obliquum illum componunt, alter habendus natu­ralis &longs;it, illum horizontalem potiùs, quàm perpen­dicularem e&longs;&longs;e. Id verò patet; quia cùm projectum pars fuerit aliqua totius, quòd &longs;ecundum horizon­tem, &longs;eu circulariter mouebatur, ideò ad eius imi­tationem mouetur circulariter, ac naturaliter proin­de, & prorsùs æquabiliter; adeò vt, quantumcùm­que motus perpendicularis incre&longs;cat &longs;emper, aut de­cre&longs;cat; ip&longs;e tamen horizontalis vno &longs;emper tenore fluat, inuariabiliterque procedat. Ac fortè res mi­nùs mirabilis e&longs;&longs;et, de impre&longs;&longs;ione ex motu terræ, &longs;i quis vellet ip&longs;am &longs;upra axem &longs;uum mobilem &longs;uppo­nere: &longs;iquidem lapis dici po&longs;&longs;et moueri vniformiter, ob &longs;pontaneam con&longs;equutionem, ad vniformem motum totius; &longs;eu cum eo cohærens, &longs;eu abiunctus foret; Sed mirabile &longs;anè e&longs;t de impre&longs;&longs;ione ex naui, equo, curru, aliave re, aut ex &longs;ola manu: quandò lapis non habet cum rebus eiu&longs;cemodi, motibu&longs;ve earum parem relationem. Ex quo par e&longs;t exi&longs;timare, motum horiz ontalem, à quacúmque cau&longs;a is fiat, ex &longs;ua natura perpetuum fore, ni&longs;i cau&longs;a aliqua interue­nerit, quæ mobile abducat, motumque exturbet. Id, vt minùs ab&longs;urdum habeas, concipiendum e&longs;t mobile, quod tantúndem &longs;e&longs;e reducat, quantùm abductum fuerit. Huiu&longs;modi autem e&longs;&longs;e pote&longs;t ex­qui&longs;itus, & vniformis materiæ globus, &longs;i volui ip&longs;um imagineris &longs;upra horizontem, &longs;eu ambitum terræ, quem aliunde e&longs;&longs;e exqui&longs;itè complanatum concipas Si &longs;upponas enim te illi vel leuiculum imprimere motum; intelliges &longs;anè hunc motum nun quam ce&longs;&longs;a­turum, &longs;ed globum reuolutum iri &longs;ecundum totum ambitum, ac reuolutione peracta reuolutum iterùm iri, & con&longs;equenter iterùm, & ita continuò per&longs;eue­raturum. Cau&longs;a porrô e&longs;t, quoniam globus moueri tantillum hoc modo non pote&longs;t, quin centro ex&longs;i­&longs;tente &longs;emper perpendiculari ad id punctum, quo glo­bus contingit horizontale planum, tantum &longs;it molis antè, quantum retrò, & pars anterior non po&longs;&longs;it tendere deor&longs;um, quin pars po&longs;terior tendat &longs;ur&longs;um; & illa &longs;emper hanc pertrahat, i&longs;ta &longs;emper illam pro­pellat; adeò proinde, vt cùm nulla cau&longs;a po&longs;&longs;it deor­sùm adigere globum, quin quantum ex vna parte de­primit, tantúndem eleuet ex alia, oporteat motum &longs;emel impre&longs;&longs;um con&longs;tare &longs;emper inter depre&longs;&longs;ionem, & eleuationem medium: atque idcircô vniformem, ince&longs;&longs;antemque per&longs;euerare. Accedit, quòd nulla &longs;it cau&longs;a, quamobrem &longs;uum cur&longs;um vel retardet vnquam, vel acceleret, quatenus nunquam magis, vel minus à centro terræ ab&longs;cedit, aut ad id accedit: neque cur proinde vnquam debeat à motu ce&longs;&longs;are, quemadmo­dum &longs;ieret, &longs;i &longs;upponeres ali quam in &longs;uperficie in æqua­bilitatem. Nam &longs;icubi decliuitas, & accliuitas foret, acceleraret motum per locum decliuem, & retardaret peraccliuem: &, &longs;i tanta accliuitas e&longs;&longs;et, vt emergere &longs;upra eam non po&longs;&longs;et, cogeretur recurrere, excurreque, & po&longs;t excur&longs;us, recur&longs;u&longs;que aliquot conquie&longs;cere tandem in medio inter accliuitatem, & decliuitatem loco. Ex quo rur&longs;us intelligis, &longs;i globus eius naturæ &longs;it, vt per decliuem locum acceleretur, & per accli­uem retardetur, fore vt loco neque decliui, neque accliui ex&longs;i&longs;tente, neque accelerationem, neque re­tardationem accipiat, &longs;ed tenorem &longs;eruet, ac inde­&longs;inenter moueatur. Atque hæc quidem attingo &longs;o­lùm, vt planum faciam, &longs;i alteruter motuum haben­dus naturalis &longs;it, illum horizontalem e&longs;&longs;e, potiu&longs;­quàm perpendicularem.

XI. Quia verò dubium &longs;upere&longs;t de perpendicu­laris principio, non repeto quamobrem illum non e&longs;&longs;e internum in&longs;inüauerim. Addo &longs;olùm, quia vi­demus motum deor&longs;ùm eadem proportione veloci­tatis incre&longs;cere, qua motus &longs;ursùm decre&longs;cit; ea­propter videri omninô duo e&longs;&longs;e principia externa, quæ mutuò qua&longs;i colluctentur, certatimque ex&longs;erant vireis circa idem mobile. Et principium quidem ex­ternum motus &longs;ur&longs;um con&longs;tat e&longs;&longs;e manum, aliudve corpus proijciens; at cum principium externum mo­tus deor&longs;um non perinde appareat, ideó-ne nullum e&longs;t dicendum? Non &longs;annè, ni&longs;i fortè cùm vides ferrum, aliàs immotum jacens, ad magnetem pellici, nullam cau&longs;am externam cen&longs;eas, quæ pellectionem faciat; aut cùm vides rem pendulam, aliàs quie&longs;centem, agi­tari, ac externam cau&longs;am non vides, nullam e&longs;&longs;e externam putes, à qua agtatio procedat. C&ecedil;terùm, cùm plures &longs;int modi, quibus cau&longs;a externa mouet, con&longs;tat tamen omneis ad duos, tanquam pr&ecedil;cipuos pertinere, impul&longs;ionem, & attractionem. Age ita­que experiamur, an-non motus rerum caden-dentium, &longs;iue perpendicularis, aliqua e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it cau&longs;a &longs;eu impellens, &longs;eu attrahens, &longs;eu po­tiùs impellens, & attrahens &longs;imùl. Ac impel­lens quidem; &longs;i aliqua &longs;it, ea non videtur e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e alia, quàm aer &longs;upernè incumbens, & à tergo in­&longs;tans. Nullum certè e&longs;&longs;e videtur argumentum alte­rius: nam & quamuis &longs;upremæ aeris regioni &longs;aper­ex&longs;truas, vel &longs;phæram igneam, vel auram ætheream, quæ à cælorum regionibus, motibu&longs;ve cohibita aërem ip&longs;um circumquáque inter &longs;e, & terram cohibeat; id tamen nihil aliud efficiet, quàm vt aer &longs;uperne pre&longs;&longs;us premat &longs;upernè lapidem; &longs;icque aer erit &longs;emper cau&longs;a, &longs;altem proxima lapidem impellens. Aerem porrô e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e impellentem lapidis cau&longs;am, non diffitbitur &longs;al­tem Ari&longs;toteles, qui dum res proectæ à motore &longs;ejun­ctæ &longs;unt, moueri eas vult ab aere &longs;olo, qui motus à proijciente, alium porrô moueat, à quo alius rursùm moueatur, quov&longs;que impetu &longs;en&longs;im debilitato, mo­tus tandem ce&longs;&longs;et, & quies &longs;equatur. Quoniam verò dicere Ari&longs;toteles non pote&longs;t; ecquidnam ip&longs;um im­petum frangat, præter aerem occurrentem, qui aeri procedenti, proiectûmque pellenti continuò re&longs;i&longs;tat; an non proinde fatebitur aerem &longs;upernè incumben­tem, qua vi pote&longs;t re&longs;i&longs;tere projecto &longs;ur&longs;ùm lapidi, po&longs;&longs; cum deinceps trudere deor&longs;ùm? Quamcumque vim &longs;anè manus lapidi, aerive imprimat, &longs;uperior e&longs;&longs;e aer videtur, qui & tendenti &longs;ur&longs;ùm lapidi con­tinenter re&longs;i&longs;tat, & vim continenter in ip&longs;um faciens, impetum a manu impre&longs;&longs;um continuò refringat; do­nec &longs;uperato toto impetu, ip&longs;e &longs;emper incumbens, & parem vim faciens, impetum victorem continuò imprimat, nouúmque &longs;emper adiiciat; adeò vt in &longs;ine motus deorsùm, tantundem &longs;it impetus ab aere, quantùm initio motus &longs;ur&longs;ùm, impre&longs;&longs;um fuerat ab ip&longs;a manu. Et quæ&longs;o te, &longs;i aliquis lapidem &longs;ur&longs;ùm ex fundo maris pari vi, qua aliùs ex imo aere projiciat; quare lapis nec tam altum a&longs;cendet, neque ex am di&longs;­&longs;ito loco deor&longs;ùm redibit? An-non quia aqua lapidi magis re&longs;i&longs;tet, quàm aer, impre&longs;&longs;umque impetum & vehementiùs franget, & expugnabit citiùs, ac dein­ceps lapidi &longs;emper imminens, proprium impetum im­primere perget, nec &longs;inem faciet addendi nouum, donec in fundum reduxerit? Di&longs;erimen certè &longs;olum­mo ò e&longs;t &longs;ecundum majorem, minoremque re&longs;i&longs;ten­tiam; cùm aërem quoque non nihil re&longs;i&longs;tere argua­tur, vel ex eo &longs;tridore, quem edit, dum à corporibus vehementiùs per ip&longs;um actis frangitur. Et quamuis præ &longs;ua tenuïtate non videatur po&longs;&longs;e impetui tanto re­&longs;i&longs;tere; cogita tamen proportionem e&longs;&longs;e cum aquæ re&longs;i&longs;tentia; illamque vt intelligas, compara non modò perexiguum, ac penè nullum lapidis a&longs;cen&longs;um ex fundo aquæ, cum incompatabiiter altiore ex imo aëre; &longs;ed etiam progre&longs;&longs;um penè in&longs;en&longs;ibilem bombardici globi per aquam tran&longs;uer&longs;ùm adacti, re&longs;pectu illius, qui per aërem fieri ob&longs;eruatur; & agno&longs;ces, vt intra aquam propter maximam re&longs;i&longs;ten­tiam, paruum &longs;patium peragitur; &longs;ic in aëre propter paruam, &longs;patium maximum peragi. Dices dubium fortè non e&longs;&longs;ede re&longs;i&longs;tentia aëris, dum aliquid agitur &longs;ursùm; &longs;ed de impetu, qui imprimatur ab aëre, dum idem corpus fertur deor&longs;ùm; quoniam videmus parietem, pauimentum, & alia &longs;ic re&longs;i&longs;tere, vt non proptereà vim vllam faciant, impetumve corporibus incurrentibus imprimant. Sed vt hoc e&longs;t verùm dè rebus immotis, quæque di&longs;tracta in &longs;e non redunt, neque rur&longs;ùs coëunt; ita dici planè non pote&longs;t de iis, quæ aut mouentur, aut à &longs;uo &longs;itu deductæ illum repetunt. Abduc certè arboris ramum, ille non mo­dò tibi re&longs;i&longs;tet, &longs;ed po&longs;tea quoque cùm vehementia &longs;itum &longs;uum ita repetet, vt &longs;i quidpiam occurrerit, impetu magno illud propellat; qua ratione &longs;it &longs;agit­tarum jactus. Diffinde quoque ramum in dua par­teis, quæ in trunco tamen cohæreant; eæ partes non &longs;olùm diducenti re&longs;i&longs;tent, &longs;ed reducent prætereà &longs;e­&longs;e eâ vehementiâ, eóque impetu, cui ne vires qui­dem Milonis &longs;int pares. Itaque ip&longs;e quoque aër, tamet&longs;i aliàs immotus &longs;it, ita tamen à corpore præ­teruadente di&longs;trahi pote&longs;t, vt partes di&longs;tractæ ma­gna cum vehementia &longs;e&longs;e inuicem repetant, locum­que à corpore occupatum, & iam iam relictum de­nuò repleant, &longs;ieque corpus ip&longs;um non &longs;ine facto impetu vlteriùs propellant. Et res quidem videretur &longs;ide propè de&longs;titui; &longs;ed experimenta tot &longs;unt, ac ea præ&longs;ertìm, quæ circa vacuum impediendum com­memorantur, vt cùm telatere non po&longs;&longs;int, comme­morare &longs;uper&longs;luum &longs;it. Velim &longs;olùm, ne hæreas, quomodò res adeò fluxa, ac e&longs;t aër; tantam vim propellendi habeat; cogites & ventorum vim, qua fagantur arbores, qua trans&longs;eruntur nauigia, qua cuertuntur ædificia, qua &longs;u&longs;que deque mare moue-tur; & impetum, quo aër compre&longs;&longs;us catapultis il­lis pneumaticis recens adinuentis, globulum plum­beum, &longs;agittamve laxatis habenis non &longs;ecùs explodit, ac in bombardis facit puluis pyrius. Quin etiam in his, quæ&longs;o te, quid pote&longs;t e&longs;&longs;e admirabilius, quàm &longs;lammulam impetu tanto, ac tam procùl abigere glo­bum adeò den&longs;um, atque pondero&longs;um? Non-ne ip­&longs;a quoque flammula e&longs;t admodùm fluxa? Et quis cre­deret eius vi, non globum modò antror&longs;ùm agi; &longs;ed machinam etiam tormentariam adeò magnam, adeó­que grauem retror&longs;ùm pelli? Quid verò, &longs;i id &longs;ine aere vnà accurrente non &longs;iat? videlicet fieri videtur, dum &longs;lamma in &longs;ui creatione ampliorem locum quæ­ritans, tum in po&longs;ticam machinæ partem impetum conuertit, tum in globum antiùs &longs;itum, qui ob li­bertatem canalis ex&longs;iliens, flmmam in&longs;tantem ita habet, vt ea di&longs;percunte, & inanem locum relinquen­te, conuolet aër, ex aduer&longs;a parte, ac tanto quidem impetu, vt & machinam retror&longs;ùm compellat, & impactus tonitru excitet, & commoto aere circum­vicino, ctiam ingenteis ædeis concutiat. Tta igitur e&longs;&longs;e pote&longs;t vehementia aëris; vt intelligas ip&longs;um po&longs;&longs;e non lapidi modò fur&longs;ùm niti re&longs;i&longs;tere, &longs;ed ip&longs;um etiam impetu facto, impre&longs;&longs;óque, pellere deorsùm. At, inquies, cùm lapis &longs;ursùm nititur, nonne aër quo­que di&longs;trahitur, & in locum à lapide relictum infernè &longs;uccedit? An non impetum ergo imprimet, & mo­tum impre&longs;&longs;um à manu juuabit? An-non proinde tantum aberit, vt impetus decre&longs;cere debeat, quin debeat potius incre&longs;cere, ac lapis ferri &longs;ur&longs;um duplò velociùs, quàm deor&longs;um, cum &longs;ur&longs;um agatur geminæ vi, & deor&longs;um vna duntaxat? Nam opponi quidem non pote&longs;t re&longs;i&longs;tentia aëris, dum lapis &longs;ur&longs;um niti­tur; &longs;imilis enim infernè fit, cum lapis prorumpit deor&longs;um. Accidit, quòd cadente quidem lapide, vi­detur aër accurrere ad locum iam relictum po&longs;&longs;e; at dum lapide quie&longs;cente fulcrum &longs;u&longs;tentans &longs;ubducitur, non e&longs;t cur aër &longs;upernè accurrat; & cum accurrat po­tius infernè, an non deberet lapis &longs;ur&longs;um, potiu&longs;quam deor&longs;ùm propelli? Dum etiam lapis projectus &longs;ur­&longs;um, punctum &longs;upremum attigit, in quo quædam e&longs;t veiuti libratio, exæquatis momentis virium tam mo­uentium, quàm re&longs;i&longs;tentium; an-non deberet lapis in eo penitùs conquie&longs;cere, vt non ex&longs;i&longs;tente in aëre cau&longs;a, quæ lapidem magis adigat deor&longs;ùm, quàm, &longs;ur&longs;um? Vt verum fatear, hæc difficultas videtur euin­cere, aërem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cau&longs;am aliquam ad­juuantem, adaugentemque motus deorsùm velo­citatem; at non e&longs;&longs;e tamen &longs;olam vel &longs;u&longs;ficientem; &longs;ed exigi prætereà aliam, quæ lapidi faciat motus deor&longs;um initium, quæque re&longs;i&longs;tentiam aëris inferio­ris vincat, vt cœptum &longs;emel motum aër &longs;uperior promoueat, lapidem velut &longs;ollicitans, & continuò magis, magi&longs;que in&longs;tigans.

XII. Itaque præter cau&longs;am impellentem, videtur e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium ad attrahentem recurrere, quæ id muneris ex&longs;equatur. Cæterùm, hæc vis quænam alia &longs;it, quàm quæ totius globi Telluris propria &longs;it, & magnetica dici po&longs;&longs;it? Profecto cum globus tel­luris totum quodpiam &longs;it, notum e&longs;t nullum e&longs;&longs;e totum à natura in&longs;titutum, cui non &longs;it in&longs;ita vis &longs;ui ip&longs;ius con&longs;eruatrix, ac proinde qua parteis &longs;ui cohærenteis contineat, &longs;eparationique illarum re&longs;i­&longs;tat. Ex hoc autem fit, vt &longs;i partes Terræ aliquo ca­&longs;u auellantur, re&longs;i&longs;tat ip&longs;a, & vi &longs;ua, &longs;eu hamulis, catenuli&longs;que in&longs;en&longs;ilibus retrahat, vt dum quis ma­num à &longs;e abduci extento bracchio non patitur, & abductam vi &longs;ua, &longs;eu &longs;piritibus per neruos tran&longs;mi&longs;­&longs;is retrahit in &longs;e ip&longs;um. Terrem autem globi parteis, &longs;eu terrena corpora voco, non modo parteis terræ, & aquæ (quæ e&longs;t globi terreni pars liquida, & qua­&longs;i &longs;anguis in animali) verùm etiam tam lapides, me­talla, cætera fo&longs;&longs;ilia, plantas, animalia, & quæcùm­que terræ, & aquæ manife&longs;tam originem debent, in quibus habeo etiam pluuiam, rorem, niucm, gran­dinem, & meteora cætera, itemque vapores, & ex­halationes; quàm ip&longs;um quoque aërem, quo tellus qua&longs;i circumve&longs;titur, vt malum cotoneum &longs;ua lanu­gine (quoniam &longs;i ex hoc circum terram &longs;patio de­mas vapores, halitu&longs;que, ac vniuer&longs;è omneis fumos, & corpu&longs;cula, quæ ex terra, & aqua continuò ex­primuntur, a&longs;cenduntque, & de&longs;cendunt, varieque mouentur, aut quie&longs;cunt; quod &longs;upererit nihil aliud fore intelligitur, quàm inane &longs;patium) denique ip­&longs;um etiam ignem; quem manife&longs;tum e&longs;t non gigni ni&longs;i ex terrena materia, &longs;eu ea &longs;it lignum, oleum, adeps, &longs;eu alia pinguis &longs;ub&longs;tantia. Itaque hæc cor­pora &longs;unt, quæ, qua&longs;i &longs;ui parteis, Terra continet, neque auelli patitur, aut dum auelluntur, repetit: tamet&longs;i, quia corpora plura in eodem &longs;imùl loco e&longs;&longs;e virtute naturæ non po&longs;&longs;unt, efficiatur, vt plu­ribus corporibus &longs;imùl repetitis, attracti&longs;que à Ter­ra, ea, quæ terrena magis fuerint, propiùs admoue­antur, quæ minùs remotiùs con&longs;i&longs;tant; & vbi con­tigerit i&longs;ta illorum locum, &longs;eu majorem terræ vici­niam occupare, tum illis accedentibus, ab iis expel­lantur, coganturque &longs;ecedere, & tendere &longs;ursùm; ex quo illa grauia, hæc leuia dicuntur, vt fortè occurret dicendum inferiùs. Heic &longs;olùm dico, de­fendi po&longs;&longs;e ine&longs;&longs;e Terræ magneticam vim, quam cir­cumquáque diffundat, quáque &longs;ui parteis conjunctas contineat, & &longs;ejunctas ad &longs;e reducat, eo modo, quo magnes fragmenta, &longs;eu parteis magnetis, atque etiam ferri (quod magnetica quædam proles e&longs;t, vt fit ex fodinis per&longs;picuum) & junctas cohibet, & cor­ripit &longs;ejunctas. Addere po&longs;&longs;em globum hunc Terræ nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm grandem magnetem, vel eo argumento, quòd magnes parua terra &longs;it, & à Gil­berto proptereà imxvognh\ vocetur; cùm nempe vtri­que &longs;ui &longs;int poli, &longs;uus axis, &longs;uus æquator, &longs;ui me­ridiani, &longs;ui paralleli; cùm &longs;epo&longs;ita alteratione qua­rumdam Terræ partium in ip&longs;a eius &longs;uperficie, cæ­teræ habeant magneticam, &longs;eu ferri ip&longs;ius attractri­cem vim, licet quædam manife&longs;tiorem, quædam ob&longs;curiorem &longs;ortiantur, vtiargilla, lateres, alia: cùm magnes eas &longs;ui parteis conuertat ad polos, quas in minera (&longs;eu dum Terræ inh&ecedil;reret) conuer&longs;as ad po­los pr&ecedil;habuerit: cùm ille proinde argumentetur præ­ter hanc Terræ qua&longs;i cru&longs;tam, non multas orgyiarum centurias infra &longs;uperficiem, proten&longs;am, reliquum Terræ qua&longs;i nucleum e&longs;&longs;e &longs;uâ naturâ, & &longs;ub&longs;tantia­liter magnetem, ac huiu&longs;modi alia; Nihilominùs placet &longs;olùm habere Terram, qua&longs;i magnetem, qua­tenùs vt magnes emittit ex &longs;e corpu&longs;cula quædam, &longs;eu radios, quibus corpora magnetica ad &longs;e alliciat; ita videtur Terra emittere, quibus ad &longs;e alliciat, pertrahatque corpora terrena. Scilicet concipien­dum e&longs;t effluere continuò ex Terra non modò vapo­res, exhalationes, & vniuer&longs;è corpu&longs;cula, ex quibus meteora gignuntur; aut ex quibus aëris corpus contexi intelligitur; verùm etiam alia longè in&longs;en­&longs;ibiliora, nec minùs &longs;ubtilia, quàm quæ ex ma­gnete emanantia po&longs;&longs;unt etiam marmor præ &longs;ubtili­tate &longs;ua penetrare. Ac emitti quidem ex Terra ali­quid eiu&longs;cemodi improbabile magis foret, ni&longs;i (quod antè inuimus) vel ip&longs;um magnetis exemplum &longs;uc­curreret, ex quo emitti aliquid, tamet&longs;i in&longs;en&longs;en&longs;ibile, ip&longs;a ferri attractio arguit. Nam quamuis po&longs;&longs;is di­cere non tam vi magnetis ferrum attrahi, quàm vi &longs;ibi propria tendere ad ip&longs;um; &longs;altem, cùm ferrum non ex quacúmque di&longs;tantiâ ad magnetem tendat, &longs;ed &longs;olùm cùm vicinum e&longs;t; manife&longs;tum e&longs;t debere aliquid ex magnete in ferrum emitti, quo vis ferri propria velut admoneatur, & &longs;ollicitetur ad peten­dum magnetem. Et fac loco magnetis, emi&longs;&longs;ionem &longs;ieri ex ferro, fac ex vtróque, perinde erit; &longs;atis e&longs;t &longs;ieri aliquod effluuium, quod &longs;it infra &longs;en&longs;um, & quo intercedente vnum corpus pelliciatur ad aliud. Quid­ni verò nece&longs;&longs;e &longs;it aliquid intercedere, cùm nulla actio phy&longs;ica &longs;it &longs;ine agente phy&longs;ico; neque phy&longs;i-cum vllum agens, ni&longs;i in&longs;trumento intercedente, age­re po&longs;&longs;it in rem di&longs;tantem? Neque &longs;u&longs;ficit dicere emitti ex magnete v&longs;que qualitatem quandam in ferrum; ni&longs;i dicantur &longs;imùl emitti in&longs;en&longs;ilia cor­pu&longs;cula, quæ &longs;int qua&longs;i vehiculum eiu&longs;cemodi qua­litatis. Nempe qualitas, quod accidens &longs;it, ince­dere &longs;olitarie non pote&longs;t, neque dici pote&longs;t alterari à magnete acrem, lignum, chartam, qudlibet in­terpo&longs;itum, à quo denique ferrum alteretur: &longs;iqui­dem nulla fit alteratio in corporibus interpo&longs;itis; per quæ &longs;i ferrum alteratum attraheretur, deberent &longs;anè ip&longs;a quoque alterata attrahi magis. Emitti ergo ex magnete corpu&longs;cula in ferrum debent, quæ agere in ip&longs;um po&longs;&longs;int; eo modò, quo ex re odorata non qualitas nuda odoris aut &longs;olitariè emittitur, aut aërem alterat; &longs;ed effunditur &longs;imùl vapor, contex­turave aliqua corpu&longs;culorum tenui&longs;&longs;imorum, quæ vbi ad olfactus organum peruenerint, in ip&longs;um agant, odori que, &longs;eu rei odoratæ &longs;en&longs;ionem faciant. Et certè quemadmodum odor cum vapore, &longs;eu halitu &longs;uo ex re odorata tandem euane&longs;cit, atque exhau­ritur; ita contingere videmus & in magnete, & in ferro, quod ex affrictu cum magnete vim attrahen­di contraxerit; nempe i&longs;ta vis &longs;en&longs;im elangue&longs;cit; neque id pote&longs;t contingere, ni&longs;i effluxu continuo ip­&longs;a corpu&longs;cula exhauriatur.

XIII. An forte dices corpora alia, vt objecta &longs;unt vi&longs;us, vel auditus, agere in ip&longs;a &longs;en&longs;uum or­gana, ab&longs;que huiu&longs;modi effluxu, &longs;eu emi&longs;&longs;ione cor­pu&longs;culorum? Verùm cùm hoc ip&longs;um in que&longs;tione &longs;it, probabilitate quoque &longs;ua non caret, emitti quæ­dem &longs;pecialia lucis, colotis, &longs;oni corpu&longs;cula, quæ organa &longs;en&longs;uum afficiant; idque vel ip&longs;a demul­cendo, attrahendoque ad &longs;e mellitis qua&longs;i catenu­lis, vt quæ ex rebus pulcris, con&longs;onantibu&longs;que pro­cedunt; vel eadem di&longs;cerpendo, abigendoque &longs;ca­bris, acuti&longs;que quibu&longs;dam qua&longs;i contulis, &longs;piculi&longs;­que, vt quæ ex rebus deformibus, di&longs;&longs;onantibu&longs;que oriuntur. Ridebis forta&longs;&longs;e, quia hæc in&longs;trumenta ne­que di&longs;cerni oculis, neque attrectari manibus po&longs;­&longs;ent; &longs;ed peruidebis facilè vel ex ip&longs;o &longs;en&longs;u olfa­ctus in&longs;trumenta quædam eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, quæ tamen neque ad oculum, neque ad manum exigi po&longs;&longs;int: Quæ&longs;o, dum prope cloacam tran&longs;is, quid e&longs;t, quod inde te abigit? An vides quidpiam oculis, aut tan­gis quidpiam manibus, quod te cogat ab&longs;cedereNon &longs;anè; &longs;ed e&longs;t tamen quidpiam, nempe halitus teter, qui cùm impactus in oculum, aut manum &longs;ui &longs;en&longs;um non faciat, facit tamen impactus in intimas nareis, in quibus quæ re&longs;idet pars, &longs;iue facultas &longs;en­tiens offenditur, ac refugit, corpu&longs;que tuum inde auertit: eodem planè modo, quo, &longs;i manus, aut alia pars corporis examine quodam ve&longs;parum, vibra­tis aculeis in&longs;ectantium, compungeretur. Di&longs;crimen e&longs;t &longs;olùm, quòd fœtoris aculei &longs;int incomparabi­liter &longs;ubtiliores ve&longs;parum aculeis, qui ip&longs;i iam &longs;ub­tiles &longs;unt; idque &longs;ubinnuo, vt intelligas, quantò &longs;en&longs;us vi&longs;us (idemque proportione dico de auditu) e&longs;t incomparabiliter olfactu &longs;ubtilior; tantò aculeos ex re deformi emi&longs;&longs;os, e&longs;&longs;e adhûc po&longs;&longs;e incompara-biliter &longs;ubtiliores iis, qui à re fœtida emittuntur; vtque ex effectu oppo&longs;ito intelligas, radios illos, & qua&longs;i catenulas, vncinulo&longs;que rei pulcræ e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e incomparabiliter &longs;ubtiliores iis, quibus ro&longs;a nareis ad &longs;e pellicit. Vnum reperies difficile; videlicet imaginari tenuïtatem illam incredibilem huiu&longs;modi corpu&longs;culorum: &longs;ed quia iam legi&longs;ti, opinor, in exemplo epi&longs;tolæ &longs;uperiore Augu&longs;to ad Licetum &longs;criptæ, quod e&longs;t Luillerio præ manibus, vnde po&longs;&longs;is exi&longs;timare difficultatem e&longs;&longs;e &longs;ubmotam, ideò &longs;ubmouere non aggredior heic. Velim &longs;olùm con­&longs;ideres eam e&longs;&longs;e &longs;en&longs;uum no&longs;trorum hebetudinem, eam naturæ &longs;ubtilitatem, vt vbi &longs;ubtilitas no&longs;tra de­&longs;init, &longs;uam explicare natura incipiat; veluti dum ex&longs;ol­uit, aut compingit animalculum A cari ex innumeris prope illis myriadibus particularum, &longs;ine quibus id animal con&longs;tare omninô non pote&longs;t; & in cuius tamen paruitatem acuties no&longs;tra de&longs;init: aut dum ex cor­poris &longs;uper&longs;icie continenter deradit vi&longs;ibileis &longs;pe­cies, & qua&longs;i membranulas (ni&longs;i malis has totas e&longs;&longs;e à lucidis corporibus ex &longs;uperficiebus corporum re­flexas) quæ vix tandem po&longs;t multa &longs;æcula coaduna­tæ, vnius telæ araneæ cra&longs;&longs;itudini exæquari po&longs;&longs;int. Heinc &longs;anè minùs mirabere, minu&longs;que ridiculum duces, quod propono tibi de illa ineffabili, aut in­excogitabili potiùs tenuitate organulorum, quibus agentia naturalia in eliciendis illis &longs;uis planè admi­rabilibus operationibus vtuntur. Vtcúmque &longs;it &longs;anè, ip&longs;e non percipio, quomodo quicquid per &longs;ympa­thiam, aut antipathiam perhibetur agere, agat reip&longs;â, ni&longs;i immittendo in eam rem, quam allicit, abigit, aut quo modo cúmque mouet, tenui&longs;&longs;ima organula, qui­bus illam excitet, & ad motum compellat. Id &longs;olùm notandum, non excitari, aut moueri rem ab hi&longs;ce organulis, ni&longs;i eæ particulæ, quibus illa excipit, ana­logiam quandam, &longs;eu proportionem cùm ip&longs;is ha­beant; hoc e&longs;t, vt &longs;i illa &longs;int v.c. vncinuli, res an&longs;ulas habeat ip&longs;is re&longs;pondenteis; &longs;i aculei, res habeat particulas, quæ ab ip&longs;is premi, configique po&longs;&longs;int: &longs;i figuram certam habentia, res &longs;patiola habeat vel pari modo configurata, vnde accommodatio, ac lenitas; vel di&longs;pari, vnde laceratio, ac a&longs;peritas, & ita de aliis. Atque ex hac quidem cau&longs;a e&longs;&longs;e po­te&longs;t, cur præ cæteris ip&longs;a magnetis organula reperire particulas analogicas debeant, vt vim in illas expri­mant &longs;uam. Nimirùm paleam, papyrum, lignum, lapidem, quidvis aliud illibatum prætereunt, &longs;olum­modóque &longs;iue ferrum, &longs;iue magnetem alium affice­re deprehenduntur. Hac certè ratione vapor odora­tus præterit, quod dicebam mox, manum, oculum, cæteras parteis corporis; afficitque &longs;olùm intra na­ries ip&longs;um olfactus organum, quòd in eo &longs;olo re­ceptacula analogica inueniat. Sed difficile fortè erit captu organula hæc, corpu&longs;culave magnetica pene­trare non modò pannum, chartam, lignum, corpo­rave alia laxiora; verùm etiam marmor, quod antè dicebam, aliquot cra&longs;&longs;um digitis, vltra quod ma­gnes commouere ferri ramenta, & fragminula ob­&longs;eruatur Attamen reuoca in mentem, illam, cuius iam memini, &longs;ubtilitatem naturæ. Con&longs;idera etiam nullum e&longs;&longs;e corpus adeò &longs;olidum, quod non &longs;it in­numeris poris, meatuli&longs;que peruium; quanquam per illos corpu&longs;cula cuiu&longs;cumque generis traijci non po&longs;­&longs;int. Scilicet corpu&longs;cula olei corpora peruadunt, quæ corpu&longs;cula aquæ penetrare non po&longs;&longs;unt; &, &longs;i accipias vas terreum optimè illitum, id quidem ne­que aquæ, neque olei penetrabunt corpu&longs;cula; &longs;ed penetrabunt tamen corpu&longs;cula &longs;alis, atque adeò vias &longs;ibi patulas, quæ aliis &longs;uerant cæcæ, imperviæque, reperient. Sic corpu&longs;cula i&longs;ta non tran&longs;eunt per vi­trum, per quod tran&longs;eunt tamen corpu&longs;cula lucis, & aliunde tamen corpu&longs;cula lucis ea non pertran­&longs;eunt, quæ corpu&longs;cula aquæ, olei, &longs;alis. Quippe ni&longs;i proportio &longs;it magnitudinis, & figuræ inter mea­tulos, & corpu&longs;cula, quæ non po&longs;&longs;unt non e&longs;&longs;e in­ter &longs;e & inæqualis cra&longs;&longs;itudinis, & diuer&longs;imodè figu­rata, &longs;ieri pertran&longs;itio non pote&longs;t. Itaque mirum non e&longs;t, &longs;i magnetis corpu&longs;cula meatulos &longs;ubeant, per­uadantque, per quos alia non traijciuntur, cùm ea præ&longs;ertim &longs;ubtilitate e&longs;&longs;e valeant, vt in paucos, aut etiam nullos non &longs;atis patulos incurrant.

XIV. Verùm vbi conce&longs;&longs;um fuerit corpu&longs;cula quædam ex magnete procedere, quæ ferrum ad ip­&longs;um pelliciant; intelligi-ne tamen pote&longs;t, aut qua formâ &longs;int, vt attractionis organa fiant; aut quomo­do, quave ratione attractio per illa po&longs;&longs;it peragi? Heic &longs;anè pr&ecedil;&longs;ertìm conjectandum e&longs;t, cùm non mo­do difficile, &longs;ed impo&longs;&longs;ibile etiam &longs;it agno&longs;cere ger­manum modum, quo intima rerum natura admira­bileis illas &longs;uas operationes ex&longs;equitur. An-non proinde e&longs;t, quòd condones, &longs;i vt ob&longs;curè &longs;olùm conijcio, ita confu&longs;è &longs;olùm balbutiam? &longs;i nihil tan­quam ratum, exploratúmque, & de quo dubitare non liceat, diuendam, neque velim vnquam pr&ecedil;ju­dicium factum per&longs;crutantibus, excogitantibu&longs;que meliora? Nullum non ver&longs;o lapidem, vt experiar, &longs;i fortè quidpiam occurrat veri&longs;imile; & cum ingenuè profitear e&longs;&longs;e vbique angu&longs;tias, videor mihi e&longs;&longs;e ex­cu&longs;atione non indignus, dum recantare &longs;emper pa­ratus, illud interim profero, quod videatur præ cæteris &longs;imilitudinem habere cum vero. In hoc negotio, cum videatur e&longs;&longs;e &longs;atis per&longs;picuum, non po&longs;&longs;e vnum corpus attrahere aliud, ni&longs;i tran&longs;mittat aliquid, quo illud ad &longs;e pertrahat; ecquis e&longs;t tamen adeo &longs;olers, qui conijciat, aut explicet, cuiu&longs;modi id &longs;it, quod magnes, qua&longs;i organum, vt ferrum ad &longs;e accer&longs;at, tran&longs;mittit? A&longs;&longs;erere fortè po&longs;&longs;emus, id e&longs;&longs;e qua&longs;i &longs;peciem &longs;en&longs;ibilis rei, qua animal pellicitur; at durum fortè nimis e&longs;&longs;et animam quandam cum Thalete, &longs;iue in magnete &longs;iue in ferro ponere Cùm verò poni &longs;altem id debeat vt continuatum aliquid ex magnete in ferrum v&longs;que; quònam modo habere pote&longs;t harpagonis vim, &longs;i ex corpu&longs;culis di&longs;&longs;ociatis con&longs;tat? &longs;i, cum emittitur, non vno extremo tene­tur, &longs;ed dimittitur? &longs;i &longs;acta extremi alterius in an&longs;u­las ferri injectione, non &longs;ubinde reducitur, &longs;ed con­tinenter impellitur & complura &longs;imilia non exiguæ difficultatis? Et admitte concur&longs;us, complexu&longs;que corpu&longs;culorum, cum Empedocle; adhibe vacui inter­ceptionem cum Democrito, fugam cum Platone, & quidvis aliud cum cæteris; pares difficultates crunt. An ergo præter cæterorum conjecturas, di­cere liceat concipi po&longs;&longs;e magneticos radios, ob con­tinentem emi&longs;&longs;ionem, eam rigiditatem tueri, vt fiant qua&longs;i virgulæ, aut &longs;altem qua&longs;i chordulæ ten&longs;æ? Nempe tamet&longs;i ex contiguis duntaxat particulis con­&longs;tent; pote&longs;t nihilominùs continua &longs;uccedentium &longs;uf­fectio, inde&longs;inen&longs;que in&longs;tantia, ac vehemens propul­&longs;io rigiditatem illam creare; vt in aquæ ex&longs;ilitione per angu&longs;tos tubulos manife&longs;tum e&longs;t fieri. Certè & ip&longs;os lucis radios non videmur po&longs;&longs;e alia ratione concipere, &longs;iue vibratos, &longs;iue repul&longs;os? An proinde vt lucis radij ex vno quodam puncto prodeuntes, vbi impinguntur in aquæ planitiem, quacúmque occur­runt poruli, meatulique, pertran&longs;eunt (quippe ana­logici &longs;unt) &longs;ed vnus directè, perpendiculariterve, cæteri refractè, &longs;eu cum deflexione ad illum; ita radij magnetici, quos in orbem effundi con&longs;tat (tan­quam ex vno centro prodeuntes) vbi impingun­tur in ferrum, quacúmque ip&longs;is poruli, meatulique occurrerint, penetrant (&longs;cilicet analogici) &longs;ed vnus directe (is nempe, qui per mediam molem, ac velu­ti axem grauitatis traijcitur) cæteri refractè, defle­xéque ad ip&longs;um? Quæcúmque certe e&longs;t in aqua &longs;o­lidiu&longs;cularum particularum di&longs;po&longs;itio, quæ radio­rum lucis refractionem faciat; eadem radiorum ma­gneticorum, proportione adhibita, facere refractio­nem pote&longs;t. An cùm vtrique radij &longs;olidas particu­las vrgeant, illas nempe, quæ ver&longs;us medium, per­pendicularemve &longs;unt radium, vt pote in quas defle-ctantur, & in quas ni&longs;um faciant, magnetici tamen robu&longs;tiores &longs;unt, & parteis magnetis vehementiùs premunt? Cum radij certè ita refracti, &longs;int qua&longs;i chor­dulæ deflexæ, &, vt mox dicebamus, ten&longs;æ, non po&longs;&longs;unt non premere, & vrgere parteis, quæ intra ip&longs;um angulum deflexionis comprehenduntur. An ex hac pre&longs;&longs;ione intelligi pote&longs;t adigi ferrum ver&longs;us magnetem, vt pote omnibus chordulis factis qua&longs;i bracchiis, quorum qua&longs;i cubiti, & articuli &longs;int in ip&longs;is deflexionibus; quæque con&longs;pirent omnia in adigendo ad ip&longs;um ferro? Parem profectò adactio­nem experiri licet, &longs;i firmati &longs;imùl ad parietem ali­quot funiculi traijciantur per foraminula in globo, aut cra&longs;&longs;iu&longs;culo a&longs;&longs;ere ita comparata, vt medium &longs;it directo ductu, cæteri à parte citeriore in vlte­riorem non nihil deflexum ver&longs;us medium habeant. Nempe &longs;i funiculo medio inten&longs;o manente, ductum­que &longs;olùm dirigente, cæteri ponè conducantur, &longs;i­mùlque tendantur, globum, a&longs;&longs;eremve &longs;ic prement, vt ip&longs;um compellant in locum parietis, vnde ortum habent. An hac ratione intelligi licet, non allici ferrum, ni&longs;i ex certa di&longs;tantia, quod ex radiis in or­bem fu&longs;is, ac magis, magi&longs;que continuò rare&longs;cen­tibus, aut nulli, aut nimis pauci, quibus &longs;uperetur ponderis re&longs;i&longs;tentia, ad ferrum pertingant? attrahi ferrum tantò potentiùs, quantò propinquius fuerit; quòd crebriores &longs;int radij, atque adeò chordulæ plu­res, &longs;eu plura qua&longs;i bracchiola, quibus corripiatur, atque pertrahatur? teneri ferrum ip&longs;i magneti ar­cti&longs;&longs;imè junctum, quod &longs;ingulæ chordulæ, & qua&longs;i bracchiola &longs;tringant, reuinctumque contineant ac eiu&longs;modi cætera? An licet quoque intelligi &longs;ucci­num, ceram ob&longs;ignatoriam, electricaque cætera ideò attrahere fe&longs;tucas, filamenta, papyracea fragminula, &longs;imilei&longs;que alias leuiculas res; quòd pinguem ex &longs;e halitum emittant, con&longs;tantem ex radiolis, quirerum porulos &longs;ubeuntes, pariratione deflectantur, & qua&longs;i decu&longs;&longs;entur, re&longs;que ip&longs;as ver&longs;us id, vnde proflu­xerunt, diuergere faciant, premant, compellant, perducant; de&longs;umpto indicio vel ex eo, quòd ele­ctrica i&longs;ta corpora non trahant, ni&longs;i priùs affricta ve­&longs;ti, tapeti, alijverei; vt eo &longs;cilicet affrictu excitetur, ex&longs;iliatque pinguis halitus, &longs;uam qua&longs;i prædam re­portaturus?

XV. Quor&longs;ùm verò i&longs;ta tam multa? Nimirùm vt intelligamus, quomodo e&longs;&longs;e in Terra po&longs;&longs;it ma­gnetica vis, qua corpora omnia, quæ dicuntur gra­uia, trahantur deor&longs;ùm, perpendiculariterve in ip­&longs;am. Ac e&longs;&longs;e quidem in ip&longs;a Terra aliquam eiu&longs;mo­divim, confirmari aliunde melius, quàm ex effectu ip&longs;o non pote&longs;t; quare, vt quæ e&longs;t in magnete, non aliunde, quam ex ip&longs;a ferri attractione conuincitur; ita, quæ e&longs;&longs;e in Terra &longs;upponitur, non aliunde, quàm ex attractione lapidum, cæterorumque pote&longs;t con­uinci. Quod ad modum verò attractionis &longs;pectat, idem plane dicendum e&longs;t, proportione tamen &longs;er­uata, quod de magnete iam diximus. Subijcio pro­inde veri&longs;imile e&longs;&longs;e, quemadmodum virtus magne­tis ita in orbem diffunditur, vt corpu&longs;cula radio&longs;è ex&longs;ilientia tantò rariora fiant, quantò procedunt longiùs, &longs;icque minùs conferta minùs polleant, & &longs;uperatâ quadam di&longs;tantiâ, attractioni imparia, ac tandem nulla &longs;int; eodem modo Telluris globum itaillam &longs;uam attractricem vim in orbem diffundere, vt corpu&longs;culorum emi&longs;&longs;orum radij &longs;ummoperè tan­dem rare&longs;cant, neque ex quacúmque di&longs;tantia (vt, &longs;i velis, &longs;upra-lunari, aut extra-mundana) attrahere la­pidem po&longs;&longs;int. Concipe certè lapidem in &longs;patiis illis imaginaris, quæ &longs;unt proten&longs;a vltra hunc mundum, & in quibus po&longs;&longs;et Deus alios mundos condere; an cen&longs;eas ip&longs;um illicô vbicon&longs;titutus illeic fuerit, ver­&longs;us hanc Terram conuolaturum, & non potiùs vbi fuerit &longs;emel po&longs;itus, immotum man&longs;urum, vt putà qua&longs;i non habentem neque &longs;ur&longs;ùm, neque deor&longs;ùm, quò tendere, aut vnde recedere valeat? Si cen&longs;eas fore, vt hûc feratur; imaginare non modò Terram, verùm etiam totum mundum e&longs;&longs;e in nihilum reda­ctum, &longs;patiáque hæc e&longs;&longs;e perinde inania, ac ante­quàm Deus mundum conderet; tunc &longs;altem, quia centrum non erit, &longs;patiáque omnia erunt &longs;imilia; cen&longs;ebis lapidem non hûc acce&longs;&longs;urum, &longs;ed in loco illo fixum perman&longs;urum. Re&longs;tituatur mundus, & in ip&longs;o Terra, an lapis &longs;tatim hûc contendet? Si fieri dicas, oportet &longs;anè &longs;entiri Terram à lapide, deberé­que proinde Terram tran&longs;mittere in ip&longs;um vim quandam, atque adeò corpu&longs;cula, quibus &longs;ui &longs;en&longs;um illi imprimat, &longs;e&longs;eque re&longs;titutam, ac in eodem loco denuò ex&longs;i&longs;tentem veluti renunciet. Secùs enim quomodo capis po&longs;&longs;e lapidem allici ad Terram? ld verò &longs;i ita futurum &longs;it, quid-nam aliud arguitur quàm & lapidem, & alia corpora terrena Terram pe­tere, quòd corpu&longs;culis ab illa tran&longs;mi&longs;&longs;is ad eam alli­ciantur. Et fac iam certum aliquod aëris nos am­bientis &longs;patium fierià Deo pror&longs;ùs inane, adeò vt ne­que ex Terra, neque aliunde aliquid in ip&longs;um perue­niat: an con&longs;titutus in eo lapis feretur in Terram, centrumve ip&longs;ius? Certè non magis, quàm con&longs;titu­tus in &longs;patiis illis vltra-mundanis; quia ip&longs;i nihil ne­que cùm Terra, neque cum alia re quacumque mun­di ip&longs;ius communicanti, perinde erit, ac &longs;i Mundus, Terraque, aut centrum non e&longs;&longs;et, nihilque retum ex&longs;i&longs;teret. An-non igitur, &longs;i in Terram iam fettur, ideò ferri putandum e&longs;t, quòd aliquid ip&longs;um circum­&longs;tet, quicum communicationem habeat, & maximè ex parte Terræ, à quo pertrahatur; &longs;i id quidem non &longs;ufficit, quod &longs;upernè e&longs;t, vt ab eo pellatur? Nec te moretur, quòd tanta moles, quantaingentis Saxi e&longs;t, non videatur compelli po&longs;&longs;e tenuïbus adeò chordu­lis; nam con&longs;idera etiam quam tenüibus magna ferri moles ad magneticum lapillum trahatur. Addo &longs;a­xa, & cætera corpora, quæ dicuntur grauia, non eam habere ad motum re&longs;i&longs;tentiam, quam vulgò concipimus. Vides quippe &longs;i ingens moles appen­datur funiculo, quàm leuicula vi &longs;it opus, vt è loco dimoueatur, & pror&longs;ùm, retro: &longs;ùmque eat. Cur maiore ergo opus &longs;it, vt cieri deor&longs;ùm po&longs;&longs;it? Nec dicas verò e&longs;&longs;e majorem, ob motum magis perni­cem; etenim cùm primum deor&longs;ùmontendit, mo­tus illius pernix non e&longs;t, &longs;ed lenti&longs;&longs;imus potiùs, cau­&longs;áque dicenda mox e&longs;t, ob quam deinceps accelere-tur. Adnoto intereà vim illam quæ ex chordularum in&longs;en&longs;ilium &longs;ingularibus viribus conflatur, & con&longs;tat, comptobari tantam, quantam &longs;uperari oportet, vt manus, aut res alia grauitantem rem, velut lapidem, abducat à Terra. Et vides profectò quid fieri videa­tur, dum lapis tibi ip&longs;um è Terra attollere conanti re&longs;i&longs;tir. Nempe tot illæ chordulæ &longs;uis deflexioni­bus, & qua&longs;i decu&longs;&longs;ationibus illum implexum de­tinent; & ni&longs;i vis maior interueniat, quæ eas defle­xiones, decu&longs;&longs;atione&longs;que promoueat, &longs;trictione&longs;que fieri vlteriùs cogat, nunquam à Terra lapis tolletur. Heinc fit, vt quantò vis externa, &longs;eu quæ a manu, aliave re extrin&longs;ecùs imprimitur, pluribus gradibus vim illam chordularum &longs;uperauerit, tantò lapis ef­feratur &longs;ublimiùs; quantò paucioribus, tantò humi­liùs. Fit eriam, vt impre&longs;&longs;a vis initio pollens vehe­menter pellat, quia nondum refracta e&longs;t; deinceps verò &longs;egniùs, &longs;egniu&longs;que, quoniam ip&longs;i &longs;emperaliqui gradus adimuntur: donec ille &longs;olus &longs;upei&longs;it, quo exæquetur vichordularum. Idque ad eum penè mo­dum, quo, &longs;i aduer&longs;us torrentem nitaris, poteris quidem aliquov&longs;que, vigente conatu, occurrenteis vndas pro&longs;cindere; &longs;ed quòd interim tamen vnda impellente vndam conatus &longs;en&longs;im refiingatur (quia quod ab vna &longs;upere&longs;t, à &longs;uccedente detrahitur) co­is tandem de&longs;i&longs;tere, abripieri&longs;que &longs;ecundum tor­rentem. Fit denique, vt &longs;i duo lapides, duove globi ex eadem materia veluti ex plumbo, vnus pu­&longs;illus alius ingens, &longs;imùl dimittantur ex eadem altitu­dine, codem momento ad Terram perueniant, ac pu&longs;illus, tamet&longs;i vnâ vnciâ pondero&longs;ior non &longs;it, non minore velocitate, quàm ingens, tamet&longs;i &longs;it cen­tum, & plurium librarum. Videlicet pluribus qui­dem chordulis attrahitur ingens, &longs;ed plureis etiam par­ticulas attrahendas habet; adeò vt fiat commen&longs;ura­tio inter vim, ac molem, & ex vtraque vtrobique tantum &longs;it, quantum ad motum &longs;ufficit eodem tem­pore peragendum. Id permirum; &longs;i globi fuerint ex diuer&longs;a materia, vt alter plumbeus, alter ligneus, vix quicquam tardiùs attingi Terram ab vno, quàm ab alio, hoc e&longs;t à ligneo, quàm à plumbeo; quo­niam pari modo fit commen&longs;uratio, dum totidem particulis totidem chordulæ de&longs;tinantur. Et e&longs;t nihil­ominùs tantillum, tamet&longs;i prope modùm in&longs;en&longs;ibile di&longs;crimen; quòd ob raritatem materiæ majorem, aër &longs;e non-nihil magis intermi&longs;ceat, non nihilque magis ad motum deorsùm re&longs;i&longs;tat.

XVI. Quæres obiter, quid-nam eueniret illi lapi­di, quem a&longs;&longs;ump&longs;i concipi po&longs;&longs;e in &longs;patiis illis inani­bus, &longs;i à quiete exturbatus aliqua vi impelleretur? Re&longs;pondeo probabile e&longs;&longs;e, fore, vt æquabiliter, in­de&longs;inenter que moueretur; & lentè quidem, celeriter­ve, proüt &longs;emel paruus, aut magnus impre&longs;&longs;us foret impetus. Argumentum verò de&longs;umo ex æquabilita­te illa motus horizontalis iam expo&longs;ita; cùm ille vi­deatur aliunde non de&longs;inere, ni&longs;i ex admi&longs;tione mo­tus perpendicularis; adeò vt, quia in illis &longs;patiis nul­la e&longs;&longs;et perpendicularis admi&longs;tio, in quamcúmque partem foret motus inceptus, horizontalis in&longs;tar e&longs;­&longs;et, & neque acceleraretur, retardareturve, neque proinde vnquam de&longs;ineret. Et vis aliquod (quale certè haberi pote&longs;t) experimentum? Appende &longs;ilo plumbum, lapidemve, qui in perpendiculo con­quie&longs;cat, ac po&longs;teà illum pror&longs;ùm impelle; concipies hunc motum, ex &longs;e, æquabilem, perpetuumque e&longs;&longs;e. Cùm tantulam enim impre&longs;&longs;eris vim, vnde &longs;it, vt lapis totics excurrat, recurratque, ac excurrendo, recurendóque tantum in&longs;umat temporis? Non exi­&longs;tima&longs;&longs;es profectò motum tanti corporis ex tantula vi tandiù duraturum. Sed nempe lapidis attractio, quæ à Terra fit, à fi o cohibetur, &longs;ieque lapis inter duas oppo&longs;itas vireis veluti indifferens manet; vnde &longs;i illum tran&longs;uer&longs;ùm pellas, motum imprimas, ad quem non habeat re&longs;i&longs;tentiam; &longs;icque, ni&longs;i aliud in­terueniat, tueri illum con&longs;tanter po&longs;&longs;it. Neque ob­&longs;tat, quòd motus omninô tran&longs;uer&longs;us, &longs;iue &longs;ecun­dum horizontem non &longs;it, &longs;ed fiat obliquè, ac &longs;ur­&longs;um; nam quia licet filum retineat, tum tamen etiam Terra retrahit; vt & quando Terra deor&longs;ùm redu­cit, tunc quoque filum retinet; heinc e&longs;t, cur facta i&longs;tarum vium oppo&longs;itarum compen&longs;atione, non ex hoc capite tollatur impre&longs;&longs;i motus con&longs;tantia. Et quamuis tolli videatur æqu bilitas, quatenùs lapis in tran&longs;cur&longs;u per infimum punctum, &longs;iue perpendicu­lum, celerrimè mouetur, tardi&longs;&longs;imè verò in a&longs;cen­&longs; fine, & ex&longs;cen&longs;us initio; ac proportione in cæteris locis; nihilominùs ea&longs;emper æquabilitas per&longs;euerat, vt omnium excur&longs;uum, recur&longs;uumque durationes æquales &longs;int; hoc e&longs;t, &longs;ub initium fint quidem ma­joies, &longs;ub finem minores: &longs;ed non proptercà vn-quam magis, vel minùs diuturnæ; ob per&longs;eueran­tem &longs;emper attractionem, retractionemque æqua­lem; & quòd aliunde continenter fiat compen&longs;atio inter vim mouentem re&longs;iduam, & percurrendum re­&longs;iduum &longs;patium. Quî fit ergo vt vis continuò mi­nüatur, decurtenturque continuò &longs;patia, ac motus ille denique ce&longs;&longs;et? Cau&longs;am duplicem Galileus a&longs;&longs;i­gnat. Altera e&longs;t aër, qui in omni vibratione lapidi nonnihil re&longs;i&longs;tat, atque idcircô impre&longs;&longs;am vim, &longs;iue impetum nonnihil continuò refringat. Altera pon­dus ip&longs;ius fili, omniumve eius particularum. Nam quia quò filum e&longs;t breuius, eò vibrationes, &longs;iue ex­cur&longs;us, recur&longs;u&longs;que frequentiores &longs;unt; fac in longio­re illo filo, quo appendi&longs;ti lapidem, appen&longs;os e&longs;&longs;e &longs;in­gulos lapillos ad &longs;ingulos digitos; agno&longs;ces illum, qui erit appen&longs;us ad primum digitum: niti vt recurrat, dum qui erit appen&longs;us ad &longs;ecundum adhûc excurret; quare & huius excur&longs;um non-nihil decurtatum ri, propter renitentiam, quæ ab illo fit; ac pari ratione decur­tatum iri excur&longs;um tertij, & con&longs;equenter excur&longs;um quarti, ac cæterorum; adeò vt denique lapis infi­mus ex&longs;i&longs;tens, cogatur etiam nonnihil excur&longs;um &longs;uum decurtare, ob factam re&longs;i&longs;tentiam à lapillis &longs;ingulis, qui etiam tantò frequentiùs renitentur, quantò al­tiores fuerint; videbi&longs;que lapidem qua&longs;i laborare, vt &longs;eriem huiu&longs;cemodi qua&longs;i &longs;arcinularum non &longs;ponte abductarum, trahat. Non &longs;unto deinde lapilli, &longs;ed illorum loco habe totidem fili particulas: profectò & illæ, cùm non-nihil pendant, lapillorum in&longs;tar &longs;unt, & pro &longs;arcinulis habentur; quæ impetum la-pidis perparùm quidem, &longs;ed non-nihil tamen con­tinuò refringant. Quod per&longs;picuè magis vt nôris, appende eundem lapidem ad eiu&longs;dem quidem lon­gitudinis, &longs;ed in æqualis tamen cra&longs;&longs;itudinis, ac pro­inde ponderis filum; & deprehendes, quò id cra&longs;­&longs;ius erit, eo citiùs motum de&longs;iturum, tanquam vi­brationibus &longs;ingulis &longs;en&longs;ibiliùs decurtatis; ita vt v&longs;urpata cra&longs;&longs;iore chorda, aut etiam virga, catenáve ferrea, per paucas omninò vibrationes habiturus &longs;is, ac motum parùm duraturum. Heinc, quia quò erit aër purior, & filum tenuïus, eò vibrationes plures erunt, & motus prolixior, finge aërem ad v&longs;que ina­nis tenuïtatem e&longs;&longs;e redactum, atque idcircô nihil re­&longs;i&longs;tentem; finge & non filum, &longs;ed radium incorpo­reum, qui nullius &longs;it ponderis, neque partibus &longs;uis renitatur; an-non capis fore vt lapis appen&longs;us im­pre&longs;&longs;um &longs;emel motum con&longs;tanti&longs;&longs;imè tueatur; &longs;cili­cet omneis vibrationes non æqualibus modò tem­poribus peragens, &longs;ed æqualibus etiam arcubus con­tinuò perficiens? Hæc porrô omnia aliò non tendunt, quàm vt intelligamus motum per &longs;patium inane im­pre&longs;&longs;um, vbi nihil neque attrahit, neque retinet, ne­que omninô renititur, æquabilem fore, ac perpe­tuum; atque exinde colligamus, omnem pror&longs;ùs mo­tum, qui lapidi imprimitur, e&longs;&longs;e ex &longs;e huiu&longs;modi; adeò vt in quamcúmque partem lapidem conjeceris, &longs;i quo momento à manu emittitur, &longs;upponas omnia vi diuina, lapide excepto, in nihilum redigi; euen­turum &longs;it, vt lapis motum &longs;uum perpetuò, ac in eandem partem, in quam manus ip&longs;um direxerit, moueatur. Ni&longs;i iam faciat, cau&longs;am videri admi­&longs;tionem motus perpendicularis, ob attractionem à Terra factam interuenientis, quæ diuergere illum à tramite faciat (neque ce&longs;&longs;et, quov&longs;que ip&longs;um ad Terram v&longs;que perduxerit) vt dum ramenta ferri prope magnetem tran&longs;iecta non rectà pergunt, &longs;ed ver&longs;us magnetem diuertuntur; aut dum vniuer&longs;e rei, quæ mouetur, oblique occurrimus, ip&longs;amque in obli­quam deflectimus plagam.

XVII. Nunc, tandem, cùm præter cau&longs;am impel­lentem, etiam attrahens excogitata fuerit; ea-ne po­tis e&longs;t id præ&longs;tare quod priùs de&longs;iderabatur? Vide­tur e&longs;&longs;e; neque id modò, &longs;ed & videtur attrahens vnà cum impellente euadere integra cau&longs;a eius pro­portionis, qua velocitas continuò incre&longs;cit. Nam primùm &longs;i id repetas, quod paulò ante dicebamus de inani facto, quod &longs;upra Terram e&longs;t, &longs;patio in quo po&longs;itus &longs;emel lapis con&longs;i&longs;teret; concipe corpus aëris ita à Deo reftitui, lapidemque circumam­bire, vt nulla tamen vis attractrix ex Terra ad eum perueniat; & peruidebis non fore cur lapis ab im­motò aëre in vnam partem potius moueatur, quàm in aliam. Finge quippe cætera de&longs;trui, & nihil &longs;uper­e&longs;&longs;e præter lapidem, cum circum&longs;tante aëre; agno&longs;­ces profectò aërem ex &longs;e non e&longs;&longs;e lapidem in vnam potiù&longs;quàm in aliam partem impul&longs;urum. Concipe deinde re&longs;titui non aerem, &longs;ed &longs;olum effluuium ma­gneticorum radiorum ex Terra; & peruidebis e&longs;&longs;e cur lapis po&longs;&longs;it à quiete exturbari, & ver&longs;us Teriam attrahi. Itaque vis Terræ attractrix e&longs;&longs;e ea cau&longs;a po-terit, quæ motus initium in lapide faciat. Concipe denique re&longs;titui aërem &longs;imùl cuffluuio; & per­uidebis lapidem po&longs;&longs;e adhûc à quie&longs;cendo de&longs;i&longs;te­re, ac ver&longs;us Terram allici, quòd tamet&longs;i aër inferior (&longs;eu qui &longs;ub ip&longs;o) nonnihil re&longs;i&longs;tat, propter qualem­cúmque corpulentiam; nihilo minùs vis attractrix tan­ta e&longs;&longs;e valeat, quæ & ciendo lapidi, & &longs;uperandæ aëris re&longs;i&longs;tentiæ &longs;ufficia. Igitur cau&longs;a hæc attrahens habere pote&longs;tvnde id &longs;uppleat, quod vi&longs;um e&longs;t im­pellenti dee&longs;&longs;e. Secundò, &longs;i id repetas, quod di­ctum e&longs;t de lapide in &longs;patiis illis imaginariis, &longs;eu in inani con&longs;tituto; concipis iam, &longs;i cau&longs;a quæpiam le­uiculo ictu eum pellat, fore vt moueatur æquabili planè, ac perpetuo motu, ni&longs;i obex occurrerit. Concipe deinde, cùm ita mouetur, pelli ictu con­&longs;imili; tunc quia motus præcedens non de&longs;truetur, coïbunt duo motus in vnum, qui &longs;it priore velocior duplò, quique pari modo &longs;it futurus ex &longs;e æquabi­lis, atque perpetuus. Concipe rur&longs;ùs pelli tertio, & con&longs;imili ictu; tunc quia prior motus ex duobus qua&longs;i gradibus compo&longs;itus per&longs;euerabit, fiet coa­litio noui motus &longs;eu gradus; &longs;iue erit deinceps mo­tus, qui &longs;it triplò velocior primo. Concipe po&longs;teà pelli quarto, pelli quinto, & aliis; agno&longs;ce&longs;que fore, vt velocitas tantùm, ac tandiu incrementum accipiat, quantùm, & quandiùictus repetentur. Ni&longs;i facilèid concipias, con&longs;titue exqui&longs;itum globum &longs;upra ex­qui&longs;itam, libellatámque planitiem, & leui primum ictu eum impelle; deprehendes moueri ip&longs;um peni­tùs æquabiliter. Impelle alio pari ictu; deprehendes motum fieri velociorem; impelle tertio, adhûc ve­lociorem; impelle quarto, adhûc magis; atque ita porrô; adeò vt clarum e&longs;&longs;e videatur, velocitatem motus non aliunde incre&longs;cere, quàm ex eo, quòd mo­bile dum in motu e&longs;t, de nouo mouetur, &longs;eu nouum impul&longs;um accipit à cau&longs;a externa. Neque verò, cùm impul&longs;um dico, attractum non intelligo: quippe cùm attrahere nihil aliud &longs;it, quàm recuruato in&longs;tru­mento ver&longs;um &longs;e impellere; & per&longs;picuum &longs;it lapi­dem, globumve memoratum tam impelli vno, plu­ribu&longs;ve ictibus po&longs;&longs;e, &longs;i quis ip&longs;um antecedendo cur­uis digitis adigat, quàm &longs;i &longs;ub&longs;equendo deuexis propellat. Tertiò, cùm de motus deor&longs;ùm accele­ratione agatur, con&longs;tat iam, &longs;iue aër &longs;olus &longs;upernè impellat, &longs;iue Terra &longs;ola infernè accer&longs;at, &longs;iue aër, & Terra &longs;imùl vireis conferant, non e&longs;&longs;e &longs;atis, vt la­pidi vnicus initio ictus imprimatur; &longs;ed e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a­rium, vt noui, nouique imprimantur continuò; alio­quin enim lapis non acceleraret gradum, &longs;ed ferre­tur motu vt æquabili, ita imperceptibili; &longs;egni&longs;&longs;imo videlicet, propter tenuïtatem &longs;implicis conatus, &longs;eu vniciictus penè nullam vim. Cùm verò &longs;eu &longs;ola impul&longs;io, &longs;eu &longs;ola attractio ad accelerationem &longs;uffi­ciat; quid-nam cau&longs;æ e&longs;&longs;e putabis, cur cen&longs;eam vtramque e&longs;&longs;e conungendam? Nempe in cau&longs;a pro­portio e&longs;t, qua dictum e&longs;t antè accelerationem fieri, Nam fac vnicam e&longs;&longs;e cau&longs;am, exempli gratiâ attra­ctionem; concipies quidem ex dictis &longs;equi, vt quia radij magnetici, qua&longs;i &longs;tringentes chordulæ, con­tinentem motum, &longs;iue impetum lapidi imprimunt, talem imprimant in primo momento, qui non delea­tur, &longs;ed per&longs;eueret in &longs;ecundo, in quo alius &longs;imilis imprimitur, qui priori junctus per&longs;eueret vnà cum illo in tertio; in quo alius &longs;imilis adjungitur, atque ita con&longs;equenter; adeò vt impetus ex continua illa adjectione continuò incre&longs;cat, motu&longs;que &longs;emper ve­locior fiat. Verùm facile erit peruidere con&longs;equi exhac adjectione incrementuum celeritatis &longs;ecundum vni­tatum &longs;eriem; nempe ita vt in primo momento &longs;it vnus velocitatis gradus, in &longs;ecundo &longs;int duo, in tertio tres, in quarto quatuor; & in primo momento, lapis de&longs;­cendat vnum v.c. orgyiam, in &longs;ecundo duas, in ter­tio treis, in quarto quatuor; vnde & aggregando dici po&longs;&longs;it in fine primi momenti ca&longs;um e&longs;&longs;e factum vnius orgyiæ, in fine &longs;ecundi trium, in fine tertij &longs;ex, in fine quarti decem. Cæterùm con&longs;tat ex &longs;u­pra dictis, talem &longs;eriem non ob&longs;eruari; &longs;ed ob&longs;erua­ri potiùs &longs;eriem numerorum imparium ab vnitate incipientium; & aggregando numerum orgyiarum in fine cuiu&longs;que momenti deprehendi quadratum; nempe non vnum, tria, &longs;ex, decem; &longs;ed vnum, qua­tuor, nouem &longs;exdecim, &c. Et loco attractionis v&longs;urpa impul&longs;ionem: v&longs;urpa grauitatem, vt vulgò accipitur; v&longs;urpa quamcúm que cau&longs;am &longs;implicem; idem penitùs con&longs;equetur.

XVIII. Itaque experiundum re&longs;tat, an conjungendo vtramque cau&longs;am, quæ e&longs;t ob&longs;eruata &longs;equatur pro­portio. Dictum e&longs;t iam initium motus e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e ab aëre; itaque nece&longs;&longs;arium e&longs;t in primo momento &longs;ola Terra agat, vnicu&longs;que, & &longs;implex ictus impri-matur lapidi, quo & motus incipiat, & re&longs;i&longs;ientlæ aëris infernè jacentis vincatur. Subnoto autem ean­dem proportionem, qua percurruntur orgyiæ, & percurrerentur &longs;tadia, ac milliaria, &longs;itantùm ex alto po&longs;&longs;et aliquid cadere, eádem percurri pedes, digitos, grana, & &longs;patia quælibet in&longs;en&longs;ilia, ad ip&longs;a v&longs;que minima: Quare po&longs;&longs;e quoque accipi momenta non &longs;olùm cuiu&longs;inodi &longs;unt interualla pul&longs;ationum arteriæ, &longs;ed etiam minora, minoraque, & minimis quibu&longs;que illis &longs;patij partibus re&longs;pondentia: Ac eadem ratione po&longs;&longs;e accipinon modo majores, & compo&longs;itos ve­locitatis gradus; &longs;ed minimos etiam, atque &longs;impli­ces, quorum nempe vnus &longs;ufficere po&longs;&longs;it mobili ci­endo per vnum ex illis &longs;patiis minimis, & in mini­mo vno momentorum. Igitur cùm primum mo­mentum accipio, minimum intelligo, in quo vnus, & &longs;implex ictus per attractionem imprimatur, per­agaturque minimum &longs;patium, motu ex&longs;i&longs;tente &longs;im­plici, & cui deinceps accedere, ex repetitis icti­bus, gradus celeritatis po&longs;&longs;int. Porrô quia aër infernè pre&longs;&longs;us circum&longs;tantem premit, neque v&longs;­quam patet &longs;uccedendi libertas, ni&longs;i quà &longs;upernè &longs;patium intereà de&longs;eritur, ideò fit, vt aër &longs;ecun­dum latera re&longs;iliens in &longs;uperiorem locum concurrat; derelictumque locum inuadat. Et quoniam non po­te&longs;t hæc inua&longs;io fieri, quin aer accurrens vrgeat la­pidem; idcircô fit, vt &longs;ecundo momento duplex de nouo imprimatut ictus, vnus à Terra, quæ pergit attrahere, alius ab aere, qui incipit vrgere. I&longs;ti autem &longs;unt duo motus, &longs;iue celeritatis gradus, qui cum primo non de&longs;tructo, &longs;ed per&longs;euerante iuncti, &longs;int tres. In tertio autem momento pergente Terra attrahere, & aere impellere, imprimuntur rur&longs;us duo ictus noui, qui cum tribus prioribus, & per­&longs;euerantibus juncti &longs;int quinque. Ita in quarto mo­mento imprimuntur alij duo, qui cum prioribus &longs;int &longs;eptem; in quinto duo qui cum prioribus &longs;int no­uem, atque ita con&longs;equenter &longs;ecundum &longs;eriem nu­merorum, qui ab vnitate cœperint, imparium: cùm interim &longs;patia acqui&longs;ita in fine cuiu&longs;que momenti, &longs;int &longs;emper inter &longs;e eadem proportione, qua mo­mentorum ip&longs;orum quadrata, veluti iam attigimus. Hæc ergo demùm mihi videtur exi&longs;timari po&longs;&longs;e cau­&longs;a tum motus deor&longs;ùm, tum accelerationis eiu&longs;dem, tum proportionis, qua acceleratur. Vt verò &longs;imul facilè capias quomodo vniformitas incrementi per æqualia momen­

ta fiat, huiu&longs;ce­modi concipe fi­guram. Intelliga­tur in puncto A fieri angulum ex ductis ab eo dua­bus lineis AB, AC; eæ comple­ctentur interual­lum continuò, vni­formiterque incre&longs; cens. Diuidantur &longs;ineæ in parteis aliquot æqua­leis, ducanturque per puncta diui&longs;ionnm qua&longs;i ba&longs;es quædam angulo oppo&longs;itæ, DE, FG, HI, KL, & plures, &longs;i velis; itemque diui&longs;a in totidem parteis KL, ducantur parallelæ DM, FN, HO; & EO, GN, IM: di&longs;pe&longs;cetur &longs;patium in eos, quos vides triangulos, inter &longs;e&longs;e omninò pareis. Concipe iam lineas ab angulo incipientes repræ&longs;entare tempus ab aliquo puncto æquabiliter fluens, & parteis linearum æqualeis repræ&longs;entare æqualeis parteis, &longs;iue mo­menta temporis. Concipe rur&longs;ùs interuallum vnifor­miter cre&longs;cens repræ&longs;entare velocitatem vniformi­ter incre&longs;centem, & quos pareis triangulos vides, totidem gradus velocitatis, & con&longs;equenter parteis &longs;patij, quod graue decidens percurrit. Tunc agno&longs;­ces &longs;anè, cùm in primo momento &longs;it vnus gradus impetus, &longs;eu velocitatis, acquiri in &longs;ecundo treis, in tertio quinque, in quarto &longs;eptem, qui progre&longs;&longs;us e&longs;t numerorum ab vnitate imparium. Et aiiunde, &longs;i du­cas lineam, quæ diui&longs;a in &longs;exdecim parteis referat orgyiarum &longs;exdecim altitudinem; agno&longs;ces cur gra­ue in fine primi momenti de&longs;cenderit vnam orgyiam, in fine &longs;ecundi quatuor, in fine tertij nouem, in fine quarti &longs;exdecim: quia nempe ita &longs;e habere aggre­gando intelliguntur memorati trianguli in fine cuiu&longs;que repræ&longs;entati momenti. Agno&longs;ces quoque, cur idem graue &longs;ur&longs;ùm projectum &longs;ecundum ean­dem lineam tanto tempore a&longs;cendat, quanto de&longs;­cendit, & velocitas motus eius eadem ratione a&longs;cen­dendo decre&longs;cat, qua de&longs;cendendo incre&longs;cit Quia &longs;i &longs;upponas vim proiectricem indidi&longs;&longs;e illi &longs;eptem ve­locitatis gradus, vt &longs;unt &longs;eptem trianguli ad infi-&longs;imam ba&longs;im; vis oppo&longs;ita &longs;ic retundet, vt cùm in primo momento &longs;eptem fuerint, in &longs;ecuhdo &longs;int tan­tùm quinque, in tertio tantùm tres, in primo tan­tùm vnus. Memorià autem tenendum e&longs;t, loqui nos &longs;emper tantùm de eo, quod e&longs;t perpendiculare in motu; cùm id quidem, quod e&longs;t horizontale, e&longs;&longs;e ex &longs;e æquabile, aliquoties dam inculcatum &longs;it. Præ­tereò &longs;eruari eandem proportionem, &longs;igraue decidat non ad perpendiculum, &longs;ed &longs;upra planum horizonti obliquum; nam &longs;egniùs id quidem pro ratione obli­quitatis, &longs;ed facto nihilominùs eadem ratione incre­mento, vt experiri licet globulis demi&longs;&longs;is per tubulos vitreos, cuiu&longs;modi confici plureis in hunc v&longs;um cura­uimus. Prætereo eandem quoque &longs;eruari circa nu­merum vibrationum, &longs;iue excur&longs;uum, recur&longs;uúmque vt diximas, rerum pen&longs;ilium, quatenus chordatum, quibus appenduntur, longitudines &longs;unt vt quadra­ta vibrationum: adeò vt, &longs;i ex quatuor chordis prima &longs;it vnius pedis, &longs;ecunda quatuor, tertia nouem, quar­ta &longs;exdecim, quo tempore quartum pen&longs;ile peraget vnam vibrationem, tertium peragat duas, &longs;ecundum treis, & primum quatuor. Prætercò tandem exinde e&longs;&longs;e, vnde tam Galileus, quàm Mer&longs;ennus no&longs;ter, & alij definiant quanto tempore lapis ca&longs;urus in cen­trum v&longs;que (&longs;i perforatam Terram concedas) ex &longs;uper­ficie fuerit, quanto ex Luna, quanto ex Sole, quanto ex &longs;ideribus fixis. Supponunt quippe eandem acce­lerationis proportionem &longs;eruari; tamet&longs;i cx eo ca­pite non videatur eadem futura; quòd eadem vbique impellens, attrahen&longs;que vis futura non &longs;it.

XIX. Vnum addo; nempe licere ex i&longs;tis in­telligi, quid &longs;entiendum &longs;it de difficultate vulgò excitatata circa vim impre&longs;&longs;am projectinbus. Re­quiritur quippe quid nam hæc vis &longs;it in re mobili? quomodo in ea imprimatur? quomodo perduret? quomodo euane&longs;cat? Enimverò, cùm haberi &longs;oleat vt vis actiua lapidem mouens; videtur tamen vis actiua, quæ projectionis cau&longs;a e&longs;t, e&longs;&longs;e in ip&longs;o pro­ijciente, non verò in projectare, quæ merè pa&longs;&longs;iuè &longs;e habet. Id, quod in re projecta e&longs;t, motus e&longs;t, quilicet interdum nominetur vis, impetus, &c. (vt etiam aliquoties à nobis factitatum e&longs;t, dum, vt fa­ciliùs intelligamur, familares voces, quantum po&longs;­&longs;umus, retinemus) non proptereà tamen aliud quid­piam e&longs;t reip&longs;â, quàm ip&longs;emet motus. Et &longs;anè vnus, idemque motus, vel per Ari&longs;totelem, actio &longs;imùl, & pa&longs;&longs;io e&longs;t; actio proüt e&longs;t à mouente, pa&longs;&longs;io, proüt in mobili: quare vt in mouente e&longs;t vis actiua, qua, moueat; ita in mobili vis pa&longs;&longs;iua, qua moueatur: & dum mobile reip&longs;â mouetur, non in eo quærenda e&longs;t vis actiua, quæ in mouente &longs;olo nece&longs;&longs;aria fuit, &longs;ed pa&longs;&longs;iua &longs;olùm, quæ in eo e&longs;t, & redacta quidem, vt vocant, ad actum. Neque ob&longs;tat, quòd mouens &longs;eparatum &longs;it, aut interii&longs;&longs;e etiam, con&longs;tante motu accepto, po&longs;&longs;it; nam non proptereà requiritur, vt aliam, præter motum, vim à &longs;eip&longs;o tran&longs;mi&longs;erit, quæ motum deinceps efficiat; &longs;ed &longs;ufficit vt motum &longs;emel in mobili fecerit, qui continuari ab&longs;que ip­&longs;o po&longs;&longs;it. Pote&longs;t autem; quoniam e&longs;t eius naturæ accidens, vt modò &longs;ubjectum per&longs;euerans habeat, neque contrarium quidpiam occurrat; per&longs;euerate ab&longs;que continüa cau&longs;æ &longs;uæ actione valeat. Et quan­quam principia mobilis interna dici po&longs;&longs;int habere vim non pa&longs;&longs;iuam modo, &longs;ed etiam actiuam, qua talem motum continü: huiu&longs;cemodi tamen vis non tam à mouente impre&longs;&longs;a, quàm excitata dici pote&longs;t; planiu&longs;que e&longs;t, vt à mouente nihil imprimi aliud, quàm motum dicamus. Imprimi, inquam, qualem mouens habet donec mobile e&longs;t ip&longs;i conjunctum, & qualis continuandus e&longs;&longs;et, futuru&longs;que perpetuus, ni&longs;i à motu aliquo aduer&longs;o labefactarerur. Vt nô­ris autem quemadmodum impre&longs;&longs;io huiu&longs;modi fiat, con&longs;idera, priu&longs;quàm lapis transferatur per aërem, e&longs;&longs;e ip&longs;um aliquanti&longs;per conjunctum cum manu, & haberi qua&longs;i vnum, idemque, hoc e&longs;t integrum mo­bile cum illa; quatenùs vnus, idemque motus vtri­que unctìm conuenit, &longs;eu quatenùs manus eodem ip&longs;o motu mouet lapidem, quo &longs;eipam. Ex hoc enim fit, vt manu vel &longs;ur&longs;ùm, vel tran&longs;uer&longs;ùm. vel quo over&longs;ùm voles, mota, lapis in eandem partem moueatur; & quia tamen manus à corpore retenta, ip&longs;ive innixa &longs;e&longs;e interim &longs;ubducit à lapi­de, fit vt lapis manui non cohærens, ac &longs;olùm con­tiguus pergat, cœptam que cum manu non dat viam. Quòd &longs;i perpetuò viam non teneat, &longs;i co­gatur deflectere, &longs;i po&longs;tremò quie&longs;cere, dicta iam e&longs;t cau&longs;a non &longs;emel. Id &longs;olùm nota, quod dico &longs;e manu, de quolibet alio phy&longs;ico mouente intelligi po&longs;&longs;e. Quippe nullum e&longs;t naturale mouens quod non ip&longs;um quoque moueatur, vt aliquo v&longs;que mo-bile deducat, in viam tenendam dirigat, & qua&longs;i tyrocinio aliquo in&longs;tituens, promoueat: neque enim nudo contactu, & ab&longs;que huiu&longs;cemodi promotione propelleret vnquam. Inductionem facere nihil e&longs;t nece&longs;&longs;e; cùm propo&longs;ito quolibet exemplo, atten­tione &longs;olùm &longs;it opus; & aliunde con&longs;tet, quò mo­uens rapidiùs mouetur, dum contingit, & aliquo­v&longs;que in&longs;equitur mobile, eò celeriùs mobile ferri, & quo &longs;egniùs, eò tardiùs. Difficultas e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et de motu reflexo; nam pila impacta in parietem ita re­&longs;ilit, vt moueri ab eo debere videatur, cùm immo­tus tamen &longs;it, neque aliquov&longs;que con&longs;equatur pilam. Verùm ea re&longs;ilitio, motu&longs;que reflexus non tam à pariete, corporevealio re&longs;&longs;ectente efficitur, quàm ab ip&longs;o netimpingente: euenitque &longs;olùm, vt qui motus directò continüaretur, ob&longs;taculo facto continüetur reflexè. Atque id quidem dicere cum ip&longs;o Ari&longs;totele malo, quàm motus quidpiam tribuere vel paricti, vel parti ip&longs;ius; quoniam licet res probabilitate &longs;ua non carcat (vt arguit leui&longs;&longs;imus ictus, qui vni ex­tremo longi&longs;&longs;imæ, cra&longs;&longs;i&longs;&longs;imæque trabis impactus, exauditur in alio, tanquam &longs;ucce&longs;&longs;iuè in omneis parteis, & vltrá per aërem, ad aurem v&longs;que propa­gatus; itemque ictus ianuæ in limen, à quo totas concuti ædeis, fene&longs;tralia vitra, dum tremunt, de­mon&longs;trant, cæteiáque &longs;imilia) attamen res longio­ris e&longs;t, quàm locus ferat, di qui&longs;itionis. Quin­etiam non alienum foret di&longs;quirere, quor&longs;ùm re­&longs;&longs;exio ad parcis &longs;emper angulos fiat (quantùm ex eius natura e&longs;t) cum ip&longs;a incidentia: &longs;ed quónam tandem prouelierer? cum id explicare poui&longs;&longs;imùm &longs;olcam ex emer&longs;ione rei pen&longs;rlis à &longs;uo perpendi­culo quæ non ab&longs;imiliter &longs;iat ip&longs;i in idem pro­cidentiæ: neque po&longs;&longs;im dedure, quin explicem &longs;imùl ob quam cau&longs;am fiat, vt ex&longs;i&longs;tente eadem pen&longs;ilis longitudine, omnes procidentiæ, arque emer&longs;iones, omne&longs;que adeò excur&longs;iones, recur&longs;io­ne&longs;que, de quibus dictum quidpiam iam e&longs;t, &longs;int pror&longs;ùs æqui-temporaneæ?

XX. An non magis congruum putabis me­mini&longs;&longs;e me pollicitationis, qua recepi &longs;uperiùs declaraturum me ad calcem, quid ex factis ex­perimentis, dicendum mon&longs;tretur de iis, quæ &longs;olent vulgò obijci ad impugnandum motum Telluris? verùm cùm videas qua hactenùs ver­borum mole obruerim te, æquum profectò ri­uos iam claudam, & quod hue v&longs;que dilatum e&longs;t, differatur adhûc in proximam v&longs;que ad te &longs;cribendi occa&longs;ionem. Erit heic intereà plus æquo, quàm vt pellegendo debeas e&longs;&longs;e patiens; &longs;ed nom­pe illa bonitas tua, quam præconceptam habui, vt permitterem alamo ex&longs;patiandi licentiam, fecit. Præ­&longs;ump&longs;i quoque te pro tuo vericogno&longs;cendi ardore, próque ea, quam de me habes, quainque non mereor, opinione, fui&longs;&longs;e haud dubiè quidpiam ampliùs, quàm nudas illas circa motum ob&longs;er­uationes ex&longs;pectaturum. Vtcùmque &longs;it, confi­do &longs;altem te pro &longs;ingulari candoie, amoréque erga me tuo, id, quodcùmque e&longs;t, excepturum, h biturumque tanquam à viro, qui &longs;it ob&longs;eruan­tu&longs;i nus tui. Salutem lacobo Fratri optimo, toti­que erudito con&longs;e&longs;&longs;ui nunciari exopto. Vale. Aquis-Sextus XII. Kal. Decemb. CC, XL.

EPISTOLA SECVNDA.

EIDEM.

I. MORAM non traho, Vir eximie, &longs;ed mox ob&longs;ignatis, mi&longs;&longs;i&longs;que, quas peruidebis, literis, ha&longs;ce occipio, vt liberem de propo&longs;ita Parenthe&longs;i fi­dem. Quippe intertexturus fueram (quod adtexere præ&longs;titit) videri ex iis ob&longs;eruatis, quæ circa motum a motore tran&longs;lato impre&longs;&longs;om memorata &longs;unt, infirmum reddi argumentum, quo &longs;olemus vulgò quietem a&longs;&longs;erere globo Telluris. Non quòd exinde pronunciem moueri haud dubiè I el­lurem, vt Pythagoreis olim vi&longs;um e&longs;t, & nunc Co­pernicanis placer; &longs;ed quòd amore veritatis, & con­&longs;equenter ad ea, quæ deducta &longs;unt, nihil proh bere exi&longs;timem, quò minùs in&longs;inüem conquirendam e&longs;&longs;e rationem veri&longs;imiliorem. Videlicet hæc di&longs;qui&longs;itio non videtur e&longs;&longs;e ad eos releganda, qui laborant ver­tigine, vt familiare e&longs;t obijci; quandò & &longs;apientum non po&longs;tremus Seneca dignam rem duxit contem­platione, vt &longs;ciamus, in quo rerum &longs;tatu &longs;imus; pi­gerrimam &longs;ortiti, an veloci&longs;&longs;imam &longs;edem; circa nos Dcus omnia, an nos agat: & Plato, qui Philo&longs;ophi diuini cognomentum tulit, Telluri attribuit tum junior reuolutionem diurnam circa proprium axem, tum ætate maturior etiam tran&longs;lationem per zo­diacum. No&longs;ti enim, cùm in Timæo &longs;en&longs;i&longs;&longs;et Tel­lurem in vniuer&longs;i centro degentem, vna &longs;ui circum­ductione ver&longs;us ortum, diem, noctemque efficere, dum intereà Sol, cæteráque a&longs;tra apparerent oriri, ac deferri ver&longs;us occa&longs;um; po&longs;t-modum tamen, vt ex Theophra&longs;to apud Plutarchum intelligitur, eum colloca&longs;&longs;e Solem in centro, & Terræ præter mo­tum diurnum, a&longs;&longs;ignaui&longs;&longs;e etiam annuum, quem dum circa Solem, & &longs;ub &longs;ignis zodiaci peragerct, Sol appareret intereà oppo&longs;ita &longs;igna peragrare. Sed hi&longs;ce dimi&longs;&longs;is, ecquod-nam e&longs;t illud, de quo dicere volo, argumentum è Nempe illud e&longs;t, quod ab ip&longs;o v&longs;que Ari&longs;totele &longs;olet obijci, dum neminem ferè non vides, qui diurnum motum oppugnans, non in&longs;tet fore, vt &longs;i Terra circumvolueretur in ortum, lapis directè &longs;ur&longs;ùm projectus, non in eundem, è quo foret projectus, locum recideret, &longs;ed caderet pro­cùl ad parteis occiduas; quòd eo ver&longs;ante per aerem, locus e&longs;&longs;et interea ver&longs;us ortum procùl &longs;ubductus: eo modo, inquiunt, quo &longs;agitta &longs;ur&longs;ùm euibrata è puppi, dum nauis mouetur, non in puppim recidit, &longs;ed in aquam à tergo puppis, quæ intereà &longs;ubducta e&longs;t. Enimverò quis non miretur neminem ex tanta obijcientium urba rem fui&longs;&longs;e expertum adeò facilem; o'nnei&longs;que exemplum in re &longs;imili v&longs;urpare, non quod ip&longs;i probauerint, aut ab exper­tis acceperint; &longs;ed quòd aliunde &longs;ic &longs;e habere, aut debere &longs;e habere &longs;int rati? Siquidem ex iis, quæ de­ducta &longs;unt, manife&longs;tum e&longs;t po&longs;&longs;e omninô Coperni­canos tale exemplum retorquere, atque adeò ar­gumentari, tam po&longs;&longs;e lapidem in eundem Terræ locum recidere, quàm &longs;agittam in eandem pup­pim.

II. Sufficere po&longs;&longs;et ad hoc demon&longs;trandum quod in&longs;crip&longs;i Schema &longs;u iliud importunè reuocem, &longs;ubijcere heic i&longs;tud præ&longs;tat. E&longs;to exempli gratiâ Turris AB, è

cuius pede proijciatur &longs;ur&longs;ùm lapis ad v&longs;que fa&longs;ti­gium B, & donec lapis e&longs;t in aëre, &longs;upponatur moueri Terra ver&longs;us parteis orientaleis CDEFG HIK; turris profectò vnà mouebitur: putas verò lapis de&longs;eretur à turri? De&longs;ereretur &longs;anè, &longs;i is, qui proijcit, non inhæreret ip&longs;i Terræ; eodem modo, quo &longs;i quis extra nauim con&longs;i&longs;tens lapidem &longs;ur&longs;ùm proijciat, dum malus è regione tran&longs;it; talis quippe lapis non &longs;equetur malum, &longs;ed ab il­lo de&longs;eretur. At quemadmodum &longs;i naui inhæreat, qui lapidem &longs;ur&longs;ùm &longs;ecundum malum proijcit, tunc lapis malum &longs;equitur, neque ab illo de&longs;eritur; ita quia Terræ inhæret qui lapidem &longs;ur&longs;ùm &longs;ecundum turrim proijcit, nece&longs;&longs;e e&longs;t lapidem &longs;equi, ac nu&longs;­quàm de&longs;eri à turri. Cau&longs;a manife&longs;ta iam e&longs;t. Nam vt lapidi &longs;ecundum malum projecto non &longs;ola impre&longs;&longs;a e&longs;t vis ip&longs;ius proijcientis propria, &longs;ed etiam alia ex motu nauis, quo manus &longs;imùl adacta fuit; ita projecto &longs;ecundum turrim non &longs;ola vis pro­iicientis propria impre&longs;&longs;a e&longs;t, &longs;ed alia etiam ex mo­tu &longs;imùl correpta. Et vt lapis &longs;ecundum malum vi&longs;us a&longs;cendere, de&longs;cendere­que ad perpendiculum, de&longs;cribit nihilominùs li­neam, quam parabolicam diximus: ita lapis &longs;ecun­dum turrim contineri vi&longs;us in eodem perpendiculo, de&longs;cribit tamen in &longs;patio mundano lineam &longs;imiliter parabolicam; &longs;ed paraboles longè obtu&longs;ioris. Nem­pe vt illeic motus e&longs;t compo&longs;itus ex perpendiculari, & horizontali; ita ex vtróque compo&longs;itus heic:adeò vt, quicquid e&longs;t ex vi proijcientis propria, id explice­tur v&longs;que ad fa&longs;tigium turris, ad quod lapis per­uenit; & quicquid à vi, &longs;eu motu Telluris, id ex­plicetur ad punctum v&longs;que horizontalis lineæ, quod lapis decidens attingit. Itaque, cùm Turris ex A B, peruenerit ad CL, rectè concipis lapidem per­ueni&longs;&longs;e ad M; cùm ad DN, perueni&longs;&longs;e ad O; cùm ad EP, perueni&longs;&longs;e ad Q: cùm ad FR, perueni&longs;&longs;e ad ip­&longs;um-met R, quod fa&longs;tigium e&longs;t; & con&longs;equenter, cùm ad GS, perueni&longs;&longs;ead T: cum ad HV, perueni&longs;&longs;e ad X: cùm ad IY, perueni&longs;&longs;e ad Z; cùm denique ad K , per­ueni&longs;&longs;e ad ip&longs;um K. ita vt vbicúmque lapis in aëre, vel per &longs;patium mundanum fuerit, extiterit &longs;emper in li­nea ip&longs;i Turri parallela, eidemque Turris pedi, punctove vicino perpendicularis. Nec verò iam tibi videbitur mirum oculos omnium, qui ad lapi­dem attendent, &longs;olum illum motum perpendicula­rem ob&longs;eruare, nullo autem modo horizontalem, qui perpendicularem tamen ex&longs;uperat tantoperè; &longs;i­quidem omnium oculi vnà & cum turri, & cum lapide, eodem horizontali motu transferuntur; adeò vt quemadmodum ex&longs;i&longs;tentes in naui omnes &longs;olum perpendicularem, nullo verò modò hori­zontalem, cuius &longs;unt participes, ob&longs;eruant; ita heic fieri nece&longs;&longs;um &longs;it. Vnum di&longs;crimen e&longs;t, quòd qui&longs;­piam vel in alia naui quie&longs;cente, vel in littore con­&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;it, vnde ad motum lapidis horizontalem attendat; non po&longs;&longs;it verò alicubi extra Terram fi­gere pedem, vnde pari modo progre&longs;&longs;um hori­zontalem percipiat.

III. Dices, quid &longs;i aliquis intra ci&longs;tam à gry­phe abreptam detineatur per aërem? Re&longs;ponde­bitur, neque illum quidem po&longs;&longs;e eum motum ob­&longs;eruare; quoniam & ip&longs;e vna cum ci&longs;ta, gryphe, aereque, eodem illo motu &longs;imul transferetur; oporteretque illum con&longs;titui vltra regionem aëream, motuque ip&longs;o non corripi, vt eius ob&longs;er­uandi euaderet capax. Quo loco te minimè latet placere Copernicanis id, quod in&longs;inuaui &longs;uperiore Epi&longs;tola, aerem hunc no&longs;trum nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm halituo&longs;am quandam contexturam ex omnibus va­poribus, fumis, tenuï&longs;&longs;imi&longs;ve corpu&longs;culis, quæ ex &longs;olidiore Terræ, & aquæ globo continuò, & in omnem partem circumquáque exhalantur. Neque porrô longè abire à &longs;olidiore i&longs;to globo vapores ciu&longs;cemodi; quippè quòd den&longs;iores infernè re&longs;i­dant, &longs;ubtiliores vix &longs;upra vnum, alterumve mil­liare emergant, parúmque omninò excedant edi­ti&longs;&longs;imorum montium vertices. Talis e&longs;t ergo illis aer, &longs;iue regio aerea; e&longs;tque proinde terrenum quid, totamque terram circumambit, eo modo, quo epidermis totum animal, vel (vt &longs;imilitudinem re­petam) quo lanugo malum cotoncum. Ex quo fit, vt quemadmodum malo cotoneo circumvoluto non conuoluitur modò ip&longs;um malum, &longs;eu quod in illo intimius, &longs;olidiu&longs;que e&longs;t; &longs;ed vnà etiam con­uoluitur lanugo circumue&longs;tiens, ip&longs;ique extrin&longs;ecus lcuiter cohærens; ita illi dicant non modò &longs;oli­diorem hunc globum ex terra, & aqua con&longs;tantem ver&longs;us ortum circumagi; &longs;ed &longs;imùl etiam circum­duci regionem aëream ip&longs;i &longs;euiter circumquáque cohærentem. Adeò proinde, vt quemadmodum acari aliudve animalculum intra lanuginem con­tentum vnà cum illa ad motum mali cotonei cir­cumraperetur: ita nece&longs;&longs;arium &longs;it quicquid conti­netur intra aerem, vnà cum ip&longs;o aere ad motum Terræ circumferri. Quanquam di&longs;crimen e&longs;t, quòd aer, ob fluxilitatem, non videatur cohæ&longs;ione adeò vehemente &longs;olidiori globo connecti, &longs;ed retardari nonnihil; atque adeò lenti&longs;&longs;imè quidem, &longs;ed ali­quantulùm tamen promoueri in parteis occiduas. Patere id dicunt, non tam in conuallibus, intra quas aër heinc inde cohibetur, neque liber e&longs;t, quàm in planitiebus, & apertis campis, vbi ob&longs;er-uantur flabella, quoties viget tranquillitas, con­uer&longs;a e&longs;&longs;e in occa&longs;um. Patere verò maximè in mari; ac &longs;ub ip&longs;o quidem Æquatore poti&longs;&longs;imùm, vbivela nauium &longs;unt vno tenore, vniformiterque inflata ab ortu; atque idcircô nautæ experiuntur &longs;e&longs;e idem iter & longè facilius, & breuiore tempore in occa&longs;um, quàm in ortum emetiri. Neque verò nece&longs;&longs;e e&longs;t ventum proptereà percipi adeò validum, ac obijci &longs;olet, qua&longs;i aër con&longs;i&longs;teret, & tantundem ferri in oc­ca&longs;um, quantum Terra in ortum apparere, aut &longs;en­tiri deberet. Siquidem non con&longs;i&longs;tit aër, &longs;ed nonni­hil &longs;olùm retardatur, lentiu&longs;ve in eandem regio­nem procedit, hæcque retardatio, quæ haberi po&longs;­&longs;it pro motu in occa&longs;um, nulla propemodùm pars e&longs;t citati&longs;&longs;imi eius motus quo aër intereà promo­uctur cum Terra in ortum. Di&longs;crimen aliunde e&longs;t, quòd illa animalcula à lanugine abripiantur, cor­pora verò &longs;olidiora non abripiantur ab aëre (is nem­pe e&longs;t nimiùm tenuis, fluidu&longs;que) &longs;ed motum &longs;or­tiantur ab ip&longs;amet Terra, quæ dum mouetur, &longs;imùl moueat corpora omnia &longs;ibi innixa. Et quia tamen videtur aer quidpiam conferre aliquibus; ideò, vt di&longs;tinctiùs rem dicam; Sitalia quidem corpora &longs;int, cuiu&longs;inodi lapis, &longs;agitta, aliave id genus; i&longs;ta non mouentur cum aere, qua&longs;i ip&longs;o ea propellente; &longs;ed ideò mouentur, quia cùm exce&longs;&longs;ere è Terra, cor­poreve Terræ innixo, quod ea propulit, impre&longs;&longs;it Terra &longs;imùl &longs;uum motum, eo modo, quo imprimit nauis, dum ex ea, aut malo ip&longs;i innixo aliquid pro­pellitur. Sin verò talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modiaues, mu&longs;cæ, & &longs;imilia; habent & ea motum ab ip&longs;amet Terra, aut certe à turri, arbore, men&longs;a, manu, corporeve alio, cui Terræ hærenti, quando auo­lant, innituntur; vti dum aliquis ex puppi, aut &longs;cam­no, quod in ea, ver&longs;us proram &longs;alit. Contingit autem volucres non ad perpendiculum &longs;ubinde decidere (quod &longs;i facerent, non proptereà motum horizon­talem minùs haberent, vt dictum e&longs;t de lapide &longs;e­cundum turrim decidente) &longs;ed po&longs;&longs;e alarum bene­ficio eiu&longs;modi motum variare, quantum aer vnà tran&longs;latus pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;idio. Nam &longs;inullus quidem e&longs;&longs;et &longs;uppo&longs;itus aër, aut aues alas non explicarent, rum lapidum in&longs;tar caderent in Terram; at quià aer&longs;ube&longs;t, corpulentiamque aliquam habet, quæ alis verberata tantum re&longs;i&longs;tat, quantum &longs;atis e&longs;t, vt volatilia vel &longs;u&longs;tententur, vel etiam magis euehantur; heinc fit, vt pro repul&longs;u à re&longs;i&longs;tente aere facto, mo­tus per aerem varietur, neque ille generalis, hori­zontali&longs;que ip&longs;i magis ob&longs;tet, quàm ob&longs;tat perpen­diculari. Nempe illa pars aeris verberata, ali&longs;que re&longs;i&longs;tens comparari pote&longs;t illi parti funis intra na­uim ten&longs;i, quam funambulus inter &longs;aliendum pede pul&longs;et. Quin etiam comparari pote&longs;t cuilibet parti nauis, è qua quis ip&longs;am pedibus pul&longs;ans, &longs;alire in quamcumque valeat. Qppe motus nauis, qui il­lum & in&longs;i&longs;tentem, & per aerem &longs;aliendo tran&longs;la­tum &longs;emper deuehet, nihil pror&longs;ùs impediet, quò minùs ex vna parte nauis in aliam in&longs;iliat, &longs;itumque, vt volet, commutet. Declararem in pi&longs;ce, animali­ve alio natante; cùm aquam po&longs;&longs;e & vnà transferri, & magis re&longs;i&longs;tere per&longs;picuum &longs;it; &longs;ed res, vt mihi quidem videtur, non e&longs;t difficilis intellectu. Quan­quam, &longs;i hæreas vel tantillum, habeto intra nauim cuppam aqua plenam, & in ea pi&longs;ceis; ac deprehen­des, qua ratione motus generalis nauis, quo aqua, & pi&longs;ces conuehentur, nihil &longs;it penitùs ob&longs;titurus, quò minùs pi&longs;ces eo&longs;dem motus &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùm, obliquè habeant, ac haberent, &longs;i cuppa, & aqua penitùs conquie&longs;cerent, illóque motu de&longs;tituerentur. Quod inculco, vt intelligas, po&longs;&longs;e aerem, aues, & omnia volantia generali illo, & horizontali motu Telluris transferri; & motum tamen i&longs;tum nihil ob­&longs;tare, quò minùs illa volent &longs;ur&longs;um, deor&longs;ùm, obli­què, & quocúmque collibitum fuerit. Sin autem ta­lia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi nubes, pulueres, plumæ, lanæ, &c. Imprimis, cùm i&longs;ta è terra, corporéve Terræ innixo procedunt, motum inde impre&longs;&longs;um habent, tuenturque; & quòd &longs;int non-nihil grauiora &longs;uppo&longs;ito aere, haud-dubiè perpendiculariter (tam­et&longs;i paulò lentiùs) apparerent decidere, ni&longs;i ven­tus &longs;uccureret, auerteretque i&longs;tum motum, cum quo vna generalis, & horizontalis ille perinde co­pularetur, ac in lapide fieri dictum e&longs;t Deinde ven­tus &longs;uperueniens, &longs;ur&longs;umque, aut aliò abigens, im­pellen&longs;que nihil aliud præ&longs;tat, quàm quod dictum e&longs;t præ&longs;tari ab aere alis volucrum re&longs;i&longs;tente: di&longs;­crimen enim &longs;olummodò e&longs;t, quòd volucris qua&longs;i repellatur, nubes verò, & cætera à vento duntaxat pellantur; cùm ad motum tamen perinde &longs;it, &longs;eu manus è pauimento pilam &longs;ui&longs;ùm proijciat, &longs;eu pila in pauimentum impacta ex illo re&longs;iliat. Sin demùm talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi ventus, ignea trajectio, &c. tum quoque & motus ille generalis imprimitur ip&longs;is in ea Terræ parte, è qua prodeunt; & qui pro­prius prætereà motus ip&longs;is competit, perinde cum illo cohæret, ac cohærent motus projectorum, vo­lucrum, aliorum; cùm & ventus antecedens à &longs;uc­cedente propellatur, & ignis in pabulum agens illum &longs;ua vi pellat, & ob cohæ&longs;ionem &longs;equatur; & vtrique aër partìm &longs;u&longs;tentaculo, partim ob&longs;taculo e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it; atque adeò cau&longs;a deflexionis, re&longs;ilitionis, & &longs;imi­lium.

IV. Scrupulus fortè &longs;upererit ex eo, quod dixi pa­rabolicam lineam à corporibus projectis de&longs;criptam accipiendam e&longs;&longs;e in &longs;patio mundano, non in aere: & cùm vnum eius extremum &longs;upponatur ad pedem tur­ris, vnde lapis proijcitur, aliud e&longs;&longs;e accipiendum in alio puncto horizontalis lineæ, in quod lapis decidit: qua&longs;i aut horizon non &longs;it de&longs;cribendus in ip&longs;a Terræ &longs;uperficie; aut punctum, in quod lapis recidit, non &longs;it illud idem id hac &longs;uperficie, è quo lapis fuit pro­jectus. Verùm non erit tibi imprimis difficile ima­ginari aliud e&longs;&longs;e aërem, aliud &longs;patium in quo e&longs;t aër. Nam aër corpus mobile e&longs;t: &longs;patium incor­poreus, & immobilis locus. Tu, verbi cau&longs;â, intra mu&longs;æum, &longs;patium quoddam occupas, & tantùm qui­dem, quantus es ip&longs;e, etiam cum tuis ve&longs;tibus. Cùm autem vno, aut altero pa&longs;&longs;u ab illo recedis; non illud te &longs;equitur, &longs;ed ab aëre confluente occupatur. Reponatur in eo trabs; pelletur aer, &longs;ed non pelletur &longs;patium quod proinde manet immotum, quicquid in ip&longs;o collocetur, quicquid per ip&longs;um tran&longs;eat: imô non &longs;it domus, non &longs;it Terra, non &longs;it Mundus; illud &longs;patium nihilominùs immobile, inalterabile. idem omninó per&longs;euerabit. Eodem modo, loco mu­&longs;æi, intelligito cœli fornicem; & loco tui, tuarum­que ve&longs;tium intellige Terram cum aëre circumve­&longs;tiente: capis profectò Terram intra hunc fornicem certum aliquod &longs;patium occupare. Finge Terram ex eo moueri, non illud proptereà emouebitur, &longs;ed con&longs;tabit planè immotum, Terraque intereà occu­pabit aliud. Finge non moueri Terram ex &longs;patio, &longs;ed conuolui tamen intra &longs;patium, veluti globus, dum tornatur; concipies parteis quidem Terræ mu­tare &longs;ucce&longs;&longs;iue parteis &longs;patij; &longs;ed non proptereà par­teis &longs;patij vlla ratione aut moueri, aut mutationem accipere. Dico igitur, &longs;i in Telluris circumvolutio­ne &longs;upponamus AB turrim moúeri in CL; &longs;patium, quod illeic occupabatur, reman&longs;i&longs;&longs;e illeic im­motum, vt etiam totum illud per quod tran&longs;ijt, A BLC, in quo qui erat aer tran&longs;iit intereà in CL ND, &longs;uccedente interim alio, qui erat ponè locum AB. t moueatur con&longs;equenter turris à CL, in in DN, &longs;patium ad CL remanebit immotum, vt etiam illud, per quod turris tran&longs;iit, & in quo qui priùs continebatur aer, tran&longs;ijt intereà in &longs;patium DN PE Imaginare idem ex ordine, quov&longs;que turris erit in K; capies profectò pedem turris ex parte &longs;patij immota A, tran&longs;ij&longs;&longs;e in partem &longs;patij immotam K; & de&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e in &longs;patio intermedio, immoto manen-

te lineam ACDEFGHIK, quam horizontalem ideo diximus, quia re&longs;pondet horizonti, &longs;eu &longs;uper­ficiei ip&longs;ius Terræ. Nam & cùm pes turris e&longs;&longs;et in A illa &longs;patij linea AK occupabatur à portione &longs;uper­ficiei Terræ antecedente; & cùm pes turris per­uenit ad K, eadem linea occupatur à portione con&longs;equente. Deinde, &longs;i &longs;upponamus lapidem non quieui&longs;&longs;e in pede turris, &longs;ed a&longs;cendi&longs;&longs;e, & de&longs;­cendi&longs;&longs;e &longs;ecundum turrim, dum turris ex AB, tran­&longs;iret in K , adeò vt de&longs;crip&longs;erit parabolicam lineam AMOQRTXZK, capis &longs;anè hanc lineam de&longs;­criptam e&longs;&longs;e in immoto &longs;patio, quod ab aere Ter­ram circumabiente, ac vnà tran&longs;lato &longs;ucce&longs;&longs;iuè oc­cupatur; non verò in aere ip&longs;o, qui circa turrim tran&longs;latam idem per&longs;euerat, eamque &longs;equitur; & in quo de&longs;cribitur &longs;olùm apparens recta linea, &longs;e­cundum longitudinem videlicet turris. Heinc ergo agno&longs;cis me ideò dixi&longs;&longs;e de&longs;cribi lineam in &longs;patio mundano, potiu&longs;quàm in aere; vt ob&longs;eruaretur di&longs;crimen huius lineæ de&longs;criptæ propter motum Terræ, cum linea de&longs;cripta propter motum nauis. Nam de&longs;cripta ob motum nauis benè intelligitur ex diuer&longs;itate partium aëris, qui motum nauis non &longs;e-quitur, &longs;ed re&longs;pectu illius permanet immotus: de&longs;­cripta verò ob motum Terræ intelligi non pote&longs;t ex diuer&longs;itate partium aëris, qui ip&longs;am Terram &longs;e­quitar; &longs;ed ex diuer&longs;itate partium mundani &longs;patij, quod immotum per&longs;euerat. Dico autem aërem re&longs;­pectu nauis manere immotum; quia dum motus il­los intra nauim con&longs;ideramus, &longs;eponimus motum Telluris, qui aliunde &longs;it naui, aëri, omnibu&longs;que re­bus communis; quique ob &longs;ui communitatem re­linquat ob&longs;eruabile inter res propriis viribus motas, quie&longs;centei&longs;que, di&longs;crimen.

V. Ex hoc proinde intelliges, quàm parùm con­cludant argumenta illa, quæ ex globorum explo­&longs;ione à bellicis tormentis petuntur. Nam, inqui­unt, globus in ortum explo&longs;us ferctur longè vlteriùs, quàm explo&longs;us in occa&longs;um; quoniam ille præter motum proprium, habebit etiam motum à Ter­ra; hic verò habebit &longs;olùm motum proprium: atque idcircò &longs;i motus Telluris &longs;upponatur tantus, quantus e&longs;t motus globi proprius, efficietur motus in ortum duplò velocior, quàm in occa&longs;um; &longs;icque &longs;copus ad ortum duplò longiùs, quàm ad occa&longs;um attingetur. Quin-etiam globus in occa&longs;um explo­&longs;us non exibit è fi&longs;tula, &longs;ed qua&longs;i immotus con&longs;i­&longs;tet; quia nempe quantum motu proprio in occi­dentem connitetur, tantum impetus à Terra factus illum in ortum reimet. Addunt, &longs;i globus diriga­tur &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem, aberrationem &longs;emper à &longs;copo futuram; quia du globus feretur per aërem, &longs;copus intereà in ortum promouebitur, locu&longs;que ferietur procùl ad acca&longs;um. Verumtamen experimenta de colludentibus pilâ intra nauim à &longs;imili &longs;umpta rem per&longs;picuè &longs;oluunt. Loco enim manus intellige fi&longs;tulam; loco pilæ globum; loco nauis Terram; loco aëris mundanum ipatrum; nihil &longs;upererit laboris. Enimverò animi gratiâ repete ex­po&longs;itum &longs;chema, & &longs;uppone AFK e&longs;&longs;e lineam in

&longs;uperficie globi Telluris vnâ cum tota Tellure mo­bilem, &longs;ed pro tempore tamen, hoc e&longs;t, dum globus exploditur, re&longs;pondentem parti immobilis &longs;patij A FK, eo modo, quo iam dictum e&longs;t. Suppone etiam globum explodi ex puncto Terræ A ea tormenti vi, vt peruenite po&longs;&longs;it ad F; & rurus pari vi ex F, vt peruenire po&longs;&longs;it ad A, etiam globo Terræ penitùs quie&longs;cente; dico, licet Terra moueatur, globum vttimque explo&longs;um nihilo &longs;eciùs pernenturum ad cadem &longs;uperficiei Terræ puncta, hoc e&longs;t, heinc ad F, illeinc ad A. Nam &longs;it, proüt obijcitur, motus Telluris tantus, quantus e&longs;t globi proprius (vt&longs;&longs;e debet tantus circiter &longs;altem, in ve&longs;tro parallelo) erit quidem vis globi explo&longs;i ex A in F geminata; &longs;ic­que ex A immobili &longs;patij puncto perueniet in K etiam immobile; at quia dum globus transferetur, punctum &longs;uperficiei Terræ A non manebit immotum, &longs;ed po&longs;t globum ibit; neque punctum &longs;uperficiei K immotum con&longs;i&longs;tet, &longs;ed globum antecodet: inde cueniet, vt cùm globus ex puncto mundani &longs;patij immobili A, peruentet ad punctum clu&longs;dem &longs;pa­tij itidem immobile K, punctum mobile &longs;uperficiei Terræ A perueniat ad punctum &longs;patij immobile F; & punctum mobile &longs;uperficiei F petueniat ad pun­ctum &longs;pati immobile K; &longs;icque globus percurrat quidem ex mundano &longs;patio lineam AK, &longs;ed ex &longs;u­perficie tamen Telluris &longs;olummodo lineam AF; quemadmodum faceret Terra quie&longs;cente. Explo­datur deinde globus ex F in A; quia dum erit per aërem, neque punctum F, neque punctum A &longs;uper­ficiei terrenæ erunt immota; &longs;ed interim punctum F perueniet ad punctum immobile &longs;patij K, & pun­ctum A ad punctum immobile F, & aliunde quantum globus vi impre&longs;&longs;a à tormento feretur ex puncto immobili F ver&longs;us A, tantum vi impre&longs;&longs;a à Terra referetur ex A ver&longs;us F; fiet, vt re&longs;pectu &longs;patij im­motus con&longs;i&longs;tat, donec cadat in punctum mobile &longs;u­perficiei A, quod intereà ad punctum F immobile perueniet. Neque iam debet videri mirum, mo­ueri globum per aërem, & non moueri tamen per mundanum patium. Videlicet præter iam dicta (ex quibus con&longs;tat non tam globum transferri per aërem, quàm aërem ferri præter globum; & motum globo à vi&longs;u tribui, qui tamen e&longs;t aëris) con&longs;tat rem aliun­de ita &longs;e habere, ac dum vides hominem contin &longs;luuij fundum defixo, aut fune ponti illigato impellere lem-bum &longs;uis pedibus. Ille quippe nihilo &longs;ecùs mutat pedes, inambulatque, ac fac et &longs;upra ip&longs;am Ter­ram; & nihilominùs vides ip&longs;um non mutare locum, &longs;i comparetur ad aërem, ripam, &longs;uppo&longs;itum fun­dum, quidpiamve aliud immobile; &longs;ed mutare &longs;o­lùm locum re&longs;pectu partium lembi, qui intereà &longs;ub ip&longs;o mouetur, quatenus ex puppi aut prora oppo­&longs;itam partem attingit. Nimitum re&longs;pectu aëris, aut ripæ immobilis e&longs;t, quia præter motum proprium, quo fertur ver&longs;us vnam partem, afficitur etiam motu alio, qui ip&longs;um tantundem refert in partem oppo­&longs;itam. Idem eueniet, &longs;i quis in medio flumine, aut etiam in mari ab&longs;que conto, aut fune, tanta volo­citate moueatur à prora in puppim, quanta nauis ip&longs;a mouetur. Nam mouebitur quidem per nauim, mutabit que &longs;ucce&longs;&longs;iuè parteis nauis varias; &longs;ed quod ad ip&longs;um aërem, aquamve, aut fundum &longs;uppo&longs;itum &longs;pectat, con&longs;i&longs;tet qua&longs;i immobilis, neque reuerâ locum mutabit. Pari igitur modo globus feretur quidem impetu proprio, &longs;iue à machina impre&longs;&longs;o ab oriente in occidentem, reip&longs;áque mouebitur per Ter­ræ &longs;uperficiem, eiu&longs;que parteis commutabit: at re&longs;­pectu mundani &longs;patij per&longs;euerabit qua&longs;i immotus, quia quantum motu proprio in occa&longs;um feretur, tantundem motu à Terra impre&longs;&longs;o referetur in or­tum. Eadem porrô, proportione, euenient, &longs;eu motum Terræ velociorem, &longs;eu tardiorem habeas motu globi proprio. Quemadmodum à pari intel­ligitur ex dictis &longs;uperiùs de projectione, & rejectione pilæ &longs;ecundum longitudinem nauis; cùm nihil &longs;it ne-ce&longs;&longs;e explicare ampliùs quemadmodum fiat adjectio, aut detractio virtutis communis comparatæ cum propria: quandò, vt iam dictum e&longs;t, &longs;imili ratione &longs;e habent pila, & globus; manus, & fi&longs;tula; nauis, & Terra; aër, & &longs;patium. Heine, quod dicitur de glo­bo projecto &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem ex iis &longs;oluitur, quæ dicta &longs;unt de projectis ex naui, aut etiam ex curru. Etenim, dum globus è fi&longs;tula exit, non tantum habet motum &longs;ecundum longitudinem fi&longs;tulæ; &longs;ed etiam &longs;ecundum horizontalem lineam; incipitque proinde ex hoc duplici mou de&longs;cribi li­nea media, &longs;ecundum quam tendere pergat, poft­quàm exiit è fi&longs;tula; adeò vt quantùm fi&longs;tula, tan­tundem ip&longs;e tendat in ortum, fitque &longs;emper è re­gione orificij fi&longs;tulæ, per quod fuit trajectus; & in­tereà tamen promoueatur vltra id orificium, & v&longs;­que ad &longs;copum tandem directè perueniat, qui ip&longs;e quoque e&longs;t intereà tantundem promotus in ortum, quantum fi&longs;tula, inque cádem &longs;ecundum Terræ &longs;u­perficiem linea perman&longs;it. Dicerem etiam de globo &longs;ur&longs;ùm directè explo&longs;o, recidentéque ad perpen­diculum: &longs;ed ratio eadem plane e&longs;t, & d fficultas ma­net &longs;oluta ex iis, quæ circa explo&longs;ionem è naui me­morata &longs;unt. Quin-etiam hoc loco videtur res e&longs;&longs;e tantò insellectu facilior, quantò per id tempus, quo globus exit è fi&longs;tula, intelligitur &longs;imùl moueri &longs;en­&longs;ibiliùs ver&longs;us ortum; &longs;icque ex motu &longs;ur&longs;ùm, & motu in orientem de&longs;cribere lineam inter verticalem, & horizontalem mediam, &longs;ecundum quam deinceps tran&longs;latus, ita &longs;ur&longs;ùm emoueatur à fi&longs;tula, vt tamen etiam in ortum tantundem, ac ip&longs;a promo ueatur, &longs;icque directè illi &longs;emper immineat, &longs;eu ad perpen­diculum &longs;it, recidatque tandem in ip&longs;am.

VI. Neque verò allata modò argumenta nulla videntur; &longs;ed illa etiam nihil concludunt, quæ ex ap­parente rerum motu, quieteve &longs;olent obijci. Vi­demus enim, inquiunt, Solem, cæteraque &longs;idera oriri, occidere, citca nos moueri; videmus & hanc ip&longs;am Terram, cui in&longs;i&longs;timus, pror&longs;ùs quie&longs;cere: an­non igitur omnia ibunt naturæ legi præpo&longs;tera, &longs;i &longs;idera quie&longs;cant, & Terra moueatur? Sed piget cram­bem à Copernicanis toties repetitam heic repetere; cùm præ&longs;ertìm con&longs;tet ex iam antè dictis, &longs;eu na­uis alia moueatur ad no&longs;tram immotam: &longs;eu no&longs;tra moueatur ad immotam aliam, motum tamen &longs;emper nobis apparere non no&longs;træ, &longs;ed alterius nauis: adeò vt, &longs;i in medio mari &longs;imus, & nihil &longs;it, ni&longs;i cælum vndique, & vndique pontus, videamur ip&longs;i nobis ip&longs;is immoti planè con&longs;i&longs;tere; quantumcúmque & &longs;ecundo vento moueamur; & ad nauim aliam an­choris firmatam feramur: quæ proinde tantum ap­parebit accedere ad nos, quantum reuerâ nos accede­mus ad ip&longs;am. Cæterùm quia nos longo v&longs;u, expe­rientiá que edocti &longs;en&longs;um, &longs;eu imaginationem mente, &longs;eu ratione enitimur corrigere, ac reip&longs;a corrigimus, & rem &longs;ecùs &longs;e habere, quàm nobis appareat, nobis per&longs;uademus; finge tamen, ni&longs;i hominem natum, educatumque in media naui, &longs;altem mediterraneum, qui nauigium nunquam viderit, & dormiens, oculi&longs;­ve clau&longs;is, ac nihil tale cogitans, in nauim tran&longs;la-tus, deducatur in medium mare, vbi, quemadmo­dum dixi, nihil &longs;it præter cælum, pontumque, & na­uis alia ad anchoram. Tum, &longs;i aperiat oculos, & naui, in qua erit, veloci&longs;&longs;imè præter aliam mota, ex illo requiras, vtri motum, vtri quietem conuenire exi&longs;timet; re&longs;pondebit haud-dubiè, nauim in qua erit, quie&longs;cere, & aliam moueri. Et iubeto, quan­tum voles, vt attendat; fieri enim po&longs;&longs;e, vt nauis, in qua erit, moueatur, immotaque &longs;it alia; iurabit &longs;e non decipi; ac tantò magis &longs;ecurus erit nauim &longs;uam quie&longs;cere, quantò ob&longs;eruabit omneis eius par­teis in eodem &longs;emper &longs;itu manere; non di&longs;cedere puppim in vnam partem, & proram in aliam; non accedere etiam ad &longs;e mutuò; non parteìs item late­raleis; non tran&longs;tra; non malos, non quicquid at­tinet ad nauim; & intereà nautas variè per foros cur&longs;itre, malos &longs;candere, &longs;entinam exhaurire, & omnia pror&longs;us peragere, vt &longs;i nauis con&longs;tituta e&longs;&longs;et, con&longs;i&longs;teretque in medio foro, mediove agro oppidi. Iam verò globus Terræ e&longs;t, in quem, qua&longs;i dor­mientes tran&longs;lati, vel potiùs in quo non cogitantes nati &longs;umus. Ex quo autem oculos aperuïmus, & præter hunc globum, contemplati &longs;umus alium, videlicet Solem, in eodem cum Terra qua&longs;i æquore, &longs;eu &longs;patio mundano; quæ&longs;itum e&longs;t vtri i&longs;torum glo­borum competeret quies, vtri motus? nos verò incunctanter pronunciauimus competere haud-du­biè quietem Terræ, & motum Soli. Admonüere Py­thagoras, Plato, Ari&longs;tarchus, antiquiores alij; itemque Copernicus, Galileus, Kepplerus, recen-tiores plures, forta&longs;&longs;is nos decipi, & quie&longs;cere So­lem, Terramque moueri: nos tamen contrà in&longs;ti­timus; ac tantò ob&longs;tinatiores facti &longs;umus, quantò magis attendentes, ob&longs;eruauimus parteis Terræ à &longs;e mutuò non di&longs;trahi; &longs;ed illum quidem montem e&longs;&longs;e &longs;emper ad boream, hanc vrbem ad au&longs;trum, illum fluuium ad ortum, hanc in&longs;ulam ad occa&longs;um; ac nos intereà &longs;upra Terram perinde di&longs;currere, ac di&longs;currimus per domum, &longs;iue ciuitatem, in qua na­ti &longs;umus: adeò vt, quema dmodum neque domus per ciuitatem, neque ciuitas per prouinciam, Ter­ramve di&longs;currit; ita ip&longs;a quoque Terra non videa­tur per &longs;patia mundi di&longs;currere. Atque ita quidem &longs;e habet ab exortu v&longs;que no&longs;tra imaginatio; neque animaduertimus, Terram e&longs;&longs;e fortè in&longs;tar nauis, fierique po&longs;&longs;e, vt ex&longs;i&longs;tentes in Terra perinde fal­lamur, ac Mediterraneus ille, dum in naui e&longs;t. Quippe quod-nam erit di&longs;crimen? aut quæ ratio di&longs;criminis? & quis modus &longs;eu veritatem, &longs;eu erro­rem interno&longs;cendi? Ac non dico quidem proptereà moueri Terram, quie&longs;cere Solem; &longs;ed quærendas dico rationes meliores, quàm quæ ex &longs;en&longs;u ip&longs;o pe­tuntur. Et ni&longs;i fui&longs;&longs;emus quidem vnquam experti vi&longs;us no&longs;tri fallaciam, excu&longs;abiles videremur, po&longs;&longs;emu&longs;que obijcere, nihil e&longs;&longs;e vi&longs;u mani­fe&longs;tius, aut certius; detractáque oculis fide nihil fieri per&longs;ua&longs;ione dignum: at quia nos experientia docuit vi&longs;um falli tantoperè, neque fidem &longs;emper adhibendam oculis e&longs;&longs;e, idque cùm de motu po­ti&longs;&longs;imùm agitur; quidnam re&longs;ponderi pote&longs;t aliud, quàm & vi&longs;um, & &longs;en&longs;us alios e&longs;&longs;e ratione corri­gendos? Si ratione porrô vi&longs;um corrigamus, quid Mediterraneo illi per&longs;uadebimus, ni&longs;i moueri nauim, in qua e&longs;t, quie&longs;cere nauim, ver&longs;us quàm accedit? Et cùm ita fecerimus, quid, pari ratione per&longs;uade­bimus aliud nobis ip&longs;is, quàm moueri Terram, cui in&longs;i&longs;timus, quie&longs;cere Solem, ver&longs;us quem mouemur?

VII. Quod dictum porrô e&longs;t de Sole, videtur &longs;imùl quoque dicendum de &longs;ideribus cæteris. Nam pari modo, &longs;i nos cum Terra ver&longs;us ortum conuerti­mur, nece&longs;&longs;e e&longs;t nobis &longs;emper, continuóque, aliæ, aliæque partes vi&longs;ibiles mundi aut cœli, vt putà Lu­na, &longs;tellæque tam errantes, quàm inerrantes ver&longs;us ortum retegantur, totidemque intereà ver&longs;us oc­ca&longs;um occultentur; & quæ exortæ fuerint, appa­reant continuò ad meridianum a&longs;cendere, præter­gredique, & in occa&longs;um de&longs;cendere, ac &longs;ub Terram quoque, &longs;eu infra horizontem pergere, donec vna reuolutione intra horas viginti quatuor ab&longs;oluta, appareant rur&longs;ùs exoriri, a&longs;cendere, &c. Cur non id verò potiùs appareat ex conuer&longs;ione no&longs;tri oculi ad parteis cæli orientaliores, quàm ex conuer&longs;ione tot, tantarumque partium ver&longs;us oculum: quemadmodum nobis eleuatio poli apparet, non toto cælo conuer­&longs;o in meridiem; &longs;ed oculo &longs;olo promoto in boream? Nam in hac quidem ciuitate polus boreus attolli­tur &longs;olum gradibus quadraginta tribus cum &longs;emi&longs;&longs;e; & vbi tamen immoto cælo ad ciuitatem v&longs;que ve­&longs;tram iter in&longs;tituimus, ita paulatìm parteis inferio­res, inferiore&longs;que, &longs;ub ip&longs;o polo detegimus, vt de-nique i&longs;teic polus attollatur gradibus proximè qua­draginta nouem. Dicent non totam Terram in bo­ream, &longs;ed nos duntaxat progredi; verùm id adfer­tur &longs;olùm in exemplum, vt o&longs;tendam, &longs;eu oculus &longs;o­lus, &longs;eu oculus vnà cum Terra progrediatur ver&longs;us ortum, po&longs;&longs;e &longs;idera videri attolli; neque, vt hoc appareat, e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, conuerti ip&longs;a ver&longs;us oc­ca&longs;um. Addo, &longs;i iudicant facilius moueri &longs;olum oculum, quàm totam Terram in boream; cur non facilius quoque iudicent moueri &longs;olam Terram in ortum, quàm &longs;idera omnia, machinamque cælorum vniuer&longs;am moueri in occa&longs;um? Non definio &longs;anè vtrum fiat: &longs;ed cùm, quod &longs;pectat ad oculum, po&longs;­&longs;it vtrumque æquè præ&longs;tari; innuo &longs;olùm e&longs;&longs;e ra­tione agendum, vt mens in eam partem propendeat, quam ratio fecerit veri&longs;imiliorem. Hoc verò po&longs;ito, cùm ratione &longs;uadente &longs;it vero&longs;imilius moueri nauim ver&longs;us portum, quàm portum, ac naueis, & domos, terra&longs;que attiguas moueri ver&longs;us ip&longs;am nauim; & &longs;pectante aliquo ex edita turri totam ciuitatem circumpo&longs;itam, probabilius &longs;it hominem in fa&longs;ti­gium turris emergere, &longs;e&longs;eque in omnem circum partem conuertere, quàm ciuitatem totam deprimi, ac circa ip&longs;um conuerti; & oratore pro &longs;ugge&longs;tu perorante, con&longs;entaneum magis &longs;it ip&longs;ius vultum ad omneis circùm auditorij parteis ex ordine dirigi, quàm totum auditorium circa vultum immobilem, atque id genus &longs;imilia: Cur non ratione eadem &longs;ua­dente fiat vero&longs;imilius, probabilius, magis con&longs;en­taneum moueri Terram ver&longs;us ortum, ac totam mundi machinam, &longs;ideraque omnia &longs;alutare ex or­dine; quàm tantam illam machinam, totque, & tanta &longs;idera circum ip&longs;am ire, eamque &longs;alutare? Profectò nauis e&longs;t aliqua &longs;en&longs;ibilis portio, &longs;iue po­tiùs e&longs;t alicuius &longs;en&longs;ibilis magnitudinis re&longs;pectu portus, totiu&longs;que oppo&longs;itæ oræ; homo re&longs;pectu ci­uitatis, vultus re&longs;pectu auditorij: Terra verò com­parata ad tantæ illius machinæ amplitudinem, non modò punctum e&longs;t, &longs;ed etiam, &longs;i quid fingi pote&longs;t in&longs;en&longs;ibilius, ac minus puncto. Quanquam res po&longs;­&longs;et fortè videri vtcùmque tolerabilis, &longs;i tota illa ma­china vnico, ac &longs;implici motu circumferretur ver­&longs;us occa&longs;um; &longs;ed cùm aliunde tot Planetæ circum­ferantur quoque ver&longs;us ortum; quid potuit fieri ab&longs;urdius, quàm fingi &longs;upra Planetas, &longs;upraque omneis &longs;tellas fixas, ac &longs;phæras etiam cry&longs;tallinas, va&longs;ti&longs;&longs;imam &longs;phæram Primi mobilis, quæ aduer&longs;us infe­riores nitenteis in ortum &longs;uis ac lentis motibus, con­tranitatur ip&longs;a, & ver&longs;us occa&longs;um incredibili ce­leritate omneis abripiat? An pote&longs;t e&longs;&longs;e quidpiam violentius; & cogitari tamen e&longs;&longs;e in rerum natura perpetuum? An e&longs;&longs;e quidpiam amfractuo&longs;ius; & at­tribui tamen naturæ, quæ quò tendit, procedit &longs;em­per per breui&longs;&longs;imam, & complanati&longs;&longs;imam viam? Terrâ profecto in ortum conuer&longs;â, quo compen­dio&longs;iùs nihil e&longs;t, &longs;ui, lentique in ortum motus re­linquentur ip&longs;is Planetis; & qui tam ip&longs;is, quam &longs;tel­lis fixis ver&longs;us occa&longs;um ine&longs;&longs;e apparet, ex vnica Ter­ræ in ortum conuer&longs;ione apparebit; adeò vt hæc &longs;ola, &longs;implexque conuer&longs;io æquialeat illi primo mo-bili; intereáque rapiditate, violentia, intricatione il­la tanta liberet orbeis inferiores. Quanquam aliunde &longs;olidi orbes, qui in&longs;itos &longs;ibi Planetas deuehentes, debuerunt e&longs;&longs;e contigui, vt inferiores abripi à &longs;u­perioribus po&longs;&longs;ent, nulli planè &longs;unt; vt vel explorati motus Veneris, & Mercurij &longs;upra, ac infra Solem, & Cometarum traiectiones per &longs;patia illa &longs;atis con­uincunt. Quare nec motus ille raptus pote&longs;t iam ampliùs peragi; quandò Planetarum quidem glo­bos per libera, fluxáque &longs;patia abripi non po&longs;&longs;e e&longs;t &longs;atis per&longs;picuum; & retentis etiam &longs;olidis &longs;phæris, manife&longs;tum e&longs;t, &longs;i &longs;uperficies inferiorum convexæ, & &longs;uperiorum concauæ politi&longs;&longs;imæ fuerint (vt nece&longs;­&longs;ariò, & vulgò cen&longs;ent) non po&longs;&longs;e planè inferiores à &longs;uperioribus abripi, quippe de&longs;tituræ an&longs;is, qui­bus in orbem impellantur, motumque accipiant; ac po&longs;&longs;e ad &longs;ummum impul&longs;ionem pror&longs;ùm, &longs;eu in rectum accipere, qualis profectò non admittetur. Noto intereà propter Cometas; cùm præter pro­prias trajectiones, quæ &longs;unt nunc in boream, nunc in au&longs;trum, nunc aliò; appareant etiam conuer&longs;ione diurna ab ortu in occa&longs;um ferri; quid vero&longs;imilius cogitari po&longs;&longs;it, quàm moueri illos motu vnico, &longs;eu trajectione propria; circumductionem verò illam in occa&longs;um e&longs;&longs;e duntaxat apparentem, ex conuer&longs;ione Terræ diurna in ortum? Hæc &longs;anè conuer&longs;io eiu&longs;­modi e&longs;t, vt quicquid &longs;ur&longs;ùm, vltrave Terram, ac per mundana &longs;patia &longs;eu e&longs;t, &longs;eu na&longs;citur, &longs;eu tran&longs;it, a&longs;&longs;ingat illi, vt & apparet, conuer&longs;ionem ver&longs;us oc­ca&longs;um. Ni&longs;i verò id non videtur e&longs;&longs;e captui accom-modatius, quàm raptum primi mobilis ad aërem v&longs;que nobis vicinum extendere, vt &longs;eu Cometa, &longs;eu quid aliud in eo fuerit, ver&longs;us occa&longs;um abripi po&longs;&longs;it? Stupendum profectò, punctulum hoc &longs;olum immotum con&longs;tare: & tantam circùm machinam ro­tatione intereà illa incredibiliter celeri inde&longs;inen­ter circumductam! Quare neque e&longs;t, cur Coperni­canis vt ab&longs;urdum obijciant, fore vt nos in parte quadam &longs;uperficiei terrenæ ex&longs;i&longs;tentes tanta mo­ueamur celeritate, vt vix globus bombardicus cele­ritatem tantam a&longs;&longs;equatur: &longs;iquidem retorquebi­tur, quàm videatur e&longs;&longs;e incomparabiliter ab&longs;urdius eiu&longs;dem circumductionis celeritatem transferre in partem &longs;uperficiei &longs;phæræ Lunæ, Solis, Firmamen­ti, Primi mobilis? Nam nece&longs;&longs;e e&longs;t quidem in vno horæ &longs;ecundo, &longs;eu in inter&longs;titio, quod e&longs;t ab vna me­diocri pul&longs;atione arteriæ ad aliam, punctum terrenæ &longs;uperficiei percurrere &longs;ub Aequatore, vbi motus e&longs;t rapidi&longs;&longs;imus, orgyias, &longs;eu toi&longs;as circiter ducentas; & à nobis, ver&longs;us dimidium latitudinis borealis ex­&longs;i&longs;tentibus, circiter centum; at cùm vel ip&longs;ius Fir­mamenti ambitus iuxta communem &longs;ententiam &longs;it major Terræ ambitu plu&longs;quàm quinquagies millies, nece&longs;&longs;e e&longs;t in vno horæ &longs;ecundo punctum ambitus Firmamenti percurrere quinquagies millies tantun­dem orgyiarum. Itaque dum vnum ab&longs;urdum de­uitant, incidunt in aliud, quod &longs;it quinquagies mil­lies ab&longs;urdius. Quantùm putas verò occurret ad­augenda ab&longs;urditas, cùm acceptum fuerit punctum in ambitu Primi mobilis, ac interpo&longs;ito pre&longs;ertìm vno, alterove cry&longs;tallino cælo? Et obijciant præ­tereà parteis Terræ præ tanta illa vertigine di&longs;tra­ctum iri: quàm erit magis di&longs;tractio timenda par­tibus Primi mobilis, vt abreptis vertigine incom­parabiliter rapidiore? Tamet&longs;i ip&longs;is partibus Terræ nihil &longs;ube&longs;t periculi, quæ, quòd cohæreant omnes inter &longs;e, motúque &longs;emper naturali, æquabilique fe­rantur, perinde &longs;e habent, ac &longs;i quie&longs;cerent; &longs;olu&longs;­que foret ca&longs;us timendus, &longs;i Terra impingeretur in corpus ob&longs;i&longs;tens, aut aliàs quiete repentina con&longs;i­&longs;teret; quod magis tamen timendum non e&longs;t, quàm ne &longs;ecundum communem &longs;ententiam Mundus impin­gatur, aut repentè conquie&longs;cat. Quo loco id vi­detur e&longs;&longs;e con&longs;ideratione dignum, &longs;i Terra fui&longs;&longs;et &longs;uápte naturâ ad quie&longs;cendum in&longs;tituta, &longs;ortituram hand-dubiè fui&longs;&longs;e aut pyramidalem, aut cubicam formam, non, vt habet, orbicularem; cuius cau&longs;à vti ad motum e&longs;t comparati&longs;&longs;ima, ita videtur peni­tùs moueri &longs;uapte naturâ. Neque obijcias Solem quoque, imô etiam Firmamentum, atque adeò Mun­dum &longs;ecundum Copernicanos orbicularis e&longs;&longs;e fi­guræ nam & Soli ip&longs;i in centro circumvolutionem non negant, quæ eadem po&longs;&longs;it conuenire Firmamen­ti &longs;ideribus, circa proprios nempe axeis reuolutis, vnde e&longs;&longs;e &longs;cintillatio à plæri&longs;que putatur; & quod ad ip&longs;am Firmamenti, &longs;eu Mundi conuexitatem attinet, &longs;it ne orbicularis an non; id neque ad illorum hy­pothe&longs;in nece&longs;&longs;arium e&longs;t, neque pote&longs;t humanæ menti innote&longs;cere vllâ conjecturâ

VIII. Obiter verò, ne id moretur, quòd circulari motui ob&longs;tare videatur Terræ grauitas, cuius propri­um &longs;it id corpus, cui ine&longs;t, deor&longs;ùm rectà pellere; ideò &longs;ciendum e&longs;t grauitatem affectionem e&longs;&longs;e non totius Terræ, &longs;ed partium ip&longs;ius, donec ab ip&longs;a auel­luntur. Declarata penè res manet ex iis, quæ dixi &longs;uperiore Epi&longs;tola, cùm de corporum terrenorum attractione ab ip&longs;a Terra. Nam globus quidem ip&longs;e Terræ &longs;ecundum &longs;e totum &longs;pectatùs nullo indiget motu recto, quo &longs;e in locum &longs;uum recipiat, è quo nunquàm egreditur; indigent verò eius partes, vt &longs;e in p&longs;um globum recipiant, à quo contingit illas inter dum emoüeri, ac &longs;eparari. Quamobrem nihil fuit nece&longs;&longs;e indere toti ip&longs;i globo grauitatem, &longs;eu vìm, impetumque, quo rectà ferretur in locum, ex­tra quem con&longs;titutus foret; &longs;ed &longs;atis fuit inderevim, qua contineret &longs;uas parteis, ea&longs;demque retraheret, &longs;i contingeret eas diuelli. Scilicet motus i&longs;te rectus, quem grauitatis dicimus, vnitiuus e&longs;t, vt &longs;ic dicam, & congregatiuus omnium Terræ partium; indició­que e&longs;t, quòd tam ex parte no&longs;tri, quàm ex parte antipodum, & vndequáque in idem con&longs;piret; &longs;ed cùm &longs;it congregatiuus partium relatarum in ip&longs;um globum, non e&longs;t tamen congregatiuus ip&longs;ius globi cum re alia, vt &longs;i Terra e&longs;&longs;et cum Luna, orbibu&longs;ve aliis mundi congreganda. Neque dici pote&longs;t gra­uitatem, &longs;eu vim ad hunc motum, conce&longs;&longs;am e&longs;&longs;e toti Terræ, vt vel &longs;e recipiat in locum mundi infimum, vel recepta, &longs;e in illo contineat. Siquidem in mundo ni­hil infimum, aut &longs;upremum e&longs;t, ni&longs;i comparatè ad &longs;itum animalis, ac poti&longs;&longs;imùm hominis, cuius vna e&longs;t pars quæ dicitur &longs;uprema, videlicet caput, alia, quæ in­fima, videlicet pedes; eo modo, quo non e&longs;t etiam in mundo aliquid dextrum, aut &longs;ini&longs;trum, &longs;ed com­paratè duntaxat ad &longs;itum eiu&longs;dem animalis, cuius partes dextra, ac &longs;ini&longs;tra &longs;unt propriæ. Ex quo fit, vt quemadmodum pars mundi oriens tibi dextra non dicitur, ni&longs;i quatenùs partem dextram ad ip&longs;um con­uertis; cùm &longs;i conuerteris &longs;ini&longs;tram, &longs;ini&longs;tra ex&longs;ti­tura &longs;it; ita pars mundi verticalis non dicatur e&longs;&longs;e &longs;u­prema, ni&longs;i quatenùs partem tui &longs;upremam ip&longs;i ob­uer&longs;am habes; cùm &longs;i ad antipodas tran&longs;iens obuer­teris infimam, eadem &longs;it infima futura. Dices in&longs;i­mum accipiendum non e&longs;&longs;e in mundi extremo, &longs;ed &longs;olùm in centro, &longs;eu in medio, quod idem &longs;it cen­trum, &longs;eu medium Telluris. At primùm, licet con­cedatur habere mundum centrum, &longs;eu medium; non &longs;equitur nihilominùs po&longs;&longs;e illud infimum dici; vt neque licet vnbilicus &longs;it media in homine pars, di­ci proptereà infima pote&longs;t Et &longs;anè, quod opponi­tur medio, non &longs;upremum e&longs;t, &longs;ed extremum, &longs;unt­que &longs;upremum, & infimum oppo&longs;itæ partes in eo­dem extremo; etiam in ip&longs;a Terra; cuius locum me­dium non alia ratione infimum habemus, quam vt ip&longs;am (&longs;ic loqui liceat) infimitatem bipartiamur, qua nos antipodibus, antipodes nobis infimi videntur. Deinde, ecquis dicere valeat, an, & qualis &longs;it pars mun­di extrema, ac proindean, & vbi &longs;it illius centrum, &longs;eu medium; præ&longs;ertìm verò cùm videamus non abs ratione controuerti, moueantur-ne fixæ circa Ter­ram, an-non; & &longs;int-ne omnes in eadem &longs;uperficie, vel potiùs (in&longs;tar planetarum, qui in eadem e&longs;&longs;e ap­parent, neque tamen &longs;unt) longiùs, & remotiùs in immen&longs;um di&longs;per&longs;æ? Nimirúm ex quo tanta e&longs;t di­&longs;tantia, vt vi&longs;us no&longs;ter di&longs;cernere intercepta &longs;patia non po&longs;&longs;it, apparent ip&longs;i omnia eiu&longs;dem e&longs;&longs;e di&longs;tan­tiæ, omnia in eadem circumferentia, cuius ip&longs;e cen­trum &longs;it, vbi &longs;e conuertens ea circum&longs;pectârit: adeò vt, &longs;iue in Luna, &longs;iue in Sole, &longs;iue in quacumque parte immen&longs;i huius &longs;patij te con&longs;titutum e&longs;&longs;e fingas, perinde &longs;is judicaturus & Mundum e&longs;&longs;e &longs;phæricum, & ex&longs;i&longs;tere te in centro eius circumferentiæ, in qua & omnia &longs;idera, & quæcumque demùm procùl vi­deris, imaginére con&longs;tituta. Dignum e&longs;t certè admi­ratione ip&longs;os Planetas, ex quibus &longs;olis, vt nobis vi­cinioribus, conjecturam quandam licet capere, ad­mitti à non-nemine habere motus excentricos, &longs;eu quorum centrum alibi, quàm in centro Telluris &longs;it; & Terræ tamen centrum id vulgò haberi, circa quod globorum cæle&longs;tium circumductiones peragantur? Heinc proinde dico ne&longs;ciri à nobis, an dum terrena corpora, vbi &longs;emota fuerint, referuntur in ip&longs;am Terram, ferantur &longs;imùl in centrum Mundi; & quamuis forta&longs;&longs;è ferantur, e&longs;&longs;e id tamen ex acci­denti; vti e&longs;t etiam ex accidenti, quod in centrum Terræ ip&longs;ius ferantur, in quo, tanquam in mero puncto neque recipi, neque quietem a&longs;&longs;equi va­leant. Scilicet tendunt per &longs;e in Terram, veluti in totum, ac principium &longs;uum, ip&longs;amque a&longs;&longs;equutæ ita conquie&longs;cunt, vt peruenire pr&ecedil;terà ad v&longs;que cen­trum non magis curent, quàm infans, vbi &longs;e recepit in &longs;uæ nutricis gremium, petere prætereà eius inte­ranea. Ex accidenti verò e&longs;t, quòd dirigantur &longs;i­mùl in centrum, quatenus tendentes in Terram per breui&longs;&longs;imam lineam, contingit hanc lineam, &longs;i pro­ducta intelligatur, tran&longs;ire per centrum; vti ex acci­denti e&longs;t, quòd dum ego heinc contendo Pari&longs;ios, Caletum ver&longs;us dirigar, de quo tamen non cogito, quatenùs eadem via e&longs;t, quæ continüata perducit Caletum. Non repeto porrô quæ &longs;unt circa attra­ctionem deducta; elicio &longs;olum grauitatem, quæ e&longs;t in ip&longs;is partibus Terræ, terreni&longs;ve corporibus, non tam e&longs;&longs;e vim in&longs;itam, quàm ex attractu Terræ im­pre&longs;&longs;am; idque po&longs;&longs;e intelligi adjuncto exemplo ip­&longs;ius magnetis. Accipito enim, & contineto manu la­minulam ferri paucarum vnciarum. Si &longs;upponatur deinde manui magnes aliquis robu&longs;ti&longs;&longs;imus, expe­riere pondus non iam vnciarum, &longs;ed librarum aliquot e&longs;&longs;e. Et quia fatebere hoc pondus non tam e&longs;&longs;e in&longs;i­rum ferro, quàm impre&longs;&longs;um ex attractione magne­tis manui &longs;uppo&longs;iti; idcircô vbi agitur de pondere &longs;eu grauitate lapidis, alteriu&longs;ve corporis terreni, in­telligi pote&longs;t ea grauitas non tam conuenire huiu&longs;­modi corpori ex &longs;e, quàm ex attractione &longs;uppo&longs;itæ Terræ. Quippe & finge quoties ferrum manu &longs;u­&longs;tenta&longs;ti fui&longs;&longs;e magnetem &longs;uppo&longs;itum, quod &longs;uppo­&longs;itum tamen ignorares, crederes omninô eiu&longs;modi pondus e&longs;&longs;e in&longs;itum ip&longs;i ferro, quod e&longs;&longs;et tamen at­tractitium: quid ni igitur idem po&longs;&longs;is de lapide credere, quòd illum nunquam &longs;u&longs;tentâtis &longs;ine Terra &longs;uppo&longs;ita, quam ne&longs;cieris e&longs;&longs;e magnetem ingentem? Vt hoc obiter heic attingam; dum vides maiorem grauitatem, &longs;iue attractionem imprimi &longs;erro à ma­gnete, quàm ab ip&longs;a Terra (à qua etiam magnes, dum &longs;u&longs;penditur, ferrum abducit) non id videtur e&longs;&longs;e aliunde, quàm ex eo, quòd virtus attractrix e&longs;t in magnete collectior, atque adeò inten&longs;ior pro mo­dulo corporis, quàm in ip&longs;o corpore Terræ, in quo exten&longs;ior e&longs;t, neque in &longs;ingulis partibus, &longs;ed in to­to &longs;olùm explicatur quanta e&longs;t tota; co modo, quo &longs;i linguam grano &longs;alis admoueas, id ip&longs;am poten­tius a&longs;&longs;iciet, quàm occanus; non quod totus ocea­nus &longs;al&longs;edinis amplius non habeat, &longs;ed quòd &longs;al­&longs;edo in oceano diffa&longs;ior &longs;it, neque, quà linguam ad­moues, adeò collecta, & explicita, ac in grano vnico &longs;alis. Magnetem, & ferrum vt mittam, cùm grauitas lapidis in Terram cadentis intendatur, & ex nouorum graduum acce&longs;&longs;ione maior euadat; ac i&longs;ta inten&longs;io, &longs;eu graduum acce&longs;&longs;io non videatur aliun­de e&longs;&longs;e, quàm ex ip&longs;a Terræ attractione (adjuncta modo expo&longs;ito impal&longs;ione aëris) ecquid nam pro­babilius e&longs;t, quàm gradum grauitatis primum, la­pidique nondum moto conuenientem, ex eadem e&longs;&longs;e attractione? Eadem &longs;anè e&longs;t grauitatis &longs;pecies, neque qualitas vlla meliùs, quàm à congenea intenditur. An interim forte hærebis, quòd de leuitate grauita­ti oppo&longs;ita, nonnulli&longs;que corporibus conueniente nihil intermi&longs;ceam? Sed facio nempe, quòd leuitas nihil aliud &longs;it quàm grauitas minor; &longs;icque hæ duæ &longs;int quallitates, &longs;eu proprietates corporum non ab­&longs;olutæ, &longs;ed re&longs;pectiuæ; quatenùs nempe vnum cor-pus dicitur graue re&longs;pectu leuioris, & leue re&longs;pectu grauioris, &longs;icque leue e&longs;t, quod e&longs;t minùs graue, & graue, quod e&longs;t minùs leue. Vt exemplo dicam, comparentur lapis, aqua, oleum, aër, ignis, quæ terrena e&longs;&longs;e corpora priùs diximus. Ob&longs;eruabis aquam &longs;upra Terræ &longs;uperficiem, vt in lacu, fo&longs;&longs;a, aut, &longs;i velis, intra lebetem planè quie&longs;cere: verùm &longs;i la­pis immittatur, is ad imum ita de&longs;cendet, vt aqua cedens locum, a&longs;cendat. Sic oleum in eodem va­&longs;e optimè quie&longs;cet: &longs;ed infundatur aqua, ea petet fundum, & oleum &longs;ummum. In eodem va&longs;e non &longs;it liquor, quie&longs;cet in illo optimè aër: &longs;ubeat oleum; id deor&longs;ùm tendet, & aër &longs;ur&longs;ùm. Denique ignis &longs;uápte naturâ ip&longs;i Terræ incumberet; at quia immi­net, circum&longs;tatque aër; ideò is viciniam Terræ appe­tit, & cogitur ignis ex Terra abire. Ita corpora i&longs;ta omnia dicentur grauia, & leuia comparatè, &longs;eu re&longs;­pectiuè; & lapis quidem graui&longs;&longs;imus, quia maximè omnium attrahitur; &longs;iue minimè omnium leuis, quia minimùm abducitur: aqua verò, quæ re&longs;pectu la­pidis leuis e&longs;t, grauis erit re&longs;pectu olei; & oleum le­ue re&longs;pectu aquæ, erit graue re&longs;pectu aëris; & aër le­uis re&longs;pectu olei, grauis erit re&longs;pectu ignis: ignis po&longs;tremò omnium leui&longs;&longs;imus cen&longs;ebitur, quia ma­ximè omnium attollitur; &longs;iue omnium minimè gra­uis, quia ex omnibus, quæ attrahuntur à Terra, trahitur ip&longs;e minimùm. Heinc quia difficultas e&longs;t de &longs;olo igne; non e&longs;t, cur dum &longs;ur&longs;ùm contendit, exi­&longs;times illum &longs;uam, vt vulgò dicunt, quærere &longs;phæ­ram (ad quam non ignis ex omnibus &longs;iluis perue-nire vnquam potis &longs;it) quippe &longs;ur&longs;ùm non tam vi propria, quàm ab aëre impul&longs;us contendit. Ni&longs;i forta&longs;&longs;is vbio leum in fundo maris fuerit, dicasillud &longs;ur&longs;ùm conniti, vt quærat &longs;phæram oleagineam, quæ &longs;it &longs;upra aquam; potiù&longs;quàm ab aqua &longs;ur­&longs;ùm adigi, &longs;eu à vicinia Terræ expelli, à qua &longs;anè non emergeret, ni&longs;i aqua &longs;ubterueniret? Aut ni&longs;i in le­betem aqua &longs;emi plenum, & in vertice montis edi­ti&longs;&longs;imi con&longs;titutum lapillos inijciens, dicas aquam a&longs;cendere, vt &longs;ur&longs;ùm inueniat &longs;phæram aqueam, potiù&longs;quàm à lapide abigi, propellique à lebetis fundo? Aut ni&longs;i, cùm ignis inuolat in pabulum &longs;uppo&longs;itum, dicas illum in &longs;uam de&longs;cendere &longs;phæ­ram, &longs;imiliterque aerem in &longs;uam, quoties puteus effoditur, tubulu&longs;ve vacuus in Terram defigitur per tran&longs;uer&longs;am aquam? Aut ni&longs;i potiùs ip&longs;e aër non tam naturaliter &longs;upra Terram, quàm &longs;upra aquam requie&longs;cit; puta&longs;que &longs;phæram aëris ita e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a­riò &longs;upra aquam, vt in tot i&longs;tis regionibus, in qui­bus &longs;upra aquam non e&longs;t, cum violentia detinea­tur? Sed &longs;i probari tibi requiras, quomodò ignis pellatur &longs;ur&longs;ùm ab aëre; con&longs;idera vt ignis in cami­no non ardeat, &longs;i tam ianuas, quam fene&longs;tras omneis ita perfectè occlu&longs;eris, vt ne per minimam quidem rimulam &longs;ubingredi aër in cameram po&longs;&longs;it. Nempe ni&longs;i aër &longs;it, qui &longs;uccedat in locum illius, qui ignem &longs;ur&longs;ùm abigit, nulla fiet (vnde & ignis extinguetur) abactio; fiet autem vbi libertate ingrediendi aëri ex­terno facta, aër interior habebit ponè alium, qui &longs;i­bi ignem in&longs;equenti &longs;uccedat, & cameram compleat; Permirumque e&longs;t, &longs;i cubiculum &longs;it contiguum, quod o&longs;tiolo, rimuli&longs;ve cum camera communicet, & clau&longs;is fene&longs;tris caminum &longs;olùm apertum habeat, &longs;uccedere aërem ex illo in camerm, dum alius in­tereà &longs;upernè, atque deforis in ip&longs;ius cubiculi cami­num inducitur, cuius ductus &longs;i &longs;it angu&longs;tior, & &longs;ub­jectus ignis igne camera inualidior, aër de&longs;cendens fumum repellet, cubiculumque fumo complebit. Clarum e&longs;t aliunde vt per hiemen &longs;edenti ad ignem pedes antror&longs;um incale&longs;cant, ad calcem verò refri­gerentur; impetente &longs;cilicet calcem ip&longs;o aere frigido, qui extrin&longs;ecus ad ignem contendit. Con&longs;idera etiam quemadmodum ignis vehementius ardeat, &longs;i­ligna, aut carbones crate ferrea &longs;u&longs;tententur, quàm &longs;i focario lapidi, cineribu&longs;ve in&longs;i&longs;tant: quia videlicet pote&longs;t aër &longs;e&longs;e meliûs &longs;upponere, & inter abigendum &longs;ur&longs;ùm ignem, ligna, carbone&longs;ve perflare: vnde & Chymicorum fornax, quàm flatuo&longs;am vocant, non aliis eget follibus, quàm aëre &longs;ubter appellente, & &longs;uperex&longs;tanteis carbones validi&longs;&longs;imo flatu ventilante. Atque ex his denique dico, e&longs;&longs;e quidem in Terra motus rectos &longs;ur&longs;ùm, & deor&longs;ùm; &longs;ed illos e&longs;&longs;e par­tium proprios (vt &longs;unt etiam propriæ grauitas, & uitas) non verò proprios totius Terræ, ip&longs;ique po­tiùs tam grauitatis, quàm leuitatis experti, &longs;phæ­ricáque fotmâ tornatæ, circularem motum aut com­petere, aut non repugnare. Rem declararem exem­plo nauis, in qua qui a&longs;cendunt, ex&longs;cenduntque, & quæ attolluntur, deprimunturque omnia non ob­&longs;tant, quò minùs nauis &longs;uum cur&longs;um eat; verum res e&longs;t iam &longs;atis inculcata, pæ&longs;tat que vt à pari intelliga­tur in Luna, aut quouis alio Mundano globo, in quo centrum &longs;it, & extremum, & in quo partes re­ctà moueri ab&longs;que impedimento circulatis, ac ge­neralis motus po&longs;&longs;int. Nemo certè neget in Luna e&longs;&longs;e vim continentem partium, atque adeò ip&longs;a, um met, &longs;i &longs;ejungantur, retrahentem &longs;it que ad­mitti po&longs;&longs;e in partibus Lunæ grauitatem, & leui­tatem, ac motus &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùmque, ab&longs;que eo, quòd Luna &longs;ecundum &longs;e totam &longs;it grauis, aut leuis, & recto feratur, non circulari motu. Quæ&longs;o porrô, &longs;i nihil Lunam æthere &longs;olo circum datam mou in orbem repugnat; quid repugnare po&longs;&longs;it, quò mi­nùs ip&longs;a quoque Terra in orbem feratur, quam præ­ter ætherem (aut &longs;i velis, ip&longs;um aërem) nihil cir­cumambit? An-non, &longs;i ingens globus plumbeus, vbi fuerit funi prælongo appen&longs;us, nullo negotio moueri pote&longs;t, quòd vis illum de or &longs;ùm ferens &longs;it á fune edomita, ac velutinulla; poterit ip&longs;e globus Telluris moueri longè faciliùs, nulla inex&longs;i&longs;tente vi, quæ ip&longs;um aliquorsùm ferat? Quòd &longs;i putes ip&longs;um à centro teneri; finge Intelligentiam &longs;ubuexi&longs;&longs;e illum à centro, & congruo fune &longs;u&longs;pendi&longs;&longs;e; an non tunc &longs;altem fune edomante illius in centrum propendentiam, foret motu facillimus, &longs;i modo quie&longs;&longs;et, qui extra ip&longs;um con&longs;i&longs;tens impellere po&longs;&longs;et à Ec­quam verò pote&longs;t majorem habere ad motum re&longs;i­&longs;tentiam, &longs;i in centro fuerit &longs;u&longs;pen&longs;a per &longs;e, quàm &longs;i extra centrum &longs;u&longs;pendatur ab alio? An centro, quod merum e&longs;t punctum, quòd que vt maguitudine, &longs;ic omni agendi vi caret, &longs;ube&longs;&longs;e pote&longs;t vnde re­uinciat, cohibeat que molem hanc tantam? Et non­ne iure Archimedes depopo&longs;cit &longs;olùm extra Ter­ram locum, in quo po&longs;&longs;et &longs;e &longs;i&longs;tere, ratus &longs;e ex eo moturum Terram? Quanquam, vt præmonui, i&longs;ta obiter.

IX. Multa &longs;unt prætereà, quæ obijci &longs;olent ex apparente ip&longs;ius Solis, Planetarumque aliorum mo­tu per Zodiacum, &longs;iue &longs;ub Zodiaco, vt impugnetur annuus, quo moueri Terram per Zodiacum Co­pernicani a&longs;&longs;euerant. Atque hoc quidem loco ex­plidum forer illud ip&longs;orum Sy&longs;tema, quo præ­cipuarum Mundi partium, ac in iis Telluris &longs;itus con­tinetur. Verumtamen habes tu i&longs;teic Philolaüm rediui­um, qui illud nupernon modoexpo&longs;uit, &longs;ed quantùm etiam fieri pote&longs;t, geometrico more probauit. Quare & mihi &longs;u&longs;&longs;it illa hoc loco attingere, quæ ad o&longs;tendendum argumenti propo&longs;iti imbecillitatem conducunt. Primum igitur &longs;upponendum iuxta il­lorum &longs;ententiam e&longs;t, e&longs;&longs;e, aut appatere Mun­dum &longs;phæricæ &longs;iguræ; Solem e&longs;&longs;e in eius centro, ex cóque non digredi: Fixas, vt vocant, &longs;tellas e&longs;&longs;e in eiu&longs;dem circumferentia, con&longs;taréque etiam im­motas. In &longs;patiointermedio e&longs;&longs;e, ac moueri Plane­tas, & co quidem ordine, vt proximè circa So­lem vertatur Mercurij &longs;idus intra men&longs;eis circiter treis; &longs;uccedat Venus, quæ intra nouem; tertio loco &longs;it Tellus, quæ intra duodecim, &longs;iue annum vnum; &longs;equatur Mars, qui intra annos proximè duos; tum Iupiter; qui intra duodecim; ac po&longs;tremò Sa-

turnus, qui intra triginta. Cùmque circulus à Ter­ra de&longs;criptus &longs;atis amplo inter&longs;titio heinc à circulo Veneris, heinc à circulo Martis di&longs;tet; idcircô in hoc inter&longs;titio &longs;patium accipi, magnum orbem di­ctum, in quo circulus qua&longs;i in&longs;ertus concipiatur, cuius Terra centrum &longs;it, & &longs;ecundum cuius ambi­tum Luna Terræ circumducatur men&longs;truo tempore; dum intereà vna cum Terra circumducitur Soli in­tra annum. Et cum etiam circulus Iouis &longs;atis am­plo interuallo heinc à Martis, heinc à Saturni cir­culis di&longs;tet; ideò concipi in hoc interuallo circellos quatuor, &longs;ecundum quos, & circa Iouem, vt circa &longs;uum centrum, ferantur quatuor qua&longs;i Lunæ, &longs;iue &longs;telllulæ, &longs;idera Medicea dictæ, &longs;uis quæque perio­dis; dum intereà vnà cum Ioue conficiunt circa So­lem periodum duodecim annorum. Atque id qui­dem, ne memorem duas veluti Lunulas, &longs;iue an&longs;u­las, quæ Saturni formam exhibent oblongam, qua&longs;que &longs;ejungi ab eo, vt &longs;uas à Ioue Lunulas, nondum planè con&longs;tat. Secundò, eam debere Mun­di amplitudinem concipi, vt quod &longs;patium e&longs;t à Saturno v&longs;que ad Fixas, &longs;it penè immen&longs;um; tantum &longs;cilicet, vt complexus omnium Planetatum cum So­le in medio, &longs;i in orbem formatum concipias, pun­ctum penè &longs;it re&longs;pectu illius, appariturus nempe ex Fixis qua&longs;i vna aliqua &longs;tella; veluti complexus quatuor Lunularum, &longs;eu Planetularum Iouialium cum &longs;oue in medio, pro vna &longs;tella heinc reputatur. Saltem complexus Telluris per circulum annuum tran&longs;latæ cum comprehen&longs;is. Venere, Mercurio, ac Sole in medio, &longs;i formatum &longs;imiliter in orbem, &longs;cu globum concipias, concipiendus tantulus e&longs;t, habita ratione di&longs;tantiæ Eixarum, vt &longs;pectatus ex ip&longs;is &longs;ixis appariturus fit qua&longs;i punctum, &longs;eu qua&longs;i minima paruularum &longs;tellarum. Id &longs;anè valdè para­doxum, cùm &longs;emidiameter huius orbis (quem Ma­gnum iam A&longs;tronomi vocant) &longs;eu di&longs;tantia quæ e&longs;t a Sole ad Terram, admittatur vulgò continere Terræ &longs;emìdiametros propemodum mille, & ducen­tas. Sod con&longs;idera primùm communem &longs;ententiam non diffiteri quin &longs;altem Terra, quantacumque no­bis appareat, &longs;it veluti punctum, comparata ad firmamentum, &longs;eu cælum &longs;tellatum, quod Tycho di&longs;tare à Terra admittit terrenis &longs;emidiametris qua­ter decies mille. Con&longs;idera &longs;ecundò hanc di&longs;tan­tiam non ob&longs;eruatione, &longs;ed conjectura, & mero arbitratu a&longs;&longs;umi: quoniam cum ægrè emetiri liceat di&longs;tantiam, quæ e&longs;t heinc v&longs;que ad Saturnum, quòd nos parallaxis, vt vocant, deficiat (hoc e&longs;t, quòd tanta magnitudo, quanta e&longs;t Terræ &longs;emidiameter, ex cuius comparatione cæle&longs;tia &longs;patia men&longs;uramus, non ampliùs appareat, &longs;ed ad vi&longs;um planè, ob nimiam elongationem euane&longs;cat) nece&longs;&longs;e e&longs;t quic­quid &longs;patiorum e&longs;t vltra Saturnum, men&longs;uram om­nem fugiat, &, &longs;i qui&longs;piam definiat, pro mero arbi­trio id faciat. Con&longs;idera rur&longs;ùs, non e&longs;&longs;e proinde, cur communìs &longs;ententia a&longs;&longs;umat di&longs;tantiam huiu&longs;­cemodi; & Pythagoreorum, Copernicanorumve &longs;ententiæ non liceat a&longs;&longs;umere di&longs;tantiam millies aut etiam decies milli maiorem. Nam, vt illa argu­mentatur non e&longs;&longs;e, cur cen&longs;eamus Deum facere volui&longs;&longs;e Mundum adeò va&longs;tum; &longs;ic i&longs;ta, non e&longs;&longs;e, cur cen&longs;eamus Deum facere volui&longs;&longs;e adeò angu&longs;tum; & cùm neutra probare experientia, &longs;eu ob&longs;eruatio­ne po&longs;&longs;it quid Deo placuerit; videtur po&longs;terior, dum naturæ rerum maje&longs;tatem amplificat, com­mendare magis & potentiam; & magnificentiam Opificis &longs;ummi, quàm prior. At, inquies, &longs;i tanta Fixarum di&longs;tantia &longs;tatuatur, vt hic magnus Telluris orbis Venerem, Mercurium, & Solem complectens pro puncto habeatur, fore ergo Solem tantò ma­gis punctum; quare neque fore, vt Sol &longs;it ex Fi-xis con&longs;picuus, po&longs;&longs;itque & fixas ip&longs;as illu&longs;trare, & vniuer&longs;um mundum &longs;ua luce complere. Verùm quamuis diameter Solis ex &longs;ixis &longs;pectati, non fuerit ni&longs;i pars ducente&longs;ima diametri magni orbis; pote­rit nihilominùs Sol apparere tantus, quantus e&longs;t ip&longs;e orbis, aut etiam tota regio Planetaria, quam­uis eius diameter &longs;it decuplò major; idque ob lu­cem vegetam, diffu&longs;o&longs;que ip&longs;ius radios, quibus oculus afficiendus erit, ea ratione, qua flammula candelæ noctu &longs;pectata ignis ingens procùl appa­ret. Talis radiorum circumfu&longs;io affingit &longs;tellis om­nibus magnitudinem, ambitumve majorem, quàm reuerâ &longs;it; cùm nulla &longs;it fixa, cuius vera diameter non comprobetur quam-plurimis vicibus minor ap­parente; & Planetæ quoque (tamet&longs;i &longs;int lucis lon­gè obtu&longs;ioris) diametro appareant aliquot vicibus majore, quàm &longs;int, vt Mercurius circiter nouem, quemadmodum exmea illa ob&longs;eruatione con&longs;titit. Quare & quemadmodum &longs;tellais cum diametro minore &longs;it, quàm &longs;int diametri circellorum à Pla­netulis eius de&longs;criptorum, apparet nihilominùs tan­ta vt eiu&longs;cemodi circellos &longs;ua luce compleat; ita Sol licet, diametro minor, quàm magnus i&longs;te or­bis &longs;it, poterit nihilominùs apparere tantus, vt com­pleat &longs;uis radiis totum illius interuallum, ac inter­uallum etiam totius regionis Planetariæ, & tantus e&longs;&longs;e, quanta ip&longs;a videatur. Et fac non omninô com­plere; &longs;eu etiam pro&longs;ùs non videri; quàm multæ quæ&longs;o &longs;tellæ &longs;unt, quæ videri à nobis ob immen­&longs;am longinquitatem on po&longs;&longs;unt (&longs;altem tele&longs;co-pium multas retegit nudo oculo incon&longs;picuas) cum non po&longs;&longs;it tamen ratione o&longs;tendi vllam e&longs;&longs;e &longs;tellam adeò paruam, cuius amplitudo amplitudini Solis cedat? Quòd Sol autem debeat fœnerari lucem to­ti Mundo, & &longs;tellas etiam fixas illu&longs;trare, id a&longs;&longs;u­mitur, non probatur; & nos, qui ob eius viciniam collu&longs;tramur tantoperè, id ip&longs;i attribuimus, quod potiore forta&longs;&longs;is jure attribueremus Caniculæ, &longs;i foremus æquè vicini, & ab ip&longs;o Sole, quantum nunc à Canicula, di&longs;taremus. Nam verum e&longs;t qui­dem Planetas mutuari &longs;uam lucem à Sole; at Fixæ, quarum &longs;cintillatio, atque candicantia Solaris per­&longs;imilis e&longs;t, videntur omninô de &longs;uo collucere, e&longs;&longs;éque totidem qua&longs;i Soles, quos Deus in illa &longs;patrorum immen&longs;itate collocatos voluerit, ob &longs;i­neis nobis incompertos; vt incompertum etiam e&longs;t ob quem finem volüerit &longs;tellas e&longs;&longs;e totque, & tantas, ac co &longs;itu, eaque di&longs;tantia, quæ &longs;olet vulgo a&longs;&longs;eri. Tertiò, &longs;upponendum, quod e&longs;t pervulgatum, quódque ab initio iam attigimus, conuenire glo­bo Telluris motum duplicem, diurnum, & annuum. Diurnus e&longs;t, de quo iam multa; is nimirùm e&longs;t, qui competit Terræ, quatenus circa proprium axem intra viginti quatuor horas ita vertitur, vt certam Terræ partem (veluti i&longs;tam, in qua nos &longs;umus) nunc ad Solem conuertens, diem illi creet; nunc à Sole auertens, noctem illi faciat. Annuus vero e&longs;t, quo Terra, dum circa &longs;eip&longs;am gyratur, pronro­uctur intereà in ortum &longs;ub Zodiaco, centrùmque illius intelligitur &longs;en&longs;im de&longs;cribere iam memora-tum circa Solem circulum, quem intra anconficiat; ita vt circa &longs;eip&longs;am reuoluatur trecentis &longs;exaginta quinque periodis, dum intereà non ni&longs;i vnam periodum circa Solem ab&longs;oluit. Fit i&longs;tud porrô ad eum modum, quo trochus, &longs;eu tur­bo puerorum circumductâ &longs;enticâ in pauimentum adactus ita gyratur circa &longs;eip&longs;um, &longs;iue axem proprium, vt etiam di&longs;currat, circello&longs;que in pa­uimento de&longs;cribat: pluries enim &longs;ibi circumvolui­tur, dum intereà aliquem exarat circellum. Si ve­lis quoque, id &longs;imile e&longs;t, ac dum ambulans &longs;ic di­gitum moues, vt &longs;i eo de&longs;criberes in aëre medio continenteis circellos. Quemadmodum enim di­gitus, dum &longs;ecundum viam transfertur, &longs;ibi ip&longs;i va­riè circumducitur; &longs;ic Terra, dum pergit per annu­am illam &longs;emitam circumit, intereà &longs;uum axem trecenties, & &longs;exagies quinquies. Quoniam verò is circulus, quem motu annuo Terra de&longs;cribit, ha­bet heinc Solem, inde illam fixarum regionem, &longs;ecundum quam &longs;igna Zodiaci di&longs;po&longs;ita &longs;unt; eam­obrem &longs;it, vt cùm Terra e&longs;t ver&longs;us Arictem, habeat So­lem ver&longs;us Libram; & cùm Terra tran&longs;it ex Ariete in Taurum, appareat Sol tran&longs;ire ex Libra in Scorpionem; &longs;icque dum Terra e&longs;t in vno &longs;igno, Sol dicatur e&longs;&longs;e in oppo&longs;ito; Terráque reip&longs;a percurrat Zodia­cum, &longs;eu Eclipticam, & Sol percurrat apparenter. Quartò, præter duos eiu&longs;inodi motus, attribui Ter­ræ tertium, qui inclinationis, &longs;eu declinationis di­citur: tamet&longs;i reip&longs;à nihil aliud e&longs;t, quàm conti­nentia Æquatoris, atque adeò axis terreni in &longs;ui-ip-&longs;ius paralleli&longs;mo. Scilicet non e&longs;t concipiendum centrum Terræ ita ferri per Eclipticam in memo­rato magno orbe conceptam, vt reuolutiones diur­næ &longs;ecundum ip&longs;am, ip&longs;iu&longs;ve ductum, aut lon­gitudinem fiant: neque enim Terræ æquator coit in planum Eclipticæ, aut axis terrenus in Firma­mentum v&longs;que continüari intellectus, intelligitur de&longs;cribere heinc inde circumductione annua, & cir­ca Eclipticæ polos, duos circulos eiu&longs;dem magni­tudinis cum eo, quem in magno orbe centrum Ter­ræ de&longs;cribit. Verùm ita e&longs;t concipiendum, vt reuo­lutiones diurnæ &longs;int parallelæ omnes cum ea, quæ peragitur, dum Terra e&longs;t in æquinoctialibus pun­ctis, coitque in planum eius æquatoris, qui in eo­dem magno orbe concipitur: quippe æquator Terræ tuetur &longs;emper &longs;itum parallelum cum eo, quem habet in eiu&longs;cemodi punctis; & axis pro­inde ip&longs;ius ita manet &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i parallelus, vt in Firmamentum v&longs;que continüari intellectus, in­telligatur de&longs;cribere circumductione annua circa vocatos mundi polos, duos circulos tantos, quan­tùs e&longs;t æquator ip&longs;e magni orbis. Id licebit perci­pere ex Copernicana machinali &longs;phæra; &longs;ed ni&longs;i fortè ad manum &longs;it, accipito &longs;phæram vulgarem, habetoque eius Eclipticam pro Ecliptica magni or­bis, & æquatorem pro æquatore ciu&longs;dem orbis; & cum globulum, qui in centro e&longs;t, Terramque vul­gò repræ&longs;entat, pro Sole habueris, habeto extre­ma axis per ip&longs;um traducti, & in cælum v&longs;que con­tinuati pro iam vocatis polis mundi. V&longs;urpato dein-de alium globulum, qui repræ&longs;entare Terræ glo­bum po&longs;&longs;it, &longs;cilicet traducto radiolo, &longs;eu axiculo; & circello medio, &longs;eu æquatore &longs;upra ip&longs;um de&longs;­cripto. Applicato hunc globulum &longs;upra inter&longs;ectio­nem, &longs;eu punctum æquinoctiale &longs;phæræ, & ita con­&longs;tituito, vt æquator globuli &longs;it in eodem plano, &longs;iue congruat cum æquatore &longs;phæræ, axi&longs;que illius &longs;it axi &longs;phæræ parallelus. Globulum ibi, ac in eo &longs;itu circa axem reuoluito, ac deinde ip&longs;um reuoluere continenter pergens &longs;en&longs;im promoueto &longs;ecundum Eclipticam, ac ver&longs;us &longs;ol&longs;titiale punctum; &longs;ed ita tamen, vt æquator globuli maneat &longs;emper paral­lelus æquatori &longs;phæræ, & axis illius, axi huius. De­ducito pari ratione in aliud æquinoctium, & porrô per &longs;ol&longs;titium aliud, perducito ad æquinoctium prius, &longs;eruato eodem paralleli&longs;mo. Tum demùm concipies quod dictum e&longs;t de ip&longs;a Terra per Eclipticam ma­gni orbis ita tran&longs;lata, vt cius æquator continea­tur &longs;emper & æquatorimagni orbis, & &longs;ibi ip&longs;i pa­rallelus; & axis axi magni orbis, &longs;ibique ip&longs;i &longs;imi­liter. Quin-etiam, vt &longs;i oppo&longs;ueris ip&longs;os &longs;phæræ polos parietibus oppo&longs;itis, & conceperis axem &longs;phæræ vtrimque ad parietes continuatum de&longs;ignare in ip&longs;is duo puncta oppo&longs;ita, concipies &longs;imùl axi­culum globuli continüari inteliectum ad eo&longs;dem v&longs;que parietes de&longs;cribere vna &longs;ui circumductione per Eclipticam, & circa de&longs;ignata puncta, duos circulos æquatori &longs;phæræ æqualeis: Pari pror&longs;ùs mo­do id intelliges, quod dictum e&longs;t de circulis in Fir­mamenti fornice heinc inde de&longs;criptis circa polos mundi: adeò vt, quemadmodum axiculus globuli continuatus, & circumductus, intelligitur per me­dium mu&longs;æoli &longs;patium de&longs;cribere qua&longs;i columnam, cuius ba&longs;es &longs;int memorati in parietibus circuli; ita intelligere liceat immanem quandam qua&longs;i colum­nam per magni orbis &longs;patia ab axe Terræ conti­nüato, circumductoque de&longs;cribi, cuius ba&longs;es &longs;int circuli illi iam repetiti in Firmamenti fornice. Quintò,denique huiu&longs;modi motum, &longs;iue continentiam in paraileli&longs;mo ita fieri, vt tantillum tamen, &longs;eu in&longs;en­&longs;ibiliter lentior &longs;it ip&longs;o motu centri; efficiaturque, vt centro Terræ ad idem æquinoctiale punctum re­deunte, æquator &longs;ecet Eclipticam nonnihil cite­rius, ac faciat cum illa angulum inclinationis, &longs;eu declinationis maximum, aliquantò antecedenter. Non quòd angulus inclinationis non &longs;it &longs;emper idem, aut æqualis, quódque æquator Terræ, axi&longs;que ip­&longs;ius non &longs;it &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i patallelus; &longs;ed quòd huiu&longs;modi angulus, &longs;iue inter&longs;ectio &longs;it mobilis, fiatque &longs;en&longs;im in aliis, alii&longs;que Eclipticæ punctis (idque regrediendo, &longs;iue procedendo contra &longs;igno­rum &longs;eriem, hoc e&longs;t ab Ariete in Pi&longs;ces, aut à Li­bra in Virginem) quódque Ecliptica ex&longs;i&longs;tente im­mobili, tum æquatoris planum per ip&longs;am decur­rere intelligatur; tum poli æquatoris &longs;eu mundi intelligantur lentè moueri, idque regrediendo circa polos Eclipticæ, &longs;eruatâ &longs;emper eadem di&longs;tantiâ. Quî id fieri valeat, vt po&longs;&longs;is quadamtenùs concipere, duc etiam circellum in memorato globulo, qui repr&ecedil;&longs;entet Eclipticam, & æquinoctiale eiuspun-ctum ita applica æquinoctiali &longs;phæræ puncto, vt æ­quator cum æquatore, & Ecliptica cum Ecliptica congruat. Axiculum per eum traductum axi globi æqualem fac, & vtrique eius extremo filum ailiga, quod aliunde &longs;it polo Eclipticæ defixum. Tum, &longs;i globulum retro, &longs;eu in antecedentia ita moueris, vt illius Ecliptica Eclipticæ &longs;phæræ &longs;emper con­gruat, ob&longs;eruabis vt eius æquator Eclipticam con­tinuò &longs;ecet in antecedentibus punctis; &longs;ed &longs;eruato tamen codem inclinationis angulo, & axis extremis tuentibus &longs;emper æqualem di&longs;tantiam ab ip&longs;is Ecli­pticæ polis. Haud abs re porrô hæc antece&longs;&longs;io len­ta, &longs;eu lenti&longs;&longs;ima potiùs dicitur, quandò vna eius periodus non ab&longs;oluitur, ni&longs;i intra annos vicies quin­quies mille.

X. Vt ex hi&longs;ce &longs;uppo&longs;itis, ea quæ apparent, iam attingam; Primùm apparet quidem Sol, quemad­modum iam diximus, moueri per Zodiacum; &longs;ed vt nauis in medio mari circa immobilem nauim cir­cumducta apparet no&longs;tro Mediterraneo (de quo nempe e&longs;t antè dictum) immota manere, & quæ immota e&longs;t, videtur intereà ip&longs;i circumduci, qua­teus nempe varias horizontis parteis &longs;ucce&longs;&longs;iuè obtegit, donec ip&longs;a per oppo&longs;itam fertur; ita Terra, cui inhæremus, circa Solem immotum cir­cunducta, viderinobis pote&longs;t immota, & Sol moue­ri circa ip&longs;am, occulereque &longs;uccedenter omneis parteis Zodiaci, quatenus Terra intereà oppo&longs;itas parteis &longs;uccedenter percurrit. Quare & cùm Terra per medium Zodiacum incedens, circulum &longs;uo cen-tro de&longs;cribat, qui Ecliptica linea dicitur, hæc ip&longs;a erit linea, quam Sol de&longs;cribet apparenter; adeò vt non modò aliorum Planetarum latitudines, con­figuratione&longs;que eodem modo eueniant, &longs;iue Sol reip&longs;a moueatur, &longs;iue moueri&longs;olum appareat; &longs;ed eodem quoque modo Eclip&longs;es tam Solis, quàm Lunæ contingant. Quippe cùm Luna motu men­&longs;truo ip&longs;i Terræ circumferatur; efficitur eadem ra­tione, vt Terræ, ac Soli directè interpo&longs;ita lucem Terræ eripiat; & Terram habens &longs;ibi, ac Soli dire­ctè interpo&longs;itam, eádem Solis luce per Terram pri­uetur. Nimirùm eadem inclinatione de&longs;eribere po­te&longs;t orbitam, quæ Eclipticam à Terra de&longs;criptam duobus in locis inter&longs;ecet, nodo&longs;que Eclipticos fa­ciat. Neque videtur morari debere nos Primò,quod ab&longs;urdum e&longs;&longs;e videatur, fore ergo Terram vnum ex Planetis, & magis quidem præcipuum, quàm Lunam, co modo, quo Iupiter e&longs;t præ &longs;uis Lunis Mediceis præcipuus. Siquidem Terra glo­bo&longs;a e&longs;t, &longs;icut Planetæ cæteri; comparata e&longs;t ad motum, vt illi; lucem Solis perinde excipit, re­flectitque, & per illam, non &longs;ecùs quàm illi, collu­cet: quemadmodùm probat lux illa debilior, quæ in Luna tam recente, quàm &longs;ene&longs;cente ob&longs;eruatur, quámque non aliunde e&longs;&longs;e, quàm à Terra per­&longs;picuum videtur vel ex eo, quod quando Luna po&longs;t primam & ante &longs;ecundam quadraturam procul e&longs;t à loco re&longs;lexionis lucis Solaris, quæ à Terra &longs;emper ver&longs;us Solem &longs;it, tum Luna ea luce omninô priuatur. Prætereà locus congruus inter Venerem Martemque Terræ a&longs;&longs;ignatur, in quo &longs;i illam po­&longs;uerimus, tum Planetarum præcipuorum di&longs;po&longs;itio mirè con&longs;entit, con&longs;equiturque adeò partium vni­uer&longs;i concentus, tam &longs;ecundum magnitudinem, quàm &longs;ecundum motum. Nam Mercurius e&longs;t mi­nor Venere, Venus Terrâ, hæc Marte, Mars Ioue, Iupiter Saturno; & Mercurius velociùs periodum ab&longs;oluit, quàm Venus, hæc quàm Terra, ip&longs;a quàm Mars, Mars quàm Iupiter, ille quàm Saturnus: at iuxta communem &longs;ententiam videtur nihil e&longs;&longs;e, fierive po&longs;&longs;e inordinatius. Quia, quod ad magni­tudinem &longs;pectat, Luna e&longs;t minor Mercurio, hic minor Venere, hæc incomparabiliter minor Sole, Sol incomparabiliter major Marte, Mars minor in­comparabiliter Ioue, Iupiter Saturno aliquantò major. Quod ad motum verò, Luna ab&longs;oluit perio­dum men&longs;e, Mercurius, Venus, Sol omnes &longs;imùl anno; Mars duobus annis, Iupiter duodecim, Sa­turnus triginta, Firmamentum vige&longs;ies quinquies mille, Nona &longs;phæra qua&longs;i trepidando heinc mille &longs;eptingentis, illeinc ter mille quadringentis; Pri­mum mobile horis viginti quatuor. Ad-hæc, tamet&longs;i &longs;unt in Terra continentes, montes, valles, planities in&longs;ulæ, i&longs;thmi, promontoria, maria, freta, &longs;inus, lacus, &longs;tagna, amnes, &c. &longs;imilia quoque appa­rent in Luna, veri&longs;imileque e&longs;t, &longs;i aliorum Planc­tarum di&longs;citam propè &longs;pectarentur, tamque magni viderentur, vt partium di&longs;tinctio, & diuer&longs;itas ob&longs;er­uabilis po&longs;&longs;et effici, fore, vt &longs;ui &longs;peciem non di&longs;­&longs;imilem exhiberent. Neque morari debet. Secundò,quòd Terra per Zodiacum tran&longs;lata, & non ex&longs;i­&longs;tente in centro, non videatur debere nobis in il­lius &longs;uperficie, ac in ip&longs;a &longs;imùl &longs;uperficie orbis ma­gni ex&longs;i&longs;tentibus, dimidium cæli fieri con&longs;picuum: cùm tamen &longs;ex &longs;igna ex Firmamenti Zodiaco &longs;upra horizontem con&longs;tanter appareant. Siquidem, vt iux­ta communem &longs;ententiam globi terreni moles ni­hil ob&longs;tat, quò minùs cen&longs;eamur videre hemi&longs;phæ­rium integrum; quoniam linea &longs;ecundum horizon­tem &longs;en&longs;ibilem in cælum v&longs;que &longs;tellatum directè tra­ducta, in idem vi&longs;ibile cæli punctum de&longs;init, in quod linea ip&longs;i parallela, quæ concipitur per centrum, vt per horizontem rationalem traijci; quòd illæ nempe, ob immen&longs;am cæli di&longs;tantiam, &longs;ecundum &longs;en&longs;um coeant, ip&longs;arumque intercapedo, tamet&longs;i æqualis Terræ &longs;emidiametro, qua&longs;i punctum &longs;it, ip &longs;a que adeò Terra &longs;it veluti punctum, in quo centrum, & &longs;uper­ficies adeò procùl non di&longs;cernantur: Ita dici pote&longs;t magnum orbem, in cuius &longs;uperficie Terra de&longs;eribit circulum annuum, adeò exilem fieri, haberive, ex antedictis, comparatum ad immen&longs;am Fixarum à Terra di&longs;tantiam, vt linea recta &longs;ecundum Terræ horizontem ad fixas v&longs;que continüata, in idem vi&longs;ibile punctum de&longs;inat, in quod de&longs;ineret linea ip&longs;i parallela traducta per Solem in centro ex&longs;tan­tem; qua&longs;i euane&longs;cente in tanta di&longs;tantia interca­pedine illarum, tamet&longs;i ex&longs;i&longs;tente æquali ip&longs;i &longs;emi­diametro magni orbis; ip&longs;óque adeò magno orbe habito vt puncto, inter cuius centrum, & circum­ferentiam nullum di&longs;erimen &longs;en&longs;ibile ex loco tam procùl di&longs;&longs;ito appareat. Neque morari debet Ter­tiò, quòd nobis in codem Terræ loco ex&longs;i&longs;tentibus non videantur debere imper eædem &longs;tellæ e&longs;&longs;e ver­ticales, eiu&longs;demque apparere magnitudinis; &longs;ed quas habemus quidem, magna&longs;que videmus &longs;upra verticem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, commuta&longs;&longs;e debere &longs;itum, appareréque minores Terrâ tran&longs;latâ in Capricornum; ex quo rur&longs;ùs con&longs;equatur, vt non debeat &longs;emper nobis e&longs;&longs;e eadem, &longs;ed nunc qui­dem elatior, nunc verò depre&longs;&longs;ior Poli altitudo. Siquidem expo&longs;ita antè axis Terreni continentia in &longs;ui parelleli&longs;mo id pr&ecedil;&longs;tat, vt quamuis Terra nunc ad Cancrum accedat, nunc ad Capricornum rece­dat, ii&longs;dem tamen partibus &longs;ui Boream, Au&longs;trumque re&longs;piciat, ii&longs;dem parteis cœli intermedias; atque adeò vt linea, quæ à centro Terræ per verticem no&longs;trum in cælum v&longs;que traducitur, terminetur &longs;em­per ad ea&longs;dem &longs;tellas, &longs;iue vi&longs;ibilia eadem cæli pun­cta. Vi&longs;ibilia dico; nam in cælo quidem pote&longs;t tantum e&longs;&longs;e di&longs;eriminis, &longs;iue di&longs;tantiæ inter locum terminantem lineam verticalem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Tropico æ&longs;tiuo magni orbis, & locum terminan­tem eandem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Tropico hiberno eiu&longs;dem, quantùm di&longs;eriminis, &longs;eu di&longs;tantiæ e&longs;t in­ter ip&longs;os Tropicos eiu&longs;dem magni orbis: at cùm &longs;emidiameter magni orbis, vt mox dicebamus, in tanta di&longs;tantia &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, &longs;ed pro puncto habeatur; non erit profectò &longs;en&longs;ibilis quoque, &longs;ed pro puncto habebitur, quæ e&longs;t di&longs;tantia inter Tropicos æ&longs;tiuum, & hibernum eiu&longs;dem. Ex quo con&longs;equenter intelligitur, non po&longs;&longs;e &longs;tellas appare­re amplioris magnitudinis ex Tropico vno, quàm ex alio; cùm acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, & duæ &longs;tationes non po&longs;&longs;int haberi qua&longs;i di&longs;&longs;itæ, quæ in eodem qua&longs;i puncto a&longs;&longs;umuntur. Quod ad immuta­tam Poli altitudinem attinet, facit eadem axis con­tinentia, orbi&longs;que magni exilitas, vt inuariata ad &longs;en­&longs;um appareat. Reuoca in mentem duos circulos, quos dictum e&longs;t ab axe Terræ continüari intellecto de&longs;cri­bi vtrimque in Firmamenti fornice; ip&longs;i, tamet&longs;i æ­quatori orbis magni æquales &longs;int, ob immen&longs;am ta­men di&longs;tantiam, habentur qua&longs;i duo puncta, eáque de cau&longs;a depictos voluï qua&longs;i terminos ingentis co­lumnæ; quòd cùm &longs;it per&longs;picuum columnæ, aut cu­iu&longs;cunque rei, cuius latera parallela &longs;int, cra&longs;&longs;itudinem tantò magis decre&longs;cere ad vi&longs;um, quantò &longs;pectatur re­motiùs, ideò liceat concipere tam procùl extendi co­lumnam, cuius cra&longs;&longs;itudo &longs;it magni orbis diameter, vt eiu&longs;modi cra&longs;&longs;itudo &longs;ensìm, &longs;en&longs;imque extenüata, & pro pyramide habita in verticem de&longs;inat, qui (æ­qualis licet magni orbis diametro) habeatur à vi&longs;u pro vnico puncto; idque &longs;eu in boream, vt à nobis fit, &longs;eu in au&longs;trum, vt ab Antipodibus, &longs;pectetur. Ita­que tales duo circuli, &longs;eu talia duo puncta &longs;unt no­bis duo poli, quorum vnus &longs;emper eandem elatio­nem, alter eandem &longs;emper depre&longs;&longs;ionem &longs;eruat, quòd tamet&longs;i &longs;patio &longs;ex men&longs;ium tantum mutetur, quanta e&longs;t diameter magni orbis, mutatio tamen e&longs;t qua&longs;i puncti, &longs;iue fit in puncto, cuius latera, & à centro, & inter &longs;e, quod ad &longs;en&longs;um &longs;pectat, non di&longs;tant. Vnde, vt vides, non negatur quidem, quin mutatio aliqua fiat; quin verus qua&longs;i polus habendus &longs;it ip&longs;um centrum circuli, in quod terminari concipitur axis æquatoris magni orbis per medium Solem tran&longs;iens; quin pun­ctum terminans axem Terræ di&longs;tet ab eo &longs;emper to­ta &longs;emidiametro, & nunc quidem in vnam partem, nunc in aliam: &longs;ed negatur tamen quicquid illud e&longs;t, inducere &longs;pectantibus ob&longs;eruabilem varietatem. Ne­que morari debet Quartò quòd nulla videatur e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e inter dies, noctei&longs;que inæqualitas, nullaque proinde æ&longs;tatis, hiemi&longs;que vici&longs;&longs;itudo; qua&longs;i trans­lata per Zodiacum Terra perinde &longs;emper à Sole di­&longs;tet, eodemque modo eandem &longs;emper illi obuertat &longs;aciem. Siquidem expo&longs;ita axis in paralleli&longs;mo con­tinentia ob&longs;tat, ne ip&longs;e Terræ æquator cum Zodia­co congruat, &longs;iue in eodem plano, & ab&longs;que inter&longs;e­ctione &longs;it, vt contingeret, &longs;i axis Terræ parallelus e&longs;&longs;et axi Zodiaci, non verò æquatoris; quo &longs;anè ca&longs;u non foret dierum, noctumque inæqualitas, &longs;ed con&longs;tans bique &longs;oret æquinoctium; perinde que e&longs;&longs;et, ac &longs;i Ter­ra in centro quie&longs;cente, Sol ad Tropicos non defle­cteret, &longs;ed in æquatore perpetuò circumduceretur; vnde neque vllus foret æquator præter Zodiacum, neque vlli forent poli præter polos Zodiaci, pari modo concipiendos, quo de cæteris dictum e&longs;t. Cùm paralieli&longs;mus verò ille e&longs;&longs;iciat, vt æquator Terræ &longs;e­cet continenter Zodiacum, & maneat con&longs;tanter pa­raileius æquatori magni orbis; heinc fit, vt nobis v. g. qui ad boream &longs;umus, dum Terra in Cancro e&longs;t, ob&longs;tet gibbus Terræ, ne Solem in centro tam aper-tum videamus, ac dum Terra in Capricorno e&longs;t, vn­de ille gibbus nihil nobis ob&longs;tat. Fit quoque proin­de, vt Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, diem minimum, hiememque habeamus, & ex&longs;i&longs;tente in Capricorno, diem maximum, æ&longs;tatemque, & in locis aliis eadem proportione. Quod per&longs;picuè intelliges, &longs;i quem glo­bulum &longs;upra vulgaris &longs;phæræ Zodiacum reuoluen­dum monuï, notes in boreo aliquo puncto, & ip&longs;um punctum compares cum Sole in medio Sphæræ de­gere intellecto; idque dum globulum (axe eius &longs;ibi &longs;emper parallelo detento) in Cancro, in Capricor­no, in partibus aliis Zodiaci reuolueris. Neque mo­rari debet Quintò, quòd &longs;phæra Fixarum ob&longs;eruetur moueri in ortum; ac &longs;ecundum Eclipticæ longitudi­nem, lento illo motu, ob quem con&longs;tellatio Arietis, quæ ante bis mille circiter annos ad inter&longs;ectionem æquinoctialem erat, ab ea rece&longs;&longs;it, di&longs;tatque iam toto penè &longs;igno, &longs;eu duodecima Zodiaci parte; qua ea­dem ratione rece&longs;&longs;erunt, ac promotæ &longs;unt cæteræ, omne&longs;que adeò &longs;tellæ fixæ &longs;edibus &longs;uis &longs;unt emotæ, ac &longs;peciatìm Polaris dicta, quæ manife&longs;tè effecta e&longs;t longè, quàm olim, polo propinquior. Siquidem & &longs;tellæ Arietis, & cæteræ omnes nonita apparent mo­ueri, quòd motu &longs;ibi proprio &longs;ecundum &longs;ignorum &longs;eriem progrediantur ab æquinoctialibus punctis; &longs;ed quòd æquinoctialia puncta ob Terræ motum, retar­dationemve antè expo&longs;itam, regrediantur contra &longs;i­gnorum &longs;ucce&longs;&longs;ionem. Quemadmodum nempe &longs;eu Terra moueatur in ortum, &longs;eu Sol moueatur in oc­ca&longs;um, Sol &longs;emper moueri in occa&longs;um nobis apparet, vt declaratum &longs;æpiùs iam e&longs;t; ita &longs;eu &longs;tellæ progre­diantur ab æquinoctiali puncto in con&longs;equentia, &longs;eu æquinoctiale punctum à &longs;tellis in antecedentia, appa­rent nobis &longs;emper &longs;tellæ ab æquinoctiali puncto in con&longs;equentia moueri. Quod Copernicus autem &longs;ue­rit opinatus non &longs;tellas reipsâ promoueri, acrecedere, &longs;ed ip&longs;a æquinoctia anticipare, &longs;eu præcedere; idcir­cô non motum &longs;tellarum, &longs;eu octauæ &longs;phæræ, &longs;ed æqui­noctiorum anticipationem, &longs;eu præce&longs;&longs;ionem appella­uit. Adnotaui porrô, vt Ecliptica immobilis e&longs;t, in­uariato&longs;que polos habet (id arguente ip&longs;a, vt vocant, &longs;tellarum latitudine, &longs;iue di&longs;tantia ab Ecliptica, quæ eadem con&longs;tanter manet) ita inter&longs;ectionibus æqua­toris &longs;en&longs;im antecedentibus, polos ip&longs;ius æquatoris &longs;ensìm antecedere, &longs;iue regrediendo circum polos Eclipticæire. Polos autem æquatoris voco non tantum puncta ip&longs;a indiui&longs;ibilia, in quæ terminari concipitur axis per Solem traductus, &longs;ed oppo&longs;itos etiam illos circulos, & columnæ veluti ba&longs;eis, quæ non maiora punctis apparere aliquoties iam repetitum e&longs;t. Scili­cet talia puncta &longs;unt, quæ &longs;ingulis annis non-nihil transferuntur, & ad alias &longs;tellas accedunt, ab aliis re­cedunt. Neque e&longs;t interim quòd mirere poli altitudi­nem &longs;upra horizontem manere nobis inuariatam: quoniam vt Terra horizontem cuiu&longs;que regionis &longs;e­cum transfert, ita transfert etiam &longs;uos polòs, cum ea­dem &longs;emper ad eandem regionem habitudine. Ex quo fit, vt eas cæli parteis, ad quas poli Terræ re&longs;pe­ctant, immotas credamus, quòd Terra immota ap­pareat, ac polos mundi vocitemus, quos affingi-mus ip&longs;i mundo, cui motum quoque affingimus; intereà verò Eclipticæ polos, reuerá immotos, ha­beamus pro mobilibus; neque vocemus polos mun­di, qui reuerá tamen poli mundi &longs;unt, &longs;altem terre­norum re&longs;pectu. Dicerem aliquid de illa Libratione duplici, ob quam tum motus apparens fixarum nunc velocior e&longs;&longs;e, nunc &longs;egnior cen&longs;etur; tum latitudo quoque &longs;iderum, & maximè Solis, nonnihil variari, idque ctiam non &longs;ine quapiam inæquabilitate, dicitur: Sed, vt præteream Copernicum explicare vtramque ex tantilla variatione extremorum axis Telluris, de­&longs;cribentium quandam intortæ, vt appellat, corollæ &longs;peciem, cuiu&longs;modi repræ&longs;entatur notâ arithmeti­ca 8; Planius e&longs;t, vt quoniam rationes non contem­nendæ habentur, ob quas liceat in dubium ob&longs;erua­tiones vertere, quæ pro vtraque circumferuntur; pla­nius, inquam, e&longs;t, vt in i&longs;tis di&longs;cutiendis non immo­remur. Neque morari Po&longs;tremò debet, quòd Sol non videatur futurus nunc Apogeius, nunc Perigcius, qua&longs;i nulla ex&longs;i&longs;tente excentricitate, nullove circulo excentrico, ratione cuius Sol nunc minùs, nunc ma­gis accedat ad Terram. Siquidem con&longs;tat perinde fore, &longs;i quam Soli excentricitatem, quem excentri­cum tribuunt, ip&longs;i Terræ attribuas, ratione cuius nunc minùs, nunc magis accedat ad Solem; & Sol appareat Apogeius, cum Terra erit Aphelia, & Peri­geius, cùm Perihelia. Scilicet has Aphelij, Perihe­liique nuncupationes excogitauit nuper Kepplerus; qui aliunde docuit illum, quemhuc v&longs;que diximus annuum circulum, &longs;eu Eclipticam, aut Zodiacum ma-gni orbis, concipiendum e&longs;&longs;e non tam circulum ex­qui&longs;itum, quàm ellip&longs;in, &longs;eu oualem lineam, quam Terra de&longs;cribens, idem, quod per excentricum, fa­ciat. Quippe cùm in diametro longiore ellip&longs;eos duo &longs;int centra (appellant focos) Sol ita erit in eorum vno, vt cùm Terra feretur ip&longs;i vicina, Perihelia &longs;it, & Sol Perigeius dicatur; cùm vicina alteri, ip&longs;a &longs;it Aphe­lia, & Sol dicatur Apogeius: quod idem proportio­ne fieri in cæteris Planetis cen&longs;uit. Quin-etiam, vt diceret cau&longs;am, ob quam motus fiat ellipticâ formâ, animaduertit, vt in vno magnete &longs;unt duo poli, quo­rum vnus appetit alterum polorum alterius magne­tis, alius eundem refugit; ita e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e in Terra, (quæ &longs;it qua&longs;i magnes, & ad Solem, qua&longs;iad maiorem ma­gnetem comparetur) e&longs;&longs;e, inquam, po&longs;&longs;e parteis ali­quas Solipetas, Solifuga&longs;que, ob quas dum circum­ducitur Soli, nunc ad ip&longs;um magis alliciatur, nunc ab codem magis auertatur; eaque ratione motu &longs;uo non circulum, &longs;ed ellip&longs;in de&longs;cribat.

XI. Vt attingam & cætera, apparent quidem Mer­curius, Venus, Mars, Iupiter, Saturnus, nunc &longs;tare, nunc retrogredi, nunc directè procedere: &longs;ed quæ Mediterraneo no&longs;tro viderentur, &longs;i præter nauim, in qua e&longs;&longs;et, ac moueretur, &longs;orent quoque aliæ, quæ cir­ca illam eandem immotam propiùs, aut remotiùs, ve­lociùs, aut tardiùs ferrentur; mirum non e&longs;t, idip&longs;um nobis ex hoc terræ globo apparere, dum collati cum aliis globis circa cundem Solem immotum circum­ducimur. Quin-etiam tantum abe&longs;t, vt ex ob&longs;eruatis hi&longs;ce affectionibus, apparente, inquam, &longs;tatione, re-trogradatione, & directione Planetarum, quidpiam colligatur ad &longs;tabiliendum Terræ quietem, vt po­tiùs non &longs;it argumentum magis con&longs;entaneum, quo motus illi a&longs;&longs;eratur. Quæ&longs;o te enim quidnam po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e probabilius, quàm magna i&longs;ta corpora, globos, in­quam, Planetarum, vno tenore incedere, & &longs;uam &longs;em­per viam, &longs;eu pror&longs;ùm, antror&longs;umveire? Ibunt porrô, &longs;i Terra quidem inter ip&longs;os media incedat, ac di­recta e&longs;&longs;e nunquam de&longs;inat: & quòd interdum &longs;ta­tionarij, retrogradique appareant, continget appa­ritio ex commi&longs;tione motus ip&longs;ius. Explicant hæc vul­gò per Epicyclos, quorum centra circa Terram vno tenore &longs;ic ferantur; vt Planetæ interìm in &longs;uperfi­ciebus Epicyclorum moti, ad &longs;uperiores quidem parteis directi &longs;int, ad inferiores retrogradi, & in medio de&longs;cen&longs;u, a&longs;cen&longs;uque, &longs;tationarij. At quan­tum quæ&longs;o compendium, vt vnica Terra vnico ince&longs;­&longs;u Epicyclos omneis faciat &longs;uperuacaneos, Planetas illis eximat, alteróque motu ab&longs;oluat? Et de duobus quidem Soli proximis, Mercurio, nempe, ac Venere, vt primùm dicam; Quid e&longs;t, cur Epicyclos fingant, quorum centra contineantur inuariabiliter in linea à Terra in Solem directa? Cur Planetarum remotio­rum epicycli liberi &longs;unt; epicycli i&longs;torum duorum ad Solem ita illigati? Cur &longs;altem non e&longs;t alter duorum liber? Cur neuter horum Planetarum ad &longs;extilem v&longs;que a&longs;pectum heinc inde à Sole di&longs;cedit, &longs;ed cùm vix &longs;igno, aut &longs;e&longs;qui-&longs;igno &longs;epo&longs;itus e&longs;t, ip&longs;um repetit, &longs;eu retrogradus ab ortu, &longs;eu directus ab occa&longs;u? Cur non proinde in&longs;tar aliorum motibus &longs;uis nos circum-dant, ita vt nobis aliquando in medio ex&longs;i&longs;tentibus Sol ex vna parte &longs;it, illi ex aduer&longs;a? Sed nempe ita fieri, ac apparere nece&longs;&longs;um e&longs;t, cùm remotiore ex&longs;i­&longs;tente Terra, illos ex ip&longs;a ob&longs;eruamus circumeunteis Solem. Non pote&longs;t enim Sol non haberi, e&longs;&longs;éque cen­trum motus vtriu&longs;que, aut vtriu&longs;que circulus non e&longs;­&longs;e Soli illigatus. Non pote&longs;t vterque non videri dire­ctus, cùm vltra Solem peragit iter; non retrogradus, cùm citrà; non &longs;tationarius, cum in medio de&longs;cen&longs;u accedit, aut in medio a&longs;cen&longs;u recedit, qua&longs;i per re­ctam lineam; eo modo, quo viator, qui nos procùl antegreditur, vel nobis occurrit &longs;ecundum rectam viam, non apparet moueri; cùm appareat tamen, &longs;i eodem pa&longs;&longs;u tran&longs;uersùm eat. Non pote&longs;t Sol, tan­quam centrum circuli vtriu&longs;que non apparere conti­nuò moueri per Zodiacum, iuxta &longs;ignorum &longs;eriem, quoniam Terra promouetur in parteis oppo&longs;itas; ne­que pote&longs;t vtervis &longs;eparari longè à Sole, quia circui­tum &longs;uum limitatum tam heinc, quàm inde, tam &longs;ur­&longs;um, quàm deor&longs;um habet. Denique neuter pote&longs;t nos ambire, habereve Terram &longs;e inter, ac Solem in­terpo&longs;itam; quoniam Terra e&longs;t extra ambitum v­triu&longs;que, & vtrumque &longs;emper ad eandem partem, qua Solem, habet. Ferri porrô vtrumque Sidus &longs;upra, & infra Solem, non verò in Epicyclo nos inter, & Solem contento, memoratæque lineæ alligato, tum ob&longs;er­uata ne&longs;tra conuincunt, ac præ&longs;ertìm circa Mercu­rium; tum præ&longs;ertìm de Venere manife&longs;tæ eius Te­lo&longs;copio pha&longs;es. Nempe quòd appareat corniculata, cum retrograda e&longs;t; plena, cùm directa; id haud-du-biè arguit ip&longs;am e&longs;&longs;e, citra Solem quidem, dum cor­niculata apparet, qua&longs;i parte re&longs;idua illuminata in Solem &longs;pectante; vltra Solem verò, dum plena, qua&longs;i parte illuminata &longs;pectante tam Solem, quàm nos: Ne memorem, dum e&longs;t corniculata, videri tam magnam, dum plena tam paruam; quòd illeic maximè propinqua, heic di&longs;&longs;ita maximè &longs;it (h.e. tantundem &longs;exies) po&longs;&longs;it que illeic vnâ particulâ ma­jor videri, quàm heic totâ. Deinde, vt de tribus quoque remotioribus, Marte, Ioue, Saturno dica­mus, Quid e&longs;t, cur nunquam retrogradi appareant, ni&longs;i cùm Terram habent interpo&longs;itam inter &longs;e, & So­lem? aut cur &longs;emper retrogradi, cùm habent inter­po&longs;itam? Cur epicyclus Martis major e&longs;t, quàm epicyclus Iouis, & i&longs;te major, quàm epicyclus Saturni? Cur planetæ tantum accipiunt magnitu­dinis incrementum, vt Mars, qui aliàs &longs;tellula e&longs;t, Veneri interdum, aut Ioui magnitudine non conce­dat? Cur Mars adeò velocior per excentricum, quàm Iupiter, &longs;it per epicyclum adeò &longs;egnior, eademque proportione Iupiter, quàm Saturnus? atque ita de cæteris. Sed nempe ita &longs;ieri, ac apparere nece&longs;&longs;um e&longs;t, Terra inter Solem, & eos incedente. Nam quamuis tam Terra, quàm ip&longs;i eandem &longs;emper viam, & &longs;uo vnu&longs;qui&longs;que tenore procedant; effici­tur tamen, vt quia Terra velociùs, quàm illi mo­uetur; efficitur, inquam, vt dum procul adueniens, e&longs;t prope ip&longs;os tran&longs;itura, &longs;eu &longs;e&longs;e ip&longs;is, ac Soli in­terpo&longs;itura, appareant illi jam lentiùs incedere, quàm anteà; & cùm rectà qua&longs;i accedit, appareant qua-&longs;i con&longs;i&longs;tere; ac deinceps quoque retrogredi, quo­niam ip&longs;a velocius pergens, illos à tergo &longs;ensim facit; adeò vt retrogre&longs;&longs;io maxima appareat, cùm proxima e&longs;t, illo&longs;que è regione habet; ac po&longs;teà appareat paulatìm decre&longs;cere, quov&longs;que, dum di&longs;­cedit ab ip&longs;is &longs;ecundum rectam qua&longs;i lineam, vi­dentur rur&longs;ùm qua&longs;i &longs;tare. Po&longs;t &longs;ecundam autem &longs;tationem apparent, vt priùs, directè, & magis, magi&longs;que velociter incedere; quia deinceps Terra, vt vltra Solem tran&longs;itura, ob&longs;eruat illos progredien­teis iuxta &longs;ignorum &longs;eriem; qui in &longs;itu oppo&longs;ito vi­debantur contra eandem &longs;eriem ire. Heinc ergo e&longs;t, quare non po&longs;&longs;int apparere retrogradi, ni&longs;i in op­po&longs;itione cum Sole, &longs;iue Terra ex&longs;i&longs;tente interpo­&longs;ita; neque non po&longs;&longs;int non apparere, ob velocio­tem Terræ motum. Heinc, quare epicyclus Martis videatur major epicyclo Iouis; quia videlicet ob majorem illius propinquitatem, retrogradatio in ip­&longs;o apparere propiùs incipit, & de&longs;init longiùs. Heinc, quare tunc Mars adeò magnus appareat, qui aliàs adeò paruus e&longs;t; &longs;cilicet quià Terra e&longs;t illi tam pro­pè, quæ aliàs tam procùl incedit; octo, vt putà, vi­cibus remotiùs. Heinc quare Mars, non-ni&longs;i bien­nio &longs;emel retrogradus &longs;it; quippe quia, Terra non in­cedens, ni&longs;i duplò velociùs, non pote&longs;t illum a&longs;&longs;e­qui, ni&longs;i duplò temporis, quo periodum ip&longs;a ab­&longs;oluit. Quare Iupiter quotannis percurrat, retrogra­du&longs;que efficiatur, idque vno &longs;olùm men&longs;e tardiùs; quia Terra nempe velocior e&longs;t duodecuplò, illum­que &longs;emel relictum a&longs;&longs;equitur &longs;emper decimo tertio men&longs;e. Quare Saturnus etiam quotannis efficiatur retrogradus, idque vix tardiùs dimidio men&longs;is, quia nimirùm Terra velocior trigecuplò e&longs;t, & ab eo digre&longs;&longs;a illum rur&longs;ùs a&longs;&longs;equitur duodecimo men­&longs;e, & vix &longs;emi&longs;&longs;e prætereà. Ex quibus profectò mi­rabile &longs;it, ni&longs;i cùm omnia ita con&longs;entiant, & omnia, quæ apparent, adeò facilè, &longs;impliciterque ex vna Terræ circunductione inter Martem, ac Venerem in­telligantur, explicenturque; neque &longs;it opus tot ma­chinis, tot ambagibus, tot commentis ab&longs;que or­dine, & veri&longs;imilitudine introductis; ni&longs;i, inquam Ter­ra id loci moueatur. Et con&longs;idera, quæ&longs;o, cur Lu­na nobis nunquam appareat nec &longs;tare, nec retro­gredi; ni&longs;i quia ip&longs;a &longs;emper circumducitur nobis, qua&longs;i in centro illius con&longs;titutis? Cur nunquam Sol: ni&longs;i quia nos &longs;emper ip&longs;i circumducimur, tanquam in centro ex&longs;i&longs;tenti? Quam-obrem verò non eadem euenirent aliis quinque, &longs;i vel nos ip&longs;is centrum e&longs;­&longs;emus, vel ip&longs;i nobis; & non potiùs mixtìm iremus, circumduceremurque circa eundem Solem, vt circa idem centrum? Tycho certè, qui Terram in centro immotam detinuit, ita ip&longs;i Lunam, Solem que cir­cumduxit, vt coactus fuerit circumducere Soli quin­que alios; tamet&longs;i mira, vt videtur, inconcinuitate volüerit Solem dietìm circumeuntem Terram, trans­&longs;erre illos omneis &longs;ecum, obeunteis intereà motus proprios; neque potuerit fingere, quomodo ille in­terea corriperetur à Firmamento, mobilive primo; quomodo item Luna (vt præter motum men&longs;uum, dietim quoque Terram obeat) idque &longs;patiis liberri-rimis, fluidi&longs;&longs;imi&longs;que ex&longs;i&longs;tentibus; quæ &longs;anè, alia­que incommoda planè tolluntur, &longs;i Solem, ac Ter­ram expo&longs;ito modo tran&longs;po&longs;uerimus. Et con&longs;idera aliunde pulcram &longs;eriem. Nam quo modo nos ha­bemus &longs;emper ver&longs;us Solem, & nunquam in oppo­&longs;itione, Mercurium, ac Venerem; ita Mars prætereà habet Terram, Iupiter Martem, Saturnus Iouem. Ac vici&longs;&longs;im quemadmodum Terra habet circum­danteis, & aliquando in oppo&longs;itione ex&longs;i&longs;tenteis, Martem, Iouem, Saturnum; ita Venus habet præ­tereà Terram, & Mercurius Venerem. Ex quo pro­inde efficitur, vt Sol videatur omninò congruè col­locari in omnium medio; vnde omnibus lucem, ca­loremque di&longs;pen&longs;et; vnde qua&longs;i Gubernator clauum teneat, qua&longs;i princeps moderetur, & &longs;imilia. Haud abs re &longs;anè in centro ex&longs;i&longs;tens deprehenditur vno propè men&longs;e circa proprium axem reuolui; veluti arguunt Maculæ, quas in eius di&longs;co prompti&longs;&longs;imum e&longs;t ob&longs;eruare. Quippe hac &longs;ui reuolutione, emi&longs;­&longs;i&longs;que circùm radiis, qua&longs;i quibu&longs;dam virgulis, Pla­netas omneis non reluctanteis, aut etiam propen&longs;os veiuti abigere, circumagereque videtur; & propin­quiores quidem vehementiùs, ac citiùssremotiores verò languidiùs, ac tar diùs; prout radij fuerint ma­gis conferti, aut magis rari. Quo &longs;anè loco mirabi­le e&longs;t, &longs;emitas Macularum, ex&longs;i&longs;tente Sole in æquino­ctialibus punctis, qua&longs;i rectas lineas in di&longs;co illius de&longs;cribi; in cæteris, ac poti&longs;&longs;imùm in Tropicis, cur­uas: Neque id po&longs;&longs;e commodiùs &longs;aluari, quàm ex eo, quòd Sole &longs;uper ei&longs;dem &longs;uis, Ec Iipticæve Po-lis &longs;emper reuoluto, deuehentéque Maculas, Terra &longs;e illi ita &longs;i&longs;tat, nunc qua&longs;i ad dextram, &longs;ini&longs;tramve in æquinoctiis; nunc qua&longs;i &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùmve in &longs;ol&longs;titiis, vt propter expo&longs;itam axis &longs;ui continen­tiam, Maculas videat non vno modo per di&longs;cum Solis procedenteis; &longs;ed cum varietate rectitudinis, curuitati&longs;que memorata.

XII. Ita demon&longs;trat Galileus, cui illud prætereà debetur, quòd ex a&longs;&longs;ignatis Terræ motibus, ita Maris æ&longs;tum expo&longs;uerit, vt videatur denique cau­&longs;am eius germanam adinueni&longs;&longs;e. Nimirùm, quod naniculæ aquâ &longs;emiplenæ, dum placido Mari, aut lacu transfertur, contingit; idip&longs;um Terræ aquas marinas in &longs;uis cauitatibus continenti, &longs;i per pla­cidum æthera transferatur, eueniet. Vt enim, &longs;i nauicula æquabiliter moueatur, aqua contenta æquabiliter manet; &, &longs;i moueatur tantillùm ra­pidiùs, aqua ex prora refugit in puppim, eleuatàque veluti hæret, donec rapiditate non-nihil remi&longs;&longs;a, pro­prio pondere recurrat in proram, refugitura iterùm proprio pondere, &longs;iue æquabilis &longs;it motus, &longs;iue tar­dior, &longs;iue nullus; & recur&longs;ura iterùm proprio pon­dere, &longs;i vel nihil, vel parùm augeatur velocitas, ac refugitura, vt priùs, &longs;i vt priùs velocitas, &longs;eu rapi­ditas auge&longs;cat: ita e&longs;t nece&longs;&longs;e accidat in Terra, Ma­rique in eius cauitatibus contento, neque parteis &longs;olidiores, ob fluxilitatem, perinde con&longs;equi idoneo. Nam &longs;i Terra quidem, aut pars eius, in qua Mare e&longs;t, æquabiliter moueretur, nulla e&longs;&longs;et ratio, cur Mare reciprocationem &longs;ubiret: at nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;ubeat, qua-tenus Terra, &longs;eu eius pars, in qua, vt in nauicula, aut va&longs;e e&longs;t, inæquabiliter mouetur. Ac non e&longs;t quidem motus diurnus ex &longs;e&longs;e inæquabilis; non item motus annuus, non axis continentia; verùm ex his mi&longs;tis creatur quædam inæquabilitas, quæ & gemi­natas reciprocationes in &longs;ingulos dies pariat, & illas per &longs;ol&longs;titia, atque æquinoctia vehementiores faciat; & (admi&longs;to aliunde motu Lunæ) etiam in nouiluniis, plenilunii&longs;que intendat. Imprimis enim, cùm pars Terræ, quæ, ex. gr. continet Mare Mediterraneum, feratur continuò in ortum motu annuo, & triplò quidem velociùs, quàm reuolutione diurna; ac reuo­lutione diurna non pergat continuò in ortum, &longs;ed dimidium quidem circuïtus in ortum ab&longs;oluat, di­midium verò in occa&longs;um redeundo con&longs;umat; effi­citur, vt vtróque motu ver&longs;us ortum con&longs;pirante, locus maris Mediterranei feratur velociùs per &longs;pa­tia mundana, quàm dum referente diurno in occa­&longs;um, &longs;olus annuus &longs;upere&longs;t in ortum. Id fit, quem­admodum dicebam de pila, quæ tamet&longs;i pari vtrim­que vimanus moueatur à puppi in proram, & à pro­ra in puppim; velociùs tamen mouetur à puppi in proram, propter ip&longs;am nauis &longs;uperad ditam vim. Ita­que, dum Mediterraneum incipit die quodam mo­tu geminato, ac proinde velociore moueri in ortum, nece&longs;&longs;e e&longs;t aqua ex Syria ver&longs;us Gadeis, qua&longs;i refu­giat, & ad oram Syriæ fiat non-nihil depre&longs;&longs;ior, ad oram Hi&longs;paniæ non-nihil elatior, quov&longs;que in me­dio geminati motus velocitas incipiat remitti, & aqua ex ora Hi&longs;paniæ pondere proprio refluat, ac ver&longs;us oram Syriæ recurrat: & rur&longs;ùs, dum incipit motu in ortum vnico, atque adeò tardiùs moueri, nece&longs;&longs;e e&longs;t aqua ad oram Syriæ eleuata ver&longs;us oram Hi&longs;paniæ iterum refugiat, quov&longs;que ex medio huius tardioris motus iterum recurrat ex ora Hi&longs;paniæ ver&longs;us oram Syriæ; &longs;icque, die, iam alio iterùm, vt priùs, refu­giat, reciprocationemque perpetuam tueatur; vt &longs;i plumbum pendulum à perpendiculo elatum excur­rere &longs;inas, & &longs;ecundo quoque recur&longs;u vim nouam illi imprimas. Atque ad oram quidem Syriæ rece&longs;&longs;us & acce&longs;&longs;us aquæ notabilis admodùm e&longs;t: ad oram ve­rò Hi&longs;paniæ minùs, propter allabentem ex Oceano aquam per fretum Herculeum. Ad lateraleis oras quod &longs;pectat, eiu&longs;cemodi reciprocationes &longs;unt mi­nùs &longs;en&longs;ibiles, eodem modo, quo in nauicula, aut quolibet va&longs;e commota aqua deprehenditur ad par­teis motus oppo&longs;itas attolli, atque deprimi; &longs;ub me­dium verò aut &longs;olùm excurrere, & recurrere, aut etiam veluti con&longs;tare. Et patet id certè in &longs;inu Ha­driatico, in cuius extremo, Venetiis nempe, reci­procatio per elationem, depre&longs;&longs;ionemque e&longs;t adeò &longs;en&longs;ibilis; in medio verò &longs;eu ad Anconam, &longs;ecùs: Et circa no&longs;tram &longs;pecialem oram, cùm ip&longs;e forem &longs;upe­riore Septembri, & &longs;ub nouilunium quidem æqui­noctiale, San-torpeti, vix ad v&longs;que &longs;e&longs;qui pedem at­tolli, deprimique Mare ob&longs;eruaui. Accepi autem in exemplum mare longiu&longs;culum, & ab occa&longs;u in or­tum &longs;itum; quoniam qui &longs;inus angu&longs;ti &longs;unt, vel &longs;iti ab au&longs;tro in boream, ij adipi&longs;ci &longs;en&longs;ibilem reci­procationem non po&longs;&longs;unt; vt neque lacus, atque &longs;ta-gna, quorum oræ propiores &longs;unt, quàm vt elatio, aut depre&longs;&longs;io &longs;eu continuari, &longs;eu ob&longs;eruari valeat. Ex quo patet, cur in Oceano, vbitanta libertas e&longs;t, reciprocationes &longs;int adeò in&longs;ignes: in&longs;ignes, inquam, non in alto, vbi quod dicebam de aqua circa me­dium va&longs;is, contingit; &longs;ed ad ip&longs;a littora, in quibus quæcumque attendi varietas pote&longs;t, ad locorum &longs;i­tum referenda e&longs;t; cùm aliunde mirabile &longs;it, reci­procationes e&longs;&longs;e in &longs;ingulos dies vbiuis gentium ge­minas, vt geminæ &longs;unt in motu Terræ ex velocitate in tarditatem, & ex tarditate in velocitatem redeun­tes inæqualitates: tamet&longs;i aqua pro &longs;uo lentore non con&longs;equitur precisè inæqualitatum periodos, &longs;ed re­ciprocationes &longs;ingulas ab&longs;oluit horæ propè dimidio (& geminatas in &longs;ingulos dies horâ propè integrâ) tardiùs. Atque hæc quidem videri pote&longs;t generalis æ&longs;tus, &longs;iue reciprocationis in &longs;ingulos dies gemina­tæ cau&longs;a. Reuolue porrô globulum, de quo antè dixi, &longs;upra Zodiacum materialis, ac vulgaris &longs;phæræ in tropico alterutro, ita vt, dum centrum Terræ gra­du integro promouetur, intelligas punctum æqua­toris globuli initio reuolutionis e&longs;&longs;e in principio gradus, & in fine reuolutionis e&longs;&longs;e in fine eiu&longs;dem gradus. Reuolue deinde in alterutra æquinoctialis inter&longs;ectione, ita vt idem globuli punctum in prin­cipio, ac fine reuolutionis pari modo in principio, ac fine eiu&longs;dem gradus intelligas: ob&longs;eruabis &longs;anè, quia æquator globuli ob expo&longs;itam axis continentiam e&longs;t &longs;emper parallelus æquatori &longs;phæræ, illud eius punctum magis promoueri ad ortum &longs;upra Tropi-cum, quàm &longs;upra æquinoctialem; quia longitudo gradus &longs;upra Tropicum e&longs;t veluti directè jacens ab occa&longs;u in ortum; &longs;upra æquinoctialem verò obliquè &longs;e habet. Ex hoc autem fit, vt &longs;pecialis quædam inæ­qualitas reuolutioni diurnæ contingat tam in &longs;ol&longs;ti­tialibus, quàm in æquinoctialibus locis; ob quam diurnæ illæ reciprocationes alterationem &longs;ubeant, dum in ip&longs;is Terra ver&longs;atur; neque tam vehementeis &longs;ubeant in locis intermediis, vbi eiu&longs;modi inæquali­tas aut minor e&longs;t, aut euane&longs;cit. Atque hæc aliunde videri pote&longs;t cau&longs;a, cur æ&longs;tus vehementior &longs;it &longs;ub &longs;ol&longs;titiis, æquinoctii&longs;que, quàm temporibus cæ­teris: cùm etiam, quia motus diurnus aduer&longs;atur magis motui annuo ad Æquinoctialem, quàm ad Tropicum (quòd vterque motus Terra ex&longs;i&longs;tente in Tropico con&longs;piret directè in ortum, ex&longs;i&longs;tente verò in Æquinoctiali alius ad alium obliquus &longs;it) inde fieri po&longs;&longs;e videatur, cur æquinoctiales reciprocationes &longs;int &longs;ol&longs;titialibus æ&longs;tuo&longs;iores. Denique imaginare Lunam e&longs;&longs;e Terræ qua&longs;i illigatam, vnáque delatam; & orbem magnum, per quem Terra motu annuo ince­dit, comprehendere non tantum iter ip&longs;ius medium, &longs;ed totum etiam &longs;patium heinc inde ver&longs;us Martem, ac Venerem, cuius extrema à Luna Terram motu men&longs;truo circumambiente attinguntur. Imaginare rurstìs vim, qua Sol tam Terram, quam Lunam mo­uet, explicari per radium, &longs;eu qua&longs;i virgulam, chordu­lamve à Sole proten&longs;am: concipies &longs;anè hanc chor­dulam longiorem e&longs;&longs;e cùm Luna e&longs;t in oppo&longs;itione, vltra nempe Terram, quàm dum in coniunctione e&longs;t, fìue citra Terram. Cæterùm, vt plumbum chordulæ a pen&longs;um, & po&longs;t abductionem à perpendiculo li­bertati &longs;uæ permi&longs;&longs;um, tantò vibratur celeriùs, quan­to chordula fuerit breuior, tantò tardiùs, quantò productior; ita pote&longs;t contingere, vt motus Terræ annuus, qui æquabilis ex &longs;e foret, efficiatur in coniun­ctione, &longs;eu nouilunio velocior, in oppo&longs;itione, &longs;eu plenilunio tardior: &longs;icque bis in men&longs;e eueniat &longs;pe­cialis inæqualitas, ob quam rur&longs;ùs diurnæ illæ reci­procationes alterationem quandam patiantur. At­que hæc pote&longs;t videri cau&longs;a, cur in &longs;ingulis plenilu­niis, atque nouiluniis vehementiores æ&longs;tus &longs;int: cùm iidem po&longs;&longs;int per plenilunia, atque nouilunia &longs;ol&longs;ti­tiis, æquinoctii&longs;que vicina (&longs;ed æquinoctiis præ&longs;er­tìm) e&longs;&longs;e vehementi&longs;&longs;imi, ob &longs;uperiorem cau&longs;am ad­iunctam. Hæc porrô &longs;umma e&longs;t ratiocinij circa maris æ&longs;tum, quem proinde vt comprobare ip&longs;e motus Terræ videtur; ita ip&longs;emet motum Terræ videtur pror&longs;ùs ad&longs;truere; adeò vt alter alteri non malè fi­dem conciliet, vt relatorum proprium e&longs;t, ac &longs;peciali­ter cau&longs;æ, & effectus. Quinetiam hoc vnum videtur experimentum &longs;en&longs;ibile Copernicanis &longs;ub&longs;idio e&longs;&longs;e; cùm aliàs motus generalis, quo Terra oculum vnà transfert, inob&longs;eruabilis &longs;it. Finge nempe nauiculam, de qua paulò antè dicebam, non mari, aut lacui inna­tare, &longs;ed e&longs;&longs;e intra maiorem nauim, ip&longs;ique &longs;eu clauis, &longs;eu alia ratione defixam, vt eius partem cohærere; ac hominem Mediterraneum ad aquam attendere. Tunc &longs;i aqua quidem intra nauiculam quie&longs;cat, nullum planè erit argmentum, quo ille moueri nauim iudicet, tamet&longs;i veloci&longs;&longs;imè per medium mare transferatur. At, &longs;i aquam illam à prora in puppim effluere, & rur­&longs;ùs ex puppi in proram refluere adnotauerit; tunc eius motus cau&longs;am inquirens, agno&longs;cet ip&longs;um e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aut extrin&longs;ecùs corpus aliquod in im­motam nauim impingatur, ip&longs;amve alia ratione &longs;ub­agitando commoueat, & contentam aquam effluere, ac refluere faciat; aut ip&longs;a certè nauis per mare mo­ueatur, & cum inæquabilitate quidem aliqua, quæ eiu&longs;dem effluxus, & refluxus &longs;it cau&longs;a. Et quia &longs;i extra nauim circum&longs;pexerit, nullum extrin&longs;ecùs ob&longs;erua­bit corpus, quod in nauim impingatur, aut illam &longs;ub­agitet; ideò erit, cur colligat, moueri nauim igitur, & cum nonnulla quidem inæquabilitate. Pari autem modo, cùm nos in eadem Terræ qua&longs;i naui vehamur, vnà cum &longs;inubus, cauitatibu&longs;que, qua&longs;i nauigiolis, in quibus marina aqua continetur; & ob&longs;eruantes hu­iu&longs;modi aquam continuò effluere, ac refluere, argu­mentemur hunc effluxum, refluxumque e&longs;&longs;e aut à cau&longs;a externa, quæ Terram in æthere medio con&longs;i­&longs;tentem commoueat, ac &longs;ubagitet; aut ab ip&longs;amet Terra, quæ per ætherem, cum inæquabilitate aliqua moueatur: nec videamus tamen, vbi oculos circum­quáque coniocerimus, vllam e&longs;&longs;e cau&longs;am externam, quæ impingatur, &longs;ubagitetve; Quidni colligere po&longs;­&longs;imus cau&longs;am e&longs;&longs;e ip&longs;ammet Terram, quatenus pote&longs;t per ætherem, & cum aliqua quidem (vt putà iam ex­po&longs;ita) inæquabilitate moueri?

XIII. Verùm his tandem modus e&longs;to: quandò ag­gre&longs;&longs;us dicere &longs;olùm de imbecillitate eius argumenti, quod ad quietem Terræ ad&longs;truendam familiare e&longs;t petere exmotu rerum proiectilium, eò &longs;ensìm dedu­ctus &longs;um, vt videri po&longs;&longs;im præcipuas circa problema celebre attigi&longs;&longs;e difficultates. Non exigis, vt repetam feci&longs;&longs;e me id, non vt Telluri a&longs;&longs;ererem motum, &longs;ed vt veritatis amore, innuerem quietem ip&longs;ius firmiore ra­tione e&longs;&longs;e &longs;tabiliendam: ne exige etiam, vt qua&longs;i me putes aliquam habere eiufcemodi, ip&longs;am tecum communicem; quippe &longs;i haberem, facerem iam &longs;ponte. Et non pauci quidem hactenùs non paucas, no&longs;terque imprimis Morinus, magnâ &longs;olertiâ excogi­târunt: &longs;ed, me tamen quod attinet, hærere aquam &longs;emper video, ac in eo proinde &longs;um, vt placitum illud reuerear, quo Cardinales aliquot approba&longs;&longs;e Terræ quietem dicuntur. Etenim licet Copernicani tuean­tur loca &longs;acræ Scripturæ, quæ Terræ &longs;tatum, &longs;iue quietem, & Soli motum tribuunt, Vel explicanda e&longs;&longs;e de ip&longs;a, vt loquuntur, apparentia, déque accommo­datione ad captum, moremque loquendi vulgarem; qua&longs;i Scriptura non loquatur de rebus, ni&longs;i vt appa­rent, & vulgò cogno&longs;cuntur, exprimunturque (ex quo tam &longs;æpe ad alium &longs;en&longs;um, quàm ad literalem confugiendum e&longs;t) & pro &longs;copo habeat non erudi­tionem in Phy&longs;icis, Mathematicis, cæteri&longs;que id ge­nus rebus; &longs;ed in&longs;titutionem ad gratiam, &longs;upernatu­ralemque &longs;alutem; ex quo, vt &longs;ua &longs;alus omnium in­tere&longs;t, &longs;ic v&longs;urpandus &longs;ermo fuerit omnium captui ac­commodatus: Vel intelligenda e&longs;&longs;e de con&longs;i&longs;tentia, &, vt ita loquar, indi&longs;&longs;ipabilitate partium, quæ non excedunt à tota Terra, locúmque duntaxat, aut for-mam commutant; eo modo, quo partes ma&longs;&longs;æ cereæ variè &longs;igillatæ, ab ea non excedunt, &longs;ed po&longs;itum &longs;o­lum, figuramque variant, ac dum figuratio vna præte­rit, alia aduenit, ma&longs;&longs;a interim ip&longs;a &longs;emper &longs;tat, &longs;eu per&longs;euerat eadem, cæteraque &longs;imilia: Nihilominùs, quòd ea loca &longs;ecùs explicentur à viris, quorum, vt con&longs;tat, tanta e&longs;t in Eccle&longs;ia auctoritas; eapropter ip&longs;e ab illis &longs;to, & hac occa&longs;ione facere captiuum intelle­ctum non erube&longs;co. Non quòd proptereà exi&longs;timem articulum fidei e&longs;&longs;e; neque enim (quod &longs;ciam qui­dem) id a&longs;&longs;ertum ab illis e&longs;t, aut apud vniuer&longs;am Ec­cle&longs;iam promulgatum, atque receptum: &longs;ed quòd il­lorum iudicium habendum præiudicium &longs;it, quod non po&longs;&longs;it apud Fideleis non maximi e&longs;&longs;e momenti. Quod &longs;upere&longs;t, Tu nihil morare, &longs;ed excu&longs;atam po­tiùs habe prolixitatem hanc meam tantam; ratus vo­lui&longs;&longs;e me nihil aliud, quàm dum tuæ erga me beneuo­lentiæ memor &longs;um, meam erga te ob&longs;eruantiam facere te&longs;tatam. Saluto &longs;emper optimum Fratrem, con&longs;e&longs;&longs;umque per-eruditum. Vale. Aquis Sextiis, 111. Eid. Decemb. cIo. Ioc. XL.

Po&longs;t-&longs;criptum.

QVOD tua, & aliorum amicorum vota i&longs;tæc con­&longs;cribens præuenerim, e&longs;t cur maximoperè gau­deam; tamet&longs;i nihil, quod dignum &longs;it ex&longs;pectatione, præ&longs;titum &longs;entio. Quòd autem, cùm Epi&longs;tolam &longs;u­periorem pellegeretis, id quæ&longs;tionis incideric, de qua me rogatum volui&longs;tis, Quàm ob cau&longs;am res flexilis, ve-luti virga, aut lamina, vbi manu deflexa e&longs;t, dimittente mæ­na moueatur, &longs;uumque &longs;itum repetat? ne moro&longs;us videar, pauca hæc &longs;ubiicio. Habe primùm in æquilibrio &longs;u­pra digitum læuæ manus bacillum aliquem tran&longs;uer­&longs;um: adige deorsùm ictu dextræ manus eius extre­mum, quod ad dextram; videbis extremum &longs;ini&longs;trum &longs;ursùm adigi, ob re&longs;i&longs;tentiam digiti, & continuïta­tem, compactionemque bacilli. Occurrat extremo &longs;ini&longs;tro fixum aliquid (vt &longs;i digitus fuerit ad &longs;uperex­&longs;tans quidpiam admotus) tum id extremum reflecte­tur deor&longs;ùm, & aliud, quod tu percu&longs;&longs;eris, &longs;ur&longs;ùm. Cùm duplex ibi motus &longs;it, vnus directus deor&longs;ùm ad dextram, &longs;ursùm ad læuam; & alius reflexus deorsùm ad læuam, &longs;ursùm ad dextram: quænam vtriu&longs;que cau&longs;a e&longs;t? Nempe vnicus manus tuæ ictus; vt vnicus ictus reticuli e&longs;t, quo adacta pila in parietem tendit, & à pariete re&longs;ilit. Contine deinde bacillum, vnumve il­lius extremum, putà inferius, &longs;ini&longs;tro pugno: tum, &longs;i manu dextra impre&longs;&longs;eris ictum &longs;uperiori ver&longs;us &longs;ini­&longs;træ poliicem, per&longs;enties inferius impingi in oppo&longs;i­tam in&longs;eriorem &longs;ini&longs;træ, partem, ac &longs;imul per&longs;enties reflexionem fieri tum inferioris extremi in apicem auricularis, tum &longs;uperioris in radicem indicis. Quid reflexionem hanc faciet? An-non impre&longs;&longs;us à dextra ictus, & re&longs;i&longs;tentia cùm pollicis, tum inferioris manus partis? Agno&longs;ces ex his, procul dubio, quid ad quæ­&longs;tionem dicturus &longs;im. Scilicet deflexo altero extre­mo rei flexilis, debet alterum ob parem rationem contineri fit mum, debentque e&longs;&longs;e in continente par­ duæ oppofitæ, vna ex&longs;tantior, quæ re&longs;i&longs;tat, alia profundior quæ repellat (appellabunt mechanici il­lam hypomoclium, hanc onus, vt & rem ip&longs;am flexi­lem, vectem.) Neque ob&longs;tat, quòd in allato bacilli exemplo ictus imprimatur, heic deflexionis tenor &longs;it; &longs;iquidem hic tenor nihil aliud e&longs;t, quàm &longs;eries quæ­dam continua ictuum, quorum vltimus ille e&longs;t, ad quem immediatè &longs;equitur reflexio. Neque ob&longs;tat rur&longs;us, quòd bacillus rigidus &longs;it, cùm de re flexili aga­tur; nam in flexili quoque re debet e&longs;&longs;e rigiditas, non omnimoda quidem, &longs;ed aliqua tamen; hoc e&longs;t com­pactio, & firinitudo, quæ quò fuerit maior, eò &longs;it ve­hementior futura reflexio; cùm &, &longs;i nulla fuerit, nul­la &longs;it reflexio futura. Quòd &longs;i plærúmque plures re­flexiones, &longs;eu itus, reditu&longs;que fiant; cau&longs;a manife&longs;ta videtur, quòd ad parteis continentis oppo&longs;itas, oppo­&longs;ita qua&longs;i hypomoclia, & onera fiant, quæ vices per­mutent; vt vices permutant duo parietes oppo&longs;iti, in quorum vnum pilam ita adigis, vt ex illo repercutia­tur in alium, à quo pari modo in priorem re&longs;iliat. Addo in re deflexa tam &longs;ecundum concauam, quàm &longs;ecundum convexam partem fieri continüam quan­dam &longs;eriem hypomocliorum, & onerum, à quibus compre&longs;&longs;io, & repre&longs;&longs;io fiat. Addo eandem rem &longs;e­cundum partem concauam variè corrugari, &longs;ecun­dum convexam variè hi&longs;cere; & ad illam particulas qua&longs;dam &longs;uperficialeis adigi introrsùm; ad i&longs;tam qua&longs;­dam interiores in &longs;uperficiem exprimi: &longs;icque, dum a&longs;&longs;idua deflexione altera &longs;uperficies contrahitur, alte­ra ampliatur, fieri curuitatem. Adderem alia; &longs;ed hæc nimis. Vale iterùm.

FINIS.