Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to torri_opere_090_la.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / torri_opere_090_la.xml  (download) - view tree
Revision 1.2, Thu Nov 20 19:21:46 2003 UTC (9 years, 6 months ago) by mjschief
Branch: MAIN
Changes since 1.1: +172 -23703 lines
run through ficus

<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd">
  
<archimedes>
<info>
     <author>Torricelli, Evangelista </author>
     <title>Opere</title>
     <date>1912</date>
     <place>Firenze</place>
     <translator></translator>
     <lang>la</lang>
     <cvs_file>torri_opere_090_la.xml</cvs_file>
     <locator>090.xml</locator>
</info>
  <text>
    <front/>
    <body>
      <chap>    
        <pb xlink:href="090/01/001.jpg"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>OPERE <lb/>DI <lb/>EVANGELISTA TORRICELLI<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>EDITE IN OCCASIONE DEL III CENTENARIO DELLA NASCITA<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>COL CONCORSO DEL COMUNE DI FAENZA<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>DA<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>GINO LORIA E GIUSEPPE VASSURA<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>VOLUME I: GEOMETRIA <lb/>PUBBLICATO PER CURA DI GINO LORIA<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>PARTE I. <lb/>CON IL RITRATTO DI E. TORRICELLI E 373 FIGURE<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<figure id="id.090.01.001.1.jpg" xlink:href="090/01/001/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/><emph type="italics"/>FAENZA<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>STABILIMENTO TIPO-LITOGRAFICO G. MONTANARI<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>AMMINISTRATO DALL'ORFANOTROFIO MASCHI<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>1919.<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/002.jpg"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Riservati tutti i diritti accordati dalla Legge <lb/>in Italia c all'Estero.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/003.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>INDICE<emph.end type="center"/><lb/>
</s></p>
<pb xlink:href="090/01/004.jpg"/>


<table>
<row><cell>Introduzione . . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>Pag.</cell><cell>I&mdash;XXXVIII</cell></row>
<row><cell>DE SPHAERA ET SOLIDIS SPHAERALIBUS LIBRI DUO.</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Dedica . . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>1&mdash;&nbsp;&nbsp;2</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Proemium . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>3&mdash; 10</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Liber primus . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>11&mdash; 44</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&rdquo; secundus . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>45&mdash; 87</cell></row>
<row><cell>DE DIMENSIONE PARABOLAE.</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Dedica . . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>91&mdash; 92</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ad lectorem proemium . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>93&mdash; 98</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Suppositiones et definitiones . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>98&mdash;101</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Quadratura parabolae pluribus modis per duplicem</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;positionem, more antiquorum absoluta . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>102&mdash;162</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Appendix &mdash; De dimensione cycloidis . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>163&mdash;169</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Scholium &mdash; De cycloidibus aliarum specierum . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>170&mdash;172</cell></row>
<row><cell>DE SOLIDO ACUTO HYPERBOLICUM PROBLEMA ALTERUM . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>173&mdash;190</cell></row>
<row><cell>DE SOLIDO HYPERBOLICO ACUTO PROBLEMA SECUNDUM . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>191&mdash;221</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Appendix &mdash; De dimensione cochleae . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>223&mdash;230</cell></row>
<row><cell>APPENDICE AL LEMMA XX DELLA MEMORIA &ldquo; DE DIMENSIONE</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;PARABOLAE &rdquo; . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>231&mdash;238</cell></row>
<row><cell>DE TACTIONIBUS . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>239&mdash;290</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Nota dell'editore . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>291&mdash;292</cell></row>
<row><cell>DE PROPORTIONIBUS LIBER.</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ad amicum lectorem proemium in quo de defini-</cell><cell></cell><cell></cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;tionibus geometricis . . . . . . , . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>295&mdash;305</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Definitiones . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>305&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Suppositiones et axiomata . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>306&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&lpar;Teoremi&rpar; . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>307&mdash;318</cell></row>
<row><cell>&nbsp;&nbsp;&nbsp;Appendix . . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>319&mdash;327</cell></row>
<row><cell>DE PLANIS VARIA . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>329&mdash;345</cell></row>
<row><cell>DE SOLIDIS VARIA . . . . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>347&mdash;363</cell></row>
<row><cell>DE CIRCULO ET ADSCRIPTIS . . . . . . . . . . . .</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>365&mdash;375</cell></row>
<row><cell>DE COMPARAT. PERIMETRORUM CYLINDRI, CONI AC SPHAERAE</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>377&mdash;386</cell></row>
<row><cell>DE AEQUALIT. PERIMETRORUM CYLINDRI CONI AC SPHAERAE</cell><cell>&rdquo;</cell><cell>387&mdash;407</cell></row></table>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>INTRODUZIONE.<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/005.jpg"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/><emph type="italics"/>INTRODUZIONE<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>I. &mdash; <emph type="italics"/>Ad uno svolto della storia.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Quantunque non siasi ancora stabilito perfetto accordo <lb/>fra i competenti intorno all'anno in cui, nella storia civile <lb/>e politica, debbasi collocare l'inizio dell'&egrave;ra moderna, pure <lb/>l'evo medio si suole da tutti gli storici chiudere nell'ul&shy;<lb/>timo decennio del secolo XV o nel secondo del successivo. <lb/>L'analoga questione relativa alla storia delle matematiche, <lb/>per quanto ci consta, non venne sinora posta, almeno in <lb/>modo esplicito. Ma, ove lo fosse stata, non sarebbe certa&shy;<lb/>mente stato malagevole l'accordarsi nello scegliere la data <lb/>1650 come inizio dell'ultima delle grandi divisioni della <lb/>storia delle scienze esatte; ch&egrave; allora appunto i germi fe&shy;<lb/>condi deposti da DESCARTES e FERMAT cominciarono a <lb/>produrre l'aritmetizzazione della geometria, cio&egrave; il grande <lb/>fenomeno che serv&igrave; ad imprimerle una fisonomia del tutto <lb/>nuova ed era destinato a rinnovare tutta la scienza del&shy;<lb/>l'estensione figurata; inoltre, allora si trovavano in istato <lb/>d'imminente fioritura le idee ed i metodi chiamati ad as&shy;<lb/>sicurare sistematica unit&agrave; alle indagini relative alla misura <lb/>della superficie e dei solidi a contorni arbitrari; allora <lb/>finalmente avevano intrapresa la loro gloriosa corsa nel <lb/>mondo i principi fondamentali posti alla dottrina dei moti <lb/>e delle forze dall'immortale autore dei <emph type="italics"/>Discorsi e dimo&shy;<lb/>strazioni matematiche intorno a due nuove scienze.<emph.end type="italics"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Ora la matematica della rinascenza &mdash; al pari di lam&shy;<lb/>pada che, nell'istante in cui sta per spegnersi, diffonde 
<pb xlink:href="090/01/006.jpg" pagenum="IV"/>all'intorno uno sprazzo di fulgidissima luce &mdash; presenta in <lb/>Italia un epilogo oltre ogni dire brillante in un perso&shy;<lb/>naggio di primo ordine, degno continuatore delle tradizioni <lb/>scientifiche che, nella patria nostra, sia pure con lunghe <lb/>deplorevoli lacune, si perpetuarono durante l'enorme pe&shy;<lb/>riodo storico che corre da ARCHIMEDE a GALILEO: &egrave; EVAN&shy;<lb/>GELISTA TORRICELLI, la cui altissima rinomanza presso i <lb/>contemporanei &egrave; attestata dall'anagramma </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/><emph type="italics"/>En virescit Galileus alter<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/>che un suo anonimo ammiratore compose con le lettere che <lb/>ne formano il nome . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>II. &mdash; <emph type="italics"/>Alunnato e noviziato di E. Torricelli.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Colui a cui la sorte affid&ograve; il nobile c&ograve;mpito di conso&shy;<lb/>lare gli ultimi giorni della travagliata esistenza di GALILEO <lb/>GALILEI, vide la luce il 15 ottobre 1608; sebbene nessun <lb/>documento lo dichiari esplicitamente, pure &egrave; pressoch&egrave; <lb/>certo che egli nacque in Faenza , perch&egrave; suo padre GA&shy;<lb/>SPARE, apparteneva ad una famiglia, di modeste condizioni 
<pb xlink:href="090/01/007.jpg" pagenum="V"/>di fortuna , la quale, a partire dalla met&agrave; del secolo XV <lb/>ebbe costante dimora in quella citt&agrave; ed ivi si spense sullo <lb/>scorcio del secolo XVII. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">I suoi studi in umanit&agrave; furono compiuti sotto la guida <lb/>amorosa e sapiente di uno zio paterno, ALESSANDRO (che <lb/>assunse il nome di JACOPO quando entr&ograve; nell'ordine ca&shy;<lb/>maldolese e che mor&igrave; quasi novantenne priore del mona&shy;<lb/>stero di S. Giovanni della citt&agrave; nat&igrave;a ); invece nelle <lb/>scienze, in particolare nelle matematiche, fu istruito dai <lb/>Padri Gesuiti. Ed in tali discipline diede prove lampanti <lb/>di tali spiccate attitudini che il suo ottimo zio persuase <lb/>la famiglia ad inviarlo a Roma allo scopo di perfezionarlo <lb/>sotto la direzione oculata di uno dei luminari del tempo, <lb/>BENEDETTO CASTELLI, il celebre discepolo di GALILEO che, <lb/>a partire dal marzo 1626, era lustro e decoro della Corte di <lb/>papa URBANO VIII. Ci&ograve; accadeva verso la met&agrave; dell'anno <lb/>1627. Subendo la benefica influenza di tanto istitutore, il <lb/>TORRICELLI fece progressi talmente rapidi e sorprendenti <lb/>che ben presto pot&egrave; affermarsi pensatore originale con la <lb/>memoria, oggi notissima, <emph type="italics"/>Sul moto dei corpi naturalmente <lb/>discendenti<emph.end type="italics"/> , la quale d'un tratto lo colloc&ograve; senza con&shy;<lb/>trasto in prima linea fra gli alunni del celebre matema&shy;<lb/>tico . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Nelle mani di P. BENEDETTO CASTELLI questa me&shy;<lb/>moria serv&igrave; come mezzo per assicurare al diletto alunno <lb/>una situazione economica e sociale onorevole, lucrosa, 
<pb xlink:href="090/01/008.jpg" pagenum="VI"/>stabile . Narra infatti VINCENZO VIVIANI per il tramite <lb/>di LODOVICO SERENAI quanto segue : </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Questo Padre (cio&egrave; il CASTELLI) nell'aprile del 1641 <lb/>venendo di Roma per Pisa a Firenze per passare a Ve&shy;<lb/>nezia al suo Capitolo generale, port&ograve; con s&egrave; manoscritto <lb/>il trattatello del Moto composto allora dal Torricelli sui <lb/>principi del medesimo Galileo, al quem il predetto Abate <lb/>fece sentire il contenuto e la diversit&agrave; di maniera che in <lb/>varie cose aveva quegli tenuta per ampliare quella nuova <lb/>scienza meravigliosa del Galileo, di cui commiserando il <lb/>predetto Abate la cecit&agrave; e scorgendo insieme il pericolo <lb/>in che, per la di lui grave et&agrave; travagliata ancora da tante <lb/>indisposizioni, si stava di perdere per la di lui morte, il <lb/>residuo delle sue speculazioni non pubblicate che aveva <lb/>in s&egrave; e che gli rimanevano ancora da porre sulla carta, <lb/>glielo propose in ajuto; e il Galileo che dall'opera sopra <lb/>detta e dalle relazioni che di quella date gli aveva il Pa&shy;<lb/>dre, gi&agrave; ne aveva formato gran concetto, volontierissimo <lb/>lo accett&ograve; per ajuto e per compagno e rest&ograve; col Padre <lb/>Castelli che al suo ritorno a Roma poteva trattar d'in&shy;<lb/>viarglielo, come segu&igrave;. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>&ldquo; Giunse dunque il Torricelli alla Villa d'Arcetri (dove <lb/>abitava Galileo) verso la fine del settembre del medesimo <lb/>anno  ed immantinente incominci&ograve; Galileo a comuni&shy;<lb/>cargli nei discorsi che quegli teneva tutto giorno, ci&ograve; che <lb/>gli rimaneva delle proprie fatiche e meditazioni, le quali <lb/>aveva stabilite di includere e distribuire in due giornate in 
<pb xlink:href="090/01/009.jpg" pagenum="VII"/>dialogo da aggiungersi alle altre quattro dell'opera pochi <lb/>anni prima stampata sopra le sue due nuove scienze della <lb/>Meccanica e del Moto locale e la prima di quelle due con&shy;<lb/>tener doveva l'esplicazione d'alcune delle cose gi&agrave; dette <lb/>nelle prime quattro, e la soluzione di vari problemi natu&shy;<lb/>rali suoi e d'Aristotile, esaminati e purgati da alcune fal&shy;<lb/>lacie prese dal Filosofo e particolarmente nel Trattato <lb/>&ldquo; de incessu animalium &rdquo;. La seconda doveva comprendere <lb/>il racconto di varie esperienze antiche del Galileo da lui <lb/>fatte per l'investigazione della forza infinita della percossa <lb/>di cui stimava il medesimo Galileo di avere dopo lunghe <lb/>vigilie ed applicazioni arrivati i veri principi e fondamenti <lb/>da poter sopra di essi fabbricare una terza nuova scienza <lb/>e con progresso geometrico dimostrare propriet&agrave; stupende <lb/>e fuori della comune immaginazione. Ma iniqua sorte invi&shy;<lb/>diando agli uomini cos&igrave; grandi acquisti nelle scienze, volle <lb/>che (appena dato principio il Torricelli a distendere la <lb/>quinta giornata) in capo a poco pi&ugrave; di tre mesi dopo la <lb/>congiunzione in terra di quei due grandi luminari, si estin&shy;<lb/>guesse il Maggiore conceduto alle vite umane da Dio, <lb/>sommo Sole, per dimostrar loro nei Cieli e nella Natura <lb/>novit&agrave; ammirande e verit&agrave; peregrine state occulte a tutta <lb/>l'Antichit&agrave; &rdquo;. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>III. &mdash; <emph type="italics"/>Il periodo fiorentino.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Come &egrave; notorio la morte di GALILEO segu&igrave; il 6 gen&shy;<lb/>naio 1641. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s> &ldquo; Per s&igrave; funesto accidente non cos&igrave; presto aspetta&shy;<lb/>tosi dal Torricelli rimaneva qua egli come smarrito; ma <lb/>la gloriosa memoria del Ser. Gran Duca Ferdinando II sti&shy;<lb/>molata dalla sua nativa inclinazione a promuovere e pro&shy;<lb/>teggere le buone lettere e le matematiche in particolare, <lb/>prese subito a risarcire in parte cos&igrave; gran perdita di simil 
<pb xlink:href="090/01/010.jpg" pagenum="VIII"/>soggetto statogli rappresentato dal Sen. Andrea Arrighetti <lb/>a relazione del medesimo Galileo di altissima aspettazione. <lb/>E mentre questi preparavasi a licenziarsi per tornarsene <lb/>a Roma fu fatto aspettare d'ordine del G. Duca che allora <lb/>trovavasi a Pisa e dichiarato successore ad un Galileo cio&egrave; <lb/>matematico di S. A. e per lui fu rinnovata l'antica ma per <lb/>lungo tempo dimessa lettura di matematiche in questo <lb/>Studio &rdquo; . </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">In conseguenza di questa provvida ed illuminata deli&shy;<lb/>berazione il Nostro, sorpassati di poco i trentadue anni, <lb/>vedeva assicurata a s&egrave; stessa una posizione pienamente <lb/>soddisfacente, perch&egrave;, in qualit&agrave; di matematico dello studio <lb/>fiorentino, gli era assegnato lo stipendio annuo di scudi 200, <lb/>ed inoltre il governo toscano gli concesse gratuito alloggio <lb/>in un quartiere dell'antico palazzo dei Medici che divenne <lb/>poi palazzo Riccardi  (oggi sede della prefettura); pi&ugrave; <lb/>tardi, e precisamente in data 2 gennaio 1644, gli fu con&shy;<lb/>ferita anche l'ufficio di lettore di fortificazioni militari <lb/>nella fiorentina Accademia del Disegno con l'annuo emo&shy;<lb/>lumento di scudi 40 . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Non pago di avere liberato il grande faentino da ogni <lb/>sorta di preoccupazioni materiali, il Granduca di Toscana lo <lb/>colm&ograve; di altri benefici, il primo e forse pi&ugrave; importante dei <lb/>quali (almeno dal punto di vista dei supremi interessi della <lb/>scienza), &egrave; quello di avere spontaneamente assunta tutte le <lb/>spese per la stampa e le figure dell'unica opera geometrica <lb/>che a lui fu concesso di presentare al pubblico , quel-
<pb xlink:href="090/01/011.jpg" pagenum="IX"/>l'opera che ebbe virt&ugrave; di estendere ai lontani l'altissima <lb/>stima che il Torricelli si era acquistata da parte delle per&shy;<lb/>sone che ebbe la fortuna di avvicinarlo. </s></p>
<p type="main">
<s>Col suo trasferimento a Firenze comincia per il TOR&shy;<lb/>RICELLI il periodo pi&ugrave; felice della sua esistenza, quello in <lb/>cui pot&egrave; consacrarsi serenamente e con maggiore intensit&agrave; <lb/>alla ricerca scientifica ed in cui si affollarono pi&ugrave; nume&shy;<lb/>rose alla sua mente le idee originali . Libero da qual-
<pb xlink:href="090/01/012.jpg" pagenum="X"/>siasi preoccupazione materiale, essendo bello della persona, <lb/>gentile di maniera ed amante dell'onesto conversare, non <lb/>tard&ograve; a stringere rapporti di amicizia con le personalit&agrave; <lb/>pi&ugrave; spiccate viventi allora in Firenze (basti ricordare il <lb/>celebre pittore SALVATORE ROSA  ed il dotto ellenista <lb/>CARLO DATI); anzi dai regolari convegni che egli tenne <lb/>con questi valentuomini trasse origine l'Accademia dei <lb/>&ldquo; Percossi &rdquo;, in seno alla quale forse egli fece conoscere <lb/>le <emph type="italics"/>Commedie<emph.end type="italics"/> che vuolsi scrivesse  ed ove recit&ograve;, con <lb/>plauso generale, quell'<emph type="italics"/>Encomio del secol d'oro<emph.end type="italics"/> destinato a <lb/>prendere posto pi&ugrave; tardi nella collezione delle sue <emph type="italics"/>Lezioni <lb/>accademiche<emph.end type="italics"/> . D'altronde l'Accademia della Crusca, onde <lb/>rendere solenne omaggio alla sua perizia nel maneggio <lb/>della patria lingua, volle annoverarlo fra i propri membri <lb/>ed egli, entrando a far parte di quel celebre sodalizio, ri&shy;<lb/>volse ai nuovi colleghi un ringraziamento che venne pure <lb/>accolto nella medesima raccolta . </s></p>
<pb xlink:href="090/01/013.jpg" pagenum="XI"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Le pi&ugrave; fruttifere indagini da lui condotte a termine nel <lb/>regno delle scienze matematiche e fisiche durante il pro&shy;<lb/>prio soggiorno alla Corte di Toscana diedero alcuni risul&shy;<lb/>tati a cui fu ben presto concesso un posto eminente nei <lb/>fasti della scienza; fra questi meritano uno speciale ri&shy;<lb/>cordo i seguenti: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">1. Le mirabili qualit&agrave; da lui avvertite nella cicloide <lb/>ed in parecchie altre classi di curve piane; </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">2. La classica esperienza col mercurio  e la con&shy;<lb/>seguente invenzione del barometro ; </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">3. I procedimenti da lui ideati ed applicati  per <lb/>costruire certi speciali microscopi e per ripulire le lenti <lb/>destinate ai telescopi . </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/014.jpg" pagenum="XII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Esse valsero a diffondere rapidamente la rinomanza del <lb/>Torricelli, non soltanto al di l&agrave; delle mura di Firenze, ma <lb/>eziandio oltre i confini d'Italia. In pari tempo per&ograve; fecero <lb/>pullulare detrattori invidiosi che vollero, alcuni diminuire <lb/>il valore dei suoi ritrovati, altri contestargli i diritti di prio&shy;<lb/>rit&agrave; che egli con piena ragione accampava sopra di essi. <lb/>Da tale ingiustificata ostilit&agrave; egli fu spinto a scrivere quel <lb/><emph type="italics"/>Racconto d'alcuni problemi ecc.<emph.end type="italics"/> che oggi rappresenta, dal <lb/>punto di vista umano, una delle pi&ugrave; interessanti pagine, <lb/>delle sue <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> ; da ci&ograve; pi&ugrave; tardi un suo amico, CARLO <lb/>DATI, consigliato e spalleggiato dal fedelissimo esecutore <lb/>testamentario LODOVICO SERENAI, fu indotto a pubblicare <lb/>nel 1663, sotto forma di lettera pseudonima, tutti i docu&shy;<lb/>menti atti ad illustrare e completamente chiarire alcune <lb/>controversie originate da invenzioni del Nostro e che sono <lb/>fra le pi&ugrave; celebri che siano registrate nella storia delle <lb/>scienze positive . </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/015.jpg" pagenum="XIII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>IV. &mdash; <emph type="italics"/>La morte.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ebbero tali incresciose discussioni il potere di minare <lb/>la fibra robusta del TORRICELLI e di avvicinare la fine <lb/>di un'esistenza che sembrava rigogliosa? Il corpo umano <lb/>&egrave; un organismo talmente complicato e misterioso, i rap&shy;<lb/>porti fra il fisico ed il morale sono tuttora avvolti in cos&igrave; <lb/>fitta oscurit&agrave;, che qualunque risposta a questa inquietante <lb/>domanda dovrebbe giudicarsi imprudente ed infondata; <lb/>onde noi, dopo di avere richiamata l'attenzione dei lettori <lb/>sopra le frequenti infermit&agrave; sofferte dal TORRICELLI anche <lb/>prima che gli invidiosi cominciassero a latrargli alle cal&shy;<lb/>cagna , ci limiteremo a riferire i fenomeni che contras&shy;<lb/>segnarono la sua ultima malattia, quali vengono descritti <lb/>da un testimonio oculare, meritevole di fede assoluta e <lb/>completa. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">In data 14 ottobre 1647 scriveva LODOVICO SERENAI a <lb/>FRANCESCO fratello di EVANGELISTA TORRICELLI : </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>&ldquo; Si trova in letto malato il sig. Vangelista fratello di <lb/>V. S. con febbre che per otto giorni non &egrave; stata stimata <lb/>di gran pericolo, ma hiersera aggrav&ograve;, e dopo essersi que&shy;<lb/>sta mattina confessato con grandissimo sentimento e haver <lb/>fatto testamento, e discorso di tutte le cose sue con gran&shy;<lb/>dissimo senno sino alle 21 ore incirca, ha poi sull'accen&shy;<lb/>sione della febbre dato in delirio, e delir&ograve; furioso a segno <lb/>che non si pu&ograve; ajutare con medicamenti senza gran diffi&shy;<lb/>cult&agrave;, e si teme d'incontrarla ancora nel cibarlo. Con la <lb/>commodit&agrave; del primo riposo che conceda il delirio sar&agrave; <lb/>pronto il Parocc.<emph type="sup"/>no<emph.end type="sup"/> col Santissimo Viatico, e non si man&shy;<lb/>cher&agrave; di vigilanza per ogni rimedio spirituale; siccome 
<pb xlink:href="090/01/016.jpg" pagenum="XIV"/>attorno al corpo s'&egrave; fatto, e si far&agrave; tutto il possibile: e <lb/>acciocch&egrave; V. S. possa crederlo sappia che oltre alla servit&ugrave; <lb/>sua ordinaria ci assiste quasi del continuo il sig. Dottor <lb/>Buonajuti suo medico e amico carissimo, io me ne parto <lb/>soltanto tanto quanto vo &agrave; desinare, e a cena con mia <lb/>moglie habitando vicinissimo, e due astanti mandatici dal <lb/>Ser.<emph type="sup"/>mo<emph.end type="sup"/> Gran Duca non se ne partono punto. In compagnia <lb/>del sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Bonajuti viene alla cura il sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Dottore Scafucci <lb/>medico di S. A. S. la quale somministra regali di delizie e <lb/>di medicamenti preziosi della sua fonderia. Finalmente la <lb/>servit&ugrave; e gli ajuti sono da principi e meritamente essendo <lb/>egli un Principe della sua professione &rdquo;. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ma tutte queste cure, per quanto assidue, amorose, sa&shy;<lb/>pienti, non sortirono il desiderato effetto, ch&egrave; nulla pote&shy;<lb/>rono contro il delirio che si rinnovava in modo sempre pi&ugrave; <lb/>allarmante; ed il SERENAI add&igrave; 25 ottobre 1647 era co&shy;<lb/>stretto a riprendere la penna per informare FRANCESCO <lb/>TORRICELLI dell'avvenuta catastrofe : </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Quel che pi&ugrave; &rdquo;, egli scriveva, &ldquo; anzi infinitamente mi <lb/>duole &egrave; che io devo a dare a V. E. l'infelice nuova della <lb/>morte del sig. Vangelista seguita questa mattina due ore <lb/>incirca avanti giorno con pianto universale della Citt&agrave;, e <lb/>sentimento straordinario del Gran Duca &rdquo;, </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">aggiungendo che </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; il corpo si &egrave; depositato nelle Volte della Chiesa Princi&shy;<lb/>palissima di San Lorenzo questa sera, e gli si far&agrave; qualche <lb/>inscrizione per memoria, e per consolazione nostra, e di <lb/>lor parenti &rdquo;. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Tale epigrafe fu del seguente tenore : </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>EVANGELISTA TORRICELLIUS <lb/>FAVENTINUS <lb/>MAGNI DUCI ETRURIAE MATHEMATICUS <lb/>ET PHILOSOPHUS <lb/>OBIIT VIII KAL. NOVEMBRIS ANNO SALUTIS <lb/>M DC XLVII <lb/>AETATIS SUAE XXXIX;<emph.end type="center"/>
<pb xlink:href="090/01/017.jpg" pagenum="XV"/>disgraziatamente questa non fu sufficiente a far distinguere <lb/>per sempre le ossa del grande pensatore da quelle dei suoi <lb/>oscuri vicini ; infatti le ricerche dei suoi resti mortali, <lb/>eseguite per ordine della civica Amministrazione di Fi&shy;<lb/>renze in occasione del III Centenario della sua nascita, <lb/>non soltanto non condussero ad alcun risultato, ma gui&shy;<lb/>darono alla sconsolante conclusione di trovarsi di fronte <lb/>ad un problema che la scienza &egrave; nella impossibilit&agrave; di scio&shy;<lb/>gliere . </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>V. &mdash; <emph type="italics"/>Le disposizioni testamentarie.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Durante la tregua che il 14 ottobre 1647 si verific&ograve; nel <lb/>delirio che riusc&igrave; fatale ad EVANGELISTA TORRICELLI fu <lb/>concesso all'eminente scienziato di dettare, all'incompara&shy;<lb/>bile suo amico SERENAI, alcune disposizioni relative ai suoi <lb/>averi e di dare forma legale alle sue ultime volont&agrave; . <lb/>Mentre per noi ben poco interesse presenta il sapere in <lb/>qual modo egli abbia diviso le proprie sostanze, possiedono <lb/>la massima importanza le disposizioni relative alla sorte <lb/>futura dei lavori scientifici a cui la morte inattesa gli <lb/>viet&ograve; di dare forma ed assetto definitivi; giova pertanto <lb/>riferirle: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Nel testamento si legge quanto segue: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>&ldquo; Item ordina al sopradetto Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Lodovico suo esecu&shy;<lb/>tore che quanto prima, seguita sua morte, trasmetta e <lb/>mandi a spese della sua eredit&agrave; al M. R. P. fra Bonaven&shy;<lb/>tura Cavalieri Matematico dello Studio di Bologna tutti <lb/>i suoi scritti, studii e fatiche di Geometria quali aveva <lb/>disegnato di pubblicare alla stampa, essendo gi&agrave; ordinate <lb/>con le dimostrazioni promesse, acciocch&egrave; detto Padre fra 
<pb xlink:href="090/01/018.jpg" pagenum="XVI"/>Bonaventura ne pubblichi quella quantita che a esso libe&shy;<lb/>ramente parr&agrave; o piacer&agrave;, et il restante li mandi a Roma <lb/>al Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Michelangelo Ricci gentiluomo splendidissimo et <lb/>amicissimo di detto Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Testatore et intendentissimo di <lb/>queste scienze, acci&ograve; li metta insieme e li pubblichi, come <lb/>meglio ha significate et ordinate in vece al medesimo <lb/>Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> esecutore. Fra le quali scritture di Geometria detto <lb/>Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Testatore intende che restino comprese lettere e ri&shy;<lb/>sposte passate fra lui e i Matematici di Francia &rdquo;. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">D'accordo ed a complemento di tali ordini stanno al&shy;<lb/>cuni <emph type="italics"/>Ricordi<emph.end type="italics"/> dettati al Serenai, ove fra l'altro &egrave; avver&shy;<lb/>tito che </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; nell'ultima parte del Proemio del libro delle Propor&shy;<lb/>zioni vi &egrave; il Compendio e Indice delle mie altre opere, di <lb/>quelle che io stimava &rdquo; </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">e riguardo al segreto per la fabbricazione dei vetri <lb/>&egrave; detto: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Dettogli: che vuol ella fare del suo segreto delli oc&shy;<lb/>chiali? Il negozio e segreto dei vetri non occorre neanche <lb/>mettercelo , perch&egrave; io far&ograve; che questa mattina sia in <lb/>mano al Gran Duca serrato: ma ha fatto male S. A. a <lb/>non mi far lavorare in sua presenza, perch&egrave; avrebbe ve&shy;<lb/>duto e imparato meglio; e non trover&agrave; chi lo faccia. Le <lb/>forme di vetri fatte da me con grandissima diligenza, che <lb/>S. A. non ne trover&agrave;, le lascio alla stessa Altezza S.; e <lb/>perch&egrave; mi costano molti denari, avendole fatte fare in <lb/>Galleria, dove sempre ho pagato e date mance larghissime, <lb/>desidero che S. A. se ne mostri benigno con i poveri miei <lb/>fratelli per quanto le parr&agrave; che elle vaglino &rdquo;. </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/019.jpg" pagenum="XVII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>VI. &mdash; <emph type="italics"/>Alla ricerca di un editore.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">La consegna al Gran Duca di tutto il materiale ottico <lb/>relitto dal Torricelli venne eseguita dal SERENAI la sera <lb/>stessa del 27 ottobre 1647; in che cosa consistesse risulta <lb/>da un particolareggiato Elenco degli oggetti rimessi al <lb/>Sovrano, del quale esiste tuttora una copia . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Esaurita questa parte, la pi&ugrave; agevole, della missione <lb/>affidatagli dal compianto amico, il SERENAI si volse sen&shy;<lb/>z'indugio a preparare la stampa degli scritti lasciati inediti <lb/>dal TORRICELLI, tanto pi&ugrave; fervorosamente avendo avuta <lb/>l'assicurazione da parte del Gran Duca Ferdinando II che <lb/>egli stesso avrebbe sostenute le spese della stampa. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Le trattative col CAVALIERI si pu&ograve; dire che finirono <lb/>prima di venire iniziate; ch&egrave;, avendo il SERENAI scritto <lb/>al geometra degli indivisibili sino dal 26 ottobre 1647 per <lb/>partecipargli la morte del TORRICELLI , ne ebbe risposta <lb/>di mano di un confratello, fra PLACIDO GHIRLANDI , <lb/>nella quale &egrave; detto che le condizioni di salute del CAVA&shy;<lb/>LIERI, da cattive che erano da molto tempo, si erano fatte <lb/>allarmanti: n&egrave; in tale apprezzamento vi era alcuna esage&shy;<lb/>razione, ch&egrave; il giorno 30 del seguente novembre il CAVA&shy;<lb/>LIERI passava a miglior vita. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Il SERENAI volse allora il proprio pensiero a MICHE&shy;<lb/>LANGELO RICCI e, per assicurarsi la sua collaborazione, <lb/>preg&ograve; il MAGIOTTI (con lettere del 30 novembre e del 21 <lb/>dicembre 1647 ) di assumere la parte di intermediario; <lb/>il MAGIOTTI non rimase sordo alla preghiera dell'amico <lb/>(come risulta dalle risposte inviate il 15 dicembre 1647 <lb/>ed il 10 gennaio 1648 ), ma con esito ben poco soddi&shy;<lb/>sfacente. Tent&ograve; allora il SERENAI un assalto diretto alla 
<pb xlink:href="090/01/020.jpg" pagenum="XVIII"/>troppo ben difesa fortezza , ma, con dolore dovette ri&shy;<lb/>conoscere ben presto che questa era inespugnabile: ci&ograve; &egrave; <lb/>attestato nel modo pi&ugrave; chiaro dal seguente brano di let&shy;<lb/>tera inviata dal RICCI al SERENAI add&igrave; 11 aprile 1648 : </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Quel fervore, col quale gli anni passati intrapresi lo <lb/>studio delle Matematiche, incominci&ograve; ad intiepidirsi alcuni <lb/>mesi prima che morisse la buona memoria del Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Tor&shy;<lb/>ricelli, e dopo la sua morte &egrave; di maniera diminuito che <lb/>sento pi&ugrave; tosto repugnanza che diletto nell'applicarmivi. <lb/>Questo per&ograve; non sarebbe sufficiente a ritardarmi da quel&shy;<lb/>l'impresa, alla quale mi aveva destinato il Sig.<emph type="sup"/>r<emph.end type="sup"/> Vangelista, <lb/>in riguardo forse di lasciare in sua morte un memorabile <lb/>onore nella persona d'un suo discepolo, e servitore affe&shy;<lb/>zionat.<emph type="sup"/>mo<emph.end type="sup"/>, cio&egrave; dichiarandomi abile alla revisione delle sue <lb/>degniss.<emph type="sup"/>me<emph.end type="sup"/> speculazioni: ma per il peso accresciutomi s&ugrave; <lb/>le spalle per la morte di mio Zio, seguita sotto il 15 di <lb/>Gennaro, e per la grande et&agrave; di mio Padre, restando sotto <lb/>la mia direzione quasi in tutto gli affari di mia casa; sono <lb/>talm.<emph type="sup"/>te<emph.end type="sup"/> occupato che nella variet&agrave; d'altri pensieri non <lb/>hanno luogo i concetti Geometrici, che richiedono per se <lb/>stessi tutto l'ingegno, e la fantasia. Dir&ograve; di vantaggio che <lb/>nei tre mesi decorsi dell'anno corrente sono stato quasi <lb/>sempre indisposto, et inetto alle fatiche della mente; per <lb/>le quali cose parmi di avere tanta ragione, e scusa che <lb/>V. S. possa rendersi persuasa della difficolt&agrave; grandiss.<emph type="sup"/>ma<emph.end type="sup"/>, <lb/>che forse potrebbesi e con altro titolo chiamare impossi&shy;<lb/>bilit&agrave;, la quale mi fa ricusare la carica di ripulir le opere <lb/>del Sig. Torricelli &rdquo;. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Dolente per questo nuovo insuccesso, ma non scorag&shy;<lb/>giato, parve al SERENAI che il MAGIOTTI fosse persona <lb/>indicatissima per assumere l'ufficio a cui il TORRICELLI <lb/>aveva destinati il CAVALIERI ed il RICCI e si cull&ograve; nella <lb/>dolce illusione di potere giungere a persuaderlo ad addos&shy;<lb/>sarselo in occasione di una visita che quel valentuomo <lb/>aveva in animo di fare ad un proprio fratello residente in 
<pb xlink:href="090/01/021.jpg" pagenum="XIX"/>Firenze ; ma, per ragioni che ignoriamo, anche il MA&shy;<lb/>GIOTTI declin&ograve; l'onorevole ma gravosissimo incarico. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Il seguito delle spinose trattative &egrave; narrato dal SERENAI <lb/>con le seguenti parole : </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Mancandomi pertanto cos&igrave; gran capitale di questi <lb/>due matematici e sapendo che tra i veri e buoni Amici <lb/>che si acquistasse qu&igrave; il Torricelli il primo era stato Vin&shy;<lb/>cenzo Viviani, in quel tempo che vivevano amendue in&shy;<lb/>sieme ospiti e commensali del medesimo Galileo e avendo <lb/>veduto poi con quanto amore e con qual reciproca fami&shy;<lb/>gliarit&agrave; si praticassero continuamente; ricorsi a questo <lb/>pregandolo contentarsi di faticare sopra le opere geome&shy;<lb/>triche lasciate in confuso e imperfette dall'Amico nostro, <lb/>ma egli per lungo tempo ricus&ograve; sempre, dicendo non co&shy;<lb/>noscersi abile a tanta impresa e quando ne fusse stato <lb/>non aver tempo da impiegarvelo stante le sue occupazioni <lb/>domestiche e negli affari pubblici e in servigio di S. A. che <lb/>gi&agrave; un tempo gli impedirono di proseguire i suoi propri <lb/>studi nonch&egrave; applicare agli altri, soggiungendomi altri <lb/>vari motivi che lo dissuadevano dall'intraprendere questo <lb/>lavoro. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>&ldquo; Infine dopo reiterati assalti ced&egrave; alle istanze mie e <lb/>di altri Amici accettando il travagliare sopra tali mano&shy;<lb/>scritti in quei tempi che gli fossero restati liberi e quieti <lb/>come diceva richiedersi per lui in simili speculazioni; ma <lb/>per&ograve; mi protest&ograve; apertamente che volentieri per far cosa <lb/>grata a me e servire alla memoria del comune amico ac&shy;<lb/>consentiva di faticarci, ma che siccome ci&ograve; faceva senza <lb/>alcun fine e speranza n&egrave; di guadagno n&egrave; di premio n&egrave; di <lb/>lode, cos&igrave; voleva almeno assicurarsi di non esporre abben&shy;<lb/>ch&egrave; minimo sospetto la sua lealt&agrave;, e che per&ograve; si dichiarava <lb/>di non voler mai nelle sue mani alcun bench&egrave; piccolo fo&shy;<lb/>gliuzzo degli Originali del Torricelli, con tutto che nume&shy;<lb/>rati, n&egrave; assai n&egrave; poco maneggiarli per tempo alcuno, ma 
<pb xlink:href="090/01/022.jpg" pagenum="XX"/>che voleva solamente le copie puntuali con le figure foglio <lb/>per foglio come appresso di me si trovavano. A proposi&shy;<lb/>zione tanto rispettosa e discreta non seppi che replicare, <lb/>anzi questa m'insinu&ograve; di fare le copie domandate di mia <lb/>mano propria, come veramente con mia fatica incredibile <lb/>io lo feci di tutti gli originali matematici imitando giu&shy;<lb/>stamente, anzi dipingendo tutte le figure, non tanto le ben <lb/>fatte quanto le guaste e cassate, e ogni parola dello scritto <lb/>ancorch&egrave; cancellata &rdquo; . </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Quando si tenga presente che molti manoscritti del <lb/>TORRICELLI consistevano di semplici appunti da lui rapida&shy;<lb/>mente presi nel corso delle sue ricerche, mentre altri rap&shy;<lb/>presentano prime stesure di lavori, alle quali erano indi&shy;<lb/>spensabili molteplici miglioramenti di sostanza e di forma, <lb/>e che il SERENAI era un giureconsulto di grande reputa&shy;<lb/>zione , ma affatto digiuno di studi matematici, si vedr&agrave; <lb/>chiaramente che la fatica a cui egli spontaneamente si <lb/>sobbarcava (e che occup&ograve; tutti i suoi ozi durante quattro <lb/>lunghi anni ) &egrave; la pi&ugrave; eroica prova di amore per la <lb/>scienza e di disinteressata amicizia per un illustre defunto <lb/>che si trovi registrata nella storia. Tante pene avrebbero <lb/>ben meritato l'unico guiderdone che il SERENAI ne atten&shy;<lb/>deva, quello cio&egrave; di vedere esaudito l'ardente voto formu&shy;<lb/>lato dal TORRICELLI sul suo letto di morte; ma anche esso <lb/>fu negato da una sorte implacabilmente avversa! </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Non &egrave; da credersi che il VIVIANI di deliberato proposito <lb/>sia venuto meno all'impegno che aveva assunto; la rac-
<pb xlink:href="090/01/023.jpg" pagenum="XXI"/>colta fiorentina consacrata ai &ldquo; <emph type="italics"/>Discepoli di Galileo<emph.end type="italics"/> &rdquo; sta a <lb/>provare quante ore di lavoro egli abbia speso a riordinare, <lb/>compilare, commentare, trascrivere le opere del diletto <lb/>commilitone ; ma sia che fosse distratto da indagini <lb/>sue proprie o quasi totalmente assorbito dalle altre cariche <lb/>affidategli, sia che le frequenti malattie gli vietassero con&shy;<lb/>tinuit&agrave; di lavoro o che preferisse dedicare alla memoria del <lb/>suo venerato maestro GALILEO il meglio delle sue forze, sia <lb/>finalmente che, anche in questa contingenza, non gli riu&shy;<lb/>scisse di vincere la proverbiale incontentabilit&agrave; che lo in&shy;<lb/>duceva a correggere, rifare, trascrivere un numero stermi&shy;<lb/>nato di volte tutto ci&ograve; che uscivagli dalla penna, fatto sta <lb/>che egli scese nella tomba prima che l'augurata edizione <lb/>si avviasse verso un lontano indizio di attuazione . </s></p>
<pb xlink:href="090/01/024.jpg" pagenum="XXII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ed il SERENAI, probabilmente avvedendosi della cattiva <lb/>piega che stava prendendo l'impresa a cui aveva dedicata <lb/>la vita e sentendo approssimarsi la propria fine, nel testa&shy;<lb/>mento dettato il 26 settembre 1674  disponeva che tutti <lb/>i manoscritti torricelliani fossero consegnati ad AGOSTINO <lb/>NELLI e, in caso di morte di costui, a RIDOLFO PAGANELLI, <lb/>oppure, nell'ipotesi che anche questi premorisse al testa&shy;<lb/>tore, a CARLO DATI, in ogni caso a disposizione del VI&shy;<lb/>VIANI in servizio della progettata edizione: uscita questa <lb/>in luce tutte quelle carte dovevano essere (come da tempo <lb/>aveva consigliato il VIVIANI) consegnato al Gran Duca <lb/>regnante per venire depositato nella Libreria medicea di <lb/>S. Lorenzo. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Il 28 febbraio 1685 il SERENAI cessava di vivere ed il <lb/>VIVIANI lo seguiva nel sepolcro add&igrave; 22 settembre 1703. <lb/>In conseguenza le speranze nutrite a lungo e con buon <lb/>fondamento, che tutte le scoperte fatte dal TORRICELLI <lb/>venissero poste a disposizione degli studiosi, a maggior <lb/>gloria di lui ed a vantaggio della scienza, erano, almeno <lb/>pel il momento, irreparabilmente deluse; per colmo di scia&shy;<lb/>gura anche le provvide disposizioni prese dal SERENAI <lb/>onde assicurare la perfetta conservazione dei manoscritti, <lb/>non sortirono il desiderato effetto, come ci apprestiamo a <lb/>narrare brevemente . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>VII. &mdash; <emph type="italics"/>Vicissitudini subite dai manoscritti torricelliani.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Morto AGOSTINO NELLI, il figliuol suo GIOVANNI BAT&shy;<lb/>TISTA, discepolo ed amico del VIVIANI, indusse questi ad <lb/>assumere la custodia di tutti i manoscritti che il SERENAI <lb/>aveva ricevuti in deposito fiduciario dal suo compianto <lb/>amico. Tale adesione non pu&ograve; non recare grande mera-
<pb xlink:href="090/01/025.jpg" pagenum="XXIII"/>viglia a chi ricordi l'invincibile riluttanza che il VIVIANI <lb/>aveva da giovane sentita e manifestata di assumere la <lb/>grave responsabilit&agrave; di un siffatto deposito. Ma ancor pi&ugrave; <lb/>stupefacente &egrave; il fatto che egli, sentendo approssimarsi la <lb/>grande ombra, mentre diede precise disposizioni a tutela <lb/>delle ricchissime collezioni di libri e di quadri dei quali <lb/>era legittimo proprietario, non fece alcun cenno del tesoro <lb/>di cui un capriccio della sorte (sempre nemica al TORRI&shy;<lb/>CELLI) avevalo fatto depositario. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Questa negligenza imperdonabile, e che non riusciamo <lb/>a non chiamare colpevole, visti i deplorevoli effetti che <lb/>ebbe, proietta sopra la figura morale del VIVIANI una <lb/>luce ancor pi&ugrave; tetra di quanto sia il mancato impegno di <lb/>pubblicare gli scritti inediti del suo commensale di gio&shy;<lb/>vent&ugrave;. In conseguenza di quella dimenticanza (che vo&shy;<lb/>gliamo giudicare pura e semplice conseguenza di senile <lb/>amnesia) i manoscritti torricelliani passarono, insieme ad <lb/>altre carte, in eredit&agrave;, come mobili, all'abate JACOPO PAN&shy;<lb/>ZANINI (nipote del VIVIANI e lettore di matematica nello <lb/>studio fiorentino) e, morto costui (1733), ai suoi nipoti <lb/>CARLO ed ANGELO, i quali nell'incapacit&agrave; di comprenderne <lb/>il valore, un brutto giorno, per fare spazio in armadi so&shy;<lb/>verchiamente ingombri di biancheria, ne vendettero una <lb/>parte ad un pizzicagnolo. &ldquo; Le vie di Dio son molte &rdquo; di&shy;<lb/>remo con ALESSANDRO MANZONI; giacch&egrave; fortuna volle che <lb/>quel negoziante, ignaro dei pi&ugrave; elementari precetti del&shy;<lb/>l'igiene, si servisse di un autografo del Galilei per avvol&shy;<lb/>gere una piccola quantit&agrave; di mortadella da lui venduta a <lb/>G. B. CLEMENTE NELLI; questi riconobbe subito la scrit&shy;<lb/>tura del celebre scienziato e, per il tramite di quel pizzi&shy;<lb/>cagnolo, si pose in relazione con i PANZANINI e riusc&igrave; ad <lb/>acquistare in blocco tutto il materiale scientifico del quale <lb/>essi a torto, bench&egrave; senza alcuna colpa, si consideravano <lb/>legittimi proprietari. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Ora dal paragone dell'inventario redatto dal NELLI di <lb/>tutti gli scritti del TORRICELLI da lui comperati  con 
<pb xlink:href="090/01/026.jpg" pagenum="XXIV"/>l'<emph type="italics"/>Elenco delle Opere inedite<emph.end type="italics"/> del TORRICELLI compilato dal <lb/>SERENAI con l'aiuto del VIVIANI  risulta (fatto incredi&shy;<lb/>bile, ma pur vero) che, durante le traversie sub&igrave;te da quei <lb/>manoscritti, se pure essi subirono qualche perdita, si tratta <lb/>di cosa pressoch&egrave; insignificante. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Giunto in possesso di tanto tesoro pens&ograve; il NELLI di <lb/>mostrarsi meritevole dell'insperata fortuna toccatagli col <lb/>portare a compimento la desideratissima edizione delle <lb/><emph type="italics"/>Opere inedite<emph.end type="italics"/> del TORRICELLI; mise anche mano ai lavori <lb/>preparatori, ma sgraziatamente non pot&egrave; toccare l'ago&shy;<lb/>gnata m&egrave;ta. Per&ograve;, quando ebbe a perdere la speranza di <lb/>raggiungerla, provvide a che quel tesoro non fosse una <lb/>nuova volta esposto ad essere disperso; a tale scopo, nel <lb/>testamento da lui dettato il 14 dicembre 1793, impose ai <lb/>propri eredi che, qualora pensassero di alienarlo, prima di <lb/>trattare la vendita con privati, lo offrissero al Gran Duca <lb/>di Toscana; ora le meno floride condizioni finanziarie della <lb/>famiglia NELLI avendo consigliata tale vendita, nell'ot&shy;<lb/>tobre del 1818 Ferdinando III, che deteneva allora lo <lb/>scettro, esercitando il diritto di prelazione che eragli stato <lb/>fortunatamente conferito, entr&ograve; in possesso di quella ine&shy;<lb/>stimabile suppellettile scientifica, corrispondendo alla fa&shy;<lb/>miglia NELLI la somma di zecchini 1046, nella quale le <lb/>opere del TORRICELLI venivano valutate 80 zecchini. Cos&igrave; <lb/>finalmente gli scritti del sommo faentino toccavano un <lb/>porto sicuro! Essi, nel 1861, passarono dalla Biblioteca <lb/>Palatina alla Nazionale di Firenze, e, con gli altri scritti <lb/>dell'epoca, diedero origine alla collezione dei &ldquo; <emph type="italics"/>Discepoli di <lb/>Galileo<emph.end type="italics"/> &rdquo; da noi tante volte ricordata e che, per avventura, <lb/>&egrave; la pi&ugrave; importante del genere che esista nel mondo . </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/027.jpg" pagenum="XXV"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>VIII. &mdash; <emph type="italics"/>Pubblicazioni parziali di lavori torricelliani.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ma nel frattempo alcuni scritti nel Nostro avevano <lb/>vista la luce in differenti epoche ed in varie occasioni. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Anzitutto, sino dal 1674 il VIVIANI, col consenso del <lb/>SERENAI , pubblicava tre teoremi dell'opuscolo <emph type="italics"/>De pro&shy;<lb/>porlionibus<emph.end type="italics"/> nel corpo della nota sua opera <emph type="italics"/>Quinto Libro <lb/>degli Elementi di Euclide ovvero Scienza universale delle <lb/>Proporzioni spiegata con la dottrina del Galileo<emph.end type="italics"/> (Firenze). </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Inoltre nel 1715 &mdash; come abbiamo gi&agrave; avuto occasione <lb/>di accennare &mdash; uscivano stampate le <emph type="italics"/>Lezioni accademiche,<emph.end type="italics"/><lb/>per merito di TOMMASO BUONAVENTURI, il benemerito eru&shy;<lb/>dito che, col concorso di GUIDO GRANDI, BENEDETTO BRE&shy;<lb/>SCIANI e GIUSEPPE AVERANI cur&ograve; la prima edizione fio&shy;<lb/>rentina delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di GALILEO: non &egrave; forse fuor di luogo <lb/>di rilevare, a scanso di equivoci, che per condurre a ter&shy;<lb/>mine questa importante pubblicazione il BUONAVENTURI <lb/>si giov&ograve; di materiali passati direttamente dalle mani del <lb/>SERENAI alla Libreria di palazzo Pitti. Gli stessi docu&shy;<lb/>menti resero possibile che le scritture del Nostro <emph type="italics"/>Sopra <lb/>la bonificazione della Valle di Chiana<emph.end type="italics"/> fossero nel 1768 in&shy;<lb/>seriti nel T. IV della celebre <emph type="italics"/>Raccolta d'autori che trattano <lb/>del moto delle acque<emph.end type="italics"/>  e che dieci anni pi&ugrave; tardi, giun&shy;<lb/>gesse in dominio del pubblico, come Appendice alla bio&shy;<lb/>grafia del Torricelli scritta da A. FABBRONI, il <emph type="italics"/>Racconto <lb/>d'alcune proposizioni proposte e passate scambievolmente tra <lb/>matematici di Francia e me dall'anno 1640, in qua<emph.end type="italics"/> . N&egrave; 
<pb xlink:href="090/01/028.jpg" pagenum="XXVI"/>&egrave; da credersi che alla pubblicazione integrale delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/><lb/>del TORRICELLI si fosse in quell'epoca del tutto rinunziato; <lb/>giacch&egrave; da una lettera scritta da P. FRISI appunto al <lb/>FABBRONI il 3 settembre 1774 si apprende  che allora <lb/>vi volgeva la mente un certo GIANNINI (forse il noto ma&shy;<lb/>tematico toscano PIETRO GIANNINI); ma, come ignoriamo <lb/>i particolari di questo progetto, ci sono ignote le ragioni <lb/>per le quali esso venne abbandonato. </s></p>
<p type="main">
<s>Nessun nuovo piano dello stesso genere venne escogi&shy;<lb/>tato, per quanto ci consta, durante il secolo XIX. Per&ograve;, <lb/>inaugurandosi nel 1864 un monumento marmoreo al TOR&shy;<lb/>RICELLI nella nativa Faenza, furono da G. GHINASSI pub&shy;<lb/>blicate, asssieme ad altri documenti, alcuni elementi inte&shy;<lb/>ressanti del suo carteggio scientifico . All'inesauribile <lb/>munificenza di BALDASSARRE BUONCOMPAGNI si deve la <lb/>pubblicazione, avvenuta undici anni dopo, di altre impor&shy;<lb/>tanti sezioni del medesimo carteggio . Ancora: una 
<pb xlink:href="090/01/029.jpg" pagenum="XXVII"/>lettera del Torricelli si trova in una pubblicazione di <lb/>C. HENRY  e nel corso degli anni 1891-98 moltissimi <lb/>squarci delle <emph type="italics"/>Opere inedite<emph.end type="italics"/> del TORRICELLI furono inseriti <lb/>dal CAVERNI nei primi cinque volumi della sua <emph type="italics"/>Storia del <lb/>metodo sperimentale in Italia,<emph.end type="italics"/> opera che (non &egrave; fuor di luogo <lb/>notarlo) conviene usare con somma cautela, ch&egrave; troppo <lb/>spesso il desiderio di denigrare Galileo offusca nell'autore <lb/>la serenit&agrave; del giudizio e l'onest&agrave; storica . Finalmente <lb/>allo spirare del secolo scorso giungevano in dominio del <lb/>pubblico gli studi del TORRICELLI sulla spirale logarit&shy;<lb/>mica , importante saggio delle sue ricerche sopra &ldquo; de <lb/>lineis novis &rdquo;, a cui egli attribuiva tanta importanza. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ne va dimenticato e taciuto che le indagini amoro&shy;<lb/>samente condotte sopra le opere gi&agrave; edite guidarono a <lb/>rivendicare al TORRICELLI la scoperta del metodo delle <lb/>tangenti che porta il nome del ROBERVAL  e la gloria <lb/>di avere scoperta la prima curva esattamente rettifica&shy;<lb/>bile . Da ultimo l'importanza dei risultati da lui otte&shy;<lb/>nuti studiando il celebre problema di FERMAT &ldquo; ricerca <lb/>del punto nel piano di un triangolo per cui &egrave; minima la <lb/>somma delle distanze dai vertici &rdquo;  consigliarono a chia&shy;<lb/>mare <emph type="italics"/>circonferenze di Torricelli<emph.end type="italics"/> quelle che servono a risol&shy;<lb/>verlo  e <emph type="italics"/>punto di Torricelli<emph.end type="italics"/> quello che ne rappresenta <lb/>la soluzione . </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/030.jpg" pagenum="XXVIII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>IX. &mdash; <emph type="italics"/>Risorge il progetto d'un'edizione completa.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Questi vari fatti, mentre ragionevolmente alimentavano <lb/>la speranza che altre gemme fossero tuttora sepolte nei <lb/>manoscritti lasciati dal sommo faentino, sembravano im&shy;<lb/>porre all'Italia risorta un duplice preciso dovere, senti&shy;<lb/>mentale e scientifico, cio&egrave; di soddisfare l'ardente voto <lb/>espresso sul letto di morte da uno dei pi&ugrave; illustri fra i <lb/>suoi figli e di porre a disposizione di tutti i documenti <lb/>autentici, atti a costituire i &ldquo; considerando &rdquo; della sentenza <lb/>in ultima istanza relativa alle spinose questioni di pro&shy;<lb/>priet&agrave; e priorit&agrave; che egli aveva dovuto sostenere con ma&shy;<lb/>tematici ultramontani del tempo suo. La convinzione del&shy;<lb/>l'imprescindibilit&agrave; di siffatto dovere spinse chi scrive ad <lb/>esporre per esteso in occasione del Congresso internazio&shy;<lb/>nale di scienze storiche che ebbe luogo a Roma nella <lb/>prima decade dell'aprile 1903 i vari ordini di ragioni che <lb/>consigliano, e fors'anche impongono, alla patria nostra, il <lb/>c&ograve;mpito di continuare nella via in cui essa si pose provve&shy;<lb/>dendo ad una edizione nazionale, veramente degna, delle <lb/><emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di GALILEO, col decretare le stesse postume onore <lb/>a colui che ebbe a succedergli nella cattedra dello Studio <lb/>fiorentino . </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Questa proposta riscossa l'unanime adesione dei pre&shy;<lb/>senti (fra i quali si trovava P. TANNERY, l'illustre storico <lb/>francese che cos&igrave; efficacemente contribu&igrave; al buon esito della <lb/>pubblicazione delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di FERMAT e di DESCARTES), i <lb/>quali, nella seduta del 6 aprile 1903 concordi votarono il <lb/>seguente ordine del giorno: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>&ldquo; La Sezione VIII del Congresso internazionale di <lb/>scienze storiche (Roma, 1903) fa voti che il governo di <lb/>S. M. il Re d'Italia affidi alla R. Accademia dei Lincei <lb/>il c&ograve;mpito di esaminare le opere manoscritte di Evange&shy;<lb/>lista Torricelli nell'intento di determinare quali fra esse 
<pb xlink:href="090/01/031.jpg" pagenum="XXIX"/>siano meritevoli di stampa; e di presiedere alla pubblica&shy;<lb/>zione completa di tutte le opere di lui gi&agrave; edite e di quelle <lb/>inedite, giudicatene degne, senza escludere il suo carteg&shy;<lb/>gio scientifico, completando cos&igrave; il lavoro intrapreso con <lb/>la edizione nazionale delle opere del Galilei  &rdquo;. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Nell'intento di rendere possibile l'esaudimento di tal <lb/>voto senza alcun momentaneo aggravio per il bilancio <lb/>dello Stato, il nostro Ministero della pubblica istruzione, <lb/>in principio dell'anno scolastico 1904-05, trasfer&igrave; da Como <lb/>a Firenze GIOVANNI VAILATI, onde egli dedicasse tutte <lb/>le ore lasciategli libere dall'insegnamento della matema&shy;<lb/>tica in quell'Istituto tecnico all'esame preliminare dei <lb/>manoscritti torricelliani esistenti in quella Biblioteca Na&shy;<lb/>zionale. Ci &egrave; ignoto sino a quale punto il sempre rim&shy;<lb/>pianto studioso spingesse la sua opera investigatrice; ma <lb/>questa venne ben presto bruscamente interrotta quando, <lb/>instituita con R. Decreto 19 novembre 1905 la ben nota <lb/><emph type="italics"/>Commissione per l'ordinamento degli studi secondari in <lb/>Italia,<emph.end type="italics"/> il VAILATI fu chiamato a farne parte; onore da lui <lb/>ben meritato, ma che a ragione pareva racchiudere la mi&shy;<lb/>naccia di un rinvio &ldquo; sine die &rdquo; dell'esecuzione della de&shy;<lb/>siderata edizione. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Si approssimava intanto il III Centenario della nascita <lb/>del grande scienziato; e GIUSEPPE VASSURA, nel mentre <lb/>a nome del Municipio di Faenza invitava la Societ&agrave; Ita&shy;<lb/>liana di fisica a tenere nel 1908 il suo Congresso a Fa&shy;<lb/>enza, chiedeva venisse emesso un nuovo voto a favore <lb/>della pubblicazione delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> del TORRICELLI; tale lo&shy;<lb/>devole iniziativa trov&ograve; favorevole accoglienza e, nella se&shy;<lb/>duta del 27 aprile 1906, dopo elevata discussione, venne <lb/>ad unanimit&agrave; presa la seguente deliberazione: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">&ldquo; Il Congresso della Societ&agrave; Italiana di fisica tenutosi <lb/>in Roma nel 1906 sollecita il governo a dare appoggi ma&shy;<lb/>teriali e morali affinch&egrave; le opere di Evangelista Torricelli <lb/>vengano sollecitamente pubblicate  &rdquo;. </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/032.jpg" pagenum="XXX"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Ma neppure questa nuova autorevole esortazione fu <lb/>sufficiente a convincere il nostro governo che l'invocata <lb/>pubblicazione costituiva un debito di gratitudine verso chi <lb/>aveva onorata la patria conservandole, per qualche tempo <lb/>dopo la morte di GALILEO, un primato che gli stranieri <lb/>avevano dovuto riconoscere all'Italia. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>X. &mdash; <emph type="italics"/>La presente edizione.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">A far ci&ograve; volse il pensiero il Comune di Faenza in <lb/>occasione del III Centenario della nascita dell'inventor <lb/>del barometro, affidando l'incarico di condurre a termine <lb/>la nobile e meritoria impresa a GIUSEPPE VASSURA . <lb/>Con quali criteri egli abbia deciso di adempiere il mandato <lb/>ricevuto venne da lui stesso esposto in due pubblicazioni <lb/>che da tempo si trovano a disposizione degli studiosi . <lb/>A noi basta rilevare qu&igrave; che a lui appartiene la riparti&shy;<lb/>zione di tutto il materiale da pubblicarsi in tre volumi, <lb/>il I destinato ad accogliere tutte le <emph type="italics"/>Opere geometriche<emph.end type="italics"/> gi&agrave; <lb/>edite od in istato da potere venire utilmente pubblicate; <lb/>il II alle <emph type="italics"/>Lezioni accademiche,<emph.end type="italics"/> la <emph type="italics"/>Meccanica<emph.end type="italics"/> e <emph type="italics"/>Scritti vari;<emph.end type="italics"/><lb/>il III riserbato al <emph type="italics"/>Carteggio scientifico.<emph.end type="italics"/> E poich&egrave; in circa <lb/>quattro anni di assiduo lavoro egli port&ograve; a compimento i <lb/>volumi II e III cos&igrave; era generale la fiducia che si fosse <lb/>finalmente scoperta la via capace di porgere la sospirata <lb/>soluzione della secolare questione. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Se non che, allontanatosi il VASSURA dalla sua citt&agrave; <lb/>natale sullo scorcio dell'anno 1912, sorse inatteso e spa&shy;<lb/>ventoso ostacolo contro il compimento dell'iniziata edi&shy;<lb/>zione. Nell'intento di sormontarlo il Comune di Faenza &mdash; <lb/>dietro suggerimento dello stesso VASSURA &mdash; rivolse a 
<pb xlink:href="090/01/033.jpg" pagenum="XXXI"/>me l'invito terribilmente onorevole di curare la pubblica&shy;<lb/>zione del Volume delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> del TORRICELLI dedicato <lb/>alla Geometria, cio&egrave;, in complesso, di tutti i suoi lavori <lb/>inediti. La gravit&agrave; di tale missione e l'assoluta impossi&shy;<lb/>bilit&agrave; da parte mia di allontanarmi per lungo tempo dalla <lb/>mia consueta residenza, ove mi trattengono sempre im&shy;<lb/>prescindibili doveri d'ufficio, mi lasciarono lungamente in <lb/>dubbio intorno alla deliberazione da prendere. Finalmente, <lb/>da un lato il desiderio di contribuire all'esaudimento di <lb/>un desiderio che era espressione di un grande interesse <lb/>scientifico e nazionale; e dall'altro l'avere il VASSURA <lb/>poste a mia disposizione le copie eseguite sotto la sua <lb/>direzione dei lavori torricelliani conservati a Firenze e <lb/>di altri importanti documenti relativi ed il fatto che io <lb/>trovai nel dott. C. MOCARINI, dell'Archivio di Stato di <lb/>Firenze, persona capace e disposta a collazionare ed even&shy;<lb/>tualmente completare le copie anzidette, finirono col vin&shy;<lb/>cere la mia troppo giustificata esitazione. Ed ora, superate <lb/>le difficolt&agrave; di ogni genere che intralciarono pi&ugrave; e pi&ugrave; <lb/>volte la regolarit&agrave; del mio procedere (difficolt&agrave; che l'im&shy;<lb/>mane guerra delle nazioni in parte cre&ograve; ed in parte acu&igrave;) <lb/>mi &egrave; dato chiudere la mia fatica presentando al pubblico, <lb/>in unione al VASSURA, le <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di E. TORRICELLI, non <lb/>prima per&ograve; di avere brevemente esposti i criteri da me <lb/>prescelti nella mia azione di editore . </s></p>
<pb xlink:href="090/01/034.jpg" pagenum="XXXII"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>XI. &mdash; <emph type="italics"/>La presente edizione.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Le esigenze imposte ad una riproduzione per mezzo <lb/>della stampa di opere scientifiche sono di natura ben di&shy;<lb/>verse da quelle a cui deve soddisfare un lavoro analogo <lb/>di carattere letterario. Mentre in questo si richiede una <lb/>riproduzione diplomatica degli originali, che ne rispetti <lb/>persino la punteggiatura e l'ortografia, ad un'edizione di <lb/>scritti scientifici si domanda soltanto che vengano religio&shy;<lb/>samente conservati e fedelmente riprodotti le idee ed i <lb/>metodi. In conseguenza di ci&ograve; noi ci siamo astenuti dal <lb/>consegnare al tipografo quei frammenti torricelliani che <lb/>sono manifestazioni tangibili di pensieri che balenarono <lb/>dinnanzi alla mente dell'autore ed a cui egli non diede pi&ugrave; <lb/>seguito, sia per averli poi ravvisati per &ldquo; fatica buttata <lb/>via &rdquo; , sia per mancanza di tempo. &Egrave; il sistema che gi&agrave; <lb/>adottarono, ad esempio, gli editori di LAGRANGE, che di&shy;<lb/>chiararono di seguire coloro a cui fu affidato il gran&shy;<lb/>dioso compito di preparare la pubblicazione definitiva degli <lb/>scritti di LEIBNIZ  e che, per ragioni ben note a tutti <lb/>i competenti, verr&agrave; abbandonato soltanto riguardo agli <lb/>scritti di LEONARDO DA VINCI. Perci&ograve; la presente edizione <lb/>&egrave;, nelle nostre intenzioni, <emph type="italics"/>completa<emph.end type="italics"/> ma non <emph type="italics"/>totale,<emph.end type="italics"/> confor&shy;<lb/>memente, d'altronde, ai voti formulati dal TORRICELLI nel <lb/>momento in cui preparavasi al viaggio senza ritorno, ed <lb/>alle intenzioni di tutti coloro che, prima di noi, si accin-
<pb xlink:href="090/01/035.jpg" pagenum="XXXIII"/>sero a soddisfarli. Ci&ograve;, naturalmente, non esclude in alcun <lb/>modo che altri pi&ugrave; oculato, possa trovare nei manoscritti <lb/>che si salvarono dalla minacciata dispersione, materiali <lb/>per aggiunte ai volumi che noi oggi sottoponiamo al giu&shy;<lb/>dizio del pubblico; onde questi non hanno alcuna pretesa <lb/>di far cessare il commovente pellegrinaggio di cui da circa <lb/>un secolo &egrave; oggetto l'inesauribile raccolta dei &ldquo; <emph type="italics"/>Discepoli <lb/>di Galileo<emph.end type="italics"/> &rdquo;. </s></p>
<p type="main">
<s>I fogli relitti dal TORRICELLI furono investigati con <lb/>amorosa profondit&agrave; &mdash; gi&agrave; lo abbiamo detto e pi&ugrave; d'una <lb/>volta &mdash; dal SERENAI e dal VIVIANI, i quali li ordinarono, <lb/>onde fare di quelli che trattano argomenti affini un tutto <lb/>omogeneo e degli altri un artistico mosaico . Ora delle <lb/>loro fatiche altamente meritorie noi abbiamo tratto il <lb/>massimo profitto, non soltanto nell'egoistico intento di al&shy;<lb/>leviare il c&ograve;mpito nostro, ma perch&egrave; quei due valentuo&shy;<lb/>mini vanno considerati come i pi&ugrave; coscienziosi depositari <lb/>ed i pi&ugrave; fedeli interpreti del pensiero torricelliano. Per&ograve;, <lb/>anche dopo tale indiscutibile perfezionamento sub&igrave;to da <lb/>tutti quei lavori, essi raggiunsero soltanto in piccolissima <lb/>parte l'esattezza di forma che si esige da qualsia scritto <lb/>scientifico ; doveva l'editore permettersi di correggere <lb/>di suo arbitrio le inesattezze riscontrate e di colmare le la-
<pb xlink:href="090/01/036.jpg" pagenum="XXXIV"/>cune da lui notate? A nostro avviso <emph type="italics"/>no;<emph.end type="italics"/> giacch&egrave; un siffatto <lb/>poco rispettoso ed arbitrario sistema avrebbe reso difficile, <lb/>e fors'anche impossibile, al lettore di avere dinnanzi una <lb/>fedele immagine del pensiero torricelliano; &egrave; nostra con&shy;<lb/>vinzione che il VIVIANI aveva vagheggiato di eseguire que&shy;<lb/>st'opera complementare, ma che poi l'abbandon&ograve; forse per <lb/>scrupoli ben giustificati; e probabilmente la vana ricerca <lb/>di un'altra procedura che consentisse di offrire al pubblico <lb/>le produzioni del suo venerato amico sotto aspetto del tutto <lb/>soddisfacente fu la cagione che spinse lui &mdash; che tanto <lb/>spesso e volontieri sacrificava alla Dea Procrastinazione &mdash; <lb/>a rinviare di giorno in giorno l'adempimento dell'impegno <lb/>assunto col SERENAI. Il procedimento indarno cercato dal&shy;<lb/>l'ultimo discepolo di GALILEO &egrave; forse quello a cui ai d&igrave; <lb/>nostri si appigliarono gli editori delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> dell'HUYGENS, <lb/>i quali, riguardo agli scritti inediti del sommo Olandese, <lb/>adottarono il sistema della riproduzione diplomatica, ac&shy;<lb/>compagnata da esaurienti commenti, sotto forma di note <lb/>a pi&egrave; di pagina; &egrave; il sistema che noi pure avremmo pre&shy;<lb/>ferito ove l'edizione delle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di TORRICELLI, al pari di <lb/>quella di quel celebre scienziato, fosse stata assunta da un <lb/>sodalizio scientifico avente esistenza illimitata nel tempo; <lb/>ma, data invece l'enormit&agrave; del lavoro consistente nel com&shy;<lb/>pletare e commentare tutti gli scritti inediti del TORRI&shy;<lb/>CELLI e data la brevit&agrave; della vita umana, scegliendolo non <lb/>si sarebbe probabilmente ottenuto altro risultato che di <lb/>aggiungere un nuovo nome alla lunga teoria di persone <lb/>che tentarono indarno di porre in circolazione i frutti delle <lb/>elucubrazioni geometriche del celebre faentino. </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Per tali ragioni noi limitammo l'opera nostra ad insi&shy;<lb/>gnificanti ritocchi superficiali, a qualche sobria dilucida&shy;<lb/>zione a pi&egrave; di pagina ed al sostituire gli schizzi nervosa&shy;<lb/>mente tracciati dall'autore con figure effettivamente capaci <lb/>di chiarire i ragionamenti esposti . </foreign></s></p>
<pb xlink:href="090/01/037.jpg" pagenum="XXXV"/>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Coloro che prima di noi si accinsero a pubblicare gli <lb/>scritti di cui ci occupiamo si proposero di presentarli al <lb/>pubblico in modo da formare un tutto ben ordinato: pro&shy;<lb/>blema certo importante e bellissimo, ma che, secondo noi, <lb/>lo stesso autore non sarebbe stato in grado di risolvere. <lb/>Infatti si tratta, non di materiali destinati a costituire <lb/>un'opera unica, ma sibbene di svariatissime ricerche, rag&shy;<lb/>gruppantisi intorno ad alcuni centri; ond'&egrave; nostro con&shy;<lb/>vincimento che il TORRICELLI se ne sarebbe servito per <lb/>scrivere parecchie memorie staccate. &ldquo; Rebus sic stanti&shy;<lb/>bus &rdquo; per porre un po' d'ordine a quei materiali non si <lb/>poteva pensare che ad un ordinamento o cronologico, o <lb/>in base agli argomenti trattati, o tenendo conto dei me&shy;<lb/>todi di ricerca usati. Ora: </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">1. Alla cronologia &egrave; impossibile ricorrere, ch&egrave; i fogli <lb/>lasciati dal Nostro matematico non portano date e d'al&shy;<lb/>tronde le sue lettere provano che, nel sessennio della sua <lb/>pi&ugrave; intensa produttivit&agrave; (1641-1647), egli si occupava di <lb/>studi differenti, alternando le indagini di pura geometria <lb/>con esperienze di fisica e trovando riposo nelle operazioni <lb/>manuali che lo resero celebre nella pulitura dei vetri con <lb/>le ricerche baricentriche. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">2. Alla materia si fa appello con scarso profitto, ch&egrave; <lb/>parecchi soggetti furono da lui trattati da punti di vista <lb/>differenti. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">3. Quanto al metodo d'indagine, pure essendo sempre <lb/>geometrico, talora &egrave; prettamente archimedeo, talora in&shy;<lb/>vece &egrave; ispirato alle idee del CAVALIERI; ora il comporre <lb/>una Sezione con i lavori scritti in istile antico ed una con <lb/>gli altri, avrebbe avuto come conseguenza un'evidente e <lb/>deplorevole violazione dell'ordine in cui si svolse il pen&shy;<lb/>siero dell'eminente scienziato. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Per tutte queste ragioni noi abbiamo rinunciato ad un <lb/>rigoroso ordinamento di tutta la materia. Dopo la ripro&shy;<lb/>duzione della parte non meccanica dell'<emph type="italics"/>Opera geometrica<emph.end type="italics"/> &mdash; <lb/>l'unica che egli pot&egrave; presentare al pubblico &mdash; ponemmo un <lb/>brevissimo squarcio che ne costituisce un complemento, poi <lb/>gli scritti che, trattando nuovi problemi di contatti circo&shy;<lb/>lari, della teoria delle proporzioni e di svariate questioni di 
<pb xlink:href="090/01/038.jpg" pagenum="XXXVI"/>planimetria e stereometria, porgono aggiunte alla geome&shy;<lb/>tria elementare degli antichi. Altrettanto pu&ograve; dirsi di una <lb/>ricca miscellanea di teoremi semplicemente enunciati ed in <lb/>gran parte desunti dalla precedente raccolta. Seguono ad <lb/>essa alcune pagine che rivelano i dubbi che, nel TORRICELLI <lb/>od in altri, sorsero contro la geometria dell'infinito, la <lb/>quale rigogliosamente fioriva intorno al 1650, e che si ritro&shy;<lb/>vano in altro suo scritto sugli indivisibili. S'incontrano poi <lb/>le ricerche baricentriche o stereometriche relative a por&shy;<lb/>zioni di qu&agrave;driche rotonde. Riunimmo finalmente le impor&shy;<lb/>tanti scritture relative a curve speciali le quali &mdash; secondo <lb/>gl'intendimenti manifestati dall'autore nell'esordio alla me&shy;<lb/>moria <emph type="italics"/>De proportionibus<emph.end type="italics"/> &mdash; dovevano essere ingredienti di <lb/>un'opera di lunga lena da intitolarsi <emph type="italics"/>De lineis novis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Con l'eleggere ed adottare siffatta distribuzione delle <lb/>materie noi non pretendiamo di avere divinate le inten&shy;<lb/>zioni del TORRICELLI (dato e non concesso che egli ne <lb/>avesse di definitive); ci lusinghiamo, per&ograve;, di non avere <lb/>resa impossibile la ricostruzione della genesi del suo pen&shy;<lb/>siero scientifico. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/>XII. &mdash; <emph type="italics"/>A che cosa miri la presente pubblicazione.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Nel licenziare il frutto delle nostre lunghe fatiche ci <lb/>si affaccia spontaneamente la tormentosa domanda quale <lb/>sar&agrave; l'accoglienza che esso sar&agrave; per ricevere da parte del <lb/>pubblico matematico. Ora ci sembra fuor di questione che <lb/>la presente pubblicazione costituiva da parte dell'Italia un <lb/>preciso dovere verso uno dei pi&ugrave; illustri suoi figli &ldquo; onde <lb/>assicurare contro i danni inevitabili del tempo quelle pa&shy;<lb/>gine venerande, cui troppo spesso invidiano gli inchiostri <lb/>seicenteschi, veramente edaci della loro carta &rdquo; . Ad <lb/>essa per&ograve; non pu&ograve; certamente venir fatta l'accoglienza <lb/>festosa che il TORRICELLI giustamente sperava quando, <lb/>nella tregua del delirio, raccomandava agli amici i suoi <lb/>lavori tuttora inediti. Gli &egrave; che nei tre secoli ormai de&shy;<lb/>corsi dal giorno in cui egli scese nella tomba l'ambiente 
<pb xlink:href="090/01/039.jpg" pagenum="XXXVII"/>matematico si &egrave; totalmente e radicalmente mutato. I pro&shy;<lb/>cedimenti di cui egli si serviva sono quelli foggiati da un <lb/>contemporaneo di PLATONE, EUDOSSO DA CNIDO, svolti ed <lb/>applicati da ARCHIMEDE e trasfigurati dal CAVALIERI; anzi <lb/>il TORRICELLI seppe servirsene con tanta abilit&agrave; e disinvol&shy;<lb/>tura che ben a ragione questi valentuomini avrebbero po&shy;<lb/>tuto additarlo alla universale estimazione dicendo: &ldquo; Ecco <lb/>colui che </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Mostr&ograve; ci&ograve; che potea la lingua nostra<emph.end type="italics"/> &rdquo;.<emph.end type="center"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s>A quei vetusti procedimenti egli si attenne con fedelt&agrave; <lb/>ancora pi&ugrave; rigorosa di quanto abbia fatto il suo contem&shy;<lb/>poraneo HUYGENS (matematico che giova citare pei nume&shy;<lb/>rosi punti di contatto che presenta col Nostro ); giacch&egrave; <lb/>mentre questi prest&ograve; di quando in quando facile orecchio <lb/>alla giovane algebra che allora presentavasi circonfusa di <lb/>promettenti lusinghe, il TORRICELLI austeramente respinse <lb/>ogni sorta d'inviti per quanto seducenti, onde nella storia <lb/>della matematica egli ci si presenta siccome l'ultimo dei <lb/>puristi . Per effetto di tali spiccate caratteristiche men&shy;<lb/>tali Egli era destinato ad annoverare in vita molti ammi&shy;<lb/>ratori e alcuni seguaci, ma fatalmente doveva essere ben <lb/>presto lasciato in completo abbandono. Perci&ograve;, se &egrave; indu&shy;<lb/>bitato che questo fenomeno si sarebbe manifestato pochi <lb/>decennii dopo la scomparsa del TORRICELLI &mdash; cio&egrave; dopo il <lb/>trionfo delle idee di DESCARTES e FERMAT, di LEIBNIZ e 
<pb xlink:href="090/01/040.jpg" pagenum="XXXVIII"/>NEWTON &mdash; non &egrave; forse matematicamente certo che esso <lb/>apparir&agrave; sotto forma ancora pi&ugrave; generale in un'epoca, come <lb/>l'attuale, che segue il secolo di LAGRANGE ed EULERO, non&shy;<lb/>ch&egrave; quello in cui, per opera della pleiade di matematici <lb/>iniziatasi con ABEL e CAUCHY e chiusa con WEIERSTRASS e <lb/>POINCAR&Eacute;, l'analisi matematica raggiunse un'altezza, un'e&shy;<lb/>stensione, un'energia che sarebbe stato follia sperare?... </s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Perci&ograve; &mdash; sarebbe vano negarlo &mdash; la presente pub&shy;<lb/>blicazione, al pari delle analoghe che la precedettero in <lb/>Italia ed all'Estero, possiede un carattere, non pratico, <lb/>ma eminentemente storico; ad essa &egrave; affidata la nobile <lb/>missione di porgere al futuro storico della matematica gli <lb/>elementi, di cui sino ad oggi si lamentava l'assenza, per <lb/>lumeggiare in tutti i suoi pi&ugrave; reposti meati il grande pe&shy;<lb/>riodo che prelude l'apparizione del calcolo infinitesimale e <lb/>per determinare il posto che spetta ai discepoli di GALILEO <lb/>fra i precursori dei sommi di cui vanno giustamente su&shy;<lb/>perbe l'Inghilterra e la Germania. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">Tuttavia, come i pi&ugrave; recenti mezzi di locomozione non <lb/>fecero scomparire del tutto i dilettanti di podismo, i quali <lb/>a ragione sostengono come la rapidit&agrave; vieti la contempla&shy;<lb/>zione dei particolari, cos&igrave; &egrave; certo che, anche in avvenire, <lb/>s'incontrer&agrave; sempre qualche studioso che, abbandonando <lb/>le formole e le funzioni generalissime della cui contem&shy;<lb/>plazione si compiace l'analisi moderna, ritorner&agrave; allo studio <lb/>diretto, cinematico e geometrico, delle figure; ebbene tale <lb/>presunto e desiderato investigatore, dopo di avere suc&shy;<lb/>chiato il pi&ugrave; vital nutrimento dalle opere lasciateci dalla <lb/>classica Antichit&agrave; o fiorite al caldo sole della Rin&agrave;scita, <lb/>trarr&agrave; inestimabili vantaggi dalle <emph type="italics"/>Opere<emph.end type="italics"/> di EVANGELISTA <lb/>TORRICELLI che la Patria riconoscente, assolvendo un de&shy;<lb/>bito che su di essa gravava da secoli, pone oggi a dispo&shy;<lb/>sizione degli studiosi di tutto il mondo. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it"><emph type="italics"/>Genova, aprile 1919.<emph.end type="italics"/></foreign></s></p>
<p type="main">
<s><foreign lang="it">GINO LORIA. </foreign></s></p>
<!-- Italian ends here  -->
<pb xlink:href="090/01/041.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>DE SPHAERA <lb/>ET SOLIDIS SPHAERALIBUS<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>LIBRI DUO.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>IN QUIBUS ARCHIMEDIS DOCTRINA <lb/>DE SPHAERA ET CYLINDRO DENUO COMPONITUR, <lb/>LATI&Ugrave;S PROMOVETUR, <lb/>ET IN OMNI SPECIE SOLIDORUM, QUAE VEL CIRCA, <lb/>VEL INTRA SPHAERAM, <lb/>EX CONVERSIONE POLIGONORUM REGULARIUM <lb/>GIGNI POSSINT, UNIVERSALIUS PROPAGATUR.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/042.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Serenissimo Magno Duci Etruriae<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>FERDINANDO II<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Erubescerem profect&ograve;, Serenissime Magne Dux, oblaturus <lb/>libellum hunc Serenissimae Celsitudini Tuae, nisi haberem <lb/>maxima Archimedis, et Galilei nomina, quae praetendere <lb/>possim audaciae meae: Exigua enim sunt opuscula haec, et <lb/>de rebus aetate nostra neglectis, nempe Geometricis. Attamen, <lb/>nisi fallor, duo maxima Geometriae opera promovebunt, cum <lb/>veterem De Sphaera, et Cylindro, novamque De Motu scien&shy;<lb/>tiam exequantur. Sed ego frustra Geometriam excuso apud <lb/>eum Principem, cui non solum haereditaria, sed etiam in&shy;<lb/>genita est Mathematicarum disciplinarum protectio. Serenis&shy;<lb/>simus enim Cosmus II Pater Tuus stipendijs celeberrimo <lb/>Galileo oblatis; deinde Ser. C. Tua, beneficijs maximis in <lb/>huiusmodi scientiae cultores collocatis, optime demonstravit <lb/>intelligere, quanti momenti sint Mathematicae scientiae, vel <lb/>in disponendis exercituum aciebus, vel in muniendis, exor&shy;<lb/>nandisque urbibus, utroque tempore belli, pacisque. Cum <lb/>enim (ut de Mechanica facultate sileam) totum pen&egrave; civile <lb/>commercium pondere, numero, et mensura administretur, <lb/>quis non videat omne hominum negotium in Mathematicis <lb/>esse? quae tria quantitatis genera cum in Scholis nostris<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="090/01/043.jpg"/><emph type="italics"/>quotidie agitentur, illi profect&ograve; maxim&egrave; utiles Reip. habe&shy;<lb/>buntur, qui in huiusmodi studijs versati, exercitatique erunt. <lb/>Libellorum itaque non inutilium causa penitus mala non <lb/>erit quaten&ugrave;s Geometrici sunt. Utinam mala non sit eo no&shy;<lb/>mine qu&ograve;d sunt mei: Propterea humilit&egrave;r oro, ut illos <expan abbr="qua-lescumq;">qua&shy;<lb/>lescumque</expan> sint, Tibi tamen debitos, Tuaque munificentia editos, <lb/>S. C. Tua suscipere dignetur eo vultu, quo me quoque sup&shy;<lb/>plicem suscepit, atque ea humanitate, quae cum tanti Prin&shy;<lb/>cipis maiestate coniuncta, amorem elicit etiam ab ignotis. <lb/>Faveat Deus omnibus votis Tuis, et S. C. Tuam, <expan abbr="imperiumq;">imperiumque</expan> <lb/>diu tueatur, et augeat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Sereniss. C. Tuae<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Humillimus servus<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Evangelista Torricellius.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/044.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROEMIUM<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Inter omnia opera ad Mathematicas disciplinas perti&shy;<lb/>nentia, iure optimo Principem sibi locum vindicare vi&shy;<lb/>dentur Archimedis inventa; quae quidem ipso subtilitatis <lb/>miraculo terrent animos. Ver&ugrave;m inter omnes libros egregij <lb/>Authoris long&egrave; eminet ille, qui De Sphaera, et Cylindro <lb/>inscribitur: neque enim posteritatis tant&ugrave;m consensu, sed <lb/>etiam ipsius Scriptoris iudicio primas tenet. Cert&egrave; hunc <lb/>ipse in titulum sepulcri elegit, <expan abbr="dignumq;">dignumque</expan> prae caeteris iu&shy;<lb/>dicavit, qui tanti viri tumulum exornaret, ostenderetque. <lb/>Hunc tamen si quis attenti&ugrave;s considerare, et perpendere <lb/>velit, magnum quidem inventum fateatur necesse est, sed <lb/>fortasse non absolutum. Loquor equidem de primo tant&ugrave;m <lb/>libro, in quo partem operis Theorematicam, et omnem <lb/>doctrinae inventionem exequitur: quo veluti iacto funda&shy;<lb/>mento, in secunda parte postea, quasi coronidis loco, pro&shy;<lb/>blemata quaedam tamquam corollaria ad eam rem spe&shy;<lb/>ctantia ipse subnectit. Titulus libri est De Sphaera, et <lb/>Cylindro; quae quidem verba apud nos idem sonant, ac <lb/>si dixisset De Sphaera, atque unico solido sphaerali; sed <lb/>sphaeralia solida, quorum unum est cylindrus, multitudine <lb/>sunt infinita, ut mox patebit. Ergo absolutior fortasse con&shy;<lb/>templatio videri potuisset, si eximius Author proportionem, <lb/>non tant&ugrave;m eam, quae est inter sphaeram, unicumque <lb/>ex sphaeralibus solidis perquisisset, verumetiam omnem <lb/>aliam rationem, quae inter sphaeram ipsam, et <expan abbr="unumquodq;">unumquodque</expan> <lb/>ex infinitis sphaeralibus solidis inter cedit, ostendendam 
<pb xlink:href="090/01/045.jpg" pagenum="6"/>sibi assumpsisset. Hoc itaque propositum erit, et institu&shy;<lb/>tum meum in praesenti libello. Doctrinam non solum de <lb/>Sphaera, et Cylindro, sed de sphaera, et sphaeralibus so&shy;<lb/>lidis omnibus prosequemur: <expan abbr="Mutatisq;">Mutatisque</expan> plerumque Archi&shy;<lb/>medaeis fundamentis, universaliori demonstratione illam <lb/>complecti conabimur, atque in omni specie solidorum, vel <lb/>intr&agrave;, vel circ&agrave; sphaeram descriptorum, propagabimus. </s></p>
<p type="main">
<s>Ex libro Archimedis De Sphaera et Cylindro duo haec <lb/>colliguntur spectantia ad illa solida, quae nos sphaeralia <lb/>appellamus: Primum, qu&ograve;d sphaera dupla est inscripti sibi <lb/>rombi solidi aequilateri; quod quidem unum est ex solidis <lb/>sphaeralibus, genitum ex revolutione quadrati inscripti, et <lb/>circa diagonalem conversi. Alterum; qu&ograve;d cylindrus ad <lb/>inscriptam sibi sphaeram est sesquialter. quod quidem et <lb/>unum ex solidis sphaeralibus est, genitum ex conversione <lb/>quadrati circumscripti, et circa ipsius catetum revoluti. <lb/>Stantibus his, contemplatione dignum mihi videbatur uni&shy;<lb/>versalius aliquod problema huiusmodi. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Dato poligono quocunque regulari siv&egrave; intr&agrave;, siv&egrave; circ&agrave; circulum <lb/>descripto, et sive circa diagonalem, sive circa catetum revoluto; pro&shy;<lb/>portionem dicere, quam factum ex polygono solidum habeat, ad factam <lb/>ex circulo sphaeram.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Penitus autem ex voto successit instituta contemplatio. <lb/>Nam inventa proportione, sex ista inferi&ugrave;s adnotata Theo&shy;<lb/>remata ita se habere comperi, quemadmodum h&igrave;c subij&shy;<lb/>ciuntur. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Prima solidorum sphaeralium species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intr&agrave; circulum descriptum fuerit poligonum regulare <lb/>habens latera numero pari&agrave;, et conver&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig1"></arrow.to.target><lb/>tatur figura circa catetum B. Quaeri&shy;<lb/>tur ratio sphaerae ad factum soli&shy;<lb/>dum. </s></p>
<figure id="id.090.01.045.1.jpg" xlink:href="090/01/045/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Continuetur ratio radij poligoni ad <lb/>catetum eiusdem, nempe A ad B in <lb/>quatuor terminis A, B, C, D. Erit que <lb/>sphaera ad solidum inscriptum, ut diameter sphaerae, hoc <lb/>est ut dupla ipsius A, ad <expan abbr="utramq;">utramque</expan> simul B, et D. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/046.jpg" pagenum="7"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Secunda species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intra circulum descriptum fuerit po&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig2"></arrow.to.target><lb/>ligonum regulare habens latera numero <lb/>paria, et cunvertatur figura circ&agrave; diagona&shy;<lb/>lem AB. Quaeritur ratio sphaerae ad fa&shy;<lb/>ctum sphaerale solidum. </s></p>
<figure id="id.090.01.046.1.jpg" xlink:href="090/01/046/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ostenditur. Sphaeram esse ad solidum, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/>ut quadratum AB ad quadratum cateti AC. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg1"></margin.target>Theor. 7 <lb/>Lib. 2.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Tertia species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intr&agrave; circulum describatur poligonum regulare ha&shy;<lb/>bens latera numero imparia, et con&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig3"></arrow.to.target><lb/>vertatur figura circa catetum B. <lb/>Quaeritur ratio sphaerae ad factum <lb/>sphaerale solidum. </s></p>
<figure id="id.090.01.046.2.jpg" xlink:href="090/01/046/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Continuetur ratio radij A ad ca&shy;<lb/>tetum B in quatuor terminis A, B, <lb/>C, D. <expan abbr="Eritq;">Eritque</expan> sphaera ad solidum, ut quadrupla ipsius A <lb/>
<arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>ad B semel, C bis, et D semel <expan abbr="simulq;">simulque</expan> sumptas. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg2"></margin.target>Theor. 19. <lb/>Lib. 2.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quarta species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circ&agrave; circulum describatur poligo&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig4"></arrow.to.target><lb/>num regulare, habens latera numero paria, <lb/>et convertatur figura circa catetum C. <lb/>Quaeritur ratio solidi ad sphaeram. </s></p>
<figure id="id.090.01.046.3.jpg" xlink:href="090/01/046/3.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ostenditur solidum esse ad inscriptam <lb/>sibi sphaeram, ut duo simul quadrata, <lb/>
<arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>quorum unum fit ex radio D alterum ex cateto C, ad <lb/>duplum quadrati C. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/047.jpg" pagenum="8"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg3"></margin.target>Theor. 18. <lb/>Lib. 2.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quinta species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circ&agrave; circulum describatur poligonum <lb/>
<arrow.to.target n="fig5"></arrow.to.target><lb/>regulare habens latera numero paria; et <lb/>convertatur figura circa diagonalem A. <lb/>Quaeritur ratio solidi ad sphaeram. <lb/>
<arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg4"></margin.target>Theor. 6. <lb/>Lib. 2.</s></p>
<figure id="id.090.01.047.1.jpg" xlink:href="090/01/047/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ostenditur solidum ad inscriptam sibi <lb/>sphaeram esse ut radius A ad catetum B <lb/>hoc est ut axis solidi ad axem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Sexta, et ultima species.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum regulare ha&shy;<lb/>bens latera numero imparia, et con&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig6"></arrow.to.target><lb/>vertatur figura circa B catetum. <lb/>Quaeritur ratio solidi ad sphaeram. </s></p>
<figure id="id.090.01.047.2.jpg" xlink:href="090/01/047/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Continuetur ratio radij A ad ca&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target><lb/>tetum poligoni B, in tribus terminis <lb/>A, B, C. Eritque solidum ad sphae&shy;<lb/>ram, ut A semel, B bis, et C semel <lb/>simulque sumptae, ad quadruplam ipsius C. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg5"></margin.target>Theor. 18. <lb/>Lib. 2.</s></p>
<p type="main">
<s>Solidorum itaq: sphaeralium species omnin&ograve; sex emer&shy;<lb/>gunt, et <expan abbr="uniuscuiusq;">uniuscuiusque</expan> speciei ratio ad suam sphaeram in&shy;<lb/>notescit. Possent fortasse videri tres tantum solidorum <lb/>species, si solida absolut&egrave;, ac sine suis sphaeris conside&shy;<lb/>rentur. Verum si illa ad sphaeram referantur, statim re&shy;<lb/>latio variatur, et proportio alia consurgit, prout cognata <lb/>solidis ipsis sphaera inscripta fuerit, vel circumscripta. </s></p>
<p type="main">
<s>Quibus demonstratis, varia pro Corollarijs Theoremata <lb/>statim emergebant; cuiusmodi sunt. Datis ex praedicta&shy;<lb/>rum sex specierum solidis duobus quibuscunque, alterius <lb/>ad alterum rationem notam facere. </s></p>
<p type="main">
<s>Conum aequilaterum circa sphaeram descriptum, esse <lb/>ad ipsam sphaeram ut 9 ad 4. Nempe duplum sesqui quar&shy;<lb/>tum. Propterea si circa eandem sphaeram conus, <expan abbr="cylin-drusq;">cylin&shy;<lb/>drusque</expan> aequilateri descripti sint, tria solida, nempe conum, <lb/>cylindrum, et sphaeram fore inter se in continua propor&shy;<lb/>tione sesquialtera. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/048.jpg" pagenum="9"/>
<p type="main">
<s>Sphaeram ad conum aequilaterum sibi inscriptum esse <lb/>ut 32 ad 9. </s></p>
<p type="main">
<s>Sphaeram ad inscriptum cylindrum aequilaterum ine&shy;<lb/>fabilem rationem habere, nempe ut diameter quadrati ali&shy;<lb/>cuius ad 3/4 lateris eiusdem. </s></p>
<p type="main">
<s>Rombum solidum aequilaterum sphaerae circumscri&shy;<lb/>ptum ad eandem sphaeram incomensur&agrave;bilem esse, nempe <lb/>ut diameter quadrati alicuius ad latus eiusdem. </s></p>
<p type="main">
<s>Sphaerale solidum exagonale circa catetum revolutum <lb/>esse ad inscriptam sibi sphaeram sesquisextum. </s></p>
<p type="main">
<s>Sphaeram autem ad exagonale solidum sibi inscriptum, <lb/>et circ&agrave; diagonalem revolutum, esse sesquitertiam. </s></p>
<p type="main">
<s>Et alia huiusmodi, quae quidem alti&ugrave;s perscrutanti in&shy;<lb/>numera patebunt. Interim satis superque mihi erit aliqua <lb/>apposuisse, quae propria claritate ultr&ograve; se se offerunt etiam <lb/>aspernanti. Horum maxima pars Corollaria esse poterant <lb/>praecedentium sex Theorematum; attamen illa demonstra&shy;<lb/>bimus ex sola etiam Euclidis doctrina, sine ope illorum <lb/>quae de sphaeralibus praemiseramus; Ut videre est ad <lb/>Propositiones 30 et 9 <expan abbr="seqq.">seqque</expan> in secundo libro. Caeterum <lb/>hui&ugrave;s contemplationis occasionem, mox etiam et scriptionis <lb/>incitamentum praebuit mihi acutissimus librorum Archi&shy;<lb/>medis scrutator Antonius Nardus Aretinus: huic enim re&shy;<lb/>fero, atque ipsius eruditis colloquijs, si quid ver&egrave; Geome&shy;<lb/>tricum in hac scriptura exciderit mihi. </s></p>
<p type="main">
<s>Si ver&ograve; pleraque mala erunt, et fortasse omnia, hoc <lb/>unum culp&agrave;ndus erit ornatissimus vir, et genere, doctrin&agrave;, <lb/><expan abbr="moribusq;">moribusque</expan> conspicuus Andreas Arrighettus Florentinus, <lb/>qui post magna in me collata beneficia, editionem mali <lb/>libri non suasit, sed iussit. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>DEFINITIONES.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>1. Cuiuscunque poligoni regularis latera habentis nu&shy;<lb/>mero paria, <emph type="italics"/>Diagonalem<emph.end type="italics"/> voco lineam, quae per oppositos <lb/>flgurae angulos ducitur. <emph type="italics"/>Catetum<emph.end type="italics"/> ver&ograve; voco lineam, quae <lb/>puncta media laterum oppositorum connectit: sive earum&shy;<lb/>dem semisses. Cuiuscunque ver&ograve; poligoni regularis latera 
<pb xlink:href="090/01/049.jpg" pagenum="10"/>habentis numero imparia, <emph type="italics"/>catetum<emph.end type="italics"/> voco lineam, quae ab <lb/>uno angulo per centrum figurae extenditur. </s></p>
<p type="main">
<s>2. Si poligonum quodcunque regulare convertatur, <lb/>siv&egrave; circa diagonalem, sive circa catetum, donec ad eum <lb/>locum redeat unde caepit moveri, solidum illud quod ex <lb/>revolutione circumscribitur, <emph type="italics"/>sphaerale solidum<emph.end type="italics"/> appellare <lb/>visum est. Parilaterum quidem si poligonum habuerit la&shy;<lb/>tera numero paria, Imparilaterum ver&ograve;, quando poligonum <lb/>latera numero imparia habebit. </s></p>
<p type="main">
<s>Si cylindrus, sive conus, vel etiam coni frustum plano <lb/>per axem ducto sectum sit: communem secantis plani, et <lb/>curvae superficiei sectionem vocabimus latus cylindri, sive <lb/>coni, sive frusti conici. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Suppositiones.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Supponimus. cuiuscunque prismatis circ&agrave; cylindrum ae&shy;<lb/>quealtum descripti, superficiem maiorem esse cylindri <lb/>ipsius superficie. Cylindricam ver&ograve; superficiem maiorem <lb/>esse superficie prismatis inscripti, basim habentis regula&shy;<lb/>rem. exceptis semper basibus. Item pyramidis circa conum <lb/>descriptae superficiem maiorem esse ipsius coni superficie; <lb/>Inscriptae ver&ograve; pyramidis et regularem basim habentis, <lb/>supponimus superficiem minorem esse conica superficie. </s></p>
<p type="main">
<s>Demonstrantur haec apud Archimedem propos. 9, 10, <lb/>11, 12 lib. I de Sph. et Cyl. Si quis ver&ograve; ea tamquam <lb/>nota admittere velit, totum libellum nostrum percurrere <lb/>poterit. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/050.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>DE SOLIDIS SPHAERALIBUS<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>LIBER PRIMUS<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si Cylindri recti superficies secetur plano oppositis ba&shy;<lb/>sibus parallelo; erunt segmenta superficiei cylindricae in&shy;<lb/>ter se, ut segmenta axis, sive lateris cylindri, homologe <lb/>sumpta. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus rectus ABCD, <expan abbr="seceturq;">seceturque</expan> plano <lb/>
<arrow.to.target n="fig7"></arrow.to.target><lb/>EF oppositis basibus parallelo; Dico cylindricam <lb/>superficiem AEFD, ad cylindricam EBCF, esse <lb/>ut axis ad axem, sive ut latus AE, ad latus EB. </s></p>
<figure id="id.090.01.050.1.jpg" xlink:href="090/01/050/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Producatur utrimque in infinitum cylindrus, <lb/>et accipiatur recta EG multiplex ipsius EA, iuxt&agrave; <lb/>quamlibet multiplicitatem, sectaque EG in partes <lb/>ipsi EA aequales, agantur per puncta divisio&shy;<lb/>num H, I, G; plana oppositis basibus parallela. <lb/>Eritque tam multiplex recta GE ipsius EA: qu&agrave;m <lb/>multiplex est cylindrica superficies EL, super&shy;<lb/>ficiei ED. </s></p>
<p type="main">
<s>Sumatur etiam recta EM multiplex ipsius EB, iuxta <lb/>quamlibet multiplicationem; <expan abbr="similiq.">similique</expan> peracta constructione <lb/>ut supra; erit tam multiplex recta EM rectae EB, qu&agrave;m <lb/>multiplex est cylindrica superficies EN, superficiei EC. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/051.jpg" pagenum="12"/>
<p type="main">
<s>Manifestum ergo est, quod si recta EG maior fuerit, <lb/>sive minor, vel aequalis, rectae EM: tunc etiam cylindrica <lb/>superficies EL, maior erit, sive minor, vel aequalis super&shy;<lb/>ficiei EN: et hoc semper: Propterea erit, ut AE ad EB, <lb/>ita superficies AEFD, ad superficiem EBCF. Quod erat <lb/>demonstrandum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si fuerit quodcunque prisma rectum, habens basim <lb/>poligonam regularem, habensque altitudinem aequalem <lb/>quartae parti cateti suae basis; erit perimeter prismatis <lb/>aequalis poligono suae basis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto poligonum regulare <lb/>
<arrow.to.target n="fig8"></arrow.to.target><lb/>ABCDEF, super quo conci&shy;<lb/>piatur prisma rectum, habens <lb/>pro altitudine AL quartam <lb/>partem cateti IH. Dico peri&shy;<lb/>metrum prismatis, constan&shy;<lb/>tem ex figuris rectangulis aequalibus quarum una sit LB, <lb/>aequalem esse poligono suae basis. </s></p>
<figure id="id.090.01.051.1.jpg" xlink:href="090/01/051/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ducantur enim diagonales AOD, BOE, et erect&agrave; per&shy;<lb/>pendiculari IM, iungantur AM, BM; </s></p>
<p type="main">
<s>Cum ergo IH ponatur quadrupla ipsius IM, erit IO <lb/>dupla ipsius IM; et ideo triangulum AOB duplum trian&shy;<lb/>guli AMB eandem basim habentis; sed etiam rectangulum <lb/>LB duplum est trianguli AMB; propterea rectangulum LB <lb/>aequale erit triangulo AOB; et sic de reliquis rectangulis, <lb/>reliquisque triangulis: Quare totus prismatis perimeter, <lb/>constans ex figuris rectangulis, aequalis est poligono suae <lb/>basis. Quod erat demonstrandum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Constat ergo, quod si altitudo prismatis maior, minorv&egrave; fuerit, qu&agrave;m <lb/>quarta pars cateti suae basis, erit perimeter prismatis maior, minorv&egrave; <lb/>qu&agrave;m poligonum suae basis.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/052.jpg" pagenum="13"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si fuerit cylindrus rectus, cuius altitudo aequalis sit <lb/>quartae parti diametri suae basis; erit cylindrica super&shy;<lb/>ficies aequalis circulo suae basis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus rectus, cu&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig9"></arrow.to.target><lb/>ius basis circulus circa dia&shy;<lb/>metrum AB descriptus; alti&shy;<lb/>tudo ver&ograve; AC, aequalis sit <lb/>quartae parti diametri AB. </s></p>
<figure id="id.090.01.052.1.jpg" xlink:href="090/01/052/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico cylindricam superfi&shy;<lb/>ciem aequalem esse circulo <lb/>suae basis AB. </s></p>
<p type="main">
<s>Si enim aequalis non est; erit circulus vel maior, vel <lb/>minor cylindric&agrave; superficie. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit prim&ugrave;m circulus maior qu&agrave;m cylindri superficies; <lb/>et supposit&agrave; differentia G, describatur intr&agrave; circulum ali&shy;<lb/>quod poligonum ADEB, quod quidem deficiat &agrave; circulo <lb/>minori defectu, qu&agrave;m sit spatium G; et ideo erit poligo&shy;<lb/>num inscriptum adhuc maius qu&agrave;m cylindrica superficies <lb/>(quomodo fiat hoc constat ex Commentarijs in Archime&shy;<lb/>dem, et ex XII Euclidis:) Tum supra poligonum ADEB <lb/>concipiatur prisma rectum eiusdem cum cylindro alti&shy;<lb/>tudinis. </s></p>
<p type="main">
<s>C&ugrave;m erg&ograve; altitudo prismatis eadem sit ac cylindri, <lb/>
<arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>nempe quarta pars rectae AB, erit altitudo prismatis maior <lb/>qu&agrave;m quarta pars cateti suae basis poligonae, et ideo pe&shy;<lb/>rimeter prismatis maior erit qu&agrave;m poligonum suae basis, <lb/>et multo maior, qu&agrave;m cylindrica superficies (factum enim <lb/>est poligonum maius cylin&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig10"></arrow.to.target><lb/>drica superficie). Quod est <lb/>absurdum: est enim contra <lb/>praemissas suppositiones. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg6"></margin.target>ex. Corollar. <lb/>praeced.</s></p>
<figure id="id.090.01.052.2.jpg" xlink:href="090/01/052/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ponatur deinde circulus <lb/>minor qu&agrave;m cylindrica su&shy;<lb/>perficies: et supposit&agrave; diffe&shy;<lb/>rentia G, describatur circa <lb/>circulum aliquod poligonum regulare DEFG, quod excedat 
<pb xlink:href="090/01/053.jpg" pagenum="14"/>circulum spatio minori qu&agrave;m sit C (quomodo hoc fiat con&shy;<lb/>stat apud Commentarios in Archim. et in XII Euclidis.) <lb/><expan abbr="eritq;">eritque</expan> etiam poligonum minus qu&agrave;m cylindrica superficies. </s></p>
<p type="main">
<s>Concipiatur supr&agrave; poligonum erigi prisma eiusdem al&shy;<lb/>titudinis cum cylindro; eritque altitudo prismatis quarta <lb/>pars cateti suae basis poligonae. (cum prismatis altitudo <lb/>eadem sit atq: cylindri; cylindri autem altitudo est quarta <lb/>pars rectae AB, quae aequalis est cateto poligoni, quod <lb/>est basis prismatis). <lb/>
<arrow.to.target n="marg7"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg7"></margin.target>per 2. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Ideo perimeter prismatis aequalis erit poligono suae <lb/>basis; et propterea minor qu&agrave;m cylindrica superficies. <lb/>Quod est contra praemissas suppositiones. </s></p>
<p type="main">
<s>Erit erg&ograve; superficies cylindrica aequalis circulo suae <lb/>basis. Quod erat demonstrandum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cylindri recti superficies ad circulum suae basis est ut <lb/>latus cylindri ad quartam partem diametri eiusdem basis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus rectus, cuius rectangulum <lb/>
<arrow.to.target n="fig11"></arrow.to.target><lb/>per axem sit ABCD; <expan abbr="sumptaq;">sumptaque</expan> BE, quae <lb/>quarta pars sit ipsius BC; Dico cylindricam <lb/>superficiem ABCD ad circulum suae basis <lb/>esse, ut AB ad BE. </s></p>
<figure id="id.090.01.053.1.jpg" xlink:href="090/01/053/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Producatur cylindrus versus F, sect&agrave;que <lb/>BF aequali ipsi BE, erit per praecedentem, <lb/>cylindrica superficies FC aequalis circulo suae basis BC. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg8"></margin.target>per 1. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Iam: cylindrica superficies BD, ad cylindricam super&shy;<lb/>ficiem FC est ut AB ad BF; superficies ver&ograve; FC ad cir&shy;<lb/>culum BC (ob aequalitatem) est ut FB ad BE; Ergo ex <lb/>aequo erit cylindrica superficies BD ad circulum BC, ut <lb/>AB ad BE, nempe ut latus cylindri ad 1/4 diametri basis <lb/>eiusdem. Quod erat ostendendum. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/054.jpg" pagenum="15"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cylindri recti superficies ad circulum quemlibet, est ut <lb/>rectangulum per axem cylindri ad quadratum semidia&shy;<lb/>metri ipsius circuli. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus rectus cuius re&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig12"></arrow.to.target><lb/>ctangulum per axem sit AB, et <lb/>centrum basis H. Ponatur autem <lb/>circulus quilibet cuius semidia&shy;<lb/>meter CD. Dico cylindricam su&shy;<lb/>perficiem ad circulum ex CD, esse <lb/>ut rectangulum AB ad quadra&shy;<lb/>tum CD. </s></p>
<figure id="id.090.01.054.1.jpg" xlink:href="090/01/054/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Fiat ex AE (quae quidem 4 pars sit rectae AL) qua&shy;<lb/>dratum FE, producaturque EG. </s></p>
<p type="main">
<s>Erit erg&ograve; cylindrica superficies AB ad circulum suae </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>basis, ut IA ad AE, hoc est ut IA ad AF, hoc est ut re&shy;<lb/>ctangulum IE ad quadratum FE; sive, sumptis quadruplis, <lb/>
<arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>ut rectangulum AB ad quadratum ex AH. Circulus ver&ograve; <lb/>basis AL ad circulum ex CD, est ut quadratum ex AH <lb/>ad quadratum ex CD; erg&ograve; ex aequo erit cylindrica su&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg11"></arrow.to.target><lb/>perficies ad circulum ex CD, ut rectangulum per axem <lb/>ad quadratum CD. Quod erat demonstrandum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg9"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg10"></margin.target>Prim. 6.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg11"></margin.target>2. duodecimi.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Pro Corollario erit Propositio XIII lib. I Archim. de Sphaera et <lb/>Cylindro. Constat enim qu&ograve;d si CD media fuerit proportionalis inter <lb/>IA, AL; quadratum ex CD aequale erit rectangulo AB et propterea, <lb/>ex demonstratis, cylindricam superficiem AIBL aequalem esse circulo ex <lb/>CD necesse est.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cylindrorum superficies inter se sunt ut eorumdem re&shy;<lb/>ctangula per axem homolog&egrave; sumpta. </s></p>
<p type="main">
<s>Sint cylindri recti quorum rectangula per axem sint 
<pb xlink:href="090/01/055.jpg" pagenum="16"/>AB, CD. Dico cylindricam superficiem AB, ad cylindricam <lb/>CD esse, ut rectangulum AB ad rectangulum CD. </s></p>
<p type="main">
<s>Accipiatur pro circulo quolibet, <lb/>
<arrow.to.target n="fig13"></arrow.to.target><lb/>circulus circa diametrum AE. <lb/>
<arrow.to.target n="marg12"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg12"></margin.target>per praeced.</s></p>
<figure id="id.090.01.055.1.jpg" xlink:href="090/01/055/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Erit erg&ograve; cylindrica superficies <lb/>AB ad circulum quemlibet AE, ut <lb/>rectang. AB ad quadratum AF. Cir&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg13"></arrow.to.target><lb/>culus ver&ograve; ex AF ad cylindricam <lb/>superficiem CD est ut quadratum ex <lb/>AF ad rectangulum CD; ergo ex <lb/>aequo cylindrica superficies AB ad cylindricam CD, est <lb/>ut rectangulum AB ad rectang. CD. Quod erat osten&shy;<lb/>dendum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg13"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si recta pyramis basim habuerit poligonam regularem&shy;<lb/>que erit basis pyramidis ad reliquam ipsius superficiem, ut <lb/>semicatetus basis ad catetum superficiei. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto pyramis recta, cuius ba&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig14"></arrow.to.target><lb/>sis poligonum regulare AFED. <lb/>vertex ver&ograve; G, et centrum basis <lb/>sit I. Secto deinde uno latere bi&shy;<lb/>fariam in H, <expan abbr="iunctisq;">iunctisque</expan> GH, IH, <lb/>erit GH catetus superficiei pyra&shy;<lb/>midis; IH vero semicatetus basis; <lb/>quandoquidem omnia triangula in superficie sunt aequi&shy;<lb/>cruria, et aequalia inter se; quod etiam verum est et <lb/>in basi. </s></p>
<figure id="id.090.01.055.2.jpg" xlink:href="090/01/055/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico basim ad superficiem esse ut IH ad HG. </s></p>
<p type="main">
<s>Triangulum enim AIF, ad triangulum AGF (cum sint <lb/>in eadem basi) est ut IH, ad HG, ergo etiam ipsorum <lb/>
<arrow.to.target n="marg14"></arrow.to.target><lb/>aequemultiplicia, nempe basis, et superficies pyramidis, in <lb/>eadem ratione erunt, nempe ut IH ad HG. Quod erat <lb/>ostendendum. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/056.jpg" pagenum="17"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg14"></margin.target>15. quinti.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Coni recti basis ad reliquam conicam superficiem, est <lb/>ut semidiameter basis ad latus coni. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto conus rectus, cuius <lb/>
<arrow.to.target n="fig15"></arrow.to.target><lb/>basis AB, vertex ver&ograve; C, axis <lb/>CD. </s></p>
<figure id="id.090.01.056.1.jpg" xlink:href="090/01/056/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico circulum basis, ad re&shy;<lb/>liquam conicam superficiem, <lb/>esse ut DA, ad AC. </s></p>
<p type="main">
<s>Si enim ita non est; erit <lb/>circulus AB vel maior, vel <lb/>min. quam oportet esse, ut ad conicam superficiem sit <lb/>quemadmodum DA ad AC. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit prim&ugrave;m maior; et ponatur tant&ograve; maior quantum <lb/>est spatium E. Inscribatur in circulo poligonum deficiens <lb/>&agrave; circulo, minori defectu qu&agrave;m spatium E; <expan abbr="habebitq;">habebitque</expan> hu&shy;<lb/>iusmodi poligonum ad conicam superficiem adhuc maiorem <lb/>rationem, qu&agrave;m DA ad AC. Secto deinde uno poligoni <lb/>latere AF bifariam in H, iungantur DH, CH; et super <lb/>poligono concipiatur pyramis quae verticem habeat in C; <lb/>seceturque DI aequalis ipsi DH, et ducatur IL paralella <lb/>ad BC, <expan abbr="iungaturq.">iungaturque</expan> IC. </s></p>
<p type="main">
<s>Cum <expan abbr="itaq.">itaque</expan> poligonum ad conicam superficiem maiorem <lb/>habeat rationem qu&agrave;m DA ad AC; mult&ograve; maiorem ratio&shy;<lb/>nem habebit ad superficiem suae pyramidis, qu&agrave;m DA ad <lb/>AC, vel DB ad BC. Sed poligonum ad superficiem pyra&shy;<lb/>midis, per pra&egrave;cedentem, est ut DH ad HC; habebit ergo <lb/>DH ad HC, sive DI ad IC, mult&ograve; maiorem rationem qu&agrave;m <lb/>DB ad BC, vel qu&agrave;m DI ad IL. Et propterea IC minor <lb/>esset quam IL absurdum. </s></p>
<p type="main">
<s>Nam quadratum IC aequale est duobus quadratis ID, <lb/>DC; cum quadratum IL aequale sit tant&ugrave;m duobus ID, DL. <lb/>Ponatur deinde circulus basis AB minor qu&agrave;m oportet esse <lb/>ut ad conicam superficiem sit quemadmodum recta DA <lb/>ad AC, sitque tant&ograve; minor quantum est spatium E. Cir&shy;<lb/>cumscribatur circulo AB poligonum aliquod excedens <lb/>circulum minori excessu qu&agrave;m sit spatium E. <expan abbr="Habebitq.">Habebitque</expan> 
<pb xlink:href="090/01/057.jpg" pagenum="18"/>poligonum ad conicam superficiem, adhuc minorem ratio&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg15"></arrow.to.target><lb/>nem qu&agrave;m DA ad AC; erg&ograve; poligonum ad perimetrum <lb/>suae pyramidis mult&ograve; mino&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig16"></arrow.to.target><lb/>rem rationem habebit qu&agrave;m <lb/>DA ad AC. Sed poligonum <lb/>ad perimetrum suae pyra&shy;<lb/>midis est ut DF ad FC; <lb/>propterea DF ad FC, mult&ograve; <lb/>minorem rationem habebit <lb/>qu&agrave;m DA ad AC; quod est <lb/>impossibile. Aequales etenim sunt tam DF, DA, inter se, <lb/>qu&agrave;m FC, AC, inter se. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg15"></margin.target>per 7. huius.</s></p>
<figure id="id.090.01.057.1.jpg" xlink:href="090/01/057/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Erit itaque basis coni recti &agrave;d reliquam superficiem, ut <lb/>DA ad AC. Quod erat demonstrandum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hinc patet qu&ograve;d curva superficies coni, aequalis est circulo cuidam, <lb/>cuius semidiameter med. prop. sit inter CA, AD nempe, inter latus, et <lb/>semidiametrum basis coni. Nam sumpta media inter CA, AD erit cir&shy;<lb/>culus qui fit ex media, ad circulum qui fit ex AD ut CA ad AD. Sed <lb/>
<arrow.to.target n="marg16"></arrow.to.target><lb/>etiam curva coni superficies, ad circulum ex AD est ut CA ad AD. <lb/>Ergo aequalis est curva coni superficies, circulo, cuius semidiameter <lb/>media proportionalis sit inter CA, AD.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg16"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cuiuslibet coni recti superficies, ad superficiem <expan abbr="cuius-cunq;">cuius&shy;<lb/>cunque</expan> cylindri recti demptis basibus, est ut rectangulum <lb/>sub latere, et semidiametro basis coni, ad rectangulum <lb/>per axem cylindri. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto conus ABC, cuius basis AC, axis <lb/>
<arrow.to.target n="fig17"></arrow.to.target><lb/>vero BH; et cylindrus cuius rectangulum <lb/>per axem sit DE. Dico conicam super&shy;<lb/>ficiem ad cylindricam esse, ut rectan&shy;<lb/>gulum BAH, ad rectangulum DE. <lb/>
<arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg17"></margin.target>per 8. huius.</s></p>
<figure id="id.090.01.057.2.jpg" xlink:href="090/01/057/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>N&agrave;m conica superficies ad circulum suae basis est ut <lb/>AB, &agrave;d AH, sive ut rectangulum BAH ad quadratum AH </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/>circulus autem ex AH, ad cylindricam superficiem DE, <lb/>est ut quadratum AH, ad rectangulum DE. Propterea, ex 
<pb xlink:href="090/01/058.jpg" pagenum="19"/>aequo, erit conica superficies ABC ad cylindricam DE, <lb/>ut rectangulum BAH ad rectangulum DE. Quod erat <lb/>ostendendum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg18"></margin.target>per 5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO X.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Conicae superficies, demptis basibus, inter se sunt ut <lb/>rectangula sub lateribus conorum, et sub semidiametris <lb/>basium compraehensa. </s></p>
<p type="main">
<s>Sint duo coni recti ABC, DEF <lb/>
<arrow.to.target n="fig18"></arrow.to.target><lb/>quorum axes BG, EH. Dico curvam <lb/>coni ABC superficiem, ad curvam su&shy;<lb/>perficiem coni DEF esse ut rectan&shy;<lb/>gulum BAG, ad rectangulum EDH <lb/>quae nimirum sub lateribus conorum, <lb/>et semidiametris basium compraehen&shy;<lb/>duntur. </s></p>
<figure id="id.090.01.058.1.jpg" xlink:href="090/01/058/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Conica enim superficies ABC, ad circulum AC, est ut <lb/>recta BA ad AG, sive ut rectangulum BAG; ad quadra&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>tum AG. Circulus ver&ograve; AC ad DF circulum, est ut qua&shy;<lb/>dratum AG, ad DH; denique circulus DF ad conicam <lb/>superficiem DEF, est ut quadratum DH, ad rectangulum <lb/>
<arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>EDH erg&ograve; ex aequo curva coni superficies ABC ad cur&shy;<lb/>vam DEF, erit ut rectangulum BAG, ad rectangulum <lb/>EDH. Quod erat ostendendum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg19"></margin.target>per 8. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg20"></margin.target>per 8. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Lemma.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si fuerit ABCD frustum coni recti, abscissum planis ad axem erectis <lb/>(hoc enim modo semper intelligemus frusta <lb/>
<arrow.to.target n="fig19"></arrow.to.target><lb/>conica) secenturque latera AB, DC bifariam in <lb/>punctis E, et H <expan abbr="iungaturq;">iungaturque</expan> EH. Dico rectam <lb/>EH componi ex utr&agrave;que BL, AI, nempe ex <lb/>semidiametris basium oppositarum frusti <lb/>conici. </s></p>
<figure id="id.090.01.058.2.jpg" xlink:href="090/01/058/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Iungantur BD, EI, LH; Et quoniam AI, ID aequales sunt; item AE, <lb/>EB, aequales: erunt parallelae EI, BD et ideo in parallelogrammo <lb/>
<arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/>aequalia erunt latera ID, EM. Ob eandem causam aequalia sunt BL, <lb/>MH. Ergo tota EH aequalis erit ipsis ID, BL simul sumptis. Quod <lb/>erat etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/059.jpg" pagenum="20"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg21"></margin.target>per 2. sexti.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Definitiones.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Vocabimus imposterum brevitatis causa lineam EH medians Aritme&shy;<lb/>ticam frusti conici. </s></p>
<p type="main">
<s>Rectangulum ver&ograve; sub EH et AB latere frusti conici, dicemus <emph type="italics"/>rectan&shy;<lb/>gulum proprium frusti conici.<emph.end type="italics"/><gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Curva superficies frusti conici, planis ad axem erectis <lb/>abscissi, ad conicam quamlibet superficiem, est ut rectan&shy;<lb/>gulum proprium frusti, ad rectangulum sub latere, et se&shy;<lb/>midiametro basis ipsius coni. </s></p>
<figure id="id.090.01.059.1.jpg" xlink:href="090/01/059/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Esto frustum conicum <lb/>ABCD abscissum planis ad <lb/>axem erectis, sitque conus <lb/>quilibet EFG, cuius axis FH. <lb/>Dico curvam frusti AC su&shy;<lb/>perficiem, ad curvam coni <lb/>EFG superficiem, esse, ut <lb/>rectangulum sub AB, et sub utraque AL, BI contentum, <lb/>ad rectangulum FEH. </s></p>
<p type="main">
<s>Compleatur conus AMD cuius datum erat frustum, fa&shy;<lb/>ctoque angulo MAN recto, et secta AN aequali ipsi AL <lb/>compleatur rectangulum AP. Ducto deinde diametro MN, <lb/>et facta BO parallela ad AN erit BO aequalis ipsi BI <lb/>compleatur etiam figura <expan abbr="Bq.">Bque</expan> <lb/>
<arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg22"></margin.target>per 10. <lb/>huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Iam superficies curva coni AMD ad superficiem cur&shy;<lb/>vam coni BMC est ut rectangulum LAM ad rectangulum <lb/>IBM; nempe ut rectangulum AP ad <expan abbr="Bq;">Bque</expan> et dividendo, <lb/>erit curva frusti conici ABCD superficies, ad superficiem <lb/>coni BMC, ut gnomon AOP, ad rectangulum BQ hoc est <lb/>ut rectangulum sub AB; et utraque AN, BO, sive AL, BI, <lb/>ad rectangulum IBM. Curva ver&ograve; superficies coni BMC <lb/>ad curvam coni EFG, est ut rectangul. IBM ad rect. FEH <lb/>erg&ograve; ex aequo curva frusti conici ABCD superficies ad <lb/>curvam coni EFG superficiem est ut rectan. contentum <lb/>sub AB, et utraque AL, BI ad rectangulum FEH. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/060.jpg" pagenum="21"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Patet erg&ograve; quod frusti conici ABCD superficies sine basibus ad su&shy;<lb/>perficiem coni EFG est ut rectangulum proprium frusti ad rectangulum <lb/>FEH. Rectangulum autem proprium frusti comprehenditur sub recta AB, <lb/>et sub <expan abbr="utraq;">utraque</expan> AL, BI, sive poti&ugrave;s sub AB, et media Aritmetica, quam <lb/>demonstravimus aequalem utrisque AL, BI.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cuiuscunque frusti conici superficies ad superficiem cy&shy;<lb/>lindri recti, est ut rectangulum proprium frusti ad rectan&shy;<lb/>gulum per axem cylindri. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto frustum conicum ABCD, et cylindrus cuius rectan&shy;<lb/>gulum per axem sit EF. Secetur AB bifariam in H, et <lb/>
<arrow.to.target n="fig20"></arrow.to.target><lb/>agatur media Aritmetica HI aequidistanter ad BC. Dico <lb/>conicam frusti superficiem, ad cylindricam EF, esse ut <lb/>rectangulum sub HI, et AB, ad rectangulum EF. </s></p>
<figure id="id.090.01.060.1.jpg" xlink:href="090/01/060/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Accipiatur conus quilibet LMN, cuius axis MO. <expan abbr="Eritq;">Eritque</expan> <lb/>curva frusti superficies ad conicam curvam LMN, ut re&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg23"></arrow.to.target><lb/>ctangulum sub AB, HI, ad rectangulum MLO; sed curva <lb/>coni LMN ad curvam cylindri EF superficiem, est ut re&shy;<lb/>ctangulum MLO, ad rectangulum EF; ergo ex aequo curva <lb/>frusti conici superficies, ad curvam superficiem cylindri, <lb/>est ut rectangulum sub AB, et HI, nempe ut rectangulum <lb/>proprium frusti, ad rectangulum EF per axem cylindri. <lb/>Quod erat ostendendum. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/061.jpg" pagenum="22"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg23"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Curva superficies <expan abbr="cuiuscunq;">cuiuscunque</expan> frusti conici ABCD ae&shy;<lb/>qualis demonstratur circulo cuidam, cuius quidem circuli <lb/>semidiameter E media proportio&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig21"></arrow.to.target><lb/>nalis sit inter latus AB frusti co&shy;<lb/>nici, et inter FH mediam Aritme&shy;<lb/>ticam eiusdem frusti. </s></p>
<figure id="id.090.01.061.1.jpg" xlink:href="090/01/061/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Esto quadratum E aequale <lb/>rectangulo sub BA, FH sumatur&shy;<lb/>que cylindrus quilibet IL; et erit <lb/>
<arrow.to.target n="marg24"></arrow.to.target><lb/>curva frusti conici superficies ad <lb/>curvam cylindricam IL, ut rectan&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg25"></arrow.to.target><lb/>gulum sub BA, FH ad rectangulum IL; sive ut quadratum <lb/>E ad rectangulum IL; hoc est ut circulus ex radio E, ad <lb/>curvam cylindricam IL. Aequales erg&ograve; sunt inter se curva <lb/>superficies frusti conici AC, et circulus ex radio E factus. <lb/>Quae quidem Archimedis Propositio est 16 libri primi de <lb/>Sph. et cyl. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg24"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg25"></margin.target>5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circulum tetigerit recta quaepiam linea aequalit&egrave;r <lb/><expan abbr="utrimq;">utrimque</expan> producta, et convertatur circulus circa quemlibet <lb/>sui axem (dummodo axis tangentem non secet) erit conici <lb/>frusti superficies, quae &agrave; tangente linea describitur, ae&shy;<lb/>qualis superficiei cylindri eandem altitudinem cum frusto <lb/>conico habentis, et circa eandem sphaeram descriptibilis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circulus ADBC, quem duae <lb/>
<arrow.to.target n="fig22"></arrow.to.target><lb/>diametri AB, CD secent ad angulos <lb/>rectos. Duas insuper tangentes ha&shy;<lb/>beat alteram DG in extremitate dia&shy;<lb/>metri CD, alteram ver&ograve; ubicunque <lb/>in I, et aequalit&egrave;r producantur hinc <lb/>inde ILIM; dumodo axem AB pro&shy;<lb/>ductum non secent. Agantur deinde <lb/>per L, et per M parallelae ad CD, <lb/>rectae LE, MF tum figura convertatur circa axem AB. 
<pb xlink:href="090/01/062.jpg" pagenum="23"/>Tangens GH describet cylindricam quandam superficiem <lb/>cuius rectangulum per axem erit EFHG: Tangens ver&ograve; <lb/>LM designabit frustum conicae superficiei; <expan abbr="deniq;">denique</expan> circulus <lb/>ipse sphaeram circumscribet. Dico cylindricam superficiem <lb/>&agrave; linea GH descriptam, et conicam superficiem &agrave; linea LM <lb/>factam aequales esse inter se. </s></p>
<figure id="id.090.01.062.1.jpg" xlink:href="090/01/062/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ducatur IP media Aritmetica conici frusti; et agatur <lb/>IR per centrum <expan abbr="q;">que</expan> <expan abbr="eritq;">eritque</expan> IR perpendicularis ad LM: Du&shy;<lb/>catur etiam MT perpendicularis ad EG. </s></p>
<p type="main">
<s>Quoniam duo anguli TMI, TLM uni recto sunt ae&shy;<lb/>quales, nempe ipsi LIQ, demptis alternis TLM, LIS, erunt <lb/>aequales reliqui TML, SIQ ideoque triangula TML, SIQ, <lb/>cum rectangul. sint, similia erunt; Erg&ograve; ut TM ad ML <lb/>ita SI ad IQ hoc est (sumptis duplis) PI ad IR: et ideo <lb/>rectangulum sub TM, IR (quod quidem est rectangulum <lb/>EFHG) aequale erit rectangulo sub ML, IP, quod proprium <lb/>vocamus frusti conici. Proptere&agrave; per praecedentem ae&shy;<lb/>qualis erit superficies conici frusti, quae &agrave; linea ML descri&shy;<lb/>bitur, superficiei cylindri EFHG, eandem altitudinem cum <lb/>ipso frusto habentis, et circ&agrave; eandem sphaeram ADBC <lb/>descriptibilis. Quod etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circulum tetigerit recta linea aequalit&egrave;r <expan abbr="utrinq;">utrinque</expan> pro&shy;<lb/>ducta, et convertatur circulus circa axem, qui cum tangente <lb/>conveniat in extremitate ipsius tangentis, erit superficies <lb/>coni, quae &agrave; tangente describitur, aequalis superficiei cy&shy;<lb/>lindri, eandem cum cono altitudinem <lb/>
<arrow.to.target n="fig23"></arrow.to.target><lb/>habentis, et circ&agrave; eandem sphaeram <lb/>descriptibilis. </s></p>
<figure id="id.090.01.062.2.jpg" xlink:href="090/01/062/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Positis ijsdem ut in praecedentis <lb/>propositionis constructione; si linea <lb/>ML incidat in axem BL productum, <lb/><expan abbr="sintq;">sintque</expan> aequales utrinque IL, IM, tunc <lb/>describet ipsa ML conicam superfi&shy;<lb/>ciem, Dico conicam huiusmodi su&shy;<lb/>perflciem aequalem esse superficiei cylindri EFHG eandem 
<pb xlink:href="090/01/063.jpg" pagenum="24"/>altitudinem habentis cum ipso cono, et circa eandem <lb/>sphaeram descriptibilis. </s></p>
<p type="main">
<s>Fiat enim angulus LMT rectus, et cum LM dupla po&shy;<lb/>natur ipsius LI, erit MT dupla ipsius IR, hoc est aequalis <lb/>diametro sphaerae, sive ipsi FH cum autem, per quartam <lb/>sexti, sit ut ML ad LN, ita TM ad MN erit rectangulum <lb/>LMN aequale rectangulo sub TM, LN, hoc est rectangulo <lb/>sub FH, LN, quod quidem per axem est cylindri EFHG. <lb/>
<arrow.to.target n="marg26"></arrow.to.target><lb/>Aequalis ergo est superficies coni OLM, superficiei cy&shy;<lb/>lindri EFHG. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg26"></margin.target>9. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, sive &agrave; quaternario mensurentur, sive tantum <lb/>&agrave; binario, et convertatur figura circa diagonalem, erit uni&shy;<lb/>versa superficies facti sphaeralis solidi, aequalis superficiei <lb/>cylindri circa eandem sphaeram descriptibilis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto poligonum ABCDEF parilaterum, sive &agrave; quater&shy;<lb/>nario numerus laterum mensuretur, ut in prima figura, <lb/>
<arrow.to.target n="fig24"></arrow.to.target><lb/>sive tantum &agrave; binario, ut in secunda; et convertatur figura <lb/>circa axem AD, nempe circa diagonalem poligoni. Dico <lb/>universam superficiem facti solidi sphaeralis aequalem esse <lb/>superficiei cylindri GHIL eandem altitudinem habentis <lb/>cum ipso solido, et circa eandem sphaeram descriptibilis. <lb/>
<arrow.to.target n="marg27"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg27"></margin.target>per praeced.</s></p>
<figure id="id.090.01.063.1.jpg" xlink:href="090/01/063/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Superficies enim coni BAF aequalis est superficiei cy&shy;<lb/>lindri ML; Superficies autem frusti conici, quae inter plana <lb/>BF, CE intercipitur, aequalis est superficiei cylindri inter </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg28"></arrow.to.target><lb/>eadem plana intercepti: et sic de singulis partibus super&shy;<lb/>ficierum, quae solidum sphaerale circumsepiunt; Erg&ograve; 
<pb xlink:href="090/01/064.jpg" pagenum="25"/>omnes simul superficies ambientes sphaerale solidum ae&shy;<lb/>quales erunt superficiei cylindri GHIL. Quod erat osten&shy;<lb/>dendum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg28"></margin.target>3. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Lemma.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circulum duae diametri AB, CD, ad angulos rectos secuerint, <lb/><expan abbr="eundemq;">eundemque</expan> circulum duae aequales rectae lineae <lb/>
<arrow.to.target n="fig25"></arrow.to.target><lb/>AF, BG tetigerint in extremitatibus axis AB. Tum <lb/>figura circ&agrave; axem AB convertatur, describent AF, <lb/>BG duos circulos aequales, cum ipsae aequales <lb/>sint. Oportet segmentum cylindri circ&agrave; eandem <lb/>sphaeram descriptibilis reperire, cuius superficies <lb/>aequalis sit duobus simul circulis ex AF, BG dc&shy;<lb/>scriptis. </s></p>
<figure id="id.090.01.064.1.jpg" xlink:href="090/01/064/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Fiat angulus HGI rectus, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> BI altitudo <lb/>quaesiti cylindri. Nam propter angulum rectum <lb/>HGI, erit rectangulum HBI aequale quadrato BG; <lb/>et rectangulnm ABI hoc est rectangulum LM duplum erit quadrati BG. <lb/>Propterea superficies cylindri LM dupla erit circuli ex BG descripti, et <lb/>
<arrow.to.target n="marg29"></arrow.to.target><lb/>ideo aequalis ambobus circulis ex BG, AF simul sumptis. Quod etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg29"></margin.target>5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, sive &acirc; quaternario mensurentur, sive tantum <lb/>&agrave; binario, et convertatur figura circa catetum, erit uni&shy;<lb/>versa superficies facti sphaeralis solidi, aequalis superficiei <lb/>cylindri circa eandem sphaeram descriptibilis, altitudinem <lb/>ver&ograve; habentis aequalem lineae compositae ex diametro <lb/>sphaerae, et ex tertia proportionalium, si fiat ut sphaerae <lb/>semidiameter ad semilatus poligoni, ita semilatus ad aliam. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circulus ABCD, quem secent duae diametri AC, <lb/>
<arrow.to.target n="fig26"></arrow.to.target><lb/>BD ad angul. rectos, et circa ipsum sit poligona figura 
<pb xlink:href="090/01/065.jpg" pagenum="26"/>habens latera numero paria, siv&egrave; &agrave; quaternario mensu&shy;<lb/>rentur, ut in prima figura; sive tant&ugrave;m &agrave; binario, ut in <lb/>secunda: Tum convertatur figura circa catetum AC, hoc <lb/>est circa lineam connectentem bisectiones laterum oppo&shy;<lb/>sitorum; Ex revolutione poligoni solidum sphaerale descri&shy;<lb/>betur contentum sub circularibus, conicisque superficiebus, <lb/>et una cylindrica, ut in prima figura, sive circularibus, et <lb/>conicis tant&ugrave;m, ut in secunda. Fiat deinde ut IC ad CL, <lb/>ita CL ad CM, quod facile erit si fiat angulus ILM rectus; <lb/>et per M agatur planum NO erectum ad axem. Dico uni&shy;<lb/>versam superficiem solidi sphaeralis aequalem esse super&shy;<lb/>ficiei cylindri ENOH. </s></p>
<figure id="id.090.01.065.1.jpg" xlink:href="090/01/065/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Hoc autem patet ex praemissis; Nam tota sphaeralis <lb/>solidi superficies, demptis circulis oppositis, aequalis est <lb/>
<arrow.to.target n="marg30"></arrow.to.target><lb/>superficiei cylindricae inter plana EH, FG compraehensae. <lb/>Duo ver&ograve; circuli oppositi quorum centra A, et C aequales <lb/>sunt (per praecedens lemma) superficiei cylindricae inter <lb/>duo plana FG, NO contentae. Propterea universa simul <lb/>sphaeralis solidi superficies aequalis erit superficiei cylindri <lb/>ENOH circa eandem sphaeram descripti, et altitudinem <lb/>habentis AM, quae componitur ex diametro sphaerae AC, <lb/>et ex recta CM, quae quidem tertia proportionalis est ad <lb/>semidiametrum IC, et semilatus, CL. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg30"></margin.target>deducitur ex <lb/>13. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Lemma.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circulum ABCD duae diametri AC, BD secent ad angulos rectos; <lb/>recta autem linea CE eundem contingat in extre&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig27"></arrow.to.target><lb/>mitate axis AC et convertatur figura circa AC; <lb/>ipsa CE circulum describet. Oportet segmentum <lb/>cylindri circa eandem sphaeram descripti reperire, <lb/>cuius superficies aequalis sit circulo ex CE de&shy;<lb/>scripto. </s></p>
<figure id="id.090.01.065.2.jpg" xlink:href="090/01/065/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Fiat angulus AEH rectus, ductoque plano per H <lb/>ad axem erecto. Dico cylindricam superficiem MILN <lb/>aequari circulo ex CE. Est enim ob angulum <lb/>rectum AEH, rectangulum ACH, hoc est rectan&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg31"></arrow.to.target><lb/>gulum ML, aequale quadrato CE. Proptere&agrave; superficies cylindri MILN <lb/>aequalis erit circulo ex CE. Quod etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/066.jpg" pagenum="27"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg31"></margin.target>per 5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur figura circ&agrave; catetum poli&shy;<lb/>goni: erit universa superficies facti sphaeralis solidi aequalis <lb/>superficiei cylindri circ&agrave; eandem sphaeram descriptibilis, <lb/>altitudinem ver&ograve; habentis aequalem lineae compositae ex <lb/>cateto poligoni, et ex tertia proportionalium, si fiat ut dia&shy;<lb/>meter circuli ad semilatus poligoni, it&agrave; semilatus ad aliam. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circulus ABCD, circa quem <lb/>
<arrow.to.target n="fig28"></arrow.to.target><lb/>sit poligonum EFGHI habens latera <lb/>numero imparia; et convertatur figura <lb/>circa catetum EC, nempe circa lineam, <lb/>quae ab uno angulo E perducitur ad <lb/>bisectionem lateris oppositi; <expan abbr="orieturq;">orieturque</expan> <lb/>solidum sphaerale contentum sub co&shy;<lb/>nicis superficiebus, unicoque circulo. </s></p>
<figure id="id.090.01.066.1.jpg" xlink:href="090/01/066/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Facto deinde angulo recto AHL, <lb/><expan abbr="ductoq;">ductoque</expan> per L plano MN ad axem erecto. Dico universam <lb/>solidi superficiem aequalem esse superficiei cylindri OMNP. <lb/>
<arrow.to.target n="marg32"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg32"></margin.target>13. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Nam superficies solidi sphaeralis, dempto circulo ex CH <lb/>descripto, aequatur superficiei cylindri inter plana OP, QR <lb/>contenti: circulus autem ex CH factus aequalis est (prae&shy;<lb/>cedens lemma) superficiei cylindri inter plana QR, MN <lb/>contenti: Propterea universa solidi superficies aequalis erit <lb/>superficiei cylindri OMNP qui quidem circa eandem sphae&shy;<lb/>ram cum ipso solido describitur, altitudinem ver&ograve; habet <lb/>lineam EL, quae componitur ex cateto EC, et ex linea <lb/>CL, quae tertia proportionalis est, si fiat ut AC diameter <lb/>sphaerae, ad CH semilatus poligoni, ita CH ad aliam. <lb/>Quod erat etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hemisphaerij superficies aequalis est superficiei curvae <lb/>cylindri eandem ipsi basim, et eandem altitudinem habentis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto hemisphaerium ABC, et circa ipsum cylindrus <lb/>eiusdem altitudinis, ADEC. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/067.jpg" pagenum="28"/>
<p type="main">
<s>Dico superficiem hemisphaerij aequalem esse super&shy;<lb/>ficiei cylindri ADEC. </s></p>
<p type="main">
<s>Si enim non est aequalis, vel maior erit, vel minor. <lb/>Ponatur prim&ugrave;m sphaerica super&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig29"></arrow.to.target><lb/>ficies maior: fiatque ut cylindri <lb/>superficies ad superficiem hemi&shy;<lb/>spherij, quae maior ponitur, ita <lb/>recta AD ad AG: <expan abbr="intelligaturq;">intelligaturque</expan> <lb/>cylindrus productus usque ad GF. <lb/>Secetur deinde arcus AB bifa&shy;<lb/>riam, <expan abbr="iterumq;">iterumque</expan> portiones eius bifariam, et hoc semper, <lb/>donec poligoni circ&agrave; semicirculum ABC descripti semilatus <lb/>VL minus sit quam recta DG (quod fieri posse constat ex <lb/>prima Decimi; semilatera enim poligonorum circulo cir&shy;<lb/>cumscriptorum ex continua arcuum bisectione semper mi&shy;<lb/>nuuntur plusquam pro medietate, ut ab alijs ostensum <lb/>est). Factum erg&ograve; sit; et esto poligonum HILMN, conver&shy;<lb/>s&agrave;que figura circa axem LO, fiat ex poligono, semisolidum <lb/>sphaerale sub conicis superficiebus compraehensum. Cum <lb/>itaque recta DG maior sit quam semilatus LV, multo <lb/>maior eadem erit qu&agrave;m LB, et propterea planum PQ pro&shy;<lb/>ductum per L intra puncta D et G cadet. </s></p>
<figure id="id.090.01.067.1.jpg" xlink:href="090/01/067/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Iam quia superficies cylindri AE ad superficiem hemis&shy;<lb/>phaerij est ut AD ad AG, hoc est ut cylindrica super&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg33"></arrow.to.target><lb/>ficies AE ad cylindricam AF, erit cylindrica superficies AF <lb/>aequalis sphaericae. Propterea, si sphaerica superficies ae&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg34"></arrow.to.target><lb/>qualis sit cylindricae AF maior erit quam cylindrica AQ, <lb/>hoc est quam conicae omnes HILMN, <expan abbr="multoq;">multoque</expan> maior quam <lb/>omnes ASILMRC. quod est absurdum. Est enim contr&agrave; <lb/>principium ab Archimede praemissum. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg33"></margin.target>6. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg34"></margin.target>ex 15. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Assumpsimus conicam quae describitur &agrave; linea HS maiorem esse <lb/>qu&agrave;m illa superficies, quae describitur &agrave; linea AS quod patet ex 12 <lb/>huius. Rectangulum enim proprium conicae superficiei mult&ograve; maius est <lb/>quam rectangulum per axem cylindricae, quando quidem sub maioribus <lb/>lateribus continetur.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ponatur iam sphaerica ABC minor quam cylindrica <lb/>ADEC. Fiat ut superficies cylindrica ADEC ad sphaeri&shy;<lb/>cam, quae ponitur minor; ita recta AF ad FL. Fiatque 
<pb xlink:href="090/01/068.jpg" pagenum="29"/>ex FL semidiametro aliud hemisphaerium LNI, priori <lb/>concentricum, et circ&agrave; ipsum intelligatur cylindrus LHMI: <lb/>Inscribatur etiam intr&agrave; se micirculum ABC figura laterum <lb/>
<arrow.to.target n="fig30"></arrow.to.target><lb/>aequalium, ita ut latera ipsius non tangant semicirculum <lb/>LNI (quod fieri posse constat ex Euclide). <expan abbr="Describaturq;">Describaturque</expan> <lb/>alius semicirculus semidiametro FO, qui contingat singula <lb/>latera factae figurae, et convertatur universa figura circa <lb/>FB ita ut fiat semisolidum sphaerale AVBTC conicis <lb/>superficiebus circumseptum; ex semicirculo autem FO <lb/>fiat aliud hemisphaerium, circ&agrave; quod concipiatur cylin&shy;<lb/>drus RQSP. </s></p>
<figure id="id.090.01.068.1.jpg" xlink:href="090/01/068/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Iam sic; superficies cylindri ADEC ad superficiem he&shy;<lb/>misphaerij est, per constructionem, ut AF ad FL, hoc est <lb/>ut AC ad LI, hoc est ut rectangulum AE ad rectangulum <lb/>
<arrow.to.target n="marg35"></arrow.to.target><lb/>LM, hoc est ut cylindrica AE ad cylindricam LM. Quare <lb/>sphaerica superficies aequalis erit cylindricae LM, et pro&shy;<lb/>pterea minor qu&agrave;m cylindrica RS, hoc est qu&agrave;m omnes <lb/>
<arrow.to.target n="marg36"></arrow.to.target><lb/>conicae AVBTC, absurdum sphaerica enim superficies <lb/>ABC maior est qu&agrave;m omnes conicae AVBTC. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg35"></margin.target>6. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg36"></margin.target>ab 15. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Hemisphaerij erg&ograve; superficies aequalis erit superficiei <lb/>cylindri eandem ipsi basim, <expan abbr="eandemq;">eandemque</expan> altitudinem habentis. <lb/>Cum demonstratum sit neque maiorem esse, neque mi&shy;<lb/>norem. Quod erat etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cuiuscunque minoris portionis Sphaerae superficies ae&shy;<lb/>qualis est curvae superficiei cylindri circ&agrave; integram sphae&shy;<lb/>ram descripti, et eandem altitudinem cum ipsa portione <lb/>habentis. 
<pb xlink:href="090/01/069.jpg" pagenum="30"/>
<arrow.to.target n="marg37"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg37"></margin.target>15. quinti.</s></p>
<p type="main">
<s>Esto minor sphaerae <lb/>
<arrow.to.target n="fig31"></arrow.to.target><lb/>portio ABC, et portio cy&shy;<lb/>lindri FDEG; circa inte&shy;<lb/>gram sphaeram descripti, <lb/>eandem tamen altitudi&shy;<lb/>nem HB cum ipsa por&shy;<lb/>tione sphaerica habentis. <lb/>Dico sphaericam superfi&shy;<lb/>ciem ABC aequalem esse superficiei cylindri FDEG. </s></p>
<figure id="id.090.01.069.1.jpg" xlink:href="090/01/069/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Si enim non est aequalis, vel maior erit vel minor. </s></p>
<p type="main">
<s>Ponatur primum maior; et ipsi sphaericae superficiei <lb/>ABC construatur aequalis (ut in praecedenti) cylindrica <lb/>FLMG: secto deinde arcu AB bifariam, et port&iuml;ones eius <lb/>iterum bifariam, et sic semper, circumscribatur arcui ABC <lb/>figura multorum laterum INOPQ, terminata ad diametros, <lb/>quae ducuntur per puncta A et C. Sitque per praedictam <lb/>bisectionem arcuum, semilatus RO minus qu&agrave;m recta DL, <lb/>ut propterea planum ST, ductum per O, cadat intra puncta <lb/>D, et L. Quemadmodum in praecedenti etc. Convertatur <lb/>deinde figura universa circ&agrave; OH, et ex conversione figurae <lb/>INOPQ nascetur portio solidi sphaeralis sub conicis super&shy;<lb/>ficiebus contenta. </s></p>
<p type="main">
<s>Iam sic. Quia sphaerica superficies ABC aequalis est <lb/>per constructionem cylindricae FLMG, maior eadem erit <lb/>qu&agrave;m cylindrica FSTG, et mult&ograve; maior qu&agrave;m omnes co&shy;<lb/>nicae INOPQ, <expan abbr="multoq;">multoque</expan> etiam maior qu&agrave;m omnes conicae <lb/>AVNOPXC. Quod est absurdum, et contr&agrave; principia Ar&shy;<lb/>chimedis. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Assumpsimus cylindricam superficiem FSTG maiorem esse omnibus <lb/>conicis <expan abbr="INOPq.">INOPque</expan> Hoc enim patet. Nam ex 13, 14 et 15 huius colligi <lb/>potest, conicas INOPQ aequales esse superficiei cylindricae contentae <lb/>inter planum ST, et planum quod duceretur per puncta <expan abbr="Iq.">Ique</expan> </s></p>
<p type="main">
<s>Assumpsimus etiam, duct&agrave; tangente AV conicam superficiem, quae <lb/>fit &agrave; linea IV, maiorem esse qu&agrave;m illa quae fit linea AV. Quod quidem <lb/>demonstratur apud Archimedem ad Propositionem 37 de Sphaera et <lb/>Cylindro. Sed et ex nostris deduci potest. Nam rectangulum proprium <lb/>superficiei, quae fit &agrave; linea IV, maius est qu&agrave;m rectangulum proprium <lb/>illius quae fit &agrave; linea AV. Continetur enim sub lineis maioribus.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/070.jpg" pagenum="31"/>
<p type="main">
<s>Ponatur deinde sphaerica superficies portionis ABC <lb/>min. quam cylindrica FDEG. </s></p>
<figure id="id.090.01.070.1.jpg" xlink:href="090/01/070/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Fiat ut cylindrica FDEG ad sphaericam superficiem <lb/>ABC, quae minor ponitur, ita FH ad HM et centro T <lb/>semidiametro autem HM fiat hemisphaerium OQP, circa <lb/>quod intelligatur cylindrus OLNP. Intra arcum autem <lb/>ABC figura inscribatur multorum laterum AVBXC per <lb/>continuam bisectionem arcuum ita ut latera ipsius non <lb/>tangant semicirculum OQP, et convertatur universa figura <lb/>circa axem BT. Intelligatur autem radio TZ (quae recta <lb/>perpendicularis sit ad unum latus figurae inscriptae) de&shy;<lb/>scribi sphaeram, quae tangat singula figurae AVBXC la&shy;<lb/>tera, et circa huiusmodi sphaeram descriptus concipiatur <lb/>suus cylindrus <foreign lang="greek">gbed. </foreign></s></p>
<p type="main">
<s>Iam sic. cylindrica superficies FDEG per constructio&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg38"></arrow.to.target><lb/>nem est ad sphaericam ABC, ut FH ad HM, hoc est ut <lb/>FG ad MI hoc est ut rectangulum FE ad rectangulum MN, <lb/>
<arrow.to.target n="marg39"></arrow.to.target><lb/>hoc est ut eadem cylindrica FE, ad cylindricam MN. Erit <lb/>ide&ograve; sphaerica superficies ABC aequalis cylindricae MN <lb/>
<arrow.to.target n="marg40"></arrow.to.target><lb/>nemp&egrave; minor cylindrica <foreign lang="greek">qe</foreign> hoc est minor omnib. conicis <lb/>AVBXC; quod est absurdum. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg38"></margin.target>6. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg39"></margin.target>ex 6. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg40"></margin.target>explicatur <lb/>infra.</s></p>
<p type="main">
<s>Assumpsimus cylindricam superficiem <foreign lang="greek">qe</foreign> aequalem esse omnib. co&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg41"></arrow.to.target><lb/>nicis AVBXC. Quod patet ex demonstratis. Sunt enim tam cylindrus <foreign lang="greek">qe</foreign>, <lb/>qu&agrave;m omnes illae conicae eiusdem altitudinis HB; et circ&agrave; eandem <lb/>sphaeram <foreign lang="greek">gd</foreign> describuntur.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg41"></margin.target>15. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Constat erg&ograve; superficiem ABC aequalem esse cylin&shy;<lb/>dricae DFGE cum demonstratum sit neque maiorem esse, <lb/>neque minorem. Quod etc. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/071.jpg" pagenum="32"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium I.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ex prima duarum praemissarum Propositionum pa&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig32"></arrow.to.target><lb/>tet superficiem integram sphaerae, aequalem esse su&shy;<lb/>perficiei cylindri sibi circumscripti, et eiusdem cum <lb/>ipsa sphaera altitudinis. </s></p>
<figure id="id.090.01.071.1.jpg" xlink:href="090/01/071/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Cum enim haemisphaerium ABC superficiem habeat <lb/>aequalem superficiei cylindri AEHC, et item hemispae&shy;<lb/>rium alterum ADC, superficiem habeat aequalem super&shy;<lb/>ficiei cylindri AFGC, erit coniunctim tota sphaerae superficies aequalis <lb/>superficiei cylindri FEHG; exceptis semper basibus.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium II.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Manifestum etiam est ex ultima propositione, super&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig33"></arrow.to.target><lb/>ficiem maioris sphaerae portionis, aequalem esse su&shy;<lb/>perficiei cylindri eandem cum portione altitudinem <lb/>habentis, et circ&agrave; eandem sphaeram descriptibilis. <lb/>
<arrow.to.target n="marg42"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg42"></margin.target>Corollar. <lb/>praeced.</s></p>
<figure id="id.090.01.071.2.jpg" xlink:href="090/01/071/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Cum enim integra sphaerae superficies aequalis sit <lb/>superficiei cylindri IDGL, et demonstratum sit super&shy;<lb/>ficiem segmenti minoris ABC aequalem esse superficiei <lb/>cylindri EDGF, erit reliqua superficies sphaerae AHC, aequalis reliquae <lb/>superficiei EILF. Quod oportebat etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Superficies sphaerae quadrupla est maximi circuli in <lb/>eadem sphaera descriptibilis. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit sphaera ABCD cuius diameter AC; et <lb/>
<arrow.to.target n="fig34"></arrow.to.target><lb/>circ&agrave; ipsam intelligatur cylindrus eiusdem <lb/>altitudinis FEHG. </s></p>
<figure id="id.090.01.071.3.jpg" xlink:href="090/01/071/3.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico superficiem sphaerae quadruplam <lb/>esse maximi circuli in ea descriptibilis. </s></p>
<p type="main">
<s>Superficies enim cylindri FEHG sine ba&shy;<lb/>sibus, est ad circulum suae basis circa FG, sive circa AC </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg43"></arrow.to.target><lb/>descriptum, ut EF ad quar. partem ipsius FG, hoc est ut <lb/>FG ad quar. partem ipsius FG; hoc est quadrupla. Pro&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg44"></arrow.to.target><lb/>pterea etiam superficies sphaerae, quae cylindricae est <lb/>aequalis, quadrupla erit circuli circa AC descripti, qui in <lb/>sphaera maximus est. Quod etc. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/072.jpg" pagenum="33"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg43"></margin.target>4. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg44"></margin.target>ex prim. <lb/>Corollar. <lb/>praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Aliter.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sphaerica superficies ABCD aequalis est cylindricae FEHG; cylin&shy;<lb/>drica ver&ograve; FEHG ad circulum, cuius semidiameter sit AC, est ut re&shy;<lb/>ctangulum per axem EG, ad quadratum ex semidiametro AC, nempe <lb/>
<arrow.to.target n="marg45"></arrow.to.target><lb/>ad quadratum EG; et ide&ograve; aequalis: propterea etiam sphaerica super&shy;<lb/>ficies aequalis erit circulo cuius semidiameter sit AC; erg&ograve; quadrupla <lb/>erit circuli cuius diameter sit AC. Quod etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg45"></margin.target>5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><expan abbr="Cuiuscunq;">Cuiuscunque</expan> portionis sphaerae superficies aequalis est <lb/>circulo, cuius semidiameter aequalis sit lineae quae ex <lb/>polo portionis perducitur ad circulum, qui in eiusdem por&shy;<lb/>tionis basi est. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto sphaerae portio sive minor sive maior ABC. cuius <lb/>ex polo ducta sit recta AB. Dico superficiem portionis <lb/>
<arrow.to.target n="fig35"></arrow.to.target><lb/>aequalem esse circulo qui fit ex AB tamquam semidia&shy;<lb/>metro. </s></p>
<figure id="id.090.01.072.1.jpg" xlink:href="090/01/072/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Cum enim quadratum AB aequale sit rectangulo DBE <lb/>ob circulum, aequale erit et rectangulo GFIH, quod idem <lb/>est ac rectangulum DBE. Propterea circulus ex AB ae&shy;<lb/>qualis erit superficiei cylindri, cui per axem sit rectang. <lb/>
<arrow.to.target n="marg46"></arrow.to.target><lb/>GFIH, et ideo aequalis etiam superficiei sphaericae por&shy;<lb/>tionis ABC. Quod etc. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg46"></margin.target>5. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Tria haec Theoremata, quae sequuntur, ex Archimede desumpta <lb/>sunt; quod quidem fecimus ne lector Archimedem adire cogeretur, sed <lb/>universam hanc doctrinam in hoc libello haberet.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/073.jpg" pagenum="34"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sint duo coni recti ABC, DEF. <expan abbr="Sitq;">Sitque</expan> curvae coni ABC <lb/>superficiei aequalis circulus DF; nempe basis alterius <lb/>coni DEF; rectae ver&ograve; IH, quae <lb/>
<arrow.to.target n="fig36"></arrow.to.target><lb/>ex centro I ducitur perpendicu&shy;<lb/>lariter ad latus AB, aequalis sit <lb/>altitudo EL: Dico conos ABC, <lb/>DEF esse aequales. </s></p>
<figure id="id.090.01.073.1.jpg" xlink:href="090/01/073/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nam altitudo BI ad altitudi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg47"></arrow.to.target><lb/>nem EL est ut BI ad IH (ob aequalitem) sive ut BA, <lb/>ad AI, nempe ut curva superficies ABC ad basim AC; <lb/>sive ut basis DF ad basim AC reciproc&egrave;. Quare aequales <lb/>erunt coni ABC, DEF. Quod erat etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg47"></margin.target>per 4. sexti. <lb/>8. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hinc patet qu&ograve;d si conus aliquis, puta DOF basim quidem habeat <lb/>DF aequalem curvae superficiei ABC, altitudinem ver&ograve; OL non aequa&shy;<lb/>lem perpendiculari IH; Ita fore conum ABC ad conum DOF, ut est IH <lb/>ad OL. Nam conus DEF ad conum DOF est ut EL ad LO. Ergo (sum&shy;<lb/>ptis antecedentium aequalibus) conus ABC ad conum DOF, erit ut IH <lb/>&agrave;d OL.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si fuerit rombus solidus ABCD, ex duobus conis rectis <lb/>compositus; <expan abbr="Sitq;">Sitque</expan> conus EFG habens basim EG aequalem <lb/>superficiei curvae alterius conorum rombi, puta, BAD; al&shy;<lb/>titudinem ver&ograve; FH aequalem <lb/>
<arrow.to.target n="fig37"></arrow.to.target><lb/>rectae CL, quae quidem ex ver&shy;<lb/>tice reliqui coni BCD ducitur <lb/>perpendiculariter in latus AB <lb/>productum alterius coni BAD. <lb/>Dico rombum solidum ABCD <lb/>aequalem esse cono EFG. </s></p>
<figure id="id.090.01.073.2.jpg" xlink:href="090/01/073/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ducatur IN perpendicularis ad AB. Iam, conus BCD, <lb/>ad conum BAD, est ut CI ad IA; et componendo, rombus 
<pb xlink:href="090/01/074.jpg" pagenum="35"/>ABCD ad conum BAD est ut CA ad AI; sive ut CL, <lb/>ad IN. Conus ver&ograve; BAD ad conum EFG est ut IN ad FH: <lb/>ergo ex aequo rombus ABCD ad conum EFG est ut CL <lb/>
<arrow.to.target n="marg48"></arrow.to.target><lb/>ad FH. Ergo aequalis. Quod erat, etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg48"></margin.target>per Cor. <lb/>praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXIV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si fuerit conus sive rombus solidus ABCD sectus plano <lb/>EF ad basim parallelo. Intelligaturque ex integro solido <lb/>ABCD ablatus rombus solidus EBFD. Dico reliquum so&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig38"></arrow.to.target><lb/>lidum ex cavatum AEDFC quod superest, equale esse <lb/>cono cuidam M, cuius basis M sit aequalis frusto curvae <lb/>superficiei conicae AEFC inter plana EF, AC, interceptae, <lb/>altitudo ver&ograve; M sit aequalis perpendiculari DI, quae &agrave; <lb/>vertice ablati rombi D ducitur in latus BA. </s></p>
<figure id="id.090.01.074.1.jpg" xlink:href="090/01/074/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Intelligantur tres coni aequealti L, M, N quorum uni&shy;<lb/>cuique altitudo sit aequalis rectae DI; basis ver&ograve; coni L <lb/>sit aequalis curvae superficiei coni EBF at basis M ae&shy;<lb/>qualis sit segmento conicae superficiei inter plana EF, AC <lb/>intercepto: coni tandem N basis aequalis sit utrisque simul <lb/>praedictis basibus; sive (quod idem est) integrae superficiei <lb/>curvae coni ABC. </s></p>
<p type="main">
<s>Manifestum est quod integrum solidum ABCD aequale <lb/>erit cono N (per alterutram praecedentium duarum Pro&shy;<lb/>pos.) sed etiam duo coni L et M simul sumpti aequales <lb/>
<arrow.to.target n="marg49"></arrow.to.target><lb/>sunt eidem cono N ergo integrum solidum ABCD aequale <lb/>erit duobus conis L et M simul sumptis. Demptis itaque, 
<pb xlink:href="090/01/075.jpg" pagenum="36"/>rombo EBFD, et cono L, qui per praecedentem sunt ae&shy;<lb/>quales, reliquum solidum excavatum AEDFC aequale erit <lb/>reliquo cono M. Quod erat etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg49"></margin.target>ex 24. <lb/>Quinti.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ex cylindro auferatur conus eandem ipsi basim, et <lb/>eandem altitudinem habens, erit reliquum excavatum so&shy;<lb/>lidum, quod ex cylindro superest, aequale cono cuidam, <lb/>cuius basis aequalis sit superficiei curvae cylindri, altitudo <lb/>ver&ograve; aequalis semidiametro basis ipsius cylindri. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus, cuius rectangu&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig39"></arrow.to.target><lb/>lum per axem sit ABCD et ex ipso <lb/>auferatur conus BEC, ut dictum est. <lb/>Sumatur autem alius conus FIL, <lb/>cuius basis FL aequalis sit superficiei curvae cylindri, al&shy;<lb/>titudo aequalis rectae NB hoc est semidiametro basis cy&shy;<lb/>lindri. Dico reliquum ex cylindro solidum, dempto cono <lb/>BEC, aequale esse cono FIL. </s></p>
<figure id="id.090.01.075.1.jpg" xlink:href="090/01/075/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Secetur BN bifariam in O. Conus ergo FIL ad conum <lb/>BEC, rationem habet compositam ex ratione altitudinum <lb/>HI ad BA, hoc est NB ad BA, et ex ratione basium, hoc <lb/>
<arrow.to.target n="marg50"></arrow.to.target><lb/>est basis quae circa FL ad basim quae circa BC, sive quod <lb/>idem est, superficiei cylindricae ad basim propriam quae <lb/>circa BC, hoc est, lineae AB ad BO. Erit erg&ograve; conus FIL <lb/>ad conum BEC, ut NB ad BO, nempe duplus: solidum <lb/>etiam cylindricum excavatum, dempto cono BEC, duplum <lb/>est eiusdem coni BEC. Propterea solidum cylindricum <lb/>excavatum aequale erit cono FIL, cuius basis aequatur <lb/>superficiei cylindri, altitudo ver&ograve; aequalis est semidiametro <lb/>basis cylindri. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg50"></margin.target>4. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXVI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ex cono conus auferatur eandem habens basim alti&shy;<lb/>tudinem ver&ograve; minorem, erit excavatum solidum conicum, <lb/>quod relinquitur, aequale cono cuidam, cuius quidem basis <lb/>aequalis sit curvae superficiei totius prioris coni, alti-
<pb xlink:href="090/01/076.jpg" pagenum="37"/>tudo ver&ograve; aequalis perpendiculari, quae ex vertice ablati <lb/>coni demittitur in latus maioris coni. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto conus rectus ABC ex quo auferatur conus ADC, <lb/>uti dictum est. Ponatur autem <lb/>
<arrow.to.target n="fig40"></arrow.to.target><lb/>conus EFG, habens basim EG, <lb/>aequalem curvae superficiei coni <lb/>ABC; altitudinem ver&ograve; HF ae&shy;<lb/>qualem rectae DI, quae per&shy;<lb/>pendicularit&egrave;r &agrave; vertice ablati <lb/>coni cadit in latus AB. Dico solidum conicum excavatum <lb/>ADCB, dempto cono ADC, aequale esse cono EFG. </s></p>
<figure id="id.090.01.076.1.jpg" xlink:href="090/01/076/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nam cum triangula BLA, BID, rectangula sint, ha&shy;<lb/>beantque angulum communem ABL, similia erunt. Sed <lb/>conus EFG ad conum ADC rationem habet compositam <lb/>ex ratione basium, nempe circuli circa EG, sive superficiei <lb/>curvae coni ABC, ad circulum circa AC, hoc est rectae <lb/>
<arrow.to.target n="marg51"></arrow.to.target><lb/>BA ad AL; sive BD ad DI, et ex ratione altitudinum, <lb/>
<arrow.to.target n="marg52"></arrow.to.target><lb/>nempe HF ad DL, sive DI ad DL. Conus ergo EFG, ad <lb/>conum ADC erit ut linea BD ad LD. Sed conus ABC <lb/>ad conum ADC est ut BL ad LD, et dividendo, etiam <lb/>solidum excavatum ADCB ad conum ADC est ut linea <lb/>BD ad DL. Propterea constat solidum excavatum ADCB <lb/>aequale esse cono EFG. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg51"></margin.target>8. huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg52"></margin.target>4. sexti.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Lemma.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ab eadem magnitudine AB duae magnitudines inae&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig41"></arrow.to.target><lb/>quales auferantur AC, maior, et AD minor, <expan abbr="fueritq;">fueritque</expan> DC, nempe <lb/>differentia inter ablatas, aequalis differentiae sive excessui, <lb/>quo maius residuum BD superat quandam magnitudinem E. <lb/>Dico ipsam E minori residuo CB aequalem esse. </s></p>
<figure id="id.090.01.076.2.jpg" xlink:href="090/01/076/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Patet hoc. Cum enim maius residuum DB superet magni&shy;<lb/>tudinem E excessu DC; si excessu abijciatur, erit reliqua CB <lb/>aequalis magnitudini E. Propterea magnitudo E aequalis est <lb/>minori residuo. Quod etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXVII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ex conico frusto conus auferatur, qui pro basi ha&shy;<lb/>beat maiorem frusti basim, altitudinem ver&ograve; eandem cum <lb/>frusto; Erit reliquum excavatum solidum aequale cono 
<pb xlink:href="090/01/077.jpg" pagenum="38"/>cuidam, qui basim habeat aequalem superficiei curvae <lb/>frusti, altitudinem ver&ograve; aequalem perpendiculari quae du&shy;<lb/>citur ex vertice ablati coni in latus alterum conici frusti. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto conicum frustum ABCD, <lb/>
<arrow.to.target n="fig42"></arrow.to.target><lb/>cuius maior basis sit circulus <lb/>circa BC. Et ex ipso auferatur <lb/>conus BEC, cuius basis sit idem <lb/>circulus circa BC; altitudo ver&ograve; <lb/>FE eadem cum frusto. Dico re&shy;<lb/>liquum solidum excavatum dem&shy;<lb/>pto cono BEC, aequale esse cono <lb/>cuidam, cuius basis aequalis sit <lb/>curvae superficiei conici frusti ABCD altitudo vero sit <lb/>linea EH quae nimir&ugrave;m ex E vertice ablati coni cadit <lb/>perpendicularit&egrave;r in AB latus conici frusti. </s></p>
<figure id="id.090.01.077.1.jpg" xlink:href="090/01/077/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Inscribatur alius conus AFD habens basim circ&agrave; AD, <lb/>et verticem in F. Ducaturque AI parallela ad EF, eritque <lb/>tota IC aequalis utrique simul semidiametro basium, nempe <lb/>ipsi EA, <expan abbr="ipsiq;">ipsique</expan> FB. Fiat deinde circa FB semicirculus FOB, <lb/>in quo applicetur BO aequalis ipsi FI, sive ipsi EA; <expan abbr="eritq;">eritque</expan> <lb/>circulus ex semidiametro FO differentia inter duos circu&shy;<lb/>los, quorum semidiametri sint, FB, BQ, sive FB, et EA; <lb/>nempe differentia inter bases oppositas conici frusti, hoc <lb/>est inter bases conorum BEC, AFD, et propterea conus <lb/>cuius basis sit circulus ex FO semidiametro, altitudo ver&ograve; <lb/>FE, differentia erit, sive excessus, quo maior conus BEC <lb/>superat minorem AFD. </s></p>
<p type="main">
<s>Ponatur recta quaedam L, cuius quadratum aequale <lb/>sit rectangulo ex AB in IC, eritque circulus, qui fit ex L <lb/>
<arrow.to.target n="marg53"></arrow.to.target><lb/>semidiametro, aequalis conicae superficiei frusti ABCD. <lb/>Demittatur denique ax F recta FM perpendicularis ad AB, <lb/>et ex E recta EN parall. ipsi HM, eritque facta figura <lb/>EHMN parallelogrammum rectangulum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg53"></margin.target>per Cor. <lb/>prop. 15. hu&shy;<lb/>ius.</s></p>
<p type="main">
<s>Iam cum propter parallelas HM, RN, sint aequales an&shy;<lb/>guli BAD, NED, demptis rectis IAD, FED, erunt reliqui <lb/>BAI, NEF aequales; et ide&ograve; triangula BAI, NEF, cum <lb/>rectos habeant angulos ad I et N aequiangula erunt. <lb/>
<arrow.to.target n="marg54"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg54"></margin.target>5. secundi.</s></p>
<p type="main">
<s>Cum autem rectangulum BIC simul cum quadrato FI <lb/>aequale sit quadrato FB, vel quadratis FO, OB, demptis 
<pb xlink:href="090/01/078.jpg" pagenum="39"/>aequalibus BO, FI erit reliquum rectangulum BIC qua&shy;<lb/>drato FO aequale. </s></p>
<p type="main">
<s>Concipiatur iam conus AFD detrahi ex conico frusto <lb/>ABCD, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> reliquum excavatum solidum dempto prae&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg55"></arrow.to.target><lb/>dicto cono, aequale cono cuidam cuius basis semidiameter <lb/>sit L, altitudo ver&ograve; FM. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg55"></margin.target>24. huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Iam: quoniam ob similitudinem triangulorum, est NF <lb/>ad FE, ut BI ad BA, hoc est (sumpta communi altitudine) <lb/>ut rectangulum BIC ad rectangulum BA in IC, hoc est, <lb/>sumptis aequalibus, ut quadratum FO ad quadratum ex L <lb/>reciproc&egrave;, aequales erunt coni reciproci quorum alter alti&shy;<lb/>tudinem habeat FE, et semidiametrum basis FO; alter <lb/>ver&ograve; altitudinem habeat FN, et semidiametrum basis L. <lb/>Sed conus ille qui altitudinem habeat FE, et radium basis <lb/>FO, est excessus inter ablatas magnitudines, nempe inter <lb/>conos BEC, AFD; Conus ver&ograve; ille qui altitudinem habet <lb/>FN, et radium basis L, est excessus quo maius residuum <lb/>totius magnitudinis (nempe conus cuius altitudo FM, et <lb/>
<arrow.to.target n="marg56"></arrow.to.target><lb/>radius basis L) superat quandam aliam magnitudinem, <lb/>nempe conum, cuius altitudo NM, sive EH, radius autem <lb/>basis L; erit itaque haec magnitudo, per Lemma praemis&shy;<lb/>sum, aequalis minori residuo; erg&ograve; conus praedictus, cuius <lb/>altitudo EH, et basis circulus ex L aequalis superficiei <lb/>conici frusti, aequalis erit minori residuo, hoc est reliquo <lb/>conici frusti ABCD dempto cono BEC. Quod erat etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg56"></margin.target>24. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Aliter.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sed conemur idem ostendere minus laboriosa demonstratione; si <lb/>possibile erit ex difficultate materiae, et veri&ugrave;s ex tenuitate ingenij. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit conicum frustum ABCD cuius <lb/>
<arrow.to.target n="fig43"></arrow.to.target><lb/>maior basis BC, et ex ipso auferatur <lb/>conus BEC, altitudinem habens eandem <lb/>cum frusto, et pro basi, maiorem ipsius <lb/>frusti basim. Compleatur conus BGC, <lb/>cuius datum erat frustum, ductaque EH <lb/>
<arrow.to.target n="marg57"></arrow.to.target><lb/>ad angulos rectos ipsi BG, ponatur IL <lb/>media proportionalis inter GB, BF, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> <lb/>circulus ex IL semidiametro descriptus, <lb/>aequalis superficiei coni BGC fiat circa IL semicirculus IML, in quo <lb/>aptetur IM media proportionalis inter GA, AE, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> circulus ex semi-
<pb xlink:href="090/01/079.jpg" pagenum="40"/>
<arrow.to.target n="marg58"></arrow.to.target><lb/>diametro IM factus aequalis superficiei coni AGD; Reliquus circulus <lb/>ex semidiametro ML factus, aequalis erit superficiei conicae frusti <lb/>ABCD. (si enim ab aequalibus aequalia demas reliqua sunt aequalia). </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg57"></margin.target>per Cor. 8. <lb/>huius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg58"></margin.target>per Cor. 8. <lb/>huius.</s></p>
<figure id="id.090.01.079.1.jpg" xlink:href="090/01/079/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico reliquum solidum frusti conici ABCD, ablato cono BEC, aequale <lb/>esse cono cuidam, cuius altitudo sit EH; basis ver&ograve; aequalis super&shy;<lb/>ficiei conicae ispsius frusti; hoc est circulus ex semidiametro ML de&shy;<lb/>scriptus. </s></p>
<p type="main">
<s>Cum .n. duo circuli ex radijs IM, LM facti aequales sint circulo ex IL <lb/>descripto si altitudo unicuique eadem assumatur EH, erunt duo coni <lb/>simul (quorum altitudo communis EH, bases vero circuli ex radijs <lb/>
<arrow.to.target n="marg59"></arrow.to.target><lb/>IM, LM) aequales cono, cuius altitudo eadem EH, basis ver&ograve; circulus <lb/>ex IL; iste vero conus aequalis est solido conico BECG, dempto cono <lb/>BEC, ergo duo illi coni aequales erunt solido BECG. Proptere&agrave; ablatis <lb/>utrinque aequalibus conis, nemp&egrave; cono, cuius basis ex IM est, altitudo <lb/>EH, et cono AGD (sunt enim aequales per 22 huius) remanebunt ae&shy;<lb/>qualia, solidum nempe excavatum frusti ABCD, detracto cono BEC, et <lb/>conus cuius altitudo EH, basis circulus ex LM radio factus, qui quidem <lb/>aequalis est superficiei conicae frusti ABCD. Quod etc.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg59"></margin.target>26. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Definitio.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ex cylindro cylindrus auferatur aequealtus, et circa eundum axem <lb/>descriptus, solidum excavatum quod relinquitur, Tubum cylindricum <lb/>appellabimus.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXVIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Cylindrus ad tubum cylindricum aequealtum, est ut <lb/>quadratum semidiametri basis cylindri ad rectangulum <lb/>basis ipsius tubi cylindrici. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus AB cuius axis <lb/>
<arrow.to.target n="fig44"></arrow.to.target><lb/>CD. Tubus ver&ograve; cylindricus EF <lb/>(dempto nimirum cylindro GH) <lb/>aequealtus sit cum cylindro AB. <lb/>Dico cylindrum AB a tubum EF esse ut quadratum AC <lb/>semidiametri basis cylindri, ad rectangulnm EGI, nempe <lb/>ad rectangulum basis tubi, hoc est quod fit &agrave; differentia <lb/>EG et ab aggregato GI semidiametrorum basis ipsius tubi. </s></p>
<figure id="id.090.01.079.2.jpg" xlink:href="090/01/079/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nam cylindrus integer EF ad cylindrum GH, est ut <lb/>quadratum EL ad LG quadratum. Et dividendo, Tubus <lb/>cylindricus EF ad cylindrum GH est ut rectangulum EGI <lb/>ad quadratum GL. Sed cylindrus GH ad AB cylindrum <lb/>est ut quadratum GL ad quadratum BC. Ergo ex aequo 
<pb xlink:href="090/01/080.jpg" pagenum="41"/>erit tubus cylindricus EF ad cylindrum AB ut rectan&shy;<lb/>gulum EGI ad quadratum AC. Convertendo igitur patet <lb/>quod propositum erat. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXIX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Datae figurae solidae rotundae figuram inscribere, al&shy;<lb/>teramque circumscribere ex cylindris aequealtis, ita ut de&shy;<lb/>scriptarum differentia minor sit quolibet dato solido. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto cylindrus ABCD, cuius <lb/>
<arrow.to.target n="fig45"></arrow.to.target><lb/>axis EF: <expan abbr="datoq;">datoque</expan> intra cylindrum <lb/>solido AED circa eundem axem <lb/>EF revoluto, sive hemisphaerium, <lb/>sive conus, vel conoides sit, oportet <lb/>ipsi solido AED duas figuras ex <lb/>cylindris aequealtis compositas, al&shy;<lb/>teram quidem inscribere, alteram ver&ograve; circumscribere ita <lb/>ut circumscripta superet inscriptam minori excessu quam <lb/>sit quodlibet datum solidum K. </s></p>
<figure id="id.090.01.080.1.jpg" xlink:href="090/01/080/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Secetur bifariam cylindrus AC plano HG ad axem EF <lb/>erecto; <expan abbr="iterumq;">iterumque</expan> cylindrus HD bifariam secetur plano IL; <lb/>et hoc fiat semper donec cylindrus aliquis puta AL minor <lb/>remaneat qu&agrave;m solidum K. Tunc diviso toto cylindro AC <lb/>in cylindros aequealtos ac ipse AL, oriantur in solido AED <lb/>sectiones MN, OP, QR. Concipiamus super <expan abbr="unoquoq;">unoquoque</expan> cir&shy;<lb/>culorum MN, OP, QR, duos cylindros, alterum quidem <lb/>versus E, alterum autem versus partes F conversum. <lb/><expan abbr="Eruntq;">Eruntque</expan> omnes simul cylindri qui verticem habent versus <lb/>F, aequales omnibus simul cylindris verticem versus E <lb/>habentibus (cum singuli singulis aequales sint). Ergo si <lb/>omnibus cylindris qui verticem habent versus E, addas <lb/>cylindrum AL, superabit iam figura circa solidum AED <lb/>descripta, figuram eidem inscriptam, differentia AL; Nempe <lb/>minori excessu qu&agrave;m sit solidum K. Quod erat etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hinc patet qu&ograve;d data figura solida, sive hemispherium sit, sive <lb/>conus, sive conoides etc. ipsi duae figurae solidae ex cylindris aeque&shy;<lb/>altis compositae altera inscribi potest, altera vero circumscribi; it&agrave; ut 
<pb xlink:href="090/01/081.jpg" pagenum="42"/>differentia inter datam solidam figuram, et descriptarum alterutram, <lb/>minor sit quolibet dato solido K. </s></p>
<p type="main">
<s>Differentia enim inter figuram datam et alteram descriptarum minor <lb/><expan abbr="utiq;">utique</expan> erit quam differentia inter descriptas (est enim pars eiusdem) ergo <lb/>mult&ograve; minor qu&agrave;m solidum K.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XXX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sphaera quadrupla est coni cuiusdam, qui quidem conus <lb/>basim habeat aequalem maximo sphaerae circulo, altitu&shy;<lb/>dinem vero eiusdem sphaerae semidiametro aequalem. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circulus cuius centrum A; quadratum ipsi cir&shy;<lb/>cumscriptum sit BCDE; iunctisque EA, AD. convertatur <lb/>
<arrow.to.target n="fig46"></arrow.to.target><lb/>figura circa axem FG ita ut &agrave; quadrato fiat cylindrus, &agrave; <lb/>sphaera circulus; &agrave; triangulo EAD, conus EAD. </s></p>
<figure id="id.090.01.081.1.jpg" xlink:href="090/01/081/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico sphaeram quadruplam esse coni EAD. Nisi enim <lb/>quadrupla sit, non erit haemisphaerium aequale solido, <lb/>quod describitur &agrave; triangulo EHA circa axem FG converso <lb/>(cum hoc solidum duplum sit coni EAD). Erit <expan abbr="itaq;">itaque</expan> he&shy;<lb/>misphaerium vel maius, vel minus solido trianguli EHA. <lb/>
<arrow.to.target n="marg60"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg60"></margin.target>per 29. <lb/>huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Esto prim&ugrave;m maius, si potest esse; sitque excessus <lb/>aequalis solido K. Inscribatur in hemisphaerio figura ex <lb/>cylindris aequealtis constans ita ut ab hemisphaerio de&shy;<lb/>ficiat minori defectu quam sit solidum K. Et erit flgura <lb/>inscripta adhuc maior qu&agrave;m solidum trianguli EHA. Se&shy;<lb/>cetur etiam axis AG in tot partes aequales in quot sectus <lb/>erit AF. <expan abbr="Ductisq;">Ductisque</expan> per puncta sectionum planis ad axem <lb/>erectis, intelligatur in solido trianguli EHA inscripta figura <lb/>ex tubis cylindricis aequealtis constans, quorum unus sit, <lb/>cuius sectio est rectangulum HO. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/082.jpg" pagenum="43"/>
<p type="main">
<s>Iam cylindrus IL ad tubum cylindricum HO, est ut <lb/>quadratum IP ad rectangulum MON. Sed quadratum IP </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg61"></arrow.to.target><lb/>aequale est rectangulo FPG, nempe ipsi MON (nam FP <lb/>aequalis est rectae BR, siv&egrave; ME, sive MO, et reliqua PG <lb/>reliquae ON) ergo cylindrus IL aequalis est tubo cylin&shy;<lb/>drico HO. Hoc modo procedendo ostenduntur omnes cy&shy;<lb/>lindri in haemispherio aequales omnibus tubis in solido <lb/>trianguli EHA. Quare figura in hemisphaerio inscripta ex <lb/>cylindris constans, aequalis erit figurae in solido trianguli <lb/>EHA descriptae ex tubis cylindricis compositae. Sed figura <lb/>in hemisphaerio descripta maior erat integro solido trian&shy;<lb/>guli EHA. Erg&ograve; necesse est quod figura inscripta in so&shy;<lb/>lido EHA eodem solido maior sit pars suo toto. Quod <lb/>esse non potest. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg61"></margin.target>per 28. <lb/>huius</s></p>
<p type="main">
<s>Esto deinde, si fieri potest, hemisphaerium minus solido <lb/>trianguli EHA; <expan abbr="sitq;">sitque</expan> defectus aequalis solido K. </s></p>
<figure id="id.090.01.082.1.jpg" xlink:href="090/01/082/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Circumscribatur ipsi hemisphaerio figura solida ex cy&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg62"></arrow.to.target><lb/>lindris aequealtis constans, ita ut excessus figurae super <lb/>hemisphaerium minus sit solido K. Tunc enim circum&shy;<lb/>scripta figura adhuc minor erit solido trianguli EHA. Con&shy;<lb/>cipiamus deinde solido trianguli EHA aliquam figuram <lb/>esse circumscriptam constantem ex tubis cylindricis aeque&shy;<lb/>altis ac cylindri ex quibus constat figura haemisphaerio <lb/>circumscripta. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg62"></margin.target>per 29 <lb/>huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Iam primus cylindrus HV figurae circa hemisphaerium <lb/>descriptae, aequalis est primo tubo cylindrico figurae cir&shy;<lb/>cumscriptae solido trianguli EHA; nam et iste tubus, cy&shy;<lb/>lindrus est HF. </s></p>
<p type="main">
<s>Secundus cylindrus GI ad secundum tubum LM, est <lb/>
<arrow.to.target n="marg63"></arrow.to.target><lb/>ut quadratum GN ad rectangulum LTF, nempe aequalis 
<pb xlink:href="090/01/083.jpg" pagenum="44"/>(quadratum enim GN, aequale est rectangulo ONP, sive <lb/>LTF, nam recta ON rectae BQ, sive LE, sive LT, aequalis <lb/>est, et reliqua NP reliquae TF). </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg63"></margin.target>per 28. <lb/>huius.</s></p>
<p type="main">
<s>Ergo omnes simul cylindri figurae circa hemisphaerium <lb/>descriptae, hoc est eadem figura, aequalis erit omnibus <lb/>simul tubis cylindricis circa solidum trianguli EHA de&shy;<lb/>scriptis, cum singuli singulis aequales sint. Sed figura circa <lb/>hemisphaerium descripta minor erat solido trianguli EHA. <lb/>Necesse igitur est qu&ograve;d solidum trianguli EHA maius sit, <lb/>quam figura sibi circumscripta pars suo toto. Quod esse <lb/>non potest. </s></p>
<p type="main">
<s>Hemisphaerim igitur neque maius, neque minus erit <lb/>solido trianguli EHA, sed ipsi aequale, solidum ver&ograve; trian&shy;<lb/>guli EHA duplum est coni EAD, erg&ograve; hemisphaerium <lb/>duplum erit coni EAD. Sphaera ver&ograve; eiusdem quadrupla <lb/>erit, Quod erat propositum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hinc patet sphaeram subsesquialteram esse cylindri, cuius basis <lb/>aequalis sit maximo sphaera circulo, altitudo ver&ograve; diametro sphaerae <lb/>aequalis. </s></p>
<p type="main">
<s>Nam sph. ostenditur esse ad conum EAD ut 4, ad unum, conus <lb/>vero EAD ad cylindrum EBCD est ut unum ad 6 ergo ex aequo sphaera <lb/>ad cylindrum EBCD erit ut 4 ad 6. Nempe subsesquialtera.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/084.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>DE SOLIDIS SPHAERALIBUS<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>LIBER SECUNDUS<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Conus quilibet circa sphaeram descriptus, aequalis est <lb/>cono cuidam, qui basim habeat aequalem universae super&shy;<lb/>ficiei circumscripti coni accepta etiam basi, altitudinem <lb/>ver&ograve; aequalem radio sphaerae; </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circa sphaeram, cuius cen&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig47"></arrow.to.target><lb/>trum A, descriptus conus BCD, <lb/>(qui videlicet sphaeram tangat et <lb/>lateribus, et basi) <expan abbr="Ponaturq;">Ponaturque</expan> alius <lb/>conus EFG, qui basim habeat EG <lb/>aequalem tum curvae superficiei, <lb/>tum etiam basi coni BCD, altitudinem ver&ograve; HF habeat <lb/>aequalem radio sphaerae AL. </s></p>
<figure id="id.090.01.084.1.jpg" xlink:href="090/01/084/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico conos BCD, EFG aequales esse. </s></p>
<p type="main">
<s>Solidum enim conicum excavatum quod fit ex revolu&shy;<lb/>tione trianguli CBA circa axem IC, aequale est cono <lb/>
<arrow.to.target n="marg64"></arrow.to.target><lb/>cuidam, qui basim habeat aequalem curvae superficiei <lb/>conicae BCD, altitudinem ver&ograve; aequalem perpendiculari <lb/>AL, nempe radio sphaerae: Talis erg&ograve; conus un&agrave; cum <lb/>cono BAD (cum habeant eandem altitudinem) aequales <lb/>erunt cono EFG; Quandoquidem conus EFG basim habet 
<pb xlink:href="090/01/085.jpg" pagenum="46"/><expan abbr="utriq;">utrique</expan> simul basi aequalem, altitudinem ver&ograve; alterutrae <lb/>aequalem. Proptere&agrave; et conus BCD, qui duobus praedictis <lb/>conis aequatur, aequalis erit cono EFG. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg64"></margin.target>26. p. partis</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Aliter.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg65"></arrow.to.target><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg65"></margin.target>per 3. sexti.</s></p>
<p type="main">
<s>Ducatur IM aequidistans ipsi AL et quoniam angulus CBI divi&shy;<lb/>ditur bifariam &agrave; linea BA, erit ut CB ad BI, ita CA ad AI. <lb/>
<arrow.to.target n="marg66"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg66"></margin.target>8. prim. <lb/>partis.</s></p>
<p type="main">
<s>Superficies erg&ograve; coni BCD sine basi, ad circulum suae basis est <lb/>ut CB ad BI, nempe ut CA ad AI, et componendo, et <lb/>
<arrow.to.target n="fig48"></arrow.to.target><lb/>per conversionem rationis, erit universa superficies coni <lb/>BCD cum basi, ad superficiem eiusdem coni sine basi, <lb/>ut IC ad CA, hoc est ut IM ad AL. </s></p>
<figure id="id.090.01.085.1.jpg" xlink:href="090/01/085/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Propterea si reciproc&egrave; adhibeantur bases, et altitu&shy;<lb/>dines, erit conus cuius altitudo AL, basis ver&ograve; aequalis <lb/>universae superficiei coni BCD cum basi, aequalis cono <lb/>cuius altitudo sit IM, basis ver&ograve; curva tantum superficies <lb/>conica BCD, hoc est cono BCD (aequales enim sunt, conus cuius altitudo <lb/>IM, basis ver&ograve; conica superficies BCD; et conus BCD per 22 huius).<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Conus quilibet circa sphaeram descriptus, est ad sphae&shy;<lb/>ram, ut coni ipsius universa superficies accepta etiam basi, <lb/>ad superficiem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circa sphaeram ABC de&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig49"></arrow.to.target><lb/>scriptus conus DEF; Dico huius&shy;<lb/>modi conum esse ad sphaeram, <lb/>ut coni superficies una cum basi, <lb/>ad superficiem sphaerae. </s></p>
<figure id="id.090.01.085.2.jpg" xlink:href="090/01/085/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ponatur conus HIL ut in prae&shy;<lb/>cedenti, cuius basis aequalis sit integro perimetro coni <lb/>DEF una cum basi, altitudo ver&ograve; PI aequalis radio <lb/>sphaerae OC, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> conus HIL aequalis cono DEF. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg67"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg67"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="main">
<s>Agatur per centrum O planum MN ad axem erectum, <lb/>et in hemisphaerio MCN concipiatur conus MCN. </s></p>
<p type="main">
<s>Iam conus DEF ad conum HIL (ob aequalitatem) est <lb/>ut totus perimeter coni DEFD ad basim HL, conus autem <lb/>HIL ad conum MCN, (cum eandem habeant altitudinem) </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>est ut basis HL ad basim MN, conus denique MCN ad <lb/>sphaeram, est ut basis MN ad superficiem sphaerae (nempe 
<pb xlink:href="090/01/086.jpg" pagenum="47"/>in ratione sub quadrupla) quare ex aequo erit conus DEF <lb/>ad sphaeram, ut universus perimeter coni DEF ad super&shy;<lb/>ficiem sphaerae. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg68"></margin.target>20. et 30. p. <lb/>partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Conus quilibet circa sphaeram descriptus, est ad sphae&shy;<lb/>ram, ut rectangulum contentum sub latere et semibasi <lb/>coni tamqu&agrave;m una linea, et sub semibasi, ad quadratum <lb/>diametri sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circa sphaeram, cuius diameter <lb/>
<arrow.to.target n="fig50"></arrow.to.target><lb/>DE, descriptus conus quilibet ABC. Dico <lb/>conum ad sphaeram esse ut rectangulum <lb/>sub BAD tamqu&agrave;m un&agrave; linea, et sub AD <lb/>compraehensum, ad quadratum DE. </s></p>
<figure id="id.090.01.086.1.jpg" xlink:href="090/01/086/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Curva enim superficies coni ABC ad <lb/>
<arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target><lb/>circulum suae basis est ut BA ad AD, <lb/>et componendo erit totus coni perimeter ad eundem cir&shy;<lb/>culum basis ut BA, AD simul ad AD; hoc est ut rectan&shy;<lb/>gulum sub linea BAD, et sub AD ad quadratum AD; <lb/>circulus ver&ograve; basis coni, ad circulum circa DE, est ut qua&shy;<lb/>dratum AD ad quadratum DF, circulus denique circa DE <lb/>ad sphaerae superficiem, est ut quadratum DF ad quadra&shy;<lb/>tum DE, erg&ograve; ex aequo universus coni ABCA perimeter <lb/>ad superficiem sphaerae (hoc est conus ipse ad sphaeram <lb/>per praecedentem) erit ut rectangulum sub recta linea <lb/>BAD, et sub AD, ad quadratum DE. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg69"></margin.target>8. p. pars.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Corollarium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Pro Corollario potest ostendi conum aequilaterum ad inscriptam <lb/>sphaeram, esse ut 9 ad 4. Posito enim latere AC 6 erit rectangulum <lb/>sub latere cum semibasi, et semibasi 27 quadratum ver&ograve; BD 27 et qua&shy;<lb/>dratum DE 12 ergo conus ad sphaeram erit ut 27 ad 12 sive ut 9 ad 4.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Scholium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Possent hic Theoremata non pauca proponi circa solidorum circum&shy;<lb/>scriptionem, et inscriptionem: qualia sunt. </s></p>
<p type="main">
<s>Si circa sphaeram prisma concipiatur, quod singulis suis parallelo&shy;<lb/>grammis sphaeram contingat; sitque eiusdem altitudinis; Erit prisma 
<pb xlink:href="090/01/087.jpg" pagenum="48"/>ad sphaeram, ut perimeter basis prismatis ad duas tertias periphaeriae <lb/>maximi circuli sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Si ver&ograve; non eiusdem sit altitudinis; ratio prismatis ad sphaeram <lb/>componetur ex praedicta, et ex ratione altitudinum; altitudo autem <lb/>sphaerae diameter est. </s></p>
<p type="main">
<s>Si cylindro circumscribatur prisma, quod singulis suis parallelo&shy;<lb/>grammis superficiem cylindri contingat; <expan abbr="sintq;">sintque</expan> eiusdem altitudinis. <lb/>Erit prisma ad cylindrum, ut basis ad basim: nempe, ut perimeter <lb/>basis prismatis, ad periphaeriam basis cylindri: idem verum est de <lb/>cono, et pyramidibus circumscriptis. </s></p>
<p type="main">
<s>Si ver&ograve; prisma, et cylindrus non eiusdem altitudinis fuerint; ratio <lb/>componetur ex ratione perimetri ad periphaeriam, et altitudinis ad <lb/>altitudinem. </s></p>
<p type="main">
<s>Si intra cylindrum inscribatur prisma eiusdem altitudinis, habens <lb/>basim poligonam, regularem, et parilateram; Erit cylindrus ad prisma, <lb/>ut periphaeria basis cylindri ad perimetrum poligoni regularis in eo&shy;<lb/>dem circulo descripti, quod habeat latera multitudine sub dupla po&shy;<lb/>ligoni basis prismatis. Quae vera sunt etiam de cono, et pyramidibus <lb/>inscriptis. </s></p>
<p type="main">
<s>Quando ver&ograve; basis prismatis imparilatera fuerit, sive regularis, sive <lb/>irregularis: Erit cylindrus ad inscriptum prisma, ut periphaeria basis <lb/>cylindri ad omnes sinus arcuum &agrave; lateribus basis prismatis subten&shy;<lb/>sorum. Dummodo nullus arcus semicirculo maior sit. Quando ver&ograve; arcus <lb/>aliquis semicirculo maior sit; et quando figurarum altitudo non sit <lb/>eadem, et alia huiusmodi, onnia demonstrari possunt facili quidem <lb/>negotio; sed institutum nostrum est non omnem solidorum inscriptio&shy;<lb/>nem, et circumscriptionem prosequi; sed illam, tantum, quae circa <lb/>sphaeram est, vel intra ipsam; Propterea ad inceptum revertamur.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circ&agrave; circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, sive &agrave; quaternario, sive &agrave; binario mensurata, <lb/>et revolvatur figura circa diagonalem, erit factum sphae&shy;<lb/>rale solidum aequale cono cuidam qui basim habeat ae&shy;<lb/>qualem superficiei solidi, altitudinem ver&ograve; semidiametro <lb/>sphaerae aequalem. <lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hoc autem quand&ograve; numerus laterum mensuratur &agrave; quaternario <lb/>demonstratum fuit ab Archimede Prop. 29 sive mavis 25 lib. p. de <lb/>Sph. et Cylin. Quando ver&ograve; laterum numerus etiam &agrave; binario tantnm <lb/>mensuratur, ostendemus sic, eritque demonstratio (exceptis quae de <lb/>ultimo solido cylindrico dicentur) eadem cum ea quam affert Archi&shy;<lb/>medes.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/088.jpg" pagenum="49"/>
<p type="main">
<s>Esto poligonum ABCDEFG habens latera &agrave; binario <lb/>tantum mensurata, ut in prima figura. Erg&ograve; semipoligo&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig51"></arrow.to.target><lb/>num ABCDEF habebit latera numero imparia, latusque <lb/>unum tanget circulum in puncto T, <expan abbr="atq;">atque</expan> ideo cylindricam <lb/>superficiem in conversione describet. Intelligatur conus <lb/>MNO, cuius basis sit circulus MO aequalis universae su&shy;<lb/>perficiei solidi sphaeralis, altitudo ver&ograve; PN, aequalis sit <lb/>radio sphaerae. Dico sphaerale solidum aequale esse cono <lb/>MNO. </s></p>
<figure id="id.090.01.088.1.jpg" xlink:href="090/01/088/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Rombus enim solidus factus in conversione figurae &agrave; <lb/>triangulo ABQ, aequalis est cono cuidam cuius basis ae&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target><lb/>qualis sit conicae superficiei descriptae &agrave; linea AB, alti&shy;<lb/>tudo ver&ograve; sit radius QR. Solidum autem excavatum factum <lb/>in conversione &agrave; triangulo BCQ, aequatur cono cuidam <lb/>
<arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target><lb/>cuius basis aequalis sit conicae superficiei descriptae &agrave; <lb/>linea BC altitudo ver&ograve; aequalis radio sphaerae QS et sic <lb/>semper procedatur. Ultimum denique solidum cylindricum <lb/>
<arrow.to.target n="marg72"></arrow.to.target><lb/>excavatum descriptum &agrave; triangulo CTQ, aequale est cono <lb/>cuidam, cuius basis aequalis sit superflciei cylindricae &agrave; <lb/>linea CT factae, altitudo ver&ograve; aequalis sit semidiametro <lb/>cylindri, QT; Et sic de solidis circa alterum hemisphae&shy;<lb/>rium TFV descriptis. Ergo universum sphaerale solidum, <lb/>aequale erit omnibus praedictis conis simul sumptic: ijsdem <lb/>autem omnibus praedictis conis aequalis est conus MNO <lb/>(cum basim habeat omnibus simul illorum basibus aequa&shy;<lb/>lem, nempe superficiei solidi sphaeralis, altitudinem ver&ograve; <lb/>unicuique illorum aequalem, nempe radio sphaerae). Pro&shy;<lb/>pterea praedictum solidum sphaerale aequale erit cono <lb/>MNO. Quod etc. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/089.jpg" pagenum="50"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg70"></margin.target>23. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg71"></margin.target>24. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg72"></margin.target>25. p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circa diagonalem: ha&shy;<lb/>bebit factum sphaerale solidum ad sphaeram suam eam <lb/>rationem, quam universa solidi sphaeralis superficies habet <lb/>ad superficiem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente praecedentis Propositionis constructione; Esto <lb/>sphaerale solidum cuius diagonalis, atque axis sit AB, cen&shy;<lb/>trum autem sphaerae sit C. Dico sphaerale solidum ad <lb/>
<arrow.to.target n="fig52"></arrow.to.target><lb/>inscriptam sibi sphaeram esse, ut superficies solidi ad su&shy;<lb/>perficiem sphaerae. </s></p>
<figure id="id.090.01.089.1.jpg" xlink:href="090/01/089/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Inscribatur n. in hemisphaerio conus DEF, et ponatur <lb/>conus GIH cuius basis GH aequalis sit universae super&shy;<lb/>ficiei solidi sphaeralis ut in praecedenti altitudo ver&ograve; LI <lb/>aequalis radio sphaerae, et erit per praecedentem sphaerale <lb/>solidum aequale cono GIH. </s></p>
<p type="main">
<s>Propter aequalitatem erg&ograve;, erit sphaerale solidum ad <lb/>conum GIH ut superficies universa sphaeralis solidi ad ba&shy;<lb/>sim coni GIH; conus autem GIH ad conum DEF (ob <lb/>aequalem altitudinem) est ut basis circa GH ad basim <lb/>circa DF; conus denique DEF ad sphaeram, est ut ba&shy;<lb/>sis circa DF ad superficiem sphaerae (nempe in ratione <lb/>subquadrupla). Propterea erit ex aequo sphaerale solidum <lb/>ad inscriptam sibi sphaeram ut universa sphaeralis solidi <lb/>superficies ad superficiem sphaerae. Quod etc. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/090.jpg" pagenum="51"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circa diagonalem, erit <lb/>factum sphaerale solidum ad inscriptam sibi sphaeram ut <lb/>axis solidi ad axem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente praecedentium constructione; esto sphaerale <lb/>solidum, cuius diagonalis, atque axis sit AB centrum ver&ograve; <lb/>sphaerae sit C, et diameter HI. </s></p>
<figure id="id.090.01.090.1.jpg" xlink:href="090/01/090/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dico sphaerale solidum ad inscriptam sibi sphaeram <lb/>esse ut AB ad HI. </s></p>
<p type="main">
<s>Circumscribatur n: circa sphaeram cylindrus NLMO <lb/>agantur que per extremitates axis A, B, plana ad axem <lb/>erecta DG, EF per extremitates ver&ograve; diametri HI plana <lb/>LM, NO. </s></p>
<p type="main">
<s>Erit, per praecedentem, sphaerale solidum ad sphaeram <lb/>
<arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>ut superficies sphaeralis solidi ad superficiem sphaerae; <lb/>hoc est, (sumptis aequalibus) ut superficies cylindri DEFG, <lb/>
<arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>ad superficiem cylindri LNOM, hoc est ut AB ad HI. <lb/>Quare sphaerale solidum ad sphaeram est ut axis solidi <lb/>
<arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target><lb/>ad diametrum sphaerae. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg73"></margin.target>per 15. <lb/>p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg74"></margin.target>18. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg75"></margin.target>prima <lb/>p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intra circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circa diagonalem, erit <lb/>sphaera ad inscriptum sibi sphaerale solidum, ut quadra&shy;<lb/>tum diametri sphaerae, ad quadratum cateti poligoni. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit n. circ. cuius cent. A, et diamet. BC poligonum <lb/>regulare, cuius diagonalis sit linea BC, et convertatur 
<pb xlink:href="090/01/091.jpg" pagenum="52"/>figura circa BC. Dico sphaeram circumscriptam ad in&shy;<lb/>clusum sphaerale solidum, esse ut qua&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig53"></arrow.to.target><lb/>dratum AC, ad quadratum cateti po&shy;<lb/>ligoni AD. Ducatur enim DE ex D <lb/>perpendicularis ad BC, et EF perpen&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>dicularis ad AD, <expan abbr="eruntq;">eruntque</expan> in continua <lb/>proportione quatuor rectae AC, AD, <lb/>AE, AF. Concipiatur etiam radio AD <lb/>aliam sphaeram describi, quae singulas <lb/>conicas superficies solidi sphaeralis <lb/>continget; necnon cylindricam, si quam huiusmodi sphae&shy;<lb/>rale solidum habebit. <lb/>
<arrow.to.target n="marg77"></arrow.to.target></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg76"></margin.target>4. sexti.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg77"></margin.target>ultima duo&shy;<lb/>decimi.</s></p>
<figure id="id.090.01.091.1.jpg" xlink:href="090/01/091/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Erit itaque sphaera maior ad sphaeram minorem, ut <lb/>CA ad AF; minor ver&ograve; sphaera ad sphaerale solidum, <lb/>quod sibi circumscribitur (per praecedentem) est ut DA <lb/>ad AC, hoc est, ut AF ad AE; Proptere&agrave; ex aequo erit <lb/>circumscripta sphaera maior, ad inscriptum solidum sphae&shy;<lb/>rale, ut CA ad AE; nempe ut quadratum CA ad quadra&shy;<lb/>tum AD. Quod erat etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa sphaerale solidum, natum ex revolutione poli&shy;<lb/>goni circ&agrave; diagonalem revoluti, sphaera circumscribatur, <lb/>et altera inscribatur. Habebit circumscripta sphaera ad <lb/>solidum, duplicatam rationem illius, quam habet solidum <lb/>ad inscriptam sphaeram. </s></p>
<p type="main">
<s>Repetita figura Propositionis praecedentis; cum sit cir&shy;<lb/>cumscripta sphaera ad solidum ut quadratum CA ad qua&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg78"></arrow.to.target><lb/>dratum AD; solidum ver&ograve; ad inscriptam sibi minorem <lb/>sphaeram, ut CA ad AD; patet rationem circumscriptae <lb/>sphaerae ad solidum sphaerale duplicatam esse illius quam <lb/>solidum hahet ac insctiptam sphaeram. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg78"></margin.target>6. huius.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa sphaerale solidum, natum ex revolutione <lb/>poligoni circ&agrave; diagonalem revoluti, sphaera circumscri&shy;<lb/>batur, et altera inscribatur: Erit superficies solidi sphae-
<pb xlink:href="090/01/092.jpg" pagenum="53"/>ralis media proportionalis inter superficies duarum sphae&shy;<lb/>rarum. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente figura, et constructione <lb/>
<arrow.to.target n="fig54"></arrow.to.target><lb/>praecedentium propositionum. Dico tres <lb/>superficies, nempe maioris sphaerae, so&shy;<lb/>lidi sphaeralis, <expan abbr="minorisq;">minorisque</expan> inscriptae <lb/>sphaerae, esse inter se in continua pro&shy;<lb/>portione. </s></p>
<figure id="id.090.01.092.1.jpg" xlink:href="090/01/092/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Superficies enim circumscriptae <lb/>sphaerae est ad superficiem inscriptae, <lb/>ut quadratum CA ad quadratum AD; <lb/>superficies autem solidi ad superficiem eiusdem inscriptae <lb/>sphaerae, est ut recta CA ad rectam AD: Erg&ograve; tres su&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg79"></arrow.to.target><lb/>perficies praedictae sunt in continua proportione; et qui&shy;<lb/>dem perimeter sphaeralis solidi medius proportionalis est. <lb/>inter superficies duarum sphaerarum. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg79"></margin.target>Ostenditur <lb/>in 6. huius</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO X.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, sive &agrave; quaternario, sive tantum &agrave; binario <lb/>mensurata; et convertatur figura circa catetum; Erit fa&shy;<lb/>ctum sphaerale solidum aequale cono cuidam, cuius quidem <lb/>basis aequalis sit universae superficiei solidi sphaeralis, al&shy;<lb/>titudo ver&ograve; aequalis radio sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circa circulum figura poligona aequilatera ABC&shy;<lb/>DEH habens latera numero paria, et convertatur figura <lb/>
<arrow.to.target n="fig55"></arrow.to.target><lb/>circa catetum IL, <expan abbr="orieturq;">orieturque</expan> solidum contentum sub co&shy;<lb/>nicis, circularibus, et una cylindrica superficie, quando 
<pb xlink:href="090/01/093.jpg" pagenum="54"/>numerus laterum &agrave; quaternario mensuratur; quand&ograve; ver&ograve; <lb/>&agrave; binario tantum, tunc erit solidum sphaerale sub co&shy;<lb/>nicis, et circularibus tantum superficiebus compraehensum. <lb/>Dico <expan abbr="utrumq;">utrumque</expan> sphaerale solidum aequale esse cono cuidam <lb/>MNO, qui basim habeat aequalem universae solidi sphae&shy;<lb/>ralis superficiei, altitudinem ver&ograve; PN aequalem radio <lb/>sphaerae. </s></p>
<figure id="id.090.01.093.1.jpg" xlink:href="090/01/093/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Hoc ostendetur similiter ut propositione 4 factum est. <lb/>Nam conus qui fit &agrave; triangulo IAQ in conversione circa <lb/>axem IL, aequatur cono qui basim habeat aequalem cir&shy;<lb/>culo qui fit ex radio IA, altitudinem ver&ograve; aequalem radio <lb/>sphaerae QI, quia idem prorsus est. Solidum autem exca&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg80"></arrow.to.target><lb/>vatum, quod fit &agrave; triangulo ABQ, aequale probatur cono <lb/>cuidam, cuius basis aequalis sit conicae superficiei factae <lb/>&agrave; linea AB, altitudo ver&ograve; sit QR radius sphaerae. Ultimum <lb/>denique cylindricum solidum excavatum, factum &agrave; trian&shy;<lb/>gulo BQS (quando poligoni latera &agrave; quaternario mensu&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg81"></arrow.to.target><lb/>rantur, ali&agrave;s cylindricum solidum nullum est) aequatur <lb/>cono cuius basis aequalis sit cylindricae superficiei factae <lb/>&agrave; linea BS altitudo ver&ograve; sit QS; et sic de altero hemi&shy;<lb/>sphaerio. Proptere&agrave; universum sphaerale solidum aequale <lb/>erit omnibus praedictis conis simul sumptis; et ideo ae&shy;<lb/>quale erit etiam cono MNO, qui omnibus illis simul <lb/>sumptis aequivalet; (quandoquidem basim habet omnibus <lb/>simul illorum basibus aequalem ex suppositione; altitudi&shy;<lb/>nem ver&ograve; unicuique illorum aequalem, nempe radium <lb/>sphaerae). Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg80"></margin.target>24. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg81"></margin.target>25. p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero pario, et convertatur figura circa catetum, habebit <lb/>factum sphaerale solidum ad inscriptam sibi sphaeram <lb/>eam rationem, quam universa solidi sphaeralis superficies <lb/>habet ad superficiem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente praecedentis propositionis constructione, esto <lb/>sphaerale solidum cuius catetus, et axis sit AB; centrum <lb/>autem sphaerae sit C. Dico sphaerale solidum ad inscri-
<pb xlink:href="090/01/094.jpg" pagenum="55"/>ptam sibi sphaeram esse ut universa ipsius solidi super&shy;<lb/>ficies ad superficiem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Concipiatur enim in hemisphaerio conus DAE, et in&shy;<lb/>telligatur alius conus FGH, cuius basis FH aequalis sit <lb/>
<arrow.to.target n="fig56"></arrow.to.target><lb/>universae superficiei solidi sphaeralis, altitudo ver&ograve; IG <lb/>aequalis radio sphaerae; et erit per praecedentem sphae&shy;<lb/>rale solidum aequale cono FGH. </s></p>
<figure id="id.090.01.094.1.jpg" xlink:href="090/01/094/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Propter aequalitatem ergo, erit sphaerale solidum ad <lb/>conum FGH, ut superficies universa sphaeralis solidi, <lb/>ad basim coni FGH, conus autem FGH, ad conum DAE <lb/>(ob aequalem altitudinem) est ut basis circa FH, ad basim <lb/>circa DE; denique conus DAE, ad sphaeram, est ut <lb/>basis circa DE ad superficiem sphaerae (nempe in ratione <lb/>subquadrupla): Propterea erit ex aequo sphaerale solidum <lb/>ad inscriptam sibi sphaeram, ut universa sphaeralis solidi <lb/>superficies ad superficiem sphaerae. Quod etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circa catetum; Ha&shy;<lb/>bebit factum sphaerale solidum ad inscriptam sibi sphae&shy;<lb/>ram, eam rationem, quam habet composita recta linea ex <lb/>diametro sphaerae, et ex tertia proportionali (si fiat ut <lb/>semidiameter sphaerae ad semilatus poligoni, ita semilatus <lb/>ad aliam), ad diametrum sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente praecedentium propositionum constructione, <lb/>esto sphaerale solidum cuius catetus, et axis sit AB; cen&shy;<lb/>trum autem sphaerae sit C. Fiat angulus CDE rectus, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> 
<pb xlink:href="090/01/095.jpg" pagenum="56"/>BE tertia proportionalis ad semidiametrum CB, et semi&shy;<lb/>latus poligoni BD. Dico sphaerale solidum ad inscriptam <lb/>
<arrow.to.target n="fig57"></arrow.to.target><lb/>sibi sphaeram esse ut EA ad AB; nempe ut composita <lb/>ex diametro sphaerae AB, et tertia proportionali BE, ad <lb/>diametrum sphaerae AB. Concipiatur circa sphaeram de&shy;<lb/>scriptus cylindrus FLMI, et per puncta A; B; E produ&shy;<lb/>cantur plana FI, LM, GH, ad axem erecta. </s></p>
<figure id="id.090.01.095.1.jpg" xlink:href="090/01/095/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Erit ergo, per praecedentem, sphaerale solidum ad in&shy;<lb/>scriptam sibi sphaeram, ut superficies solidi ad superficiem <lb/>
<arrow.to.target n="marg82"></arrow.to.target><lb/>sphaerae; hoc est, sumptis aequalibus, ut superficies cy&shy;<lb/>lindri FGHI ad superficiem cylindri FLMI; hoc est ut <lb/>
<arrow.to.target n="marg83"></arrow.to.target><lb/>linea AE ad AB. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg82"></margin.target>16. pri. <lb/>partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg83"></margin.target>18. p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circ&agrave; circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circa catetum; erit <lb/>factum sphaerale solidum ad suam sphaeram, ut duo qua&shy;<lb/>drata, nempe ut quadratum diagonalis, et quadratum cateti <lb/>simul, ad duplum quadrati eiusdem cateti. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circa circulum, cuius centrum A, descriptum po&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig58"></arrow.to.target><lb/>ligonum habens latera numero paria, et convertatur figura <lb/>circa catetum BC: <expan abbr="factoq;">factoque</expan> angulo recto ADE, erit (per 
<pb xlink:href="090/01/096.jpg" pagenum="57"/>praecedentem) solidum sphaerale ad suam sphaeram ut <lb/>EB ad BC. Dico insuper solidum sphaerale ad suam sphae&shy;<lb/>ram esse, ut quadratum ex AD, simul cum quadrato ex <lb/>AC, ad duplum quadrati ex AC. </s></p>
<figure id="id.090.01.096.1.jpg" xlink:href="090/01/096/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nam EA ad AC est ut quadratum DA ad quadratum <lb/>AC; et componendo, erunt EA, et AC simul, hoc est <lb/>tota EB, ad AC, ut duo quadrata DA, AC simul ad qua&shy;<lb/>dratum AC; sumptisque consequentium duplis, erit EB <lb/>
<arrow.to.target n="marg84"></arrow.to.target><lb/>ad BC (hoc est solidum sphaerale ad sphaeram) ut duo <lb/>quadrata DA, AC simul, ad duplum quadrati ex AC. <lb/>Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg84"></margin.target>per praeced.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intr&agrave; circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero paria, et convertatur figura circ&agrave; catetum; erit <lb/>sphaera ad inscriptum sibi solidum, ut integra diameter <lb/>sphaerae, ad secundam simul, et quartam proportionalium, <lb/>in ratione semidiametri sphaerae ad semicatetum poligoni. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit in circulo cuius diameter AB <lb/>
<arrow.to.target n="fig59"></arrow.to.target><lb/>poligonum habens latera numero pa&shy;<lb/>ria, et convertatur figura circa cate&shy;<lb/>tum CD: Ducanturque perpendicu&shy;<lb/>lares DF ad rectam HE, et FI ad <lb/>HD; et erunt quatuor lineae EH, HD, <lb/>HF, HI, in continua ratione semidia&shy;<lb/>metri HE ad semicatetum HD. Dico <lb/>sphaeram ad inscriptum solidum esse, <lb/>ut dupla HE ad <expan abbr="utramq;">utramque</expan> simul DH, HI. Vel ut integra <lb/>diameter sphaerae ad CI. </s></p>
<figure id="id.090.01.096.2.jpg" xlink:href="090/01/096/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Intelligatur alia sphaera intra solidum inscripta. Erit <lb/>ergo exterior sphaera ad interiorem, ut EH ad HI, sive <lb/>
<arrow.to.target n="marg85"></arrow.to.target><lb/>ut dupla EH ad duplam HI; interior ver&ograve; sphaera ad <lb/>solidum sphaerale est, ut duo quadrata ex HD, ad duo <lb/>quadrata HD, HE, hoc est ut duo quadrata ex HI, ad <lb/>
<arrow.to.target n="marg86"></arrow.to.target><lb/>duo quadrata ex HI, HF, hoc est (ut infr&agrave; ostendemus) <lb/>ut dupla HI ad HI, HD; Propterea erit ex aequo sphaera <lb/>exterior ad inscriptum sibi sphaerale solidum, ut dupla <lb/>HE, hoc est integra diameter sphaerae, ad HI, et HD 
<pb xlink:href="090/01/097.jpg" pagenum="58"/>simul; quae quidem sunt secunda, et quarta in ratione <lb/>semidiam. sphaerae ad semicatetum poligoni. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg85"></margin.target>Ultima duo&shy;<lb/>decimi.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg86"></margin.target>per praec.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quod autem assumptum est ostendemus.<emph.end type="italics"/> Dico ut duo <lb/>quadrata ex HI ad duo quadrata simul HI, HF ita esse <lb/>duplam HI ad HI, HD. </s></p>
<p type="main">
<s>Nam ob angulum rectum HFD, erit ut quadratum FH <lb/>ad quadratum HI, ita recta DH ad HI, et componendo, <lb/>sumptisque consequentium duplis, erit ut quadrata FH, <lb/>HI, ad duo quadrata ex HI, ita duae rectae DH, HI, ad <lb/>duplam HI. Convertendo erg&ograve;, erunt duo quadrata ex HI, <lb/>ad duo quadrata HI, HF ut dupla HI, ad HI, HD simul. <lb/>Quod erat etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circ&agrave; circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur figura circa catetum poli&shy;<lb/>goni, erit factum sphaerale solidum aequale cono cuidam, <lb/>cuius basis aequalis sit universae superficiei solidi, altitudo <lb/>ver&ograve; radio sphaerae sit aequalis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circuli centrum A, polig. <lb/>
<arrow.to.target n="fig60"></arrow.to.target><lb/>ver&ograve; perimeter BCDEFGH. Et sint <lb/>latera eius numero imparia; conver&shy;<lb/>taturque figura circa catetum BI, ut <lb/>oriatur solidum sphaerale contentum <lb/>sub conicis superficiebus unicoque <lb/>circulo circa diametrum EF descri&shy;<lb/>pto. Ponatur iam conus LMN, qui <lb/>basim habeat aequalem universae su&shy;<lb/>perficiei sphaeralis solidi, altitudinem <lb/>ver&ograve; OM aequalem radio sphaerae <lb/>AI. Dico solidum sphaerale aequale esse cono LMN. </s></p>
<figure id="id.090.01.097.1.jpg" xlink:href="090/01/097/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Agatur per centrum sphaerae planum PQ ad axem <lb/>erectum, quod transuers&egrave;, secabit aliquod latus poligoni, <lb/>puta CD. </s></p>
<p type="main">
<s>Erit iam rombus solidus, factus &agrave; conversione triang. <lb/>
<arrow.to.target n="marg87"></arrow.to.target><lb/>BCA, aequalis cono, qui basim habeat aequalem conicae <lb/>superficiei factae &agrave; linea BC; altitudinem autem aequalem <lb/>radio sphaerae AR. Solidum ver&ograve; conicum excavatum 
<pb xlink:href="090/01/098.jpg" pagenum="59"/>quod fit ex giro trianguli CPA, aequale erit cono, qui <lb/>
<arrow.to.target n="marg88"></arrow.to.target><lb/>basim habeat aequalem superficiei, quae fit &agrave; linea CP <lb/>altitudinem ver&ograve; aequalem radio sphaerae AS. Solidum <lb/>quoque excavatum, factum ex revolutione trianguli PDA, <lb/>
<arrow.to.target n="marg89"></arrow.to.target><lb/>aequatur cono, qui basim habeat aequalem superficiei co&shy;<lb/>nicae quae fit &agrave; motu lineae PD, altitudinem autem ae&shy;<lb/>qualem radio shpaerae AS. Eadem prorsum eodem modo <lb/>dicuntur de solido conico excavato, facto &agrave; triangulo DAE; <lb/>et de ultimo cono facto &agrave; revolutione trianguli EIA. Pro&shy;<lb/>pterea totum sphaerale solidum aequale erit omnibus prae&shy;<lb/>dictis conis simul sumptis, vel cono LMN, qui omnibus <lb/>illis praedictis aequivalet: (habet enim basim omnibus si&shy;<lb/>mul illorum basibus aequalem, altitudinem ver&ograve; aequalem <lb/><expan abbr="unicuiq;">unicuique</expan> illorum). Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg87"></margin.target>23. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg88"></margin.target>24. p. partis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg89"></margin.target>27. p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Scholium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Attulimus in hac Propositione Theor. 23, 24 et 27 p. partis; Nam <lb/>ex gyro trianguli BCA oritur rombus solidus ut in 23 p. partis. Ex <lb/>gyro trianguli CPA oritur solidum quoddam excavatum, quale relin&shy;<lb/>quitur si ex cono auferatur rombus solidus: ut in 24 p. partis. Denique <lb/>ex conversione trianguli DPA oritur solidum quoddam excavatum ha&shy;<lb/>bens basim circularem PQ: quale relinquitur si ex frusto conico conus <lb/>auferatur habens basim eandem cum maiore basi frusti conici, altitu&shy;<lb/>dinem quoque eandem ut in Prop. 27 p. partis.<gap desc="/SM"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur <lb/>
<arrow.to.target n="fig61"></arrow.to.target><lb/>figura circa catetum; habebit fa&shy;<lb/>ctum sphaerale solidum ad inscri&shy;<lb/>ptam sibi sphaeram, eam rationem <lb/>quam universa sphaeralis solidi su&shy;<lb/>perficies habet, ad superficiem <lb/>sphaerae. </s></p>
<figure id="id.090.01.098.1.jpg" xlink:href="090/01/098/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Manente praecedentis proposi&shy;<lb/>tionis constructione, sit sphaerale <lb/>solidum cuius catetus, sive axis sit <lb/>AB, centrum ver&ograve; sphaerae sit C. Dico sphaerale solidum 
<pb xlink:href="090/01/099.jpg" pagenum="60"/>ad inscriptam sibi sphaeram esse, ut ipsius solidi integra <lb/>superficies ad superficiem sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Concipiatur in hemisphaerio conus DEF; et intelligatur <lb/>conus GHI cuius basis GI aequalis sit universae superfi&shy;<lb/>ciei solidi sphaeralis, altitudo ver&ograve; LH aequalis sit radio <lb/>sphaerae, et erit per praecedentem, sphaerale solidum <lb/>aequale cono GHI. </s></p>
<p type="main">
<s>Propter aequalitatem erg&ograve;, erit sphaerale solidum ad <lb/>conum GHI, ut superficies universa sphaeralis solidi, ad <lb/>basim coni GHI; conus autem GHI ad conum DEF (ob <lb/>aequalem altitudinem) est ut basis circa GI, ad basim <lb/>circa DF conus denique DEF, ad sphaeram est, ut ba&shy;<lb/>sis circa DF ad superficiem sphaerae (nempe in ratione <lb/>subquadrupla). Proptere&agrave; erit ex aequo, sphaerale solidum <lb/>ad inscriptam sibi sphaeram, ut universa sphaeralis solidi <lb/>superficies ad superficiem sphaerae. Quod etc. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur figura circa catetum poli&shy;<lb/>goni, habebit factum sphaerale solidum ad inscriptam sibi <lb/>sphaeram eam rationem, quam habet linea composita ex <lb/>cateto poligoni et tertia proportionalium (si fiat, ut dia&shy;<lb/>meter sphaerae ad semilatus poligoni, ita semilatus ad <lb/>aliam), ad diametrum sphaerae. </s></p>
<p type="main">
<s>Manente praecedentium constructione, <lb/>
<arrow.to.target n="fig62"></arrow.to.target><lb/>sit sphaerale solidum cuius catetus, at&shy;<lb/>que axis sit AB, centrum ver&ograve; sphaerae <lb/>C, et diameter DB. Fiat angulus rectus <lb/>DEF, <expan abbr="eritq;">eritque</expan> BF tertia proportionalium, <lb/>posita diametro DB pro prima, et semi&shy;<lb/>latere poligoni BE pro secunda. Dico <lb/>sphaerale solidum ad inscriptam sibi <lb/>sphaeram esse ut tota AF ad DB. </s></p>
<figure id="id.090.01.099.1.jpg" xlink:href="090/01/099/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Concipiatur circa sphaeram cylindrus MNOP, et per <lb/>puncta A, D, B, F, plana agantur ad axem erecta. </s></p>
<p type="main">
<s>Erit ergo, per praecedentem, sphaerale solidum ad in&shy;<lb/>scriptam sibi sphaeram, ut superficies sphaeralis solidi 
<pb xlink:href="090/01/100.jpg" pagenum="61"/>ad superficiem sphaerae; hoc est, sumptis aequalibus, <lb/>
<arrow.to.target n="marg90"></arrow.to.target><lb/>ut superficies cylindri GHIL ad superficiem cylindri <lb/>MNOP; hoc est ut recta AF ad BD per primam p. par&shy;<lb/>tis. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg90"></margin.target>per 17. et 18. <lb/>p. partis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XVIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si circa circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur figura circa catetum poli&shy;<lb/>goni; habebit factum sphaerale solidum ad sphaeram eam <lb/>rationem quam habent quatuor simul termini nempe, ma&shy;<lb/>ximus, <expan abbr="minimusq;">minimusque</expan> cum duobus medijs; ad quatuor minimos; <lb/>(quand&ograve; ratio rectae GB ad GD continuata fuerit in tri&shy;<lb/>bus terminis. </s></p>
<p type="main">
<s>Esto circulus cuius diameter AB, cen&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig63"></arrow.to.target><lb/>trum ver&ograve; G, <expan abbr="ipsiq;">ipsique</expan> circumscribatur poli&shy;<lb/>gonum habens latera numero imparia, <lb/>cuius catetus sit GB, et convertatur fi&shy;<lb/>gura circa CB; Factoque angulo GDF <lb/>recto, erit ratio rectae GB ad GD con&shy;<lb/>tinuata in tribus terminis GB, GD, GF; <lb/>uti propositum est. Dico solidum ad <lb/>sphaeram esse, ut GF, GB, simul cum GD bis sumpta, ad <lb/>ipsam GB quater sumptam. </s></p>
<figure id="id.090.01.100.1.jpg" xlink:href="090/01/100/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Fiat alius angulus ADE rectus; <expan abbr="eritq;">eritque</expan> solidum ad <lb/>sphaeram per praecedentem, ut CE ad diametrum sphaerae <lb/>AB, hoc est ut EG, GD simul, ad diametrum sphaerae (sunt <lb/>enim aequales GC, GD) hoc est ut dupla EG, et dupla GD <lb/>
<arrow.to.target n="marg91"></arrow.to.target><lb/>ad duas diametros, hoc est ut FG, GB cum dupla GD, ad <lb/>quatuor semidiametros GB. Quod erat demon. etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg91"></margin.target>ostenditur <lb/>infra.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quod autem assumptum fuit, ostendemus sic.<emph.end type="italics"/> Dico ipsam <lb/>EG bis sumptam, aequalem esse duabus FG, GB. </s></p>
<p type="main">
<s>Quoniam ob angulum rectum, rectangula ABE, GBF, <lb/>aequalia sunt eidem quadrato BD, aequalia erunt et inter <lb/>se; ideoque latera eorum reciproca, nempe ut AB ad BG <lb/>subduplam, ita erit FB ad BE subduplam; aequales ergo <lb/>sunt FE, EB et tres rectae GF, GE, GB sunt in propor&shy;<lb/>tione Aritmetica; ideo EG bis sumpta aequalis erit duabus <lb/>FG, GB. Quod etc. </s></p>
<pb xlink:href="090/01/101.jpg" pagenum="62"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XIX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intra circulum describatur poligonum habens latera <lb/>numero imparia, et convertatur figura circa catetum poli&shy;<lb/>goni, erit sphaera inscriptum sibi sphaerale solidum, ut <lb/>sunt quatuor simul maximi termini, ad maiorem reliquo&shy;<lb/>rum semel, et medium bis, et minorem semel sumptum <lb/>(quando proportio CD ad CE continuata erit in quatuor <lb/>terminis). </s></p>
<p type="main">
<s>Sit circulus cuius diameter AI, cen&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig64"></arrow.to.target><lb/>trum ver&ograve; C, et inscribatur poligonum <lb/>habens latera numero imparia; tum con&shy;<lb/>vertatur figura circa catetum AD. Fiant&shy;<lb/>que anguli CEB et CBF recti, eritque <lb/>ratio CD ad CE continuata in quatuor <lb/>terminis CD, CE, CB, CF. Dico sphaeram <lb/>ad inscriptum sibi solidum sphaerale <lb/>esse, ut CF quater sumpta, ad CB semel, CE bis, et CD <lb/>semel, simulque sumptas. </s></p>
<figure id="id.090.01.101.1.jpg" xlink:href="090/01/101/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Intelligatur alia sphaera cuius semidiameter CD: in&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg92"></arrow.to.target><lb/>scripta in solido. Erit ergo maior sphaera ad minorem ut <lb/>cubus EC ad cubum CD vel recta FC ad CD, vel ut FC <lb/>quater, ad CD quater; sphaera ver&ograve; minor inscripta, est <lb/>ad solidum sphaerale, (per praecedentem) ut CD quater <lb/>sumpta, ad CB semel, CE bis, et CD semel: Propterea <lb/>erit ex aequo, maior, sive circumscripta sphaera, ad suum <lb/>sphaerale solidum, ut CF quater sumpta, ad CB semel, CE <lb/>bis, et CD semel sumptas. Quod etc. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg92"></margin.target>Ultima duo&shy;<lb/>decimi.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Scholium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/><gap desc="SM"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hactenus sex praecipua Theoremata de solidis sphaeralibus demon&shy;<lb/>strata sunt. Sequuntur nunc quaedam scitu non iniucunda, et ad do&shy;<lb/>ctrinam spectantia.<gap desc="/SM"/></s></p>
<pb xlink:href="090/01/102.jpg" pagenum="63"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO XX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si intra sphaeram descriptum sit sphaerale solidum pa&shy;<lb/>rilaterum, <expan abbr="circaq;">circaque</expan> diagonalem revolutum: erit sphaera ad <lb/>excessum, quo ipsa solidum superat, in duplicata ratione <lb/>diametri sphaerae ad latus poligoni. </s></p>
<p type="main">
<s>Sit in circulo cuius centrum A de&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig65"></arrow.to.target><l