Commandino, Federico Liber de centro gravitatis solidorum 1565 Bologna la comma_centr_01_la_1565 0000000023.xml

FEDERICI COMMANDINI VRBINATIS LIBER DE CENTRO GRAVITATIS SOLIDORVM.

CVM PRIVILEGIO IN ANNOS X.

BONONIAE,

Ex Officina Alexandri Benacii.

MDLXV.

ALEXANDRO FARNESIO CARDINALI AMPLISSIMO. ET OPTIMO.

Cvm multæ res in mathematicis di&longs;ciplinis nequaquam &longs;atis ad­ huc explicatæ &longs;int, tum perdif­ ficilis, & perob&longs;cura quæ&longs;tio e&longs;t de centro grauitatis corpo­ rum &longs;olidorum; quæ, & ad co­ gno&longs;cendum pulcherrima e&longs;t, & ad multa, quæ à mathematicis proponuntur, præ­ clare intelligenda maximum affert adiumentum. de qua neminem ex mathematicis, neque no&longs;tra, neque patrum no&longs;trorum memoria &longs;criptum reliqui&longs;&longs;e &longs;ci­ mus. & quamuis in earum monumentis literarum non nulla reperiantur, ex quibus in hanc &longs;ententiam addu ci po&longs;&longs;umus, vt exi&longs;timemus hanc rem ab ij&longs;dem vber­ rime tractatam e&longs;&longs;e; tamen ne&longs;cio quo fato adhuc in eiu&longs;modi librorum ignoratione ver&longs;amur. Archi­ medes quidem mathematicorum princeps in libello, cuius in&longs;criptio e&longs;t, ke/ttraba/rwg ipipe/dwg, de centro pla­ norum copio&longs;i&longs;sime, atque acuti&longs;sime con&longs;crip&longs;it: & in eo explicando fummam ingenii, & &longs;cientiæ gloriam e&longs;t con&longs;ecutus. Sed de cognitione centri grauitatis corporum &longs;olidorum nulla in eius libris litera inuenitur. non mul tos abhinc annos MARCELLVS II. PONT. MAX.cum adhuc Cardinalis e&longs;&longs;et, mihi, quæ &longs;ua erat hu­ manitas, libros eiu&longs;dem Archimedis de ijs, quæ ve­ huntur in aqua, latine redditos dono dedit. hos cum ego, ut aliorum &longs;tudia incitarem, emendandos, & con­ mentariis illu&longs;trandos &longs;u&longs;cepi&longs;&longs;em, animaduerti dubi tari non po&longs;&longs;e, quin Archimedes vel de hac materia &longs;crip&longs;i&longs;&longs;et, vel aliorum mathematicorum &longs;cripta per­ legi&longs;&longs;et. nam in iis tum alia nonnulla, tum maxime illam propo&longs;itionem, ut euidentem, & aliàs proba­ tam a&longs;&longs;umit, Centrum grauitatis in portionibus conoi dis rectanguli axem ita diuidere, vt pars, quæ ad verti cem terminatur, alterius partis, quæ ad ba&longs;im dupla &longs;it. Verum hæc ad cam partem mathematicarum di&longs;ciplinarum præcipue refertur, in qua de centro grauitatis corporum &longs;olidorum tractatur. non e&longs;t au tem con&longs;entaneum Archimedem illum admirabilem virum hanc propo&longs;itionem &longs;ibi argumentis con­ firmandam exi&longs;timaturum non fui&longs;&longs;e, ni&longs;i eam vel aliis in locis probaui&longs;&longs;et, vel ab aliis probatam e&longs;&longs;e comperi&longs;&longs;et. quamobrem nequid in iis libris intel­ ligendis de&longs;iderari po&longs;&longs;et, &longs;tatui hanc etiam partem vel à veteribus prætermi&longs;&longs;am, vel tractatam quidem, fed in tenebris iacentem, non intactam relinquere; atque ex a&longs;sidua mathematicorum, præ&longs;ertim Archi­ medis lectione, quæ mihi in mentem venerunt, ea in medium afferre; ut centri grauitatis corporum &longs;oli­ dorum, &longs;i non perfectam, at certe aliquam noti-tiam haberemus. Quem meum laborem non mathe­ maticis&longs;olum, verum iis etiam, qui naturæ ob&longs;curi­ tate delectantur, non iniucundam fore &longs;peraui:multa enim problh/mata cognitione digni&longs;sima, quæ ad vtran­ que &longs;cientiam attinent, &longs;e&longs;e legentibus obtuli&longs;&longs;ent. neque id vlli mirandum videri debet. vt enim in cor­ poribus no&longs;tris omnia membra, ex quibus certa quæ dam officia na&longs;cuntur, diuino quodam ordine inter &longs;e implicata, & colligata &longs;unt: in iisque; admirabilis il­ la con&longs;piratio, quam tn/mpnoixn græci vocant, eluce&longs;cit, ita tres illæ Philo&longs;ophiæ (ut Ari&longs;totelis verbo vtar) quæ veritatem &longs;olam propo&longs;itam habent, licet qui­ bu&longs;dam qua&longs;i finibus &longs;uis regantur: tamen earum vna­ quæque per &longs;e ip&longs;am quodammodo imperfecta e&longs;t: neque altera &longs;ine alterius auxilio plene comprehen­ di pote&longs;t. complures præterca mathematicorum no­ di ante hac explicatu difficillimi nullo negotio expe diti e&longs;&longs;ent: atque (ut vno verbo complectar) ni&longs;i mea valde amo, tractationem hanc meam &longs;tudio&longs;is non mediocrem vtilitatem, & magnam volupta­ tem allaturam e&longs;&longs;e mihi per&longs;ua&longs;i. cum autem ad hoc &longs;cribendum aggre&longs;&longs;us e&longs;sem, allatus e&longs;t ad me liber Franci&longs;ci Maurolici Me&longs;&longs;anen&longs;is, in quo vir ille do­ cti&longs;simus, & in iis di&longs;ciplinis exercitati&longs;simus af­ firmabat &longs;e de centro grauitatis corporum &longs;olido­ rum con&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e. cum hoc intellexi&longs;&longs;em, &longs;u&longs;tinui me pauli&longs;per: tacitus'que expectaui, dum opus cla-ris&longs;imi uiri, quem &longs;emper honoris cau&longs;&longs;a nomino, in lucem proferretur: mihi enim exploratis&longs;imum erat: Franci&longs;cum Maurolicum multo doctius, & exqui&longs;itius hoc di&longs;ciplinarum genus &longs;criptis &longs;uis tra diturum. &longs;ed cum id tardius fieret, hoc e&longs;t, ut ego interpretor, diligentius, mihi diutius hac &longs;criptione non &longs;uper&longs;edendum e&longs;&longs;e duxi, præ&longs;ertim cum iam li­ bri Archimedis de iis, quæ uehuntur in aqua, opera mea illu&longs;trati typis excudendi e&longs;&longs;ent. nec me alia cau&longs; &longs;a impuli&longs;&longs;et, ut de centro grauitatis corporum &longs;oli­ dorum &longs;criberem, ni&longs;i ut hac etiam ratione lux eis quàm maxime fieri po&longs;&longs;et afferretur. atque id eò mihi faciendum exi&longs;timaui, quòd in &longs;pem ueniebam fore, ut cum ego ex omnibus mathematicis primus, hanc materiam explicandam &longs;u&longs;cepi&longs;&longs;em; &longs;i quid errati for te à me commi&longs;&longs;um e&longs;&longs;et, boni uiri potius id meæ de &longs;tudio&longs;is hominibus bene merendi cupiditati, quàm arrogantiæ a&longs;criberent. re&longs;tabat ut con&longs;iderarem, cui potis&longs;imum ex principibus uiris contemplationem hanc, nunc primum memoriæ, ac literis proditam de dicarem. harum mearum cogitationum &longs;umma fa­ cta, exi&longs;timaui nemini conuenientius de centro graui tatis corporum opus dicari oportere, quàm ALE­ XANDRO FARNESIO grauis&longs;imo, ac prudentis&longs;i­ mo Cardinali, quo in uiro &longs;umma fortuna &longs;emper cum &longs;umma uirtute certauit. quid enim maxime in te ad­ mirati debeant homines, ob&longs;curum e&longs;t; u&longs;um'ne re-rum, qui pueritiæ tempus extremum principium ha bui&longs;ti, & imperiorum, & ad Reges, & Imperatores ho­ norificenti&longs;simarum legationum; an excellentiam in omni genere literarum, qui vix adole&longs;centulus, quæ homines iam confirmata ætate &longs;ummo &longs;tudio, diu­ turnisque; laboribus didicerunt, &longs;cientia, & cognitione comprehendi&longs;ti: an con&longs;ilium, & &longs;apientiam in re­ gendis, & gubernandis Ciuitatibus, cuius graui&longs;simæ &longs;ententiæ in &longs;ancti&longs;simo Reip. Chr&longs;tianæ con&longs;ilio di­ ctæ, potius diuina oracula, quàm &longs;ententiæ habitæ &longs;unt, & habentur. prætermitto liberalitatem, & mu­ nificentiam tuam, quam in &longs;tudio&longs;i&longs;simo quoque ho ne&longs;tando quotidie magis o&longs;tendis, ne videar auribus tuis potius, quàm veritati &longs;eruire. quamuis à te in tot præclaros viros tanta beneficia collata &longs;unt, & confe­ runtur, vt omnibus te&longs;tatum &longs;it, nihil tibi e&longs;&longs;e charius, nihil iucundius, quàm eximia tua liberalitate homi­ nes ad amplexandam virtutem, licet currentes incita­ re. nihil dico de ceteris virtutibus tuis, quæ tantæ &longs;unt, quantæ ne cogitatione quidem comprehendi po&longs;&longs;unt. Quamobrem hac præcipue de cau&longs;&longs;a te hu­ ius meæ lucubrationis patronum e&longs;&longs;e volui, quam ea, qua &longs;oles, humanitate accipies. te enim &longs;emper ob diuinas virtutes tuas colui, & ob&longs;eruaui: nihilque; mi­ hi fuit optatius; quàm tibi per&longs;pectum e&longs;&longs;e meum erga te animum; &longs;ingularemque; ob&longs;eruantiam. cœ­ lum igitur digito attingam, &longs;i po&longs;t graui&longs;simas oc-cupationes tuas legendo Federici tui libro aliquid impertiri temporis non grauaberis: cumque; in iis, qui tibi &longs;emper addicti erunt, numerare. Vale.

Federicus Commandinus.

FEDERICI COMMANDINI VRBINATIS LIBER DE CENTRO GRAVITATIS SOLIDORVM.

DIFFINITIONES.

1

Centrvm grauitatis, Pappus Alexandrinus in octauo ma­ thematicarum collectionum libro ita diffiniuit.

le/gomen de/ ke/ntron ba/rous e(/ka/stou sw/ matos e)=inai shme=ion ti kei/menon e)nto/s, a/fÕ o(/u katÕe/poi/nian a\rtnqe/n to/ ba/ros n(mere=i fero/menon, kai\ fula/ssei th/n e)c a)rxh=s qe/­ sin, o)u mh\ peritrepo/menon e)n th= fora=. hoc e&longs;t,

Dicimus autem centrum grauitatis uniu&longs;cu­ iu&longs;que corporis punctum quoddam intra po&longs;i­ tum, à quo &longs;i graue appen&longs;um mente concipia­ tur, dum fertur quie&longs;cit; & &longs;eruat eam, quam in principio habebat po&longs;itionem: neque in ip&longs;a la­ tione circumuertitur.

Po&longs;&longs;umus etiam hoc modo diffinire.

Centrum grauitatis uniu&longs;cuiu&longs;que &longs;olidæ figu ræ e&longs;t punctum illud intra po&longs;itum, circa quod undique partes æqualium momentorum con&longs;i­ &longs;tunt. &longs;i enim per tale centrum ducatur planum figuram quomodocunque &longs;ecans &longs;emper in par­tes æqueponderantes ip&longs;am diuidet.

2

Pri&longs;matis, cylindri, & portionis cylindri axem appello rectam lineam, quæ oppo&longs;itorum plano­ rum centra grauitatis coniungit.

3

Pyramidis, coni, & portionis coni axem dico li neam, quæ à uertice ad centrum grauitatis ba&longs;is perducitur.

4

Si pyramis, conus, portio coni, uel conoidis &longs;e­ cetur plano ba&longs;i æquidi&longs;tante, pars, quæ e&longs;t ad ba­ &longs;im, fru&longs;tum pyramidis, coni, portionis coni, uel conoidis dicetur; quorum plana æquidi&longs;tantia, quæ opponuntur &longs;imilia &longs;unt, & inæqualia: axes uero &longs;unt axium figurarum partes, quæ in ip&longs;is comprehenduntur.

PETITIONES.

1

Solidarum figurarum fimilium centra grauita­ tis &longs;imiliter &longs;unt po&longs;ita.

2

Solidis figuris &longs;imilibus, & æqualibus inter &longs;e aptatis, centra quoque grauitatis ip&longs;arum inter &longs;e aptata crunt.

THEOREMA I. PROPOSITIO I.

Omnis figuræ rectilineæ in circulo de&longs;criptæ, quæ æqualibus lateribus, & angulis contine­ tur, centrum grauitatis e&longs;t idem, quod circuli cen trum.

Sit primo triangulum æquilaterum abc in circulo de­ &longs;criptum: & diui&longs;a ac bifariam in d, ducatur bd. erit in li­ nea bd centrum grauitatis trianguli abc, ex tertia decima primi libri Archimedis de centro grauitatis planorum. Et

quoniam linea ab e&longs;t æqualis lineæ bc; & ad ip&longs;i dc; e&longs;tque; bd utrique communis: trian­

gulum abd æquale erit trian gulo cbd: & anguli angulis æ­ quales, qui æqualibus lateri­ bus &longs;ubtenduntur. ergo angu li ad d utrique recti &longs;unt. quòd cum linea bd &longs;ecet ae bifa­ riam, & ad angulos rectos; in ip&longs;abd e&longs;t centrum circuli. quare in eadem bd linea erit centrum grauitatis trianguli, & circuli centrum. Similiter diui&longs;a ab bifariam in e, & ducta ce, o&longs;tendetur in ip&longs;a utrum que centrum contineri. ergo ea erunt in puncto, in quo li­ neæ bd, ce conueniunt. trianguli igitur abc centrum gra uitatis e&longs;t idem, quod circuli centrum.

8. primi.

13. primi.

corol. pri mæ tertii

Sit quadratum abcd in cir­ culo de&longs;criptum: & ducantur a c, bd, quæ conueniant in e. er­ go punctum e e&longs;t centrum gra uitatis quadrati, ex decima eiu&longs; dem libri Archimedis. Sed cum omnes anguli ad abcd recti &longs;int; erit abc femicirculus: itemque; bcd: & propterea li­ neæ ac, bd diametri circuli: quæ quidem in centro conueniunt. idem igitur e&longs;t centrum grauitatis quadrati, & circuli centrum.

31. tertii.

Sit pentagonum æquilaterum, & æquiangulum in circu­

lo de&longs;criptum abcd e. & iun­ cta bd, bifariamque; in f diui&longs;a, ducatur cf, & producatur ad circuli circumferentiam in g; quæ lineam ae in h &longs;ecet: de­ inde iungantur ac, cc. Eodem modo, quo &longs;upra demon&longs;tra­ bimus angulum bcf æqualem e&longs;&longs;e. angulo dcf; & angulos ad f utro&longs;que rectos: & idcir­ co lineam cfg per circuli cen trum tran&longs;ire. Quoniam igi­ tur latera cb, ba, & cd, de æqualia &longs;unt; & æquales anguli cba, cde: erit ba&longs;is ca ba&longs;i: ce, & angulus bca angulo dce æqualis. ergo & reliquus ach, reliquo ech. e&longs;t au­ tem ch utrique triangulo ach, ech communis. quare ba&longs;is ah æqualis e&longs;t ba&longs;i hc: & anguli, qui ad h recti: &longs;untque; recti, qui ad f. ergo lineæ ae, bd inter &longs;e &longs;e æquidi&longs;tant. Itaque cum trapezij abde latera bd, ae æquidi&longs;tantia à li nea fh bifariam diuidantur; centrum grauitatis ip&longs;ius erit in linea fh, ex ultima eiu&longs;dem libri Archimedis. Sed trian­ guli bcd centrum grauitatis e&longs;t in linea cf. ergo in eadem linea ch e&longs;t centrum grauitatis trapezij abde, & trian­ guli bcd: hoc e&longs;t pentagoni ip&longs;ius centrum: & centrum circuli. Rur&longs;us &longs;i iuncta ad, bifariamque; &longs;ecta in k, duca­ tur ekl: demon&longs;trabimus in ip&longs;a utrumque centrum in e&longs;&longs;e. Sequitur ergo, ut punctum, in quo lineæ cg, el con­ ueniunt, idem &longs;it centrum circuli, & centrum grauitatis pentagoni.

4. Primi.

28. primi.

13. Archi­ medis.

Sit hexagonum abcdef æquilaterum, & æquiangulum in circulo de&longs;ignatum: iunganturque; bd, ae: & bifariam &longs;e­cta bd in g puncto, ducatur cg; & protrahatur ad circuli u&longs;que circumferentiam; quæ &longs;ecet ae in h. Similiter conclu demus cg per centrum circuli tran&longs;ire: & bifariam &longs;ecate lineam ae; itemque; lineas bd, ae inter &longs;e æquidi&longs;tantes e&longs;&longs;e. Cum igitur cg per centrum circuli tran&longs;eat; & ad punctum f perueniat nect&longs;&longs;e e&longs;t: quòd cdef &longs;it dimidium circumfe

rentiæ circuli. Quare in eadem diametro cf erunt centra gra uitatis triangulorum bcd, afe, & quadrilateri abde, ex quibus con&longs;tat hexagonum ab cdef. per&longs;picuum e&longs;t igitur in ip&longs;a cf e&longs;&longs;e circuli centrum, & centrum grauitatis hexagoni. Rur&longs;us ducta altera diamctro ad, ei&longs;dem rationibus o&longs;tende­ mus in ip&longs;a utrumque centrum ine&longs;&longs;e. Centrum ergo grauita­ tis hexagoni, & centrum circuli idem erit.

13 Archi medis. 9. eiusdem m

Sit heptagonum abcdefg æquilaterum atque æquian

gulum in circulo de&longs;criptum: & iungantur ce, bf, ag: di­ ui&longs;a autem ce bifariam in pum cto h: & iuncta dh produca­ tur in k. non aliter demon­ &longs;trabimus in linea dk e&longs;&longs;e cen trum circuli, & centrum gra­ uitatis trianguli cde, & tra­ peziorum bcef, abfg, hoc e&longs;t centrum totius heptago­ ni: & rur&longs;us eadem centra in alia diametro cl &longs;imiliter du­ cta contineri. Quare & centrum grauitatis heptagoni, & centrum circuli in idem punctum conueniunt. Eodem modo in reliquis figuris æquilateris, & æquiangulis, quæ in cir­ culo de&longs;cribuntur, probabimus centrum grauitatis earum, & centrum circuli idem e&longs;&longs;e. quod quidem demon&longs;trare oportebat.

Ex quibus apparet cuiuslibet figuræ rectilincæ in circulo plane de&longs;criptæ centrum grauitatis idem e&longs;&longs;e, quod & circuli centrum.

gnwri/mws

Figuram in circulo plane de&longs;criptam appella­ mus, cuiu&longs;modi e&longs;t ea, quæ in duodecimo elemen torum libro, propo&longs;itione &longs;ecunda de&longs;cribitur. ex æqualibus enim lateribus, & angulis con&longs;tare per&longs;picuum e&longs;t.

THEOREMA II, PROPOSITIO II.

Omnis figuræ rectilineæ in ellip&longs;i plane de&longs;cri­ ptæ centrum grauitatis e&longs;t idem, quod ellip&longs;is centrum.

Quo modo figura rectilinea in ellip&longs;i plane de&longs;cribatur, docuimus in commentarijs in quintam propo&longs;itionem li­ bri Archimedis de conoidibus, & &longs;phæroidibus.

Sit ellip&longs;is abcd, cuius maior axis ac, minor bd: iun­ ganturque; ab, bc, cd, da: & bifariam diuidantur in pun­ ctis efgh. à centro autem, quod &longs;it k ductæ lineæ ke, kf, kg, kh u&longs;que ad &longs;ectionem in puncta lmno protrahan­ tur: & iungantur lm, mn, no, ol, ita ut ac &longs;ecet li­ neas lo, mn, in zf punctis; & bd &longs;ecet lm, on in xy. erunt lk, kn linea una, itemque linea unaip&longs;æ mk, ko: & lineæ ba, cd æquidi&longs;tabunt lineæ mo: & bc, ad ip&longs;i ln. rur&longs;us lo, mn axi bd æquidi&longs;tabunt: & lm, on ip&longs;i ac. Quoniam enim triangulorum abk, adk, latus bk e&longs;t æquale lateri kd, & ak utrique commune; angulique; ad k recti. ba&longs;is ab ba&longs;i ad; & reliqui anguli reliquis an­ gulis æquales erunt. eadem quoqueratione o&longs;tendetur bc

æqualis cd; & ab ip&longs;i bc. quare omnes ab, bc, cd, da &longs;unt æqua­ les. & quoniam anguli ad a æquales &longs;unt angu lis ad c; erunt anguli b ac, acd coalterni inter &longs;e æquales; itemque; dac, acb. ergo cd ip&longs;i ba; & ad ip&longs;i bc æquidi­ &longs;tat. Atuero cum lineæ ab, cd inter &longs;e æquidi­ &longs;tantes bifariam &longs;ecen­ tur in punctis eg; erit li nea lekgn diameter &longs;e ctionis, & linea una, ex demon&longs;tratis in uige&longs;i­ maoctaua &longs;ecundi coni corum. Et eadem ratione linea una mfkho. Sunt autem ad, bc inter &longs;e &longs;e æquales, & æquidi&longs;tantes. quare & earum di­ midiæ ah, bf; itemque; hd, fe; & quæ ip&longs;as coniungunt rectæ lineæ æquales, & æquidi&longs;tantes erunt. æquidi&longs;tant igitur ba, cd diametro mo: & pariter ad, bc ip&longs;i ln æquidi&longs;tare o­ &longs;tendemus. Si igitur manente diametro ac intelligatur abc portio ellip&longs;is ad portionem adc moueri, cum primum b applicuerit ad d, congruet tota portio toti portioni, lineaque; ba lineæ ad; & bc ip&longs;i cd congruet: punctum uero e ca­ det in h; f in g: & linea ke in lineam kh: & kf in kg. qua re & el in ho, et fm in gn. At ip&longs;a lz in zo; et mf in fn cadet. congruet igitur triangulum lkz triangulo okz: et triangulum mk f triangulo nk f. ergo anguli lzk, ozk, m f k, nfk æquales &longs;unt, ac recti. quòd cum etram recti &longs;int, qui ad k; æquidi&longs;tabunt lineæ lo, mn axi bd. & ita demon&longs;trabuntur lm, on ip&longs;i ac æquidi&longs;tare. Rurfus &longs;i iungantur al, lb, bm, mc, cn, nd, do, oa: & bitariam di uidantur: à centro autem k ad diui&longs;iones ductæ lineæ pro­ trahantur u&longs;que ad &longs;ectionem in puncta pqrstuxy: & po &longs;tremo py, qx, ru, st, qr, ps, yt, xu coniungantur. Simili­
ter o&longs;tendemus lineas py, qx, ru, st axi bd æ­ quidi&longs;tantes e&longs;&longs;e: & qr, ps, yt, xu æquidi&longs;tan­ tes ip&longs;i ac. Itaque dico harum figurarum in el­ lip&longs;i de&longs;criptarum cen­ trum grauitatis e&longs;&longs;e pun­ ctum k, idem quod & el lip&longs;is centrum. quadri­ lateri enim abcd cen­ trum e&longs;t k, ex decima e­ iu&longs;dem libri Archime­ dis, quippe cum in eo om nes diametri conueniant. Sed in figura albmcn do, quoniam trianguli alb centrum grauitatis e&longs;t in linea le: trapezijque; abmo centrum in linea ek: trape zijomcd in kg: & trianguli cnd in ip&longs;a gn: erit magnitu dinis ex his omnibus con&longs;tantis, uidelicet totius figuræ cen trum grauitatis in linea ln: & ob eandem cau&longs;&longs;am in linea om. e&longs;t enim trianguli aod centrum in linea oh: trapezij alnd in hk: trapezij lbcn in kf: & trianguli bmc in fm. cum ergo figuræ albmcndo centrum grauitatis &longs;it in li­ nea ln, & in linea om; erit centrum ip&longs;ius punctum k, in quo &longs;cilicet ln, om conueniunt. Po&longs;tremo in figura aplqbrmsctnudxoy centrum grauitatis trian guli pay, & trapezii ploy e&longs;t in linea az: trapeziorum uero lqxo, qbdx centrum e&longs;t in linea zk: & trapeziorum brud, rmnu in kf: & denique trapezii mstn; & triangu li sct in fc. quare magnitudinis ex his compo&longs;itæ centrum in linea ac con&longs;i&longs;tit. Rur&longs;us trianguli qbr, & trapezii ql mr centrum e&longs;t in linea bx. trapeziorum lpsm, pacs, aytc, yont in linea xf: trapeziique oxun, & trianguli xdu centrum in yd. totius ergo magnitudinis centrum e&longs;t in linea bd. ex quo &longs;equitur, centrum grauitatis figuræ aplqbrmsctnudxoy e&longs;&longs;e punctum K, lineis &longs;cilicet ac, bd commune, quæ omnia demon&longs;trare oportebat.

8. primi

33. primi

28. primi.

13. Archi medis.

Vltima.

THEOREMA III. PROPOSITIO III.

Cuiuslibet portio­ nis circuli, & ellip&longs;is, quæ dimidia non &longs;it maior, centrum graui tatis in portionis dia­ metro con&longs;i&longs;tit.

HOC eodem pror&longs;us modo demon&longs;trabitur, quo in libro de centro gra uitatis planorum ab Ar­ chimede demon&longs;tratum e&longs;t, in portione contenta recta linea, & rectanguli coni &longs;e ctione grauitatis centrum e&longs;&longs;e in diametro portio­ nis. Etita demon&longs;trari po te&longs;t in portione, quæ recta linea & obtu&longs;ianguli coni &longs;e­ ctione, &longs;eu hyperbola continetur.

THEOREMA IIII. PROPOSITIO IIII.

IN circulo & ellip&longs;i idem e&longs;t figuræ & graui­ tatis centrum.

SIT circulus, uel ellip&longs;is, cuius centrum a. Dico a gra­ uitatis quoque centrum e&longs;&longs;e. Si enim fieri pote&longs;t, &longs;it b cen­ trum grauitatis: & iuncta ab extra figuram in c produca tur: quam uero proportionem habet linea ca ad ab, ha­ beat circulus a ad alium circulum, in quo d; uel ellip&longs;is ad aliam ellip&longs;im: & in circulo, uel ellip&longs;i figura rectilinea pla­ ne de&longs;cribatur adco, ut tandem relinquantur portiones quædam minores circulo, uel ellip&longs;i d; quæ figura &longs;it abcefg hklmn. Illud uero in circulo fieri po&longs;&longs;e ex duodecimo elementorum libro, propo&longs;itione &longs;ecunda manife&longs;te con­

&longs;tat; at in ellip&longs;i nos demon&longs;tra­ uinms in commentariis in quin­ tam propo&longs;itionem Archimedis de conoidibus, & &longs;phæroidibus. erit igitur a centrum grauitatis ip&longs;ius figuræ, quod proxime o&longs;ten dimus. Itaque quoniam circulus a ad circulum d, uel ellip&longs;is a ad ellip&longs;im d eandem proportionem habet, quam linea ca ad ab: portiones uero &longs;unt minores cir culo uel ellip&longs;i d: habebit circu­ lus, uel ellip&longs;is ad portiones ma­ iorem proportionem, quàm ca ad ab: & diuidendo figura recti­ linea abcefghklmn ad portiones
habebit maiorem proportionem, quam cb ad ba. fiat ob ad ba, ut figura rectilinea ad portio­ nes. cum igitur à circulo, uel el­ lip&longs;i, cuius grauitatis centrum e&longs;t b, auferatur figura rectilinea efghklmn, cuius centrum a; reliquæ magnitudinis ex portio nibus compo&longs;itæ centrum graui tatis erit in linea ab producta, & in puncto o, extra figuram po &longs;ito. quod quidem fieri nullo mo do po&longs;&longs;e per&longs;picuum e&longs;t. &longs;equi­ tur ergo, ut circuli & ellip&longs;is cen trum grauitatis &longs;it punctum a, idem quod figuræ centrum.

8. quinti

19. quinti apud Cam panum.

8. Archi­ medis.

ALITER.

Sit circulus, uel ellip&longs;is abcd, cuius diameter db, & centrum e: ducaturque per e recta li nea ac, &longs;ecans ip&longs;am db ad rectos angulos. erunt adc, abc circuli, uel ellip&longs;is dimidiæ portiones. Itaque quo­

niam por tionis adc centrum gra­ uitatis e&longs;t in diame­ tro de: & portionis abc cen­ trum e&longs;t im ip&longs;a eb: to tius circu li, uel ellip&longs;is grauitatis centrum erit in diametro db. Sit autem portionis adc centrum grauitatis f: & &longs;umatur in linea eb punctum g, ita ut fit ge æqualis ef. erit g por­ tionis abc centrum. nam &longs;i hæ portiones, quæ æquales & &longs;imiles &longs;unt, inter &longs;e &longs;e aptentur, ita ut be cadat in de, & punctum b in d cadet, & g in f: figuris autem æquali­ bus, & &longs;imilibus inter &longs;e aptatis, centra quoque grauitatis ip&longs;arum inter &longs;e aptata erunt, ex quinta petitione Archi­ medis in libro de centro grauitatis planorum. Quare cum portionis adc centrum grauitatis &longs;it f: & portionis abc centrum g: magnitudinis; quæ ex utri&longs;que efficitur: hoc e&longs;t circuli uel ellip&longs;is grauitatis centrum in medio li­ neæ fg, quod e&longs;t e, con&longs;i&longs;tet, ex quarta propo&longs;itione eiu&longs;­ dem libri Archimedis. ergo circuli, uel ellip&longs;is centrum grauitatis e&longs;t idem, quod figuræ centrum. atque illud e&longs;t, quod demon&longs;trare oportebat.

Ex quibus &longs;equitur portionis circuli, uel ellip­ &longs;is, quæ dimidia maior &longs;it, centrum grauitatis in diametro quoque ip&longs;ius con&longs;i&longs;tere.

Sit enim maior portio abc, cuius diameter bd, & com­ pleatur circulus, uel ellip&longs;is, ut portio reliqua fit aec, diametrum habens ed. Quoniam igitur circuli uel ellip&longs;is aecb grauitatis centrum e&longs;t in diametro be, & portio­ nis aec centrum in linea ed: reliquæ portionis, uidelicet abc centrum grauitatis in ip&longs;a bd con&longs;i&longs;tat nece&longs;&longs;e e&longs;t, ex octaua propo&longs;itione eiu&longs;dem.

THEOREMA V. PROPOSITIO V.

SI pri&longs;ma &longs;ecetur plano oppo&longs;itis planis æqui di&longs;tante, &longs;ectio erit figura æqualis & &longs;imilis ei, quæ e&longs;t oppo&longs;itorum planorum, centrum graui tatis in axe habens.

Sit pri&longs;ma, in quo plana oppo&longs;ita &longs;int triangula abc, def; axis gh: & &longs;ecetur plano iam dictis planis æquidi&longs;tan te; quod faciat &longs;ectionem klm; & axi in puncto n occurrat. Dico klm triangulum æquale e&longs;&longs;e, & fimile triangulis abc def; atque eius grauitatis centrum e&longs;&longs;e punctum n. Quo­

niam enim plana abc Klm æquidi&longs;tantia &longs;ecan tur a plano ae; rectæ li­ neæ ab, Kl, quæ &longs;unt ip &longs;orum communes &longs;ectio­ nes inter &longs;e &longs;e æquidi­ &longs;tant. Sed æquidi&longs;tant ad, be; cum ae &longs;it para lelogrammum, ex pri&longs;­ matis diffinitione. ergo & al parallelogrammum erit; & propterea linea kl, ip&longs;i ab æqualis. Si­ militer demon&longs;trabitur lm æquidi&longs;tans, & æqua lis bc; & mk ip&longs;i ca. Itaque quoniam duæ lineæ Kl, lm &longs;e &longs;e tangentes, duabus lineis &longs;e &longs;e tangentibus ab, bc æquidi&longs;tant; nec &longs;unt in e o­ dem plano: angulus klm æqualis e&longs;t angulo abc: & ita an gulus lmk, angulo bca, & mk lip&longs;i cab æqualis probabi tur. triangulum ergo klm e&longs;t æquale, & &longs;imile triang ulo abc. quare & triangulo def. Ducatur linea cgo, & per ip &longs;am, & per cf ducatur planum &longs;ecans pri&longs;ma; cuius & paral lelogrammi ae communis &longs;ectio &longs;it opq. tran&longs;ibit linea fq per h, & mp per n. nam cum plana æquidi&longs;tantia &longs;ecen tur à plano cq, communes eorum &longs;ectiones cgo, mp, fq &longs;ibi ip&longs;is æquidi&longs;tabunt. Sed & æquidi&longs;tant ab, kl, de. an­ guli ergo aoc, kpm, dqf inter &longs;e æquales &longs;unt: & &longs;unt æquales qui ad puncta akd con&longs;tituuntur. quare & reliqui reliquis æquales; & triangula aco, Kmp, dfq inter &longs;e &longs;imi lia erunt. Vt igitur ca ad ao, ita fd ad dq: & permutando ut ca ad fd, ita ao ad dq.e&longs;t autem ca æqualis fd. ergo & ao ip&longs;i dq. eadem quoque ratione & ao ip&longs;i Kp æqualis demon&longs;trabitur. Itaque &longs;i triangula, abc, def æqualia &
&longs;imilia inter &longs;e aptentur, cadet linea fq in lineam cgo. Sed & centrum gra uitatis h in g centrum ca­ det. tran&longs;ibit igitur linea fq per h: & planum per co & cf ductum per axem gh ducetur: idcircoque li neam mp etiam per n tram &longs;ire nece&longs;&longs;e erit. Quo­ niam ergo fh, cg æqua­ les &longs;unt, & æquidi&longs;tantes: itemque hq, go; rectæ li­ neæ, quæ ip&longs;as connectunt cmf, gnh, opq æqua­ les æquidi&longs;tantes erunt. æquidi&longs;tant autem cgo, mnp. ergo parallelogramma &longs;unt on, gm, & linea mn æqualis cg; & np ip&longs;i go. aptatis igi­ tur klm, abc triangulis, quæ æqualia & &longs;imilia sunt; linea mp in co, & punctum n in g cadet. Quòd cum g &longs;it centrum gra­ uitatis trianguli abc, & n trianguli klm grauitatis cen­ trum erit id, quod demon&longs;trandum relinquebatur. Simili ratione idem contingere demon&longs;trabimus in aliis pri&longs;ma­ tibus, &longs;iue quadrilatera, &longs;iue plurilatera habeant plana, quæ opponuntur.

16. unde­ cimi

34. primi

10. unde cimi

10. unde­ cimi

4. &longs;exti

per 5. pe­ titionem Archime dis.

COROLLARIVM.

Ex iam demon&longs;tratis per&longs;picue apparet, cuius Iibet pri&longs;matis axem, parallelogrammorum lat eri bus, quæ ab oppo&longs;itis planis ducuntur æquidi&longs;tare.

THE OREMA VI. PROPOSITIO VI.

Cuiuslibet pri&longs;matis centrum grauitatis e&longs;t in plano, quod oppo&longs;itis planis æquidi&longs;tans, reli­ quorum planorum latera bifariam diuidit.

Sit pri&longs;ma, in quo plana, quæ opponuntur &longs;int trian­ gula ace, bdf: & parallelogrammorum latera ab, cd, ef bifariam diuidantur in punctis ghk: per diui&longs;iones au­ tem planum ducatur; cuius &longs;ectio figura gh K. erit linea gh æquidi&longs;tans lineis ac, bd & hk ip&longs;is ce, df. quare ex decimaquinta undecimi elementorum, planum illud pla nis ace, bdf æquidi&longs;tabit, & faciet &longs;ectionem figu­ ram ip&longs;is æqualem, & &longs;imilem, ut proxime demon&longs;tra­ uimus. Dico centrum grauitatis pri&longs;matis e&longs;&longs;e in plano ghk. Si enim fieri pote&longs;t, &longs;it eius centrum l: & ducatur lm u&longs;que ad planum ghk, quæ ip&longs;i ab æquidi&longs;tet. ergo linea ag continenter in duas partes æquales diui­ &longs;a, relinquetur tandem pars aliqua ng, quæ minor erit lm. Vtraque uero linearum ag, gb diuidatur in partes æqua­ les ip&longs;i ng: & per puncta diui&longs;ionum plana oppo&longs;itis pla­ nis æquidi&longs;tantia ducantur. erunt &longs;ectiones figuræ æqua­ les, ac &longs;imiles ip&longs;is ace, bdf: & totum pri&longs;ma diui&longs;um erit in pri&longs;mata æqualia, & &longs;imilia: quæ cum inter &longs;e congruant; & grauitatis centra &longs;ibi ip&longs;is congruentia, re&longs;pondentiaque

habebunt. Itaq: &longs;unt magnitudi­ nes quædam æqua­ les ip&longs;i nh, & nu­ mero pares, qua­ rum centra gra­ uitatis in eaderre cta linea con&longs;ti­ tuuntur: duæ ue­ ro mediæ æqua­ les &longs;unt: & quæ ex utraque parte i­ p&longs;arum &longs;imili-­ ter æquales: & æ­ quales rectæ li­ neæ, quæ inter grauitatis centra interiiciuntur. quare ex corolla­ rio quintæ pro­ po&longs;itionis primi libri Archimedis de centro graui­ tatis planorum; magnitudinis ex his omnibus compo&longs;itæ centrum grauitatis e&longs;t in medio lineæ, quæ magnitudi­ num mediarum centra coniungit. at qui non ita res ha­bet, &longs;i quidem l extra medias magnitudines po&longs;itum e&longs;t. Con&longs;tat igitur centrum grauitatis pri&longs;matis e&longs;&longs;e in plano
ghk, quod nos demon&longs;trandum propo&longs;uimus. At&longs;i op­ po&longs;ita plana in pri&longs;mate &longs;int quadrilatera, uel plurilatera, eadem erit in omnibus demon&longs;tratio.

33. primi

5. huius

1. decimi

5 huius

THEOREMA VII. PROPOSITIO VII.

Cuiuslibet cylindri, & cuiuslibet cylindri por tionis centrum grauitatis e&longs;t in plano, quod ba&longs;i­ bus æquidi&longs;tans, parallelogrammi per axem late­ ra bifariam &longs;ecat.

SIT cylindrus, uel cylindri portio ac: & plano per a­ xem ducto &longs;ecetur; cuius fectio &longs;it parallelogrammum ab c d: & bifariam diui&longs;is ad, bc parallelogrammi lateribus, per diui&longs;ionum puncta ef planum ba&longs;i æquidi&longs;tans duca­ tur; quod faciet &longs;ectionem, in cylindro quidem circulum æqualem iis, qui &longs;unt in ba&longs;ibus, ut demon&longs;trauit Serenus in libro cylindricorum, propo&longs;itione quinta: in cylindr uero portione ellip&longs;im æqualem, & &longs;imilem eis, quæ &longs;unt

in oppo&longs;itis planis, quod nos demon&longs;trauimus in commen tariis in librum Archimedis de conoidibus, & &longs;phæroidi­ bus. Dico centrum grauita­ tis cylindri, uel cylindri por­ tionis e&longs;&longs;e in plano ef. Si enim fieri pote&longs;t, fit centrum g: & ducatur gh ip&longs;i ad æquidi­ &longs;tans, u&longs;que ad ef planum. Itaque linea ae continenter diui&longs;a bifariam, erit tandem pars aliqua ip&longs;ius ke, minor gh. Diuidantur ergo lineæ ae, ed in partes æquales ip&longs;i ke: & per diui&longs;iones plana ba &longs;ibus æquidi&longs;tantia ducantur. erunt iam &longs;ectiones, figuræ æ­ quales, & &longs;imiles eis, quæ &longs;unt in ba&longs;ibus: atque erit cylindrus in cylindros diui&longs;us: & cy lindri portio in portiones æquales, & &longs;imiles ip&longs;i kf. reli­ qua &longs;imiliter, ut &longs;uperius in pri&longs;mate concludentur.

THEOREMA VIII. PROPOSITIO VIII.

Cuiuslibet pri&longs;matis, & cuiuslibet cylindri, uel cylindri portionis grauitatis centrum in medio ip&longs;ius axis con&longs;i&longs;tit.

Sit primum af pri&longs;ma æquidi&longs;tantibus planis contentum, quod &longs;olidum parallelepipedum appellatur: & oppo&longs;ito­ rum planorum cf, ah, da, fg latera bifariam diuidantur in punctis klmnopqrstux: & per diui&longs;iones ducantur plana kn, or, sx. communes autem eorum planorum &longs;e­ ctiones &longs;int lineæ yz, qf, xy: quæ in puncto w conueniant. erit ex decima eiu&longs;dem libri Archimedis parallelogrammi cf centrum grauitatis punctum y; parallelogrammi ah centrum z: parallelogrammi ad, q: parallelogrammi fg, f:

parallelogrammi dh, x: & parallelogrammi cg centrum y: atque erit w punctum me dium uniu&longs;cuiu&longs;que axis, ui delicet eius lineæ quæ oppo &longs;itorum planorum centra con iungit. Dico w centrum e&longs;&longs;e grauitatis ip&longs;ius &longs;olidi. e&longs;t enim, ut demon&longs;trauimus, &longs;olidi af centrum grauitatis in plano Kn; quod oppo&longs;i­ tis planis ad, gf æquidi&longs;tans reliquorum planorum late­ ra bifariam diuidit: & &longs;imili ratione idem centrum e&longs;t in plano or, æquidi&longs;tante planis ae, bf oppo&longs;itis. ergo in communi ip&longs;orum &longs;ectione: ui­ delicet in linea yz. Sed e&longs;t etiam in plano tu, quod quidem yz &longs;ecatin w. Con&longs;tatigitur centrum grauitatis &longs;olidi e&longs;&longs;e punctum w, medium &longs;cilicet axium, hoc e&longs;t linearum, quæ planorum oppo&longs;itorum centra coniungunt.

6 huius

Sit aliud prima af; & in eo plana, quæ opponuntur, tri­ angula abc, def: diui&longs;isque bifariam parallelogrammorum lateribus ad, be, cf in punctis ghk, per diui&longs;iones planum ducatur, quod oppo&longs;itis planis æquidi&longs;tans faciet &longs;ectionem triangulum ghx æquale, & &longs;imile ip&longs;is abc, def. Rur&longs;us diuidatur ab bifariam in l: & iuncta cl per ip&longs;am, & per cKf planum ducatur pri&longs;ma &longs;ecans, cuius, & parallelogram mi ae communis &longs;ectio &longs;it lmn. diuidet punctum m li­ neam gh bifariam; & ita n diuidet lineam de: quoniam triangula acl, gkm, dfn æqualia &longs;unt, & &longs;imilia, ut &longs;upra demon&longs;trauimus. Iam ex iis, quæ tradita &longs;unt, con&longs;tat cen trum grauitatis pri&longs;matis in plano ghk contineri. Dico ip&longs;um e&longs;&longs;e in linea km. Si enim fieri potc&longs;t, &longs;it o centrum; & per o ducatur op ad km ip&longs;i hg æquidi&longs;tans. Itaquce li nea hm bifariam u&longs;que cò diuidatur, quoad reliqua &longs;it pars quædam qm, minor op. deinde hm, mg diuidantur in partes æquales ip&longs;i mq: & per diui&longs;iones lineæ ip&longs;imK æquidi&longs;tantes ducantur. puncta uero, in quibus hæ trian­ gulorum latera &longs;ecant, coniungantur ductis lineis rs, tu,

xy; quæ ba&longs;i gh æquidi&longs;tabunt. Quoniam enim lineæ gz, ha &longs;unt æquales: itemque æquales gm, mh: ut mg ad gz, ita erit mh, ad ha: & diuidendo, ut mz ad zg, ita ma ad ah. Sed ut mz ad zg, ita kr ad rg: & ut ma ad ah, ita ks ad sh. quare ut kr ad rg, ita ks ad sh. æquidi&longs;tant igitur inter &longs;e &longs;e rs, gh. eadem quoque ratione demon&longs;trabimus tu, xy ip&longs;i gh æquidi&longs;tare. Et quoniam triangula, quæ fiunt à lineis Ky, yu, us, sh æqualiz &longs;unt inter &longs;e, & &longs;imilia triangulo Kmh: habebit triangulum Kmh ad triangulum Kdy duplam proportionem eius, quæ e&longs;t lineæ kh ad Ky. &longs;ed Kh po&longs;ita e&longs;t quadrupla ip&longs;ius ky. ergo triangulum kmh ad triangulum Kdy eandem proportionem habcbit, quam &longs;exdecim ad unum: & ad quatuor triangula kdy, yu, us, sah habebit eandem, quam &longs;exdecim ad quatuor, hoc e&longs;t quam hK ad ky: & &longs;imiliter eandem habere demon&longs;tra
bitur trian­ gulum kmg ad quatuor triangula Kd x, xgt, tbr, rzg. quare totum trian gulum Kgh ad omnia tri angula gzr, rbt, tgx, xd K, Kdy, yu, us, sah ita erit, ut hk ad ky, hoc e&longs;t ut hm ad m q. Si igitur in triangulis abc, def de&longs;cribantur figuræ &longs;imiles ei, quæ de­ &longs;cripta e&longs;t in ghK triangulo: & per lineas &longs;ibi re&longs;ponden­ tes plana ducantur: totum pri&longs;ma af diui&longs;um erit in tria &longs;olida parallelepipeda yg, ub, sz, quorum ba&longs;es &longs;unt æqua les & &longs;imiles ip&longs;is parallelogrammis y g,ub, sz: & in octo pri&longs;mata gzr, rbt, tgx, xd K, kdy, yu, us, sah: quorum item ba&longs;es æquales, & &longs;imiles &longs;unt dictis triangulis; altitu­ do autem in omnibus, totius pri&longs;matis altitudini æqualis.Itaque &longs;olidi parallelepipedi yg centrum grauitatis e&longs;t in linea de: &longs;olidi ub centrum e&longs;t in linea eh: & &longs;olidi sz in li nea hm, quæ quidem lineæ axes &longs;unt, cum planorum oppo &longs;itorum centra coniungant. ergo magnitudinis ex his &longs;oli dis compo&longs;itæ centrum grauitatis e&longs;t in linea dm, quod &longs;it q; & iuncta qo producatur: à puncto autem h ducatur ha ip&longs;i mk æquidi&longs;tans, quæ cum qo in m conueniat. triangu lum igitur ghk ad omnia triangula gzr, bt, tgx, xdk, kdy, yu, us, sah eandem habet proportionem, quam hm ad mq; hoc e&longs;t, quam mq ad ql: nam &longs;i hm, mq produci in telligantur, quou&longs;que coeant; erit ob linearum qy, mk æ­ quidi&longs;tantiam, ut hq ad qm, ita ml ad ad lq: & componen do, ut hm ad mq, ita mq ad ql. linea uero qo maior e&longs;t, quàm ql: habebit igitur mq ad ql maiorem proportio­ nem, quàm ad qo. quare triangulum etiam ghk ad omnia iam dicta triangula maiorem proportionem habebit, quàm mq ad qo. &longs;ed ut triangulum ghk ad omnia triangula, ita to­ tum pri&longs;ma afad omnia pri&longs;mata gzr, rbt, tgx, xdk, kd y, yu, us, sah: quoniam enim &longs;olida parallelepipeda æque al ta, eandem inter &longs;e proportionem habent, quam ba&longs;es; ut ex trige&longs;ima&longs;ecunda undecimi elementorum con&longs;tat. &longs;unt autem &longs;olida parallelepipeda pri&longs;matum triangulares ba­ &longs;es habentium dupla: &longs;equitur, ut etiam huiu&longs;modi pri&longs;­ mata inter &longs;e &longs;int, &longs;icut eorum ba&longs;es. ergo totum pri&longs;ma ad omnia pri&longs;mata maiorem proportionem habet, quam mq ad qo: & diuidendo &longs;olida parallelepipeda yg, ub, sz ad o­ mnia pri&longs;mata proportionem habent maiorem, quàm mo ad oq. fiat no ad oq, ut &longs;olida parallelepipeda y g, ub, sz ad omnia pri&longs;mata. Itaque cum à pri&longs;mate af, cuius centrum grauitatis e&longs;t o, auferatur magnitudo ex &longs;olidis parallelepi pedis y g,ub,sz con&longs;tans: atque ip&longs;ius grauitatis centrum &longs;it q: reliquæ magnitudinis, quæ ex omnibus pri&longs;matibus con&longs;tat, grauitatis centrum erit in linea q o producta: & in puncto v, ex octava propo&longs;itione eiusdem libri Archi­medis. ergo punctum n extra p ri&longs;ma af po&longs;itum, centrum erit magnitudinis compo&longs;itæ ex omnibus pri&longs;matibus gzr, r bt, tgx, xdk, kd y, yu, us, sah, quod fieri nullo modo po te&longs;t. e&longs;t enim ex diffinitione centrum grauitatis &longs;olidæ figu ræ intra ip&longs;am po&longs;itum, non extra. quare relinquitur, ut cem trum grauitatis pri&longs;matis &longs;it in linea Km. Rur&longs;us bc bifa­ riam in diuidatur: & ducta ax, per ip&longs;am, & per lineam agd plan um ducatur; quod pri&longs;ma &longs;ecet: faciatque in paral lelogrammo bf &longs;ectionem x p diuidet punctum p lineam quoque cf bifariam: & erit plani eius, & trianguli ghK communis &longs;ectio gu; quòd punctum u in medio lineæ hK
po&longs;itum &longs;it. Similiter demon&longs;trabimus centrum grauita­ tis pri&longs;matis in ip&longs;a gu ine&longs;&longs;e. &longs;it autem planorum cfnl, adpx communis &longs;ectio linea rst; quæ quidem pri&longs;matis axis erit, cum tran&longs;eat per centra grauitatis triangulorum abc, ghk def, ex quartadecima eiu&longs;dem. ergo centrum grauitatis pri&longs;matis af e&longs;t punctum s, centrum &longs;cilicet trianguli ghK, & ip&longs;ius rt axis medium.

5.huius

2. &longs;exti. 12 quinti.

2. &longs;exti.

19. &longs;exti

2. uel 12. quinti.

8. quinti.

28. unde cimi

15. quinti

19. quinti apud Cam panum

Sit pri&longs;ma ag, cuius oppo&longs;ita plana &longs;int quadrilatera abcd, efgh: &longs;ecenturque ac, bf, cg, dh bifariam: & per di­ ui&longs;iones planum ducatur; quod &longs;ectionem faciat quadrila­ terum Klmn. Deinde iuncta ac per lineas ac, ae ducatur planum &longs;ecans pri&longs;ma, quod ip&longs;um diuidet in duo pri&longs;mata triangulares ba&longs;es habentia abcefg, adcehg. Sint autem

triangulorum abc, efg gra­ uitatis centra op: & triangu­ lorum adc, ehg centra qr: iunganturque op, qr; quæ pla­ no klmn occurrant in pun­ ctis st. erit ex iis, quæ demon &longs;trauimus, punctum s grauita tis centrum trianguli klm; & ip&longs;ius pri&longs;matis abcefg: pun ctum uero t centrum grauita tis trianguli Knm, & pri&longs;ma­ tis adc, ehg. iunctis igitur oq, pr, st, erit in linea oq cem trum grauitatis quadrilateri abcd, quod &longs;it u: & in linea pr centrum quadrilateri efgh &longs;it autem x. denique iungatur u x, quæ &longs;ecet lineam &longs; t in y. &longs;e cabit enim cum &longs;int in eodem plano: atque erit y grauitatis centrum quadrilateri Klmn. Dico idem punctum y centrum quoque gra uitatis e&longs;&longs;e to­ tius pri&longs;matis. Quoniam enim quadrilateri klmn graui­ tatis centrum e&longs;t y: linea sy ad yt ean dem proportionem habebit, quam triangulum knm ad triangulum klm, ex 8 Archimedis de centro grauitatis planorum. Vt autem triam gulum knm ad ip&longs;um klm, hoc e&longs;t ut triangulum adc ad triangulum abc, æqualia enim &longs;unt, ita pri&longs;ma adcehg ad pri&longs;ma abcefg. quare linea sy ad yt eandem propor­ tionem habet, quam pri&longs;ma adcehg ad pri&longs;ma abcefg. Sed pri&longs;matis abcefg centrum grauitatis e&longs;t s: & pri&longs;ma­ tis adcehg centrum t. magnitudinis igitur ex his compo &longs;itæ hoc e&longs;t totius pri&longs;matis ag centrum grauitatis e&longs;t pun ctum y; medium &longs;cilicet axis ux, qui oppo&longs;itorum plano­ rum centra coniungit.

5. huius/>

Rur&longs;us &longs;it pri&longs;ma ba&longs;im habens pentagonum abcde: & quod ei opponitur &longs;it fghKl: &longs;ec enturque af, bg, ch, dk, el bifariam: & per diui&longs;iones ducto plano, &longs;ectio &longs;it pen tagonum mnopq. deinde iuncta eb per lineas le, eb aliud

planum ducatur, diuidens pri&longs; ma ak in duo pri&longs;mata; in pri&longs; ma &longs;cilicet al, cuius plana op­ po&longs;ita &longs;int triangula ab abcefg l: & in prima bk cuius plana op po&longs;ita &longs;int quadrilatera bcde ghkl. Sint autem triangulo­ rum abe, fgl centra grauita tis puncta r &longs;: & bcde, ghkl quadrilaterorum centra tu: iunganturque rs, tu occurren­ tes plano mnopq in punctis xy. & itidem iungantur rt, &longs;u, xy. erit in linca rt centrum gra uitatis pentagoni abcde; quod &longs;it z: & in linea &longs;u cen­ trum pentagoni fghkl :&longs;it au tem x: & ducatur zx, quæ di­ cto plano in y occurrat. Itaque punctum x e&longs;t centrum graui tatis trianguli mnq, ac pri&longs;­ matis al: & y grauitatis centrum quadrilateri nopq, ac pri&longs;matis bk. quare y centrum erit pentagoni mnopq. & &longs;imiliter demon&longs;trabitur totius pri&longs;matis aK grauitatis ef &longs;e centrum. Simili ratione & in aliis pri&longs;matibus illud idem facile demon&longs;trabitur. Quo autem pacto in omni figura rectilinea centrum grauitatis inueniatur, docuimus in commentariis in &longs;extam propo&longs;itionem Archimedis de quadratura parabolæ.

Sit cylindrus, uel cylindri portio ce cuius axis ab: &longs;ece­ turq, plano per axem ducto; quod &longs;ectionem faciat paral­ lelogrammum cdef: & diui&longs;is cf, de bifariam in punctis

gh, per ea ducatur planum ba&longs;i æquidi&longs;tans. erit &longs;ectio gh circulus, uel ellip&longs;is, centrum habens in axe; quod &longs;it K at­ que erunt ex iis, quæ demon&longs;trauimus, centra grauitatis planorum oppo&longs;itorum puncta ab: & plani gh ip&longs;um k in quo quidem plano e&longs;t centrum grauitatis cylindri, uel cy­ lindri portionis. Dico punctum K cylindri quoque, uel cy lindri portionis grauitatis centrum e&longs;&longs;e. Si enim fieri po­ te&longs;t, &longs;it l centrum: ducaturque kl, & extra figuram in m pro­ ducatur. quam ucro proportionem habet linea mK ad kl habeat circulus, uel ellip&longs;is gh ad aliud &longs;pacium, in quo u: & in cit culo, uel ellip&longs;i plane de&longs;cribatur rectilinea figura, ita ut tandem relinquantur portiones minores &longs;pacio u, quæ &longs;it opgqrsht: de&longs;criptaque &longs;imili figura in oppo&longs;itis pla­ nis cd, fe, per lineas &longs;ibi ip&longs;is re&longs;pondentes plana ducantur. Itaque cylindrus, uel cylindri portio diuiditur in pri&longs;ma, cuius quidem ba&longs;is e&longs;t figura rectilinea iam dicta, centrum que grauitatis punctum K: & in multa &longs;olida, qaæ pro ba&longs;i bus habent relictas portiones, quas nos &longs;olidas portiones appellabimus. cum igitur portiones &longs;int minores &longs;pacio u, circulus, uel ellip&longs;is gh ad portiones maiorem propor­ tionem habebit, quàm linea mk ad Kl. fiat nk ad Kl, ut circulus uel ellip&longs;is gh ad ip&longs;as portiones. Sed ut circulus uel ellip&longs;is gh ad figuram rectilineam in ip&longs;a de&longs;cri­ ptam, ita e&longs;t cylindrus uel cylindri portio ce ad pri&longs;ma, quod rectilineam figuram pro ba&longs;i habet, & altitudinem æqualem; id, quod infra demon&longs;trabitur. crgo per conuer &longs;ionem rationis, ut circulus, uel ellip&longs;is gh ad portioncs re lictas, ita cylindrus, uel cylindri portio ce ad &longs;olidas por­ tiones, quate cylindrus uel cylindri portio ad &longs;olidas por­ tiones eandem proportionem habet, quam linea nk ad k & diuidendo pri&longs;ma, cuius ba&longs;is e&longs;t rectilinea figura ad &longs;o­ lidas portiones eandem proportionem habet, quam nl ad lk & quoniam a cylindro uel cylindri portione, cuius gra­ uitatis centrum e&longs;t l, aufertur pri&longs;ma ba&longs;im habens rectili­ neam figuram, cuius centrum grauitatis e&longs;t K: re&longs;iduæ magnitu dinis ex &longs;olidis portionibus compo&longs;itæ grauitatis centrum crit in linea kl protracta, & in puncto n; quod e&longs;t ab&longs;urdum. relin quitur ergo, ut centrum grauitatis cylindri; uel cylindri por tionis &longs;it punctum k. quæ omnia demon&longs;tranda propo&longs;uimus.

4. huius

At uero cylindrum, uel cylindri portionem ce ad pri&longs;ma, cuius ba&longs;is e&longs;t rectilinea figura in &longs;pa­ cio gh de&longs;cripta, & altitudo æqualis; eandem ha­here proportionem, quam &longs;pacium gh ad dictam figuram, hoc modo demon&longs;trabimus.

Intelligatur circulus, uel ellip&longs;is x æqualis figuræ rectili­ neæ in gh &longs;pacio de&longs;criptæ. & ab x con&longs;tituatur conus, uel

coni portio, altitudinem habens eandem, quam cylindrus uel cy lindri portio ce. Sit deinde rectilinea figura, in qua y eade, quæ in &longs;pacio gh de&longs;cripta e&longs;t: & ab hac pyramis æqucalta con&longs;tituatur. Dico conum uel coni portione x pyramidi y æ­ qualem e&longs;&longs;e. ni&longs;i enim &longs;it æqualis, uel maior, uel minor crit.

Sit primum maior, et exuperet &longs;olido z. Itaque in circu lo, uel ellip&longs;i x de&longs;cribatur figura rectilinea; & in ea pyra­ mis candem, quam conus, uel coni portio altitudinem ha­ bens, ita ut portiones relictæ minores &longs;int &longs;olido a, quem­ admodum docetur in duodecimo libro elementorum pro po&longs;itione undecima. erit pyramis x adhuc pyramide y ma ior. & quoniam piramides æque altæ inter &longs;e &longs;unt, &longs;icuti ba &longs;es; pyramis x ad piramidem y eandem proportionem ha­ bet, quàm figura rectilinea x ad figuram y. Sed figura recti

linea x cum &longs;it minor circulo, uel cllip&longs;i, e&longs;t etiam minor fi­ gura rectilinea y. ergo pyramis x pyramide y minor erit. Sed & maior; quod ficri non pote&longs;t. At &longs;i conus, uel coni por tio x ponatur minor pyramide y: &longs;it alter conus æque al­ tus, uel altera coni portio X ip&longs;i pyramidi y æqualis. crit eius ba&longs;is circulus, uel ellip&longs;is maior circulo, uel ellip&longs;i x, quorum exce&longs;&longs;us &longs;it &longs;pacium w. Si igitur in circulo, uel eili­ p&longs;i X figura rectilinea de&longs;cribatur, ita ut portiones relictæ &longs;int w &longs;pacio minores, ciu&longs;modi figura adhuc maior erit cir culo, uel ellip&longs;i x, hoc e&longs;t figura rectilinea y. & pyramis in ca con&longs;tituta minor cono, uel coni portione X, hoc e&longs;t mi­ nor pyramide y. e&longs;t ergo ut X figura rectilinea ad figuram rectilineam y, ita pyramis X ad pyramidem y. quare cum figura rectilinea X &longs;it maior figura y: erit & pyramis X py­ ramide y maior. &longs;ed erat minor; quod rur&longs;us fieri non po­ te&longs;t. non e&longs;t igitur conus, uel coni portio x neque maior, neque minor pyramide y. ergo ip&longs;i nece&longs;&longs;ario e&longs;t æqualis. Itaque quoniam ut conus ad conum, uel coni portio ad co
ni portionem, ita e&longs;t cylindrus ad cylindrum, uel cylin­ dri portio ad cylindri portionem: & ut pyramis ad pyra­ midem, ita pri&longs;ma ad pri&longs;ma, cum eadem &longs;it ba&longs;is, & æqua lis altitudo; crit cylindrus uel cylindri portio x pri&longs;ma­ ti y æqualis. e&longs;tque ut &longs;pacium gh ad &longs;pacium x, ita cylin­ drus, uel cylindri portio ce ad cylindrum, uel cylindri por­ tionem x. Con&longs;tat igitur cylindrum uel cylindri portionem c e, ad pri&longs;ma y, quippe cuius ba&longs;is e&longs;t figura rectilinea in &longs;pacio gh de&longs;cripta, eandem proportionem habere, quam &longs;pacium gh habet ad &longs;pacium x, hoc e&longs;t ad dictam figuram. quod demon&longs;trandum fuerat.

6. duode cimi.

7. quinti

THEOREMA IX. PROPOSITIO IX.

Si pyramis &longs;ecetur plano ba&longs;i æquidi&longs;tante; &longs;e­ ctio erit figura &longs;imilis ei, quæ e&longs;t ba&longs;is, centrum grauitatis in axe habens.

SIT pyramis, cuius ba&longs;is triangulum abc; axis dc: & &longs;ecetur plano ba&longs;i æquidi&longs;tante; quod &longs;ectionem &longs;aciat fgh; occurratque axi in puncto k. Dico fgh triangulum e&longs;&longs;e, ip&longs;i abc &longs;imile; cuius grauitatis centrum e&longs;t K. Quoniam enim duo plana æquidi&longs;tantia abc, fgh &longs;ecantur à plano abd; communes corum &longs;ectiones ab, fg æquidi&longs;tantes erunt: & cadem ratione æquidi&longs;tantes ip&longs;æ bc, gh: & ca, hf. Quòd cum duæ lineæ fg, gh, duabus ab, bc æquidi&longs;tent, nec fintin eodem plano; angulus ad g æqualis e&longs;t angulo ad b. & &longs;imiliter angulus ad h angulo ad c: angulusque ad fci, qui ad a e&longs;t æqualis. triangulum igitur fgh &longs;imile e&longs;t tri­ angulo abc. Atuero punctum k centrum e&longs;&longs;e grauita­ tis trianguli fgh hoc modo o&longs;tendemus. Ducantur pla­ na per axem, & per lineas da, db, dc: erunt communes &longs;e­ ctiones fK, ae æquidi&longs;tantes: pariterque kg, eb; & kh, ec: quare angulus kfh angulo eac; & angulus kfg ip&longs;i eab

e&longs;t æqualis. Eadem ratione anguli ad g angulis ad b: & anguli ad h iis, qui ad c æ­ quales erunt. ergo puncta eK in triangulis abc, fgh &longs;imiliter &longs;unt po&longs;ita, per &longs;e­ xtam po&longs;itionem Archime­ dis in libro de centro graui­ tatis planorum. Sed cum e &longs;it centrum grauitatis trian guli abc, erit ex undecima propo&longs;itione eiu&longs;dem libri, & K trianguli fgh grauita tis centrum. id quod demon&longs;trare oportebat. Non aliter in ceteris pyramidibus, quod propo&longs;itum e&longs;t demon&longs;tra­ bitur.

PROBLEMA I. PROPOSITIO X.

DATA qualibet pyramide, fieri pote&longs;t, ut fi­ gura &longs;olida in ip&longs;a in &longs;cribatur, & altera circun&longs;cri­ batur ex pri&longs;matibus æqualem altitudinem ha­ bentibus, ita ut circum&longs;cripta in&longs;criptam excedat magnitudine, quæ minor &longs;it quacunque &longs;olida ma gnitudine propo&longs;ita.

Sit pyramis, cuius ba&longs;is triangulum abc; axis de. Sitque pri&longs;ma, quod eandem ba&longs;im habeat, & axem eun dem. Itaque hoc pri&longs;ma­ te continenter &longs;ecto bifa­ riam, plano ba&longs;i æquidi&longs;tan te, relinquetur tandem pri&longs; ma quoddam minus pro­ po&longs;ita magnitudine: quod quidem ba&longs;im eandem ha beat, quam pyramis, & a­ xem ef. diuidatur de in partes æquales ip&longs;i ef in punctis ghklmn: & per diui&longs;iones plana ducantur: quæ ba&longs;ibus æquidi&longs;tent, erunt &longs;ectiones, triangula ip&longs;i abc &longs;imilia, ut proxi­ me o&longs;tendimus. ab uno quoque autem horum trian gulorum duo pri&longs;mata com &longs;truantur; unum quidem ad partes e; alterum ad partes d. in pyramide igitur in&longs;cripta erit quædam figura, ex pri&longs;matibus æqualem altitudinem habentibus con&longs;tans, ad partes e: & altera circum&longs;cripta ad partes d. Sed unum­ quodque eorum pri&longs;matum, quæ in figura in&longs;cripta conti­ nentur, æquale e&longs;t pri&longs;mati, quod ab eodem fit triangulo in figura circumícripta: nam pri&longs;ma pq pri&longs;mati po e&longs;t æ­ quale; pri&longs;ma st æquale pri&longs;mati sr; pri&longs;ma xy pri&longs;mati xu; pri&longs;ma hq pri&longs;mati hz; pri&longs;ma mn pri&longs;mati ml; pri&longs;­ ma rs pri&longs;mati rp; & pri&longs;ma fx pri&longs;mati ft æquale. re­ linquitur ergo, ut circum&longs;cripta figura exuperet in&longs;criptam pri&longs;mate, quod ba&longs;im habet abc triangulum, & axem ef. Illud uero minus e&longs;t &longs;olida magnitudine propo&longs;ita. Eadem ratione in&longs;cribetur, & circum&longs;cribetur &longs;olida figura in py­ ramide, quæ quadrilateram, uel plurilateram ba&longs;im habeat.

PROBLEMA II. PROPOSITIO XI.

DATO cono, fieri pote&longs;t, ut figura &longs;olida in­ &longs;cribatur, & altera circum&longs;cribatur ex cylindris æqualem habentibus altitudinem, ita ut circum­ &longs;cripta &longs;uperet in&longs;criptam, magnitudine, quæ &longs;o­ lida magnitudine propo&longs;ita &longs;it minor.

SIT conus, cuius axis bd: & &longs;ecetur plano per axem ducto, 'ut&longs;ectio &longs;it triangulum abc: intelligaturque cylin­ drus, qui ba&longs;im eandem, & eundem axem habeat. Hocigi­ tur cylindro continenter bifariam &longs;ecto, relinquetur cylin drus minor &longs;olida magnitudine propo&longs;ita. Sit autem is cy lindrus, qui ba&longs;im habet circulum circa diametrum ac, & axem de. Itaque diuidatur bd in partes æquales ip&longs;ide in punctis fghKlm: & per ea ducantur plana conum &longs;e­ cantia; quæ ba&longs;i æquidi&longs;tent. erunt &longs;ectiones circuli, cen­ train axi habentes, ut in primo libro conicorum, propo&longs;i-tione quarta Apollonius demon&longs;trauit. Si igitur à &longs;ingu­ lis horum circulorum, duo cylindri fiant; unus quidem ad ba&longs;is partes; alter ad partes uerticis: in&longs;cripta erit in co­ no &longs;olida quædam figura, & altera circum&longs;cripta ex cylin­ dris æqualem altitudinem habentibus con&longs;tans; quorum

unu&longs;qui&longs;que, qui in figura in&longs;cripta con­ tinetur æqualis e&longs;t ei, qui ab eodem fit cir­ culo in figura circun­ &longs;cripta. Itaque cylin drus op æqualis e&longs;t cylindro on; cylin­ drus rs cylindro rq. cylindrus ux cylin­ dro ut e&longs;t æqualis; & alii aliis &longs;imiliter. quare con&longs;tat circun­ &longs;criptam figuram &longs;u­ perare in&longs;criptam cy lindro, cuius ba&longs;is e&longs;t circulus circa diametrum ac, & axis de. atque hic e&longs;t mi­ nor &longs;olida magnitudine propo&longs;ita.

PROBLEMA III. PROPOSITIO XII.

DATA coni portione, pote&longs;t &longs;olida quædam figura in&longs;cribi, & altera circum&longs;cribi ex cylindri portionibus æqualem altitudinem habentibus; ita ut circum&longs;cripta in&longs;criptam exuperet, magni tudine, quæ minor fit &longs;olida magnitudine pro­ po&longs;ita.

Figuram ciu&longs;modi, & in&longs;cribemus, & circun&longs;cribemus, ita ut in cono dictum e&longs;t.

PROBLEMA IIII. PROPOSITIO XIII.

DATA &longs;phæræ portione, quæ dimidia &longs;phæ­ ra maior non &longs;it, pote&longs;t &longs;olida quædam portio in­ &longs;cribi & altera circum&longs;cribi ex cylindris æqualem altitudinem habentibus, ita ut circum&longs;cripta in­ &longs;criptam excedat magnitudine, quæ &longs;olida ma­ gnitudine propo&longs;ita &longs;it minor.

HOC etiam codem pror&longs;us modo &longs;iet: atque ut ab Archimedc traditum e&longs;t in conoidum, & &longs;phæroidum por tionibus, propo&longs;itione ulge&longs;imaprima libri de conoidi­ bus, & &longs;phæroidibus.

THEOREMA X. PROPOSITIO XIIII.

Cuiuslibet pyramidis, & cuiuslibet coni, uel coni portionis, centrum grauitatis in axe con&longs;i&longs;tit.

SIT pyramis, cuius ba&longs;is triangulum abc: & axis de. Dico in linea de ip&longs;ius grauitatis centrum ine&longs;&longs;e. Si enim fieri pote&longs;t, &longs;it centrum f: & ab f ducatur ad ba&longs;im pyrami dis linea fg, axi æquidi&longs;tans: iunctaque eg ad latera trian­ guli abc producatur in h. quam uero proportionem ha­ bet linea he ad eg, habeat pyramis ad aliud &longs;olidum, in quo K: in&longs;cribaturque in pyramide &longs;olida figura, & altera cir cum&longs;cribatur ex pri&longs;matibus æqualem habentibus altitu­ dinem, ita ut circum&longs;cripta in&longs;criptam exuperet magnitu­ dine, quæ &longs;olido k &longs;it minor. Et quoniam in pyramide pla num ba&longs;i æquidi&longs;tans ductum &longs;ectionem facit figuram &longs;i­ milem ei, quæ e&longs;t ba&longs;is; centrumque grauitatis in axe haben tem: erit pri&longs;matis st grauitatis centrum in linea rq; matis ux centrum in linea qp, pri&longs;inatis yz in linea po; pri&longs;matis hq in linea on; pri&longs;matis lm in linea nm; pri&longs;­ matis np in ml; & denique pri&longs;matis rs in le. quare to­tius figuræ in&longs;criptæ centrum grauitatis e&longs;t in linea re:

quod &longs;it t: iun­ ctaque tf, & producta, à puncto h du­ catur linea a­ xi pyramidis æquidi&longs;tans, quæ cum linea tf conueniat in f.habebit ft ad tf ean­ dem propor­ tionem, quam he ad eg.

Quoniam igi tur exce&longs;&longs;us, quo circum&longs;cri pta figura in­ &longs;criptam &longs;upe rat, minor e&longs;t &longs;olido x; py­ ramis ad eun­ dem exce&longs;&longs;um ma ioré propor­ tioné habet, quàm ad K &longs;o lidum: uideli cet maiorem, quàm linea h e ad eg; hoc e&longs;t quàm ft ad tf: & propterea multo maiorem habet ad partem ex­ ce&longs;&longs;us, quæ intra pyrimidem comprehenditur. Itaque ha­beat eam, quam xt ad tf erit diuidendo ut xf ad ft, ita fi gura &longs;olida in&longs;cripta ad partem exce&longs;&longs;us, quæ e&longs;t intra pyra midem. Cum ergo à pyramide, cuius grauitatis centrum e&longs;t punctum f, &longs;olida figura in&longs;cripta auferatur, cuius centrum t: reliqua magnitudinis con&longs;tantis ex parte exce&longs;&longs;us, quæ e&longs;t intra pyramidem, centrum grauitatis erit in linea tf producta, & in puncto x. quod fieri non pote&longs;t. Sequitur igitur, ut centrum grauitatis pyramidis in linea de; hoc e&longs;t in eius axe con&longs;i&longs;tat.

Sit conus, uel coni portio, cuius axis bd: & &longs;ecetur plano per axem, ut &longs;ectio &longs;it triangulum abc. Dico centrum gra uitatis ip&longs;ius e&longs;&longs;e in linea bd. Sit enim, &longs;i fieri pote&longs;t, centrum

e: perque e ducatur ef axi æquidi&longs;tans: & quam propor­ tionem habet cd ad df, habeat conus, uel coni portio ad &longs;olidum g. in&longs;cribatur ergo in cono, uel coni portione &longs;olida figura, & altera circum&longs;cribatur ex cylindris, uel cylin­ dri portionibus, &longs;icuti dictum e&longs;t, ita ut exce&longs;&longs;us, quo &longs;igu­ ra circum&longs;cripta in&longs;criptam &longs;uperat, &longs;it &longs;olido g minor. Itaque centrum grauitatis cylindri, uel cylindri portionit qr e&longs;t in linea po; cylindri, uel cylindri portionis st cen­ trum in linea on; centrum ux in linea nm; yz in mb; nq in lk; l m in kh; & denique v p centrum in hd. ergo figu­
ræ in&longs;criptæ centrum e&longs;t in linea pd. Sit autem r: & iun­ cta r e protendatur, ut cum linea, quæ à puncto c ducta &longs;ue­ rit axi æquidi&longs;tans, conueniat in s. erit s r ad re, ut cd ad df: & conus, &longs;eu coni portio ad exce&longs;&longs;um, quo circum­ &longs;cripta figura in&longs;criptam &longs;uperat, habebit maiorem pro­ portionem, quàm t r ad r e. ergo ad partem exce&longs;&longs;us, quæ intra ip&longs;ius &longs;uperficiem comprehenditur, multo maiorem proportionem habebit. habeat eam, quam t r ad r e. erit diuidendo figura &longs;olida in&longs;cripta ad dictam exce&longs;&longs;us par­ tem, ut te ad cp. & quoniam à cono, &longs;cu coni portione, cuius grauitatis centrum e&longs;t e, au&longs;ertur figura in&longs;cripta, cuius centrum r: re&longs;iduæ magnitudinis compo&longs;itæ cx par te exce&longs;&longs;us, quæ intra coni, uel coni portionis &longs;uper&longs;iciem continetur, centrum grauitatis erit in linea e protracta, atque in puncto t. quod c&longs;t ab&longs;urdum. con&longs;tat ergo centrum grauitatis coni, uel coni portionis, e&longs;&longs;e in axe bd: quod de mon&longs;trandum propo&longs;uimus.

THEOREMA XI. PROPOSITIO XV.

Cuiuslibet portionis &longs;phæræ uel &longs;phæroidis, quæ dimidia maior non &longs;it:item&qacute;; cuiuslibet por tionis conoidis, uel ab&longs;ci&longs;&longs;æ plano ad axem recto, uel non recto, centrum grauitatis in axe con­ &longs;i&longs;tit.

Demon&longs;tratio &longs;imilis erit ei, quam &longs;upra in cono, uel co ni portione attulimus, ne toties eadem fru&longs;tra iterentur.

THEOREMA XII. PROPOSITIO XVI.

In &longs;phæra, & &longs;phæroidc idem e&longs;t grauitatis, & figuræ centrum.

Secetur &longs;phæra, uel &longs;phæroides piano per axem ducto; quod &longs;ectionem &longs;aciat circulum, uel cllip&longs;im abcd, cuius diameter, & &longs;phæræ, uel &longs;phæroidis axis db; & centrum e. Dico e grauitatis etiam centrum e&longs;&longs;e. &longs;ecetur enim altero plano per e, ad planum &longs;ecans recto, cuius &longs;ectio &longs;it circu­ lus cir ca diametrum a ç. erunt adc, abc dimidiæ portio­ nes &longs;phæræ, uel &longs;phæroidis. & quoniam portionis adc gra uitatis centrum e&longs;i in linea d, & centrum portionis abc in ip&longs;a be; totius &longs;phæræ, uel &longs;phæroidis grauitatis centrum in axe db con&longs;i&longs;iet, Quòd &longs;i portionis adc centrum grauim tatis ponatur e&longs;&longs;c f & fiatip&longs;i fe æqualis eg. punctum g por

tionis abc centrum crit. &longs;olidis cnim figuris &longs;imilibus & æqualibus inter &longs;e aptatis, & centra grauitatis ip&longs;arum in­ ter se aptentur nece&longs;le e&longs;t. ex quo fit, ut magnitudinis, quæ ex utilique con&longs;lat, hoc e&longs;t ip&longs;ius &longs;phæræ, uel &longs;phæroidis gra uitatis centrum &longs;it in medio lincæ fg uidelicet in e. Sphæ­ ræ igitur, uel &longs;phæroidis grauitatis centrum e&longs;tidem, quod centrum figuræ.

per 2. pe­ titionem

4 Archi­ medis.

Ex demon&longs;tratis per&longs;picue apparet, portioni &longs;phæræ uel &longs;phæroidis, quæ dimidia maier e&longs;t, cem trum grauitatis in axe con&longs;i&longs;tere.

Data cnim qualibet maio ri portione, quo niam totius &longs;phæ ræ, uel &longs;phæroi dis grauitatis centrum e&longs;t in axe; e&longs;t autem & in axe cen­ trum portio­ nis minoris: reliquæ portionis uidelicet maioris centrum in axe nece&longs;­ &longs;ario con&longs;i&longs;tet.

THEOREMA XIII. PROPOSITIO XVII.

Cuiuslibet pyramidis triam gularem ba&longs;im habentis gra uitatis centrum e&longs;t in pun­ cto, in quo ip&longs;ius axes con­ ueniunt.

Sit pyramis, cuius ba&longs;is trian gulum abc, axis de: &longs;itque trian guli bdc grauitatis centrum f: & iungatur a &longs;. crit & af axis eiu&longs; dem pyramidis ex tertia diffini­ tione huius. Itaque quoniam centrum grauitatis e&longs;t in axe de; e&longs;t autem & in axe af; &qgrave;uod proxime demon&longs;traui mus: erit utique grauitatis centrum pyramidis punctum g. in quo &longs;cilicet ip&longs;i axes conueniunt.

THEOREMA XIIII. PROPOSITIO XVIII.

SI &longs;olidum parallelepipedum &longs;ecetur plano ba&longs;ibus æquidi&longs;tante; erir &longs;olidum ad &longs;olidum, &longs;icut altitudo ad altitudinem, uel &longs;icut axis ad axem.

Sit &longs;olidum parallelepipe dum abcdefgh, cuius axis kl: &longs;eceturque plano ba&longs;ibus æquidi&longs;tante, quod faciat &longs;ectionem mnop; & axi in pnuncto q occurrat. Dico &longs;olidum gm ad &longs;olidum mc eam proportionem habere, quam altitudo &longs;olidi gm ha­ bet ad &longs;olidi mc altitudi­ nem; uel quam axis kq ad axem ql. Si enim axis Kl ad ba&longs;is planum &longs;it perpendicu

laris, & linea gc, quæ ex quin ta huius ip&longs;i kl æquidi&longs;tat, perpendicularis erit ad idem planum, & &longs;olidi altitudi­ nem dimetietur. Itaque &longs;o­ lidum gm ad &longs;olidum mc eam proportionem habet, quam parallelogrammum gn ad parallelogrammum nc, hoce&longs;t quam linea go, quæ e&longs;t &longs;olidi gm altitudo ad oe altitudinem &longs;olidi mc, uel quam axis kq ad ql axem. Si uero axis kl non &longs;it perpendicularis ad planum ba&longs;is; ducatur a puncto k ad idem planum per pendicularis kr, occurrens plano mnop in s. &longs;imiliter de­ mon&longs;trabimus &longs;olidum gm ad &longs;olidum mc ita e&longs;&longs;e, ut axis kq ad axem ql. Sed ut Kq ad ql, ita ks altitudo ad altitudi­ nem sr; nam lineæ Kl, Kr à planis æquidi&longs;tantibus in ea&longs;­ dem proportiones &longs;ecantur. ergo &longs;olidum gm ad &longs;olidum mc eandem proportionem habet, quam altitudo ad altitu dinem, uel quam axis ad axem. quod demon&longs;trare oportebat.

25 undeci mi.

&longs;extim.

17. unde­ cimi

THEOREMA XV. PROPOSITIO XIX.

Solida parallelepipeda in eadem ba&longs;i, uel in æqualibus ba&longs;ibus con&longs;tituta eam inter &longs;e propor tionem habent, quam altitudines: & &longs;i axes ip&longs;o­ rum cum ba&longs;ibus æquales angulos contineant, eam quoque, quam axes proportionem habebunt.

Sint &longs;olida parallelepipeda in eadem ba&longs;i con&longs;tituta abcd, abef: & &longs;it &longs;olidi abcd altitudo minor: producatur au­ tem planum cd adeo, ut&longs;olidum abef &longs;ecet; cuius &longs;ectio

&longs;it gh. crunt &longs;oli da abcd, abgh in eadem ba&longs;i, & æquali altitu dine inter &longs;e æ­ qualia. Quoniam igitur &longs;olidum abef &longs;ecatur plano ba&longs;ibus æquidi&longs;tante, erit &longs;olidum ghef adip&longs;um abgh ut altitudo ad altitudinem: & componendo conuertendo que &longs;olidum abgh, hoc e&longs;t &longs;olidum abcd ip&longs;i æquale, ad­ &longs;olidum abef, ut altitudo &longs;olidi abcd ad &longs;olidi abef al­ titudinem.

29. unde­ cimi

18. huius

7. quinti.

Sint &longs;olida parallelcpipeda ab, cd in æqualibus ba&longs;ibus con&longs;tituta: &longs;itque be altitudo &longs;olidi ab: & &longs;olidi cd altitudo d f; quæ quidem maior &longs;it, quàm be. Dico &longs;olidum ab ad &longs;olidum cd eandem habere proportionem, quam be ad d f. ab&longs;cindatur enim à linea df æqualis ip&longs;i be, quæ &longs;it gf: & per g ducatur planum &longs;ecans &longs;olidum cd; quod ba&longs;ibus æquidi&longs;tet, faciatque &longs;ectionem h. K. crunt &longs;olida ab, ck æque

alta inter &longs;e æqualia cum æqua­ les ba&longs;es habeant. Sed &longs;olidum hd ad &longs;oli dum cK e&longs;t, ut alti tudo dg ad g falti­ tudinem; &longs;e catur enim &longs;olidum cd plano ba&longs;i
bus æquidi&longs;tante: & rur&longs;us compo­ nende, conuertendoque &longs;olidum ck ad &longs;olidum cd, ut gf ad fd. ergo &longs;olidum ab, quod e&longs;t æquale ip&longs;i ck ad &longs;olidum cd eam proportio nem habet, quam altitudo gf, hoc e&longs;t be ad df altitudinem.

31. unde cimi

18. huius

7. quinti.

Sint deinde &longs;olida parallelepipe da ab, ac in eadem ba&longs;i; quorum axes de, &longs; e cum ip&longs;a æquales angu los contineant. Dico &longs;olidum ab ad &longs;olidum ace idem ha bere proportionem, quam axis de ad axem ef. Si enini axes in eadem recta linea fuerint con&longs;tituti, bæc dao lo'i­ da, in unum, atque idem &longs;olidum conuenient. quare ex iis, quæ proxime tradita &longs;unt, habebit &longs;olidum ab ad &longs;o­ lidum ac eandem proportionem, quam axis de ad ef axem. Si uero axes non &longs;int in eadem recta linea, demittan tur a punctis d, &longs; perpendiculares ad ba&longs;is planum, dg, fh: & jungantur eg, eh. Quoniam igitur axes cum ba&longs;ibus æquales angulos continent, erit deg angulus æqualis an­

gulo feh: & &longs;unt anguli ad gh re­ cti, quare & re­ liquus edg æqua lis erit reliquo efh: & triangu­ lum deg triangu­ lo feh &longs;imile. er­ go gd ad de e&longs;t', ut hf ad e: & per mutando gd ad hf, ut de ad cf.
Sed &longs;olidum ab ad &longs;olidum ac candem propor­ tionem habet, quam dg altitu­ do ad altitudinem f h. ergo & ean­ dem habebit, quam axis de ad ef axem

Po&longs;tremo &longs;int &longs;olidi paral le pi peda ab, cd in æqualibus ba&longs;ibus, quorum axes cum ba&longs;ibus æquales an gulos faciant. Dico &longs;olidum ab ad&longs;olidum cd ita e&longs;&longs;e, ut axis ef ad axem gh: nam &longs;i axes ad planum ba&longs;is recti &longs;int, il­ lud per&longs;picue con&longs;tat: quoniam eadem linea, & axem & &longs;oli di altitudinem determinabit. Si uero &longs;int inclinati, à pun­ ctis eg ad &longs;ubiectum planum perpendiculares ducantur ek, gl: & iungantur fk, hl. rur&longs;us quoniam axes cum ba &longs;ibus æquales faciunt angulos, eodem modo demon&longs;trabi tur, triangulum efK triangulo ghl &longs;imile e&longs;&longs;e: & ek ad gl, ut ef ad gh. Solidum autem ab ad &longs;olidum cd e&longs;t, ut eK ad gl. ergo & ut axis ef ad axem gh. quæ omnia de mon&longs;trarc oportebat.

Ex iis quæ demon&longs;trata &longs;unt, facile con&longs;tare pote&longs;t, pri&longs;mata omnia & pyramides, quæ trian­ gulares ba&longs;es habent, &longs;iue in ei&longs;dem, &longs;iue in æqua libus ba&longs;ibus con&longs;tituantur, eandem proportio­ nem habere, quam altitudines: & &longs;i axes cum ba &longs;ibus æquales angulos contineant, &longs;imiliter ean­ dem, quam axes, habere proportionem: &longs;unt enim &longs;olida parallelepipeda pri&longs;matum triangula res ba&longs;es habentium dupla; & pyramidum &longs;extupla.

15. quinti

28. unde­ cimi.

7. duode­ cimi.

THEOREMA XVI. PROPOSITIO XX.

Pri&longs;mata omnia & pyramides, quæ in ei&longs;dem, uel æqualibus ba&longs;ibus con&longs;tituuntur, eam inter &longs;e proportionem habent, quam altitudines: & &longs;i axes cum ba&longs;ibus faciant angulos æquales, eam etiam, quam axes habent proportionem.

Sint duo pri&longs;mata ae, af, quorum eadem ba&longs;is quadri­ latera abcd: &longs;itque pri&longs;matis ae altitudo eg; & pri&longs;matis af altitudo fh. Dico pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma af eam habere proportionem, quam eg ad fh. iungatur enim ac: & in unoquoque pri&longs;mate duo pri&longs;mata intelligantur, quorum

ba&longs;es &longs;int triangu la abc, acd. habe bunt duo pri&longs;ma­ te in eadem ba&longs;i abc con&longs;tituta, proportionem eam dem, quam ip&longs;o­ rum altitudines e g, fh, ex iam de­ mon&longs;tratis. & &longs;i­ militer alia duo, quæ &longs;unt in ba&longs;i a c d. quare totum pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma af eandem propor tionem habebit, quam altitudo eg ad fh altitudinem. Quòd cum pri&longs;mata &longs;int pyramidum tripla, & ip&longs;æ pyrami des, quarum eadem e&longs;t ba&longs;is quadrilatera, & altitudo pri&longs;­ matum altitudini æqualis, eam inter &longs;e proportionem ha­ bebunt, quam altitudines.

12. quinti

Si uero pri&longs;mata ba&longs;es æquales habeant, non ea&longs;dem, &longs;int duo eiu&longs;modi pri&longs;mata ae, fl: & &longs;it ba&longs;is pri&longs;matis ae qua drilaterum abcd; & pri&longs;matis fl quadrilaterum fghk. Dico pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma fl ita e&longs;&longs;e, ut altitudo illius ad huius altitudinem. nam &longs;i altitudo &longs;it eadem, intelligantur duæ pyramides abcde, fghkl. quæ intcr&longs;e æquales erunt, cum æquales ba&longs;es, & altitudinem eandem habeant. quare & pri&longs;mata ae, fl, quæ &longs;unt harum pyramidum tripla, æqua­ lia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. ex quibus per&longs;picue con&longs;tat propo&longs;itum. Si uero altitudo pri&longs;matis fl &longs;it maior, à pri&longs;mate fl ab­ &longs;cindatur pri&longs;ma fm, quod æque altum &longs;it, atque ip&longs;um ae.

erunt eædem ra­ tione pri&longs;mata a e, fm inter &longs;e æ­ qualia. quare &longs;i­ militer demon­ &longs;trabitur pri&longs;ma fm ad pri&longs;ma fl eandem habere proportionem, quam pri&longs;matis fm altitudo ad altitudinem ip­ &longs;ius fl. ergo & pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma fl eandem propor­ tionem habebit, quam altitudo ad altitudinem. &longs;equitur igitur ut & pyramides, quæ in æqualibus ba&longs;ibus con&longs;tituum tur, eandem inter &longs;e &longs;e, quam altitudines, proportionem habeant.

6. duode cimi

25. quinti

Sint deinde pri&longs;mata ae, af in eadem ba&longs;i abcd; quorum axes cum ba&longs;ibus æquales angulos contineant: & &longs;it pri&longs;­matis ae axis gh; & pri&longs;matis af axis lh. Dico pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma af eam proportionem habere, quam gh ad h l. ducantur à punctis gl perpendiculares ad ba&longs;is pla­

num gK, lm: & iungantur kh, h m. Itaque quoniam anguli gh k, lhm &longs;unt æquales, &longs;imiliter ut &longs;upra demon&longs;trabimus, triangu­ la ghK, lhm &longs;imilia e&longs;&longs;e; & ut g K ad lm, ita gh ad hl. habet au tem pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma af ean dem proportionem, quam altitu do gK ad altitudinem lm, &longs;icuti demon&longs;tratum e&longs;t. ergo & can­ dem habebit, quam gh, ad hl. py ramis igitur abcdg ad pyrami­ dem abcdl eandem proportio­ nem habebit, quam axis gh ad hl axem.

Denique &longs;int pri&longs;mata ae, ko in æqualibus ba&longs;ibus ab cd, klmn con&longs;tituta; quorum axes cum ba&longs;ibus æquales faciant angulos: &longs;itque pri&longs;matis ae axis fg, & altitudo fh: pri&longs;matis autem ko axis pq, & altitudo pr. Dico pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma ko ita e&longs;&longs;e, ut fg ad pq. iunctis enim gh, qr, eodem, quo &longs;upra, modo o&longs;tendemns fg ad pq, ut fh ad pr. &longs;ed pri&longs;ma ae ad ip&longs;um ko e&longs;t, ut fh ad pr. ergo & ut fg axis ad axem pq. ex quibus &longs;it, ut pyramis abcdf

ad pyrami­ dem klmnp eandem ha beat pro ­ portion&etilde;, quam axis ad axem. quod demon&longs;tram dum &longs;uerat.

Simili ra tione in a­ liis pri&longs;ma­ tibus & py ramidibus eadem demon&longs;trabuntur.

THEOREMA XVII. PROPOSITIO XXI.

Pri&longs;mata omnia, & pyramides inter &longs;e propor tionem habent compo&longs;itam ex proportione ba­ &longs;ium, & proportione altitudinum.

Sint duo pri&longs;mata ae, gm: &longs;itque pri&longs;matis ae ba&longs;is qua drilaterum abcd, & altitudo ef: pri&longs;matis uero gm ba­ &longs;is quadrilaterum ghKl, & altitudo mn. Dico pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma gm proportionem habere compo&longs;itam ex pro portione ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghkl, & ex proportione altitudinis ef, ad altitudinem mn.

Sint enim primum ef, mn æquales: & ut ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghkl, ita fiat linea, in qua o ad lineam, in qua p: ut autem ef ad mn, ita linea p ad lineam q. erunt lineæ pq inter &longs;e æquales. Itaque pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma gm eam proportionem habet, quam ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghkl: &longs;i enim intelligantur duæ pyramides abcde, ghklm, ha­ bebunt hæ inter &longs;e proportionem eandem, quam ip&longs;ar um ba&longs;es ex &longs;exta duodecimi elementorum. Sed ut ba&longs;is abcd ad ghKl ba&longs;im, ita linea o ad lineam p; hoc e&longs;t ad lineam q ei æqualem. ergo pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma gm e&longs;t, ut linea o ad lineam q. proportio autem o ad q copo&longs;ita e&longs;t ex pro­ portione o ad p, & ex proportione p ad q. quare pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma gm, & idcirco pyramis abcde, ad pyrami­ dem ghKlm proportionem habet ex ei&longs;dem proportio­ nibus compo&longs;itam, uidelicet ex proportione ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghKl, & ex proportione altitudinis ef ad mn al titudinem. Quòd &longs;i lineæ ef, mn inæquales ponantur, &longs;it ef minor: & ut ef ad mn, ita fiat linea p ad lineam u: de

inde ab ip&longs;a mn ab&longs;cindatur rn æqualis ef: & per r duca­ tur planum, quod oppo&longs;itis planis æquidi&longs;tans faciat &longs;e­ ctionem st. erit pri&longs;ma ae, ad pri&longs;ma gt, ut ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghkl; hoc e&longs;t ut o ad p: ut autem pri&longs;ma gt ad pri&longs;ma gm, ita altitudo rn; hoc e&longs;t ef ad altitudine mn; uidelicet linea p ad lineam u. ergo ex æquali pri&longs;ma ae ad pri&longs;ma gm e&longs;t, ut linea o ad ip&longs;am u. Sed proportio o ad u compo&longs;ita e&longs;t ex proportione o ad p, quæ e&longs;t ba&longs;is abcd ad ba&longs;im ghkl; & ex proportione p ad u, quæ e&longs;t altitudi­ nis ef ad altitudinem mn. pri&longs;ma igitur ae ad pri&longs;ma gm compo&longs;itam proportionem habet ex proportione ba&longs;ium, & proportione altitudinum. Quare & pyramis, cuius ba­ &longs;is e&longs;t quadrilaterum abcd, & altitudo ef ad pyramidem,
cuius ba&longs;is quadrilaterum ghKl, & altitudo mn, compo&longs;i tam habet proportionem ex proportione ba&longs;ium abcd, ghkl, & ex proportione altitudinum ef, mn. quod qui­ dem demon&longs;tra&longs;&longs;e oportebat.

20. huius

Ex iam demon&longs;tratis per&longs;picuum e&longs;t, pri&longs;ma ta omnia, & pyramides, in quibus axes cum ba&longs;i­ bus æquales angulos continent, proportionem habere compo&longs;itam ex ba&longs;ium proportione, & proportione axium. demon&longs;ttatum e&longs;t enim, a­ xes inter &longs;e eandem proportionem habere, quam ip&longs;æ altitudines.

THEOREMA XVIII. PROPOSITIO XXII.

CVIVSLIBEt pyramidis, & cuiuslibet coni, uel coni portionis axis à centro grauitatis ita diui ditur, ut pars, quæ terminatur ad uerticem reli­ quæ partis, quæ ad ba&longs;im, &longs;it tripla.

Sit pyramis, cuius ba&longs;is triangulum abc; axis de; & gra uitatis centrum K. Dico lineam dk ip&longs;ius Ke triplam e&longs;&longs;e. trianguli enim bdc centrum grauitatis &longs;it punctum f; triam guli adc centrum g; & trianguli adb &longs;it h: & iungantur af, b g, ch. Quoniam igitur centrum grauitatis pyramidis in axe con&longs;i&longs;tit: &longs;untque de, af, bg, ch eiu&longs;dem pyramidis axes: conue nient omnes in idem punctum k, quod e&longs;t grauitatis centrum. Itaque animo concipiamus hanc pyramidem diui&longs;am in quatuor pyramides, quarum ba&longs;es &longs;int ip&longs;a pyramidis

triangula; & axis pun­ ctum k quæ quidem py­ ramides inter &longs;e æquales &longs;unt, ut demon&longs;trabitur. Ducatur enim per lineas dc, de planum &longs;ecans, ut &longs;it ip&longs;ius, & ba&longs;is abc com munis &longs;ectio recta linea cel: eiu&longs;dem uero & trian­ guli adb &longs;it linea dhl. erit linea al æqualis ip&longs;i l b: nam centrum graui­ tatis trianguli con&longs;i&longs;tit in linea, quæ ab angulo ad dimidiam ba&longs;im per­ ducitur, ex tertia deci­ ma Archimedis. quare triangulum acl æquale e&longs;t triangulo bcl: & propterea pyramis, cuius ba&longs;is trian­ gulum acl, uer tex d, e&longs;t æqualis pyramidi, cuius ba&longs;is bcl triangulum, & idem uertex. pyramides enim, quæ ab eodem &longs;unt uertice, eandem proportionem habent, quam ip&longs;arum ba&longs;es. eadem ratione pyramis aclk pyramidi bclk & py ramis adlk ip&longs;i bdlk pyramidi æqualis erit. Itaque &longs;i apy ramide acld auferantur pyramides aclk, adlk: & à pyra mide bcld auferantur pyramides bclk dblK: quæ relin­ quuntur erunt æqualia. æqualis igitur e&longs;t pyramis acdk pyramidi bcdK. Rur&longs;us &longs;i per lineas ad, de ducatur pla­ num quod pyramidem &longs;ccet: &longs;itque eius & ba&longs;is communis &longs;ectio aem: &longs;imiliter o&longs;tendetur pyramis abdK æqualis pyramidi acdk. ducto denique alio plano per lineas ca, a f: ut eius, & trianguli cdb communis &longs;ectio &longs;it cfn, py­ ramis abck pyramidi acdk æqualis demon&longs;trabitur. cum ergo tres pyramides bcdk, abdk, abck uni, & eidem py ramidi acdk &longs;int æquales, omnes inter &longs;e &longs;e æquales erunt. Sed ut pyramis abcd ad pyramidem abck ita de axis ad axem ke, ex uige&longs;ima propo&longs;itione huius: &longs;unt enim hæ pyramides in eadem ba&longs;i, & axes cum ba&longs;ibus æquales con tinent angulos, quòd in eadem recta linea con&longs;tituantur. quare diuidendo, ut tres pyramides acdk, bcdK, abdK ad pyramidem abcK, ita dk ad Ke. con&longs;tat igitur lineam dK ip&longs;ius Ke triplam e&longs;&longs;e. &longs;ed & ak tripla e&longs;t Kf: itemque bK ip&longs;ius kg: & ck ip&longs;ius kl tripla. quod eodem modo demon&longs;trabimus.

17 huius

ucrfex

1. sexti.

5. duode­ cimi.

Sit pyramis, cuius ba&longs;is quadrilaterum abcd; axis ef: & diuidatur ef in g, ita ut eg ip&longs;ius gf &longs;it tripla. Dico cen­ trum grauitatis pyramidis e&longs;&longs;e punctum g. ducatur enim linea bd diuidens ba&longs;im in duo triangula abd, bcd: ex quibus intelligantur con&longs;titui duæ pyramides abde, bcde: &longs;itque pyramidis abde axis eh; & pyramidis bcde axis e K: & iungatur hK, quæ per f tran&longs;ibit: e&longs;t enim in ip&longs;a hK centrum grauitatis magnitudinis compo&longs;itæ ex triangulis abd, bcd, hoc e&longs;t ip&longs;ius quadrilateri. Itaque centrum gra uitatis pyramidis abde &longs;it punctum l: & pyramidis bcde &longs;it m. ducta igitur lm ip&longs;i hm lineæ æquidi&longs;tabit. nam el ad lbeandem habet proportionem, quam em ad mk, uideli­ cet triplam. quare linea lm ip&longs;am ef &longs;ecabit in puncto g: etenim eg ad gf e&longs;t, ut el ad lh. præterea quoniam hk, lm æquidi&longs;tant, erunt triangula hef, leg &longs;imilia: itemque inter &longs;e &longs;imilia fek gem: & ut ef ad eg, ita hf ad lg: & ita fK ad gm. ergo ut hf ad lg, ita fk ad gm: & permutando ut hf ad fK, ita lg ad gm. &longs;ed cum h &longs;it centrum trianguli abd; & k trianguli bcd punctum uero f totius quadrilateri abcd centrum: erit ex 8. Archimedis de centro grauitatis plano rum hf ad fk ut triangulum bcd ad triangulum abd: ut, autem bcd triangulum ad triangulum abd, ita pyramis

bcde ad pyramidem abde. ergo linea lg ad gm erit, ut pyramis bcde ad pyramidem abde. ex quo &longs;equitur, ut totius pyramidis abcde punctum g &longs;it grauitatis centrum. Rur&longs;us &longs;it pyramis ba­ &longs;im habens pentagonum abcde: & axem fg: diuidaturque axis in pum cto h, ita ut fh ad hg triplam habe at proportionem. Dico h grauita­ tis centrum e&longs;&longs;e pyramidis abcdef. iungatur enim eb: intelligaturque pyramis, cuius uertex f, & ba&longs;is triangulum abe: & alia pyramis intelligatur eundem uerticem ha­ bens, & ba&longs;im bcde quadrilaterum: &longs;it autem pyramidis abe faxis fk & grauitatis centrum l: & pyrami dis bcdef axis fm, & centrum gra uitatis n:iunganturque km, ln; quæ per puncta gh tran&longs;ibunt. Rur&longs;us eodemmodo, quo &longs;up ra, demon&longs;trabimus lineas Kgm, lhn &longs;ibiip&longs;is æquidi&longs;tare: & denique punctum h pyramidis abcdef grauitatis e&longs;&longs;e centrum, & ita in alils.

2. fexti.

Sit conus, uel coni portio axem habens bd: &longs;eceturque plano per axem, quod &longs;ectionem faciat triangulum abc: & bd axis diuidatur in c, ita ut be ip&longs;ius ed &longs;it tripla. Dico punctum e coni, uel coni portionis, grauitatis e&longs;&longs;e centrum. Sienim fieri pote&longs;t, &longs;itcentrum f: & pro­ ducatur ef extra figuram in g. quam uero proportionem habet ge ad ef, habeat ba&longs;is coni, uelconi portionis, hoc e&longs;t circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ac ad aliud &longs;pa­ cium, in quo h. Itaque in circulo, uel ellip&longs;i plane de&longs;cri­ batur rectilinea figura axlmcnop, ita ut quæ relinquun­ tur portiones &longs;int minores &longs;pacio h: & intelligatur pyra­ mis ba&longs;im habens rectilineam figuram aKlmcnop, & axem bd; cuius quidem grauitatis centrum erit punctum e, utiam demon&longs;trauimus. Et quoniam portiones &longs;unt minores &longs;pacio h, circulus, uel ellip&longs;is ad portiones ma­

iorem proportionem habet, quam ge ad ef. &longs;ed ut circu­ lus, uel ellip&longs;is ad figuram rectilineam &longs;ibi in&longs;criptam, ita conus, uel coni portio ad pyramidem, quæ figuram rectili­ neam pro ba&longs;i habet; & altitudinem æqualem: etenim &longs;u­ pra demon&longs;tratum e&longs;t, ita e&longs;&longs;e cylindrum, uel cylindri por­ tionem ad pri&longs;ma, cuius ba&longs;is rectilinea figura, & æqua­ lis altitudo. ergo per conuer&longs;ionem rationis, ut circulus, uel ellip&longs;is ad portiones, ita conus, uel coni portio ad por­ tiones &longs;olidas. quare conus uel coni portio ad portiones &longs;olidas maiorem habet proportionem, quam ge ad ef: & diuidendo, pyramis ad portiones &longs;olidas maiorem pro­ portionem habet, quam gf ad fe. fiat igitur qf ad fe ut pyramis ad dictas portiones. Itaque quoniam a cono uel coni portione, cuius grauitatis centrum e&longs;t f, aufer­ tur pyramis, cuius centrum e; reliquæ magnitudinis, quæ ex &longs;olidis portionibus con&longs;tat, centrum grauitatis erit in linea ef protracta, & in puncto q. quod fieri non pote&longs;t: e&longs;t enim centrum grauitatis intra. Con&longs;tat igitur coni, uel coni portionis grauitatis centrum e&longs;&longs;e pun ctum e. quæ omnia demon&longs;trare oportebat.

8 huius

THEOREMA XIX. PROPOSITIO XXIII.

QVODLIBET fru&longs;tum à pyramide, quæ triangularem ba&longs;im habeat, ab&longs;ci&longs;&longs;um, diuiditur in tres pyramides proportionales, in ea proportio ne, quæ e&longs;t lateris maioris ba&longs;is ad latus minoris ip&longs;i re&longs;pondens.

Hoc demon&longs;trauit Leonardus Pi&longs;anus in libro, qui de­ praxi geometriæ in&longs;cribitur. Sed quoniam is adhuc im­ pre&longs;&longs;us non e&longs;t, nos ip&longs;ius demon&longs;trationem breuiter per&longs;tringemus, rem ip&longs;am &longs;ecuti, non uerba. Sit fru­ &longs;tum pyramidis abcdef, cuius maior ba&longs;is triangulum abc, minor def: & iunctis ae, cc, cd, per, line­ as ae, ec ducatur planum &longs;ecans fru&longs;tum: itemque per lineas ec, cd; & per cd, da alia plana ducantur, quæ diuident fru&longs;tum in trcs pyramides abce, adce, defc. Dico eas proportionales e&longs;&longs;e in proportione, quæ e&longs;t la­ teris ab adlatus de, itaut earum maior &longs;it abce, me­ dia adce, & minor defc. Quoniam enim lineæ de, ab æquidi&longs;tant; & interip&longs;as &longs;unt triangula abe, ade;

erit triangulum abe ad triangulum abe, utlinea ab ad lineam de. ut autem triangu lum abe ad triangu­ lum abe, ita pyramis abec ad pyramidem adec: habent enim altitudinem eandem, quæ e&longs;tà puncto cad planum, in quo qua­ drilaterum abed. er­ go ut ab ad de, ita pyramis abec ad pyramidem adec. Rur&longs;us quoniam æquidi&longs;tantes &longs;unt ac, df; erit eadem ratione pyramis adce ad pyramidem cdfe, ut ac ad d f. Sed ut ac ad df, ita ab ad de, quoniam triangula abc, def &longs;imilia &longs;unt, ex nona huius. quare ut pyramis abce ad pyramidem abce, ita pyramis adce ad ip&longs;am defc. fru&longs;tum igitur abcdef diuiditur in tres pyramides proportionales in ea proportione, quæ e&longs;t lateris ab ad de latus, & earum maior e&longs;t cabe, media adce, & minor defc. quod demon&longs;trare oportebat.

1. &longs;exti.

5. duodeci mi.

11. quinti.

4 &longs;exti.

PROBLEMA V. PROPOSITIO XXIIII.

QVODLIBET fru&longs;tum pyramidis, uel coni, uel coni portionis, plano ba&longs;i æquidi&longs;tanti ita &longs;e­ care, ut &longs;ectio &longs;it proportionalis inter maiorem, & minorem ba&longs;im.

SIT fru&longs;tum pyramidis ae, cuius maior ba&longs;is triangu­ lum abc, minor def: & oporteat ip&longs;um plano, quod ba&longs;i æquidi&longs;tet, ita &longs;ecare, ut &longs;ectio &longs;it proportionalis inter triam gula abc, def. Inueniatur inter lineas ab, de media pro­ portionalis, quæ &longs;it bg: & à puncto g erigatur gh æquidi­ &longs;tans be, &longs;ecansque ad in h: deinde per h ducatur planum ba&longs;ibus æquidi&longs;tans, cuius &longs;ectio &longs;it triangulum hkl. Dico triangulum hKl proportionale e&longs;&longs;e inter triangula abc,

def, hoc e&longs;t triangulum abc ad triangulum hKl eandem habere proportionem, quam triangulum hKl ad ip&longs;um def. Quoniam enim lineæ ab, hK æquidi&longs;tantium pla norum &longs;ectiones inter &longs;e æquidi­ &longs;tant: atque æquidi&longs;tant bk, gh: linea hk ip&longs;i gb e&longs;t æqualis: & pro pterea proportionalis inter ab, de. quare ut ab ad hK, ita e&longs;t hk ad de. fiat ut hk ad de, ita de ad aliam lineam, in qua &longs;it m. erit ex æquali ut ab ad de, ita hk ad m. Et quoniam triangula abc, hKl, def &longs;imilia &longs;unt; triangulum abc ad triangulum hkl e&longs;t, ut li­ nea ab ad lineam de: triangulum autem hkl adip&longs;um def e&longs;t, ut hk ad m. ergo triangulum abc ad triangulum hkl eandem proportionem habet, quam triangulum hKl ad ip&longs;um def. Eodem modo in a­ liis fru&longs;tis pyramidis idem demon&longs;trabitur.

16. unnde cimi

34. primi

9. huius corol.

20. &longs;exti

11. quinti

Sit fru&longs;tum coni, uel coni portionis ad: & &longs;ecetur plano per axem, cuius &longs;ectio &longs;it abcd, ita ut maior ip&longs;ius ba&longs;is &longs;it circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ab; minor circa cd. Rur&longs;us inter lineas ab, cd inueniatur proportionalis be: & ab e ducta ef æquidi&longs;tante bd, quæ lineam ca in f &longs;ecet, per f planum ba&longs;ibus æquidi&longs;tans ducatur, ut &longs;it &longs;ectio cir culus, uel ellip&longs;is circa diametrum fg. Dico &longs;ectionem ab ad &longs;ectionem fg eandem proportionem habere, quam fg ad ip&longs;am cd. Simili enim ratione, qua &longs;upra, demon&longs;trabi­ tur quadratum ab ad quadratum fg ita e&longs;&longs;e, ut quadratum fg ad cd quadratum. Sed circuli inter &longs;e eandem propor­ tionem habent, quam diametrorum quadrata. ellip&longs;es au­ tem circa ab, fg, cd, quæ &longs;imiles &longs;unt, ut o&longs;tendimus in con­ mentariis in principium libri Archimedis de conoidibus, & &longs;phæroidibus, eam habent proportionem, quam quadrar ta diametrorum, quæ eiu&longs;dem rationis &longs;unt, ex corollaio­

&longs;eptimæ propo&longs;itionis eiu&longs;dem li­ bri. ellip&longs;es enim nunc appello ip­ &longs;a &longs;pacia ellip&longs;ibus contenta. ergo circulus, uel ellip&longs;is ab ad circulum, uel ellip&longs;im fg eam proportionem habet, quam circulus, uel ellip&longs;is fg ad circulum uel ellip&longs;im cd. quod quidem faciendum propo­ &longs;uimus.

2. duode cimi

THEOREMA XX. PROPOSITIO XXV.

QVODLIBET fru&longs;tum pyramidis, uel coni, uel coni portionis ad pyramidem, uel conum, uel coni portionem, cuius ba&longs;is eadem e&longs;t, & æqualis altitudo, eandem proportionem habet, quam utræ que ba&longs;es, maior, & minor &longs;imul &longs;umptæ vnà cum ca, quæ inter ip&longs;as &longs;it proportionalis, ad ba&longs;im ma iorem.

SIT fru&longs;tum pyramidis, uel coni, uel coni portionis ad, cuius maior ba&longs;is ab, minor cd. & &longs;ecetur altero plano ba&longs;i æquidi&longs;tante, ita ut &longs;ectio ef &longs;it proportionalis inter ba&longs;es ab, cd. con&longs;tituatur autem pyramis, uel conus, uel co­ ni portio agb, cuius ba&longs;is &longs;it eadem, quæ ba&longs;is maior fru­

&longs;ti, & altitudo æqualis. Di­ co fru&longs;tum ad ad pyrami­ dem, uel conum, uel coni portionem agb eandem proportionem habere, quam utræque ba&longs;es, ab, cd unà cum ef ad ba&longs;im ab. e&longs;t enim fru&longs;tum ad æquale pyramidi, uel cono, uel co­ ni portioni, cuius ba&longs;is ex tribus ba&longs;ibus ab, ef, cd con&longs;tat; & altitudo ip&longs;ius altitudini e&longs;t æqualis: quod mox o&longs;tendemus. Sed pyrami
des, coni, uel coni portiones, quæ &longs;unt æquali altitudine, eandem inter &longs;e, quam ba&longs;es, proportionem habent, &longs;icu­ ti demon&longs;tratum e&longs;t, partim ab Euclide in duodecimo li­ bro elementorum, partim à nobis in commentariis in un­ decimam propo&longs;itionem Ar­ chimedis de conoidibus, & &longs;phæroidibus. quare pyra­ mis, uel conus, uel coni por­ tio, cuius ba&longs;is e&longs;t tribus illis ba&longs;ibus æqualis ad agbeam habet proportionem, quam ba&longs;es ab, ef, cd ad ab ba&longs;im. Fru&longs;tum igitur ad ad agb pyramidem, uel conuni, uel coni portionem eandem pro­ portionem habet, quam ba&longs;es ab, cd unà cum ef ad ba­ &longs;im ab. quod demon&longs;trare uolebamus.

6. 11. duo decimi

Fru&longs;tum uero ad æquale e&longs;&longs;e pyramidi, uel co no, uel coni portioni, cuius ba&longs;is con&longs;tat ex ba&longs;i­ bus ab, cd, ef, & altitudo fru&longs;ti altitudini e&longs;t æ­ qualis, hoc modo o&longs;tendemus.

Sit fru&longs;tum pyramidis abcdef, cuius mabcdior ba&longs;is trian­ gulum abc; minor def: & &longs;ecetur plano ba&longs;ibus æquidi­ &longs;tante, quod &longs;ectionem faciat triangulum ghk inter trian­ gula abc, def proportionale. Iam ex iis, quæ demon&longs;trata &longs;unt in 23. huius, patet fru&longs;tum abcdef diuidi in tres pyra mides proportionales; & earum maiorem e&longs;&longs;e pyramidem abcd minorem uero defb. ergo pyramis à triangulo ghk con&longs;tituta, quæ altitudinem habeat fru&longs;ti altitudini æqua­ lem, proportionalis e&longs;t inter pyramides abcd, defb: & idcirco fru&longs;tum abcdef tribus dictis pyramidibus æqua

le erit. Itaque &longs;i intelligatur alia pyra­ mis æque alta, quæ ba&longs;im habeat ex tri bus ba&longs;ibus abc, def, ghk con&longs;tan­ tem; per&longs;picuum e&longs;t ip&longs;am ei&longs;dem py­ ramidibus, & propterea ip&longs;i fru&longs;to æ­ qualem e&longs;&longs;e.

Rur&longs;us &longs;it fru&longs;tum pyramidis ag, cu ius maior ba&longs;is quadrilaterum abcd, minor efgh: & &longs;ecetur plano ba&longs;i­ bus æquidi&longs;tante, ita ut fiat &longs;ectio qua­ drilaterum Klmn, quod &longs;it proportio nale inter quadrilatera abcd, efgh. Dico pyramidem, cuius ba&longs;is &longs;it æqualis tribus quadrilateris abcd, klmn, efgh, & altitudo æqualis altitudini fru&longs;ti, ip&longs;i fru&longs;to ag æqualem e&longs;&longs;e. Ducatur enim planum per lincas fb, hd, quod diuidat fru&longs;tum in duo fru&longs;ta triangulares ba&longs;es ha­ bentia, uidelicet in fru&longs;tum abdefh, & in fru&longs;tum bcdfgh. erit triangulum kln proportionale inter triangula abd, efh: & triangulum lmn proportionale inter bcd, fgh. &longs;ed pyramis æque alta, cuius ba&longs;is con&longs;tat ex tribus trian­

gulis abd, klz, efh, demon&longs;trata e&longs;t fru&longs;to abdcfh æqualis. & &longs;i­ militer pyramis, cuius ba&longs;is con­ &longs;tat ex triangulis bcd, lmn, fgh æqualis fru&longs;to bcdfgh: compo­ nuntur autem tria quadrilatera a bcd, klmn, efgh è &longs;ex triangu­ lis iam dictis. pyramis igitur ba­ &longs;im habens æqualem tribus qua­ drilateris, & altitudinem eandem ip&longs;i fru&longs;to ag e&longs;t æqualis. Eodem modo illud demon&longs;trabitur in aliis eiu&longs;modi fru&longs;tis.

Sit fru&longs;tum coni, uel coni portionis ad; cuius maior ba­ &longs;is circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ab; minor circa c d: & &longs;ecetur plano, quod ba&longs;ibus æquidi&longs;tet, faciatque &longs;e­ ctionem circulum, uel ellip&longs;im circa diametrum ef, ita ut inter circulos, uel ellip&longs;es ab, cd &longs;it proportionalis. Dico conum, uel coni portionem, cuius ba&longs;is e&longs;t æqualis tribus circulis, uel tribus ellip&longs;ibus ab, ef, cd; & altitudo eadem, quæ fru&longs;ti ad, ip&longs;i fru&longs;to æqualem e&longs;&longs;e. producatur enim fru&longs;ti &longs;uperficies quou&longs;que coeat in unum punctum, quod &longs;it g: & coni, uel coni portionis agb axis &longs;it gh, occurrens planis ab, ef, cd in punctis hkl: circa circulum uero de­ &longs;cribatur quadratum mnop, & circa ellip&longs;im rectangulum mnop, quod ex ip&longs;ius diametris con&longs;tat: iunctisque gm, g n, go, gp, ex eodem uertice intelligatur pyramis ba&longs;im habens dictum quadratum, uel rectangulum: & plana in quibus &longs;unt circuli, uel ellip&longs;es ef, cd u&longs;que ad eius latera preducantur. Quoniam igitur pyramis &longs;ecatur planis ba&longs;i æquidi&longs;tantibus, &longs;ectiones &longs;imiles erunt: atque erunt qua­ drata, uel rectangula circa circulos, uel ellip&longs;es de&longs;cripta, quemadmodum & in ip&longs;a ba&longs;i. Sed cum circuli inter &longs;e eam proportionem habeant, quam diametrorum quadrata: itemque ellip&longs;es eam quam rectangula ex ip&longs;arum diametris con&longs;tantia: & &longs;it circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ef

proportionalis inter circulos, uel ellip&longs;es ab, cd; erit re­ ctangulum ef etiam inter rectangula ab, cd proportio­ nale: per rectangulum enim nunc breuitatis cau&longs;a etiam ip­ &longs;um quadratum intelligemus. quare ex iis, quæ proxime dicta &longs;unt, pyramis ba&longs;im habens æqualem dictis rectangu lis, & altitudinem eandem, quam fru&longs;tum ad, ip&longs;i fru&longs;to à pyramide ab&longs;ci&longs;&longs;o æqualis probabitur. ut autem rectangu lum cd ad rectangulum ef, ita circulus, uel ellip&longs;is cd ad ef circulum, uel ellip&longs;im: componendoque ut rectangula cd, e f, ad ef rectangulum, ita circuli, uel ellip&longs;es ed, ef, ad ef: & ut rectangulum ef ad rectangulum ab, ita circulus, uel ellip&longs;is ef ad ab circulum, uel ellip&longs;im. ergo ex æquali, & componendo, ut rectangula cd, ef, ab ad ip&longs;um ab, ita cir­culi, uel ellip&longs;es cd, ef ab ad circulum, uel ellip&longs;im ab. In­ telligatur pyramis q ba&longs;im habens æqualem tribus rectan gulis ab, ef, cd; & altitudinem eandem, quam fru&longs;tum ad. intelligatur ctiam conus, uel coni portio q, eadem altitudi ne, cuius ba&longs;is &longs;it tribus circulis, uel tribus ellip&longs;ibus ab, e f, cd æqualis. po&longs;tremo intelligatur pyramis alb, cuius. ba&longs;is &longs;it rectangulum mnop, & altitudo eadem, quæ fru­ &longs;ti: itemq, intelligatur conus, uel coni portio alb, cuius ba&longs;is circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ab, & eadem al titudo. utigitur rectangula ab, ef, cd ad rectangulum ab, ita pyramis q ad pyramidem alb; & ut circuli, uel ellip­ &longs;es ab, ef, cd ad ab circulum, uel ellip&longs;im, ita conus, uel co ni portio q ad conum, uel coni portionem alb. conus igitur, uel coni portio q ad conum, uel coni portionem alb e&longs;t, ut pyramis q ad pyramidem alb. &longs;ed pyramis alb ad pyramidem agb e&longs;t, ut altitudo ad altitudinem, ex 20. huius: & ita e&longs;t conus, uel coni portio alb ad conum, uel coni portionem agb ex 14. duodccimi elementorum, & ex iis, quæ nos demon&longs;trauimus in commentariis in un­ decimam de conoidibus, & &longs;phæroidibus, propo&longs;itione quarta. pyramis autem agb ad pyramidem cgd propor­ tionem habet compo&longs;itam ex proportione ba&longs;ium & pro portione altitudinum, ex uige&longs;ima prima huius: & &longs;imili­ ter conus, uel coni portio agb ad conum, uel coni portio­ nem cgd proportionem habet compo&longs;itam ex ei&longs;dem pro­ portionibus, per ea, quæ in dictis commentariis demon­ &longs;trauimus, propo&longs;itione quinta, & &longs;exta: altitudo enim in utri&longs;que eadem e&longs;t, & ba&longs;es inter &longs;e &longs;e eandem habent pro­ portionem. ergo ut pyramis agb ad pyramidem cgd, ita e&longs;t conus, uel coni portio agb ad agd conum, uel coni portionem: & per conuer&longs;ionem rationis, ut pyramis agb ad &longs;ru&longs;tum à pyramide ab&longs;ci&longs;&longs;um, ita conus uel coni portio agb ad fru&longs;tum ad. ex æquali igitur, ut pyramis q ad fru­ &longs;tum à pyramide ab&longs;ci&longs;&longs;um, ita conus uel coni portio q ad fru&longs;tum ad. Sed pyramis q æqualis e&longs;t fru&longs;to à pyramide ab&longs;ci&longs;&longs;o, ut demon&longs;trauimus. ergo & conus, uel coni por­ tio q, cuius ba&longs;is ex tribus circulis, uel ellip&longs;ibus ab, ef, cd con&longs;tat, & altitudo eadem, quæ fru&longs;ti: ip&longs;i fru&longs;to ad e&longs;t æ­ qualis. atque illud e&longs;t, quod demon&longs;trare oportebat.

9 huius

2. duode­ cnni.

7. de co­ noidibus & &longs;phæ­ roidibus

6. II. duo decimi

THEOREMA XXI. PROPOSITIO XXVI.

CVIVSLIBET fru&longs;ti à pyramide, uel cono, uel coni portione ab&longs;cis&longs;i, centrum grauitatis e&longs;t in axe, ita ut eo primum in duas portiones diui­ &longs;o, portio &longs;uperior, quæ minorem ba&longs;im attingit ad portionem reliquam eam habeat proportio­ nem, quam duplum lateris, uel diametri maioris ba&longs;is, vnà cum latere, uel diametro minoris, ip&longs;i re&longs;pondente, habet ad duplum lateris, uel diame­ tri minoris ba&longs;is vnà cum latere, uel diametro ma­ ioris: deinde à puncto diui&longs;ionis quarta parte &longs;u perioris portionis in ip&longs;a &longs;umpta: & rur&longs;us ab in­ ferioris portionis termino, qui e&longs;t ad ba&longs;im maio rem, &longs;umpta quarta parte totius axis: centrum &longs;it in linea, quæ his finibus continetur, atque in eo li neæ puncto, quo &longs;ic diuiditur, ut tota linea ad par tem propinquiorem minori ba&longs;i, eandem propor­ tionem habeat, quam fru&longs;tum ad pyramidem, uel conum, uel coni portionem, cuius ba&longs;is &longs;it ea­ dem, quæ ba&longs;is maior, & altitudo fru&longs;ti altitudini æqualis.

Sit fru&longs;tum ae a pyramide, quæ triangularem ba&longs;im ha­ beat ab&longs;ci&longs;&longs;um: cuius maior ba&longs;is triangulum abc, minor def; & axis gh. ducto autem plano per axem & per lineam d a, quod &longs;ectionem faciat dakl quadrilaterum; puncta Kl lineas bc, ef bifariam &longs;ecabunt. nam cum gh &longs;it axis fru&longs;ti: erit h centrum grauitatis trianguli abc: & g

centrum trianguli def: cen­ trum uero cuiuslibet triangu li e&longs;t in recta linea, quæ ab an­ gulo ip&longs;ius ad dimidiam ba&longs;im ducitur ex decimatertia primi libri Archimedis de centro gra uitatis planorum. quare cen­ trum grauitatis trapezii bcfe e&longs;t in linea kl, quod &longs;it m: & à puncto m ad axem ducta mn ip&longs;i ak, uel dl æquidi&longs;tante; erit axis gh diui&longs;us in portio­ nes gn, nh, quas diximus: ean dem enim proportionem ha­ bet gn ad nh, quam lm ad mk. At lm ad mK habet eam, quam duplum lateris maioris ba&longs;is bc una cum latere minoris ef ad duplum lateris ef unà cum latere bc, ex ultima eiu&longs;dem libri Archimedis. Itaque à li­ nea ng ab&longs;cindatur, quarta pars, quæ fit np: & ab axe hg ab&longs;cindatur itidem quarta pars ho: & quam proportionem habet fru&longs;tum ad pyramidem, cuius maior ba&longs;is e&longs;t triangulum abc, & alti­ tudo ip&longs;i æqualis; habeat op ad pq. Dico centrum graui­ tatis fru&longs;ti e&longs;&longs;e in linea po, & in puncto q. namque ip&longs;um e&longs;&longs;e in linea gh manife&longs;te con&longs;tat. protractis enim fru&longs;ti pla nis, quou&longs;que in unum punctum r conueniant; erit pyra­ midis abcr, & pyramidis defr grauitatis centrum in li­ nca rh. ergo & reliquæ magnitudinis, uidelicet fru&longs;ti cen­ trum in eadem linea nece&longs;lario comperietur. Iungantur db, dc, dh, dm: & per lineas db, dc ducto altero plano intelligatur fru&longs;tum in duas pyramides diui&longs;um: in pyra­ midem quidem, cuius ba&longs;is e&longs;t triangulum abc, uertex d: & in eam, cuius idem uertex, & ba&longs;is trapezium bcfe. erit igitur pyramidis abcd axis dh, & pyramidis bcfed axis d m: atque erunt tres axes gh, dh, dm in eodem plano daKl. ducatur præterea per o linea &longs;t ip&longs;i aK æquidi&longs;tans, quæ lineam dh in u &longs;ecet: per p uero ducatur xy æquidi­
&longs;tans eidem, &longs;ecansque dm in z: & iungatur zu, quæ &longs;ecet gh in f. tran&longs;ibit ea per q: & erunt fq unum, atque idem punctum; ut inferius appare­ bit. Quoniam igitur linea uo æquidi&longs;tat ip&longs;i dg, erit du ad uh, ut go ad oh. Sed go tri­ pla e&longs;t oh. quare & du ip&longs;ius uh e&longs;t tripla: & ideo pyrami­ dis abcd centrum grauitatis erit punctum u. Rur&longs;us quo­ niam zy ip&longs;i dl æquidi&longs;tat, dz ad zm e&longs;t, ut ly ad ym: e&longs;tque ly ad ym, ut gp ad pn. ergo dz ad zm e&longs;t, ut gp ad pn. Quòd cum gp &longs;it tripla pn; erit etiam dz ip&longs;ius zm tri­ pla. atque ob eandem cau&longs;­ &longs;am punctuniz e&longs;t centrum gra­ uitatis pyramidis bcfed. iun ctaigitur zu, in ea erit centrum grauitatis magnitudinis, quæ ex utri&longs;que pyramidibus com &longs;tat; hoc e&longs;t ip&longs;ius fru&longs;ti. Sed fru&longs;ti centrum e&longs;t etiam in a­ xe gh. ergo in puncto f, in quo lineæ zu, gh conueniunt. Itaque uf ad fz eam proportionem habet, quam pyramis bcfed ad pyramidem abcd. & componendo uz ad zf eam habet, quam fru&longs;tum ad pyramidem abcd. Vt uero uz ad zf, ita op ad pf ob &longs;imilitudinem triangulorum, uof, zpf. quare op ad pf e&longs;t ut fru&longs;tum ad pyramidem abcd. &longs;ed ita erat op ad pq. æquales igitur &longs;unt pf, pq: & qf unum atque idem pun ctum. ex quibus &longs;equitur lineam. z u &longs;ecare op in q: & propterea punctum q ip&longs;ius fru&longs;ti gra­ uitatis centrum e&longs;&longs;e.

3. diffi. hu ius.

Vltima iu&longs;dem libri Archime­ dis.

2. &longs;exti.

8. primi libri Ar­ chimedis de centro grauta­ tis plano rum

7. quinti.

Sit fru&longs;tum ag à pyramide, quæ quadrangularem ba&longs;im habeat ab&longs;ci&longs;&longs;um, cuius maior ba&longs;is abcd, minor efgh, & axis kl. diuidatur autem primum kl, ita ut quam propor­ tionem habet duplum lateris ab unà cum latere ef ad du plum lateris ef unà cum ab; habeat km ad ml. deinde à puncto m ad k &longs;umatur quarta pars ip&longs;ius mk quæ &longs;it mn. & rur&longs;us ab l &longs;umatur quarta pars totius axis lk, quæ &longs;it lo. po&longs;tremo fiat on ad np, ut fru&longs;tum ag ad pyramidem, cuius ba&longs;is &longs;it eadem, quæ fru&longs;ti, & altitudo æqualis. Dico punctum p fru&longs;ti ag grauitatis centrum e&longs;&longs;e. ducantur enim ac, eg: & intelligantur duo fru&longs;ta triangulares ba­ &longs;es habentia, quorum alterum lf ex ba&longs;ibus abc, efg con­ &longs;tet; alterum lh ex ba&longs;ibus acd, egh. Sitque fru&longs;ti lf axis qr; in quo grauitatis centrum s: fru&longs;ti uero lh axis tu, & x grauitatis centrum: deinde iungantur ur, tq, xs. tran&longs;i­ bit ur per l: quoniam l e&longs;t centrum grauitatis quadran­ guli abcd: & puncta ru grauitatis centra triangulorum abc, acd; in quæ quadrangulum ip&longs;um diuiditur. eadem quoque ratione tq per punctum k tran&longs;ibit. At uero pro portiones, ex quibus fru&longs;torum grauitatis centra inquiri­ mus, eædem &longs;unt in toto fru&longs;to ag, & in fru&longs;tis lf, lh. Sunt enim per octauam huius quadrilatera abcd, efgh &longs;imilia: itemque &longs;imilia triangula abc, efg: & acd, egh. idcir­ coque latera &longs;ibi ip&longs;is re&longs;pondentia eandem inter &longs;e&longs;e pro­ portionem &longs;eruant. Vt igitur duplum lateris ab unà cum latere ef ad duplum lateris ef unà cum ab, ita e&longs;t

duplum ad late­ ris una cum late­ re eh ad duplum eh unà cum ad: & ita in aliis. Rur&longs;us fru&longs;tum ag ad pyramidem, cuius eadem e&longs;t ba&longs;is, & æqualis altitudo eandem proportionem ha bet, quam fru&longs;tum lf ad pyramidem, quæ e&longs;t eadem ba­ &longs;i, & æquali alti­ tudine: & &longs;imili­ ter quam lh fru­ &longs;tum ad pyrami­ dem, quæ ex ea­ dem ba&longs;i, & æquali altitudine con­ &longs;tat. nam &longs;i inter ip&longs;as ba&longs;es me­ diæ proportio­ nales con&longs;tituan tur, tres ba&longs;es &longs;imul &longs;umptæ ad maiorem ba&longs;im in om­ nibus codem modo &longs;e habebunt. Vnde fit, ut axes Kl, qr, tu à punctis psx in eandem proportionem &longs;ecen­ tur. ergo linea xs per p tran&longs;ibit: & lineæ ru, sx, qt in­ ter &longs;e æquidi&longs;tantes erunt. Itaque cum fru&longs;ti ag latera pro­ducta &longs;uerint, ita ut in unum punctum y cocant, erunt trian gula uyl, xyp, tyk inter &longs;e &longs;imilia: & &longs;imilia etiam triangu la lyr, pys, kyq quare ut in 19 huius, demon&longs;trabitur xp, ad ps: itemque tk ad kq eandem habere proportionem, quam ul ad lr. Sed ut ul ad lr, ita e&longs;t triangulum abc ad triangulum acd: & ut tk ad Kq, ita triangulum efg ad triangulum egh. Vt autem triangulum abc ad triangu­ lum acd, ita pyramis abcy ad pyramidem acdy. & ut triangulum efg ad triangulum egh, ita pyramis efgy ad pyramidem eghy; ergo ut pyramis abcy ad pyramidem a cdy, ita pyramis efgy ad pyramidem eghy. reliquum igitur fru&longs;tum lf ad reliquum fru&longs;tum lh e&longs;t ut pyramis abcy ad pyramidem acdy, hoc e&longs;t ut ul ad r, & ut xp ad ps. Quòd cum fru&longs;ti lf centrum grauitatis &longs;its: & fru&longs;ti lh &longs;it centrum x: con&longs;tat punctum p totius fru&longs;ti ag grauitatis e&longs;&longs;e centrum. Eodem modo fret demon&longs;tratio etiam in aliis pyramidibus.

a. &longs;exti.

19. quinti

8. Archi­ medis.

Sit fru&longs;tum ad à cono, uel coni portione ab&longs;ci&longs;&longs;um, eu­ ius maior ba&longs;is circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ab; minor circa diametrum cd: & axis ef. diuidatur autem ef in g, ita ut eg ad gf eandem proportionem habeat, quam duplum diametri ab unà cum diametro ed ad duplum cd unà cum ab. Sitque gh quarta pars lineæ ge: & &longs;it &longs; K item quarta pars totius fe axis. Rur&longs;us quam proportionem habet fru&longs;tum ad ad conum, uel coni portionem, in cadem ba&longs;i, & æquali altitudine, habeat linea Kh ad hl. Dico pun­ ctum l fru&longs;ti ad grauitatis centrum e&longs;&longs;e. Si enini fieri po­ te&longs;t, &longs;it m centrum: producaturque lm extra fru&longs;tum in n: & ut nl ad lm, ita fiat circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ab ad aliud &longs;pacium, in quo &longs;it o. Itaque in circulo, uel ellip&longs;i circa diametrum ab rectilinea figura plane de&longs;cri­ batur, ita ut quæ relinquuntur portiones &longs;int o &longs;pacio mi­ nores: & intelligatur pyramis apb, ba&longs;im habens rectili­ neam figuram in circulo, uel ellip&longs;i ab de&longs;criptam: à qua fru&longs;tum pyramidis &longs;it ab&longs;ci&longs;&longs;um. erit ex iis quæ proxime tradidimus, fru&longs;ti pyramidis ad ceutrum grauitatis l. Quo niam igitur portiones &longs;pacio o minores &longs;unt; habebit cir

culus, uel ellip&longs;is ab ad portiones dictas maiorem proportionem, quàm nl ad lm. &longs;ed ut circulus, uel ellip&longs;is ab ad portiones, ita apb conus, uel coni portio ad &longs;olidas portio­ nes, id quod &longs;upra demon &longs;tratum e&longs;t: & ut circulus uel ellip&longs;is cd ad portio­ nes, quæ ip &longs;i in&longs;unt, ita co nus, uel coni portio cpd ad &longs;olidas ip&longs;ius portio­ nes. Quòd cum figuræ in circulis, uel ellip&longs;ibus ab cd de&longs;criptæ &longs;imiles &longs;int, erit proportio circuli, uel ellip&longs;is ab ad &longs;uas portio nes, eadem, quæ circuli uel ellip&longs;is cd ad &longs;uas. ergo conus, uel coni portio ap b ad portiones &longs;olidas ean­ dem habet proportionem, quam conus, uel coni por tio cpd ad &longs;olidas ip&longs;ius portiones. reliquum igi­ tur coni, uel coni portionis fru&longs;tum, &longs;cilicet ad ad reliquas portiones &longs;olidas in ip&longs;o contentas eandem proportionem habet, quam conus, uel coni portio apb ad &longs;olidas portio nes: hoc e&longs;t eandem, quam circulus, uel ellip&longs;is ab ad por tiones planas. quare fru&longs;tum coni, uel coni portionis ad ad portiones &longs;olidas maiorem habet proportionem, quàm nl ad lm: & diuidendo fru&longs;tum pyramidis ad dictas por­ tiones maiorem proportionem habet, quàm nm ad ml. fiat igitur ut fru&longs;tum pyramidis ad portiones, ita qm ad m l. Itaque quoniam à fru&longs;to coni, uel coni portionis ad, cuius grauitatis centrum e&longs;tm, au&longs;ertur fru&longs;tum pyrami­ dis habens centrum l; erit reliquæ magnitudinis, quæ ex portionibus &longs;olidis con&longs;tat; grauitatis centrum in linea lm producta, atque in puncto q, extra figuram po&longs;ito: quod fieri nullo modo pote&longs;t. relinquitur ergo, ut punctum l &longs;it fru&longs;ti ad grauitatis centrum. quz omnia demon&longs;tranda proponebantur.

22. huius

19. quínti

THEOREMA XXII. PROPOSITIO XXVII.

OMNIVM &longs;olidorum in &longs;phæra de&longs;cripto­ rum, quæ æqualibus, & &longs;imilibus ba&longs;ibus conti­ nentur, centrum grauitatis e&longs;t idem, quod &longs;phæ­ ræ centrum.

Solida eiu&longs;modi corpora regularia appellare &longs;olent, de quibus agitur in tribus ultimis libris elementorum: &longs;unt autem numero quinque, tetrahedrum, uel pyramis, hexa­ hedrum, uel cubus, octahedrum, dodecahedrum, & ico&longs;a­ hedrum.

Sit primo abcd pyramis im &longs;phæra de&longs;cripta, cuius &longs;phæ ræ centrum &longs;it e. Dico e pyramidis abcd grauitatis e&longs;&longs;e centrum. Si enim iuncta dc producatur ad ba&longs;im abc in f; exiis, quæ demon&longs;trauit Campanus in quartodecimo li bro elementorum, propo&longs;itione decima quinta, & decima feptima, erit f centrum circuli circa triangulum abc de­ fcripti: atque erit ef &longs;exta pars ip&longs;ius &longs;phæræ axis. quare ex prima huius con&longs;tat trianguli abc grauitatis centrum e&longs;&longs;e punctum f: & idcirco lineam df e&longs;&longs;e pyramidis axem.

At cum ef &longs;it &longs;exta pars axis &longs;phæræ, crit d tripla ef. ergo punctum e e&longs;t grauitatis cen­ trum ip&longs;ius pyramidis: quod in uige&longs;ima &longs;ecunda huius de­ mon&longs;tratum &longs;uit. Sed e e&longs;t cen trum &longs;phæræ. Sequitur igitur, ut centrum grauitatis pyrami­ dis in &longs;phæra de&longs;criptæ idem &longs;it, quod ip&longs;ius &longs;phæræ cen­ trum.

Sit cubus in &longs;phæra de&longs;criptus ab, & oppo&longs;itorum pla­ norum lateribus bifariam diui&longs;is, per puncta diui&longs;ionum plana ducantur, ut communis ip&longs;orum &longs;ectio &longs;it rectali­ nea cd. Itaque &longs;i ducatur ab, &longs;olidi &longs;cilicet diameter, lineæ ab, cd ex trige&longs;iman onaun decimi&longs;e&longs;e bifariam &longs;ecabunt.

&longs;ecent autem in puncto e. erit, e centrum grauitatis &longs;olidi ab, id quod demon&longs;tratum e&longs;t in octaua huius. Sed quoniam ab e&longs;t &longs;phæræ diametro æqualis, ut in decima quinta propo&longs;i­ tione tertii decimilibri elemen torum o&longs;tenditur: punctum e &longs;phæræ quoque centrum erit. Cubi igitur in &longs;phæra de&longs;cri­ pti grauitatis centrum idem e&longs;t, quod centrum ip&longs;ius &longs;phæræ.

Sit octahedrum abcdef, in &longs;phæra de&longs;criptum, cuius &longs;phæræ centrum &longs;itg. Dico punctum g ip&longs;ius octahedri grauitatis centrum e&longs;&longs;e. Con&longs;tat enim ex iis, quæ demon­ &longs;trata &longs;unt à Campano in quinto decimo libro elemento­ rum, propo&longs;itione &longs;extadecima eiu&longs;modi &longs;olidum diuidi in duas pyramides æquales, & &longs;imiles; uidelicet in pyrami­dem, cuius ba&longs;is e&longs;t quadratum abcd, & altitudo eg: & in pyramidem, cuius eadem ba&longs;is, altitudoque fg; ut &longs;int eg, gf &longs;emidiametri &longs;phæræ, & linea una. Cunigitur g &longs;it &longs;phæ­ ræ centrum, erit etiam centrum circuli, qui circa quadratum abcd de&longs;cribitur: & propterea eiu&longs;dem quadrati grauita tis centrum: quod in prima propo&longs;itione huius demon­ &longs;tratum e&longs;t. quare pyramidis abcde axis erit eg: & pyra midis abcdf axis fg. Itaque &longs;ith centrum grauitatis py­ ramidis abcde, & pyramidis abcdf centrum &longs;it K: per­ &longs;picuum e&longs;t ex uige&longs;ima &longs;ecunda propo&longs;itione huius, lineam

ch triplam e&longs;&longs;e hg: com ponendoque eg ip&longs;ius g h quadruplam. & eadem ratione fg quadruplam ip&longs;ius gk quod cum e g, gf &longs;int æquales, & h g, g K nece&longs;&longs;ario æqua­ les erunt. ergo ex quar ta propo&longs;itione primi libri Archimedis de cen­ tro grauitatis planorum, totius octahedri, quod ex dictis pyramidibus con&longs;tat, centrum graui tatis erit punctum g idem, quod ip&longs;ius &longs;phæræ centrum.

Sit ico&longs;ahedrum ad de&longs;criptum in &longs;phæra, cuius centrum &longs;it g. Dico g ip&longs;ius ico&longs;ahedri grauitatis e&longs;&longs;e centrum. Si enim ab angulo a per g ducatur recta linea u&longs;que ad &longs;phæ ræ &longs;uperficiem; con&longs;tat ex &longs;exta decima propo&longs;itione libri tertii decimi elementorum, cadere eam in angulum ip&longs;i a oppo&longs;itum. cadat in d: &longs;itque una aliqua ba&longs;is ico&longs;ahedri tri­ angulum abc: & iunctæ bg,producantur, & cadant in angulos ef, ip&longs;is bc oppo&longs;itos. Itaque per triangula abc, def ducantur plana &longs;phæram &longs;ecantia. erunt hæ &longs;e-ctiones circuli ex prima propo&longs;itione &longs;phæricorum Theo do&longs;ii: unus quidem circa triangulum abc de&longs;criptus: al­ ter uero circa def: & quoniam triangula abc, def æqua­ lia &longs;unt, & &longs;imilia; erunt ex prima, & &longs;ecunda propo&longs;itione duodecimi libri clementorum, circuli quoque inter &longs;e &longs;e æquales. po&longs;tremo a centro g ad circulum abc perpendi cularis ducatur gh; & alia perpendicularis ducatur ad cir culum def, quæ &longs;it gk; & iungantur ah, dk per&longs;picuum e&longs;t ex corollario primæ &longs;phæricorum Theodo&longs;ii, punctum h centrum e&longs;&longs;e circuli abc, & k centrum circuli def. Quo niam igitur triangulorum gah, gdK latus ag e&longs;t æquale la teri gd; &longs;unt enim à centro &longs;phæræ ad &longs;uperficiem: atque e&longs;t ah æquale dk: & ex &longs;exta propo&longs;itione libri primi &longs;phæ ricorum Theodo&longs;ii gh ip&longs;igK: triangulum gah æquale erit, & &longs;imile gdk triangulo: & angulus agh æqualis an­ gulo dg K. &longs;ed anguli agh, hgd &longs;unt æquales duobus re­ ctis. crgo & ip&longs;i hgd, dgk duobus rectis æquales erunt. & idcirco hg, g K una, atque eadem erit linea. cum autem

h &longs;it centrum circuli, & tri­ anguli abc grauitatis cen trum probabitur exiis, quæ in prima propo&longs;itione hu ius tradita &longs;unt. quare gh erit pyramidis abcg axis. & ob eandem cau&longs;&longs;am gk axis pyramidis defg. lta­ que centrum grauitatls py ramidis abcg &longs;it punctum l, & pyramidis defg &longs;it m. Simillter ut &longs;upra demon­ &longs;trabimus mg, gl inter &longs;e æquales e&longs;&longs;e, & punctum g graui tatis centrum magnitudinis, quæ ex utri&longs;que pyramidibus con&longs;tat. eodem modo demon&longs;trabitur, quarumcunque duarum pyramidum, quæ opponuntur, grauitatis centrum e&longs;&longs;e punctum g. Sequitur ergo utico&longs;ahedri centrum gra uitatis &longs;it idem, quod ip&longs;ius &longs;phæræ centrum.

13. primi

14. primi

Sit dodecahedrum af in &longs;phæra de&longs;ignatum, &longs;itque &longs;phæ ræ centrum m. Dico m centrum e&longs;&longs;e grauitatis ip&longs;ius do­ decahedri. Sit enim pentagonum abcde una ex duode­ cim ba&longs;ibus &longs;olidi af: & iuncta am producatur ad &longs;phæræ &longs;uperficiem. cadet in angulum ip&longs;i a oppo&longs;itum; quod col­ ligitur ex decima &longs;eptima propo&longs;iticne tertiidecimi libri elementorum. cadat in f. at &longs;i ab aliis angulis bcde per cem trum itidem lineæ ducantur ad &longs;uperficiem &longs;phæræ in pun cta ghkl; cadent hæ in alios angulos ba&longs;is, quæ ip&longs;i abcd ba&longs;i opponitur. tran&longs;eant ergo per pentagona abcde, fghKl plana &longs;phæram &longs;ecantia, quæ facient &longs;ectiones cir­ culos æquales inter &longs;e &longs;e: po&longs;tea ducantur ex centro &longs;phæræ

m perpendiculares ad pla­ na dictorum circulorum; ad circulum quidem abcde perpendicularis mn: & ad circulum fghKl ip&longs;a mo, erunt puncta no circulorum centra: & lineæ mn, mo in ter &longs;e æquales: quòd circu­ li æquales &longs;int. Eodem mo do, quo &longs;upra, demon&longs;trabi mus lineas mn, mo in unam atque eandem lineam con­ uenire. ergo cum puncta no &longs;int centra circulorum, con­ &longs;tat ex prima huius & pentagonorum grauitatis e&longs;&longs;e centra: idcircoque mn, mo pyramidum abcdem, fghklm axes. ponatur abcdem pyramidis grauitatis centrum p: & py ramidis fghklm ip&longs;um q centrum. erunt pm, mq æqua­ les, & punctum m grauitatis centrum magnitudinis, quæ ex ip&longs;is pyramidibus con&longs;tat. eodem modo probabitur qua­ rumlibet pyramidum, quæ è regione opponuntur, centrum grauitatis e&longs;&longs;e punctum m. patetigitur totius dodecahe­ dri, centrum grauitatis idem e&longs;&longs;e, quod & &longs;phæræ ip&longs;um com prehendentis centrum. quæ quidem omnia demon&longs;tra&longs;&longs;e oportebat.

corol. pri mæ &longs;phæ ricorum Theod.6. primi phærico rum.

PROBLEMA VI. PROPOSITIO XXVIII.

DATA qualibet portione conoidis rectangu li, ab&longs;ci&longs;&longs;a plano ad axem recto, uel non recto; fie­ ri pote&longs;t, ut portio &longs;olida in&longs;cribatur, uel circum­ &longs;cribatur ex cylindris, uel cylindri portionibus, æqualem habentibus altitudinem, ita ut recta li­ nea, quæ inter centrum grauitatis portionis, & figuræ in&longs;criptæ, uel circum&longs;criptæ interiicitur, &longs;it minor qualibet recta linea propo&longs;ita.

Sit portio conoidis rectanguli abc, cuius axis bd, gra­ uitatisque centrum e: & &longs;it g recta linea propo&longs;ita. quam ue ro proportionem habet linea be ad lineam g, eandem ha­ beat portio conoidis ad &longs;olidum h: & circum&longs;cribatur por tioni figura, &longs;icuti dictum e&longs;t, ita ut portiones reliquæ &longs;int &longs;olido h minores: cuius quidem figuræ centrum grauitatis &longs;it punctum k. Dico lineam ke minorem e&longs;&longs;e linea g propo­ &longs;ita. ni&longs;i enim &longs;it minor, uel æqualis, uel maior erit. & quo­ niam figura circum&longs;cripta ad reliquas portiones maiorem proportionem habet, quàm portio conoidis ad &longs;olidum h; hoc e&longs;t maiorem, quàm bc ad g: & be ad g non minorem habet proportionem, quàm ad ke, propterea quod ke non ponitur minor ip&longs;a g: habcbit figura circum&longs;cripta ad por tiones reliquas maiorem proportionem quàm be ad ek: & diuidendo portio conoidis ad reliquas portiones habe­ bit maiorem, quàm bk ad Ke. quare &longs;i fiat ut portio co­noidis ad portiones reliquas, ita alia linea, quæ &longs;it lk ad ke: erit lk maior, quam bk: & ideo punctum l extra por­

tionem cadet. Quoniam igitur à figura circum­ &longs;cripta, cuius grauitatis centrum e&longs;t k, aufertur portio conoidis, cuius centrum e. habetque lK ad Ke eam proportio­ nem, quam portio co­ noidis ad reliquas por­ tiones; erit punctum l extra portionem cadens, centrum magnitudinis ex reliquis portionibus compo&longs;itæ. illud autem fieri nullo modo pote&longs;t. quare con&longs;tat lineam ke ip&longs;a g linea propo&longs;i ta minorem e&longs;&longs;e.

8. quínti.

29. quínti ex tradi­ tione Can­ l ani.

Rur&longs;us in&longs;cribatur portioni figura, uidelicet cylindr us

mn, ut &longs;it ip&longs;ius altitudo æqualis dimidio axis bd: & quam proportionem habet be ad g, habeat mn cylindrus ad &longs;olidum o. in&longs;cribatur deinde eidem alia figura, ita ut portio­ nes reliquæ &longs;int &longs;olido o minores: & centrum gra uitatis figuræ &longs;it p. Dico lineam pe ip&longs;a g minorem e&longs;&longs;e. &longs;i enim non &longs;it mi­ nor, codem, quo &longs;upra modo demon&longs;trabimus figuram in &longs;criptam ad reliquas portiones maiorem proportionem habere, quàm be ad ep. & &longs;i fiat alia linea le ad ep, ut e&longs;t figura in&longs;cripta ad reliquas portiones, punctum l extra por tionem cadet: Itaque cum à portione conoidis, cuius gra­ uitatis centrum e auferatur in&longs;cripta figura, centrum ha­ bens p: & &longs;it le ad ep, ut figura in&longs;cripta ad portiones reli quas: erit magnitudinis, quæ ex reliquis portionibus con &longs;tat, centrum grauitatis punctum l, extra portionem ca­ dens. quod ficrinequit. ergo linca pe minor e&longs;tip&longs;a g li­ nea propo&longs;ita.

Ex quibus per&longs;picuum e&longs;t centrum grauitatis figuræ in&longs;criptæ, & circum&longs;criptæ eo magis acce dere ad portionis centrum, quo pluribus cylin­ dris, uel cylindri portionibus con&longs;tet: fiatque; figu rain&longs;cripta maior, & circum&longs;cripta minor. & quanquam continenter ad portionis centrum pro­ pius admoueatur: nunquam tamen ad ip&longs;um per ueniet. &longs;equeretur enim figuram in&longs;criptam, non &longs;olum portioni, &longs;ed etiam circum&longs;criptæ figuræ æqualem e&longs;&longs;e. quod e&longs;t ab&longs;urdum.

THEOREMA XXIII. PROPOSITIO XXIX.

CVIVSLIBET portionis conoidis rectangu­ li axis à centro grauitatis ita diuiditur, ut pars quæ terminatur ad uerticem, reliquæ partis, quæ ad ba &longs;im &longs;it dupla.

SIT portio conoidis rectanguli uel ab&longs;ci&longs;&longs;a plano ad axem recto, uel non recto: & &longs;ecta ip&longs;a altero plano per axem &longs;it &longs;uperficici &longs;ectio ab crectanguli coni &longs;ectio, uel parabo le; plani ab&longs;cindentis portionem &longs;ectio &longs;it recta linea ac: axis portionis, & &longs;ectionis diameter bd. Sumatur autem in linea bd punctum e, ita ut be &longs;itip&longs;ius ed dupla. Dico

e portionis ab c grauitatis e&longs;&longs;e centrum. Diui­ datur enim bd bifariam in m: & rur&longs;us dm, m b bifariam diui­ dantur in pun­ ctis n, o: in&longs;cri­ baturque portio­ ni figura &longs;olida, & altera circum &longs;cribatur ex cy­ lindris æqualem altitudinem ha­ bentibus, ut&longs;u­ perius dictum e&longs;t'. Sit autem pri­ mum figura in­ &longs;cripta cylindrus f g: & circun&longs;cri­ pta ex cylindris ah, Kl con&longs;tet. punctum n erit centrum graui­ tatis figuræ in­ fcriptæ, medium &longs;cilicet ip&longs;ius d m axis: atque idem erit centrum cy lindri ah: & cy­ lindri kl centrum o, axis bm me­ dium. quare &longs;i li
neam on ita di ui&longs;erimus in p, ut quam propor­ tionem habet cy­ lindrus ah ad cylindrum kl, habeat linea op ad pn: centrum grauitatis toti­ us figuræ circun­ &longs;criptæ erit pun ctum p. Sed cy­ lindri, qui &longs;unt æquali altitudi­ ne, eandem in­ ter &longs;e &longs;e, quam ba&longs;es propor— tionem habent: e&longs;tque ut linea db ad bm, ita qua­ dratum lineæ ad ad quadratum ip­ &longs;ius Km, ex uige &longs;ima primi libri conicorum & ita quadratum ac ad quadratum K g: hoc e&longs;t circu­ lus circa diame trum ac ad cir­ culum circa dia metrum kg. du pla e&longs;t autem li­ nea db lineæ b m. crgo circulus ac circuli kg: & idcirco cylindrus ah cylindri k. l duplus erit. quare & linea op dupla ip&longs;ius pn. Deinde in&longs;cripta & circum&longs;cripta portioni alia figura, ita ut in&longs;cripta con&longs;tituatur ex tribus cylin­ dris qr, sg, tu: circum&longs;cripta uero ex quatuor ax, yz, Kv, ql: diuidantur bo, om, mn, nd bifariam in punctis mnpr. Itaque cylindri ql centrum grauitatis e&longs;t punctum m: & cylindri kh centrum n. ergo &longs;i linea mg diuidatur in s, ita ut ms ad sg proportionem eam habeat, quam cylindrus Kh ad cylindrum ql, uidelicet quam quadratum knr ad qua­ dratum qo, hoc e&longs;t, quam linea mb ad bo: erit s centrum magnitudinis compo&longs;itæ ex cylindris kg, ql. & cum linea mb &longs;it dupla bo, erit & ms ip&longs;ius sn dupla. præterea quo­ niam cylindri yz centrum grauitatis e&longs;t p, linea sp ita diui &longs;ain t, ut st ad tp eam habeat proportionem, quam cylin drus yz ad duos cylindros Kn, ql: crit t centrum magnitu dinis, quæ ex dictis tribus cylindris con&longs;tat. cylindrus au­ tem yz ad cylindrum ql e&longs;t, utlinea nb ad bo, hoc e&longs;t ut 3 ad 1: & ad cylindrum kh, ut nb ad bm, uidelicet ut 3 ad 2. quare yz cylindrus duobus cylindris kn, ql æqualis erit. & propterea linea st æqualis ip&longs;i tp. denique cylindri ax centrum grauitatis e&longs;t punctum r. & cum tr diui&longs;a fuerit in eam proportionem, quam habet cylindrus ax ad tres cy­ lindros yz, kn, ql: erit in eo puncto centrum grauitatis totius figuræ circun&longs;criptæ. Sed cylindrus ax ad ip&longs;um yz e&longs;t ut linea db ad bn: hoc e&longs;t ut 4 ad 3: & duo cylindri kh ql cylindro y &longs;unt æquales. cylindrus igitur ax ad tres iam dictos cylindros e&longs;t ut 2 ad 3. Sed quoniam m s e&longs;t dua­ rum partium, & s g unius, qualium m p e&longs;t &longs;ex; erit s p par­ tium quatuor: proptereaque tp duarum, & np, hoc e&longs;t pr trium. quare &longs;equitur ut punctum p totius figuræ circum &longs;criptæ &longs;it centrum. Itaque fiat nu ad up, ut ms ad sg. & ur bifariam diuidatur in f. Similiter ut in circum&longs;cripta figu ra o&longs;tendetur centrum magnitudinis compo&longs;itæ ex cylin-
dris sg, tu e&longs;&longs;e punctum u: & totius figuræ in &longs;criptæ, quæ con­ &longs;tat ex cylindris qr, &longs; g, tu e&longs;&longs;e f centrum. Sunt enim hi cylindri æquales & &longs;imi­ les cylindris yz, Kh, ql, figuræ circum&longs;criptæ. Quoniam igitur ut be ad ed, ita e&longs;t op ad pn; utraque enim u­ triu&longs;que e&longs;t du­ pla: erit compo nendo, ut bd ad de, ita on ad n p; & permutan do, ut bd ad o n, ita de ad np. Sed bd dupla e&longs;t on. ergo & ed ip&longs;ius np du pla erit. quòd &longs;i ed bifariam di­ uidatur im x, erit x d, uel e x æ­ qualis np: & &longs;ublata en, quæ e&longs;t communis trique e x, pn, relinquetur pe ip&longs;i nx æqualis. cum autem be &longs;it dupla ed, & op dupla pn, hoc e&longs;tip&longs;ius e x, & reliquum, uideli­ cet bo unà cum pe ip&longs;ius reliqui x d duplnm erit. e&longs;tque bo dupla r d. ergo pe, hoc e&longs;t nx ip&longs;ius xr dupla. &longs;ed dn dupla e&longs;t nr. reliqua igitur dx dupla reliquæ x n. &longs;unt au­ tem dx, pn inter &longs;e æquales: itemque æquales x n, pe. qua­ re con&longs;tat np ip&longs;ius pe duplam e&longs;&longs;e. & idcirco pe ip&longs;i en æqualem. Rur&longs;us cum &longs;it mn dupla on, & m s dupla s g; erit etiam reliqua ns reliquæ s o dupla. Eadem quoque ratione concludetur p u dupla u m. ergo ut ns ad s o, ita pu ad u m: componendoque, & permutando, ut no ad pm, ita os ad mu: & &longs;unt æquales no, pm. quare & os, mu æquales. præ terea sp dupla e&longs;t pt, & np ip&longs;ius pm. reliquaigitur sn re liquæ mt dupla. atque erat ns dupla so. ergo mt, so æ­ quales &longs;unt: & ita æquales mu, nf. at os, e&longs;t æqualis mu. Sequitur igitur, ut omnes os, mt, mu, nf in­ ter &longs;e &longs;int æquales. Sed ut rp ad pt, hoc e&longs;t ut 3 ad 2, ita nd ad dx: permutandoque ut rp ad nd, ita pt ad dx. & &longs;unt æqua les rp, nd. ergo dx, hoc e&longs;t np, & pt æquales. Sed etiam æ­ quales np, pm. reliqua igitur p preliquæ mt, hoc e&longs;t ip&longs;i nf æqualis erit. quare dempta pp ex pe, & fn dempta ex ne, relinquitur pe æqualis ef. Itaque p, f centra figurarum &longs;ecundo loco de&longs;criptarum a primis centris pn æquali in­ teruallo recedunt. quòd &longs;i rur&longs;us aliæ figuræ de&longs;cribantur, codem modo demon&longs;trabimus earum centra æqualiter ab his recedere, & ad portionis conoidis centrum propius ad moueri. Ex quibus con&longs;tat lineam pf à centro grauitatis portionis diuidi in partes æquales. Si enim fieri pote&longs;t, non &longs;it centrum in puncto e, quod e&longs;t lineæ pf medium: &longs;ed in y: & ip&longs;i py æqualis fiat fw. Cumigitur in portione &longs;olida quædam figura in&longs;cribi pos&longs;it, ita utlinea, quæ inter cen­ trum grauitatis portionis, & in&longs;criptæ figuræ interiicitur, qualibet linea propo&longs;ita &longs;it minor, quod proxime demon­ &longs;trauimus: perueniet tandem f centrum in&longs;criptæ figuræ
ad punctum w. Sed quoniam p circum&longs;criptaitidem alia figura æquali interuallo ad portionis centrum accedit, ubi primum f applicuerit &longs;e ad w, & p ad punctum y, hoc e&longs;t ad portionis centrum &longs;e applicabit. quod fieri nullo modo po&longs;&longs;e per&longs;picuum e&longs;t. non aliter idem ab&longs;urdum &longs;equetur, fi ponamus centrum portionis recedere à medio ad par­ tes w; e&longs;&longs;et enim aliquando centrum figuræ in&longs;criptæ idem quod portionis centrum. ergo punctum e centrum erit gra uitatis portionis abc. quod demon&longs;trare oportebat.

7. huius

8. primi libri Ar­ chimedis

11. duo­ decimi.

15. quinti

2. duode­ cimi

20. primi conicorum

19. quinti

Quod autem &longs;upra demon&longs;tratum e&longs;t in portione conoi­ dis recta per figuras, quæ ex cylindris æqualem altitudi­ dinem habentibus con&longs;tant, idem &longs;imiliter demon&longs;trabi­ mus per figuras ex cylindri portionibus con&longs;antes in ea portione, quæ plano non ad axem recto ab&longs;cinditur. ut enim tradidimus in commentariis in undecimam propo&longs;i tionem libri Archimedis de conoidibus & &longs;phæroidibus. portiones cylindri, quæ æquali &longs;unt altitudine eam inter &longs;e &longs;e proportionem habent, quam ip&longs;arum ba&longs;es: ba&longs;es autem quæ &longs;unt ellip&longs;es &longs;imiles eandem proportionem habere, quam quadrata diametrorum eiu&longs;dem rationis, ex corol­ lario &longs;eptlmæ propo&longs;itionis libri de conoidibus, & &longs;phæ­ roidibus, manife&longs;te apparet.

corol. 15 de conoi­ dibus & &longs;phæroi­ dibus.

THEOREMA XXIIII. PROPOSITIO XXX.

Si à portione conoidis rectanguli alia portio ab&longs;cindatur, plano ba&longs;i æquidi&longs;tante; habebit portio tota ad eam, quæ ab&longs;ci&longs;&longs;a e&longs;t, duplam pro portion em eius, quæ e&longs;t ba&longs;is maioris portionis ad ba&longs;i m minoris, uel quæ axis maioris ad axem minoris.

ABSCINDATVR à portione conoidis rectanguli abc alia portio ebf, plano ba&longs;i æquidi&longs;tante: & eadem portio &longs;ecetur alio plano per axem; ut &longs;uperficiei &longs;ectio &longs;it parabole abc: planorum portiones ab&longs;cindentium rectæ lincæ ac, ef: axis autem portionis, & &longs;ectionis diameter bd; quam linea ef in puncto g &longs;ecet. Dico portionem co­ noidis abc ad portionem ebf duplam proportionem ha­ bere eius, quæ e&longs;t ba&longs;is ac ad ba&longs;im ef; uel axis db ad bg axem. Intelligantur enim duo coni, &longs;eu coni portiones abc, ebf, eandem ba&longs;im, quam portiones conoidis, & æqua lem habentes altitudinem. & quoniam abc portio conoi dis fe&longs;quialtera e&longs;t coni, &longs;eu portionis coni abc; & portio ebf coni feu portionis coni bf e&longs;t &longs;e&longs;quialtera, quod de­

mon&longs;trauit Archimedes in propo&longs;itionibus 23, & 24 libri de conoidibus, & &longs;phæroidibus: erit conoidis portio ad conoidis portionem, ut conus ad conum, uel ut coni por­ tio ad coni portionem. Sed conus, nel coni portio abc ad conum, uel coni portionem ebf compo&longs;itam proportio­ nem habet ex proportione ba&longs;is ac ad ba&longs;im ef, & ex pro­ portione altitudinis coni, uel coni portionis abc ad alti­ tudinem ipfius ebf, ut nos demon&longs;trauimus in com men­ tariis in undecimam propo&longs;itionem eiu&longs;dem libri Archi­ medis: altitudo autem ad altitudinem c&longs;t, ut axis ad axem. quod quidem in conis rectis per&longs;picuum e&longs;t, in &longs;calenis ue ro ita demon&longs;trabitur. Ducatur à puncto bad planum ba­ &longs;is ac perpendicularis linea bh, quæ ip&longs;am ef in K &longs;ecet. erit bh altitudo coni, uel coni portionis abc: & bK altitu do efg. Quod cum lineæ ac, ef inter &longs;e æquidi&longs;tent, &longs;unt enim planorum æquidi&longs;tantium &longs;ectiones: habebit db ad bg proportionem eandem, quam hb ad bk quare por­ tio conoidis abc ad portionem efg proportionem habet compo&longs;itam ex proportione ba&longs;is ac ad ba&longs;im ef; & ex proportione db axis ad axem bg. Sed circulus, uel ellip&longs;is circa diametrum ac ad circulum, uel ellip&longs;im circa ef, e&longs;t ut quadratum ac ad quadratum ef; hoc e&longs;t ut quadratum ad ad quadratum eg. & quadratum ad ad quadra tum eg e&longs;t, ut linea db ad lineam bg. circulus igitur, uel el lip&longs;is circa diametrum ac ad circulum, uel ellip&longs;im circa ef, hoc e&longs;t ba&longs;is ad ba&longs;im eandem proportionem habet, quam db axis ad axem bg. ex quibus &longs;equitur portionem abc ad portionem ebf habere proportionem duplam eius, quæ e&longs;t ba&longs;is ac ad ba&longs;im ef: uel axis db ad bg axem. quod demon&longs;trandum proponebatur.

16. unde­ cimi.

4 sexti.

2. duode cimi

7. de co­ noidibus & &longs;phæ­ roidibus

15. quinti. quinti

20. primi conicorum

THEOREMA XXV. PROPOSITIO XXXI.

Cuiuslibet fru&longs;ti à portione rectanguli conoi dis ab&longs;cis&longs;i, centrum grauitatis e&longs;t in axe, ita ut demptis primum à quadrato, quod fit ex diame­ tro maioris ba&longs;is, tertia ip&longs;ius parte, & duabus tertiis quadrati, quod fit ex diamerro ba&longs;is mino­ ris: deinde à tertia parte quadrati maioris ba&longs;is rur&longs;us dempta portione, ad quam reliquum qua drati ba&longs;is maioris unà cum dicta portione duplam proportionem habeat eius, quæ e&longs;t quadrati ma­ioris ba&longs;is ad quadratum minoris: centrum &longs;it in eo axis puncto, quo ita diuiditur ut pars, quæ mi norem ba&longs;im attingit ad alteram partem eandem proportionem habeat, quam dempto quadrato minoris ba&longs;is à duabus tertiis quadrati maioris, habet id, quod reliquum e&longs;t unà cum portione à tertia quadrati maioris parte dempta, ad reliquam eiu&longs;dem tertiæ portionem.

SIT fru&longs;tum à portione rectanguli conoidis ab&longs;ci&longs;&longs;um abcd, cuius maior ba&longs;is circulus, uel ellip&longs;is circa diame­ trum bc, minor circa diametrum ad; & axis ef. de&longs;criba­ tur autem portio conoidis, à quo illud ab&longs;ci&longs;&longs;um e&longs;t, & pla­

no per axem ducto &longs;ecetur; ut &longs;uperficiei &longs;ectio &longs;it parabo­ le bgc, cuius diameter, & axis portionis gf: deinde gf diui datur in puncto h, ita ut gh &longs;it dupla hf: & rur&longs;us ge in ean dem proportionem diuidatur: &longs;itque gk ip&longs;ius ke dupla. Iam ex iis, quæ proxime demon&longs;trauimus, con&longs;tat centrum gra uitatis portionis bgc e&longs;&longs;e h punctum: & portionis agc punctum k. &longs;umpto igitur infra h puncto l, ita ut kh ad hl eam proportionem habeat, quam abcd fru&longs;tum ad por­ tionem agd; erit punctum l eius fru&longs;ti grauitatis centrum: habebitque componendo Kl ad lh proportionem eandem, quam portio conoidis bgc ad agd portionem. Itaque quo niam quadratum bf ad quadratum ae, hoc e&longs;t quadratum bc ad quadratum ad e&longs;t, ut linea fg ad ge: erunt duæ ter­ tiæ quadrati bc ad duas tertias quadrati ad, ut hg ad gk: & &longs;i à duabus tertiis quadrati bc demptæ fuerint duæ ter­ tiæ quadrati ad: erit diuidendo id, quod relinquitur ad duas tertias quadrati ad, ut hk ad kg. Rur&longs;us duæ tertiæ quadra ti ad ad duas tertias quadrati bc &longs;unt, ut kg ad gh: & duæ tertiæ quadrati bc ad tertiam partem ip&longs;ius, ut gh ad hf. ergo ex æquali id, quod relinquitur ex duabus tertiis quadrati bc, demptis ab ip&longs;is quadrati ad duabus tertiis, ad tertiam partem quadrati bc, ut kh ad hf: & ad portionem eiu&longs;dem tertiæ partis, ad quam unà cum ip&longs;a portione, duplam pro portionem habeat eius, quæ e&longs;t quadrati bc ad quadratum ad, ut Kl ad lh. habet enim Kl ad lh eandem proportio­ nem, quam conoidis portio bgc ad portionem agd: por­ tio autem bgc ad portionem agd duplam proportionem habet eius, quæ e&longs;t ba&longs;is bc ad ba&longs;im ad: hoc e&longs;t quadrati bc ad quadratum ad; ut proxime demon&longs;tratum e&longs;t. quare dempto ad quadrato à duabus tertiis quadrati bc, erit id, quod relinquitur unà cum dicta portione tertiæ partis ad reliquam eiu&longs;dem portionem, ut el ad lf. Cum igitur cen­ trum grauitatis fru&longs;ti abcd &longs;it l, à quo axis ef in eam, quam diximus, proportionem diuidatur; con&longs;tat uerum e&longs;&longs;e illud, quod demon&longs;trandum propo&longs;uimus.

20. 1. coni corum.

30 huius

FINIS LIBRI DE CENTROGRAVITATIS SOLIDORVM.

Impre&longs;&longs;. Bononiæ cum licentia Superiorum,