texts/archimedes/xml/stevi_weegc_085_nl_1586.xml - Colored diff

Main History Search Repository tree

Return to stevi_weegc_085_nl_1586.xml CVS log

Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/stevi_weegc_085_nl_1586.xml between version 1.1 and 1.2

version 1.1, 2003/09/26 15:45:34

version 1.2, 2003/10/02 12:53:12

Line 102

<s>is wel waer datter inde Natuer niet wonderlick en is, nochtan tot onderscheyt der dinghen die wy duer de oirsaken verstaen, vande ghene welcker redenen ons onbekent sijn, soo gheuen wy dese met recht de naem van wonder, niet dat sijt eyghentlick sijn, maer om dattet hem voor ons alsoo ghelaet. </s><s>T'welck soo wesende, wy sullen ons in desen ansien billichlick mueghen verwonderen, duer wat middel de Natuer mocht wercken, doen sy ons voorouders sich haer spraeck dede maken; ouermidts ons van soo constighen werck, der oirsaken ghenouchsaem wetenschap ghebreect. </s><s>Maer want een beclaghelicke verblintheyt, als duer TSCHICSEL <arrow.to.target n="marg9"/> veroirdent, t'verstant van velen alsoo verduystert ofte betoouert heeft, dat sy t'licht vande Sonne bouen dat der Sterren, ick meen de weerdicheyt deses Taels bouen al d'ander, niet en connen bemercken, tot groot achterdeel des Duytschen gheslachts; Ghemerct daerbeneuen, dat wy voorghenomen hebben inde selue te beschrijuen de WEEGHCONST, wiens diepsinnighe ghedaenten <arrow.to.target n="marg10"/> duer slechter spraken ten eersten niet wel bedietlick en sijn, soo sullen wy naer ons vermueghen daer wat af segghen, versouckende of t'uyterste des SCHICSELS bestemden tijts noch niet en naect, ende eerst van haer oudtheyt als volght:</s>

<s>is wel waer datter inde Natuer niet wonderlick en is, nochtan tot onderscheyt der dinghen die wy duer de oirsaken verstaen, vande ghene welcker redenen ons onbekent sijn, soo gheuen wy dese met recht de naem van wonder, niet dat sijt eyghentlick sijn, maer om dattet hem voor ons alsoo ghelaet. </s><s>T'welck soo wesende, wy sullen ons in desen ansien billichlick mueghen verwonderen, duer wat middel de Natuer mocht wercken, doen sy ons voorouders sich haer spraeck dede maken; ouermidts ons van soo constighen werck, der oirsaken ghenouchsaem wetenschap ghebreect. </s><s>Maer want een beclaghelicke verblintheyt, als duer <arrow.to.target n="marg9"/>TSCHICSEL veroirdent, t'verstant van velen alsoo verduystert ofte betoouert heeft, dat sy t'licht vande Sonne bouen dat der Sterren, ick meen de weerdicheyt deses Taels bouen al d'ander, niet en connen bemercken, tot groot achterdeel des Duytschen gheslachts; Ghemerct daerbeneuen, dat wy voorghenomen hebben inde selue te beschrijuen de WEEGHCONST, wiens diepsinnighe <arrow.to.target n="marg10"/>ghedaenten duer slechter spraken ten eersten niet wel bedietlick en sijn, soo sullen wy naer ons vermueghen daer wat af segghen, versouckende of t'uyterste des SCHICSELS bestemden tijts noch niet en naect, ende eerst van haer oudtheyt als volght:</s>

<s>

<margin.target id="marg9"/>Fatum.

<margin.target id="marg10"/>Qualitates.

Line 143

<pb/>

<s> ... </s><s>dattet voormael een seer wys, gheleert, ende ouertreflick Gheslacht is gheweest, als vooren bethoont is, daertoe ghecommen sijnde met langher tijdt, duer veel eruaringhen. </s><s>Ende soo wy van dese voorghanghers weerdighe navolghers willen gheacht sijn, en sullen niet duer een beestelick ghetuych van ondancbaerheyt, so groote gauen ons naghelaten, duer onwetenheyt versmaen, noch, den lasteraers diese niet en kennen, sottelick gheloouen, noch verlatende den spieghel der talen, ons dickmael behaghen in haer leelick schrapsel van schuym der vuyllicheyt; maer sullen ter contrari die clouclick beschermen, niet met ydel woorden als d'hare sijn, noch na t'onuerstandt van hemlien die de goetheyt der Saken in haer talen beschreuen, onbescheydelick de goetheyt der talen meenen te wesen; maer ghelijck t'gout duer t'vier beproeft wort, alsoo salmen haer weerdicheyt duer de daet <arrow.to.target n="marg12"/> bethoonen: <emph.end/><emph.end/><emph.end/>Welcke sal die sijn? dese, neemt voor grondt <arrow.to.target n="marg13"/> t'ghene in al d'ander spraken tot noch toe der Naturen diepe verholentheden sijn, welcke sy niet ter deghe bedien en connen, als dat sy v (onder duysentich anderen daer het Duytsch vol af is) dit na segghen: <arrow.to.target n="marg14"/> <arrow.to.target n="marg15"/>; ende diet soo doen connen, belooftse vrielijck een koeck; Ia dat sy t'auent op sullen blijuen (voor kinderen dienen doch kinder prijsen <arrow.to.target n="marg16"/>) ende ick verseker v dat ghyder sonder schade sult afcommen, want het is blijckelijck ghenouch wat sy hier in vermueghen, te weten voor dese woorden langhe redenen te stellen, die t'onderscheyt der palen <arrow.to.target n="marg17"/>, ende de form der eueredenheyt <arrow.to.target n="marg18"/> oueral seer <pb/>verduysteren. </s>

<s> ... </s><s>dattet voormael een seer wys, gheleert, ende ouertreflick Gheslacht is gheweest, als vooren bethoont is, daertoe ghecommen sijnde met langher tijdt, duer veel eruaringhen. </s><s>Ende soo wy van dese voorghanghers weerdighe navolghers willen gheacht sijn, en sullen niet duer een beestelick ghetuych van ondancbaerheyt, so groote gauen ons naghelaten, duer onwetenheyt versmaen, noch, den lasteraers diese niet en kennen, sottelick gheloouen, noch verlatende den spieghel der talen, ons dickmael behaghen in haer leelick schrapsel van schuym der vuyllicheyt; maer sullen ter contrari die clouclick beschermen, niet met ydel woorden als d'hare sijn, noch na t'onuerstandt van hemlien die de goetheyt der Saken in haer talen beschreuen, onbescheydelick de goetheyt der talen meenen te wesen; maer ghelijck t'gout duer t'vier beproeft wort, alsoo salmen haer weerdicheyt duer de <arrow.to.target n="marg12"/>daet bethoonen: Welcke sal die sijn? dese, neemt voor <arrow.to.target n="marg13"/>grondt t'ghene in al d'ander spraken tot noch toe der Naturen diepe verholentheden sijn, welcke sy niet ter deghe bedien en connen, als dat sy v (onder duysentich anderen daer het Duytsch vol af is) dit na segghen: <arrow.to.target n="marg14"/> <arrow.to.target n="marg15"/>; ende diet soo doen connen, belooftse vrielijck een koeck; Ia dat sy t'auent op sullen blijuen (voor kinderen dienen doch kinder prijsen <arrow.to.target n="marg16"/>) ende ick verseker v dat ghyder sonder schade sult afcommen, want het is blijckelijck ghenouch wat sy hier in vermueghen, te weten voor dese woorden langhe redenen te stellen, die t'onderscheyt der <arrow.to.target n="marg17"/>palen, ende de form der <arrow.to.target n="marg18"/>eueredenheyt oueral seer <pb/>verduysteren. </s>

<s>

<margin.target id="marg12"/>Effectum.

<margin.target id="marg13"/>Subiecto.

Line 154

<margin.target id="marg18"/>Proportionis.

</s>

<s> Maer soo sy vraghen wat sulcke woorden te bedien hebben, men mach antwoorden, dattet de opening is van t'ghene tot nochtoe den voorighen sterflicken seerbegheerde verborghentheden gheweest sijn, streckende tot groot voordeel van t'menschelick gheslacht, want hoewel yder lichaem in sijn eyghen plaets licht noch swaer en is, nochtans t'ghewicht des lochts is duer sulcx nu volcomelick ghelijck van ander stoffen, metgaders ettelicke sijn noytbekende ancleuinghen <arrow.to.target n="marg19"/>, openbaer gheworden, soo de daet <arrow.to.target n="marg20"/> van dies ende meer anderen cortelick betuyghen sal. </s><s>Laetter maer cloeclick anuallen, want hebbender Reuchlinus, Valla, Erasmus, Barbarus, Picus, Politianus, &c. </s><s>me duer gherocht, die maer Latijn en beschermden, Sghelijcx de Françoysen, wiens strijtredenen <arrow.to.target n="marg21"/> ende talens stof <arrow.to.target n="marg22"/> ons kennelick ghenouch sijn, wat sullen wy die het (O weerdighen grondt! <arrow.to.target n="marg23"/>) DVYTSCH voorstaen? Seker niet alleen de spraeck ophelpen, noch ons seluen voorderen, maer oock ander volcken, welcke alsdan niet alleen huer wooninghen ende lichamen met der Duytschen constighe wercken vercieren sullen, maer oock haren gheest met wetenschap, want de Consten welcke ander met haer eyghen woorden niet uyten en connen, die sal den ghemeenen man alhier duer de beghinselen grondelick mueghen verstaen, ende door sijn ingheboren gheneghentheyt tot de selue, die tot yder volcx baet al andersins connen voorderen dant den anderen mueghelick is.</s>

<s> Maer soo sy vraghen wat sulcke woorden te bedien hebben, men mach antwoorden, dattet de opening is van t'ghene tot nochtoe den voorighen sterflicken seerbegheerde verborghentheden gheweest sijn, streckende tot groot voordeel van t'menschelick gheslacht, want hoewel yder lichaem in sijn eyghen plaets licht noch swaer en is, nochtans t'ghewicht des lochts is duer sulcx nu volcomelick ghelijck van ander stoffen, metgaders ettelicke sijn noytbekende <arrow.to.target n="marg19"/>ancleuinghen, openbaer gheworden, soo de <arrow.to.target n="marg20"/>daet van dies ende meer anderen cortelick betuyghen sal. </s><s>Laetter maer cloeclick anuallen, want hebbender Reuchlinus, Valla, Erasmus, Barbarus, Picus, Politianus, &c. </s><s>me duer gherocht, die maer Latijn en beschermden, Sghelijcx de Françoysen, wiens <arrow.to.target n="marg21"/>strijtredenen ende talens <arrow.to.target n="marg22"/>stof ons kennelick ghenouch sijn, wat sullen wy die het (O weerdighen <arrow.to.target n="marg23"/>grondt!) DVYTSCH voorstaen? Seker niet alleen de spraeck ophelpen, noch ons seluen voorderen, maer oock ander volcken, welcke alsdan niet alleen huer wooninghen ende lichamen met der Duytschen constighe wercken vercieren sullen, maer oock haren gheest met wetenschap, want de Consten welcke ander met haer eyghen woorden niet uyten en connen, die sal den ghemeenen man alhier duer de beghinselen grondelick mueghen verstaen, ende door sijn ingheboren gheneghentheyt tot de selue, die tot yder volcx baet al andersins connen voorderen dant den anderen mueghelick is.</s>

<s>

<margin.target id="marg19"/>Adiunctis.

<margin.target id="marg20"/>Effectus.

Line 163

<margin.target id="marg23"/>Subiectum.

</s>

<s> Dit is t'ghene wy vande weerdicheyt der Duytsche tael voorghenomen hadden te verclaren; Inde selue sullen wy de WEEGHCONST, die de wonderlicste der <emph.end/><emph.end/><emph.end/>is, eerst tot Constens form laten commen, als spraeck die der Natueren eyghenschappen grondelicxt beteeckenen can, ende als bequaemste wit, daer al d'ander die willen, tot yder ghemeentens grootste nut, na micken, ende haer bepalinghen <arrow.to.target n="marg24"/>, daer inde Consten veel an gheleghen is, na rechten mueghen. </s><s>Oock by aldien der Duytschen vliet daerin alsoo vermeerderde, ghelijct de reden wel eyscht, t'selue soude ons voornemen verstercken om met ander angheuanghen voort te varen: Doch soo de contrarie gheschiede, ick can my vernoughen in een eerlick voornemen mijn goede wille te verclaren, welcke in haer beroup tot yders dienst gheeyghent is.</s>

<s> Dit is t'ghene wy vande weerdicheyt der Duytsche tael voorghenomen hadden te verclaren; Inde selue sullen wy de WEEGHCONST, die de wonderlicste der vrie is, eerst tot Constens form laten commen, als spraeck die der Natueren eyghenschappen grondelicxt beteeckenen can, ende als bequaemste wit, daer al d'ander die willen, tot yder ghemeentens grootste nut, na micken, ende haer <arrow.to.target n="marg24"/>bepalinghen, daer inde Consten veel an gheleghen is, na rechten mueghen. </s><s>Oock by aldien der Duytschen vliet daerin alsoo vermeerderde, ghelijct de reden wel eyscht, t'selue soude ons voornemen verstercken om met ander angheuanghen voort te varen: Doch soo de contrarie gheschiede, ick can my vernoughen in een eerlick voornemen mijn goede wille te verclaren, welcke in haer beroup tot yders dienst gheeyghent is.</s>

<pb/>

<s>

<margin.target id="marg24"/>Definitiones.

Line 176

<margin.target id="marg25"/>Argumentum.

</s>

<s>DE Beghinselen der Weeghconst, welcke van swaerheyt sijn duer <emph.end/><emph.end/><emph.end/>t'ghedacht van natuerlicke stof gheweert, sullen in twee boucken begrepen worden. </s><s>Des eersten boucx eerste deel sal van 14 * bepalinghen wesen: T'ander van 28 * voorstellen, van de ghedaenten der ghewichten, die tweederhande sijn, als Rechtwichten, ende Scheefwichten. </s><s>Der Rechtwichten sijn twee * afcomsten, te weten Rechtdaelwichten, ende Rechthefwichten, beschreuen inde achtien eerste voorstellen. </s><s>Der Scheefwichten sijn oock twee afcomsten, als Scheefdaelwichten, ende Scheefhefwichten, verclaert inde rest der voorstellen.</s>

<s>DE Beghinselen der Weeghconst, welcke van swaerheyt sijn duer t'ghedacht van natuerlicke stof gheweert, sullen in twee boucken begrepen worden. </s><s>Des eersten boucx eerste deel sal van 14 * bepalinghen wesen: T'ander van 28 * voorstellen, van de ghedaenten der ghewichten, die tweederhande sijn, als Rechtwichten, ende Scheefwichten. </s><s>Der Rechtwichten sijn twee * afcomsten, te weten Rechtdaelwichten, ende Rechthefwichten, beschreuen inde achtien eerste voorstellen. </s><s>Der Scheefwichten sijn oock twee afcomsten, als Scheefdaelwichten, ende Scheefhefwichten, verclaert inde rest der voorstellen.</s>

<s>

<margin.target id="marg26"/>Definitionib.Propositio<lb/>nibus. Species.

Line 1035

<s><emph type="other"/>ENDE<emph.end/> dit niet alleen van clooten maer van ander lichamen slierende, ofte rollende, op punten ofte linien als hier onder (daerwy eyghentlicker af handelen sullen inde ) alwaer wy noch segghen ghelijck CE tot EO, also t'ghewicht des lichaems D tottet ghewicht P. </s>

<s> <emph type="other"/>WAER<emph.end/> uyt oock blijckt, dat wesende de lini AB euewydich vanden <arrow.to.target n="marg133"/>sichteinder als hier neuens, dat CE ende CO dan in een selfde lini sullen vallen, waer duer tusschen E en O gheen langde en sal sijn, ende veruolghens CE en sal tot EO gheen reden hebben, daermen by verstaen sal dat een swaerheydt inde plaets van P hoe cleen sy mocht wesen, en sal niet euestaltwichtich connen sijn teghen t'lichaem D, maer salt (<arrow.to.target n="marg134"/>wisconstelick verstaende) voorttrecken hoe swaer het sy: Waer uyt volght, dat alle swaerheden voortghetrocken langs den sichteinder, als schepen int water, waghens langs t'platte landt, &c. </s><s>en behouuen gheen vlieghester<emph.end/><emph.end/><emph.end/>tens tot haer verroersel, meer dan de omstaende verhindernissen en veroirsaecken, als Water, Locht, Naecsel der assen, teghen de bussen, naecsel der rayers teghen de straet, ende dierghelijcke. </s>

<s> <emph type="other"/>WAER<emph.end/> uyt oock blijckt, dat wesende de lini AB euewydich vanden <arrow.to.target n="marg133"/>sichteinder als hier neuens, dat CE ende CO dan in een selfde lini sullen vallen, waer duer tusschen E en O gheen langde en sal sijn, ende veruolghens CE en sal tot EO gheen reden hebben, daermen by verstaen sal dat een swaerheydt inde plaets van P hoe cleen sy mocht wesen, en sal niet euestaltwichtich connen sijn teghen t'lichaem D, maer salt (<arrow.to.target n="marg134"/>wisconstelick verstaende) voorttrecken hoe swaer het sy: Waer uyt volght, dat alle swaerheden voortghetrocken langs den sichteinder, als schepen int water, waghens langs t'platte landt, &c. </s><s>en behouuen gheen vlieghesterctens tot haer verroersel, meer dan de omstaende verhindernissen en veroirsaecken, als Water, Locht, Naecsel der assen, teghen de bussen, naecsel der rayers teghen de straet, ende dierghelijcke. </s>

<s>

<margin.target id="marg133"/>Horizonte.

<margin.target id="marg134"/>Mathematicè.

Legend:

Removed from v.1.1
changed lines
	Added in v.1.2