Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to schot_mecha_051_la_1657.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / schot_mecha_051_la_1657.xml  (download) - view tree
Revision 1.21, Wed May 31 12:54:14 2006 UTC (6 years, 11 months ago) by bcfuchs
Branch: MAIN
CVS Tags: HEAD
Changes since 1.20: +33 -33 lines
retrieved jutta's corrections from gap with rollback

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd">
<archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
      <info>
        <author>Schott, Gaspar</author>
        <title>Mechanica Hydraulico-pneumatica. Pars I. Mechanic&aelig; Hydraulico-pnevmatic&aelig; Theoriam continet.</title>
        <date>1657</date>
        <place/>
        <translator/>
        <lang>la</lang> 
    <cvs_file>schot_mecha_051_la_1657.xml</cvs_file>
        <locator>051.xml</locator>
      </info>
      <text>
      <front>
      </front>
          <body>
           <chap>       

<pb xlink:href="051/01/001.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>A. R.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>P. GASPARIS <lb/>SCHOTTI<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>SOCIETATIS JESU<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>MECHANICA <lb/>HIDRAULICO -PNEVMATICA<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Cum<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FIGURIS &AElig;N&Ecirc;IS, ET PRIVILEGIO SACR&AElig;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Ce&longs;ar&aelig; Maje&longs;tatis.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>ANNO M DC LVIII.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/>
<pb xlink:href="051/01/002.jpg"/>
<arrow.to.target n="fig1"/></s></p>
<figure id="id.051.01.002.1.jpg" xlink:href="051/01/002/1.jpg"/>
<p type="caption">
<s>MECHANICA <lb/>HYDRAVLICOPNEVMATICA</s></p>
<p type="caption">
<s>Ad Eminenti&longs;s: S.R.I. Principem <lb/>Ioannem Philippum <lb/>Electorem Mogunt: <lb/>Auctore.</s></p>
<p type="caption">
<s>P. GASPARE SCHOTTO.</s></p>
<p type="caption">
<s>Soci Iesu</s></p>
<pb xlink:href="051/01/003.jpg"/><pb xlink:href="051/01/004.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>P. GASPARIS SCHOTTI<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>REGISCURIANI, E SOCIE&shy;<lb/>TATE JESU,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Olim in Panormitana Sicili&aelig;, nunc in Herbipo&shy;<lb/>litana Franconi&aelig; eju&longs;dem SOCIETATIS Academia <lb/>Mathe&longs;eos Profe&longs;&longs;oris,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>MECHANICA <lb/>HYDRAULICO-PNEV&shy;<lb/>MATICA,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Qua <lb/><emph type="italics"/>Pr&aelig;terqu&agrave;m qu&ograve;d Aquei elementi natura, proprietas, vis <lb/>motrix, atque occultus cum a&euml;re conflictus, &agrave; primis fundamentis de&shy;<lb/>mon&longs;tratur; omnis quoque generis Experimenta Hydraulico-pnevmatica <lb/>recluduntur; &amp; ab&longs;oluta Machinarum aqu&acirc; &amp; aere animandarum ratio <lb/>ac methodus pr&aelig;&longs;cribitur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>OPUS BIPARTITUM,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cujus<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Pars I. Mechanic&aelig; Hydraulico-pnevmatic&aelig; Theoriam continet. </s></p>
<p type="main">
<s>Pars II. Eju&longs;dem Praxin exhibet, Machinasque Aquarias innumeras, uti &amp; Organa, ali&shy;<lb/>aque In&longs;trumenta, in motum ac &longs;onum concitat; nec non varia techna&longs;inata, <lb/>qu&aelig; motum perpetuum vi aqu&aelig; &longs;pondent,exponit. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>ACCESSIT<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Experimentum novum Magdeburgicum, quo vacuum alij &longs;ta&shy;<lb/>bilire, alij evertere conantur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Sumptu Heredum JOANNIS GODEFRIDI Sch&ocirc;n wetteri,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Bibliopol: Francofurten&longs;.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Excudebat<emph.end type="italics"/> HENRICUS PIGRIN <emph type="italics"/>Typographus Herbipoli,<emph.end type="italics"/><lb/>ANNO M. DC. LVII.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/005.jpg"/>
<figure id="id.051.01.005.1.jpg" xlink:href="051/01/005/1.jpg"/>


<pb xlink:href="051/01/006.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>DEDICATIO.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.006.1.jpg" xlink:href="051/01/006/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Eminenti&longs;&longs;imo, &amp; Reverendi&longs;&longs;imo Principi <lb/>ac Domino,<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>D. JOANNI <lb/>PHILIPPO,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>SACR&AElig; SEDIS MOGUNTIN&AElig;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Archiepi&longs;copo, S. Rom. Imp. per Germani&shy;<lb/>am Archi-Cancellario, &amp; Principi Electori; Epi&longs;copo <lb/>Herbipolen&longs;i, Franci&aelig; Orientalis Duci, <lb/>Domino meo clementi&longs;&longs;imo.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>EMINENTISSIME PRIN&shy;<lb/>CEPS. </s><s>Fontes quos Natura <lb/>producit ad hominum utilitatem, <lb/><emph type="italics"/>Mare<emph.end type="italics"/> petunt, ut fluant. </s><s><emph type="italics"/>Omnia quippe <lb/>flumina,<emph.end type="italics"/> ac proinde &amp; fontes flumi-
<pb xlink:href="051/01/007.jpg"/>num origines, <emph type="italics"/>intrant in Mare, &amp; Mare non <lb/>redundat; ad locum, unde exeunt flumina, revertun&shy;<lb/>tur, vt iterum fluant.<emph.end type="italics"/> </s><s>Fontes quos hoc <lb/>in Opere produco ex Hydrotech&shy;<lb/>nica Arte ad Principum delecta&shy;<lb/>tionem, ut &longs;aliant, FONTEM petunt <lb/>PULCHRUM, Te inquam, EMI&shy;<lb/>NENTISSIME DOMINE, <expan abbr="Tuumq;">Tuumque</expan> <lb/>favorem ac benevolentiam. </s><s>Ni&longs;i <lb/>enim ope Tua, qui FONS es PUL&shy;<lb/>CHERRIMUS, foveantur, &amp; <lb/>Tua augeantur ditenturque co&shy;<lb/>pia; exare&longs;cant nece&longs;&longs;e e&longs;t, ma&shy;<lb/>gno licet labore, nec minori <lb/>Arte, in fluxum ac &longs;altum &agrave;me <lb/>animati. </s><s> Pateat igitur Fontibus 
<pb xlink:href="051/01/008.jpg"/>meis FONS PULCHER; <expan abbr="deriv&etilde;tur">deriventur</expan> <lb/>in eos Humanitatis Tu&aelig; aqu&aelig;, ut <lb/>gloriari liceat, ac dicere: FONS <lb/>PULCHER SUFFICIT UNDAS. </s><s><lb/>Dixi quod volebain, &amp; h&icirc;c finio, <lb/>n&egrave; peccare cogar peccatum quo <lb/>Scriptorum plerique reos &longs;e con&shy;<lb/>&longs;tituunt, dum in Mec&aelig;natum <lb/>&longs;uorum laudes ip&longs;o in Librorum <lb/>ve&longs;tibulo qu&agrave;m pro loci oppor&shy;<lb/>tunitate longi&ugrave;s excurrunt. </s><s>Ma&shy;<lb/>jor e&longs;t virtutum Tuarum &longs;plen&shy;<lb/>dor, majora in Eccle&longs;iam &amp; Im&shy;<lb/>perium Romanum merita, qu&agrave;m <lb/>ut exili calamo meo, pr&aelig;&longs;ertim <lb/>hoc loco, exarentur. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/009.jpg"/>
<p type="main">
<s>Vale PRINCEPS EMINEN&shy;<lb/>TISSIME, Imperii columen, <lb/>&amp; Eccle&longs;i&aelig; decus; ae bono utrius&shy;<lb/>que qu&agrave;m diutis&longs;im&egrave; vive. </s><s> Ita <lb/>optat Herbipoli Die VIII. Julij, <lb/>Anno MDCL VII. </s></p>
<p type="main">
<s>EMINENTISSIM&AElig; <lb/>TU&AElig; </s></p>
<p type="main">
<s>CELSITUDINIS </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Humillimus Cliens<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ca&longs;parus Schott&egrave; So&shy;<lb/>cietate JESU. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/010.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>IN FRONTEM LIBRI<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>ACROAMA EXEGETICUM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>FONS PULCHER SUFFICIT UNDAS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.010.1.jpg" xlink:href="051/01/010/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Obmute&longs;ce Antiquitas; <lb/>Jam dudum exaruit lympha, <lb/>Quam propinavit Pincerna vatum<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PEGASUS.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Riget in&longs;tar pumicis, qui Parna&longs;&longs;um irrigavit: <lb/>Qui infantium etiam linguas fecerat di&longs;ertas, <lb/>Dudum, pr&ocirc; pudor, e&longs;t de&longs;ertus. </s><s><lb/>Pone cri&longs;tas Heliconis Nympha;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>HIPPOCRENE FUIT!<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Unde, aut ubi fluxerit olim, quis &longs;ciat? </s><s> <lb/>Ca&longs;talides ip&longs;&aelig; ne&longs;ciunt, <lb/>Ex quo toties pot&aelig; cecinerunt.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Et quid mirum Helicona nu&longs;quam apparere, <lb/>Si ip&longs;a Gr&aelig;cia di&longs;paruit, &amp; migravit <lb/>In EUKOPAM reliquam;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>In qu&acirc; non unas numeres Athenas, <lb/>Quando p&aelig;ne innumera vides Athen&aelig;a, <lb/>Suo quodque formo&longs;um Apolline, <lb/>Suo quodque irriguum fonte, <lb/>E quo bibunt &longs;apientes Europ&aelig;i, <lb/>Et entheantur.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/011.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De Europa univer&longs;a periculum facin &longs;ola<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>GERMANIA:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De Germania ver&ograve; pronuncia, <lb/>Si, qu&aelig; Rhenus, M&oelig;nusve alluit, invi&longs;as<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>ATHEN&AElig;A, <lb/>MOGANUM ET ARTAUNIUM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Qu&aelig;, qual&eacute;sve ea incolant Mu&longs;&aelig;, <lb/>Di&longs;ce ex latice, qui eas reficit.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Medio bullit &egrave; Nobilitatis Rhenan&aelig; jugo, <lb/>Non &longs;onipedis Pega&longs;i extu&longs;us ungul&acirc;; <lb/>Sed jubati LEONIS effo&longs;&longs;us ungue,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CALLOCRENE.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc uno amb&aelig; libant &amp; vivunt de fonte, <lb/>C&aelig;lo divi&longs;&aelig;, non zelo,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>MOGANIDES MUS&AElig; ET FRANCONIDES.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>His <lb/>Seu &longs;itim arentis gutturis levent, <lb/>Seu barbita pulvere glorio&longs;o &longs;ordida lavent, <lb/>Seu in carmina animent Vates, <lb/>Seu fugientes Vatibus venas revocent, <lb/>Seu in pr&ecedil;mia lauros &amp; palmas rigent, <lb/>Seu fe&longs;tiv&egrave; cum Nymphis ludant <lb/>Apollinis honori,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PULCHER SUFFICIT UNDAS.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Ver&ugrave;m quid Mu&longs;as, Nymph&aacute;sque memoro? <lb/>Ip&longs;a ade&ograve; Natura hoc fonte haurit, <lb/>Ut parturientem juvet Artem:<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/012.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hinc Ars bibit, ut languentem fulciat Naturam, <lb/>Experti di&longs;cimus: <lb/>Quod non &longs;ola Natura audet. </s><s><lb/>Nec Ars &longs;ola pote&longs;t, <lb/>Et pote&longs;t cum Arte Natura &amp; audet. </s><s><lb/>Ver&ugrave;m deficerent, ni&longs;i &longs;ufficeret,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PULCHER<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Undas, Animos, Vires. </s><s><lb/>Hoc manante animatur emortuus &AElig;olus, <lb/>Et &longs;pirat:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc &longs;tillante lique&longs;cunt, licet &aelig;re fu&longs;&aelig;, Pha&euml;tontiades, <lb/>Et lacrymantur:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc illabente alterni folles inflantur &amp; efflantur, <lb/>Et organa re&longs;onant:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc &longs;aliente Deorum &longs;imulacra irrorantur, <lb/>Et tripudiant.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Verbo, <lb/>Paucis multa dicam:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CRESCIT QUODCUNQUE RIGAT, <lb/>VIGET QUODCUNQUE LAVAT,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PULCHER.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hinc e&longs;t quod &longs;tupent ob&longs;tipi; <lb/>Et &aelig;gr&egrave; vident Invidi,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>HOC FONTE,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Virere lauros, Mus&aacute;sque vigere.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/013.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PULCHER.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Feras cicurat, mon&longs;tra domat: <lb/>Hercule felicior!<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Qu&aelig; is exanimabat, hic animat;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Qu&aelig; i&longs;te clav&acirc; fregit, ille regit <lb/>Suaviter influendo.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc &longs;tratagemate, <lb/><emph type="italics"/>Rotas Moganas<emph.end type="italics"/> firmavit, <lb/>Ut bene verterentur, <lb/>Qu&aelig; &agrave; procellis, quia rapiebantur, <lb/>P&aelig;ne evertebantur.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pluris &longs;cilicet &longs;&aelig;pe e&longs;t e&longs;&longs;e humanum qu&agrave;m fortem, <lb/>Ubi gloria e&longs;t major, <lb/>Vincere amoribus qu&agrave;m viribus. </s><s><lb/>In fontibus reliquis eximium hoc habet<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PULCHER,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Qu&ograve;d non aquam &longs;ol&ugrave;m fundat, <lb/>Qu&acirc; &longs;uam eff&aelig;ta reparet Juventam<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>AQUILA;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Sed &amp; oleum &longs;tillet, <lb/>Quo repullulantes pennas ad robur <lb/><emph type="italics"/>Ungat.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Nec <emph type="italics"/>Aquil&aelig;<emph.end type="italics"/> mod&ograve; hoc <emph type="italics"/>Fonte<emph.end type="italics"/> tot&aelig; <lb/><emph type="italics"/>Juvene&longs;cunt:<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Sed, quia cum Igne quid commune habet<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PVLCHER,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hoc etiam in FONTE emortuus,<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/014.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Novo prodigio Novus <lb/><emph type="italics"/>Revivi&longs;cit<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PHOENIX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Unde infelici&longs;&longs;imorum temporum <lb/>H&aelig;c una e&longs;t felicitas, <lb/>Quod mergantur in FONTE PULCHRO, <lb/>In quo ni&longs;i tota &longs;ubmergantur, <lb/>Nunquam emergent <lb/>Feliciora.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Et Gloria h&aelig;c &longs;umma erit<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONTIS PVLCHRI,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>In ea incidi&longs;&longs;e tempora, <lb/>In qu&aelig; ni&longs;i incidi&longs;&longs;et, <lb/>Forent tempora omnino <lb/>Profligata.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De FONTE PULCHRO quid ampli&ugrave;s dicam? <lb/>Fontes alij aut &aelig;&longs;tu pro&longs;pero ex&longs;iccantur, <lb/>Aut algore &longs;ini&longs;tro congelant, <lb/>Ut fluxum &longs;i&longs;tant:<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FONS PVLCHER.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>FLUET DONEC INFLUAT <lb/>IN FONTEM <lb/>QUOCUM SALIET IN VITAM &AElig;TERNAM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quod vovent &amp; precantur mecum<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>OMNES BON&AElig; MUS&AElig; <lb/>A FONTE PULCHRO <lb/>LOT&AElig;, RIGAT&AElig;, POT&AElig;.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>P. NICOLAUS MOHR &egrave; Socie&shy;<lb/>tate JESU. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/015.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Facultas admodum R. P.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PR&AElig;POSITI GENERALIS <lb/>SOCIETATIS JESU.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>GOSWINUS <lb/>NICKEL SOCIETA&shy;<lb/>TIS JESU<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>PR&AElig;POSITUS GENERALIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>CUm Opus, quod in&longs;cribitur<emph.end type="italics"/> Mechanica <lb/>Hydraulico-pnevmatica, &agrave; P. GASPARE <lb/>SCHOTT <emph type="italics"/>noftr&aelig; Societatis Sacerdote compo&longs;i&shy;<lb/>tum, aliquot eju&longs;dem Societatis Religio&longs;i recognove&shy;<lb/>rint, &amp; in lucem edi po&longs;&longs;e probaverint; facultatem <lb/>concedimus vt typis mandetur, &longs;i ijs ad quos pertinet, <lb/>ita videbitur. </s><s>In cujus rei te&longs;timonium has litteras <lb/>manu no&longs;tr&acirc; &longs;ub&longs;criptas, &longs;igillo&queacute; no&longs;tro munitas da&shy;<lb/>mus Rom&aelig;,<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Januarij<emph.end type="italics"/> 1655. </s></p>
<p type="main">
<s>GOSWINUS NICKEL. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/016.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>FACULTAS<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>R. P. PROVINCIALIS <lb/>SOCIETATIS IESV<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per Rheni Superioris Provinciam Bi&shy;<lb/>bliopol&aelig; facta.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>CUm ex Mandato Sacr&aelig; C&aelig;&longs;are&aelig; Maje&longs;tatis omnibus <lb/>&amp; &longs;ingulis Typographis, Bibliopolis, ac aliis quamcun&shy;<lb/>que librariam negotiationem exercentibus, &longs;eri&ograve; firmiterque in&shy;<lb/>hibeatur, n&egrave; qui&longs;quam libros ullos<emph.end type="italics"/> &agrave; SOCIETATIS <emph type="italics"/>no&longs;tr&aelig; Pa&shy;<lb/>tribus hactenus editos, aut impo&longs;terum edendos intra S.R. Im&shy;<lb/>perij, Regnorum, &amp; Dominiorum Su&aelig; C&aelig;&longs;are&aelig; Maje&longs;tatis h&aelig;&shy;<lb/>reditariorum fines, &longs;imili aliov&egrave; charactere aut form&acirc;, &longs;ive in <lb/>toto, &longs;ive in parte recudere, vel ali&ograve; recudendos mittere, aut ali&shy;<lb/>bi etiam impre&longs;&longs;os adducere, vendere, &amp; di&longs;trahere, cl&agrave;m &longs;eu <lb/>pal&agrave;m, citr&agrave; &longs;upradictorum Patrum con&longs;en&longs;um ac te&longs;timonium, <lb/>audeat, vel pr&aelig;&longs;umat: </s><s>Ego<emph.end type="italics"/> NITHARDUS BIBERUS, <lb/>SOCIETATIS JESU <emph type="italics"/>per Rheni &longs;uperioris Provinciam Pro&shy;<lb/>vincialis, concedo<emph.end type="italics"/> Joanni Godefrido Sch&ocirc;n wettero <emph type="italics"/>fa&shy;<lb/>cultatem, &longs;uis &longs;umptibus excudendi<emph.end type="italics"/> P. GASPARIS SCHOTTI <lb/>&egrave; SOCIEIATE JESU Mechanicam Hydraulico-pnev&shy;<lb/>maticam. </s><s><emph type="italics"/>In quorum fidem hoc ei te&longs;timonium manu no&longs;tr&acirc; <lb/>&longs;ub&longs;criptum, &amp; Sigillo munitum dare voluimus.</s><s>Herbipoli<emph.end type="italics"/><lb/>21. <emph type="italics"/>Fanuarij<emph.end type="italics"/> 1656. </s></p>
<p type="main">
<s>NITHARDUS BIBERUS. </s></p>
<p type="main">
<s>L. S. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/017.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>ELENCHUS<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.017.1.jpg" xlink:href="051/01/017/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>ELENCHUS TITU&shy;<lb/>LORUM,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Sive <lb/>SYNOPSIS OPERIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Pr&aelig;loquium ad Lectorem, de Operis Occa&longs;ione, Divi&longs;ione, In&longs;criptione; deque <lb/>Hydraulicorum &amp; Pnevmaticorum Scriptoribus. pag. 1. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PARS I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>THEORETICA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinarum Hydraulico-Pnevmaticarum principiis &longs;eu fundamentis. 15 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De vi Attractiva corporum, ad vacuum vel replendum, vel fugiendum: &longs;eu de <lb/>primo Machinarum Hydro-pnevmaticarum principio. 18 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. I. Hero Alexandrinus vacuum in a&euml;re &amp; aqua di&longs;&longs;eminatum agno&longs;cit. 19 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. II. Experimenta quibus Hero vacuum in corporibus di&longs;&longs;eminatum pro&shy;<lb/>bat. 21 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. III. Experimenta quibus vacuum nullum e&longs;&longs;e probatur. 25 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IV. Vis attractiva ob vacui metum, primum Machinarum Hydro-pnevma&shy;<lb/>ticarum principium, qu&aelig;, &amp; qualis, quibusvis in&longs;it corporibus. 28 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. V. Experimentum, quo o&longs;tenditur vis attractiva ad aquas in altum evchen&shy;<lb/>das, vacui vitandi caus&acirc;, per Machinas Hydro-pnevmaticas. 30 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VI. Notantur nonnulla circa pr&aelig;dictum Experimentum, &longs;imulque &longs;tabili&shy;<lb/>tur, in attractione aqu&aelig; metu vacui habendam e&longs;&longs;e rationem perpendiculi <lb/>aquarum. 33 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VII. Heronis Alexandrini error in elevanda aqua vi attractiva. 36 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VIII. Alius Heronis error in elevanda aqua vi attractiva. 37 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IX. In aquarum elevatione vi attractiv&acirc;, habenda e&longs;t ratio perpendiculi &longs;ol&ugrave;m <lb/>illorum tuborum, per quos aqua, non per quos a&euml;r vehitur. 39 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/018.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>TITULORUM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. X. Viattractiv&acirc; elevari pote&longs;t aqua ultra perpendiculi altitudinem, a&euml;re me&shy;<lb/>diante. 40 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De vi Expul&longs;iva propter corporum impenetrabilitatem; &longs;eu de &longs;ecundo Machi&shy;<lb/>narum Hydro-pnevmaticarum principio. 43 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. I. Omnia univer&longs;i corpora &longs;unt inter &longs;e contigua. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. II. Corpora &longs;e mutu&ograve; expellunt. 45 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. III. Experimentum, quo o&longs;tenditur vis expul&longs;iva, propter corporum im&shy;<lb/>penetrabilitatem, ad aquas elevandas in altum. 46 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IV. Notantur nonnulla circa pr&aelig;dictum Experimentum. 48 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. V. Heronis error in elevando oleo vi expul&longs;iv&acirc; in lucerna. 50 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VI. Attractione &amp; expul&longs;ione &longs;imul aquam elevare po&longs;&longs;umus. 53 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VII. Salomon Caus merit&ograve; &longs;ugillat Heronem. 55 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VIII. Idem perpendiculum aqu&aelig; cadentis non pote&longs;t &longs;ervire &longs;imul attra&shy;<lb/>ctioni &amp; expul&longs;ioni. 57 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IX. Error apud Joannem Bapti&longs;tam Portam indicatur. 58 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. X. Alia ratio aquam elevandi in altum propter corporum impenetrabili&shy;<lb/>tatem. 59 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De vi Rarefactiva; &longs;eu de tertio Hydro-pnevmaticarum Machinarum prin&shy;<lb/>cipio. 61 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. I. Rarefactionis vis, &amp; effectus mirabilis. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. II. Alia rarefactionis exempla. 62 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De fluxu aqu&aelig; naturali; &longs;eu de quarto Hydro-pnevmaticarum Machinarum <lb/>principio. 64 </s></p>
<p type="main">
<s>CAPUT I. De Proprietatibus aqu&aelig; fluentis liber&egrave;. 65 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPRIETAS </s></p>
<p type="main">
<s>I. Aqua tendit ad loca decliviora. 67 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Aqu&aelig; &longs;uperficies &longs;uperior, ce&longs;&longs;ante fluxu, &longs;ph&aelig;rica e&longs;t; reliqu&aelig; conforman&shy;<lb/>tur va&longs;is &amp; receptaculis. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>III. Aqua min&ugrave;s pre&longs;&longs;a expellitur &agrave; magis pre&longs;&longs;a. 68 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Aqu&aelig;, &amp; humidi cuiuscunque, pars unaqu&aelig;que premitur humido &longs;upra <lb/>ip&longs;am exi&longs;tente ad perpendiculum, &longs;i humidum &longs;it de&longs;cendens in aliquo, aut <lb/>abalio aliquo pre&longs;&longs;um. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>V. Aqu&acirc; in &longs;itu naturali con&longs;i&longs;tente, partes &longs;uperiores non premunt inferio&shy;<lb/>res. 70 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/019.jpg"/>
<p type="main">
<s>VI. Aqu&aelig; in &longs;itu naturali po&longs;it&aelig; una pars non expellit alteram. 71 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Non omnes &aelig;qu&aelig; &aelig;quales magnitudine, &longs;unt &aelig;quales pondere. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Aqua naturaliter non a&longs;cendit ad locum altiorem &longs;u&acirc; origine. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>CAPUT II. De Proprietatibus aqu&aelig; fluentis per &longs;iphones. 72 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. Siphonis varias divi&longs;iones a&longs;&longs;ignare. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>II. Siphonis erecti proprietates a&longs;&longs;ignare. 74 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Siphonis inver&longs;i proprietates a&longs;&longs;ignare. 77 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Siphonis mixti in&aelig;qualium crurium proprietates a&longs;&longs;ignare. 81 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Siphonis mixti &aelig;qualium crurium proprietates a&longs;&longs;ignare. 84 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Inver&longs;i &longs;iphonis, va&longs;i uno crure impo&longs;ito, proprietates a&longs;&longs;ignare. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Cau&longs;am ad&longs;ignare, cur quando o&longs;culum externi cruris &longs;iphonis inver&longs;i e&longs;t <lb/>altius, aut &aelig;qu&egrave; altum ac aqu&aelig; &longs;uperficies &longs;uprema in va&longs;e, aqua non fluat; <lb/>quando ver&ograve; e&longs;t demi&longs;&longs;ius, fluat. 88 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Siphonem ad libram &longs;eu vectem revocare, &amp; filtrum ad &longs;iphonem. 93 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Diabetem &longs;piritalem de&longs;cribere, eiu&longs;que proprietates ad&longs;ignare. 94 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Siphonis inver&longs;i fluxum &aelig;qualem reddere. 96 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Siphone inver&longs;o aquam ex uno montis latere in alterum, per verticem, de&shy;<lb/>ducere. 98 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Siphone inver&longs;o aquam ex montis radice ad ejus verticem elevare. 102 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Cau&longs;am a&longs;&longs;ignare, cur in &longs;iphone inver&longs;o interrupto perpendiculum aqu&aelig; <lb/>de&longs;cendentis debeat &longs;uperare perpendiculum aqu&aelig; a&longs;cendentis. 104 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Cau&longs;am a&longs;&longs;ignare, cur in Fonte Heronis perpendiculum aqu&aelig; de&longs;cen&shy;<lb/>dentis debeat e&longs;&longs;e longius perpendiculo aqu&aelig; a&longs;cendentis. 107 </s></p>
<p type="main">
<s>CAPUT III. De Proprietatibus aqu&aelig; fluentis per tubos. 110 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. Aqua decurrit per tubi verticalis foramen ba&longs;is, in&longs;tar column&aelig; aque&aelig;, cuius <lb/>ba&longs;is &aelig;qualis foramini, altitudo perpendiculares &agrave; ba&longs;i erect&aelig;; &longs;ive tubi &longs;int <lb/>&longs;emper pleni, &longs;ive non. 111 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Per tubos tam &longs;emper, qu&agrave;m non &longs;emper plenos &aelig;qualis altitudinis, &amp; &aelig;qua&shy;<lb/>lium foraminum, effluit &aelig;qualis aqu&aelig; copia, eodem vel &aelig;quali tempore, <lb/>cujuscunque capacitatis &amp; form&aelig; &longs;int tubi. 113 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Per tubos tam &longs;emper, qu&agrave;m non &longs;emper plenos &aelig;qualium luminum, &longs;ed <lb/>in&aelig;qualium altitudinum, effluit eodem, vel &aelig;quali tempore, in&aelig;qualis aqu&aelig; <lb/>copia. 114 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Per tubos &longs;emper, &amp; non &longs;emper plenos in&aelig;qualium luminum, &longs;ed &aelig;quali&shy;<lb/>um altitudinum, effluit eodem, vel &aelig;quali tempore, in&aelig;qualis aqu&aelig; <lb/>copia. ibid. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/020.jpg"/>
<p type="main">
<s>V. Per tubos &aelig;qu&egrave; altos, &amp; &aelig;qualium luminum, non &longs;emper plenos, fluit eodem <lb/>tempore &aelig;qualis aqu&aelig; copia; &longs;ed tant&ograve; fluit unus diuti&ugrave;s altero, quant&ograve; <lb/>plus aqu&aelig; continet unus qu&agrave;m alter. 115 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Per tubos non &longs;emper plenos, &amp; non &aelig;qu&egrave; altos, &aelig;qualium tamen lumi&shy;<lb/>num, eodem vel &aelig;quali tempore non fluit &aelig;qualis aqu&aelig; copia. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Tubus altitudine quadrupedalis, cui pro ba&longs;is diametro pedis Pari&longs;ien&longs;is <lb/>uncia, aqu&acirc; &longs;emper, plenus, effundit per lumen lineare in ba&longs;i &longs;itum, aqu&aelig; <lb/>libram &longs;patio tredecim minutorum &longs;ecundorum temporis. 116 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Aqu&aelig; fluentes ex tubis tam &longs;emper qu&agrave;m non &longs;emper plenis &aelig;qualium <lb/>foraminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum, habent rationem &longs;ubduplicatam <lb/>altitudinum tuborum; habentque dicti tubi duplicatam rationem aqua&shy;<lb/>rum, quas fundunt. 117 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Aqua naturali motu de&longs;cendens &amp; effluens per tubos, imitatur leges alio&shy;<lb/>rum gravium naturali motu de&longs;cendentium. 120 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Velocitates motus aqu&aelig; de&longs;cendentis &amp; effluentis per tubos &aelig;qualium fo&shy;<lb/>raminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum, habent &longs;ubduplicatam rationem <lb/>altitudinum. 125 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Cau&longs;am a&longs;&longs;ignare, cur aqu&aelig; fluentes per tubos &aelig;qualium luminum, &longs;ed in&shy;<lb/>&aelig;qualium altitudinum, habeant rationem &longs;ubduplicatam altitudinum tu&shy;<lb/>borum. 126 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Tempora quibus &aelig;qualis aqu&aelig; quantitas &egrave; tubis &aelig;qualium luminum, &longs;ed <lb/>in&aelig;qualium altitudinum effluit, habent &longs;ubduplicatam rationem tubo&shy;<lb/>rum. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Si tubi, &longs;ive &longs;emper pleni, &longs;ive non &longs;emper pleni, &longs;int ejusdem altitudinis, <lb/>&longs;ed in&aelig;qualium foraminum, e&longs;t eadem ratio aqu&aelig; ad aquam, qu&aelig; foraminis <lb/>ad foramen, phy&longs;ic&egrave; &longs;eu ad &longs;en&longs;um. 127 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Tubi non &longs;emper pleni &aelig;qu&egrave; alti, &amp; &aelig;qualium foraminum; &longs;ed in&aelig;quali&shy;<lb/>um ba&longs;ium, evacuantur in&aelig;qualibus temporibus, e&longs;tque eadem ratio tem&shy;<lb/>porum, qu&aelig; ba&longs;ium. 129 </s></p>
<p type="main">
<s>XV. Tempora quibus deplentur tubi non &longs;emper pleni, &aelig;qu&egrave;lati, &longs;ed non &aelig;qu&egrave; <lb/>alti, per &aelig;qualia foramina, &longs;unt in altitudinum ratione &longs;ubduplicata. 131 </s></p>
<p type="main">
<s>XVI. Tempora quibus evacuantur tubi non &longs;emper pleni &longs;imiles, &amp; &aelig;quales <lb/>quoad altitudines &amp; ba&longs;es, per lumina &longs;imilia in&aelig;qualia, &longs;unt reciproc&egrave;, ut <lb/>lumina. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>XVII. Datis altitudine &amp; foramine tubi &longs;emper pleni, invenire quantitatem <lb/>aqu&aelig; quam dato tempore effundat; vel, datis iisdem, invenire magnitudi&shy;<lb/>nem ci&longs;tern&aelig; qu&aelig; dato tempore repleatur. 132 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/021.jpg"/>
<p type="main">
<s>XVIII. Datis altitudine &amp; lumine tubi &longs;emper pleni, invenire tempus quo da&shy;<lb/>tam aqu&aelig; quantitatem effundat, &longs;ive quo datam ci&longs;ternam impleat. 135 </s></p>
<p type="main">
<s>XIX. Datis tempore, quantitate aqu&aelig;, &longs;eu ci&longs;terna, &amp; lumine tubi, invenire alti&shy;<lb/>t&udot;dinem tubi, qui &longs;emper plenus ci&longs;ternam dato tempore repleat. 136 </s></p>
<p type="main">
<s>XX. Dato va&longs;e, &amp; foramine per quod effluit aqua, invenire tempus quo eva&shy;<lb/>cuatur. 137 </s></p>
<p type="main">
<s>XXI. Dato va&longs;e, &amp; tempore, invenire foramen per quod evacuetur tempore <lb/>dato. 139 </s></p>
<p type="main">
<s>XXII. Altitudinem &longs;caturiginis dati fontis per tubos fluentis invenire. 140 </s></p>
<p type="main">
<s>XXIII. Data alicujus tubi, aut va&longs;is erogatorii altitudine, ac tempore quo deter&shy;<lb/>minatam aqu&aelig; quantitatem &egrave; &longs;uo lumine effundit, invenire altitudinem <lb/>ejusdem aut alterius tubi, qui &aelig;quali tempore, per &aelig;quale lumen, aliam de&shy;<lb/>terminatam aqu&aelig; quantitatem effundat. 140 </s></p>
<p type="main">
<s>XXIV. In tubo &longs;eu va&longs;e &longs;emper pleno determinare &longs;patia, qu&aelig; temporibus <lb/>&aelig;qualibus &longs;ibi &longs;uccedentibus evacuantur; uti &amp; menfuram &longs;eu pondus a&shy;<lb/>qu&aelig; qu&aelig; effluit. 141 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PARERGUM CAPITIS III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De inventione medi&aelig;, ac terti&aelig; proportionalis quantitatis, in numeris, &amp; lineis. 144. </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. Inter duos numeros medium proportionalem invenire. 145 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Datis duobus numeris, tertium continu&egrave; proportionalem invenire. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>III. Inter duas rectas lineas datas invenire tertiam proportionalem. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Datis duabus rectis, invenire tertiam proportionalem. 146 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Aliter invenire tertiam proportionalem. 147 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Adhuc aliter invenire tertiam proportionalem. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Datis tribus numeris invenire quartum proportionalem. 148 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Datis tribus rectis lineis, quartam proportionalem invenire. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De proprietatibus aqu&aelig; &longs;alientis ex tubis. 149 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. Salientium &longs;ive ecdromorum horizontalium, &amp; mediorum, &longs;uper eodem ho&shy;<lb/>rizonte, longitudines &longs;unt in ratione &longs;ubduplicata tuborum, ex quibus exi&shy;<lb/>liunt. 151 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Salientes horizontales &amp; medi&aelig;, ejusdem tubi, e&ograve; &longs;unt longiores, qu&ograve; lu&shy;<lb/>men tubi fuerit altius &longs;upra horizontem. 153 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/022.jpg"/>
<p type="main">
<s>III. Salientes horizontales &amp; medi&aelig;, eandem longitudinis rationem &longs;ervant, <lb/>quam altitudines tuborum &longs;uper eundem horizontem. 154 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Salientium verticalium in quacunque elevatione tubi &longs;upra horizontem <lb/>&longs;emper eadem e&longs;t altitudo. 155 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Saliens verticalis nunquam ad&aelig;quat aluitudinem originis. 156 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Saliens verticalis tubi quadrupedalis proxim&egrave; &aelig;quat quinque &longs;extas tubi &longs;ui <lb/>partes. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Salientes verticales e&ograve; &longs;unt longiores, qu&ograve; tubi &longs;unt longiores; &longs;ed non e&acirc;&shy;<lb/>dem proportione ill&aelig; ac hi cre&longs;cunt. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Data tubi altitudine, &amp; &longs;upra horizontem elevatione, invenire longitudi&shy;<lb/>nem &longs;alientis horizontalis, &amp; medi&aelig;. 157 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Data longitudine &longs;alientis horizontalis, aut medi&aelig;, invenire altitudinem tu&shy;<lb/>bi, cognit&acirc; ejus elevatione &longs;upra horizontem. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>X. Ex nota &longs;caturiginis altitudine fontis unius ex tubo exilientis horizontaliter, <lb/>altitudinem &longs;caturiginis cujuscunque alterius &aelig;qualiter &longs;upra horizontem <lb/>elevati invenire. 158 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De fluxu aqu&aelig; per diver&longs;a ejusdem va&longs;is aut tubi foramina. 158 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. Per foramina &aelig;qualia, &aelig;qu&egrave; &agrave; &longs;ummo tubi di&longs;tantia, &longs;ive in ba&longs;e, &longs;ive in latere, <lb/>&aelig;quali tempore &aelig;quales fluunt aquarum quantitates. 160 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Aqu&aelig; &egrave; foraminibus &aelig;qualiter &agrave; &longs;ummo tubi di&longs;tantibus decurrentes, &longs;unt in&shy;<lb/>ter &longs;e ut foramina. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>III. Aqua per foramina va&longs;is eo impetu &longs;eu velocitate decurrit, quo per tubos <lb/>&aelig;qualium foraminum &amp; altitudinum. 161 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Velocitates aqu&aelig; decurrentis per foramina &aelig;qualia ejusdem va&longs;is, in&aelig;qua&shy;<lb/>liter di&longs;tantia &agrave; &longs;ummo va&longs;is, &longs;unt in &longs;ubduplicata ratione di&longs;tanti&aelig;. 162 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Aqu&aelig; per &aelig;qualia foramina in&aelig;qualiter &agrave; &longs;ummitate va&longs;is di&longs;tantia fluentes, <lb/>&longs;unt in &longs;ubduplicata ratione di&longs;tantiarum. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Secto foramine laterali va&longs;is in partes &aelig;quales, &agrave; rectis horizontalibus, in&shy;<lb/>venire rationes aquarum ex eis fluentium. 163 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Secto foramine laterali va&longs;is in partes in&aelig;quales, &agrave; rectis horizontalibus, <lb/>reperire rationes aquarum effluentium ex ip&longs;is. 164 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Datis foraminibus in&aelig;qualibus &longs;uper eadem horizontali, venari rationes <lb/>aquarum. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Datis foraminibus ejusdem va&longs;is, quorum unum &longs;uperius, alterum inferius, <lb/>inter easdem parallelas perpendiculares, reperire rationes aquarum. 165 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/023.jpg"/>
<p type="main">
<s>X. Datis foraminibus ejusdem va&longs;is, quorum unum &longs;uperius, alterum inferius; <lb/>non inter easdem parallelas, reperire rationes aquarum. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Dato foramine, &amp; linea horizontali, in aliquo va&longs;e, con&longs;tituere &longs;uper illa fo&shy;<lb/>ramen, &egrave; quo &aelig;qualis aqua fluat eodem tempore. 166 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Dato foramine, &amp; latere alterius in eodem va&longs;e, reperire foramen, &egrave; quo <lb/>&aelig;qualis aqua effluat. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Dato foramine, reperire aliud &aelig;quale in eodem va&longs;e, &egrave; quo fluat aqua in <lb/>ratione data. 167 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Dato foramine, aptare in eodem va&longs;e aliud datum &longs;imile, magnitudinis di&shy;<lb/>ver&longs;&aelig;, &agrave; quo aqua fluens cum fluente &agrave; primo, habeat rationem datam. 168 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De a&euml;ris gravitate, rarefactione, &amp; conden&longs;atione. 169 </s></p>
<p type="main">
<s>PROPOSITIO </s></p>
<p type="main">
<s>I. A&euml;ris gravitatem invenire. 169 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Quantum conden&longs;ari a&euml;r po&longs;&longs;it, invenire. 170 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Quantum rarefieri a&euml;r po&longs;&longs;it, invenire. 171 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PARS II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PRACTICA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De fabrica Machinarum Hydro-pnevmaticarum ex traditis principiis. 173 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CLASSIS PRIMA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De variis Hydraulicis atque Pnevmaticis Machinis. 176 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis qu&aelig; fiunt vi attractiva. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Fonticulus phial&aelig; vitre&aelig; inclu&longs;us. 177 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Siphon inver&longs;us interruptus, aquam in determinatam altitudinem evchens. 179. </s></p>
<p type="main">
<s>III. Fons C&aelig;&longs;areus. 181 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Scyphus plenus per fundum effundens liquorem, non plenus retinens. 183 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Cancer vomitor. 185 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Sph&aelig;ra vitrea Aqui&longs;uga. 186 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Siphon inver&longs;us interruptus, elevans aquam in quamvis altitudinem. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Navis Horologa. 188 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Siphon inver&longs;us horologus. 189 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/024.jpg"/>
<p type="main">
<s>X. Bina va&longs;a, quorum uni &longs;i aqua infundatur, alterum reddit vinum. 190 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis qu&aelig; fiunt vi expul&longs;iva. 191 </s></p>
<p type="main">
<s>I. Fons Heronis in va&longs;is immediatis. 192 </s></p>
<p type="main">
<s>Item Fonticulus &longs;imilis Fonti Heronis. 194 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Clep&longs;ydra Heroniana. 195 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Fons Heronis in va&longs;is mediatis: item &longs;cyphus diver&longs;os ejiciens liquores. 197 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Fons novus Poly&longs;iphonius. 201 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Fons perennis, alto in loco aquam &egrave; puteo profundo &longs;ubmini&longs;trans. 203 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Antlia, &longs;eu Cte&longs;ibia Machina. 205 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Speculator cornu inflans. 207 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Fonticulus compre&longs;&longs;ione aquam &longs;pargens in altum: Baculus item viato&shy;<lb/>rius aquivomus, &amp; Catellus mingens. 208 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Phiala vitrea, compre&longs;&longs;ione aquam projiciens in altum. 211 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Infundibulum pnevmatico-hydraulicum, aquam in determinatam altitudi&shy;<lb/>nem attollens. 211 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Infundibulum alterum pnevmatico-hydraulicum, aquam in quamlibet al&shy;<lb/>titudinem extollens. 213 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Fons e&acirc;dem fi&longs;tul&acirc; di&longs;colores ejiciens liquores. 214 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Sclopetum &AElig;olium &longs;eu pnevmaticum. 216 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Aliud &longs;clopetum Pnevmaticum. 217 </s></p>
<p type="main">
<s>XV. Sedes Aquivoma. 219 </s></p>
<p type="main">
<s>XVI. Heronis va&longs;a qu&aelig; vinum pro aquainfu&longs;a reddunt: &longs;eu Hydri&aelig; Can&aelig; Ga&shy;<lb/>lil&aelig;&aelig;. 220 </s></p>
<p type="main">
<s>XVII. Hydraconti&longs;terium antiquum. 222 </s></p>
<p type="main">
<s>XVIII. Hydraconti&longs;terium novum. 223 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis qu&aelig; fiunt rarefactione. 226 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Pyrobolus fons, incale&longs;centis per ignem a&euml;ris vi aquam expellens. 226 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Fons alius pyrobolus, projectum liquorem convertens in a&euml;rem, autignem <lb/>226 </s><s>Item Meteorologic&aelig; impre&longs;&longs;iones igne&aelig;. 229 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Thermo&longs;copium progno&longs;ticum Hybernum. 229 </s><s>&amp; &AElig;&longs;tivum. 231 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. In&longs;trumentum novum, gradus humidi &amp; &longs;icci indicans. 232 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Cacabus ejiciens, &amp; retrahens eandem aquam. 236 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Pil&aelig; &AElig;oli&aelig;. 237 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Ci&longs;ta &AElig;olia. 238 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/025.jpg"/>
<p type="main">
<s>VIII. &AElig;olus ventum efflans. 239 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Memnonia &longs;tatua, cithar&aelig;, &amp; human&aelig; vocis &longs;onum ad orientem &longs;olem <lb/>edens. 240 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Memnoni&aelig; aves, voce &amp; motu animat&aelig;. 242 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Ara a&longs;pide adornata, in qua igne po&longs;ito I&longs;is &amp; O&longs;iris vinum &amp; lac &longs;acrificant <lb/>a&longs;pis ver&ograve; &longs;ibilando applaudit. 244 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Valv&aelig; &longs;acelli &longs;uccen&longs;o &longs;acrificii igne &longs;ponte aperibiles, &amp; extincto clau&longs;&aelig;. 246 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Ara Deorum imagines tripudiantes exhibens. 247 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Hydrologium horarum A&longs;tronomicarum, &longs;eu &aelig;qualium. 248 </s></p>
<p type="main">
<s>XV. Fonticulus horarius. 249 </s></p>
<p type="main">
<s>XVI. Pr&aelig;co horarius, &longs;ingulis horis cornu inflans. 252 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis qu&aelig; fiunt naturali lap&longs;u aqu&aelig;. 254 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Clep&longs;ydra Kircheriana, qu&aelig; fontis in&longs;tar ejaculatur aquam, &amp; inver&longs;a ite&shy;<lb/>rum fluit. 254 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Multimammia Deorum mater, lac ex uberibus promens. 256 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Rota ver&longs;atilis, aquam lu&longs;trationi nece&longs;&longs;ariam fundens. 257 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Cycocephalus &AElig;gyptius ex veretillo aquam fundens, qu&aelig; horas &aelig;quino&shy;<lb/>ctiales in &longs;ubjecto va&longs;e mon&longs;trat. 259 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Hydrologium horarum antiquarum, &longs;eu in&aelig;qualium. 261 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Hydrologium Bettinianum. 264 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Hercules clav&acirc; Draconem percutiens. 265 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Aquila horodictica. 269 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Chorea &longs;erpentum aquivomorum. 270 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Coluber volitans. 271 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Nauta Hydro-horologus. 272 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Libra hydraulica horodictica. 274 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Hydraulicum horolabium facillimum. 275 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Incubus Hydro-horologus. 276 </s></p>
<p type="main">
<s>XV. Hydrologium Magneticum. 277 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis qu&aelig; habent principium mixtum. 278 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Avis ex&longs;putam &agrave; &longs;erpente aquam &longs;orbens &egrave; cratere. 279 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Vas hydro-pnevmaticum, omnis generis jocos exhibens. 281 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Triton buccin&acirc; inflat&acirc; cur&longs;um fluminum fi&longs;tens. 285 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/026.jpg"/>
<p type="main">
<s>IV. Atlas c&aelig;lum humeris impo&longs;itum torquens in gyrum. 289 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Lucerna Grunbergeriana. 290 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Hydrotechnicus tubus, varia ludentis Natur&aelig; &longs;pectacula exhibens. 291 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis hydraulicis variis. 299 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Sph&aelig;ra in a&euml;re fu&longs;pen&longs;a, ac circa &longs;uum centrum mota. 300 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Cribrum Ve&longs;talis virginis. 303 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Tubus vitreus, aquam perpetu&ograve; incorruptam con&longs;ervans. 304 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Ph&oelig;nix hydro-botanica. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>V. Phiala tabaci fumum refrigerans. 305 </s></p>
<p type="main">
<s>VI. Torricelli &amp; Berti tubus vacuo vacuus. 306 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Hydropota varij coloris ac &longs;aporis aquam ex&longs;puens. 310 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Palingene&longs;ia C&aelig;&longs;area. 313 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Vas eodem ore vinum &amp; aquam, calidam &amp; frigidam, hauriens ac fundens. 315 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Prochyta Heronis Alexandrini mal&egrave; con&longs;tructa. 317 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Libra hydro&longs;tatica mirabilis. 318 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Canopus &AElig;gyptiacus. 320 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Lamina plumbea plana, aquis innatans. 321 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Anemo&longs;copium commune. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>XV. Anemo&longs;copium Kircherianum. 323 </s></p>
<p type="main">
<s>Epilogus Cla&longs;&longs;is prim&aelig;, ubi nonnulla de fontibus Romanis, ac Tu&longs;culanis, <lb/>aliisque. 325 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CLASSIS SECUNDA<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Machinis motum perpetuum &aelig;mulantibus. 329 </s></p>
<p type="main">
<s>PROLUSIO. De motus perpetui arte procurati impo&longs;&longs;ibilitate. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA </s></p>
<p type="main">
<s>I. Cochlea Archimedea motum perpetuum &aelig;mulans. 336 </s></p>
<p type="main">
<s>II. Tubus &longs;piralis in plano, aquam attollens, &amp; motum perpetuum &aelig;mulans. 341 </s></p>
<p type="main">
<s>III. Horarium hydraulicum, motum perpetuum adumbrans. 346 </s></p>
<p type="main">
<s>IV. Kircheriana Machinula, motus perpetui rarefactionis &amp; conden&longs;ationis <lb/>&longs;pecimen exhibens. 351 </s></p>
<p type="main">
<s>V. Fonticulus motum perpetuum vi rarefactionis &amp; conden&longs;ationis a&euml;ris e&shy;<lb/>mentitus. 353 </s></p>
<pb xlink:href="051/01/027.jpg"/>
<p type="main">
<s>VI. Horo&longs;copium Hydropnevmato-Magneticum, quo &longs;ph&aelig;ra Magnetica in <lb/>medio liquorum librata perpetu&ograve; circumducitur, ad mon&longs;trandas ho&shy;<lb/>ras, circulos c&oelig;le&longs;tes, totiusque A&longs;trolabij my&longs;teria. 354 </s></p>
<p type="main">
<s>VII. Machinamentum aliud hydro-pnevmatico-magneticum, perpetuans mo&shy;<lb/>tum per ventum. 357 </s></p>
<p type="main">
<s>VIII. Cte&longs;ibica Machina perpetui motus &aelig;mula. 360 </s></p>
<p type="main">
<s>IX. Catona perpetu&ograve; mobilis in gyrum hydro&longs;tatic&acirc; arte, ut putabatur. 362 </s></p>
<p type="main">
<s>X. Situl&aelig; automat&aelig;, &longs;pontaneo atque perpetuo motu aquam haurientes. 365 </s></p>
<p type="main">
<s>XI. Funigiana indu&longs;tria perpetuo motu &longs;itul&aelig; unic&aelig; &egrave; puteis aquam hauriens. 368 </s></p>
<p type="main">
<s>XII. Perennis fontium ac fluviorum in Terraqua circulatio. 371 </s></p>
<p type="main">
<s>XIII. Gnomon Scheinerianus in centro mundi. 374 </s></p>
<p type="main">
<s>XIV. Mobile perpetuum Chymico-hydraulicum. 376 </s></p>
<p type="main">
<s>ANNOTATIO II. De Motu perpetuo quem Drebellius &amp; alij adumbrarunt. 377 </s></p>
<p type="main">
<s>ANNOTATIO III. De motu perpetuo quem Bo&euml;klerus promittit. 379 </s></p>
<p type="main">
<s>ANNOTATIO IV. De motu perpetuo quem D. Har&longs;torfferus excogitavit. 381 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CLASSIS TERTIA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>De Organis hydraulicis, aliisque in&longs;trumentis harmonicis hydropnevma&shy;<lb/>ticis. 383 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA I. Organum hydraulicum automatum &amp; autophonum. 384 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA I. Cameras &AElig;olias fabricari, ad ventum organo hydraulico <lb/>&longs;ubmini&longs;trandum. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA II. Secundus modus &AElig;olias cameras fabricandi. 386 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA III. Tertius modus &AElig;olias cameras con&longs;truendi. 387 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA IV. Ventum per folles perpetuum producere in ordine ad <lb/>Organa hydraulica. 388 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA V. Folles aliter inflare ad in&longs;trumenta chordoph&ocirc;na &longs;ive <lb/>fidicina incitanda. 389 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA VI. Cylindrum phonotacticum con&longs;truere. 390 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. I. Cylindrum phonotacticum harmonic&egrave; delineare. ibid. </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. II. Cantilenam in Cylindrum phonotacticum harmonic&egrave; delineatum <lb/>transferre. 397 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. III. Dentibus Cylindrum phonotacticum in&longs;truere. 399 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IV. Plures cantilenas in eundem cylindrum transferre. 400 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. V. Cantilenas &longs;yncopatas, &amp; <emph type="italics"/>b<emph.end type="italics"/> molli &longs;ignatas, ut &amp; &longs;emitonia, in cylin&shy;<lb/>drum phonotacticum transferre. 401 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VI. Minimi valoris notas cylindro phonotactico in&longs;erere. 406 
<pb xlink:href="051/01/028.jpg"/> </s></p> 
<p type="main">
<s>PRAGMATIA VII. Cylindrum phonotacticum in gyrum movere. 407 </s></p>
<p type="main">
<s>PRAGMATIA VIII. Organum hydraulicum automatum atque antoph&ocirc;&shy;<lb/>num fabricare. 408 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA II. Organum hydraulicum Vitruvianum. 409 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA III. Cuculus cantans, atque tripudians. 414 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA IV. Gallus cantans &amp; alas quatiens. 414 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA V. Diver&longs;&aelig; volucres garrientes, ac &longs;e moventes. 417 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA VI. Pan Octaulum inflans, Nympha Echo reflans. 418 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA VII. Cyclopes automati Mu&longs;icam Pythagoricam exhibentes. 420. </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA VIII. Clavicymbalum automatum, omnis generis in&longs;tru&shy;<lb/>mentorum fidibus in&longs;tructorum &longs;ymphoniam exhibens. 432 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA IX. Automatum Kircherianum, omnis generis in&longs;trumento&shy;<lb/>rum &longs;ymphoniam exhibens. 436 </s></p>
<p type="main">
<s>MACHINA X. Ci&longs;ta pnevmato-harmonica antoph&oacute;na, &longs;olo vento harmo&shy;<lb/>nio&longs;um &longs;onum edens. 438 </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>EXPERIMENTUM NOVUM <lb/>MAGDEBURGICUM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. I. Experimentum quomodo fiat. 445 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. II. Experimento jam invento qu&aelig;nam de novo addita Herbipoli. 447 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. III. Argumenta ad &longs;tabiliendum vacuum ex hoc Experimento &longs;umpta. 449 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IV. Argumenta ad evertendum vacuum ex eodem Experimento deprom&shy;<lb/>pta. 450 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. V. P. Athana&longs;ii Kircheri de novo Experimento judicium. 452 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VI. Litter&aelig; Auctoris Experimenti, ejusdemque ad varia qu&aelig;&longs;ita re&longs;pon&longs;io. 453 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VII. Ejusdem Authoris re&longs;pon&longs;io ad no&longs;trum qu&aelig;&longs;itum. 450 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. VIII. P. Nicolai Zucchii &egrave; Societate Je&longs;u de novo Experimento judicium. 463 </s></p>
<p type="main">
<s>&sect;. IX. P. Melchioris Corn&aelig;i &egrave; Societate Je&longs;u de eodem Experimento judi&shy;<lb/>cium. 465 </s></p>
<figure id="id.051.01.028.1.jpg" xlink:href="051/01/028/1.jpg"/>
<pb xlink:href="051/01/029.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>In<emph.end type="italics"/><lb/>MECHANICAM HYDRAU&shy;<lb/>LICAM<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Odarion Encomia&longs;ticon. </s><s><emph.end type="center"/><lb/><emph type="italics"/>CEdat &longs;uperbas Amphitryonides <lb/>Palmas Minerv&aelig;. </s><s>Vis jacet: Artium <lb/>Trop&aelig;a clarent. </s><s>Cuncta nutus <lb/>Jam Domin&aelig; venerantur Artis. </s><s><lb/>Non ille no&longs;tri temporis Hercules, <lb/>Qui frangit armis cornua fluminum, <lb/>Dum cana &longs;eclorum &longs;enectus <lb/>Ingeniis animis <expan abbr="&qacute;ue">que</expan> floret. </s><s><lb/>Quid? </s><s>erg&ograve; Reges n&egrave; furor incitet <lb/>Vincire Pontum. </s><s>Nil ni&longs;i fabulam <lb/>Seris propinabit nepotum <lb/>Fa&longs;tus Ach&aelig;menid&aelig; cachinnis. </s><lb/><s>Ris&ecirc;re &longs;tultas &aelig;quora compedes <lb/>Manare ritu certa &longs;uo, licet <lb/>Ringatur &amp; flagro rebelles <lb/>Mulctet aqu&aelig; male&longs;anus iras. </s><lb/><s>In&longs;anientis quid Domini min&aelig; <lb/>Tangunt proteruum marmor? </s><s>Herus jubet? </s><lb/><s>Surde&longs;cit, &amp; plaudente fluctu <lb/>Ludificat pelagus Tyrannum. </s><lb/><s>At non &amp; Artem vis Acheloia <lb/>Impun&egrave; ludet. </s><s>Capta &longs;uis Aqua <lb/>Technis tenetur, liberosque <lb/>Victa jocos, patiturque ri&longs;us.<emph.end type="italics"/> </s><s>
<pb xlink:href="051/01/030.jpg"/><emph type="italics"/>Et quas domando non potuit mari <lb/>Sev&ugrave;m fremi&longs;cens ardor adoreas, <lb/>Has len&egrave; &longs;olers Machinator <lb/>Pr&aelig;ripuit meliore ni&longs;u. </s><s><lb/>Spectare ge&longs;tin? </s><s>en tibi panditur <lb/>Hoc &longs;cena libro, qu&acirc; &longs;trepitu procul, <lb/>Qu&aelig; dulce &longs;it &longs;pecta&longs;&longs;e, &longs;pectes, <lb/>Qu&aelig;que juvet didici&longs;&longs;e, di&longs;cas, <lb/>Qu&agrave;m f&oelig;deratum non violabilis <lb/>Lex nectat orbem; &longs;i qua pericula <lb/>Vexent, ut imis &longs;umma, raris <lb/>Den&longs;a, levi grave det &longs;alutem. </s><s><lb/>Qu&ograve; pondus vnd&aelig; vergat, &amp; a&euml;ris; <lb/>Quod pellat; aut quod corpora jus trahat; <lb/>Cur i&longs;te gurges ructet vndas, <lb/>Quas avido bibit ales ore; <lb/>Quid mille lu&longs;us, mille jocos aqu&aelig; <lb/>Fundet, docebit<emph.end type="italics"/> SCHOTTVS <emph type="italics"/>Hydraulic&aelig; <lb/>Con&longs;ultus artis, doctas idem <lb/>Ingenium fluitantis aur&aelig;. </s><s><lb/>Non Ille nomen fluctibus apprimat, <lb/>Quod turbet Au&longs;ter, dignus aheneis <lb/>Scribi columnis, qu&aelig; nec &aelig;vi <lb/>Dente, nec invidi&aelig; terantur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>L. G. S. J. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/031.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>MONITIO AD LECTOREM.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Opu&longs;culum hoc Appendice except&acirc; Rom&aelig; <lb/>con&longs;criptum, acpr&aelig;lo pr&aelig;paratum fuit; <lb/>ideo in eo pa&longs;sim ita loquitur Auctor, <lb/>qua&longs;i Rom&aelig; adhuc degeret. </s><s>Vale, &amp; n&egrave; <lb/>quid te moretur, errores paucos in calce <lb/>Librinotatos, pri&ugrave;s corrige. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/032.jpg" pagenum="1"/>
<figure id="id.051.01.032.1.jpg" xlink:href="051/01/032/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>MECHANICA <lb/>HYDRAVLICO-PNEVMATICA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PR&AElig;LOQVIVM <lb/>AD LECTOREM;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De Operis Occa&longs;ione, Divi&longs;ione, <lb/>In&longs;criptione: <expan abbr="de&qacute;ue">deque</expan> Hydraulicorum, <lb/>&amp; Pnevmaticorum Scripto&shy;<lb/>ribus.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>OCCASIO OPERIS.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MAgiam Naturalem con&longs;cribere ani-<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg1"/><lb/><emph type="italics"/>mus mihi est, benevole Lector, &egrave; Viri <lb/>Docti&longs;&longs;imi, toto&queacute; orbe noti&longs;&longs;imi Atha&shy;<lb/>na&longs;ij Kircheri Libris, qu&agrave; typo excu&longs;is, <lb/>qu&agrave; exar atis manu collectam; at&que; ex omnibus eius&shy;<lb/>dem Adver&longs;ariis ac Schediasmatis, qu&aelig; penes me <lb/>&longs;unt; nec non ex alijs probatorum Auctorum monu&shy;<lb/>mentis, nostris&queacute; inventis, fide &longs;umm&acirc;, pari&queacute; &longs;tudio <lb/>concinnatam, propriis&queacute; &amp; aliorum experimentis <lb/>&longs;tabilitam: illam inquam Magiam Naturalem, cuius<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/033.jpg" pagenum="2"/><emph type="italics"/>in Catalogo Librorum posth&agrave;c &agrave; pr&aelig;dicto Docti&longs;&longs;imo <lb/>Auctore edendorum Magnetic&aelig; Arti denu&ograve; h&icirc;c Ro&shy;<lb/>m&aelig; nuper edit&aelig; appo&longs;ito feci mentionem. </s><s>Spartam <lb/>hanc ab ip&longs;o Auctore mihi commi&longs;&longs;am pr&aelig; alijs a&longs;&longs;um&shy;<lb/>p&longs;i excolendam, quoniam pr&aelig;terqu&agrave;m qu&ograve;d omnium <lb/>ab ip&longs;o con&longs;criptorum librorum, &longs;eu pr&aelig;lo <expan abbr="commi&longs;&longs;or&utilde;">commi&longs;&longs;orum</expan>, <lb/>&longs;eu in Adver&longs;aria coniectorum, copiam habeo, quo&shy;<lb/>tidian&acirc; eiusdem vtor con&longs;uetudine, vtpote inre litte&shy;<lb/>rari&acirc; &longs;ocius; cuius proinde &longs;ententiam aut min&ugrave;s <lb/>intellectam, aut brevi&ugrave;s &longs;ubinde explicatam, exquire&shy;<lb/>re nullo negotio po&longs;&longs;um. </s><s>Opus erit ingens, multi&queacute; la&shy;<lb/>boris ac &longs;tudij, nec min&ugrave;s recondit&acirc; rerum c&ugrave;m natu&shy;<lb/>ralium, t&ugrave;m arte factarum refertum &longs;cienti&acirc;. </s><s>Habe&shy;<lb/>bis in eo varia, curio&longs;a, exotica admir andorum effe&shy;<lb/>ctuum &longs;pectacula, reconditar&uacute;mque inventionum mi&shy;<lb/>racula, &amp; qu&aelig; merit&ograve; cen&longs;ebuntur magica; ab omni <lb/>tamen impostur&acirc;, &amp; illicit&aelig; artis &longs;u&longs;picione aliena. </s><lb/><s>Habebis Magiam Arithmeticam; at non vulgarem: <lb/>Habebis Geometricam; at paucis perviam: Habebis <lb/>Astronomicam; at penit&ugrave;s abstru&longs;am Invenies Ma&shy;<lb/>giam Magneticam, Gnomonicam, Staticam, Opti&shy;<lb/>cam, Dioptricam, Catoptricam, Hydraulicam, Pnev-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/034.jpg" pagenum="3"/><emph type="italics"/>maticam, Pyrobolicam, <expan abbr="Harmonic&atilde;">Harmonicam</expan>, <expan abbr="Phonocamptic&atilde;">Phonocampticam</expan> <lb/><expan abbr="Anac&atilde;ptic&atilde;">Anacampticam</expan>, Anaclasticam, <expan abbr="Phy&longs;iognomic&atilde;">Phy&longs;iognomicam</expan>, Mecha&shy;<lb/>nicam, Sympathicam, Steganologicam, Cryptographi&shy;<lb/>cam, Divinatoriam, Cabalicam, Hieroglyphicam, <lb/>Sacram. </s><s>Miraberis in eodem Opere &longs;ecreta Ani&shy;<lb/>malium, Herbarum, Plantarum, Lapidum, aliar&uacute;m&shy;<lb/>que rerum per variam activorum cum pa&longs;&longs;ivis appli&shy;<lb/>cationem, virtutum occultarum combinationem, Na&shy;<lb/>tur&aelig; &amp; Artis connubium, Paranymph&acirc; Experienti&acirc;. </s><s><lb/>Jdeam aliquam in fine huius Operis invenies.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg1"/>Magia Na&shy;<lb/>turalis Au&shy;<lb/>ctoris.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quoniam ver&ograve; Opus, vt dixi, vastum erit, mul&shy;<lb/>ti&queacute; laboris ac &longs;tudij, nec ni&longs;i &longs;ubci&longs;ivis horis, quas <lb/>ordinariis occupationibus &longs;ubtr ahere licebit, perfici&shy;<lb/>endum; oper&aelig; pretium me facturum, grat&uacute;mque Rei&shy;<lb/>public&aelig; Litterari&aelig; existimavi, &longs;iqu&aelig; paulatim elabo&shy;<lb/>ra&longs;&longs;em, per partes protruderem. </s><s>Ab Hydraulicis igi&shy;<lb/>tur atque Pnevmaticis initium &longs;umere decrevi, id&queacute; <lb/>non t&agrave;m me&acirc;, qu&agrave;m aliorum voluntate. </s><s>Scribendi <lb/>occa&longs;io h&aelig;c fuit. </s><s>Est in &longs;upradicti Docti&longs;&longs;imi Auctoris<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg2"/><lb/><emph type="italics"/>Mu&longs;eo &longs;an&egrave; celeberrimo, frequentati&longs;&longs;im&oacute;que (quod <lb/>brevi typis evulgabimus) non exigua <expan abbr="Hydraulicar&utilde;">Hydraulicarum</expan> <lb/>ac Pnevmaticarum Machinarum copia, quas &longs;um-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/035.jpg" pagenum="4"/><emph type="italics"/>m&acirc; animi voluptate &longs;pectant atque mirantur ij, qui <lb/>ex omnibus Vrbis &amp; Orbis partibus ad ip&longs;um vi&longs;en&shy;<lb/>dum accurrunt Viri Principes ac Litter ati, avid&eacute;&shy;<lb/>que &longs;cire de&longs;iderant, &amp; Machinarum constructa&shy;<lb/>rum rationes, &amp; machinalium motionum cau&longs;as. </s><s>Ho&shy;<lb/>rum de&longs;ider&igrave;o vt &longs;atisfacerem, omnium dicti Mu&longs;ej <lb/>Machinarum fabricam &amp; qua&longs;i anatomiam edoce&shy;<lb/>re, aut alicubi jam ab ip&longs;o Auctore edoctam enarrare, <lb/>brevi opu&longs;culo aggre&longs;&longs;us &longs;um. </s><s>Quod dum faciebam, <lb/>tam multa <expan abbr="ejusd&etilde;">ejusdem</expan> argumenti animo <expan abbr="calam&oacute;q;">calam&oacute;que</expan> occur&shy;<lb/>rebant, qu&aelig; alibi videram, legeram, excogitaveram <lb/>ip&longs;e, nec vulgaria, nec injucunda, vt difficili&ugrave;s mihi <lb/>fuerit &longs;istere, qu&agrave;m pro&longs;equi inceptum cur&longs;um; nec mi&shy;<lb/>nor in non &longs;eribendo, qu&agrave;m in &longs;cribendo labor &longs;ubeun&shy;<lb/>dus: mult&oacute;que plurafuerunt omittenda, qu&agrave;m char&shy;<lb/>t&aelig; committenda, vt &longs;umptibus &amp; tempori parceretur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg2"/>Mu&longs;eum <lb/>Kircheria&shy;<lb/>num.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>OPERIS DIVISIO.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>C&ugrave;m ver&ograve; vt in aliis &longs;cientiis &amp; artibus, ita in Hydrauli&shy;<lb/>cis atque Pnevmaticis, vel maxim&egrave; Praxis &amp; Theoria<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg3"/><lb/><emph type="italics"/>conjunctionem ita ambiant, vt vna &longs;i alteram de&longs;tituat, meri&shy;<lb/>t&ograve; vtraque cadat; &amp; nec &longs;ola Praxis &longs;uam &longs;ine Theoria obtine&shy;<lb/>at exi&longs;timationem, nec &longs;ine Praxi&longs;ola &longs;uam Theoria; <expan abbr="vtram&qacute;">vtramque</expan>; <lb/>coniungendam putavi; pr&aelig;&longs;ertim c&ugrave;m vix vllum id hactenus <lb/>factita&longs;&longs;e videam, <expan abbr="tu&qacute;ue">tuque</expan> mecum per&longs;picies, Lector, &longs;ievolves,<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/036.jpg" pagenum="5"/><emph type="italics"/>quotquot de Aquaticis ac Spiritalibus quoquo modo <expan abbr="tract&acirc;r&utilde;t">tract&acirc;runt</expan> <lb/>Auctores, quorum Elenchum po&longs;tea dabimus. </s><s>Plerique enim <lb/>nudam duntaxat tradunt Praxin, non per&longs;criptis, ac n&egrave; indi&shy;<lb/>catis quidem operandi principijs &longs;eu fundamentis, qu&aelig; veligno&shy;<lb/>rarunt ip&longs;i, vel alijs inviderunt: qu&ograve; fit, vt alijs &longs;&aelig;pe errandi <lb/>pr&aelig;beant occa&longs;ionem, &amp; ip&longs;i <expan abbr="n&otilde;">non</expan> rar&ograve; pudendos committant erro&shy;<lb/>res, vel tunc etiam, c&ugrave;m aliorum errores detegere <expan abbr="at&qacute;ue">atque</expan> corri&shy;<lb/>gere pr&aelig;&longs;umptuo&longs;i&ugrave;s attentant. </s><s>In duas igitur partes Opus to&shy;<lb/>tum dividimus. </s><s>In prima theoriam damus ad omnis generis <lb/>Machinas Hydraulicas, Pnevmaticas, &amp; Mixtas ex Vtris&shy;<lb/>que con&longs;truendas facilitate &longs;umm&acirc;, &longs;ucce&longs;&longs;u infallibili. </s><s>In &longs;e&shy;<lb/>cunda fabricam docemus, &amp; praxim exhibemus innumera&shy;<lb/>rum Machinarum, &longs;eu pur&egrave; Hydraulicarum, &longs;eu pur&egrave; <lb/>Pnevmaticarum, &longs;eu Hydro-pnevmaticarum, hoc e&longs;t, ex v&shy;<lb/>tris que Mixtarum, ex traditis principijs con&longs;tructarum, con&shy;<lb/>&longs;truendarumv&egrave;, ad hortorum delicias, <expan abbr="domorum&qacute;ue">domorumque</expan> vtilita&shy;<lb/>tes, commoditates, ornamenta, virorum pr&aelig;&longs;ertim Principum, <lb/>qui magis oculorum inde, <expan abbr="animi&qacute;ue">animique</expan> oblectamentum, qu&agrave;m rei <lb/>familiaris qu&aelig;&longs;tum ex&longs;pectant. </s><s>Nec oculos tantum mod&ograve; pa&shy;<lb/>&longs;cere &longs;atagimus; auribus etiam &longs;ua paramus delinimenta, <expan abbr="va-ria&qacute;ue">va&shy;<lb/>riaque</expan> Organa atque Jn&longs;trumenta automata, &amp; autophona, <lb/>&longs;olo aquarum lap&longs;u, a&euml;ris <expan abbr="&qacute;ue">que</expan> allap&longs;u, in motum ac &longs;onum con&shy;<lb/>citamus, non minori facilitate, qu&agrave;m arte. </s><s>Et quoniam in-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg4"/><lb/><emph type="italics"/>credibilis e&longs;t hodie, &longs;i unquam ali&agrave;s, ne&longs;cio an manuum, an ve&shy;<lb/>r&ograve; ingeniorum pruritus, motum, quem vocant perpetuum (quem <lb/>tot modis ac vijs <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pauci hactenus qu&aelig;&longs;iverunt, &longs;ed fru&longs;tr&agrave;, per&shy;<lb/>ennis quietis poti&ugrave;s qu&agrave;m motionis Architecti) reap&longs;e exhibendi,<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/037.jpg" pagenum="6"/><emph type="italics"/>&amp; Mundo iam dudum eius ex&aelig;&longs;tuanti de&longs;iderio obtrudendi; <lb/><expan abbr="multi&qacute;ue">multique</expan> putant, non alijs &longs;acili&ugrave;s Machinis qu&agrave;m hydrauli&shy;<lb/>cis in opus deduci id po&longs;&longs;e; in vnum collegi <expan abbr="refutavi&qacute;ue">refutavique</expan>, quot&shy;<lb/>quot videre, audire, legere potui aliorum artificia, qui e&acirc; in re <lb/>&longs;e aliquid pr&aelig;&longs;titi&longs;&longs;e putarunt, aut pr&aelig;&longs;tari po&longs;&longs;e &longs;ibi per&longs;ua&longs;e&shy;<lb/>runt; vt vis&acirc; alieni conatus vanitate, curio&longs;us Lector judi&shy;<lb/>cium ferre de alijs queat, &amp; &agrave; &longs;imili vano labore &longs;ibi temperet. </s><s><lb/>Tres igitur Cla&longs;&longs;es habebit Pars &longs;ecunda Operis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg3"/>Divi&longs;io O&shy;<lb/>peris pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;entis bi&shy;<lb/>partita.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg4"/>Motus per&shy;<lb/>petui effi&shy;<lb/>ciendi pru&shy;<lb/>ritus mul&shy;<lb/>torum.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>OPERIS INSCRIPTIO.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg5"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg5"/>In&longs;criptio <lb/>operis pr&ecedil;&shy;<lb/>&longs;entis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MEchanicam porr&ograve; Hydraulico-pnevmaticam vocamus <lb/>hoc Opus; &amp; Machinas Hydro pnevmaticas, &longs;eu Hydrau&shy;<lb/>lico-pnevmaticas, quas in eodem producimus, appellamus, <lb/>qu&ograve;d pler&aelig;que tales &longs;int, taliumque tradantur in prima Operis <lb/>parte principia ac regul&aelig;; Hydraulico-pnevmaticas, inquam, <lb/>qua&longs;i dicas, Aquatico-Spiritales, hoc e&longs;t, aqua &amp; &longs;piritu &longs;eu a&euml;re<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg6"/><lb/><emph type="italics"/>animatas. </s><s>Aquatic&aelig; etenim Machin&aelig;, hauriendis &egrave; profun&shy;<lb/>do, deducendis per planitiem, educendis in altum per fi&longs;tulas ac <lb/>tubos<emph.end type="italics"/> (<foreign lang="greek">a)ulou\s</foreign> <emph type="italics"/>Gr&aelig;ci appellant) aquis excogitat&aelig;, triplicis &longs;unt<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg7"/><lb/><emph type="italics"/>generis. </s><s>Ali&aelig; iumentorum, hominum, ponderum ope, rotis <lb/>vari&egrave; inter &longs;e&longs;e implicatis, moventur; cuiusmodi &longs;unt tympa&shy;<lb/>na, antli&aelig;, cochle&aelig;, tollenones, &longs;imiliaque, qu&aelig; Vitruvius pro&shy;<lb/>ducit libro<emph.end type="italics"/> 10. <emph type="italics"/>Capite<emph.end type="italics"/> 9, 10, 11, 13, <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 14. <emph type="italics"/>alijque <lb/>Auctores multi<emph.end type="italics"/> 
<arrow.to.target n="marg8"/><lb/><emph type="italics"/>ad nau&longs;eam vsque confarcinatis libris inculcant. </s><s>Ali&aelig; &longs;olo aqua&shy;<lb/>rum lap&longs;u fontes exhibent am&oelig;ni&longs;&longs;imos, &amp; aquas per &longs;iphones <lb/>tubosque vari&egrave; configuratos protru&longs;as nunc expandunt in &longs;ub&shy;<lb/>tili&longs;&longs;imum lucidi&longs;&longs;imum que velum, nunc diffundunt in radios,<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/038.jpg" pagenum="7"/><emph type="italics"/>figurant in &longs;tellas, effingunt in flores, extendunt in iacula, cri&shy;<lb/>&longs;pant in pluvias, conglobant in grandines, &longs;umm&acirc; oculorum <lb/>voluptate, vt pa&longs;&longs;im in vrbanis ac &longs;uburbanis Rom&aelig; vide&shy;<lb/>mus hortis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg6"/>Aquatic&aelig; <lb/>Machin&aelig; <lb/>triphcis <expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> <lb/>generis.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg7"/>Tractori&aelig;.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg8"/>Hydrauli&shy;<lb/>c&aelig;.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Ali&aelig; denique inclu&longs;i intru&longs;ive &auml;eris violenti&acirc; eiaculan-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg9"/><lb/><emph type="italics"/>tur in altum aquas, inflant tibias, tubasque, volucrum ani&shy;<lb/>maliumque aliorum imitantur motum ac Cantum, aliaque pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;tant tam mira atque exotica, vix vt ab humano ingenio pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;tari po&longs;&longs;e videantur. </s><s>Eius generis fuit apud Cornelium Seve&shy;<lb/>rum in &AElig;tna Triton, qui aquarum a&longs;&longs;ultu auram concipiebat, <lb/>ac per buccinam ori admotam vocem edebat, &longs;ive vt ait Po&euml;ta, <lb/>irriguum Carmen. </s><s>Tales etiam &longs;unt, quas magno numero, nec <lb/>minori ingenio prodit Hero in &longs;uo de Spiritalibus libello Machi&shy;<lb/>nas, ab antiquis (quos &AElig;gyptios interpretatur Kircherus in <lb/>Mechanica &AElig;gyptiaca tom.<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Oedipi parte<emph.end type="italics"/> 2.) <emph type="italics"/>excogitatas: <lb/>cuiusmodi &longs;unt &longs;tatu&aelig; ad aras vinum &amp; lac &longs;acrificantes, va&shy;<lb/>&longs;a melancoryphi vocem edentia, Syring&aelig; mentientes vocem a&shy;<lb/>vicularum multarum per ordinem di&longs;po&longs;itarum, quibus a&longs;&longs;idet <lb/>noctua, qu&aelig; &longs;ua &longs;ponte ad aviculas conver&longs;a eas terret&amp; &agrave; <lb/>cantu ab&longs;terret; <expan abbr="ali&aelig;&qacute;ue">ali&aelig;que</expan> mult&aelig;. </s><s>Tales denique, quas toto hoc <lb/>Opere magno numero producimus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg9"/>Hydrauli&shy;<lb/>co-pnev&shy;<lb/>matic&aelig;.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Primi generis Machinas appellamus nos cum alijs Tracto&shy;<lb/>rias: &amp; de illis non agimus hoc Opere; pertinent enim ad illam <lb/>Mechanic&aelig; partem, qu&aelig; vi <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> atque rotarum &longs;uas perfi&shy;<lb/>cit operationes, &amp; &longs;ine ip&longs;ius principijs nec tradi, nec ab alijs <lb/>percipi po&longs;&longs;unt: quare Magi&aelig; no&longs;tr&aelig; Mechanic&aelig; eas re&longs;erva&shy;<lb/>mus. </s><s>Secundi generis Machinas appellamus Hydraulicas.<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/039.jpg" pagenum="8"/><emph type="italics"/>Tertij denique generis Hydraulico-pnevmaticas. </s><s>Quoniam <lb/>igitur pler&aelig;que Machin&aelig;, quas producimus, huiu&longs;modi &longs;unt,<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg10"/><lb/><emph type="italics"/>hoc e&longs;t, aqu&aelig; &amp; a&euml;ris &longs;ub&longs;idio con&longs;truct&aelig;; ideo Hydraulico&shy;<lb/>pnevmaticas, vt dicebam, appellamus hoc Opere traditas <lb/>Machinas. </s><s>Dico, plerasque aqu&aelig; &amp; a&euml;ris &longs;ub&longs;idio e&longs;&longs;e con&shy;<lb/>&longs;tructas; non omnes: &longs;unt enim &amp; pur&egrave; hydraulic&aelig; mult&aelig;, &amp; <lb/>pur&egrave; pnevmatic&aelig; non pauc&aelig;; im&ograve; nonnull&aelig;, qu&aelig; licet aqu&aelig; au&shy;<lb/>xilio fiant, hydraulic&aelig; tamen propri&egrave; ac rigoros&egrave;, juxta &longs;en&longs;um <lb/>expo&longs;itum, cen&longs;eri non po&longs;&longs;unt, vt videbis in Operis decur&longs;u, <lb/>&amp; ex Machinarum indice apparebit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg10"/>Machin&aelig; <lb/>huius Ope&shy;<lb/>ris <expan abbr="pler&aelig;q;">pler&aelig;que</expan> <lb/><expan abbr="&longs;&utilde;t">&longs;unt</expan> hydrau&shy;<lb/>lico-pnev&shy;<lb/>matic&aelig;.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>SCRIPTORES HYDRAVLICORVM, <lb/>ET PNEVMATICORVM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>SCriptores quod attinet, qui de Hydraulicis, <expan abbr="Pnevmaticis-&qacute;ue">Pnevmaticis&shy;<lb/>que</expan> quoquo modo &longs;crip&longs;erunt, &amp; ad manus meas pervene&shy;<lb/>runt, &longs;unt &longs;equentes, Alphabeti ordine.<emph.end type="italics"/> </s><s>Archimedes, Atha&shy;<lb/>na&longs;ius Kircherus, Augu&longs;tinus Ramellus, Benedictus Ca&shy;<lb/>&longs;tellus, Daniel Lip&longs;torpius, Daniel Schvventerus, Evan&shy;<lb/>geli&longs;ta Torricellus, Galil&aelig;us Galil&aelig;i, Ga&longs;par Ens, Ge&shy;<lb/>orgius Agricola, Georgius Philippus Har&longs;torfferus, Ge&shy;<lb/>orgius Valla, Hero Alexandrinus, Hieronymus Carda&shy;<lb/>nus, Iacobus Be&longs;&longs;on, Ioannes Bapti&longs;ta Porta, Ioannes Ba&shy;<lb/>pti&longs;ta Balianus, Ioannes Bapti&longs;ta Aleottus, Ioannes Iaco&shy;<lb/>bus Weckerus, Ioannes Leurechon, Io&longs;ephus Ceredus, <lb/>Ioannes Branca, Marinus Ghetaldus, Marinus Mer&longs;en&shy;<lb/>nus, Marius Bettinus, Nicolaus Cab&aelig;us, Petrus Herigo&shy;<lb/>nius, Rapha&euml;l Magiottus, Robertus Valturius, Rober-
<pb xlink:href="051/01/040.jpg" pagenum="9"/>tus &agrave; Fluctibus, Salomon Caus, Simon Stevinus, Theo&shy;<lb/>dorus Muretus, Va&longs;&longs;or Arabs, Vitruvius, <expan abbr="eius&qacute;ue">eiusque</expan> Com&shy;<lb/>mentatores, vt Philander, Barbarus, C&aelig;&longs;arinus, <expan abbr="alij&qacute;ue">alijque</expan>. </s><s><lb/><emph type="italics"/>H&aelig;c Auctorum nomina.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Ex his Archimedes duos per&longs;crip&longs;it libros<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">peri\ tw=n o)xoume/nwn</foreign>, <lb/>
<arrow.to.target n="marg11"/><lb/><emph type="italics"/>hoc e&longs;t, de In&longs;identibus in humido, ex quibus pauca no&longs;tro in&shy;<lb/>&longs;erviunt propo&longs;ito. Athana&longs;ius Kircherus Societ. Je&longs;u multa<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg12"/><lb/><emph type="italics"/>pa&longs;&longs;im hydraulica atque pnevmatica machinamenta in&longs;erit &longs;uis <lb/>docti&longs;&longs;imis libris, pr&aelig;&longs;ertim de Arte Magnetica, de Lumine &amp; <lb/>Vmbra, de Con&longs;ono &amp; Di&longs;&longs;ono, ac novi&longs;&longs;im&egrave; &longs;uo incompara&shy;<lb/>bili de &AElig;gyptiorum hieroglyphicis Operi quem Oedipum &AElig;gy&shy;<lb/>ptiacuin in&longs;crip&longs;it: multa quoque inter eius Manu&longs;cripta re&shy;<lb/>peri, <expan abbr="multa&qacute;ue">multaque</expan> oretenus ab eodem percepi. </s><s>Augu&longs;tinus Ra-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg13"/><lb/><emph type="italics"/>mellus ingens &longs;crip&longs;it Opus de Machinis Italico &amp; Gallico idio&shy;<lb/>mate, <expan abbr="inter&qacute;ue">interque</expan> illas ingentem habet copiam Antliarum diver&longs;is <lb/>modis con&longs;tructarum, <expan abbr="alias&qacute;ue">aliasque</expan> nonnullas praxes ad elevandas <lb/>aquas, &longs;ed omnes tractori&aelig; &longs;unt Machin&aelig; ad primum pertinen&shy;<lb/>tes genus. </s><s>Benedictus Castellus, olim Mathematicus Pon-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg14"/><lb/><emph type="italics"/>tificius, libellum compo&longs;uit Italico idiomate de aqua cur&shy;<lb/>rente, &longs;ed per alveos, aqu&aelig;ductus, &amp; tubos inclinatos; qu&aelig; <lb/>proinde ad nos non pertinent. </s><s>Daniel Lip&longs;torpius Lubecen&longs;is<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg15"/><lb/><emph type="italics"/>edidit Specimina Philo&longs;ophi&aelig; Carte&longs;ian&aelig;, in cuius parte<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>c.<emph.end type="italics"/> 3. <lb/><emph type="italics"/>multas adducit Machinas hydraulico-pnevmaticas, easque <lb/>explicat ex Carte&longs;ij principijs. </s><s>Daniel Schvventerus, &amp; Ge-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg16"/><lb/><emph type="italics"/>orgius Philippus Harstorfferus Norimbergen&longs;is Patritius, in<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg17"/><lb/><emph type="italics"/>Delicijs Mathematicis multas afferunt, <expan abbr="eas&qacute;ue">easque</expan> iucundi&longs;&longs;imas <lb/>Machinas hydraulicas, &amp; pnevmaticas. </s><s>Multas etiam in<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/041.jpg" pagenum="10"/>
<arrow.to.target n="marg18"/><lb/><emph type="italics"/>Thaumaturgo &longs;uo Mathematico adducit ex alijs Ga&longs;par Ens;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg19"/><lb/><emph type="italics"/>vt &amp; Weckerus in &longs;uis Secretis nonnullas ex Cardano de&longs;um-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg20"/><lb/><emph type="italics"/>ptas, quas dictus Cardanus in&longs;erit &longs;uis de &longs;ubtilitate libris. </s><s>E-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg21"/><lb/><emph type="italics"/>vangelista Torricellus, Magni Hetruri&aelig; Ducis Mathemati&shy;<lb/>cus, &amp; Benedicti Ca&longs;telli di&longs;cipulus, &longs;crip&longs;it libros<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>de Motu <lb/>proiectorum; quorum &longs;ecundo inter&longs;erit nonnulla de motu a&shy;<lb/>quarum per tubos, &longs;ed qu&agrave;m &longs;ubtilia, t&agrave;m parum ad praxin v-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg22"/><lb/><emph type="italics"/>tilia, vt ip&longs;emet fatetur. </s><s>Galil&aelig;us Galil&aelig;i edidit Archimedem <lb/><expan abbr="rediviv&utilde;">redivivum</expan>, quem ex latino <expan abbr="Italic&utilde;">Italicum</expan> fecit <expan abbr="Ioa&ntilde;es">Ioannes</expan> Baptista Hodierna <lb/>Siculus, Vir rerum Astronomicarum apprim&egrave; gnarus, &amp; &longs;ide&shy;<lb/>rum, adeoque Natur&aelig; totius &longs;crutator indefe&longs;&longs;us, <expan abbr="amicus&qacute;ue">amicusque</expan> <lb/>&longs;inceri&longs;&longs;imus. </s><s>Opu&longs;culum e&longs;t ad Hydrostaticam pertinens;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg23"/><lb/><emph type="italics"/>quale etiam e&longs;t Archimedes promotus Marini Ghetaldi; vt &amp;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg24"/><lb/><emph type="italics"/>qu&aelig; habet Simon Stevinus; ideoque nobis nullam h&icirc;c &longs;uppetunt <lb/>materiam. </s><s>Georgius Agricola libro<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>de rebus metallicis in-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg25"/><lb/><emph type="italics"/>&longs;erit nonnullas Machinas hydraulicas, nonnullas Robertus <lb/>Valturius &longs;uis de Militia libris, nonnullas Iacobus Be&longs;&longs;on Del-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg26"/><lb/><emph type="italics"/>phinas &longs;uo de In&longs;trumentis Mathematicis ac Mechanicis tracta&shy;<lb/>tui; &longs;ed omnes &longs;unt tractori&aelig;, &amp; alien&aelig; &agrave; no&longs;tro instituto. </s><s>Ge-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg27"/><lb/><emph type="italics"/>orgius Valla Placentinus libro<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>Expetendorum &amp; fugiendo&shy;<lb/>rum, qui e&longs;t &longs;extus Geometri&aelig;, &longs;eu Spiritalium vnicus, multas <lb/>habet Machinas Spiritales, &longs;ed ad vnam omnes ex Herone Ale&shy;<lb/>xandrino decerptas, n&egrave; nominato quidem Herone. </s><s>Habebat <lb/>vir bonus, vt Io&longs;ephus Ceredus te&longs;tatur, Heronis librum gr&aelig;&shy;<lb/>cum de Spiritalibus, nondum tunc &agrave; Federico Commandino, <lb/>aliov&egrave; Latinitati donatum, <expan abbr="putabat&qacute;ue">putabatque</expan> &longs;ecur&egrave; atque impun&egrave; &longs;e <lb/>po&longs;&longs;e in alienam me&longs;&longs;em mittere falcem &longs;uam.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/042.jpg" pagenum="11"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg11"/>Archime&shy;<lb/>des.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg12"/>Kircherus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg13"/>Ramellus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg14"/>Ca&longs;tellus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg15"/>Lip&longs;torpi'.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg16"/>Schvven&shy;<lb/>terus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg17"/>Har&longs;torffe&shy;<lb/>rus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg18"/>Ga&longs;par Ens</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg19"/>Wecker'.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg20"/>Cardanus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg21"/>Torricell<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/>.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg22"/>Galil&aelig;us.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg23"/>Ghetaldus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg24"/>Stevinus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg25"/>Agricola.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg26"/>Valturius. <lb/>Be&longs;&longs;on.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg27"/>Valla.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Hero Alexandrinus Auctor antiquus, gr&aelig;c&egrave; edidit libel-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg28"/><lb/><emph type="italics"/>lum de Spiritalibus, in quo qu&aelig; ab antiquis (quos &AElig;gyptios <lb/>interpretatur Kircherus, vt &longs;upr&agrave; dicebam) tradita in illo ge&shy;<lb/>nere fu&ecirc;re, in ordinem redegit; &amp; qu&aelig; ip&longs;emet invenit, expo&shy;<lb/>&longs;uit: qu&aelig; quidem omnia pulcherrima &longs;unt, &amp; ingenio plena. </s><s><lb/>Idem Auctor ait &longs;e quatuor libros con&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e de aquaticis horo&shy;<lb/>&longs;copijs; quos tamen temporum iniquitas nobis invidit. </s><s>De-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg29"/><lb/><emph type="italics"/>&longs;cribit autem Hero nudam praxim, nec vllibi pr&aelig;cepta &amp; regu&shy;<lb/>las tradit, ni&longs;i qu&ograve;d in principio de vacuo agat; ideoque &amp; <lb/>ip&longs;e &longs;ubinde errat, (&longs;i tamen ip&longs;ius, &amp; non Interpretis &longs;unt er&shy;<lb/>rores) &amp; alios in errorem inducit; nec omnia qu&aelig; promittit, <lb/>effectum &longs;ortiuntur. </s><s>E&longs;t nihilomin&ugrave;s ip&longs;e de Republica litteraria <lb/>egregi&egrave; meritus, &amp; vnicus qui ex antiquis de rebus hydraulicis<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg30"/><lb/><emph type="italics"/>&amp; pnevmaticis &longs;ua ad nos monumenta transmi&longs;it. </s><s>Reperies <lb/>in hoc Opere no&longs;tro nonnullas ex ip&longs;o de&longs;umptas Machinas; quas <lb/>ideo adducimus, qu&ograve;d aliqu&aelig; indigent correctione, vtpote fal&longs;&aelig;: <lb/>aliqu&aelig; explicatione, vtpote ob&longs;curi&ugrave;s tradit&aelig;; aliqu&aelig; excu&longs;a&shy;<lb/>tione ac defen&longs;ione, vtpote &longs;ini&longs;tr&acirc; ab alijs cen&longs;ur&acirc; notat&aelig;; ali&aelig; <lb/>commendatione, vtpote no&longs;trarum ectypa; ali&aelig; denique ad&shy;<lb/>miratione, vtpote ingenio pleni&longs;&longs;im&aelig;. </s><s>Heronem Latinum fe&shy;<lb/>cit Federicus Commandinus Vrbinas; Italicum Joannes Ba-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg31"/><lb/><emph type="italics"/>pti&longs;ta Aleottus, qui &amp; in fine addidit quinque Problemata no&shy;<lb/>va, &longs;an&egrave; jucundi&longs;&longs;ima, pariterque ingenio&longs;a.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg28"/>Hero.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg29"/>Hero Ale&shy;<lb/>xandrinus <lb/><expan abbr="nud&atilde;">nudam</expan> pra&shy;<lb/>xin hydrau&shy;<lb/>lico-pnev&shy;<lb/>maticarum <lb/>Machina&shy;<lb/>rum tradit.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg30"/>Eius Ma&shy;<lb/>chin&aelig; <expan abbr="n&otilde;-null&aelig;">non&shy;<lb/>null&aelig;</expan> qua&shy;<lb/>re in hoc <lb/>Opere ad&shy;<lb/>ducantur.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg31"/>Aleottus.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Ioannes Bapti&longs;ta Porta Neapolitanus tres latin&egrave; &longs;crip&longs;it<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg32"/><lb/><emph type="italics"/>egregios libellos de Spiritalibus, qui tamen pe&longs;&longs;imum nacti &longs;unt <lb/>Interpretem Joannem E&longs;crivanum Hi&longs;panum, qui eos Italic&egrave; <lb/>atque Hi&longs;panic&egrave; vertit; &longs;ed c&ugrave;m Italicam linguam non calleret,<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/043.jpg" pagenum="12"/><emph type="italics"/>mirum e&longs;t, qu&agrave;m barbarum vbique, qu&agrave;m ob&longs;curum, qu&agrave;m <lb/>mutilum reddiderit optimum Auctorem. </s><s>Addidit nonnulla <lb/>de &longs;uo, oretenus &agrave; Porta, &longs;ed mal&egrave; intellecta, &amp; pei&ugrave;s per&longs;cri&shy;<lb/>pta, it&aacute;que alienis permixta, vt di&longs;cerni nequeant, ni&longs;i cum <lb/>genuino comparentur partu. </s><s>Tradit Porta Spiritalium prin&shy;<lb/>cipia, tradit machinamenta multa; vtraque longis experi&shy;<lb/>mentis, nec &longs;ine expen&longs;is, confirmata. </s><s>Huic ego primas inter <lb/>omnes Spiritalium Scriptores dandas cen&longs;eo. </s><s>Latinum exem&shy;<lb/>plar Neapoli impre&longs;&longs;um Anno<emph.end type="italics"/> 1601. <emph type="italics"/>innumeris &longs;catet erroribus <lb/>typographicis, qui &longs;en&longs;um &longs;&aelig;pe pror&longs;us pervertunt. </s><s>Idem Au&shy;<lb/>ctor lib.<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 19. <emph type="italics"/>Magi&aelig; Naturalis multas alias habet Machi&shy;<lb/>nas Hydraulicas &amp; Pnevmaticas.<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg33"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg32"/>Porta.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg33"/>Balianus.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Joannes Bapti&longs;ta Balianus Patritius Genuen&longs;is, &longs;cri&shy;<lb/>p&longs;it libros &longs;ex de motu naturali gravium &amp; liquidorum quorum <lb/>tres vltimi &longs;unt de liquidorum fluxu per canales &amp; foramina; <lb/>&egrave; quorum vltimo nonnulla in Protheoriam no&longs;tram quartam<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg34"/><lb/><emph type="italics"/>derivavimus. </s><s>P. Ioannes Leurechon &egrave; Societ ate no&longs;tra, Lo&shy;<lb/>tharingus &longs;crip&longs;it gallico idiomate, tacito nomine &longs;uo, Recreatio&shy;<lb/>nes Mathematicas; quas deinde germanicas fecit Daniel<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg35"/><lb/><emph type="italics"/>Schvventer, latinas ver&ograve; Ga&longs;par Ens. </s><s>Io&longs;ephus Ceredus, <lb/>Medicus Placentinus, &longs;crip&longs;it tres egregios di&longs;cur&longs;us de Cochle&aelig; <lb/>Archimed&aelig;&aelig; compo&longs;itione &amp; vtilitate, ad elevandas magn&acirc;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg36"/><lb/><emph type="italics"/>quantitate ac facilitate aquas. </s><s>Ioannes Branca civis Roma&shy;<lb/>nus, &amp; Architectus Lauretan&aelig; domus, librum &longs;crip&longs;it Italico <lb/>ac Latino &longs;ermone de Machinis, quas inter mult&aelig; &longs;unt hydrau&shy;<lb/>lic&aelig;, &amp; nonnull&aelig; hydro-pnevmatic&aelig;, at pler&aelig;que fal&longs;&aelig;, &amp; hy-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg37"/><lb/><emph type="italics"/>dro-pnevmaticis principijs contrari&aelig;. </s><s>Marinus Mer&longs;ennus<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/044.jpg" pagenum="13"/><emph type="italics"/>&longs;crip&longs;it Ph&oelig;nomena hydraulica &amp; pnevmatica, <expan abbr="multas&qacute;ue">multasque</expan> ex&shy;<lb/>perientias &agrave; &longs;e in illa materia factas, ex quibu&sdot; multa deducit <lb/><expan abbr="docti&longs;&longs;ima&qacute;">docti&longs;&longs;imaque</expan>; Theoremata atque Problemata; &amp; nos <expan abbr="no&ntilde;ulla">nonnulla</expan> ex<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg38"/><lb/><emph type="italics"/>ip&longs;o in&longs;eruimus quart&aelig; no&longs;tr&aelig; Protheori&aelig;. </s><s>Nicolaus Cab&aelig;us <lb/>Commentarijs &longs;uis in Ari&longs;totelis Meteora, nonnulla habet hy-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg39"/><lb/><emph type="italics"/>draulica: nonnulla Marius Bettinus in Apiarijs Mathematicis <lb/>Apiario<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>Progymnas.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Nonnulla denique Petrus Herigo&shy;<lb/>nius to.<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>Cur&longs;us Mathematici tract. de Mechanica. </s><s>Raphael<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg40"/><lb/><emph type="italics"/>Magiottus, Mathematicus Excellenti&longs;&longs;imus, Opu&longs;culum &longs;cri-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg41"/><lb/><emph type="italics"/>p&longs;it Italicum de aqu&aelig; Renitentia compre&longs;&longs;ioni; in quo tradit <lb/>Experimentum novum, quod nos adducimus Part.<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Cla&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/> 1. <lb/><emph type="italics"/>cap.<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>Machina<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Robertus &agrave; Fluctibus in &longs;ua Philo&longs;ophia<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg42"/><lb/><emph type="italics"/>Mo&longs;aica alijs&qtail; Operibus, multas pa&longs;&longs;im inter&longs;erit Machinas, a&shy;<lb/>li&acirc; occa&longs;ione. </s><s>Salomon &agrave; Caus &longs;crip&longs;it Gallico idiomate libros tres<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg43"/><lb/><emph type="italics"/>de hydraulicis quos ip&longs;e de viribus motricibus intitulat: Opus <lb/>est egregium, in eoque theoria aliqualiter cum praxi conjungi-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg44"/><lb/><emph type="italics"/>tur. </s><s>Theodorus Muretus, &egrave; Societate IESV, in Pragen&longs;i Vni&shy;<lb/>ver&longs;itate Mathematic&aelig; Profe&longs;&longs;or, edidit Problema Mathema-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg45"/><lb/><emph type="italics"/>ticum de Fontibus. </s><s>Vitruvius lib.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>Architectur&aelig; cap.<emph.end type="italics"/> 6 <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 7. <lb/><emph type="italics"/>agit de perductionibus &amp; librationibus aquarum, &amp; in&longs;trumen&shy;<lb/>tis ad hunc v&longs;um; &amp; libro<emph.end type="italics"/> 10. <emph type="italics"/>varia habet in&longs;trumenta hy&shy;<lb/>draulica, at pleraque tractoria. </s><s>Va&longs;&longs;or Arabs habet varias<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg46"/><lb/><emph type="italics"/>praxes Spiritales ad aquas in altum educendas: Liber e&longs;t Ma&shy;<lb/>nu&longs;criptus, latinus, quem reperi inter libros P. Athana&longs;ij Kir&shy;<lb/>cheri, at mutilum, &amp; &longs;ine figuris nece&longs;&longs;arijs: Su&longs;picor e&longs;&longs;e <lb/>fragmentum Scriptoris cuiusdam Gr&aelig;ci antiqui, &agrave; Va&longs;&longs;ore in <lb/>Arabicam, ab alio in Latinam linguam translatum. </s><s>Edidi&longs;-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/045.jpg" pagenum="14"/><emph type="italics"/>&longs;em vn&agrave; cum hoc Opere, &longs;i oper&aelig; pretium me facturum judica&longs;&shy;<lb/>&longs;em.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg34"/>Leurechon</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg35"/>Ceredus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg36"/>Branca.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg37"/>Mer&longs;ennus</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg38"/>Cab&aelig;us.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg39"/>Bettinus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg40"/>Herigoni'</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg41"/>Magiottus</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg42"/>Robertus <lb/>a Fluctibus</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg43"/>Salomon &agrave; <lb/>Caus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg44"/>Muretus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg45"/>Vitruvius.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg46"/>Va&longs;&longs;or A&shy;<lb/>rabs.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Hi &longs;unt Auctores, qui de Hydraulicis atque pnevmati&shy;<lb/>cis &longs;crip&longs;erunt, &longs;eu ex profe&longs;&longs;o, &longs;eu incidenter. </s><s>Ex quibus ta&shy;<lb/>men, &longs;i Kircherum, Portam, Mer&longs;ennum, aliosque nonnullos <lb/>excipias, pauci no&longs;trum triverunt iter, &amp; vix vllus theoriam <lb/>cum praxi conjunxit; quod nos facimus. </s><s>Aliorum Auctorum <lb/>nomina, qui vnam aut alteram Machinam &longs;uis inter&longs;erue&shy;<lb/>runt Operibus, proferemus &longs;uis locis: Cuiusmodi &longs;unt Oron-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg47"/><lb/><emph type="italics"/>tius Fin&aelig;us, &amp; Bonaventura Cavallerius, eximius vterque<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg48"/><lb/><emph type="italics"/>Mathematicus; quorum ille in fine tractatus de Horologijs <lb/>vnicam habet hydraulicam Machinam; hic alteram in fine <lb/>Exercitationis &longs;ext&aelig; Geometric&aelig;; quarum vtram&shy;<lb/>que nos infr&agrave; Parte<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>afferimus.<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig2"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/046.jpg" pagenum="15"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg47"/>Fin&aelig;us.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg48"/>Cavalleri'.</s></p>
<figure id="id.051.01.046.1.jpg" xlink:href="051/01/046/1.jpg"/>
<figure id="id.051.01.046.2.jpg" xlink:href="051/01/046/2.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>MECHANIC&AElig; HYDRAVLI&shy;<lb/>CO-PNEVMATIC&AElig;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PARS PRIMA <lb/>THEORETICA,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De Machinarum Hydraulico&shy;<lb/>pnevmaticarum principijs, <lb/>&longs;eu fundamentis.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PRO&oelig;MIVM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QUatuor reperio Machinarum Hydrau-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg49"/><lb/><emph type="italics"/>lico-pnevmaticarum principia, quibus <lb/>ab Arte animantur in motum, ill&oacute;sque <lb/>pr&aelig;stant effectus, quos tant&acirc; voluptate <lb/>miramur quotidie, tant&acirc; pa&longs;&longs;im experimur vtilita-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg50"/><lb/><emph type="italics"/>te. </s><s>Primum est vis Attractiva, ad vacuum vel fu&shy;<lb/>giendum, velreplendum; qu&acirc; vi Aqua, elementu&mtail;<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/047.jpg" pagenum="16"/><emph type="italics"/>alioquingrave, iners, lentum, &amp; humi repens, tracta <lb/>accurrit non invita, vt videtur, &longs;u&aelig;&queacute; oblita natur&aelig; <lb/>in &longs;ublime nititur, tripudianti &longs;imilis, vacui vel <expan abbr="repl&etilde;-">replen-</expan><emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg51"/><lb/><emph type="italics"/>di, vel impediendi caus&acirc;. </s><s>Alterum est vis expul&shy;<lb/>&longs;iva, ad corporum penetrationem fugiendam; qu&acirc; vi <lb/>eadem Aqua, dum a&euml;ri alteriv&eacute; corpori valid&egrave; in&shy;<lb/>cumbenticedere cogitur ho&longs;pitio, expul&longs;a fugam prori&shy;<lb/>pit e&ograve; celeriorem, excel&longs;ior&eacute;mque, qu&ograve; vehementiori-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg52"/><lb/><emph type="italics"/>bus &longs;e&longs;timulis agitatam &longs;en&longs;erit. </s><s>Tertium est vis &lsquo;Ra&shy;<lb/>refactiva; qu&acirc; ob&longs;e&longs;&longs;um elementum in tantas &longs;ubin&shy;<lb/>de redigitur angustias, vt dum &longs;e&longs;e, qu&acirc; data porta, <lb/>vel &longs;ubducit, vel ingerit, alas indui&longs;&longs;e videatur, abje&shy;<lb/>ctis gravitatis propri&aelig; compedibus. </s><s>Quartum de-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg53"/><lb/><emph type="italics"/>ni&queacute; est gravitas Aqu&aelig; naturalis, ad decliviora loca <lb/>tendentis, &amp; &aelig;quilibrium affectantis; qu&aelig; gravitas <lb/>non rar&ograve; (quod mir&ecirc;re) in altum attollit ip&longs;am, quam <lb/>paul&ograve; ant&egrave; depre&longs;&longs;erat in profundum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg49"/>Principia <lb/><expan abbr="Machinar&utilde;">Machinarum</expan> <lb/><expan abbr="Hydrau-lico-pnev-maticar&utilde;">Hydrau&shy;<lb/>lico-pnev&shy;<lb/>maticarum</expan> <lb/>quatuor.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg50"/>I. Attracti&shy;<lb/>va vis ad <lb/>vacuum <expan abbr="e-vitand&utilde;">e&shy;<lb/>vitandum</expan>.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg51"/>II. Expul&longs;i&shy;<lb/>va vis ad <lb/>corporum <lb/>penetrati&shy;<lb/>onem fu&shy;<lb/>giendam:</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg52"/>III. Rarefa&shy;<lb/>ctio &amp; con&shy;<lb/>den&longs;atio, <lb/>aquam vel <lb/>expellens, <lb/>vel attra&shy;<lb/>hens.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg53"/>IV. Gravi&shy;<lb/>tas aqu&aelig; <lb/>&aelig;quilibri&shy;<lb/>um affe&shy;<lb/>ctantis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>H&aelig;c quatuor principia qui applicare rit&egrave; nove&shy;<lb/>rit, quaslibet ingenio&longs;as Machinas, ad Natur&aelig; ne&longs;cio <lb/>an &aelig;mulationem, an invidiamfabricari poterit faci&shy;<lb/>litate &longs;umm&acirc;, &longs;ucce&longs;&longs;u infallibili; c&ugrave;m nulla Machina <lb/>hydraulica, aut pnevmatica, aut ex vtrisque mixta<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/048.jpg" pagenum="17"/><emph type="italics"/>ad&longs;ignari po&longs;&longs;it qu&aelig; non aliqu&acirc; harumfacultatum in-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg54"/><lb/><emph type="italics"/>&longs;tituatur. </s><s>Jm&ograve; multis par a&longs;angis Natur&aelig; &longs;uper abit co&shy;<lb/>natus<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">u(dro texni/ths</foreign>. </s><s><emph type="italics"/>Natura etenim non ni&longs;i vno motus <lb/>principio aquas terr&acirc; eijcit, at&que; in fontes efformat, na&shy;<lb/>turali videlicet fluxu aqu&aelig; <expan abbr="de&longs;cend&etilde;tis">de&longs;cendentis</expan> <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan>, ac de&shy;<lb/>inde a&longs;cendentis: at ver&ograve; Ars non vno, &longs;ed multiplici, <lb/>vt dixi, &longs;cilicet &longs;uctu &longs;eu attractione, pre&longs;&longs;ione, dila&shy;<lb/>tatione, pr&aelig;cipitatione: queis artibus, vel poti&ugrave;s &longs;tra&shy;<lb/>tagematis, in valles, in montes, in hortos, in domos de&shy;<lb/>ducit, non fontes tantummod&ograve;, &longs;ed machinamenta a&shy;<lb/>lia varia, jucunda, ac pror&longs;us<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">qaumasiw/tata</foreign>, <emph type="italics"/>aliorum vel <lb/>nece&longs;&longs;itati, vel vtilitati, vel delectationi: Veri&longs;&longs;imum <lb/>quippe est illud Antiphontis,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">te/xnh| ga/r xratou=men, w(=n fu/sei nixw/&shy;<lb/>meqa</foreign>. </s><s><emph type="italics"/>At h&aelig;c ip&longs;a quatuor hydro-pnevmaticarum <lb/>Machinarum principia &longs;eu fundamenta, antequam <lb/>vlteri&ugrave;s progrediamur, paul&ocirc; fu&longs;i&ugrave;s explicare <lb/>lubet, vt &longs;ecuri&ugrave;s deinde in praxi pro&shy;<lb/>cedamus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/049.jpg" pagenum="18"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg54"/>Ars vincit <lb/>Naturam <lb/>infontibus <lb/>producen&shy;<lb/>dis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pars I.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.049.1.jpg" xlink:href="051/01/049/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA <lb/>PRIMA<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De vi attractiva Corporum, ad vacuum vel <lb/>replendum, vel fugiendum: &longs;eu de primo Machi&shy;<lb/>narum hydro-pnevmaticarum principio.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg55"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg55"/><emph type="italics"/><expan abbr="Vacu&utilde;">Vacuum</expan> Phi&shy;<lb/>lo&longs;ophorum <lb/>alij admit&shy;<lb/>tunt, alij <lb/>respuunt.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>VAcuum appellat vulgus quodlibet vas, aut lo&shy;<lb/>cum, in quo nullum cernunt vi&longs;ibile corpus, etiam&longs;i <lb/>a&euml;re &longs;int plena. </s><s>At Philo&longs;ophi <emph type="italics"/>Vacuum<emph.end type="italics"/> definiunt <emph type="italics"/>locum <lb/>nullo repletum corpore.<emph.end type="italics"/> </s><s>Hoc po&longs;terius, quod <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> vacui <lb/>nomen meretur propri&egrave;, non tam invi&longs;um Natur&aelig; e&longs;t vi&longs;um De&shy;<lb/>mocrito, Leucippo, Epicuro, alijsque, vt eliminandum penitus <lb/>cen&longs;uerint &egrave; rerum cen&longs;u. </s><s>Alij ver&ograve; <expan abbr="pleri&qacute;ue">plerique</expan> Philo&longs;ophi cum <lb/>Stagyrita &longs;uo adeo Natur&aelig; adver&longs;um, adeo pernicio&longs;um exi&longs;ti&shy;<lb/>mant Vacuum, vt ad evitandum ip&longs;um dicant, eandem <expan abbr="Natur&atilde;">Naturam</expan> <lb/><expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> non movere <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, &amp; omnia <expan abbr="&longs;usq;">&longs;usque</expan> <expan abbr="de&qacute;ue">deque</expan> vertere corpora, <lb/><expan abbr="ip&longs;a&qacute;ue">ip&longs;aque</expan> permi&longs;cere elementa. </s><s>Qui de hydraulicis, <expan abbr="pnevma-ticis&qacute;ue">pnevma&shy;<lb/>ticisque</expan> tractant Machinis, vnanimi con&longs;en&longs;u fatentur omnes </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg56"/><lb/>(&longs;i Lip&longs;torpium cum Carte&longs;io &longs;uo excipias) vim attractivam, <lb/>quam in Machinis nonnullis aperti&longs;&longs;im &egrave; elucere videmus, aliun&shy;<lb/>de non provenire, ni&longs;i qu&ograve;d Aqua, &amp; A&euml;r, Natur&aelig; ob&longs;ecunda&shy;<lb/>turi, accurrant tracti &longs;eu &longs;ponte, &longs;eu invit&egrave;, vel ad replendum va&shy;<lb/>cuum quod oderunt, vel ad impediendum quod timent. </s><s>Vtra&shy;<lb/>que igitur &longs;ententia, &amp; qu&aelig; vacuum recipit, &amp; qu&aelig; rejicit, Hy&shy;<lb/>draulicorum ac Pnevmaticorum Artificibus favet; ac proinde <lb/>ex vtrius que placitis vis attractiva pr&aelig;dicta e&longs;t explicanda. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/050.jpg" pagenum="19"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg56"/><emph type="italics"/>Attractiva <lb/>vis ex appet<lb/>itu vacui <lb/>vel replen&shy;<lb/>di, vel fu&shy;<lb/>giendi ori&shy;<lb/>tur in Ma&shy;<lb/>chinis hy&shy;<lb/>dro-pnev&shy;<lb/>maticis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Protheoria I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Hero Alexandrinus Vacuum in a&euml;re &amp; aqua <lb/>di&longs;seminatum agno&longs;cit.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HEro Alexandrinus, &longs;imul Spiritalium Magi&longs;trum agens, &longs;i&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg57"/><lb/>mul Democritici, <expan abbr="Epicurei&qacute;ue">Epicureique</expan> Philo&longs;ophi per&longs;onam, prio&shy;<lb/>rem de Vacuo &longs;ententiam doct&egrave; non min&ugrave;s qu&agrave;m fus&egrave; explicat, <lb/>atque tuetur, in Pr&aelig;fatione Libelli &longs;ui de Pnevmaticis &longs;eu Spi&shy;<lb/>ritalibus, vbi ait<emph type="italics"/>: Alij enim vniv&euml;rs&egrave; nullum omnino vacuum e&longs;&longs;e <lb/>affirmant; alij coacervatum quidem natur&acirc; nullum e&longs;&longs;e vacuum, &longs;ed <lb/>&longs;ecund&ugrave;m exiguas partes di&longs;&longs;eminatum in a&euml;re, humido, &amp; igne, alijsque <lb/>corporibus; quibus maxim&egrave; a&longs;&longs;entiri convenit. <emph.end type="italics"/> </s><s>Vacuum coacerva&shy;<lb/>tum veteres vocabant <foreign lang="greek">a)<gap/>n</foreign>, di&longs;&longs;eminatum ver&ograve; <foreign lang="greek">parespa<gap/>me/non</foreign>, vt <lb/>notat Petrus Ga&longs;lendus in Philo&longs;ophia Epicuri; &agrave; quo Epicuro <lb/>
<arrow.to.target n="marg58"/><lb/>Hero &longs;ontentiam &longs;uam mutuatus e&longs;t. </s><s><foreign lang="greek">*alla\ me\n</foreign>, inquit Epicurus <lb/>Epi&longs;tola ad <expan abbr="Herodot&utilde;">Herodotum</expan>, <foreign lang="greek">kai\| to\ pa_n e)si\ ph_ me/n *sw_ma, ph_| de\ xeno\n</foreign> <emph type="italics"/>vniver&longs;um <lb/>autem partim quidem Corpus, partim ver&ograve; inane e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg57"/><emph type="italics"/>Hero vacu&shy;<lb/>um admit&shy;<lb/>tit in a&euml;re <lb/>&amp; aqua di&longs;&shy;<lb/>&longs;eminatum<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg58"/><emph type="italics"/>Epicuriu <lb/>vacuum ad&shy;<lb/>mittit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Suam porr&ograve; de vacuo &longs;ententiam Hero tot probat rationi&shy;<lb/>bus &amp; experientijs, vt demon&longs;tratam exi&longs;timet, easque dignas <lb/>cen&longs;uit Marinus Mer&longs;ennus, quas Hydraulicis &longs;uis pr&aelig;mitteret <lb/>
<arrow.to.target n="marg59"/><lb/>Ph&oelig;nomenis. </s><s>Ac principio quidem o&longs;tendit Hero. </s><s><emph type="italics"/>Va&longs;a, qu&aelig; <lb/>multis vacua videntur,<emph.end type="italics"/> e&ograve; qu&ograve;d nullum in ijs vi&longs;ibile deprehen&shy;<lb/>dunt Corpus, <emph type="italics"/>non e&longs;&longs;e vacua, vt putant, &longs;ed a&euml;re plena. <emph.end type="italics"/> </s><s>Quod&shy;<lb/>quidem patet ex eo, inquit Hero, qu&ograve;d <emph type="italics"/>&longs;i vas, quod vacuum vide&shy;<lb/>tur, quis inver&longs;um in aquam depre&longs;&longs;erit, rectumque &longs;ervarit, aqua in <lb/>ip&longs;um non ingredietur, quamvis totum occultatum fuerit.<emph.end type="italics"/> </s><s>Vtique <lb/>non alia de Cau&longs;a, ni&longs;i quia a&euml;r, cum Corpus &longs;it, &amp; totum vas <lb/>occupet, non permittit aquam ingredi, vt ip&longs;emet &longs;ubjungit. </s><s><lb/>Idem patetin phialis vitreis, ollis, alijsque va&longs;is, &longs;i inver&longs;a aquis <lb/>immergantur: non enim ni&longs;i difficulter admodum demergun&shy;<lb/>tur; &amp; dum retrahuntur, latera interiora habent &longs;icca; non ob <lb/>aliud profect&ograve;, ni&longs;i quia inclu&longs;us a&euml;r ingre&longs;&longs;um prohibuit aqu&aelig;. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg59"/><emph type="italics"/>Va&longs;a ina&shy;<lb/>nia a&euml;re e&longs;&longs;e <lb/>plena, vari&shy;<lb/>is probatur <lb/>experimen&shy;<lb/>tis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Qu&ograve;d &longs;i pr&aelig;dictorum Va&longs;orum inver&longs;orum aquis immer&shy;<lb/>&longs;orum <emph type="italics"/>fundum quis perforet, aqua quidem per os demer&longs;um in ip&longs;a in&shy;<lb/>gredietur, a&euml;r ver&ograve; per foramen exibit,<emph.end type="italics"/> adeo manife&longs;t&egrave;, vt non &longs;o-
<pb xlink:href="051/01/051.jpg" pagenum="20"/>l&ugrave;m manui admot&aelig; &longs;en&longs;um inferat, &longs;ed etiam aures &longs;ono de&shy;<lb/>mulceat, &amp; quidem harmonico, &longs;i foramini aptentur fi&longs;tul&aelig; <lb/>&longs;ono Harmonico edendo apt&aelig;, prout ip&longs;emet Hero fieri <lb/>jubet in multis, quas de&longs;cribit in citato Libello, hydraulicis at&shy;<lb/>que pnevmaticis Machinis. </s><s>Quod etiam quotidie experimur <lb/>in Hortis Romanis, Tu&longs;culanis, Tiburtinis, &amp; in ip&longs;o etiam <lb/>P. Athana&longs;ij Kircheri mu&longs;eo. </s><s><emph type="italics"/>Non igitur arbitrandum e&longs;t,<emph.end type="italics"/> infert <lb/>Hero, <emph type="italics"/>in his qu&aelig;&longs;unt, vacui naturam quandam coacervatam ip&longs;am per&shy;<lb/>&longs;e ip&longs;am exi&longs;tere &longs;ed &longs;ecund&ugrave;m exiguas partes in a&euml;re, &amp; humido, alijsque <lb/>corporibus di&longs;&longs;eminatam,<emph.end type="italics"/> etiam in ip&longs;o adamante, duri&longs;&longs;imo licet, <lb/>den&longs;i&longs;&longs;imoque, <emph type="italics"/>quippe qui neque igniri, neque rumpi pote&longs;t, &amp; percu&longs;&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg60"/><lb/>&longs;us in incudes &amp; malleos totus ingreditur<emph.end type="italics"/> (vt cum Plinio putat Hero; <lb/>quod tamen, Mer&longs;enno te&longs;te, experienti&aelig; repugnat, nam ictu <lb/>mallei in varias partes di&longs;&longs;ilit, &amp; ita pote&longs;t igniri, vt pereat.) </s><s><emph type="italics"/>) Hoc <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ip&longs;iaccidit,<emph.end type="italics"/> &longs;ubiungit Hero, <emph type="italics"/>non qu&ograve;d vacuo careat, &longs;ed ob conti&shy;<lb/>nuatam den&longs;itatem.<emph.end type="italics"/> </s><s>Corpora porro illa (a&euml;ris pr&aelig;&longs;ertim) qu&aelig; <lb/>partes &longs;uas habent inter &longs;e&longs;e coh&aelig;rentes, <emph type="italics"/>non&verbar;tamen ex omni parte, <lb/>&longs;ed interiecta habent inter valla qu&aelig;dam vacua,<emph.end type="italics"/> (qu&aelig; vacuola appel&shy;<lb/>lat Mer&longs;ennus) bell&egrave; comparat Hero arenarum cumulo, inter <lb/>
<arrow.to.target n="marg61"/><lb/>cuius grana mult&aelig; a&euml;ris particul&aelig; intercedunt; aitque, aren&aelig; par&shy;<lb/>ticulas particulis a&euml;ris &longs;imiles e&longs;&longs;e, <expan abbr="a&euml;r&etilde;">a&euml;rem</expan> ver&ograve;, qui inter arenas in&shy;<lb/>terjicitur, &longs;imilem vacuolis intra a&euml;rem contentis; qu&aelig; quidem <lb/>vocuola tunc di&longs;inere putat in a&euml;re (alijsque corporibus) c&ugrave;m <lb/>accedente vi quapiam conden&longs;atur a&euml;r; redire ver&ograve;, c&ugrave;m facta <lb/>remi&longs;&longs;ione in pri&longs;tinum ordinem re&longs;tituitur a&euml;r ob naturalem <lb/>contentionem, qu&acirc;, velut arcus inflexus, aut &longs;icca &longs;pongia vi <lb/>pre&longs;&longs;a, molem ab ip&longs;o rerum conditu &longs;ibi tributam repetit, &longs;ta&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg62"/><lb/>tim atque vis externa de&longs;init. </s><s><emph type="italics"/>At a&euml;ris corpora,<emph.end type="italics"/> inquit Hero, <emph type="italics"/>inter&shy;<lb/>&longs;e&longs;e quidem coh&aelig;rent, non tamen ex omni parte, &longs;edinteriecta habent <lb/>intervalla qu&aelig;dam vacua, &longs;icut arena, qu&aelig; e&longs;t in littoribus. </s><s>Itaque a&shy;<lb/>nimo concipiendum e&longs;t, aren&aelig; particulas corporibus a&euml;ris &longs;imiles e&longs;&longs;e, a&euml;&shy;<lb/>rem vero, qui inter particulas aren&aelig; interiicitur, &longs;imilem vacuis intra <lb/>a&euml;rem contentis. </s><s>Quamobrem vi quadam accedente &auml;erem den&longs;ari con&shy;<lb/>tingit, &amp; in vacuorum loca re&longs;idere, corporibus pr&aelig;ter naturam inter&shy;<lb/>&longs;e&longs;e compre&longs;&longs;is: remi&longs;sione ver&ograve; fact&acirc;rar&longs;us in cun dem ordinem re&longs;titui-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/052.jpg" pagenum="21"/><emph type="italics"/>tur, ob naturalem Corporum contentionem; quemadmodum &amp; in cor&shy;<lb/>nuum ramentis, &amp; in &longs;pongiis &longs;iccis, qu&aelig;&longs;i compre&longs;&longs;a remittantur, rur&shy;<lb/>&longs;us in cundem locum redeunt, eandem que accipiunt molem. </s><s>Similiter <lb/>&longs;i aliqua vi a&euml;ris particul&aelig; &agrave; &longs;e in vicem di&longs;tract&aelig; fuerint, &amp; maior pr&aelig;&shy;<lb/>ter naturam locus vacuus fiat, rur&longs;us ad &longs;e&longs;e recurrunt, per vacuum e&shy;<lb/>nim celerem corporum lationem fieri contingit, nullo ob&longs;tunte, aut re&shy;<lb/>pellente, qu&oacute;usque corpora ad &longs;e&longs;e applicentur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg60"/>Adamas i&shy;<lb/>gni &amp; mal&shy;<lb/>len cedit.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg61"/><emph type="italics"/>Vacuola He<lb/>ronis inter <lb/>a&euml;ris parti&shy;<lb/>culas de&longs;&longs;e&shy;<lb/>minata.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg62"/><emph type="italics"/>A&euml;r interie&shy;<lb/>cta habens <lb/>vacua <expan abbr="&longs;ec&utilde;-d&ugrave;m">&longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m</expan> Hero&shy;<lb/>nem compa&shy;<lb/>ratur are&shy;<lb/>n&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Experimenta quibus Hero vacuum in Corpo&shy;<lb/>ribus di&longs;&longs;eminatum probat.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg63"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg63"/><emph type="italics"/>Argumeta <lb/>Heronis pro <lb/>vacuo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>HIs pr&aelig;mi&longs;&longs;is, multa, &amp; pa&longs;&longs;im obvia adducit experimenta </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg64"/><lb/>Hero, quibus probat dari vacuum inter corporum, a&euml;ris pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;ertim, particulas di&longs;&longs;eminatum; &amp; aquam, <expan abbr="alia&qacute;ue">aliaque</expan> corpora ad <lb/>illud replendum, &longs;i nimi&ugrave;m di&longs;trahantur particul&aelig; vi extern&acirc;, ac&shy;<lb/>currere attracta; atque adeo vim attractivam, quam primum <lb/>hydropnevmaticarum Machinarum principium e&longs;&longs;e diximus, <lb/>tribuit Vacuo inter corpora di&longs;&longs;eminato. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg64"/><emph type="italics"/>Vacuum in <lb/>corporibus <lb/><expan abbr="di&longs;&longs;eminat&utilde;">di&longs;&longs;eminatum</expan> <lb/>experimen&shy;<lb/>tis probat <lb/>Hero.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Prim&ograve; enim, <emph type="italics"/>&longs;i quis vas levi&longs;&longs;imum &amp; angu&longs;ti oris a&longs;&longs;umens, <lb/>
<arrow.to.target n="marg65"/><lb/>atque ori admovens a&euml;rem ex&longs;uxerit, dimi&longs;erit&que;; ex labiis &longs;tatim vas <lb/>appendetur, vacuo carnem attrahente, vt locus exinanitus repleatur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg65"/>Va&longs;a ex&longs;u&shy;<lb/>cto a&euml;re <expan abbr="la-bior&utilde;">la&shy;<lb/>biorum</expan> car&shy;<lb/>nes attra&shy;<lb/>hunt.</s></p>
<p type="main">
<s>Secund&ograve;. <emph type="italics"/>Ova medica, qu&aelig; ex vitro con&longs;tant, &amp; angu&longs;ti &longs;unt <lb/>oris, quando volunt humido replere, ex&longs;ugentes ore a&euml;rem, qui in ip&longs;is <lb/>
<arrow.to.target n="marg66"/><lb/>continetur, o&longs;culumque digito comprehendentes, in humidum in ver&shy;<lb/>tunt, &amp; digito remi&longs;&longs;o in locum exin anitum attrahitur aqua, atque id&shy;<lb/>ip&longs;um humidum pr&aelig;ter naturam &longs;ur&longs;um fertur.<emph.end type="italics"/>  </s><s>Idem contingit in <lb/>Siphonibus, qui ex&longs;ucto a&euml;re humidum &egrave; va&longs;is hauriunt, vt quo&shy;<lb/>tidiana docet experientia, &amp; dicemus fus&egrave; infr&agrave; Protheoria 4. <lb/>Cap. 2. </s><s>Idem in multis Machinis hydraulicis, aut pnevmaticis e&shy;<lb/>venit, vt &longs;uo loco videbimus. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg66"/>Ova medi&shy;<lb/>ca quomodo <lb/>repleantur <lb/>aqu&aacute;.</s></p>
<p type="main">
<s>Tert&ograve;, Cucurbit&aelig; &agrave; Chirurgis igni pri&ugrave;s admot&aelig;, vt a&ecirc;r <lb/>
<arrow.to.target n="marg67"/><lb/>in ip&longs;is contentus rarefiat, dum corpori applicantur, <emph type="italics"/>non &longs;ol&ugrave;m <lb/>non excidunt, manife&longs;tam gravitatem habentes, &longs;ed adiacentem ma&shy;<lb/>teriam per corporis raritates attrahunt, eandem ob cau&longs;am,<emph.end type="italics"/> vt &longs;cilicet 
<pb xlink:href="051/01/053.jpg" pagenum="22"/>locus exinanitus repleatur: <emph type="italics"/>iniectus enim ignis,<emph.end type="italics"/> &longs;ubjungit Hero, <lb/><emph type="italics"/>corrumpit &amp; extenuat a&euml;rem, qui in ip&longs;is continetur,<emph.end type="italics"/> ideoque relin&shy;<lb/>quitur in ip&longs;is vacuum; <emph type="italics"/>c&ugrave;m ver&ograve; cucurbitula re&longs;piraverit; a&euml;r in e&shy;<lb/>vacuatum locum &longs;uccedit, materi&acirc;non ampli&ugrave;s attract&acirc;,<emph.end type="italics"/> <expan abbr="decidit&qacute;ue">deciditque</expan> <lb/>cucurbitula. <lb/>
<arrow.to.target n="marg68"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg67"/><emph type="italics"/>Cucurbitu&shy;<lb/>la cur car&shy;<lb/>nem attra&shy;<lb/>hant.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg68"/><emph type="italics"/>Sph&aelig;ra con&shy;<lb/>cava, &amp; a&euml;&shy;<lb/>re plena, cur <lb/>pl&ugrave;s aeris <lb/>per inflatio&shy;<lb/>nem recipi&shy;<lb/>at <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> <lb/>Heronem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Quart&ograve;, <emph type="italics"/>con&longs;truatur Sph&aelig;ra cra&longs;&longs;itudinem habens lamin&aelig;, vt n&egrave; <lb/>facil&egrave; rumpatur, continensque circiter cotylas octo, &amp; vndique pr&aelig;clu&shy;<lb/>&longs;a;<emph.end type="italics"/> &amp; per foramen in ip&longs;a factum immittamus <emph type="italics"/>Siphonem &aelig;reum, <lb/>hoc e&longs;t, tubum gracilem, non contingentem locum, qui puncto perfora&shy;<lb/>to &longs;ecund&ugrave;m diametrum opponitur, ita vt aqua fluere po&longs;&longs;it; alia autem <lb/>ip&longs;ius pars extra &longs;ph&aelig;ram emineat circiter digitos tres, ip&longs;i&queacute; diligenter <lb/>adferruminetur, ambitu foraminis circa tubum &longs;tanno pr&aelig;clu&longs;o, vt c&ugrave;m <lb/>volumus ore per &longs;iphonem inflare, &longs;piritus ex &longs;ph&aelig;r&acirc; nullo modo excidat.<emph.end type="italics"/><lb/> </s><s>His factis,, <emph type="italics"/>in&longs;piciamus qu&aelig; contingunt. </s><s>A&euml;re enim in ip&longs;a exi&longs;tente<emph.end type="italics"/><lb/>(quemadmodum &amp; in aliis va&longs;is qu&aelig; vacua appellantur) <emph type="italics"/>totum&shy;<lb/>que qui in ipsa locum replente, &amp; per continuationem quandam ad eius <lb/>ambitum applicato, nullo denique loco, ut arbitrantur, penitus exi&longs;ten&shy;<lb/>te vacuo; neque aquam immittere po&longs;&longs;emus, neque alium a&euml;rem, non <lb/>excedente priori a&euml;re qui in ipsa erat; &amp; &longs;i multa vi immi&longs;&longs;ionem facia&shy;<lb/>mus, pri&ugrave;s di&longs;rumpetur vas, qu&agrave;m aliquid &longs;u&longs;cipiat, c&ugrave;m plenum &longs;it: ne&shy;<lb/>que enim a&euml;ris corpora in minorem magnitudinem contrahi po&longs;&longs;unt: <lb/>quare nece&longs;&longs;e erit, vt in &longs;eip&longs;is habeant qu&aelig;dam intervalla, in qu&aelig; com&shy;<lb/>pre&longs;&longs;a minorem obtineant molem; hoc autem veri&longs;imile non e&longs;t, nullo <lb/>penitus exi&longs;tente vacuo: &amp; c&ugrave;m corpora ad &longs;e&longs;e applicentur &longs;ecund&ugrave;m <lb/>omnes &longs;uperficies, &amp; &longs;imiliter ad va&longs;is ambitum, non po&longs;&longs;unt expul&longs;a lo&shy;<lb/>cum alicui facere, non exi&longs;tente vacuo aliquo, quamobrem nullo modo <lb/>in &longs;ph&aelig;ram immittetur aliquid eorum, qu&aelig; &longs;unt extra, ni&longs;i excedat ali&shy;<lb/>qua pars a&euml;ris pri&ugrave;s in ea contenti, &longs;iquidem totus locus con&longs;tipatus est, <lb/>&amp; continuatus, vt arbitrantur. </s><s>At<emph.end type="italics"/> experienti&acirc; con&longs;tat contrari&shy;<lb/>um: nam <emph type="italics"/>&longs;i quis &longs;iphonem ori admovens &longs;ph&aelig;raminflet, multum im&shy;<lb/>mittit &longs;piritum, non excedente a&euml;re, qui in ea e&longs;t. </s><s>Quod c&ugrave;m ita &longs;em&shy;<lb/>per contingat; manife&longs;t&ograve; o&longs;tenditur, <expan abbr="contraction&etilde;">contractionem</expan> fieri <expan abbr="corpor&utilde;">corporum</expan> in &longs;ph&aelig;ra <lb/>exi&longs;tentium in vacua implicata: contractio autem pr&aelig;ter naturam fit, <lb/>ob immi&longs;&longs;ionis violentiam. </s><s>Si igitur aliquis inflans, &amp; ad ip&longs;um os ma&shy;<lb/>num apponens, &longs;tatim digito &longs;iphonem obturet; manebit omni tempore<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/054.jpg" pagenum="23"/><emph type="italics"/>con&longs;tipatus a&euml;r in &longs;ph&aelig;ra: quod&longs;i quis aperiat, rur&longs;us extra erumpet cum <lb/>magno &longs;trepitu &amp; clamore immi&longs;&longs;us a&euml;r, propterea qu&ograve;d, vt propo&longs;uimus, <lb/>expellitur &agrave; dilatatione pr&aelig;exi&longs;tentis a&euml;ris impetu quodam fact&acirc;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Quint&ograve;, <emph type="italics"/>&longs;i quis velit a&euml;rem, qui in Sph&aelig;ra e&longs;t, per &longs;iphonem at&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg69"/><lb/>trahere, magna copia con&longs;equetur, null&acirc; ali&acirc;&longs;ub&longs;tanti&acirc; in &longs;ph&aelig;ram &longs;uc&shy;<lb/>cedente, quemadmodum in ovo ant&egrave; dictum e&longs;t. </s><s>Quare ex hoc per &longs;pi&shy;<lb/>cu&egrave; o&longs;tenditur, magnam vacui coacervationem in &longs;ph&aelig;ra factam e&longs;&longs;e: <lb/>non enim a&euml;ris corpora, qu&aelig;relinquuntur eo tempore, maiora fieri po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt, ita vt expul&longs;orum corporum locum repleant: nam&longs;i augerentur, <lb/>c&ugrave;m nulla ip&longs;is &longs;ub&longs;tantia extrin&longs;ecus accedat, veri&longs;imile e&longs;&longs;et, augmen&shy;<lb/>tum fieri per rarefactionem; hoc autem e&longs;&longs;et implicatio &longs;ecund&ugrave;m eva&shy;<lb/>cuationem; &longs;ed vacuum nullum e&longs;&longs;e dicunt; non igitur augebuntur Cor&shy;<lb/>pora; neque enim aliud augmentum ip&longs;is accidere mente concipi pote&longs;t. </s><s><lb/>Ex quibus per &longs;picuum e&longs;t, in a&euml;ris corporibus di&longs;&longs;eminata e&longs;&longs;e qu&aelig;dam <lb/>vacua intermedia, &amp; vi quadam adveniente ea pr&aelig;ter naturam in va&shy;<lb/>cua reclinare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg69"/>Sph&aelig;ra con <lb/>cava ex&longs;u&shy;<lb/>cto a&euml;re, va&shy;<lb/>cua conti&shy;<lb/>net inter&shy;<lb/>valla <expan abbr="&longs;ec&utilde;-dum">&longs;ecun&shy;<lb/>dum</expan> Hero&shy;<lb/>nem.</s></p>
<p type="main">
<s>Sext&ograve;, <emph type="italics"/>vacuis non exi&longs;tentibus, neque per aquam, neque per <lb/>
<arrow.to.target n="marg70"/><lb/>a&euml;rem, neque per aliud corpus vllum po&longs;&longs;et lumen tranfire, aut calidit as, <lb/>aut alia potentia<emph.end type="italics"/> &longs;eu qualitas <emph type="italics"/>corporea. </s><s>Nam quomodo radij &longs;olares <lb/>per aquam in fundam va&longs;is penetrarent? </s><s>Si enim aqua non haberet <lb/>poros, &longs;ed radij aquam vi &longs;cinderent, contingeret vasa plena &longs;uperfun&shy;<lb/>di; quod fieri non videmus: Ad h&aelig;c &longs;i aquam vi &longs;cinderent, non vti&shy;<lb/>que radiorum alij ad&longs;uperiorem locum frangerentur, alij deor&longs;um cade&shy;<lb/>rent: nunc autem quicunque aqu&aelig; particulis occurrunt, franguntur ad <lb/>&longs;uperiorem locum; quicunque ver&ograve; incidunt in aqu&aelig; vacua, paucis par&shy;<lb/>ticulis occurrentes in va&longs;is fundum pervadunt.<emph.end type="italics"/> </s><s>Adde qu&ograve;d &longs;i nulla <lb/>e&longs;&longs;ent in corporibus vacua, nullum corpus per alia corpora tran&shy;<lb/>&longs;ire po&longs;&longs;et: quod tamen oleis contingit, quorum aliqua tam &longs;ub&shy;<lb/>tilia, &longs;unt vt omnia metalla, <expan abbr="ip&longs;um&qacute;">ip&longs;umque</expan>; <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> vitrum penetrent. </s><s>Idem <lb/>etiam fieri ab igne, nemo ne&longs;cit, qui ferrum, aurum, &amp; vitrum <lb/>candentia vidit. </s><s>Idem pr&aelig;terea &agrave; virtute magnetica fieri, quo&shy;<lb/>tidie experimur. <lb/>
<arrow.to.target n="marg71"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg70"/>Corpora &amp; <lb/>qualitates <lb/>corpore&aelig;, pe&shy;<lb/>netrant a&shy;<lb/>lia corpora, <lb/>&longs;ecund&ugrave;m <lb/>Heronem, <lb/>propter va&shy;<lb/>cua interie&shy;<lb/>cta.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg71"/><emph type="italics"/>Vinum mi&shy;<lb/>&longs;cetur aqu&aelig; <lb/>ob intes&longs;per <lb/>&longs;a vacua <lb/>juxta He&shy;<lb/>ronem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Septim&ograve;, <emph type="italics"/>Vinum in aquam iniectum videtur &longs;ecund&ugrave;m fu&longs;io&shy;<lb/>nem quandam per totum aqu&aelig; locum per meare; quod non fieret, ni&longs;i va&shy;<lb/>cua aqu&aelig; ine&longs;&longs;ent. </s><s>Lumen quoque alterum per alterum fertur: nam<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/055.jpg" pagenum="24"/><emph type="italics"/>c&ugrave;m plures lucernas quis accenderit, omnia magis illu&longs;tr abuntur, ijsdem <lb/>quoqu&ograve; ver&longs;us per &longs;e invicem penetrantibus. </s><s>Sed &amp; per &aelig;s, per ferrum, <lb/>&amp; per alia corpora omnia penetratio fit; quemadmodum &amp; quod in tor&shy;<lb/>pedine marina contingit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg72"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg72"/><emph type="italics"/>Argumen&shy;<lb/>ta aliorum <lb/>pro vacuo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>H&aelig; &longs;unt rationes Heronis, quibus probat. </s><s><emph type="italics"/>omne corpus ex <lb/>tenuibus con&longs;tare corporibus, inter qu&aelig;&longs;unt vacua di&longs;&longs;eminata particulis <lb/>minora.<emph.end type="italics"/>  </s><s>Quibus addi pote&longs;t vlteri&ugrave;s, qu&ograve;d eadem vacuola vi&shy;<lb/>dentur admittenda inter aqu&aelig; partes frigore con&longs;trictas in gla&shy;<lb/>ciem: etenim aqua in congelatione ad maius intervallum occu&shy;<lb/>pandum extenditur; va&longs;a enim licet ben&egrave; compacta, &longs;i&agrave; &longs;inu <lb/>latiori in angu&longs;tum a&longs;&longs;urgant, &amp; repleantur aqu&acirc; ad maximam il&shy;<lb/>lam latitudinem, vel vltra; in congelatione diffringuntur: non <lb/>&longs;ic, &longs;i infra illam latitudinem repleantur, vtdilatationi <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan> de&shy;<lb/>tur. </s><s>In maioribus etiam va&longs;is, &longs;ed recurvo intus labro, validius <lb/>re&longs;i&longs;tentibus, ip&longs;a glacies curvatur, &longs;ur&longs;um &longs;ecund&ugrave;m convexum <lb/>elevata. </s><s>Omnis etiam glacies aqu&aelig; iniecta &longs;upernatat.  <!--neuer Satz-->Dila&shy;<lb/>tatur ergo in congelatione aqua, &amp; vacuitates parvas intus ha&shy;<lb/>bet. </s></p>
<p type="main">
<s>Addi pr&aelig;terea in confirmationem dictorum pote&longs;t duplex <lb/>Experimentum, vnum argenti vivi, alterum aqu&aelig; tubo inclus&aelig;; <lb/>de quibus agemus infr&agrave; Cla&longs;se 1. cap. 6. Machina 7. </s><s>Item expe&shy;<lb/>rimentum Thermo&longs;copij, de quo ibidem cap. 3. Mach 3. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg73"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg73"/><emph type="italics"/>Vis attra&shy;<lb/>ctiva quo&shy;<lb/>modo ab He&shy;<lb/>rone expli&shy;<lb/>cetur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ex his alijsque argumentis atque experimentis, qu&aelig; vide&shy;<lb/>ri po&longs;&longs;unt apud alios, pr&aelig;&longs;ertim Neotericos <expan abbr="no&ntilde;ullos">nonnullos</expan>, <expan abbr="c&otilde;&longs;tare">con&longs;tare</expan> po&shy;<lb/>te&longs;t, quomodoex Heronis &amp; <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan> &longs;ententia, qui <expan abbr="vacu&utilde;">vacuum</expan> admittunt, <lb/>Natura adnitatur trahere alia corpora, aquam pr&aelig;&longs;ertim &amp; a&euml;&shy;<lb/>rem, ad vacuum replendum, quod vi extrin&longs;eca pr&aelig;ter naturam <lb/>e&longs;t alicubi coacervatum; &amp; quomodo corporibus omnibus in&shy;<lb/>&longs;it vis qu&aelig;dam attractiva, vt repleant vacuum illud; ac denique <lb/>quomodo vis attractiva corporum, aqu&aelig; inquam &amp; a&euml;ris, cau&longs;a <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it ac principium Machinarum hydro-pnev&shy;<lb/>maticarum. </s><s>Lege Heronis Spiritalia. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/056.jpg" pagenum="25"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Experimenta quibus vacuum nullum e&longs;&longs;e <lb/>probatur<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HIs tamen non ob&longs;tantibus, communior &amp; &longs;anior Philo&longs;o&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg74"/><lb/>phorum Veterum ac Recentiorum &longs;en&longs;us e&longs;t, nullum in re&shy;<lb/>rum natura vacuum e&longs;&longs;e, neque coacervatum in vnum, neque <lb/>di&longs;&longs;eminatum inter partes corporum di&longs;ci&longs;&longs;as; &amp; neque &longs;pont&egrave; <lb/>ortum, neque productum violenter; adeoque corporum tra&shy;<lb/>ctionem, qu&aelig; in allatis Experimentis elucet, non fieri ad replen&shy;<lb/>dum vacuum, quod nullibi &longs;t, neque e&longs;&longs;e pote&longs;t; &longs;ed ad impe&shy;<lb/>diendam, quam Natura tantopere abhorret, inanitatem. </s><s>Sua&shy;<lb/>dent h&aelig;c tum experientia Philo&longs;ophi&aelig; Magi&longs;tra, tum rationes. </s><s><lb/>Experientias adducam paucas ex multis; rationes apud alios <lb/>leges. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg74"/><emph type="italics"/>Argumen&shy;<lb/>ta contra <lb/>vacuum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Prim&ograve;, Latera follium, &longs;i arct&egrave; con&longs;tricta &longs;int, &amp; inter &longs;e <lb/>
<arrow.to.target n="marg75"/><lb/>contigua, nulla vi diduci po&longs;&longs;unt, etiam Angelica, &longs;i obturetur <lb/>orificium, per quod a&euml;r inter iectum inter diducenda latera &longs;pa&shy;<lb/>tium occupaturus &longs;ubeat. </s><s>Cur hoc, ni&longs;i quia vacuum dari non <lb/>pote&longs;t? </s><s>quod tamen dari deberet, &longs;i occlu&longs;o orificio a&euml;r, &amp; <lb/>quodcunque aliud corpus &longs;ubiturum excluderetur, &amp; tamen la&shy;<lb/>tera diducerentur. </s><s>E&acirc;dem de cau&longs;a du&aelig; tabul&aelig; plani&longs;&longs;im&aelig;, <lb/>
<arrow.to.target n="marg76"/><lb/>&amp; &longs;ibi mutu&ograve; &longs;ecund&ugrave;m planitiem coh&aelig;rentes, divelli non po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt, &longs;i ita tentetur divul&longs;io, vt a&euml;r aut aliud corpus inter &longs;uper&shy;<lb/>ficies &longs;ubintrare tempe&longs;tiv&egrave; non po&longs;&longs;it. </s><s><emph type="italics"/>Iuveni lacertorum &longs;uorum <lb/>robur iactanti<emph.end type="italics"/> (inquit P. Nicolaus Zucchius in &longs;ua de vacuo do&shy;<lb/>cti&longs;&longs;ima Diatribe) <emph type="italics"/>propo&longs;ita-&longs;emel e&longs;t lamina &aelig;rea per an&longs;am in me&shy;<lb/>dio extantem apprehen&longs;am elevanda &egrave; tabula marmorea, cui optim&egrave; con&shy;<lb/>gruebat: qui prim&ograve; tanquam rem ludicram puero committendam con&shy;<lb/>temp&longs;it: tum in&longs;tantibus amicis manum vtramque admovens, c&ugrave;m lu&shy;<lb/>ctatus diu h&aelig;rentem non removi&longs;&longs;et, excu&longs;avit impotentiam, obiect&acirc; <lb/>peregrini &amp; potenti&longs;&longs;imi glutinis interpo&longs;itione, quo forti&longs;&longs;im&egrave; copulan&shy;<lb/>te nequiret divelli; donec vidit ab alio per tabulam facillim&egrave; laminam <lb/>deduci, &amp; ad extrema productam, &amp; actam in transver&longs;um, inde de&shy;<lb/>portari.<emph.end type="italics"/> </s><s>Pa&longs;&longs;im etiam experimur, dum duo corpora &longs;ecund&ugrave;m 
<pb xlink:href="051/01/057.jpg" pagenum="26"/>planas &longs;uperficies coniuncta &longs;unt, vt vnum illorum elevatur, &longs;e&shy;<lb/>qui etiam alterum, quantumvis grave, atque in a&euml;re libero ve&shy;<lb/>luti &longs;u&longs;pen&longs;um h&aelig;rere. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg75"/><emph type="italics"/>Latera fol&shy;<lb/>lium diauci <lb/>non po&longs;&longs;unt, <lb/>ore occlu&longs;e, <lb/>ob metum <lb/>vacus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg76"/><emph type="italics"/>Tabul&aelig; pla&shy;<lb/>n&aelig; metu va&shy;<lb/>cui divelli <lb/>non po&longs;&longs;unt.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Secund&ograve;, Si vas vitreum aqu&aelig; immergas atque impleas &amp; <lb/>
<arrow.to.target n="marg77"/><lb/>deinde intra aquam invertas, vt patens os deor&longs;um vergat, tum <lb/>&aelig;qualiter ita inver&longs;um eleves, &amp; extrahere tentes; &longs;pectabis a&shy;<lb/>quam illo inclu&longs;am &longs;ur&longs;um intra illud &longs;imul attolli; &amp; &longs;i vas illud <lb/>ex parte iam extractum, &amp; ex parte adhuc immer&longs;um, manu &longs;u&shy;<lb/>&longs;tineas, videbis etiam aquam inclu&longs;am in illo per&longs;i&longs;tere &longs;ic eleva&shy;<lb/>tam &longs;upra ambientis aqu&aelig; &longs;uperficiem &aelig;quilibratam, &amp; &longs;uo et&shy;<lb/>iam pondere manum &longs;u&longs;tinentis aggravare. </s><s>Cur hoc? </s><s>Quia <lb/>non pote&longs;t a&euml;r &longs;uccedere ad occupandum locum inter aquam <lb/>de&longs;cendentem, &amp; partes va&longs;is, qu&aelig; aqu&acirc; de&longs;cendente de&longs;ere&shy;<lb/>rentur. </s><s>Idem continget in quolibet alio va&longs;e, &longs;ed in vitreo et&shy;<lb/>iam oculis patebit experimentum. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i in fundo va&longs;is fora&shy;<lb/>men aliquod &longs;it clau&longs;um, vt po&longs;&longs;it aperiri; eo aperto, &amp; a&euml;re li&shy;<lb/>ber&egrave; &longs;ubintrante, aqua intra vas &longs;u&longs;pen&longs;um de&longs;cendet, &amp; de&longs;i&shy;<lb/>net gravare manum. <lb/>
<arrow.to.target n="marg78"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg77"/><emph type="italics"/>Vas inver&shy;<lb/>&longs;um difficul&shy;<lb/>ter extrahi&shy;<lb/>tur ex aqua <lb/>ob vacui <lb/>metum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg78"/><emph type="italics"/>Va&longs;a &longs;ubtus <lb/>pertu&longs;a, &longs;u&shy;<lb/>peri&ugrave;s occlu&shy;<lb/>&longs;a, aquam <lb/>retinent va&shy;<lb/>u&iacute; metu.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Terti&ograve;, In va&longs;is ad irrigandos hortos pa&longs;&longs;im adhiberi &longs;oli&shy;<lb/>tis (cuiu&longs;modi proponimus infr&agrave; Cla&longs;s. 1. cap. 6. Mach 2, &amp; Cri&shy;<lb/>brum Ve&longs;talium vocamus) licet fundum ip&longs;orum &longs;it perforatum, <lb/>&amp; multis foraminibus pervium, dum aqu&acirc; plena, &aelig;qualiter ele&shy;<lb/>vantur in libero a&euml;re, aqua non defluit, qu&agrave;m diu digitus fora&shy;<lb/>mini illorum &longs;upern&egrave; in collo patenti adpre&longs;&longs;us non permittit in&shy;<lb/>gre&longs;&longs;um a&euml;ri ad replendum locum, qui, &longs;i deflueret aqua, relin&shy;<lb/>queretur inter &longs;uperiorem va&longs;is &longs;uperficiem, &amp; defluentem a&shy;<lb/>quam. </s><s>Et in tali con&longs;i&longs;tentia permanente aqu&acirc; intra vas, tan&shy;<lb/>tum gravat, &amp; deor&longs;um nititur aqua, quantum &longs;i fundo integro <lb/>&amp; collo aperto, &longs;imul cum va&longs;e &longs;u&longs;tineretur. </s><s>Remoto ver&ograve; di&shy;<lb/>gito, &amp; permi&longs;&longs;o ingre&longs;&longs;u a&euml;ri per &longs;uperius foramen, &longs;tatim de&shy;<lb/>fluit aqua ex fundi foraminibus. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i in medio defluxu ite&shy;<lb/>rum appo&longs;ito digito foramen ob&longs;truatur, pendet iterum aqua, <lb/>contra inclinacionem &longs;u&aelig; gravitatis, tunc etiam manum gra&shy;<lb/>vantis, nec defluit in apertum a&euml;rem. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/058.jpg" pagenum="27"/>
<p type="main">
<s>Quart&ograve;, Si fi&longs;tul&aelig; vnam extremitatem aqu&aelig; immergas, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg79"/><lb/>ex altera ori admota a&euml;rem ex&longs;ugas, elevatur confe&longs;tim aqua, <lb/>&longs;ualicet gravitate reluctans, po&longs;t a&euml;rem extractum ad os ex&longs;u&shy;<lb/>gentis; vtique n&egrave; detur vacuum in fi&longs;tula ex&longs;ucto a&ecirc;re. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg79"/><emph type="italics"/>Fi&longs;tula ex&shy;<lb/>&longs;ucto a&euml;re <expan abbr="a-qu&atilde;">a&shy;<lb/>quam</expan> recipit <lb/>vacui metu<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Quint&ograve;, Si phialam cupream firmis lateribus compactam, <lb/>
<arrow.to.target n="marg80"/><lb/>n&egrave; facil&egrave; rumpatur, igni admotam calefacias, vt a&euml;r intus con&shy;<lb/>tentus vehementer rarefiat, eamque deinde frigid&aelig; immergas, <lb/>vt a&euml;r phial&aelig; &agrave; violenta rarefactione &longs;e recolligens conden&longs;etur, <lb/>&amp; minorem occupet locum; intus attrahitur aqua, dum alius <lb/>a&euml;r in locum <expan abbr="relinquend&utilde;">relinquendum</expan> &longs;uccedere non pote&longs;t, ne &longs;cilicet detur <lb/>vacuum in phiala. </s><s>Sic &longs;i ex fi&longs;tula, cuius vnum orificium occlu&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg81"/><lb/>&longs;um, alterum apertum, aut ex clave f&oelig;minea ben&egrave; compacta, <lb/>ex&longs;ugas fortiter &amp; continuato tractu a&euml;rem, &amp; ce&longs;&longs;ante &longs;uctione <lb/>&longs;tatim apponas fi&longs;tul&aelig; orificio patenti digitum aut labrum, n&egrave; <lb/>&longs;uccedat ambiens a&euml;r; attrahitur intra fi&longs;tulam, aut clavem, <lb/>caro digiti aut labri, vt notabiliter vellicet, &amp; de carne depende&shy;<lb/>at. </s><s>Non alia de cau&longs;a, ni&longs;i quia durante ex&longs;uctione rarefit rema&shy;<lb/>nens intus a&euml;r, &amp; violenter <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> illud &longs;patium &longs;olus implet; ce&longs;&shy;<lb/>&longs;ante ver&ograve; &longs;uctu recolligit &longs;e &agrave; violenta rarefactione, &amp; <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> <lb/>locum occupans advocat aliud, quod ip&longs;i proximum e&longs;t, ad lo&shy;<lb/>cum de&longs;ertum replendum. </s><s><expan abbr="Eadem&qacute;ue">Eademque</expan> cau&longs;a e&longs;t, cur cucurbi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg82"/><lb/>tul&aelig;, qu&aelig; Chirurgis in v&longs;u e&longs;&longs;e &longs;olent, carnem &longs;ur&longs;um attrahant; <lb/>nimirum quia a&ecirc;r, qui pri&ugrave;s igne incaluerat, &amp; in raritatem abi&shy;<lb/>erat, extincta flamma frigiditatem &amp; den&longs;itatem recipit, atque <lb/>in minorem contractus molem inane &longs;patium relinqueret, ni&longs;i <lb/>ad id replendum caro elevaretur. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg80"/><emph type="italics"/>Phiala cale&shy;<lb/>facta, &amp; a&shy;<lb/>qu&aelig; immer&shy;<lb/>&longs;a, attrahit <lb/>ip&longs;am va&shy;<lb/>cui metu.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg81"/><emph type="italics"/>Fi&longs;tula ex&shy;<lb/>tracto a&euml;re <lb/>carn&euml; ad&shy;<lb/>motam tra&shy;<lb/>hunt, ne <lb/>vacuum <lb/>detur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg82"/><emph type="italics"/>Cucurbitu&shy;<lb/>l&aelig; carnem <lb/>attrahunt <lb/>metu vacui<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sext&ograve;, Si &longs;clopeto &aelig;neo, aut maiori bombard&aelig;, immit&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg83"/><lb/>tas embolum interiori &longs;uperficiei ben&egrave; congruentem, vt a&ecirc;r in&shy;<lb/>ter ip&longs;am &amp; embolum &longs;ubire non po&longs;&longs;it, &amp; deinde igniarium fo&shy;<lb/>ramen occludas; non ni&longs;i difficulter extrahitur embolus, &amp; vi <lb/>aliquantis per extractus retroagitur intra fi&longs;tulam: </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg83"/><emph type="italics"/>Embolus &egrave; <lb/>&longs;clopeto, <lb/>foramini i&shy;<lb/>gniario clau&shy;<lb/>&longs;o, difficul&shy;<lb/>ter extrahi&shy;<lb/>tur, vacui <lb/>metu.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Atque h&aelig;c &longs;ecunda &longs;ententia, qu&aelig; Natur&aelig; vacuum tan&shy;<lb/>toper&egrave; fugientis partes tuendas &longs;u&longs;cipit, merit&ograve; &agrave; melioris not&aelig; <lb/>Philo&longs;ophis, vt olim, ita nunc quoque pr&aelig;fertur: quidquid ob-
<pb xlink:href="051/01/059.jpg" pagenum="28"/>ganniant Neoterici quidam, qui ne&longs;cio quo novitatis &longs;tudio in&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg84"/><lb/>citati, <foreign lang="greek">xenodoci/as</foreign> vento inflati, nova quotidie dogmata cudere, <lb/>aut ob&longs;oleta <expan abbr="veter&utilde;">veterum</expan> commenta recoquere non verecundantur. </s><s><lb/>Sati&ugrave;s enim ac facili&ugrave;s e&longs;&longs;e exi&longs;timatur, admittere contra di&longs;po&shy;<lb/>&longs;itiones particulares corporum gravium elevationem, levium <lb/>depre&longs;&longs;ionem, den&longs;iorum dilatationem, rariorum conden&longs;a&shy;<lb/>tionem, durorum inflectionem, &amp; &longs;imilia, qu&agrave;m vacuum, quod <lb/>Naturam adeo abhorrere con&longs;picitur, vt nulla vi naturalis agen&shy;<lb/>tis, nullo Machin&aelig; artificio dari po&longs;&longs;it. </s><s>Huiu&longs;modi autem na&shy;<lb/>tur&aelig; pugnas &amp; &longs;tratagemata multa &longs;pectabis manife&longs;t&egrave; infr&agrave; in <lb/>multis Machinis, quibus h&aelig;c Natur&aelig; inanitatem fugientis &longs;o&shy;<lb/>lertia &longs;ummam pr&aelig;bet commoditatem. </s><s>Alia etiam paul&ograve; po&longs;t <lb/>afferam, &longs;i pri&ugrave;s, qu&aelig;uam &longs;it vis illa Attractiva corporum, qu&acirc; <lb/>Natura vtitur ad vacuum impediendum, o&longs;tendero. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg84"/><emph type="italics"/>Vacuum da&shy;<lb/>ri naturali&shy;<lb/>ter non po&shy;<lb/>te&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Vis attractiva&verbar;ob vacui metum, primum Machinarum <lb/>hydro-pnevmaticarum principium, qu&aelig;, &amp; qua&shy;<lb/>lis, quibusv&egrave; in&longs;it corporibus.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>H&AElig; &longs;unt bin&aelig; de vacuo &longs;ententi&aelig;, quarum vtraque fontium <lb/>artificialium, <expan abbr="aliarum&qacute;ue">aliarumque</expan> hydro-pnevmaticarum Machina&shy;<lb/>rum con&longs;tructioni, &amp; effectuum mirabilium patrationi viam a&shy;<lb/>perit &amp; &longs;ubmini&longs;trat arma; quamvis evidenti&ugrave;s &longs;ecunda, qu&agrave;m <lb/>prima, cui &amp; illam idcirco pr&aelig;tulimus. </s><s>Qu&aelig;&longs;tio tamen non le&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg85"/><lb/>vis remanet inter &longs;ecund&aelig; huius &longs;ententi&aelig; fautores circa vim il&shy;<lb/>lam, qu&aelig; cogit corpora gravia accurrere ad vacuum impedi&shy;<lb/>endum, etiam contra propriam inclinationem; <expan abbr="dubitatur&qacute;ue">dubitaturque</expan>, <lb/>quibusnam illa vis in&longs;it ceu &longs;ubiectis; trahentibusn&egrave;, an tractis <lb/>corporibus? </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg85"/><emph type="italics"/>Vis attra&shy;<lb/>ctiva aqu&aelig; <lb/>quibus in&longs;it <lb/>corporibus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Alij enim putant, e&longs;&longs;e virtutem motivam ip&longs;is corporibus <lb/>
<arrow.to.target n="marg86"/><lb/>accurrentibus intrin&longs;ecam, qu&aelig; in bonum Vniver&longs;i corpora gra&shy;<lb/>via in altum, contra con&longs;uetum modum, ad vacuum impedien&shy;<lb/>dum, vrgeat atque impellat. </s><s>At hoc experientia ip&longs;a &longs;atis con&shy;<lb/>vellit, &amp; fal&longs;itatis arguit; &longs;iquidem, vt ben&egrave; advertunt Cab&aelig;us 
<pb xlink:href="051/01/060.jpg" pagenum="29"/>&amp; Zucchius, aqua <expan abbr="a&longs;cend&etilde;s">a&longs;cendens</expan> intra tubum, ad vacuum <expan abbr="impediend&utilde;">impediendum</expan> <lb/>
<arrow.to.target n="marg87"/><lb/>(quod in &longs;equentibus Machinis frequenti&longs;&longs;imum e&longs;t) tantundem <lb/>gravat, <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> gravaret in libero a&euml;re <expan abbr="&longs;u&longs;p&etilde;&longs;a">&longs;u&longs;pen&longs;a</expan>. </s><s>Qu&ograve;d ben&egrave; adver&shy;<lb/>terejubet Cab&aelig;us illos, qui &longs;pecio&longs;o nimis nomine &longs;e Ingenie&shy;<lb/>ros appellari volunt; &amp; Zucchius ait, &longs;e huius rei experimento <lb/>co&euml;gi&longs;&longs;e, <emph type="italics"/>virum alioqui non ineruditum, vt fallaciam agno&longs;ceret in <lb/>via, qu&acirc; motum perpetuum &longs;e inveni&longs;&longs;e putabat, &amp; iam dicandum Ma&shy;<lb/>gno Principi &longs;chema in &aelig;s incidi curaverat, &longs;upponendo aquam ad impe&shy;<lb/>diendum vacuum &longs;ua vi <expan abbr="a&longs;c&etilde;dentem">a&longs;cendentem</expan> non egere virtute &aelig;quilibrante, ne&shy;<lb/>dum &longs;uperante pondus illius, qua eget c&ugrave;m &longs;i&longs;tenda vel elevanda e&longs;t in <lb/>a&euml;re, liber&egrave; accurrente ad replendum &longs;patium inter eam, &amp; alia corpora <lb/>relinquendum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg86"/><emph type="italics"/>Vis attra&shy;<lb/>ctiva non <lb/>ine&longs;t corpo&shy;<lb/>ribus attra <lb/>Hic.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg87"/><emph type="italics"/>Aqua in tu&shy;<lb/>bis elevata <lb/>adfugiend<gap/><lb/>vacuum <lb/>gravat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Alij igitur, &amp; meli&ugrave;s, exi&longs;timant, omnibus corporibus <lb/>
<arrow.to.target n="marg88"/><lb/>contiguis hanc ine&longs;&longs;e vim, &agrave; Natura attributam, ad Vniver&longs;i <lb/>bonum ac con&longs;ervationem, vt quotiescunque vnum illorum lo&shy;<lb/>co cedit, &longs;eu tractum ab extrin&longs;eco agente violenter, &longs;eu &longs;ponte <lb/>&amp; innat&acirc; inclinatione recedens, pondere videlicet, aut levitate: <lb/>trahat &longs;ecum alterum &longs;ibi contiguum, quantumvis reluctans, <lb/>quoties inter ip&longs;um &amp; contiguum non pote&longs;t &longs;ubintrare corpus <lb/>aliud, quod partium Vniver&longs;i contiguitatem tueatur, &amp; impedi&shy;<lb/>at inanitatem; adeoque trahentibus, non tractis corporibus <lb/>
<arrow.to.target n="marg89"/><lb/>vim illam motivam ine&longs;&longs;e. </s><s>Et hanc vim appellant vim attracti&shy;<lb/>vam, e&longs;tque illa ip&longs;a quam nos primum <expan abbr="Machinar&utilde;">Machinarum</expan> hydro-pnev&shy;<lb/>maticarum principium &longs;eu fundamentum dicimus, vnaque e&longs;t <lb/>ex cau&longs;is vacui impeditivis. </s><s>Dico, vna ex cau&longs;is, non enim v&shy;<lb/>nica e&longs;t via atque indu&longs;tria, qu&acirc; vacuum Natura evitare adni&shy;<lb/>titur. </s><s>Mod&ograve; enim vtitur pr&aelig;dicta vi attractiva: mod&ograve; ad&longs;ci&longs;cit <lb/>operam alteratricium qualitatum, qu&aelig; corpora rarefaciunt, &amp; <lb/>in ampliorem molem diffundunt: non nunquam magno impe&shy;<lb/>tu va&longs;a frangit, aut alia id genus media, prout occa&longs;io &amp; nece&longs;&shy;<lb/>&longs;itas fert, accommodat: quin etiam haud rar&ograve; nullo motu, nulla <lb/>actione, nulla denique vi effectrice, &longs;ed per negativam <expan abbr="quand&atilde;">quandam</expan> <lb/>ob&longs;i&longs;tentiam vacuo repugnat; vt c&ugrave;m Iatera follium compre&longs;&longs;a <lb/>clau&longs;o orificio, vt diximus &longs;upr&agrave;, divellinon &longs;init. </s><s>Semper ta-
<pb xlink:href="051/01/061.jpg" pagenum="30"/>men Natura in his, vtin c&aelig;teris rebus, <expan abbr="c&otilde;pendio">compendio</expan> &longs;tudet, &amp; quan&shy;<lb/>tum pote&longs;t, facilioribus ac &longs;implicioribus vtitur medijs; vt &longs;i ad <lb/>fugam vacui corpus &longs;ur&longs;um attrahere, qu&agrave;m den&longs;atione impedi&shy;<lb/>re promptius &longs;it, illud pr&aelig;&longs;tat, non hoc; &longs;i contr&agrave;, hoc, non il&shy;<lb/>lud: item &longs;i per &longs;olum motum localem &longs;ine rarefactione corpus <lb/>aliunde trahere &longs;ufficit, rarefactioni parcit; alioquin vtrumque <lb/>mi&longs;cet. <lb/>
<arrow.to.target n="marg90"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg88"/><emph type="italics"/>Attractiva <lb/>vis trahen&shy;<lb/>tibus corpo&shy;<lb/>ribus ine&longs;t, <lb/>ad vacuum <lb/><expan abbr="impediend&utilde;">impediendum</expan><emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg89"/><emph type="italics"/>Vacui cau&shy;<lb/>&longs;a impediti&shy;<lb/>va multi&shy;<lb/>plex.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg90"/><emph type="italics"/>Attractiva <lb/>vis ad va&shy;<lb/>cuum im&shy;<lb/>pediendum <lb/>omnibus <lb/>corporibus <lb/>ine&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sed h&aelig;c accurati&uacute;s Philo&longs;ophi; nobis &longs;ufficit varijs experi&shy;<lb/>entijs mon&longs;tra&longs;&longs;e, ine&longs;&longs;e corporibus Vniver&longs;um componentibus <lb/>vim attractivam vel ad replendum, vel ad impediendum <expan abbr="vacu&utilde;">vacuum</expan>; <lb/>qu&aelig; vis vt alia corpora, ita mult&ograve; magis a&euml;rem &amp; aquam attra&shy;<lb/>hat, &amp; Machinarum Hydro-pnevmaticarum principium ac <expan abbr="f&utilde;-damentum">fun&shy;<lb/>damentum</expan> primum con&longs;tituat. </s></p>
<p type="main">
<s>Nunc tempus e&longs;t, vt experimento vnico &amp; veluti re ip&longs;a <lb/>mon&longs;tremus, quomodo vis attractiva, quam hactenus corpori&shy;<lb/>bus Vniver&longs;um componentibus ine&longs;&longs;e o&longs;tendimus ad vacuum <lb/>impediendum (vel vt Hero vult, replendum) cau&longs;a e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it, <lb/>atque principium Hydro-pnevmaticarum Machinarum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Experimentum, quo o&longs;tenditur vis attractiva ad aquas <lb/>in altum evehendas, vacui vitandi caus&acirc;, per Machinas <lb/>Hydro-pnevmaticas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>INfr&agrave; Cla&longs;se 1. cap. 1. Machina 11. </s><s>Modum pr&aelig;&longs;cribimus <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg91"/><lb/>ad certam ac determinatam aliquam altitudinem evehendi, <lb/>eumque appellamus Siphonem inver&longs;um interruptum: qui mo&shy;<lb/>dus c&ugrave;m nitatur vi Attractiv&acirc; orta ex vacui metu, multaque im&shy;<lb/>plicet notatu digni&longs;&longs;ima, &amp; ad vim Attractivam peniti&ugrave;s intelli&shy;<lb/>gendam omnin&ograve; nece&longs;&longs;aria, h&icirc;c eum paul&ograve; fu&longs;i&ugrave;s explicandum <lb/>cen&longs;ui; ibi enim breviter tant&ugrave;m, &amp; quantum ad praxin &longs;ufficit, <lb/>illum proponimus. </s><s>Sit itaque in ci&longs;terna, puteo, pi&longs;cina, aut <lb/>va&longs;e quocunque B, aqu&acirc; pleno, elevanda ad pedes ex.g.cent&utilde; (di&shy;<lb/>co, exempli gratia, nam alioquin non pote&longs;t ad <expan abbr="tant&atilde;">tantam</expan> <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan> <lb/>attolli per vim attractivam) aqua in vas KA, quod &longs;it con&longs;titu-
<pb xlink:href="051/01/062.jpg" pagenum="31"/>
<arrow.to.target n="fig3"/><lb/>tum in parte &longs;uperiore domus, <expan abbr="habeat&qacute;ue">habeatque</expan> epi&longs;tomium H, per <lb/>quod, vbi repletum fuerit vas, depleri po&longs;&longs;it. </s><s>Fiat vas C, cu&shy;<lb/>iuscunque capacitatis (quamvis meli&ugrave;s &longs;it, vt &longs;it &aelig;qualis capa&shy;<lb/>citatis cum va&longs;e KA, aut &longs;altem non minoris) ex eoque derive&shy;<lb/>tur ad vas KA, &longs;iphon &longs;eu tubus OI, qui in va&longs;e C, incipiat im&shy;<lb/>mediat&egrave; infra operculum ip&longs;ius, in va&longs;e ver&ograve; KA, de&longs;inat paul&ograve; <lb/>infra eiu&longs;dem operculum, tantum ab illo di&longs;tans, quantum &longs;uf&shy;<lb/>ficit vt a&euml;r permeare po&longs;&longs;it. </s><s>Deinde ex va&longs;e B, derivetur ad vas <lb/>KA, tubus BK; qui in va&longs;e B, incipiat paul&ograve; &longs;upra fundum ip&longs;i-
<pb xlink:href="051/01/063.jpg" pagenum="32"/>
<arrow.to.target n="fig4"/><lb/>us, in va&longs;e ver&ograve; KA, de&longs;inat paul&ograve; infra operculum; vbi etiam <lb/>nonnihil in curvetur, vti in figura apparet. </s><s>Tandem ex va&longs;e C, <lb/>derivetur alius tubus EF, cum epi&longs;tomio E, habens longitudi&shy;<lb/>nem paul&ograve; majorem longitudine tubi BK, capacitatem ver&ograve; <lb/>&longs;eu amplitudinem eidem BK, omnino &aelig;qualem. </s><s>Debent autem <lb/>omnes tres tubi diligenti&longs;&longs;im&egrave; <expan abbr="adferr&utilde;inari">adferruninari</expan> &longs;eu coarctari plum&shy;<lb/>bo, aliav&egrave; materia, &longs;uis va&longs;is in loco tran&longs;itus; &amp; tam vas C, quam <lb/>vas KA, claudi <expan abbr="obturari&qacute;ue">obturarique</expan> vndiq, &longs;tudio&longs;i&longs;&longs;im&egrave;, n&egrave; a&euml;rem ali&shy;<lb/>unde, qu&agrave;m per tubos, recipere aut ejicere valeant. </s><s>His ita 
<pb xlink:href="051/01/064.jpg" pagenum="33"/>pr&aelig;paratis, impleatur vas C. aqu&acirc; per foramen O, immi&longs;&longs;o ip&longs;i <lb/>foramini iufundibulo; &amp; vbi repletum fuerit, claudatur vt di&shy;<lb/>ctum. </s><s>Deinde clau&longs;o epi&longs;tomio H, aperiatur epi&longs;tomium E, <lb/>tubi EF; <expan abbr="defluet&qacute;ue">defluetque</expan> aqua ex va&longs;e C, &amp; in locum ip&longs;ius, n&egrave; va&shy;<lb/>cuum in va&longs;e admittatur, &longs;equetur per &longs;iphonem IO, a&euml;r in va&shy;<lb/>&longs;e KA, contentus; in locum ver&ograve; a&euml;ris extracti &egrave; va&longs;e KA, &longs;eque&shy;<lb/>tur, propter vacui metum, aqua va&longs;is &longs;eu ci&longs;tern&aelig; aut pi&longs;cin&aelig; B, <lb/>per &longs;iphonem BK; &amp; tam diu durabit a&longs;cen&longs;us aqu&aelig; per <expan abbr="&longs;iphon&etilde;">&longs;iphonem</expan> <lb/>BK, in vas KA, qu&agrave;m diu de&longs;cendet aqua per &longs;iphonem EF ex va&shy;<lb/>&longs;e C. </s><s>Lege qu&aelig; dicimus infr&agrave; loco cit. </s><s>En ergo, quomodo aqua, <lb/>ad vacuum impediendum, a&longs;cendat contra naturalem &longs;uam in&shy;<lb/>clinationem, &amp; quomodo propter <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> cau&longs;am a&euml;r de&longs;cendat. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg91"/><emph type="italics"/>Experimen&shy;<lb/>tum vim <lb/><expan abbr="attractiv&atilde;">attractivam</expan> <lb/>o&longs;tendens <lb/>ad vacuum <lb/>impedien&shy;<lb/>dum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.064.1.jpg" xlink:href="051/01/064/1.jpg"/>
<figure id="id.051.01.064.2.jpg" xlink:href="051/01/064/2.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Notantur nonnulla circa pr&aelig;dictum experimentum, <expan abbr="&longs;i-mul&qacute;">&longs;i&shy;<lb/>mulque</expan>; &longs;tabilitur, in attractione aqu&aelig; metu vacui habendam <lb/>e&longs;&longs;e rationem perpendiculi aquarum.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DIximus, meli&ugrave;s e&longs;&longs;e vt vas C, &longs;it &aelig;qualis capacitatis cum va&longs;e <lb/>KA, aut &longs;altem non minoris: &amp; pr&aelig;terea &longs;iphonem EF debe&shy;<lb/>re e&longs;&longs;e paul&ograve; longiorem &longs;iphone BK, capacitatis ver&ograve; &longs;eu ampli&shy;<lb/>tudinis &aelig;qualis. </s><s>Ratio quoad capacitatem va&longs;orum &amp; &longs;ipho&shy;<lb/>num e&longs;t, quia tamdiu a&longs;cendit aqua per BK, qu&agrave;m diu de&longs;cen&shy;<lb/>dit per EF, vt dixi (tam diu enim, &amp; non ampli&ugrave;s, durat vacui <lb/>metus, ob quam aqua a&longs;cendit per tubum BK:) &longs;i ergo vas C mi&shy;<lb/>nus e&longs;&longs;et qu&agrave;m vas KA, aut tubus EF capacior qu&agrave;m tubus BK; ef&shy;<lb/>flueret tota aqua ex C, antequam repleretur KA. </s><s>Accedit &amp; <lb/>hoc commodi ex &aelig;quali vtrorumque capacitate, qu&ograve;d &longs;cire po&longs;&shy;<lb/>&longs;it apud C exi&longs;tens, quandonam plenum &longs;it vas KA; quando ni&shy;<lb/>mirum effluxerit tota aqua C. </s><s>Ratio ver&ograve; cur tubus EF, debeat <lb/>
<arrow.to.target n="marg92"/><lb/>e&longs;&longs;e longior tubo BK, patebit ex dicendis Protheoria IV. capite <lb/>2. Propo&longs;it. 13. interim h&icirc;c id confirmo hoc Experimento. </s><s>Ac&shy;<lb/>cipe vas aqu&acirc; plenum, eique in&longs;ere &longs;iphonem inver&longs;um ABCD <lb/>&aelig;qualium crurium. </s><s>Accipe deinde tubum rectum DE aqu&acirc; <lb/>plenum, eumque, obturato pri&ugrave;s ore E, in&longs;ere extremitati D, 
<pb xlink:href="051/01/065.jpg" pagenum="34"/>
<arrow.to.target n="fig5"/><lb/>cruris CD, &amp; diligenter coarcta in&shy;<lb/>ter &longs;e&longs;e, n&egrave; a&euml;r inter <expan abbr="vtrumq;">vtrumque</expan> <expan abbr="tr&atilde;&longs;ire">tran&longs;ire</expan> <lb/>po&longs;&longs;it. </s><s>His factis aperios inferius. </s><s><lb/>Et &longs;i quidem tubus rectus DE lon&shy;<lb/>gior fuerit qu&agrave;m crus AB &agrave; &longs;upre&shy;<lb/>ma &longs;uperficie aqu&aelig; va&longs;is <expan abbr="vsq;">vsque</expan> ad B; <lb/>effluet aqua ex E, <expan abbr="a&longs;cendet&qacute;ue">a&longs;cendetque</expan> a&shy;<lb/>qua va&longs;is A, per crus AB, <expan abbr="inde&qacute;ue">indeque</expan> <lb/>per CD, crus de&longs;cendet, donec <lb/>tota effluxerit ex ore E. </s><s>Si aut de&shy;<lb/>urtetur tubus DE in F, fiatque <lb/>&aelig;qualis cruri AB; a&longs;endet aqua va&shy;<lb/>&longs;is A &longs;ol&ugrave;m u&longs;que ad B, qu&agrave;m diu vi&shy;<lb/>delicet aqua ex F effluit; qu&acirc; elaps&acirc;, <lb/>relabetur aqua cruris AB intra vas <lb/>A, Si idem tubus DE decurtetur <lb/>in G, aut H, <expan abbr="fiat&qacute;ue">fiatque</expan> brevior qu&agrave;m <lb/>crus AB; a&longs;cendet aqua per AB &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m aliqu&ograve;u&longs;que, &amp; deinde rela&shy;<lb/>betur. </s><s>Experientiam quilibet fa&shy;<lb/>cil&egrave; poterit facere. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg92"/><emph type="italics"/>Experim&euml;&shy;<lb/>tum aliud: <lb/>o&longs;tendens <lb/>vim attra&shy;<lb/>ctivam a&shy;<lb/>qu&aelig; in <expan abbr="alt&utilde;">altum</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.065.1.jpg" xlink:href="051/01/065/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nec &longs;ufficit vt tubus EF, &longs;upe&shy;<lb/>rioris figur&aelig; &longs;it <expan abbr="quacunq;">quacunque</expan> ratione longior tubo BK, &longs;ed nece&longs;&longs;ari&shy;<lb/>um e&longs;t, vt <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> ip&longs;ius EF, &longs;it longius qu&agrave;m perpendicu&shy;<lb/>lum BK, hoc e&longs;t, vt tubus EF perpendiculariter de&longs;cendat <lb/>profundi&ugrave;s infra vas C, qu&agrave;m tubus BK a&longs;cendat perpendi&shy;<lb/>culariter &longs;upra vas B. </s><s>Quare &longs;i tubus EF centum &amp; vnius pe&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg93"/><lb/>dum inclinaretur infra vas C, aut convolveretur in helicem, <lb/>vt h&icirc;c apparet, ita vt perpendiculum ip&longs;ius &longs;ol&ugrave;m e&longs;&longs;et pedum <lb/>v.g. 60. ab E v&longs;que ad D v.g. &amp; non v&longs;que ad N; neutiquam <lb/>&longs;ufficeret; &longs;ed omnino nece&longs;&longs;arium e&longs;t, vt perpendiculum &longs;it <lb/>etiam ad minim&ugrave;m centum pedum, &amp; pertingat v&longs;que ad N. </s><s>Et <lb/>h&aelig;c perpendiculi men&longs;ura adeo e&longs;t nece&longs;&longs;aria in hydraulicis hi&shy;<lb/>&longs;ce operationibus, vt Natura falli nulla arte, nullo dolo, <expan abbr="nulla&qacute;">nullaque</expan>; <lb/>experientia po&longs;&longs;it. </s><s>Ioannes Bapti&longs;ta Porta lib. 2. Spirital. cap. 
<pb xlink:href="051/01/066.jpg" pagenum="35"/>
<arrow.to.target n="fig6"/><lb/>1. ait, &longs;e, c&uacute;m indigeret determi&shy;<lb/>nato perpendiculo infra vas de&shy;<lb/>&longs;cendente, nec locum haberet <lb/>ad demittendum perpendicula&shy;<lb/>riter tubum, multis viis tenta&longs;&longs;e, <lb/>vt defectum &longs;uppleret; pr&aelig;cipu&egrave; <lb/>ver&ograve; duabus memoratis, nimi&shy;<lb/>rum inclinando prim&ugrave;m, deinde <lb/>in helicem convolvendo tubum <lb/>requi&longs;it&aelig; longitudinis; &longs;ed nun&shy;<lb/>quam de&longs;ideratum effectum fu&shy;<lb/>i&longs;&longs;e con&longs;ecutum, nec vnquam <lb/>a&longs;cendi&longs;&longs;e aquam ad maiorem <lb/>altitudinem qu&agrave;m erat perpen&shy;<lb/>diculum tubi inclinati, aut tor&shy;<lb/>tuo&longs;i. </s><s>Demi&longs;it etiam infra vas <lb/>canalem capaciorem, licet bre&shy;<lb/>viorem illo, qui erat &longs;upra vas: <lb/>pr&aelig;terea loco vnius longioris <lb/>demi&longs;it multos breviores, qui &longs;i&shy;<lb/>mul &longs;uperabant longitudinem <lb/>&longs;uperioris; &longs;ed vano &longs;emper labore. </s><s>Adeo &longs;ui juris tenax e&longs;t <lb/>Natura, &amp; vt non fallit nos in &longs;uis operationibus, ita nec falli &agrave; <lb/>nobis vult. </s><s>Infr&agrave; tamen Cla&longs;se 1. cap. 1. Machina 7. </s><s>Modum do&shy;<lb/>cebo elevandi aquam ad quamvis <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan> perpendiculis bre&shy;<lb/>vibus multiplicatis, &longs;ed vtrisque, de&longs;cendentis nimirum &amp; a&longs;cen&shy;<lb/>dentis aqu&aelig;. </s><s>Notandum pr&aelig;terea e&longs;t hoc loco, Tubum OI, <lb/>aut CI, po&longs;&longs;e e&longs;&longs;e quant&aelig;vis longitudinis, vt infr&agrave; iterum dicam <lb/>&sect;. IX. </s><s>Quomodo autem vi attractiva &amp; expul&longs;iva &longs;imul elevari <lb/>po&longs;&longs;it aqua ad maiorem altitudinem qu&agrave;m &longs;it perpen&shy;<lb/>diculum aqu&aelig; de&longs;cendentis, dicemus infr&agrave; <lb/>Protheoria II. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/067.jpg" pagenum="36"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg93"/><emph type="italics"/>Perpendicu<lb/>lum aqu&aelig; <lb/>de&longs;cenden&shy;<lb/>tis debet e&longs;&longs;e <lb/>longius, <lb/>qu&agrave;m a&longs;cen&shy;<lb/>dentis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.067.1.jpg" xlink:href="051/01/067/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Heronis Alexandrini error in elevanda a&shy;<lb/>qua vi attractiv&acirc;.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg94"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg94"/><emph type="italics"/>Error He&shy;<lb/>ronis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>HEro Alexandrinus cap. 53. libri de Spiritalibus modum pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;cribit elevandi aquam per vim attractivam ex vacui metu; <lb/>&longs;ed vehementer hallucinatur, ob perpendiculi pr&aelig;dicti <expan abbr="defect&utilde;">defectum</expan>; <lb/>&longs;i tamen Heronis e&longs;t error ille, &amp; non poti&ugrave;s interpretis, qui &longs;che&shy;<lb/>ma appo&longs;uit, vt notavit etiam Ioannes Bapti&longs;ta Porta lib. 2. de <lb/>Spirital. cap. 2. </s><s>Affero verba vn&agrave; cum Schemate Heronis, ex ver&shy;<lb/>&longs;ione &amp; editione Federici Commandini Vrbinatis, qui ex Gr&aelig;co <lb/>in latinum eum tran&longs;tulit quem errorem repetit etiam Ioannes <lb/>Bapti&longs;ta Aleottus in ver&longs;ione Italica. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>E&longs;t etiam alia con&longs;tructio,<emph.end type="italics"/> inquit Hero, <emph type="italics"/>in qua humidum &longs;en&shy;<lb/>&longs;im fertur, &amp; manet, ita vt &longs;emper a&longs;cendens videatur.<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig7"/><lb/><emph type="italics"/> </s><s>Sit ba&longs;is<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>vndique pr&aelig;clu&longs;a, qu&aelig; dia&shy;<lb/>phragma habeat<emph.end type="italics"/> CD, <emph type="italics"/>&amp; vitreum oper&shy;<lb/>culum Cylindri forma<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>&longs;imiliter vndi&shy;<lb/>que pr&aelig;clu&longs;um. </s><s>In operculo autem<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>&longs;it <lb/>tubus<emph.end type="italics"/> GH, <emph type="italics"/>ab ip&longs;ius tecto parum di&longs;tans, <lb/>&amp; &longs;imul perforatus cum diaphragmate. </s><s>A&shy;<lb/>lius etiam tubus<emph.end type="italics"/> KL <emph type="italics"/>&longs;imul perforetur cum <lb/>tecto ba&longs;is, &amp; &agrave; diaphragmate parum di&longs;tet. </s><s><lb/>In&longs;it autem ba&longs;i extra vitreum operculum <lb/>foramen<emph.end type="italics"/> M, <emph type="italics"/>per quod vas<emph.end type="italics"/> AB, <emph type="italics"/>impleatur: <lb/>&amp; ba&longs;is<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>ad fundum canalem habeat<emph.end type="italics"/><lb/>N. </s><s><emph type="italics"/>Sit pr&aelig;terea alius tubus<emph.end type="italics"/> XO, <emph type="italics"/>&longs;imul <lb/>perforatus cum diaphragmate, parumque <lb/>&agrave; ba&longs;i di&longs;tans, per quem implebitur vas<emph.end type="italics"/> CB. </s><s><lb/><emph type="italics"/>Itaque ob&longs;tructo canali<emph.end type="italics"/> N, <emph type="italics"/>a&euml;r qui e&longs;t in<emph.end type="italics"/> CB, <emph type="italics"/>per tubos, &amp; per fora&shy;<lb/>men<emph.end type="italics"/> M <emph type="italics"/>excedet extra. </s><s>Et c&ugrave;m vas<emph.end type="italics"/> CB <emph type="italics"/>repletum fuerit, implebi&shy;<lb/>mus<emph.end type="italics"/> AD <emph type="italics"/>per foramen<emph.end type="italics"/> M, <emph type="italics"/>a&euml;r enim qui in ip&longs;o e&longs;t, per idem foramen <lb/>excedit. </s><s>Si igitur canalem<emph.end type="italics"/> N <emph type="italics"/>fluere dimittamus, in locum<emph.end type="italics"/> CB <emph type="italics"/>exina&shy;<lb/>nitum, a&euml;r ex vitreo operculo procedet per tubum<emph.end type="italics"/> GH: <emph type="italics"/>in locum autem <lb/>vitrei operculi exinanitum ex<emph.end type="italics"/> AD <emph type="italics"/>humidum a&longs;cendet per tubum<emph.end type="italics"/> KL, <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/068.jpg" pagenum="37"/><emph type="italics"/>aer per foramen<emph.end type="italics"/> M <emph type="italics"/>ingredietur. </s><s>Atque hoc vsque e&ograve; fiet, quoad vitreum <lb/>operculum repletum fuerit. </s><s>Oportebit autem loca<emph.end type="italics"/> AD, CB, EF, <emph type="italics"/>inter <lb/>&longs;e &aelig;qualia e&longs;&longs;e, vt ad invicem &amp; a&euml;r, &amp; humidum transferantur. </s><s>Quan&shy;<lb/>do autem vas<emph.end type="italics"/> CB <emph type="italics"/>exinanitum fuertt, &amp; con&longs;titerit a&euml;r is continuitas, <lb/>rur&longs;us ex vitreo operculo aqua in vas<emph.end type="italics"/> AD <emph type="italics"/>deferetur, a&euml;re per canalem<emph.end type="italics"/><lb/>N, <emph type="italics"/>&amp; per<emph.end type="italics"/> GH <emph type="italics"/>tubum in vitreum operculum ingrediente, qui ver&ograve; <lb/>e&longs;t in vase<emph.end type="italics"/> AD <emph type="italics"/>a&euml;r per foramen<emph.end type="italics"/> M <emph type="italics"/>excedet.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.068.1.jpg" xlink:href="051/01/068/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ita Hero; &longs;ed errat autip&longs;e, aut eius interpres: debete&shy;<lb/>nim canalis N de&longs;cendere infra vas perpendiculariter ad tantam <lb/>profunditatem, quanta e&longs;t longitudo KL, vt attrahatur tota a&shy;<lb/>qua va&longs;is AD; alioquin po&longs;tquam effluxerit aliquantulum a&shy;<lb/>qu&aelig; ex canali N, traxeritque aliquantulum a&euml;ris ex cylindro <lb/>EF, &amp; aqu&aelig; ex va&longs;e AD, ce&longs;&longs;abit omnino aqu&aelig; fluxus, ob de&shy;<lb/>fectum perpendiculi &aelig;qualis perpendiculo KL, &longs;altem ab &longs;u&shy;<lb/>prema &longs;uperficie aqu&aelig; va&longs;is AD, v&longs;que ad orificium K tubi <lb/>pr&aelig;dict KL. </s><s>Qui defectus &longs;i &longs;uppleatur, &longs;equetur effectus de&longs;ide&shy;<lb/>ratus. </s><s>Porta tamen loco citato, occa&longs;ione huius Heronian&aelig; <lb/>indu&longs;tri&aelig;, alium excogita vit modum elevandi vi attractiva ex <lb/>inferiori ad &longs;uperius vas aquam: quem legere poteris apud <expan abbr="ips&utilde;">ipsum</expan>. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Alius Heronis error in elevanda aqua <lb/>vi attractiva.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ALium errorem committit Hero lib. cit. de Spiritalibus cap. 5. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg95"/><lb/>&longs;i tamen &amp; hic non e&longs;t ad&longs;cribendus interpreti. </s><s>Docere <lb/>vult Hero modum elevandi atque attrahendi humidum ex va&longs;e <lb/>per &longs;iphonem inver&longs;um, cuius vnum crus &longs;it humido <expan abbr="immer&longs;&utilde;">immer&longs;um</expan>, <lb/>alterum extra vas promineat, non attrahendo prius per os no&shy;<lb/>&longs;trum a&euml;rem ex &longs;iphone, &longs;ed appendendo vas quodpiam aqu&acirc; <lb/>plenum: Sic ergo di&longs;currit. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg95"/><emph type="italics"/>Error alius <lb/>Heronis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Sit &longs;merismation aliquod, cuius ma&longs;culum quidem apponatur <lb/>extrin&longs;eco &longs;iphonis cruri, ita vt per ip&longs;um fluat, &longs;itque<emph.end type="italics"/> TV; <emph type="italics"/>famina ve-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/069.jpg" pagenum="38"/>
<arrow.to.target n="fig8"/><lb/><emph type="italics"/>r&ograve;<emph.end type="italics"/> TYV <emph type="italics"/>pri&ugrave;s adglutinata va&longs;i<emph.end type="italics"/><lb/>LZ, <emph type="italics"/>quod paul&ograve; pl&ugrave;s aqu&aelig;, qu&agrave;m <lb/>&longs;iphon capiat; habeat autem ad <lb/>fundum effluxionem<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">*w</foreign> <emph type="italics"/>Quan&shy;<lb/>do igitur volumus per &longs;iphonem e&shy;<lb/>ducere aquam, qu&aelig; e&longs;t in va&longs;e<emph.end type="italics"/> AB, <lb/><emph type="italics"/>effluxionem va&longs;is<emph.end type="italics"/> LZ <emph type="italics"/>digito <expan abbr="c&otilde;-prehendentes">con&shy;<lb/>prehendentes</expan>, ip&longs;um aqu&acirc; imple&shy;<lb/>bimus. </s><s>Po&longs;tea f&oelig;mineum &longs;meri&shy;<lb/>&longs;ma ma&longs;culo aptantes effluxionem<emph.end type="italics"/><lb/><foreign lang="greek">*w</foreign> <emph type="italics"/>dimittemus. </s><s>Evacuato au&shy;<lb/>tem<emph.end type="italics"/> LZ <emph type="italics"/>va&longs;e, a&euml;r in &longs;iphone <lb/>exi&longs;tens in evacuatum locum pro&shy;<lb/>cedet; quem con&longs;equetur humi&shy;<lb/>dum quod in va&longs;e<emph.end type="italics"/> AB, <emph type="italics"/>ita vt <expan abbr="&longs;iph&otilde;">&longs;iphon</expan> <lb/>impleatur. </s><s>Deinde aufferentes <lb/>vas<emph.end type="italics"/> LZ <emph type="italics"/>Siphonem fluere &longs;ine&shy;<lb/>mus. </s><s>Oportet autem &longs;iphonem rect&egrave; de&longs;cendere, &longs;i officium &longs;uum pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;tare debeat; illud autem erit, quando ad va&longs;is<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>labrum duas regu&shy;<lb/>las rectas compingemus, atque inter ip&longs;as intrin&longs;ecum &longs;iphonis crus <lb/>con&longs;tituemus, ita vt vtrasque contingat; ad idem ver&ograve; &longs;iphonis crus <lb/>intrin&longs;ecum vtrimque clauvicuulam affigemus, regulas continentem <lb/>parte interiori: ita enim neque obliquum, neque in anteriorem par&shy;<lb/>tem declinabit; rect&ograve; enim &amp; exqui&longs;it&egrave; de&longs;cendet, claviculis regulas <lb/>atterentibus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.069.1.jpg" xlink:href="051/01/069/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>H&aelig;c Hero; qu&aelig; tamen fal&longs;a &longs;unt, &amp; contraria experien&shy;<lb/>ti&aelig;, rationi, &amp; hydro-pnevmaticis principijs. </s><s>Ni&longs;i enim va&longs;is <lb/>altitudo ab V ad <foreign lang="greek">*w</foreign> tanta &longs;it, quantum e&longs;t crus internum CD <lb/>Siphonis; non a&longs;cendet aqua per crus CD, ni&longs;i ad tantam al&shy;<lb/>titudinem, quanta e&longs;t altitudo va&longs;is pr&aelig;dicta ab Y, v&longs;que ad <foreign lang="greek">*w</foreign>. </s><s><lb/>Et ratio e&longs;t, quia c&ugrave;m perpendiculum Y <foreign lang="greek">*w</foreign> minus &longs;it, qu&agrave;m <lb/>perpendiculum CD; non pote&longs;t aqua attolli ad altitudinem <lb/>CD, &longs;ed po&longs;tquam a&longs;cenderit ad altitudinem &aelig;qualem perpen&shy;<lb/>diculo Y <foreign lang="greek">*w</foreign>, relabetur intra vas AB. </s><s>Ioannes Bapti&longs;ta Porta 
<pb xlink:href="051/01/070.jpg" pagenum="39"/>lib. 2. de &longs;pirital. cap. 3. ait. aquam non effluxuram &egrave; va&longs;e LZ, ab&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg96"/><lb/>lato impedimento apud <foreign lang="greek">*w</foreign>, propter defectum &longs;cilicet perpendi&shy;<lb/>culi pr&aelig;dicti. </s><s>Sed ratio &amp; experientia convincit, effluere aquam <lb/>&egrave; va&longs;e; &amp; a&longs;cendere aquam per crus internum ad altitudinem ex&shy;<lb/>plicatam; quod ip&longs;emet Porta alibi fatetur. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg96"/><emph type="italics"/>Error Ioan&shy;<lb/>nis Bapti&longs;t&aelig; <lb/>Porta.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ut igitur ex va&longs;e AB extrahi po&longs;&longs;it aqua per &longs;iphonem ab&longs;&shy;<lb/>que eo qu&ograve;d ore attrahatur a&euml;r, oportet loco Va&longs;is LZ adhibere <lb/>tubum tant&aelig; longitudinis, quant&aelig; e&longs;t crus CD, im&ograve; paul&ograve; ma&shy;<lb/>joris: tunc enim effluente aqu&acirc; ex tubo appen&longs;o a&longs;cendet paula&shy;<lb/>tim aqua per &longs;iphonem, donec pervenerit u&longs;que ad &longs;ignum V, <lb/>quod &longs;uppono e&longs;&longs;e &longs;emper demi&longs;&longs;ius qu&agrave;m e&longs;t &longs;uprema &longs;uperfi&shy;<lb/>cies aqu&aelig; in Va&longs;e AB: tunc enim &longs;i aufferatur tubus appen&longs;us, ef&shy;<lb/>fluxus aqu&aelig; ex &longs;iphone tam diu durabit, donec tota aqua ex <lb/>va&longs;e AB effluxerit, &longs;i os C ad fundum v&longs;que va&longs;is pertigerit. </s><s>Vi&shy;<lb/>de Salomonem de Caus lib. 1. de viribus motricibus. </s><s>Vide pr&aelig;&shy;<lb/>terea qu&aelig; &longs;cribimus de fluxu aqu&aelig; per &longs;iphones infr&agrave; Protheo&shy;<lb/>ria IV. Cap. 2. pr&aelig;&longs;ertim Propo&longs;it. XI. ubi in Annotatione 2. no&shy;<lb/>tamus errorem Marini Mer&longs;enni <expan abbr="&longs;imil&etilde;">&longs;imilem</expan> pr&aelig;dicti Heronis errori. </s></p>
<p type="main">
<s>Monuit h&icirc;c, &amp; optim&egrave;, <expan abbr="acuti&longs;&longs;ime&qacute;ue">acuti&longs;&longs;imeque</expan> P. Paulus Ca&longs;atus <lb/>Mathe&longs;eos in Romano no&longs;tro Collegio Profe&longs;&longs;or, qu&aelig; diximus <lb/>contra Heronem hoc loco, tunc &longs;ol&ugrave;m haberelocum, quando <lb/>&longs;uprema aqu&aelig; &longs;uperficies non e&longs;&longs;et mult&ugrave;m &longs;upra punctum C. </s><s><lb/>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;i vas AB e&longs;t plenum, &amp; <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> <foreign lang="greek">*y*w</foreign> &longs;uperat per&shy;<lb/>pendiculum &agrave; &longs;uprema aqu&aelig; &longs;uperficie <expan abbr="u&longs;q;">u&longs;que</expan> ad D; poterit a&longs;cen&shy;<lb/>dere aqua, &amp; per crus DY defluere; qu&acirc; &longs;emel defluente, &longs;em&shy;<lb/>per deinde defluet, donec evacuetur vas vsque ad punctum C, <lb/>quoniam perpendiculum DY &longs;emper manebit longius qu&agrave;m <lb/>perpendiculum CD. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>In aquarum elevatione vi attractiv&acirc;, habenda e&longs;t ratio <lb/>perpendiculi &longs;ol&ugrave;m illorum tuborum, per quos aqua, <lb/>non per quos a&euml;r vehitur.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg97"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg97"/><emph type="italics"/>Tubi per <lb/>quos a&euml;r de&shy;<lb/>fertur in<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>NOtat optim&egrave; Ioannes Bapti&longs;ta Porta lib 2. de Spiritalibus. C. 6. <lb/>&amp; nos etiam &longs;upr&agrave; in fine &sect;. VI. in&longs;inuavimus, in Machinis </s></p>
<pb xlink:href="051/01/071.jpg" pagenum="40"/>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg98"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig9"/><lb/>vi attractiva elevan&shy;<lb/>tibus aquam, haben&shy;<lb/>dam e&longs;&longs;e rationem <lb/>longitudinis ac bre&shy;<lb/>vitatis &longs;ol&ugrave;m illorum <lb/>tuborum &longs;eu canali&shy;<lb/>um, qui conferunt <lb/>ad aquarum perpen&shy;<lb/>diculum, &amp; per quos <lb/>tran&longs;ire debet aqua, <lb/>atque adeo quorum <lb/>aqu&aelig; &longs;e mutu&ograve; tra&shy;<lb/>here ac vincere de&shy;<lb/>bent; non ver&ograve; reli&shy;<lb/>quorum, per quos <lb/>&longs;ol&ugrave;m a&euml;r <expan abbr="tr&atilde;&longs;ire ">tran&longs;ire</expan> de&shy;<lb/>bet. </s><s>Quod vt meli&shy;<lb/>&ugrave;s intelligatur, in&longs;pi&shy;<lb/>clatur figura po&longs;&longs;it <lb/>&longs;upr&agrave; &sect;. citato, in qua <lb/>figura habenda e&longs;t <lb/>&longs;ol&ugrave;m ratio <expan abbr="tubor&utilde;">tuborum</expan> <lb/>BK, &amp; EF; hi enim <lb/>duo continent aquas <lb/>quarum perpendi&shy;<lb/>cula ad invicem pu&shy;<lb/>gnant, juxta dicenda infr&agrave; Protheoria IV. cap. 2. <!--neuer Satz-->Propo&longs;it. 13. <lb/>tubus ver&ograve; OI pote&longs;t e&longs;&longs;e quant&aelig;vis longitudinis aut brevita&shy;<lb/>tis, ac proinde vas C pote&longs;t e&longs;&longs;e &amp; infra &amp; &longs;upra vas B. </s><s>Patet <lb/>hoc experientia, vt dicemus loco citato; vbi etiam experienti&aelig; <lb/>cau&longs;am dabimus.  </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg98"/><emph type="italics"/>Machinis <lb/>attractivis <lb/>metu vacui <lb/>po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>quant&aelig;vis <lb/>longitudinis<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.071.1.jpg" xlink:href="051/01/071/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. X.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Vi attractiv&acirc; elevari pote&longs;t aqua vltra perpen&shy;<lb/>culi altitudinem, a&euml;re mediante.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/072.jpg" pagenum="41"/>
<p type="main">
<s>Ingenio&longs;&longs;imum &longs;an&egrave; modum <expan abbr="Natur&atilde;">Naturam</expan> <expan abbr="quoda&mtilde;odo">quodammodo</expan> decipiendi, <lb/>&amp; aquam vltra perpendiculi &agrave; Natura requi&longs;iti altitudinem e&shy;<lb/>levandi vi attractiva, affert Porta loco proxim&egrave; citato, cap. 11. <lb/>aitque &longs;e illum ca&longs;u reperi&longs;&longs;e inter continuas hydraulicas atque <lb/>pnevmaticas experientias quas fecit. </s><s>Fit hoc a&euml;re mediante, <lb/>aqu&aelig; immi&longs;to. </s><s>Hac ratione, inquit Porta, perpendiculo 50. <lb/>pedum elevari pote&longs;t aqua ad altitudinem pedum 80. </s><s>Modus <lb/>hic e&longs;t. </s></p>
<figure id="id.051.01.072.1.jpg" xlink:href="051/01/072/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sit ex va&longs;e AB portatili e&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg99"/><lb/>levanda aqua ad vas D, ad alti&shy;<lb/>tudinem pedum 80. </s><s>Fiat canalis <lb/>vitreus GK (vt&longs;pectari, oculis&shy;<lb/>que percipi manife&longs;t&egrave; po&longs;&longs;itar&shy;<lb/>tificium) vtrimque apertus, &amp; <lb/>va&longs;i D optim&egrave; coarctatus a&shy;<lb/>pud K. </s><s>Fiat deinde vas C, &aelig;&shy;<lb/>qualis aut maioris capacitatis, <lb/>qu&agrave;m vas D; <expan abbr="in&longs;eratur&qacute;ue">in&longs;eraturque</expan> v&shy;<lb/>trique canalis PQ vtrimque a&shy;<lb/>pertus immediat&egrave; &longs;ub operculis <lb/>&longs;eu tectis va&longs;orum. </s><s>Tandem <lb/>ex va&longs;e C de&longs;cendat perpendi&shy;<lb/>culariter canalis EF quinqua&shy;<lb/>ginta pedum longitudinis, ha&shy;<lb/>bens epi&longs;tomium E, &amp; &longs;it opti&shy;<lb/>m&egrave; adferruminatus fundo va&longs;is C. </s><s>His factis, impleantur va&longs;a <lb/>AB, &amp; C, aqu&acirc;, <expan abbr="admoveatur&qacute;ue">admoveaturque</expan> vas AB tubo GK, ita vt o&shy;<lb/>&longs;culum G &longs;it aqu&aelig; immer&longs;um, &amp; aperiatur epi&longs;tomium E; de&shy;<lb/>&longs;cendet aqua ex va&longs;e C, &longs;ecumque trahet a&euml;rem ex tubis QP, <lb/>&amp; KG, &amp; ex va&longs;e D, &longs;imulque aquam ex va&longs;e AB. </s><s>Po&longs;tquam <lb/>a&longs;cenderit aqua intra canalem GK v&longs;que ad aliquod &longs;patium <lb/>exiguum, v.g. v&longs;que ad H; remove aliquantul&ugrave;m vas AB; &amp; <lb/>aqua canalis a&longs;cendet vlteri&uacute;s, tracta &longs;cilicet ab aqua effluente <lb/>per FE) &amp; po&longs;t aquam &longs;equetur a&euml;r. </s><s>Admove deinde iterum 
<pb xlink:href="051/01/073.jpg" pagenum="42"/>
<arrow.to.target n="fig10"/><lb/>vas AB, &amp; attrahetur alia aqua, <lb/><expan abbr="erit&qacute;ue">eritque</expan> a&euml;r HI inter aquam <lb/>GH, &amp; IM. </s><s>Iterum remove vas <lb/>AB, &amp; ingredietur per os G alius <lb/>a&euml;r, &longs;equeturque aquam. </s><s>Quo <lb/>facto, &longs;i vas iterum adm&ocirc;ris, <expan abbr="di-ctamq;">di&shy;<lb/>ctamque</expan> operationem repetive&shy;<lb/>ris; a&longs;cendent tandem aqua &amp; <lb/>a&euml;r mi&longs;ti inter &longs;e, v&longs;que ad vas D, <lb/>illudque replebunt, <expan abbr="antequ&atilde;">antequam</expan> ef&shy;<lb/>fluat tota aqua va&longs;is C, quod ob <lb/>id minus e&longs;&longs;e debet quam vas D. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg99"/><emph type="italics"/>Experimen&shy;<lb/>tum Porta <lb/>ad aquam <lb/>elevandam <lb/>vltra <expan abbr="perp&etilde;-diculi">perpen&shy;<lb/>diculi</expan> alti&shy;<lb/>tudinem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.073.1.jpg" xlink:href="051/01/073/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Procedendum e&longs;t autem <lb/>valde caut&egrave; in hoc negotio, n&egrave; <lb/>nimium a&eacute;ris ingrediatur per os <lb/>G, &amp; levitate &longs;ua &longs;ur&longs;um ten&shy;<lb/>dens pellat modicam aquam <lb/>antea in tromiffam, repleatque totum canalem GK, &longs;icque de&shy;<lb/>&longs;truatur continuitas aqu&aelig; &amp; a&euml;ris intra canalem: hoc enim &longs;i <lb/>fieret, non repleretur vas D, ni&longs;i po&longs;t longi&longs;&longs;imum tempus, &amp; <lb/>multas operationes, deberetque &longs;&aelig;pius repleri vas C. </s><s>Nun&shy;<lb/>quam pr&aelig;terea tantum aqu&aelig; &longs;imul continere debet canalis <lb/>GK, vt ejus perpendiculum &longs;uperet perpendiculum aqu&aelig; ca&shy;<lb/>n alis EF. </s><s>Ex hac praxi deducit Porta modum mirabilem, &amp; <lb/>omnibus antiquis ignotum, ut ip&longs;e ait, elevandi per &longs;iphonem <lb/>inver&longs;um aquam &egrave; montis radice ad ejus verticem; quem mo&shy;<lb/>dum afferam infr&agrave; Protheoria IV. cap. 2. Propo&longs;it. 12. ex <lb/>quo etiam loco meli&ugrave;s intelligetur hoc <lb/>pr&aelig;&longs;ens Experimentum. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/074.jpg" pagenum="43"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Protheoria II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA <lb/>SECVNDA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De vi Expul&longs;iva propter corporum impe&shy;<lb/>netrabilitatem; &longs;eu de &longs;ecundo Machinarum Hy&shy;<lb/>dropnevmaticarum principio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Omnia Vniver&longs;i corpora &longs;unt inter &longs;e <lb/>contigua.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COrpora omnia, qu&aelig; DEVS Optimus Maximus <lb/>
<arrow.to.target n="marg100"/><lb/>in prima rerum conditione intra pr&aelig;&longs;titutum in Vni&shy;<lb/>ver&longs;i ambitu conclu&longs;it locum, C&oelig;lum dico, Elemen&shy;<lb/>ta, &amp; Mixta, tali &longs;unt ordine di&longs;po&longs;ita, ut multi, nec <lb/>vulgares Philo&longs;ophi, exi&longs;timent, motum localem in Mundo non <lb/><expan abbr="futur&utilde;">futurum</expan> ullum, ni&longs;i aut concedatur di&longs;per&longs;um per omnia vacuum <lb/>(quale vidimus invehere Heronem, alio&longs;que nonnullos) aut <lb/>corporum mutua penetratio, aut rerum omnium commotio, <lb/>atque permixtio. </s><s>Audi Epicurum apud Diogenem La&ecirc;rtium <lb/>lib. 10. in Epi&longs;tola ad Herodotum, ubi ait. </s><s><foreign lang="greek">*ei) de\ mh\ h)_n o( kai\ xeno\s, kai\ <lb/>xw/<gap/>an, kai\ a)naf<gap/> fu/sin o)noma/comen, <gap/>x a)/n ei)_xe ta\ sw/mata o(/p<gap/>n <gap/>de\ di) <gap/><lb/>exinei_to, xa<gap/>a/pe<gap/> fa/inetw xin<gap/>mena</foreign> <emph type="italics"/>Ni&longs;i ver&ograve; id e&longs;&longs;et quoque, quod &amp; <lb/>inane,<emph.end type="italics"/> &longs;eu vacuum, <emph type="italics"/>&amp; regionem,<emph.end type="italics"/> &longs;eu &longs;patium, <emph type="italics"/>ac locum &amp; intacti&shy;<lb/>lem<emph.end type="italics"/> &longs;ive in corpoream <emph type="italics"/>naturam vocamus; non haberent corpora ne&shy;<lb/>que ubi e&longs;&longs;ent, neque qu&agrave; motus &longs;uos obirent; c&ugrave;m moveri ea quidem <lb/>manife&longs;tum &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg100"/><emph type="italics"/>Corpora o&shy;<lb/>mnia Vni&shy;<lb/>ver&longs;i conti&shy;<lb/>gua inter &longs;e.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hanc autem, quam petitam ex motu rationem in&longs;inuat <lb/>
<arrow.to.target n="marg101"/><lb/>&longs;olummod&ograve; Epicurus, deducunt manife&longs;ti&ugrave;s Democritus atque <lb/>Leucippus (quos &longs;ecutus e&longs;t Epicurus) apud Ari&longs;totelem lib. 4. <lb/>Phy&longs;. tex. 6. (ubi etiam alteram de corporum penetratione ur&shy;<lb/>gent) his verbis <foreign lang="greek"><gap/> ga\<gap/> a)\n doxo/ih ei)/nai ei) m<gap/> xeno\n. to\ ga/<gap/> pl<gap/>es a)du/na&shy;<lb/>ton ei)/nai de/ca<gap/></foreign>, &amp;c. </s><s><emph type="italics"/>Non videtur quippe e&longs;&longs;e motus, ni&longs;i &longs;it inane. </s><s><lb/>Quod enim plenum e&longs;t, admittere in &longs;e mobile non pote&longs;t. </s><s>Nam &longs;i ad-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/075.jpg" pagenum="44"/>
<arrow.to.target n="marg102"/><lb/><emph type="italics"/>mittat, &amp; fuerint in eodem loco duo corpora; nihil repugnabit, qu&ograve; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s quotquot libuerit, &longs;imul &longs;int; quia dici, cur id non valeat evenire, <lb/>minim&egrave; pote&longs;t. </s><s>Sin autem eveniat, tunc quod minimum, id admittet <lb/>quod maximum; quando ip&longs;um magnum multa parva e&longs;t: adeo ut &longs;i <lb/>multa &aelig;qualia in eodem e&longs;&longs;e contigerit, e&longs;&longs;e &amp; in &aelig;qualia contingat.<emph.end type="italics"/> </s><s>Ean&shy;<lb/>dem <expan abbr="con&longs;ecution&etilde;">con&longs;ecutionem</expan> deducit Lucretius in &longs;ua ver&longs;ibus ligata Phi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg103"/><lb/>lo&longs;ophia; additque non &longs;ol&ugrave;m, &longs;i Inane &longs;eu Vacuum non admit&shy;<lb/>tatur, rem nullam exijs qu&aelig; &longs;unt, moveri, &longs;ed nec ullam denu&ograve; <lb/>na&longs;ci po&longs;&longs;e in mundo. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg101"/><emph type="italics"/>Argumen&shy;<lb/>tum Epicuri <lb/>Leucippi, ac <lb/>Democriti <lb/>pro vacuo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg102"/><emph type="italics"/>Corporum <lb/>penetratio <lb/>non pote&longs;t <lb/>fieri natu&shy;<lb/>raliter.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg103"/><emph type="italics"/>Vacuum <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>admittit <lb/>Lucretius.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&aelig; &longs;i non e&longs;&longs;et Inane,<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Non tam &longs;olicito motu privata careret, Qu&agrave;m genita omnin&ograve; nulla ra&shy;<lb/>tione fui&longs;&longs;et, vndique materies quoniam &longs;tipata fui&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/> </s><s>Cogita enim <lb/>vniver&longs;um mundum (ait vir docti&longs;&longs;imus Petrus Ga&longs;&longs;endus in <lb/>&longs;uis de Phy&longs;iologia Epicuri Animad ver&longs;ionibus, ex Epicuri men&shy;<lb/>te,) &longs;i nihil Inanis inter&longs;per&longs;um habeat, conferti&longs;&longs;imam e&longs;&longs;e mo&shy;<lb/>lem, adeo ut n&egrave; minimum quidem corpu&longs;culum valeat de novo <lb/>&longs;u&longs;cipere (quod quidem a&longs;&longs;erendum nece&longs;&longs;ari&ograve; e&longs;t, &longs;i nullum in <lb/>rebus Inane, &longs;i nihil non plenum, &longs;i locus nullus re&longs;tat complen&shy;<lb/>dus.). </s><s>Quare aut corpus non admittetur denu&ograve; genitum, aut in <lb/>illo loco collocabitur, in quo aliud jam &longs;itum e&longs;t; &longs;icque idem <lb/>locus duo corpora &longs;e&longs;e undique penetrantia capiet. </s><s>Quod &longs;an&egrave; <lb/>per vires Natur&aelig; fieri po&longs;&longs;e non dixeris, ut ut alij id a&longs;&longs;erant, in&shy;<lb/>ducti exemplo panis, &longs;pongi&aelig;que &longs;icc&aelig; aquam, cui injiciuntur, <lb/>in&longs;ugentis; &amp; cinerum tantundem aqu&aelig; in con&longs;ortium &longs;uum ad&shy;<lb/>mittentium in va&longs;e, quantum &longs;ine cineribus vas recipere pote&longs;t. <lb/>
<arrow.to.target n="marg104"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg104"/><emph type="italics"/>Argumen&shy;<lb/>tum Epicu<lb/>reorum ac <lb/>Democriti <lb/>torum pro <lb/>vacuo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si ab&longs;onum videtur vacuum admittere, &longs;i <foreign lang="greek">a)du/naton</foreign> corpo&shy;<lb/>rum dari penetrationem, &amp; tamen motum admittimus localem; <lb/>&longs;u&longs;que deque verti corpora omnia, qu&aelig; Univer&longs;o concluduntur, <lb/>fateamur nece&longs;&longs;e e&longs;t toties, quoties eorum unum movebitur, di&shy;<lb/>cet Democriticus qui&longs;piam, aut Epicureus: moveatur enim <lb/>quodcunque eorum, qu&aelig; &longs;unt, de &longs;uo quem occupat loco, alte&shy;<lb/>riu&longs;que in vadere tentet &longs;tationem; &longs;an&egrave; c&ugrave;m locum plenum <lb/>offendat, nece&longs;&longs;e erit, ex eo pellat, quod corpus illum occupat. </s><s><lb/>Illud porr&ograve; qu&oacute;nam concedat, &longs;i omnia quidem plena &longs;unt? </s><s>An 
<pb xlink:href="051/01/076.jpg" pagenum="45"/>non ip&longs;um rur&longs;us expellet aliud? </s><s>At de eo par redibit difficultas: <lb/>hoc enim, aliud expellere loco debebit; &amp; illud aliud; &longs;icque con&shy;<lb/>tinuari nece&longs;&longs;e erit inchoatam &longs;omel corporum commotionem <lb/>in &aelig;vum, &amp; totum commoveri Vniver&longs;um vel ad mu&longs;c&aelig; vola&shy;<lb/>tum. </s><s>Si enim vel unum corpus cedere loco non valeat, aut non <lb/>volet, omnis ce&longs;&longs;abit illic&ograve; motus, eritque unaqu&aelig;que res mun&shy;<lb/>di &longs;ic in&longs;erta in aliam, ut magis &egrave; loco excedere nequeat, qu&agrave;m <lb/>mytuli (inquit Ga&longs;&longs;endus paul&ograve; ant&egrave; citatus) &longs;eu cochle&aelig; ill&aelig;, <lb/>qu&aelig; intra &longs;ilices na&longs;cuntur. </s><s>Neque dicas, e&longs;&longs;e in mundo rara, <lb/>liquida, fluxaque corpora, qu&aelig; cedere magis qu&agrave;m &longs;ilices po&longs;&shy;<lb/>&longs;int. </s><s>Sint enim quantum vis rara, fluxa, &amp; cedere nata; &longs;i admi&shy;<lb/>&longs;tum Inane non habent, &longs;i particul&aelig; omnes illorum contiguita&shy;<lb/>tem undique, &longs;eu &longs;ecund&ugrave;m totas &longs;uperficies habent; tale con&shy;<lb/>tinuum corpus facient, ut perinde &longs;it &longs;eu ex &longs;ilice, &longs;eu ex aqua, &longs;eu <lb/>ex a&euml;re illud dicas: neque enim a&euml;r vel paucioribus, vel min&ugrave;s <lb/>compactis &longs;ui partibus occupabit locum minorem, qu&agrave;m &longs;ilex, <lb/>c&ugrave;m quotcunque loci particulas feceris, tam nulla earum &longs;it a&euml;&shy;<lb/>ris, qu&agrave;m &longs;ilicis particul&aelig; expers. </s><s>Hactenus Democritici, &amp; <lb/>Epicurei. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corpora &longs;e mutu&ograve; expellunt.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HIs quid reponendum, viderint Philo&longs;ophi. </s><s>Ari&longs;toteles certe, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg105"/><lb/>qui nec vacuum admittit, nec corporum penetrationem <lb/>mutuam, nequaquam timet rerum omnium ad quemlibet mo&shy;<lb/>tum commotionem; quoniam liquida non &longs;ol&ugrave;m pelluntur, &longs;ed <lb/>dividuntur etiam dum urgentur; &amp; qu&aelig; antror&longs;um vergebant <lb/>partes, latera lambentes claudunt terga. </s><s>At quidquid &longs;it, tam <lb/>evidens e&longs;t, corpus unum expellere alterum &egrave; &longs;uo, quem occu&shy;<lb/>pat, loco, ni &longs;ponte excedere velit, qu&agrave;m e&longs;t manife&longs;tum, mo&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg106"/><lb/>tum dari localem; idque verum e&longs;t non tant&ugrave;m in duris &longs;oli&shy;<lb/>di&longs;v&eacute;, &longs;ed liquidis etiam ac fluidis corporibus, a&euml;re dico, &amp; aqua. </s><s><lb/>videmus enim quotidie, aquam va&longs;i, tuboque a&euml;re pleno illa&shy;<lb/>bentem, expellere a&euml;rem, &longs;i exeundi locum habet; &amp; &longs;i non ha&shy;<lb/>bet, neque aquam po&longs;&longs;e, aut velle infundi. </s><s>Videmus item a&euml;-
<pb xlink:href="051/01/077.jpg" pagenum="46"/>rem inflatum va&longs;i per os unum, expellere aquam per alterum, aut <lb/>etiam per idem, &longs;i elabendi detur locus; qui &longs;i non datur, nec a&euml;&shy;<lb/>ri patere ingre&longs;&longs;um. </s><s>Videmus follibus compre&longs;&longs;is erumpere <lb/>a&euml;rem, &amp; aquam etiam, &longs;i aqu&acirc; erant repleti. </s><s>Videmus, &longs;i va&longs;i <lb/>aqu&acirc; pleno operculum in medio perforatum imponamus, de&shy;<lb/>primamu&longs;que, aquam pre&longs;&longs;am, &longs;i inter latera va&longs;is &amp; opercu&shy;<lb/>lum erumpere non pote&longs;t, ex&longs;ilire per foramen magno impetu. </s><s><lb/>Taceo centena exempla alia. </s><s>Atque h&aelig;c mutua corporum ex&shy;<lb/>pul&longs;io alterum e&longs;t Machinarum Hydro-pnevmaticarum prin&shy;<lb/>cipium, quo innumera, &amp; non min&ugrave;s iucunda, qu&agrave;m admiran&shy;<lb/>da exhibentur &longs;pectacula pa&longs;&longs;im, vt apparebit aperti&longs;&longs;im&egrave; ex &longs;e&shy;<lb/>quentibus Machinis. </s><s>Interim&longs;equens accipe Experimentum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg105"/><emph type="italics"/>Corpora ex&shy;<lb/>pellunt &longs;e <lb/>mutu&ograve;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg106"/><emph type="italics"/><expan abbr="Experim&etilde;-ta">Experimen&shy;<lb/>ta</expan> varia, <lb/>quibus pro&shy;<lb/>batur cor&shy;<lb/>pora&longs;e mu&shy;<lb/>mutu&ograve; ex&shy;<lb/>pellere.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Experimentum, quo o&longs;tenditur vis expul&longs;iva, propter <lb/>corporum impenetrabilitatem, ad aquas elevan&shy;<lb/>das in altum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.077.1.jpg" xlink:href="051/01/077/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>FAcex&longs;tanno, cu&shy;<lb/>pro, creta, ligno, <lb/>aut alia quacunque <lb/>materia aquis re&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente tria va&longs;cula <lb/>A, F, &amp; G, columnis <lb/>inter&longs;e di&longs;tincta, vt <lb/>mon&longs;trat figura; aut <lb/>alia ratione, prout <lb/>placuerit, aut com&shy;<lb/>modi&ugrave;s fuerit: <expan abbr="&longs;int-&qacute;ue">&longs;int&shy;<lb/>que</expan> h&aelig;c va&longs;cula vn&shy;<lb/>dique clau&longs;a qu&agrave;m <lb/>diligenti&longs;&longs;ime, n&egrave; <lb/>a&euml;r po&longs;&longs;it aut ingre&shy;<lb/>di, aut elabi, &longs;altem <lb/>ex A &amp; G. </s><s>Vas infe&shy;<lb/>rius G habeat <expan abbr="epi-&longs;tomi&utilde;">epi&shy;<lb/>&longs;tomium</expan> I. per quod 
<pb xlink:href="051/01/078.jpg" pagenum="47"/>aqua effluere po&longs;&longs;it. </s><s>Va&longs;a A &amp; F habeant in operculis forami&shy;<lb/>na C &amp; E, vt per ea infundi po&longs;&longs;it aqua, &amp; iterum obturari. </s><s><lb/>Exva&longs;e A egrediatur tubulus AB vtrimque, apertus qui apud <lb/>A fundum va&longs;is non attingat, &longs;ed tantum ab illo di&longs;tet, vt <lb/>aqua interfluere po&longs;&longs;it: apud B ver&ograve; habeat o&longs;culum &longs;tricti&longs;&longs;i&shy;<lb/>mum. </s><s>Habeat pr&aelig;terea epi&longs;tomium K. </s><s>Ex eodem va&longs;e A de&shy;<lb/>&longs;cendat intra vas inferius G alius tubulus DN, vtrimque aper&shy;<lb/>tus, qui apud D non attingat operculum va&longs;is A, &longs;ed tantum <lb/>ab illo di&longs;tet, vt po&longs;&longs;it egredi a&euml;r: apud H ver&ograve; tran&longs;eat &longs;olum <lb/>operculum va&longs;is G, &amp; non extendatur vlteri&ugrave;s.&verbar; </s><s>Ex va&longs;e deni&shy;<lb/>que F de&longs;cendatintra vas G alius tubus FG vtrimque aper&shy;<lb/>tus, qui apud F tran&longs;eat &longs;ol&ugrave;m fundum va&longs;is, &amp; non progredia&shy;<lb/>tur vlteri&ugrave;s; apud G ver&ograve; di&longs;tet tantum &agrave; fundo, vt aqua ef&shy;<lb/>fluere po&longs;&longs;it, habeatque vas G epi&longs;tominm L. </s><s>Hi tres tubi <lb/>debentita &longs;tanno alia v&egrave; materia coarctari, &amp; adferruminari va&shy;<lb/>&longs;is in loco tran&longs;itus, vt nullus a&euml;r penetrare intra va&longs;a, aut elabi <lb/>ex ijsdem po&longs;&longs;it. </s><s>Cavendum pr&aelig;terea diligenter e&longs;t, n&egrave; tubu&shy;<lb/>lus AB &longs;it longior, aut &aelig;qu&egrave; longus, ac tubulus FG; quare <lb/>meli&ugrave;s erit, &longs;i inter B &amp; K decurtetur quantum pote&longs;t, &amp; qu&agrave;m <lb/>minimum extra vas A protendatur. </s></p>
<p type="main">
<s>His ita rit&egrave; pr&aelig;paratis, repleantur aqua duo va&longs;a A &amp; F, per <lb/>foramina C &amp; E, &amp; obturentur qu&agrave;m diligenti&longs;&longs;im&egrave;, maxim&egrave; <lb/>foramen C (foramen enim E pote&longs;t manere apertum;) vas <lb/>ver&ograve; G maneatvacuum; &amp; omnia epi&longs;tomia &longs;int clau&longs;a. </s><s>De&shy;<lb/>inde aperiatur epi&longs;tomium L, vt aqua va&longs;is F defluere po&longs;&longs;it <lb/>intra vas G: &amp; po&longs;tquam defluxit aliquantulum aqu&aelig;, aperia&shy;<lb/>tur epi&longs;tomium K; <expan abbr="erumpet&qacute;ue">erumpetque</expan> maximo impetu aqua va&shy;<lb/>&longs;is A per tubulum AB, pro&longs;ilietque in altum, vi expul&longs;iva, pro&shy;<lb/>pter corporum impetrabilitatem. </s><s>N&agrave;m aqua va&longs;is F de&longs;cen&shy;<lb/>dens intra vas G, expellit inde a&euml;rem per tubum HD intra vas <lb/>A; qui aer expellit inde aquam per tubulum AB, quoniam ne&shy;<lb/>que in G, neque in A, a&euml;r &amp; aqua &longs;imul in eodem loco manere <lb/>po&longs;&longs;unt, &longs;ed nece&longs;&longs;ari&ograve; vnum corpus expellit alterum, propter <lb/>eorum impenetrabilitatem. </s><s>Vides igitur quomodo vis expul&shy;<lb/>&longs;iva propter corporum impenetrabilitatem &longs;it principium &amp; 
<pb xlink:href="051/01/079.jpg" pagenum="48"/>cau&longs;a Machinarum Hydro-pnevmaticarum? </s><s>Vbi de&longs;cenderit <lb/>aqua va&longs;is F intra vas G, &amp; ex&longs;iliuerit aqua va&longs;is A per tubum <lb/>AB; depromi poterit aqua va&longs;is G per epi&longs;tomium I, &amp; reple&shy;<lb/>ri iterum va&longs;a A &amp; F, vt antea, &amp; in&longs;titui idem lu&longs;us. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Notantur nonnulla circa pr&aelig;dictum <lb/>Experimentum.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg107"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg107"/><emph type="italics"/>Fundame&shy;<lb/>tum omni&shy;<lb/>um Machi&shy;<lb/>narum Hy&shy;<lb/>dropnev&shy;<lb/>maticarum <lb/>qu&aelig; fiunt vi <lb/>expul&longs;iva.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>HOc experimentum e&longs;t fundamentum omnium Hydro&shy;<lb/>pnevmaticarum Machinarum qu&aelig; fiunt vi expul&longs;iva ob cor&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig11"/><lb/>porum impenetra&shy;<lb/>bilitatem; ideoque <lb/>Tyrones diligenter <lb/>procurare debent, <lb/>vt illud intelligant: <lb/>quare nonnulla cir&shy;<lb/>ca <expan abbr="ips&utilde;">ipsum</expan> &longs;unt adver&shy;<lb/>tenda. </s></p>
<figure id="id.051.01.079.1.jpg" xlink:href="051/01/079/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Primum e&longs;t, ex&shy;<lb/>pedire vt vas A non <lb/>&longs;it min&ugrave;s capax <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>vas F, &amp; vt tubus <lb/>FG non &longs;it amplior <lb/>tubo AB: &longs;ic enim <lb/>fiet, vt qu&agrave;mdiu a&shy;<lb/>qua ex va&longs;e F <expan abbr="de&longs;c&etilde;-dit">de&longs;cen&shy;<lb/>dit</expan> intra G, tamdiu <lb/>&longs;aliat aqua ex vase A <lb/>per tubum AB. </s><s>Hoc <lb/><expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> non e&longs;t omni&shy;<lb/>n&ograve; nece&longs;&longs;arium. </s></p>
<p type="main">
<s>Secundum e&longs;t, Non e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, vt fiat vas F, &longs;ed fie&shy;<lb/>ri pote&longs;t&longs;olus canalis &longs;eu tubus FG, qui apud F habeat infun&shy;<lb/>dibulum, vt aqua infundi po&longs;&longs;it; dummod&ograve; &longs;it longior qu&agrave;m <lb/>tubus AB; vt mox dicam. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/080.jpg" pagenum="49"/>
<p type="main">
<s>Tertium e&longs;t, omnin&ograve; <expan abbr="nece&longs;&longs;ari&utilde;">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;&longs;e, vt tubus FG longi&shy;<lb/>or &longs;it quam tubus AB, quia, vt diximus Protheoria I. &sect;. VI. &amp; di&shy;<lb/>cemus iterum infr&agrave; Protheoria IV. cap. 2. Propo&longs;it. 14. h&icirc;c et&shy;<lb/>iam, vt vbiq, in hydraulicis, perpendiculis certatur, non ver&ograve; <expan abbr="a-quar&utilde;">a&shy;<lb/>quarum</expan> copi&acirc;. </s><s><expan abbr="Perpendicul&utilde;&verbar;aut&etilde;">Perpendiculun&verbar;autem</expan> tubi FG computatur ab F <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> ad </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg108"/><lb/>&longs;upremam <expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> aqu&aelig; de&longs;cendentis &amp; quie&longs;centis in va&longs;e G. </s><s><lb/>Qu&ograve; ver&ograve; longius fuerit perpendiculum FG &longs;upra perpendicu&shy;<lb/>lum AB e&ograve; alti&ugrave;s &longs;alit aqua ex o&longs;culo B. </s><s>Quare c&ugrave;m in prin&shy;<lb/>cipio, quando incipit de&longs;cendere aqua intra vas G, longius &longs;it <lb/>perpendiculum FG, qu&agrave;m po&longs;tea (repleto paulatim va&longs;e G) <lb/>&amp; id <expan abbr="&longs;&etilde;per">&longs;emper</expan> magis ac magis minuatur; con&longs;equens e&longs;t, vtin prin&shy;<lb/>cipio alti&ugrave;s &longs;aliat aqua ex B, qu&agrave;m po&longs;t principium, &amp; vt &longs;em&shy;<lb/>per min&ugrave;s &amp; min&ugrave;s alt&egrave; ex&longs;iliat. </s><s>Vide etiam qu&aelig; dicimus in&shy;<lb/>fr&agrave; Parte 2. Cla&longs;se I. cap. 2. Machina I. Annot. 2. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg108"/><emph type="italics"/>Perpendi&shy;<lb/>culis, non a&shy;<lb/>qudrum co&shy;<lb/>pi&acirc; certatur <lb/>in hydrau&shy;<lb/>licis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Quartum e&longs;t, Non &longs;ol&ugrave;m &longs;ervandam e&longs;&longs;e proportionem <lb/>quoad longitudinem inter tubos AB, &amp; GF, &longs;ed etiam quoad <lb/>capacitatem, n&egrave; &longs;cilicet AB laxior &longs;it qu&agrave;m GF; alioquin gra&shy;<lb/>vior erit aqua intra ip&longs;um, qu&agrave;m vt elevari po&longs;&longs;it ab a&euml;re modi&shy;<lb/>co intra vas A pul&longs;o &agrave; modica aqua cadente intra vas G. </s><s>Si <lb/>ver&ograve; FG tubus laxior e&longs;&longs;et qu&agrave;m AB, nimis cit&ograve; repleretur <lb/>vas G, &amp; antequam tota aqua va&longs;is A expelleretur per AB. </s></p>
<p type="main">
<s>Quintum e&longs;t, Nihil referre quant&aelig; &longs;it altitudinis tubus HD, <lb/>per quem a&euml;r defertur, quia nihil confert ad perpendiculum. </s><s>Pro&shy;<lb/>curandum tamen e&longs;t, n&egrave; &longs;it nimis laxus, ali&agrave;s mult&ugrave;m a&euml;ris intra <lb/>ip&longs;um ab&longs;orberetur, qui alioquin expelli deberet intra vas A. </s></p>
<p type="main">
<s>Sextum e&longs;t, pr&aelig;dictum artificium elevandi aquam vi ex&shy;<lb/>pul&longs;iva propter corporum impenetra bilitatem, e&longs;&longs;e typum &amp; <lb/>exemplar omnium Machinarum Hydro-pnevmaticarum pr&aelig;&shy;<lb/>dicta virtute animatarum; ac proinde &longs;emperante oculos <lb/>in &longs;imilibus Machinis fabricandis e&longs;&longs;e habendum, <lb/>vt in principio dicebam. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/081.jpg" pagenum="50"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect; V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Heronis error in elevando oleo vi Expul&longs;iv&acirc; <lb/>in lucerna.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HEro Alexandrinus in libello de Spiritalibus cap. 72. proponit <lb/>hanc Machinam. </s><s><emph type="italics"/>Lucern&aelig; con&longs;tructio, vt  ellychnio impo&shy;<lb/>&longs;ito, quando oleum deficiat, ex aure eius oleum in  ellychnium infun&shy;<lb/>datur, quantum quis voluerit, nullo ip&longs;i appo&longs;ito va&longs;e, ex quo oleum in&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg109"/><lb/>fluat.<emph.end type="italics"/> </s><s>Qua quidem in con&longs;tructione errorem committit gravi&longs;&shy;<lb/>&longs;imum (&longs;i tamen ip&longs;ius e&longs;t error, &amp; non poti&ugrave;s Interpretis, qui <lb/>figuras appo&longs;uit) quem h&icirc;c detegere oportet, ne alijs etiam &longs;it <lb/>
<arrow.to.target n="fig12"/><lb/>errandi occa&longs;io. </s><s>Quod e&ograve; et&shy;<lb/>iam libenti&ugrave;s facio, qu&ograve;d nec <lb/>Federicus Commandinus, qui <lb/>ex Gr&aelig;co in latinum tran&longs;tulit <lb/>Heronem; nec Ioannes Bapti&shy;<lb/>&longs;ta Aleottus, qui Commandini <lb/>interpretationem red didit Itali&shy;<lb/>cam; nec Ioannes Bapti&longs;ta Porta, <lb/>qui Heronis errorem etiam ob&shy;<lb/>&longs;ervavit, genuinam lucern&aelig; de&shy;<lb/>lineationem dederunt. </s><s>Eam <lb/>ver&ograve; h&icirc;c dare conabimur, allatis <lb/>
<arrow.to.target n="marg110"/><lb/>Heronis verbis ex Commandini <lb/>translatione, addendo nonnulla <lb/>verba majoris claritatis gratia, <lb/>qu&aelig; a&longs;teri&longs;cis in margine no&shy;<lb/>tantur. </s><s>Sic ergo di&longs;currit Hero. </s><s><lb/><emph type="italics"/>Con&longs;truatur lucerna, ba&longs;im habens <lb/>concavam, &amp; triangularem in&longs;tar <lb/>pyramidis; &longs;it que ba&longs;is concava<emph.end type="italics"/> AB <lb/>CD, <emph type="italics"/>&amp; in ea diaphragma<emph.end type="italics"/> EF. </s><s><emph type="italics"/>Lu&shy;<lb/>cern&aelig; autem caulis &longs;it<emph.end type="italics"/> GH, <emph type="italics"/>&amp; ip&longs;e <lb/>concavus; &longs;upra quem &longs;it concavus <lb/>calathus<emph.end type="italics"/> KL, <emph type="italics"/>plurimum olei conti&shy;<lb/>nens. </s><s>Ex diaphragmate<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>pro-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/082.jpg" pagenum="51"/><emph type="italics"/>cedat<emph.end type="italics"/> MN <emph type="italics"/>tubus, &longs;imul cum eo perforatus, tantum di&longs;tans &agrave; calathi <lb/>operculo<emph.end type="italics"/> KL <emph type="italics"/>(in quo  ellychnium  imponitur) quantum ad a&euml;r is <lb/>exitum &longs;ufficiat. </s><s>Alius autem tubulus<emph.end type="italics"/> XO <emph type="italics"/>demittatur per opercu&shy;<lb/>lum<emph.end type="italics"/> KL <emph type="italics"/>di&longs;tans &agrave; fundo calathi, quantum &longs;atis &longs;it ad aqu&aelig;  fluxum <lb/>&amp; ex operculo paululum excedens. </s><s>Exce&longs;&longs;ui ver&ograve; aptetur alius tubulus<emph.end type="italics"/><lb/>P <emph type="italics"/>habens &longs;uperius o&longs;culum ob&longs;tructum; qui tubulus per fundum lychnij <lb/> impul&longs;us coagmentetur lychno. </s><s>At tubum autem<emph.end type="italics"/> P <emph type="italics"/>adglutine&shy;<lb/>tur alius tubulus exilis, procedens ad extremitatem auris, &amp; &longs;imul com ea <lb/>perforetur, vt in fluat in concavitatem ellychnij,  foramen habens <lb/>quemadmodum &amp; alij. </s><s>Et &longs;ub diaphragmate<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>conglutinetur clavi&shy;<lb/>cula  deferens in locum<emph.end type="italics"/> CDEF, <emph type="italics"/>ita, vt &longs;i aperiatur, aqua ex loco<emph.end type="italics"/><lb/>ABEF, <emph type="italics"/>in ip&longs;um<emph.end type="italics"/> CDEF <emph type="italics"/>tran&longs;eat. </s><s>Sit autem in operculo<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>par&shy;<lb/>rum foramen,  per quod locum<emph.end type="italics"/> ABEF <emph type="italics"/>implebimus aqu&acirc;; &amp; qui <lb/>in ip&longs;o e&longs;t a&euml;r, per dictum foramen excedet. </s><s>Itaque &longs;ublato  ellych&shy;<lb/>nio, calathum oleo imple bimus per tubum<emph.end type="italics"/> XO, <emph type="italics"/>a&euml;re per<emph.end type="italics"/> NM <emph type="italics"/>tubulum <lb/>excedente, &amp; adhuc per clavem  apertam, qu&aelig; e&longs;t in fundo<emph.end type="italics"/> C.D, <lb/> <emph type="italics"/>quando &amp; qu&aelig; e&longs;t in<emph.end type="italics"/> CDEF <emph type="italics"/>aqua effluet. </s><s>Impo&longs;ito igitur  el&shy;<lb/>lychnio per &longs;meri&longs;ma<emph.end type="italics"/> P, <emph type="italics"/>quando opus &longs;it oleum infundere, aperiemus <lb/>clavem,  qu&aelig; in fundo<emph.end type="italics"/> CD; <emph type="italics"/>&amp; aqu&acirc; ex loco<emph.end type="italics"/> ABEF <emph type="italics"/>in locum<emph.end type="italics"/><lb/> CDEF<emph type="italics"/> &longs;ecedente, a&euml;r qui e&longs;t in ip&longs;o, per tubum<emph.end type="italics"/> MN <emph type="italics"/>ad cala&shy;<lb/>thum perveniens elidet oleum; quod quidem per tubulum<emph.end type="italics"/> XO, <emph type="italics"/>&amp; <lb/>per alium ip&longs;i coh&aelig;rentem ad ellychnium procedet. </s><s>Quando au&shy;<lb/>tem non ampl&ugrave;s fluere volumus, clavicula claudetur, &amp; ce&longs;&longs;abit; &amp; <lb/>rur&longs;us quando opus &longs;it, idem faciemus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg109"/>Error He&shy;<lb/>ronis in lu&shy;<lb/>cern&aelig; con&shy;<lb/>&longs;tructione.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg110"/><emph type="italics"/>Lucern&aelig; <lb/>Heronis ge&shy;<lb/>auina figu&shy;<lb/>ra.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.082.1.jpg" xlink:href="051/01/082/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>H&aelig;c Commandinus Heronis Interpres; qu&aelig; ego omni&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg111"/><lb/>no mendo&longs;a e&longs;&longs;e exi&longs;timo: puto enim vbique lychnum pro el&shy;<lb/>lychnio ponendum e&longs;&longs;e, &amp; alia pleraque legenda prout in mar&shy;<lb/>gine &longs;unt po&longs;ita a&longs;teri&longs;cis notata. </s><s>Non potui in venire Gr&aelig;cum <lb/>Heronis textum, vt vt di&ugrave; qu&aelig;&longs;iverim. </s><s>Tubuli etiam &longs;upra ca&shy;<lb/>lathi operculum di&longs;ponendi &longs;unt &longs;ine dubio, vt nos di&longs;po&longs;uimus, <lb/><expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> Heronis textus latinus apud <expan abbr="ip&longs;u&mtilde;et">ip&longs;umnet</expan> Commandinum id <lb/>exigit. </s><s>Nec mireris Lector, &longs;i &longs;u&longs;picet Commandini pr&aelig;&longs;entem <lb/>Latinum de lucerna textum non e&longs;&longs;e vndequaque corre&longs;pon&shy;<lb/>dentem gr&aelig;co textui; po&longs;thumum enim e&longs;t Opus Commandini, 
<pb xlink:href="051/01/083.jpg" pagenum="52"/>nec po&longs;tremam ip&longs;ius manum expertum, vt habetur initio libelli <lb/>in pr&aelig;fatiuncula ad Lectorem. </s><s>E&longs;t autem in Commandini te&shy;<lb/>xtu ac &longs;chemate in&longs;ignis error in eo, qu&ograve;d clavicula R trans&shy;<lb/>mittit aquam qu&aelig; e&longs;t in ABEF intra ba&longs;im EFCD per aper&shy;<lb/>tum &longs;ol&ugrave;m foramen &longs;ine tubulo, qui paul&ograve; longior &longs;it qu&agrave;m tu&shy;<lb/>bulus OX; quod tamen omnino requiritur, vt diximus paul&ograve; <lb/>ant&egrave; &sect;. IV. &amp; cau&longs;am dabimusintr&agrave; Protheoria IV. cap. 2. Pro&shy;<lb/>po&longs;it. 14. experientia &longs;iquidem con&longs;tat, cylindrum aqu&aelig; per fo&shy;<lb/>ramen <expan abbr="de&longs;cendent&etilde;">de&longs;cendentem</expan> (&longs;i quandoque de&longs;cendit a&euml;re &longs;uccedente) <lb/>in a&ecirc;re libero non habere eandem vim, ac de&longs;cendentem per <lb/>tubum; tamet&longs;i vtrobique &longs;it eadem aqu&aelig; quantitas, cum eodem <lb/>perpendiculo. </s><s>Cau&longs;a e&longs;t, quia &longs;i liber&egrave; &amp; &longs;ine tubo defluit a queus <lb/>cylindrus, <expan abbr="&longs;ign&utilde;">&longs;ignum</expan> e&longs;t a&euml;rem &longs;ubintrare; &longs;i a&euml;r &longs;ubintrat, ce&longs;&longs;at me&shy;<lb/>tus vacui, ac proinde aqua debet elevari vt <expan abbr="labor&atilde;ti">laboranti</expan> Natur&aelig; &longs;uc&shy;<lb/>currat. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i tam &longs;trictum e&longs;t foramen, vt a&euml;r &longs;ubintrare non <lb/>po&longs;&longs;it, n&egrave; gutta quidem aqu&aelig; effluet, vt experientia quotidiana <lb/>docet, idque propter vacui metum. </s><s>Hunc tamen errorem ego <lb/>
<arrow.to.target n="marg112"/><lb/>nequaquam Heroni ad&longs;cribendum putem, vt Porta facit, &longs;ed <lb/>exi&longs;timo Heronem produxi&longs;&longs;e tubulum R fer&egrave; v&longs;que fundum <lb/>CD; &longs;ic enim major erit qu&agrave;m tubulus XO, &amp; aqua per ip&longs;am <lb/>R decideus habebit perpendiculum pr&aelig;ponderans perpendi&shy;<lb/>culo aqu&aelig; &longs;eu olei a&longs;cendentis per XO. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg111"/><emph type="italics"/>Heronis lo&shy;<lb/>cus apud <lb/>Comman&shy;<lb/>dinum men<lb/>do&longs;u&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg112"/><emph type="italics"/>Heronis er&shy;<lb/>ror excu&longs;a&shy;<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Similis error reperitur apud Heronem cap. 36. vbi docet <lb/>&longs;atyri&longs;cum con&longs;truere &longs;uper quadam ba&longs;i, vtrem in manibus <expan abbr="te-nent&etilde;">te&shy;<lb/>nentem</expan>, cui adiacet labellum; vt infu&longs;o in labellum humore, ita <lb/>vt repleatur, aqua per vtrem in idem labellum in fluat, &amp; non &longs;u&shy;<lb/>perfundatur, qu&ograve;usque tota per vtrem aqua evacuata fuerit. </s><s>Ex <lb/>qua quidem con&longs;tructione de&longs;umpta e&longs;t praxis con&longs;truendi fon&shy;<lb/>tem Heronis, de quo infr&agrave; Parte 2. Cla&longs;se I. cap. 2. Machi&shy;<lb/>na 1. 2. &amp; 3. vbi errorem Heronis detegemus; <lb/>&longs;i tamen Heronis e&longs;t, &amp; non In&shy;<lb/>terpretis. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/084.jpg" pagenum="53"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Attractione &amp; expul&longs;ione &longs;imul aquam ele&shy;<lb/>vare po&longs;&longs;umus.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DIximus &sect;. IV pr&aelig;cedente, perpen diculum aqu&aelig; cadentis &amp; <lb/>pellentis a&euml;rem, longius e&longs;&longs;e debere perpendiculo aqu&aelig; <lb/>a&longs;cendentis per expul&longs;ionem. </s><s>Diximus pr&aelig;terea Protheoria I. <lb/>&sect;. VI. perpendiculum aqu&aelig; cadentis &amp; trahentis a&euml;rem, debe&shy;<lb/>re &longs;uperare longitudine perpendiculum aqu&aelig; attract&aelig;. </s><s>Infr&acirc; <lb/>Parte 2. Cla&longs;se I. cap. 1. Machina 7. &amp; cap. 2. Machina 10. &amp; 11. di&shy;<lb/>cemus, qua ratione per multiplicationem plurium <expan abbr="perp&etilde;">perpendicu&shy;<lb/>lorum</expan>  brevium elevari po&longs;&longs;it aqua, tam per expul&longs;ionem, qu&agrave;m <lb/>per attractionem, ad quam vis altitudinem. </s><s>Nunc &longs;ubjiciam <lb/>modum attollendi aquam per attractionem &amp; expul&longs;ionem &longs;i&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg113"/><lb/>simul ad duplam altitudinem aqu&aelig; cadentis, quoniam ingenio&shy;<lb/>fus e&longs;t, &amp; ad multa pote&longs;t e&longs;&longs;e vtilis. </s><s>Refert illum Porta lib. 2. <lb/>Spiritalium cap. 2. eumque magnific&egrave; extollit, tanquam &agrave; &longs;e in&shy;<lb/>ventum; &amp; ait &longs;uperare omnem humanum intellectum, nec vn&shy;<lb/>quam in mentem veni&longs;&longs;e antiquis, &longs;e ver&ograve; po&longs;t expen&longs;as multas, <lb/>&amp; labores plurimos illum tandem reperi&longs;&longs;e. </s><s>Modus hic e&longs;t. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg113"/><emph type="italics"/>Modus in&shy;<lb/>genio&longs;us e&shy;<lb/>levandi <lb/>aquam in&shy;<lb/>quam vis al&shy;<lb/>titudinem <lb/>per attracti&shy;<lb/>onem &amp; ex&shy;<lb/>pul&longs;ionem, <lb/>&longs;imul.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.084.1.jpg" xlink:href="051/01/084/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sit ex va&longs;e B elevanda <lb/>aqua v&longs;que ad vas E, ad <lb/>altitudinem centum pe&shy;<lb/>dum, mediante perpen&shy;<lb/>diculo 50. pedum aqu&aelig; <lb/>cadentis. </s><s>Fiant alia duo <lb/>va&longs;a A, &amp; C, in eodem <lb/>plano horizontali cum <lb/>va&longs;e B con&longs;tituta, <expan abbr="eju&longs;d&etilde;">eju&longs;dem</expan> <lb/>capacitatis cum B; &amp; in&shy;<lb/>fra ip&longs;a con&longs;tituatur vas <lb/>D, cujus &longs;uprema oper&shy;<lb/>culi pars di&longs;tet &agrave; fundis di&shy;<lb/>ctorum va&longs;orum 50. pedi&shy;<lb/>bus. </s><s>Ex va&longs;e A de&longs;cen&shy;<lb/>dat in vas D tubus GX, 50. 
<pb xlink:href="051/01/085.jpg" pagenum="54"/>
<arrow.to.target n="fig13"/><lb/><expan abbr="ped&utilde;">pedum</expan>; qui tamen ab X ex&shy;<lb/>tendi ac prolongari pote&longs;t <lb/>u&longs;que ad H, dummod&ograve; <lb/>tantum di&longs;tet &agrave; fundo, ut <lb/>aqua effluere po&longs;&longs;it. </s><s>Ha&shy;<lb/>beat autem hic tubus epi&shy;<lb/>&longs;tomium V. </s><s>Ex va&longs;e B de&shy;<lb/>&longs;cendat in idem vas D ali&shy;<lb/>us tubus KI, incipiens <lb/>paul&ograve; infra operculum <lb/>apud K, &amp; de&longs;inens pau&shy;<lb/>l&ograve; infra operculum apud <lb/>I. </s><s>Ex va&longs;e C de&longs;cendat <lb/>tubus OP 50. pedum, <lb/>habens epi&longs;tomium T. </s><s>Ex <lb/>va&longs;e E de&longs;cendant in va&shy;<lb/>&longs;a B &amp; C duo tubi: pri&shy;<lb/>mus NC, incipiens infra operculum apud N, &amp; de&longs;inens in&shy;<lb/>fra operculum apud C: alter ML, incipiens immediat&egrave; infra <lb/>operculum apud M, &amp; de&longs;inens &longs;upra fundum apud L. </s><s>Lon&shy;<lb/>gitudo ver&ograve; hujus tubi ML ab operculo M u&longs;que ad punctum <lb/>L &longs;it centum pedum. </s><s>Tria va&longs;a A, B, C, habeant &longs;ua forami&shy;<lb/>na cum infundibulis F, per qu&aelig; aqua infundi po&longs;&longs;it intra va&longs;a, <lb/>&amp; obturari. </s><s>Vas tamen A pote&longs;t manere apertum. </s><s>Duo va&longs;a <lb/>D &amp; E habeant &longs;ua epi&longs;tomia H &amp; S. </s><s>Omnia pr&aelig;terea va&shy;<lb/>&longs;a, excepto A, debent e&longs;&longs;e undique ac diligenti&longs;&longs;im&egrave; clau&longs;a; <lb/>ideoque tubi debent in loco tran&longs;itus accurati&longs;&longs;im&egrave; adferrumi&shy;<lb/>nari ip&longs;orum va&longs;orum operculis, &amp; fundis. </s><s>His ita con&longs;titutis, <lb/>repleantur tria va&longs;a A, B, C, aqu&acirc;, &amp; claudantur, clau&longs;is pri&ugrave;s <lb/>omnibus epi&longs;tomijs omnium va&longs;orum ac tuborum: reliqua ve&shy;<lb/>r&ograve; duo va&longs;a, D &amp; E, maneant vacua. </s><s>Deinde aperiatur <lb/>epi&longs;tomium T; &amp; aqua va&longs;is C de&longs;cendet ver&longs;us P, &longs;ecum&shy;<lb/>que trahet, ad vacuum vitandum, a&euml;rem va&longs;is E, per tubum <lb/>NC, &longs;imulque aquam va&longs;is B u&longs;que ad altitudinem 50. pedum 
<pb xlink:href="051/01/086.jpg" pagenum="55"/>ubi V, quantum nimirum e&longs;t perpendiculum tubl OP, per <lb/>quem aqua cadit. </s><s>Po&longs;tquam ver&ograve; aqua de&longs;cenderit hinc u&longs;que <lb/>ad P, inde u&longs;que ad V, h&aelig;rebit utrimque velut in &aelig;quilibrio <lb/>immobilis, propter perpendiculorum &aelig;qualitatem. </s><s>Tum ver&ograve; <lb/>aperiatur epi&longs;tomium V, &amp; aqua va&longs;is A de&longs;cendet intra vas <lb/>D, indeque expellet a&euml;rem per tubum IK intra vas B; qui a&euml;r <lb/>premet aquam, atque propellet &longs;ur&longs;um per tubum LM ver&longs;us <lb/>M, &longs;icque elevabitur aqua ultra punctum V, effluetque aqua <lb/>ex tubo OP, penitu&longs;que a&longs;cendet aqua va&longs;is B, per tubum LM, <lb/>intra vas E; nec ce&longs;&longs;abit fluxus, donec tria va&longs;a A, B, C, &longs;imul <lb/>fuerint evacuata, totaque aqua B a&longs;cenderitin E. </s><s>Sijam aqua <lb/>va&longs;orum D &amp; E per &longs;ua epi&longs;tomia depromatur, &amp; va&longs;a A, B, C, <lb/>denu&ograve; repleantur; in&longs;titui poterit eadem circulatio, idque to&shy;<lb/>ties, quoties libuerit. </s><s>H&aelig;c e&longs;t praxis Port&aelig;; ingenio&longs;us atque <lb/>indu&longs;trius artifex addere, demere, mutare poterit, qu&aelig; libuerit, <lb/>ornat&ucirc;s aut commoditatis gratia, mod&ograve; non alteretur rel &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, quam nos pr&aelig;cis&egrave; h&icirc;c dedimus. </s></p>
<figure id="id.051.01.086.1.jpg" xlink:href="051/01/086/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Nota h&icirc;c, ut aperto epi&longs;tomio T de&longs;cendat aqua va&longs;is C <lb/>ver&longs;us P, laxandum &longs;imul e&longs;&longs;e epi&longs;tomium V va&longs;is A; alio&shy;<lb/>quin nunquam de&longs;cendet aqua va&longs;is C, n&egrave; detur vacuum, ut <lb/>con&longs;ideranti patebit. </s></p>
<p type="main">
<s>Nota pr&aelig;terea, quod diximus de aqua a&longs;cendente ad alti&shy;<lb/>tudinem 50. pedum, tant&ugrave;m gratia exempli fui&longs;&longs;e dictum: nam <lb/>aqua non pote&longs;t per attractionem&verbar;elevari ad tantam <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan>, <lb/>ut alibi fu&longs;i&ugrave;s dicemus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salomon Caus merit&ograve; &longs;ugillat Heronem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HEro cap. 55. Spiritalium ait, <emph type="italics"/>qu&aelig;dam va&longs;a &agrave; principio humore <lb/>injecto fluunt, intermi&longs;&longs;ione ver&ograve; facta non ampli&ugrave;s fluunt injecto <lb/>humore, quou&longs;&queacute; ad dimidium repleta fuerint; tunc enim incipiunt flue&shy;<lb/>re: At intermi&longs;&longs;ione facta, non ampli&ugrave;s fluunt, quou&longs;&que; impleantur.<emph.end type="italics"/><lb/> </s><s>Hujus rei proband&aelig; gratia proponit huju&longs;modi machinam.</s> 
<pb xlink:href="051/01/087.jpg" pagenum="56"/>
<s><arrow.to.target n="marg114"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig14"/><lb/><emph type="italics"/></s><s>Sit enim vas<emph.end type="italics"/> AB, <emph type="italics"/>habens in &longs;eip&longs;o <lb/>tres &longs;iphones inflexos<emph.end type="italics"/> C, D, E, <emph type="italics"/>in ven&shy;<lb/>tre occultatos, quorum altera quidem <lb/>crura &longs;int ad fundum va&longs;is, altera ve&shy;<lb/>r&ograve; extra ferantur in canales efforma&shy;<lb/>ta; atque eorum extremis apponantur <lb/>va&longs;a<emph.end type="italics"/> F, H, G, <emph type="italics"/>quorum fundum di&longs;tet <lb/>ab o&longs;culis, quantum ad aqu&aelig; fluxum &longs;a&shy;<lb/>tis &longs;it. </s><s>Omnia ver&ograve; comprehendantur <lb/>alio quodam va&longs;e, tanquam ba&longs;i<emph.end type="italics"/> KLMN, <lb/><emph type="italics"/>qu&aelig; canalem<emph.end type="italics"/> X <emph type="italics"/>habeat. </s><s>Et &longs;iphonis <lb/>quidem<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>curvit as &longs;it ad fundum va&shy;<lb/>&longs;is; &longs;iphonis ver&ograve;<emph.end type="italics"/> D <emph type="italics"/>curvitas ad di&shy;<lb/>midium altitudinis ejus &amp; &longs;iphonis<emph.end type="italics"/> E <lb/><emph type="italics"/>ad ip&longs;um collum. </s><s>Si igitur in vas<emph.end type="italics"/> AB <lb/><emph type="italics"/>aquam infundamus, &agrave; principio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>fluet per &longs;iphonem<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>quoniam cur&shy;<lb/>vitas ip&longs;ius e&longs;t ad fundum. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i <lb/>intermittamus, evacuabitur humidum <lb/>infu&longs;um per canalem<emph.end type="italics"/> X, <emph type="italics"/>&amp; vas<emph.end type="italics"/> F <emph type="italics"/>relin quetur aqua plenum, &longs;iphonis <lb/>ver&ograve;<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>reliqua pars a&euml;re plena erit. </s><s>Rur&longs;um c&ugrave;m aquam infunda&shy;<lb/>mus, non procedet per &longs;iphonem<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>propterea qu&ograve;d a&euml;r in eo contine&shy;<lb/>tur inter aquam infu&longs;am, &amp; eam qu&aelig; e&longs;t in va&longs;e<emph.end type="italics"/> F. </s><s><emph type="italics"/>A&longs;cendet ergo <lb/>humidum u&longs;que ad &longs;iphonis<emph.end type="italics"/> D <emph type="italics"/>curvitatem, qu&aelig; e&longs;t ad dimidium alti&shy;<lb/>tudinis va&longs;is; &amp; tunc fluere incipiet: &longs;ed inter mi&longs;&longs;ione facta, rur&longs;us <lb/>idem continget quod in &longs;iphone<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>jam dictum e&longs;t. </s><s>Eadem &amp; in &longs;i&shy;<lb/>phone<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>intelligantur. </s><s>Oportebit autem humidum &longs;en&longs;im infunde&shy;<lb/>re, n&egrave; a&euml;r, qui in &longs;iphonibus comprehen&longs;us e&longs;t, &longs;umma vi expellatur.<emph.end type="italics"/><lb/>H&aelig;c Hero; Qu&aelig; tamen, &amp; quidem optim&egrave;, atque ex Hydro&shy;<lb/>pnevmatic&aelig; artis principijs, Salomon Caus in &longs;uis hydraulicis, <lb/>
<arrow.to.target n="marg115"/><lb/>&longs;eu lib. 1. de viribus motricibus, reprehendit, dicens effluere <lb/>aquam per &longs;iphonem C, etiam po&longs;t &longs;ecundam infu&longs;ionem in&shy;<lb/>tra vas, e&ograve; qu&ograve;d a&euml;r contentus intra &longs;iphonem C pellatur ab <lb/>aqua extra inferius o&longs;culum, erumpatque extra aquam va&longs;is F 
<pb xlink:href="051/01/088.jpg" pagenum="57"/>Quod quidem <expan abbr="veri&longs;&longs;im&utilde;">veri&longs;&longs;imum</expan> e&longs;t, c&ugrave;m aqua infu&longs;a intra vas AB per &longs;e&shy;<lb/>cundam <expan abbr="infu&longs;ion&etilde;">infu&longs;ionem</expan>, facillim&egrave; a&longs;cendat per crus internum <expan abbr="u&longs;q;">u&longs;que</expan> ad <lb/><expan abbr="curvitat&etilde;">curvitatem</expan> C, non re&longs;i&longs;tente a&euml;re; qui a&euml;r intra <expan abbr="&longs;iphon&etilde;">&longs;iphonem</expan> CF compre&longs;&shy;<lb/>&longs;us cedit aqu&aelig; a&longs;cendenti prim&ugrave;m u&longs;q, ad <expan abbr="curvitat&etilde;">curvitatem</expan> C, <expan abbr="indeq;">indeque</expan> <lb/>de&longs;cendenti pondere &longs;uo, pul&longs;o a&euml;re, erumpente per aquam va&shy;<lb/>&longs;is F. </s><s>Adde qu&ograve;d &longs;i tam altum e&longs;&longs;et va&longs;culum F, ut a&euml;r per ejus <lb/>aquam exitum non inveniret; a&longs;cenderet is per &longs;iphonem aqu&aelig; <lb/>mixtus, prout fieri videmus in canali vitreo quantumvis gracili <lb/>atque longo: &longs;i enim aqu&acirc; aliqu&ograve;usque eum repleas, &amp; ob&shy;<lb/>t&ugrave;rato utroque orificio invertas, ut aqua &longs;uperiorem, a&euml;r inferio&shy;<lb/>rem occupat locum; &longs;tatim de&longs;cendit aqua, &amp; a&longs;cendita&euml;r, aper&shy;<lb/>t&acirc; &longs;ibi vel per medias aquas vi&acirc;, ut te&longs;tantur bull&aelig; frequentes in&shy;<lb/>ter aquas erumpentes; &amp; qui paul&ograve; ant&egrave; &longs;uccumbebat aqu&aelig;, ei&shy;<lb/>dem paul&ograve; po&longs;t incumbit a&euml;r. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg114"/><emph type="italics"/>Heronis Ma<lb/>china defe&shy;<lb/>ctuo&longs;a.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg115"/><emph type="italics"/>Heronis er&shy;<lb/>ror.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.088.1.jpg" xlink:href="051/01/088/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Idem perpendiculum aqu&aelig; cadentis non pote&longs;t &longs;ervire <lb/>&longs;imul attractioni &amp; expul&longs;ioni.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>POrta loco &longs;&aelig;pe citato de &longs;piritalibus Cap. VIII. ait, &longs;e fre&shy;<lb/>quenter tenta&longs;&longs;e ut aquam eodem perpendiculo mediante <lb/>elevaret ad majorem altitudinem, qu&agrave;m perpendiculum erat, <lb/>partim attractione, partim expul&longs;ione. </s><s>Eum in finem fecit vas <lb/>A, ex quo elevare volebat aquam u&longs;que ad vas B, ad alti&shy;<lb/>tudinem pedum centum verbi gratia. </s><s>Con&longs;truxit igitur aliud <lb/>&aelig;quale vas C in eodem plano, &amp; aliud DF demi&longs;&longs;ius utroque <lb/>pedibus 50. va&longs;a con&longs;tructa in&longs;truxit tubis &amp; epi&longs;tomijs, prout <lb/>figura mon&longs;trat. </s><s>Hi&longs;ce peractis, replevit va&longs;a C &amp; A aquis, &amp; <lb/>diligenter clau&longs;it utrumque, clau&longs;is etiam eadem diligentia va&longs;is <lb/>B &amp; DE. </s><s>Deinde aperuit tubum ED, ut de&longs;cendente aqua va&longs;is C <lb/>intra vas DE, traheretur a&euml;r ex tubo CK, va&longs;e B, &amp; tubo <lb/>IH, &longs;imulque attraheretur aqua va&longs;is A &longs;altem ad L, altitu&shy;<lb/>dinem pedum 50; quod &amp; factum fuit. </s><s>Sperabat&verbar;autem ut a&euml;r <lb/>va&longs;is DF pul&longs;us per tubum EG, intra vas A, expelleret inde 
<pb xlink:href="051/01/089.jpg" pagenum="58"/>
<arrow.to.target n="fig15"/><lb/>aliam aquam, &amp; &longs;ublatam <lb/>jam antea aquam v&longs;que ad <lb/>L, attolleret vlteri&ugrave;s v&longs;que <lb/>ad vas B; at nunquam id <lb/>obtinere potuit: nam po&longs;t&shy;<lb/>quam a&longs;cenderat aqua v&longs;&shy;<lb/>que ad L, h&aelig;&longs;it &longs;u&longs;pen&longs;a, <lb/>&amp; aqua va&longs;is C non deflu&shy;<lb/>xit ampli&ugrave;s per tubum ED. </s><s><lb/>Collegit inde, idem per&shy;<lb/>pendiculum ED non po&longs;&shy;<lb/>&longs;e in&longs;ervire attractioni &amp; <lb/>expul&longs;ioni &longs;imul, &longs;ed vel <lb/>&longs;oli attractioni, vel &longs;oli ex&shy;<lb/>pul&longs;ioni; quod ben&egrave; notan&shy;<lb/>dum e&longs;t. </s><s>Cau&longs;am dabi&shy;<lb/>mus infr&agrave; Protheoria IV. <lb/>capite 2. Propo&longs;it. 13. &amp; 14. <lb/>quam tamen ignora&longs;&longs;e Por&shy;<lb/>ta videtur, quoniam nul&shy;<lb/>lam ad&longs;ignat. </s></p>
<figure id="id.051.01.089.1.jpg" xlink:href="051/01/089/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Error apud Ioannem Bapti&longs;tam Portam, indicatur.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>APud Ioannem Bapti&longs;tam Portam lib 2. Spiritalium cap. 10. <lb/>traditur modus elevandi aquam per expul&longs;ionem ad &longs;tellas <lb/>v&longs;que, vt ibi dicitur, mediante &longs;olo vnico perpendiculo quin&shy;<lb/>quaginta verbi gratia pedum altitudinis: qui tamen e&longs;t omnino <lb/>fal&longs;us, &amp; repugnat doctrin&aelig; Port&aelig; in pr&aelig;cedentibus tradit&aelig;; <lb/>Vnde &longs;u&longs;picabar ab Hi&longs;pano traductore fuiffe additum: crede&shy;<lb/>re enim nulla ratione poteram, &agrave; Porta tam enormem errorem <lb/>potui&longs;&longs;e committi. </s><s>Reperi tamen deinde eundem modum in 
<pb xlink:href="051/01/090.jpg" pagenum="59"/>
<arrow.to.target n="fig16"/><lb/>editione latina cap. 9. Modus hic <lb/>e&longs;t. </s><s>E&longs;to vas C, &amp; &longs;upra ip&longs;um <lb/>ad di&longs;tantiam pedum verbi gratia <lb/>quinquaginta, va&longs;a D &amp; K, cum <lb/>&longs;uis infundibulis; &amp; &longs;upra h&aelig;c ali&shy;<lb/>ud G; aliudque &longs;upra hoc; &amp; &longs;ic <lb/>deinceps ad quamvis altitudinem, <lb/>etiam v&longs;que ad &longs;tellas. </s><s>Conjun&shy;<lb/>gantur dicta va&longs;a tubis, vt mon&shy;<lb/>&longs;trat figura, habeatque tubus DB <lb/>&longs;uum epi&longs;tomium, vt &amp; vas C &longs;u&shy;<lb/>um; &amp; va&longs;a D &amp; K repleantur a&shy;<lb/>qu&acirc;. </s><s>Deinde aperiatur epi&longs;tomi&shy;<lb/>um tubi DB, &amp; aqua de&longs;cendens <lb/>intra vas C expellet inde a&euml;rem <lb/>per tubum FK intra vas K; qui <lb/>a&euml;r inde expellet aquam per tu&shy;<lb/>bum FG in vas G, &amp; ex G per <lb/>tubum HI expelletur aqua in aliud <lb/>vas, &amp; &longs;ic vlteri&ugrave;s. </s><s>Sed h&aelig;c pror&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg116"/><lb/>&longs;us &longs;unt erronea, &amp; contra princi&shy;<lb/>pia hydraulica. </s><s>Perpendiculum <lb/>enim DB aqu&aelig; cadentis pedum quinquaginta, non pote&longs;t ele&shy;<lb/>vare aliam pr&aelig;ter aquam va&longs;is K per tubum FG pedum etiam <lb/>50. ad &longs;ummum, v&longs;que ad vas G, vbi quie&longs;cet aqua. </s><s>Dato dein&shy;<lb/>de qu&ograve;d ex G po&longs;&longs;et elevari aqua eodem perpendiculo DB, de&shy;<lb/>beret tubus IH pertingere fer&egrave; v&longs;que ad fundum va&longs;is G, vt <lb/>aqua pre&longs;&longs;a intrare po&longs;&longs;et. </s><s>Fal&longs;us ergo e&longs;t hic modus. </s><s>Alium nos <lb/>trademus infr&agrave; Cla&longs;se I. cap. 2. Machina 4. &amp; 11. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg116"/><emph type="italics"/>Error apud <lb/>Portam.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.090.1.jpg" xlink:href="051/01/090/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. X.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Alia ratio aquam elevandi in altum propter <lb/>Corporum impenetrabilitatem.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg117"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg117"/><emph type="italics"/>Modui ele&shy;<lb/>vandi <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> <lb/>etiam bru&shy;<lb/>tis notus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>ESt &amp; alia ratio aquam quie&longs;centem atque infu&longs;am va&longs;is ele&shy;<lb/>vandi, in altum, atque in fontes efformandi, quam vel ip&longs;a <lb/>bruta do cent animalia. </s><s>De Cervis quippe Lybicis narratur, qu&ograve;d 
<pb xlink:href="051/01/091.jpg" pagenum="60"/>dum &longs;itientes foveam offendunt <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> plenam, culus tamen &longs;u&shy;<lb/>prema &longs;uperficies humilior <expan abbr="atq;">atque</expan> profundior e&longs;t, qu&agrave;m vt capite <lb/>ac collo proten&longs;o eam attingere po&longs;&longs;int, calculos ore &amp; vnguibus <lb/>a&longs;portantes fove&aelig; injiciant, vt de&longs;identibus in fundum lapidi&shy;<lb/>bus humor &longs;ub&longs;identium corporum occupatione elevetur, &longs;u&shy;<lb/>perioremque elatus repleat vacuitatem; ita &longs;olerti machinatio&shy;<lb/>ne reficiuntur. </s><s>Va&longs;is <expan abbr="itaq;">itaque</expan> puteisque &longs;i &longs;olida injicias corpora, qu&aelig; <lb/>fundum petant vel &longs;ponte, vel vi depre&longs;&longs;a; elevabitur aqua, &amp; <lb/>per tubos &longs;uperi&ugrave;s applicatos effluens in fontem formabitur. </s><s><lb/>Hoc artificio con&longs;tructus erat olim fons ad S. Georg. Venetijs, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg118"/><lb/>te&longs;te Io&longs;epho Ceredo Di&longs;cur&longs;u primo de Modo elevandi aquas <lb/>&egrave; locis humilibus, pag. 11. </s><s>Bin&aelig; enim fabricat&aelig; erant ci&longs;tern&aelig;, <lb/>&longs;eu pi&longs;cin&aelig;, humilior ac profundior vna, altera elatior ad prioris <lb/>latus. </s><s>Humilior latera habebat angu&longs;ta, &amp; putei in&longs;tar erecta; <lb/>&egrave; cuius fundo v&longs;que ad collateralis &longs;uprema labra deduceban&shy;<lb/>tur tubi plumbei. </s><s>Habebat pr&aelig;terea operculum ligneum atque <lb/>gravi&longs;&longs;imum, quod ci&longs;tern&aelig; latera vacua implebat, &amp; aqu&aelig; in&shy;<lb/>cumbens &longs;uo paulatim pondere de&longs;cendebat, atque aquam <expan abbr="c&otilde;-primens">con&shy;<lb/>primens</expan> eam intra tubos compellebat; per quos a&longs;cendens, &longs;ub&shy;<lb/>&longs;equentibus alijs aquis pul&longs;a, exonerabat &longs;e&longs;e intra &longs;uperiorem <lb/>collateralem ci&longs;ternam, indeque pondere &longs;uo naturaliter dela&shy;<lb/>bens per fi&longs;tulas efforma batur in fontem. </s><s>Multas alias Machi&shy;<lb/>nas hydraulicas eodem con&longs;tructas artificio enumerat ibidem <lb/>citatus Ceredus, &amp; vnam hac ratione adornatam Machinulam <lb/>Scaliger Exercitat. 42. contra Cardanum; ex qua tamen fal&longs;um <lb/>deducit modum o&longs;tendendi fontium originem ex mari. </s><s>Hac <lb/>porr&ograve; ratione in altum elevatur aqua per antlias, quarum ingen&shy;<lb/>tem copiam affert Augu&longs;tinus Ramellus in&longs;uo de Machi&shy;<lb/>nis hydraulicis opere, &amp; nos aliquas adduce&shy;<lb/>mus Cla&longs;se I. cap. 2. Machina 6. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/092.jpg" pagenum="61"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg118"/><emph type="italics"/>Fons ad S. <lb/>Georgium <lb/>Venetijs.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Protheoria III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA <lb/>TERTIA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Devi Rarefactiva; &longs;eu de tertio Hydro-pnev&shy;<lb/>maticarum Machinarum Principio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Rarefactionis vis, &amp; effectus mirabiles.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>RArefactionem ingentes &longs;uppeditare vires vt <lb/>alijs corporibus, ita aqu&aelig; &amp; a&euml;ri, ad ea in omnem &longs;i&shy;<lb/>tus differentiam impellendam, mult&ograve;que magis ad <lb/>hydro-pnevmatica omnis generis techna&longs;mata mo&shy;<lb/>lienda; is &longs;olus ignorare pote&longs;t, qui &longs;tupendos ip&longs;ius effectus igno&shy;<lb/>rat. </s><s>videmus quotidie, miramurque, ac plangimus &longs;tragem, <lb/>
<arrow.to.target n="marg119"/><lb/>quam <foreign lang="greek">polio<gap/>xh|tai\</foreign> nitrato &amp; &longs;ulphureo pulvere intra bombarda&shy;<lb/>rum militarium angu&longs;tias rarefacto edunt, in &longs;ternendis non ho&shy;<lb/>minibus tant&ugrave;m, &longs;ed &aelig;dibus, turribus, propugnaculis, atque <lb/>adeo vrbibus integris. </s><s>Non Iovis tantummodo fulmina imita&shy;<lb/>tur rarefactio in bombardis, &longs;ed Plutonis etiam iras &aelig;mulatur in <lb/>&longs;ubterraneis cuniculis; tant&ograve; pernicio&longs;iore &longs;trage, quant&ograve; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s patente. </s><s>Excavant Martiales Architecti &agrave; loco ob&longs;idionis <lb/>
<arrow.to.target n="marg120"/><lb/>ad v&longs;que propugnaculum, cui ruinam minantur, viam anfra&shy;<lb/>ctuo&longs;am, angu&longs;tamque, magnetic&aelig; pixidis ductu, uti inter alios <lb/>docet P. Athana&longs;ius Kircherus lib. 2. de Arte Magnet. par. 2. cap. 1. <lb/>Probl. 7. &amp; nos in Pantometro Kircherianolib. 5. Ichnographi&shy;<lb/>co Probl. 8. </s><s>Sub loco deinde ruin&aelig; de&longs;tinato Cameram con&shy;<lb/>&longs;truunt laxiorem, eamque implent pulveris tormentarij va&longs;is, <lb/>&amp; o&longs;tium claudunt, relicto exiguo foramine, perque viam totam <lb/>ignis pabulum &longs;ternunt, &amp; egre&longs;&longs;i ignem applicant; qui &longs;erpens <lb/>per viam accendit pulveris ma&longs;&longs;am omnem Camer&acirc; conclu&longs;am, <lb/>it&agrave;que rarefacit, dilatatque, ut angu&longs;tiarum impatiens, &amp; laxio&shy;<lb/>rem qu&aelig;rens locum, impo&longs;itam &longs;ibi molem di&longs;iiciat horribili <lb/>
<arrow.to.target n="marg121"/><lb/>fremitu, nec minori terrore, qu&agrave;m damno. </s><s>Nihil unquam <lb/>magis &longs;imile terr&aelig; motui, qui &amp; ip&longs;e rarefactionis e&longs;t effectus lu-
<pb xlink:href="051/01/093.jpg" pagenum="62"/>culenti&longs;&longs;imus, excogitatum fuit. </s><s>Eodem enim pror&longs;us modo <lb/>in terr&aelig; concu&longs;&longs;ione flamma ex aliqua &longs;ubterranea fornace, vel <lb/>interno calore, per venulam aliquam nitri aut &longs;ulphuris &longs;erpit, <lb/>donec perveniat ad locum, in quo maiorem huiu&longs;ce materi&aelig; <lb/>copiam inveniat; qu&acirc; &longs;ubit&ograve; accen&longs;a &amp; rarefact&acirc;, dum maio&shy;<lb/>rem qu&aelig;rit locum, &longs;ibi impo&longs;itas concutit, &amp; di&longs;jicit non rar&ograve;, <lb/>moles. </s><s>S&aelig;pe etiam iam antea accen&longs;us in terr&aelig; vi&longs;ceribus ignis, <lb/>dum nova augetur aliunde attracta materia, montes &longs;ibi impo&longs;i&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg122"/><lb/>tos concutit, finditque, vt non &longs;emel audivi, vidique in &AElig;tna Si&shy;<lb/>cili&aelig;, duorum annorum accola olim, &amp; nunc hoc ip&longs;o anno 1654. <lb/>quo h&aelig;c &longs;cribo, h&icirc;c Rom&aelig;, quam (raro exemplo) concu&longs;&longs;it mo&shy;<lb/>tus ille ingens, qui tantam Sor&aelig; &longs;tragem intulit, &amp; Romam hinc <lb/>inde Neapolim, omnes que interiacentes regiones tremefecit. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg119"/><emph type="italics"/>Rarefactio&shy;<lb/>nis vis in <lb/>bombardis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg120"/><emph type="italics"/>Rarefactio&shy;<lb/>nis vis in <lb/>cuniculis <lb/>&longs;ubterra&shy;<lb/>neis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg121"/><emph type="italics"/>Rarefactio&shy;<lb/>nis vis in <lb/>terr&aelig; mo&shy;<lb/>tibus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg122"/><emph type="italics"/>Terr&aelig;mo&shy;<lb/>tus Rom&aelig; <lb/>anno<emph.end type="italics"/> 1654.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&sect;. II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Alia Rarefactionis  Exempla.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg123"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg123"/><emph type="italics"/>Rarefactio&shy;<lb/>nis exempla <lb/>duo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>NArrat P. Nicolaus Cab&aelig;us lib. 4. Meteor. Ari&longs;t. text. 12. <expan abbr="q.">que</expan> 1. <lb/>vidi&longs;&longs;e &longs;e marmoreum vas maximum atque duri&longs;&longs;imum ab <lb/>aqua conglaciata di&longs;ci&longs;&longs;um, e&ograve; qu&ograve;d <expan abbr="c&otilde;gelatione">congelatione</expan> rarefact&aelig; fue&shy;<lb/>rint aliqu&aelig; intern&aelig; partes aqu&aelig;: fact&agrave; enim ill&acirc; &longs;ubit&acirc; congela&shy;<lb/>tione, ob&longs;titerunt attenuationi &amp; rarefactioni partium latera va&shy;<lb/>&longs;is, <expan abbr="ce&longs;&longs;it&qacute;ue">ce&longs;&longs;itque</expan> durities vehementi&aelig; rarefactionis, &amp; fractum e&longs;t <lb/>vas, quod non di&longs;rupi&longs;&longs;ent centum juga boum, &longs;i in diver&longs;as par&shy;<lb/>tes traxi&longs;&longs;ent. </s><s>Idem Cab&aelig;us ibidem a&longs;&longs;erit, &longs;e vidi&longs;&longs;e columnam <lb/>marmoream, quam tres homines dilatatis brachijs &longs;imul non <lb/>poterant complecti, quamque mille juga boum, &longs;i in diver&longs;as <lb/>partes, toto juncto impetu traxi&longs;&longs;ent, frangere non potui&longs;&longs;ent, <lb/>fractam tamen pror&longs;us mediam atque truncatam, e&ograve; qu&ograve;d ligna <lb/>qu&aelig;dam column&aelig; illi proxima fuerint combu&longs;ta, ideoque ex vi&shy;<lb/>cino calore &longs;piritulus aliquis in marmore inclu&longs;us intus in meati&shy;<lb/>bus fuerit rarefactus, &amp; ex rarefactione maiorem &longs;ibi <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> qu&aelig;&shy;<lb/>&longs;iverit. </s></p>
<p type="main">
<s>Notum jam p&oelig;n&egrave; e&longs;t omnibus, quod refert Petrus Ca&longs;tel&shy;<lb/>lus in Libello de Incendio Ve&longs;uvij Italic&egrave; con&longs;cripto, &amp; exip&longs;o <lb/>Kircherus lib. 3. Artis Magnet, part. 2. cap. 3. circa finem, de pul-
<pb xlink:href="051/01/094.jpg" pagenum="63"/>vere pyrio ex auro confecto, quod aurum fulminans appellat Ca&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg124"/><lb/>&longs;tellus, &amp; aurum volatile Crollius. </s><s>E&longs;t id nihil aliud qu&agrave;m au&shy;<lb/>rum calcinatum aqu&acirc; forti &longs;eu regi&acirc;, &longs;ale armoniaco, &amp; oleo tar&shy;<lb/>tari pr&aelig;cipitati. </s><s>H&aelig;c calx qu&agrave;m prim&ugrave;m &longs;entit etiam calorem <lb/>ignis, concipit &longs;ponte &longs;ua flammam, &amp; in auras abit, cum ingenti <lb/>fragore &amp; &longs;trepitu: &amp; &longs;i vel vnum aut alterum huius pulveris gra&shy;<lb/>num cultro impo&longs;ueris, &amp; candelam infr&agrave; applicueris, vtinca. </s><s><lb/>le&longs;cat; tantum edit fragorem, ac &longs;i magnam explo&longs;i&longs;&longs;es bombar&shy;<lb/>dam. </s><s>Facit autem effectum contrarium ordinario pulveri pyrio, <lb/>quia non &longs;ur&longs;um, &longs;ed deor&longs;um tendit; vnde &longs;erupulus vnicus hu&shy;<lb/>ius volatilis auri po&longs;itus &longs;upra laminam ferream <expan abbr="n&otilde;">non</expan> modic&aelig; cra&longs;&shy;<lb/>&longs;itiei, &amp; carbone de&longs;uper applicato accen&longs;us, penetrat &amp; per&shy;<lb/>foratip&longs;am laminam. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg124"/><emph type="italics"/>Aurum ful&shy;<lb/>minans.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Nolo h&icirc;c ommittere aliud rarefactionis exemplum, quo <lb/>ego ip&longs;e multis in locis, coram viris etiam Principibus, exigu&acirc; <lb/>machinul&acirc; non exiguum excita vi fragorem, bombardul&aelig; mi&shy;<lb/>noris fragori pror&longs;us &aelig;qualem ac &longs;imilem. </s><s>Vitreas Sph&aelig;rulas <lb/>
<arrow.to.target n="marg125"/><lb/>nucis avellan&aelig; magnitudine, aut etiam minores, fieri curavi ad <lb/>lampadem Rom&aelig; &agrave; quodam Germano artifice, vitrum in omnes <lb/>colores omnes que figuras florum, fructuum, avium, animalium <lb/>omnis generis, jcuncularum quarumlibet affabr&egrave; elaboratarum <lb/>efformante, idemque in &longs;ubtili&longs;&longs;ima fila ad rotam <expan abbr="circumact&atilde;">circumactam</expan> <lb/>diducente. </s><s>In eas vitreas Sph&aelig;rulas acetum, aut nitratum &longs;a&shy;<lb/>lem aqu&acirc; di&longs;&longs;olutum ac liquefactum infundi iu&longs;fi, &amp; ad medieta&shy;<lb/>tem repleri, ac deinde hermetic&egrave; claudi ad eandem lampadem. </s><s><lb/>Harum &longs;ph&aelig;rularum vnam &longs;i carbonibus non nimi&ugrave;m accen&longs;is, <lb/>aut calidis cineribus (vt paulatim calefiat) impo&longs;ueris; rarefit <lb/>&longs;pirito&longs;a materia intus clau&longs;a, &amp; majorem qu&aelig;rens locum, po&longs;t <lb/>&longs;patium circiter temporis quo P&longs;almus 50. <emph type="italics"/>Mi&longs;erere mei Deus,<emph.end type="italics"/> re&shy;<lb/>citari pote&longs;t, tanto cum impetu ac fragore viam &longs;ibi aperit, vt <lb/>non tant&ugrave;m vitrum in mille minuti&longs;&longs;imas particulas diffringat, <lb/>&longs;ed cineres etiam &amp; carbones toto conclavi di&longs;&longs;ipet, nullius <lb/>damno, ni&longs;i &longs;i quis vultum prop&egrave; applicet. </s><s>C&ugrave;m experientiam <lb/>Rom&aelig; coram Sereni&longs;&longs;imi Hol&longs;ati&aelig; Ducis Filio primogenito fa-
<pb xlink:href="051/01/095.jpg" pagenum="64"/>cerem, foco a&longs;&longs;identi more ibidem &longs;olito, famuli ante cubicu&shy;<lb/>lum pr&aelig;&longs;tolantes accurrebant attoniti, bombardulam in Princi&shy;<lb/>pem &longs;uum explo&longs;am credentes. </s><s>Alius magnus quidam Prin&shy;<lb/>ceps c&ugrave;m nonnullas &agrave; me accepi&longs;&longs;et, ac domi die quodam cum <lb/>multis alijs nobilibus foco a&longs;&longs;ideret, vnam o&longs;tendit, ac videnti&shy;<lb/>bus omnibus igni iniecit, a&longs;&longs;erens, vbi calefieret, grati&longs;&longs;imum <lb/>&longs;par&longs;uram odorem. </s><s>C&ugrave;m omnes arrectis naribus, &amp; ore hi&shy;<lb/>ante odorem ex&longs;pectarent, derepente fit crepitus, &amp; carbonum <lb/>disiectio, diffugientibus omnibus in timorem prim&ograve;, deinde in <lb/>ri&longs;um di&longs;&longs;olutis. </s><s>Alio tempore coram Cardinale quodam &amp; <lb/>magno Nobilium comitatu, admonito pri&ugrave;s clanculum &longs;olo <lb/>Cardinale, vnam explo&longs;i; &amp; ita omnes alij pr&aelig;ter dictum <lb/>Cardinalem territi fu&ecirc;re, vt auctorem (ignorabant me e&longs;&longs;e) <lb/>ad p&oelig;nam qu&aelig;rerent. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg125"/><emph type="italics"/>Vitrea &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>rula mino&shy;<lb/>ris bombar&shy;<lb/>dul&aelig; crepi&shy;<lb/>tum amu&shy;<lb/>lantes.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Innumeros alios effectus rarefactionis, &longs;icut &amp; conden&longs;a&shy;<lb/>tionis, adducere po&longs;&longs;em; &longs;ed hi &longs;ufficiunt ad ad&longs;truendam effica&shy;<lb/>ciam in commovendis corporibus. </s><s>Qu&aelig; efficacia &longs;i tanta e&longs;t, <lb/>quantam vidimus; quis neget, eandem in a&euml;re &amp; aquis elucere <lb/>po&longs;&longs;e, dilatando &amp; con&longs;tringendo elementa ip&longs;a, &amp; in fontes a&shy;<lb/>liaque hydraulica, pnevmaticaque artificia animando? &longs;ed h&aelig;c <lb/>evidenti&longs;&longs;im&egrave; o&longs;tendemus in multis ex &longs;equentibus Machinis <lb/>Partis 2. pr&aelig;&longs;ertim Cla&longs;. <expan abbr="&Itilde;">I.</expan>. cap. 3. Mach. 1.2.5.6.8. &amp; alijs multis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROTHEORIA<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>QVARTA.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De fluxu Aqu&aelig; naturali;<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>&longs;eu <lb/>De quarto Hydro-pnevmaticarum Machina&shy;<lb/>rum principio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PLurima, jucundi&longs;&longs;ima, vtili&longs;&longs;imaque circa A&shy;<lb/>qu&aelig; fluxum naturalem, &longs;eu libera ea &longs;it, &longs;eu aqu&aelig;du&shy;<lb/>ctibus, canalibus, tubis, &longs;iphonibus, fi&longs;tulis, &amp; qui&shy;<lb/>bus cunque alijs meatibus con&longs;tricta, dicenda occur&shy;<lb/>runt noc ioco, qu&aelig; Hydro-pnevmaticarum Machinarum Arti-</s></p>
<pb xlink:href="051/01/096.jpg" pagenum="65"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Protheoria IV.<emph.end type="center"/><lb/>ficibus non min&ugrave;s nece&longs;&longs;aria, qu&agrave;m vtilia &longs;unt. </s><s>Nos ex omni&shy;<lb/>bus ea tant&ugrave;m, qu&aelig; fini no&longs;tro conducere videbuntur, &longs;elegimus; <lb/>c&aelig;tera ad Mechanicam no&longs;tram Magiam re&longs;ervabimus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPVT I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De proprietatibus Aqu&aelig; fluentis liber&egrave;.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROOEMIVM.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>LIber&egrave; fluit aqua, dum nullis con&longs;tricta<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg126"/><lb/><emph type="italics"/> e&longs;t meatibus ceu vinculis. </s><s>Huiu&longs;ce proprie&shy;<lb/>tates, fini no&longs;tro conducentes, vt a&longs;&longs;ignem, <lb/>Suppono duo, qu&aelig; licet in dubium revocentur <lb/>ab aliquibus, conceduntur tamen &agrave; meliores <lb/>not&aelig; Philo&longs;ophis &amp; Mathematicis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg126"/>Aqua libe&shy;<lb/>r&egrave; fluere <lb/>qu&aelig; dica&shy;<lb/>tur.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Primum e&longs;t, Ordinem Elementorum, natur&aelig; eorum con<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg127"/><lb/><emph type="italics"/>gruentem hunc e&longs;&longs;e, vt Terra &longs;it in medio omnium, Aqua circa <lb/>Terram, circa Aquam A&euml;r, &amp; circa A&euml;rem putatus ignis. </s><s>Ac <lb/>principio quidem rerum, quando<emph.end type="italics"/> Creavit DEVS c&oelig;lum &amp; <lb/>terram, <emph type="italics"/>Genes. C. I. pr&aelig;dictum &longs;ervarunt ordinem, v&longs;que ad <lb/>diem Mundi tertium, quo die Deus benedictus Terram, ante&agrave; <lb/>&longs;ph&aelig;ric&egrave; rotundam, in cavitates varias deformavit, in easque <lb/>Aquam omnem &longs;ubterc&oelig;le&longs;tem, maribus, lacubus, fluminibus, <lb/>fontibus di&longs;cretam, derivavit, vnumque ex Terra &amp; Aqua <lb/>globum con&longs;tituit, vnic&acirc; contentum &longs;ph&aelig;ric&acirc; &longs;uperficie, terren&acirc;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg128"/><lb/><emph type="italics"/> hinc, inde aque&acirc;, prout Aqu&aelig; diver&longs;imod&egrave; Terram di&longs;ci&longs;&longs;am <lb/>interfluunt, aut circumfluunt. </s><s>Qui quidem globus ex Terra <lb/>&amp; Aqua coagmentatus (quem ob id rect&egrave; <expan abbr="Terraque&utilde;">Terraqueum</expan> appellare <lb/>po&longs;&longs;umus) in prima &longs;ui coagmentatione, quando die Mundi<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/097.jpg" pagenum="66"/><emph type="italics"/>tertio<emph.end type="italics"/> dixit DEUS: congre gentur aqu&aelig;, qu&aelig; &longs;ub c&oelig;lo &longs;unt, <lb/>in locum vnum, &amp; appareat Arida; &amp; factum e&longs;t ita; <emph type="italics"/>in <lb/>medio Vniver&longs;i, hoc est, in centro &longs;upremi, &amp; omnia ambien&shy;<lb/>tis C&aelig;li collocatus fui&longs;&longs;e videtur; in medio, inquam, non &longs;ol&ugrave;m <lb/>quoad &longs;en&longs;um (quod nullus, aut vix vllus, &longs;altem alicuius no&shy;<lb/>minis, negat) &longs;ed revera ac mathematic&egrave;, ita vt centrum gra&shy;<lb/>vitatis Terraqu&aelig; congruerit tunc perfect&egrave; centro Vniver&longs;i, exi-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg129"/><lb/><emph type="italics"/>gente id naturali ip&longs;ius gravitate. </s><s>Nunc ver&ograve; licet ob conti&shy;<lb/>nuam gravium in Terra Marique mutationem, centrique gra&shy;<lb/>vitatis variationem pr&aelig;dicta Terraqua non &longs;it forta&longs;&longs;e &longs;emper <lb/>pr&aelig;cis&egrave; &amp; mathematic&egrave; in Mundi medio in &longs;en&longs;u dicto (non <lb/>enim cert&ograve; constat, ad centrum gravitatis mutatum continu&ograve;, <lb/>&longs;equi continuam, licet exiguam, trepidationem ip&longs;ius, nitentis <lb/>ad mundi centrum) tam parum tamen ab illo centro distat, <lb/>qu&agrave;m mult&ugrave;m di&longs;tat &agrave; tota mole Terraqu&aelig; quodcunque pon&shy;<lb/>dus defacto additum aut ablatum de novo. </s><s>Ex quibus dedu&shy;<lb/>citur, &longs;i centrum gravitatis Terraqu&aelig; differt &agrave; centro magni&shy;<lb/>tudinis eiusdem (vt probabile e&longs;t differre, c&ugrave;m Terra pondero&shy;<lb/>&longs;ior &longs;it qu&agrave;m Aqua, nec omnes Terr&aelig; partes, &aelig;qualis &longs;int ponde&shy;<lb/>ris) differre &longs;ol&ugrave;m in&longs;en&longs;ibiliter; ac proinde idem cen&longs;eri po&longs;&longs;e; <lb/>&longs;altem phy&longs;ic&egrave; &amp; ad &longs;en&longs;um, vtrumque centrum. </s><s>Sed de his <lb/>&longs;us&egrave; tractatum vide &agrave; Kirchero in Mundo &longs;ubterranneo, libro 1. <lb/>de Centro&longs;ophia, &amp; &agrave; nobis in Mechanica Vniver&longs;ali lib. 1. <lb/>aut in Magia Mechanica.<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg130"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg127"/>Elmento&shy;<lb/>rum ordo <lb/>naturalis;</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg128"/>Terra que&shy;<lb/>us globus <lb/>in medio <lb/>mundi col&shy;<lb/>locat' fuit <lb/>die tertio <lb/>creationis <lb/>rerum.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg129"/>Terra qua <lb/>nunc non <lb/>e&longs;t &longs;emper <lb/>in mundi <lb/>centro ma&shy;<lb/>thematic&egrave;.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg130"/>Centrum <lb/>commune <lb/>omnium <lb/>gravium <lb/>ac levium</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Alterum quod &longs;uppono est, centrum Vniver&longs;i, adeoque <lb/>Centrum Terraquei globi, quem in Mundi medio &longs;tatuimus, <lb/>cen&longs;eri po&longs;&longs;e centrum commune omnium gravium ac levium, qu&ograve;<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/098.jpg" pagenum="67"/><emph type="italics"/>nimirum omnia gravia per &longs;e tendunt appetitu innato, &amp; &agrave; quo <lb/>levia recedunt, vtraque per rectas ac brevi&longs;&longs;imas lineas, ni&longs;i <lb/>impediantur, aut cogantur per obliquam ac longiorem viam <lb/>ver&longs;us illud de&longs;cendere, vel ab illo recedere. </s><s>C&ugrave;m igitur aqua <lb/>omnis &longs;it gravis, vt experienti&acirc; patet; tendet appetitu naturali <lb/>ad centrum Terraqu&aelig;, id e&longs;t, ad centrum Vniver&longs;i. </s><s>Idem di&shy;<lb/>cendum e&longs;t de alijs liquoribus. </s><s>His pr&aelig;mi&longs;&longs;is accedimus ad <lb/>propo&longs;itum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua tendit ad loca decliviora.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>AQuam, &amp; omnem alium humorem, fluentem <lb/>iber&egrave;, currere ad loca decliviora, &amp; centro Mundi ac <lb/>Terraqu&aelig; propinquiora, &longs;i patet ip&longs;is liber aditus, &longs;ive <lb/>rectus ac perpendicularis, &longs;ive obliquus; patet expe&shy;<lb/>rientia quotidiana, nec indiget probatione. </s><s>Ex quo deduci&shy;<lb/>tur, aqu&aelig; etiam con&longs;i&longs;tentis partes omnes inclinare innato ap&shy;<lb/>petitu ad eadem loca decliviora: ideo enim de facto, &longs;ublatis </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg131"/><lb/>impedimentis, e&ograve; fluit aqua, quia naturaliter e&ograve; inclinat. </s><s>Con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentem porr&ograve; aquam appello, qu&aelig; &longs;itum obtinet naturalem. </s><s><lb/>Situs autem &longs;eu po&longs;itio naturalis aqu&aelig; e&longs;t, quem dum naturali <lb/>
<arrow.to.target n="marg132"/><lb/>&longs;uo fluxui &amp; con&longs;i&longs;tenti&aelig; permittitur, &longs;ua &longs;ponte a&longs;&longs;umit, tam in <lb/>&longs;uperficie &longs;uperiore, qu&agrave;m in inferiore, &amp; lateralibus. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg131"/><emph type="italics"/>Aqua con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tens qua <lb/>dicatur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg132"/><emph type="italics"/>Aqua &longs;itus <lb/>naturalis <lb/>quis &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig; &longs;uperficies &longs;uperior, ce&longs;&longs;ante fluxu, &longs;ph&aelig;rica <lb/>e&longs;t; reliqu&aelig; conformantur va&longs;is &amp; rece&shy;<lb/>ptaculis,<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>AQua liber&egrave; fluens tam diu fluit, donec partium continuata&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg133"/><lb/>rum extima &longs;eu &longs;uperior &longs;uperficies &longs;ph&aelig;rica &longs;it, habens idem <lb/><expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> cum centro Terraqu&aelig; &amp; Vniver&longs;i, hoc e&longs;t, donec omnes <lb/>extim&aelig; &longs;uperficiei partes &aelig;qualiter di&longs;tenta Centro Mundi. </s><s>De-
<pb xlink:href="051/01/099.jpg" pagenum="68"/>mon&longs;trat hoc &longs;ubtili&longs;&longs;im&egrave; Archimedes lib 1. de infidentibus hu&shy;<lb/>mido Propo&longs;it. 2. &amp; Ari&longs;tot. lib. 2. de C&oelig;lo text. 31. &amp; &longs;equitur <lb/>ex pr&aelig;cedente Proprietate. </s><s>Si enim ce&longs;&longs;ante fluxu, &amp; con&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente iam aqu&acirc;, pars vna &longs;uperficiei extim&aelig; altior e&longs;&longs;et, &amp; altera <lb/>humilior, hoc e&longs;t, &longs;i non omnes &aelig;qu&egrave; di&longs;tarent &agrave; centro Mundi <lb/>(quod e&longs;t &longs;ph&aelig;ricam habere &longs;uperficiem, habentem idem Cen&shy;<lb/>trum commune Mundi;) non omnes aqu&aelig; partes, &longs;ublatis im&shy;<lb/>pedimentis, fluerent ad loca decliviora, nec aqu&aelig; con&longs;i&longs;tentis <lb/>partes omnes e&ograve; naturali appetitu inclinarent; aut cert&egrave; violen&shy;<lb/>ter in tali &longs;tatu, &amp; nullo pr&aelig;&longs;ente impedimento, detinerentur; <lb/>
<arrow.to.target n="marg134"/><lb/>quod incongruum e&longs;t, &amp; naturis rerum repugnans. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg133"/><emph type="italics"/>Aqua con&longs;i&shy;<lb/>&longs;tentis &longs;uper&shy;<lb/>ficies &longs;uperi&shy;<lb/>or &longs;pharica <lb/>e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg134"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; va&longs;is <lb/>content&aelig; &longs;u&shy;<lb/>perficies con&shy;<lb/>formantur <lb/>va&longs;orum in&shy;<lb/>ternis figu&shy;<lb/>ris.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Inferior porr&ograve; aqu&aelig; &longs;uperficies, &amp; laterales, conforman&shy;<lb/>tur &longs;uperficiebus internis va&longs;orum &amp; receptaculorum, quibus <lb/>aqua continetur: Vnde &longs;i vna pars fundi va&longs;orum ac recepta&shy;<lb/>culorum e&longs;t altior alter&acirc; (prout in mari, lacubus, fluminibus, <lb/>&amp; va&longs;is ordinari&egrave; fit) etiam talis erit aqu&aelig; illis content&aelig; infe&shy;<lb/>rior &longs;uperficies. </s><s>Idem intellige de lateralibus &longs;uperficiebus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma I.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg135"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg135"/><emph type="italics"/>Aquarum <lb/>omnium Su&shy;<lb/>perficies &longs;u&shy;<lb/>perior e&longs;t <lb/>&longs;ph&aelig;rica.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur hinc, Oceani, Marium, lacuum, &amp; aquarum qua&shy;<lb/>rumcunque continuatarum, &amp; in quibuscunque receptacu&shy;<lb/>lis contentarum, ac con&longs;i&longs;tentium, &longs;uperficies &longs;uperiores atque <lb/>externas e&longs;&longs;e &longs;ph&aelig;ricas, habentes idem cum Terraqu&aelig; &longs;uperficie </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg136"/><lb/><expan abbr="c&otilde;vexa">convexa</expan> centrum. </s><s>In va&longs;is tamen &amp; receptaculis exiguis adeo exi&shy;<lb/>gua e&longs;t &amp; in&longs;en&longs;ibilis&longs;ph&aelig;ricitas i&longs;tius &longs;uperficiei, vt merit&ograve; &longs;up&shy;<lb/>poni po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e planam, &longs;eu horizonti parallelam: vnde &amp; nos <lb/>in &longs;equentibus id nobis concedi po&longs;tulabimus, &amp; ita &longs;uppone&shy;<lb/>mus. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg136"/><emph type="italics"/>In va&longs;is ta&shy;<lb/>men exiguis <lb/>cen&longs;eri po&shy;<lb/>te&longs;t plana.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur iterum, idem vas ad turris aut montis radicem po&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg137"/><lb/>&longs;itum, &amp; aqu&acirc; omnino plenum, pl&ugrave;s aqu&aelig; continere, mathe&shy;<lb/>matic&egrave; loquendo, qu&agrave;m po&longs;itum in turris aut montis vertice, &amp; <lb/>aqu&acirc; itidem omnino plenum. </s><s>Ratio e&longs;t, quia major e&longs;t &longs;ph&aelig;ri&shy;<lb/>citas aqu&aelig; in primo, qu&agrave;m &longs;ecundo ca&longs;u. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/100.jpg" pagenum="69"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg137"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; plus <lb/><expan abbr="c&otilde;tinet">continet</expan> vas <lb/>plen&ugrave; infe&shy;<lb/>riori, qu&agrave;m <lb/>&longs;uperiori <lb/>loco.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur terti&ograve;, &longs;i aqua ad libellam con&longs;tituta e&longs;&longs;et alicubi, <lb/>
<arrow.to.target n="marg138"/><lb/>non po&longs;&longs;e con&longs;i&longs;tere, &longs;ed nece&longs;&longs;ari&ograve; moveri, quia tunc non <lb/>omnes partes extim&aelig; &amp; &longs;uperioris &longs;uperficiei e&longs;&longs;ent &aelig;qu&egrave; vicin&aelig; <lb/>centro Terraqu&aelig;. </s><s>Athoc meli&ugrave;s explicabitur in Pantometro <lb/>no&longs;tro Kircheriano lib. 9. Hydragogico, vbi delibellatione a&shy;<lb/>quarum agemus, <expan abbr="iterumq;">iterumque</expan> in Mechanica no&longs;tra Vniver&longs;ali, libro <lb/>quem in&longs;cribemus Mechanicam Hydragogicam. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg138"/><emph type="italics"/>Aqua con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tere non <lb/>pote&longs;t ad li&shy;<lb/>bellam con&shy;<lb/>&longs;tituta.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua min&ugrave;s pre&longs;&longs;a expellitur &agrave; magis pre&longs;&longs;a.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>AQu&aelig;, &amp; humidi cuiuscunque, ea e&longs;t natura, inquit Archi&shy;<lb/>medes lib. 1. de Infidentibus humido, Hypothe&longs;i I, vt par&shy;<lb/>tibus ip&longs;ius &aelig;qualiter iacentibus &amp; continuatis inter &longs;e&longs;e; min&ugrave;s <lb/>pre&longs;&longs;a &agrave; magis pre&longs;&longs;a expellatur; &amp; quidem tant&ograve; forti&ugrave;s, quant&ograve; <lb/>aut min&ugrave;s illa, aut magis h&aelig;c pre&longs;&longs;a fuerit. </s><s>Hoc quomodo &longs;it in&shy;<lb/>telligendum, patebit ex &longs;equentibus Proprietatibus huius capitis, <lb/>&amp; etiam ex dicendis capite &longs;equenti, Propo&longs;itione 2. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig;, &amp; humidi cuiu&longs;cunque, pars vnaqu&aelig; que premi&shy;<lb/>tur humido &longs;upra ip&longs;am exi&longs;tente ad perpendiculum, &longs;i hu&shy;<lb/>midum &longs;it de&longs;cendens in aliquo, aut ab alio ali&shy;<lb/>quo pre&longs;&longs;um.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>AS&longs;erit hoc Archimedes loco proxim&egrave; citato. </s><s><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> quando <lb/>
<arrow.to.target n="marg139"/><lb/>humidum non e&longs;t de&longs;cendens in aliquo, aut non e&longs;t ab ali&shy;<lb/>quo alio pre&longs;&longs;um, &longs;ed con&longs;i&longs;tit in &longs;uo &longs;itu naturali, vna pars non <lb/>premit alteram, vt mox dicemus. </s><s>Si autem humidum <lb/>e&longs;t de&longs;cendens in aliquo, vt &longs;i effluit per foramen va&longs;is, aut in&shy;<lb/>fluit in vas coniunctum: tunc partes &longs;upra foramen premuntur <lb/>&agrave; partibus ad perpendiculum ip&longs;is incumbentibus, non ver&ograve; ab <lb/>alijs collateralibus. </s><s>Similiter &longs;i humidum premitur ab aliquo, <lb/>partes pre&longs;&longs;&aelig; premunt &longs;ol&ugrave;m qu&aelig; ip&longs;is ad perpendiculum &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tant. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/101.jpg" pagenum="70"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg139"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; par&shy;<lb/>tes inferio&shy;<lb/>res <expan abbr="prem&utilde;-tur">premun&shy;<lb/>tur</expan> &agrave; &longs;upe&shy;<lb/>rioribus ad <lb/>perpendicu&shy;<lb/>lum incum&shy;<lb/>bentibus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&acirc; in &longs;itu naturali con&longs;i&longs;tente, partes &longs;uperiores non <lb/>premunt inferiores.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PAtet hoc ex multis &longs;ignis. </s><s>Prim&ograve; enim alioquin partes aqu&aelig; <lb/>inferiores e&longs;&longs;ent den&longs;iores &longs;uperioribus, quia <expan abbr="c&otilde;pre&longs;&longs;&aelig;">compre&longs;&longs;&aelig;</expan> e&longs;&longs;ent. </s><s><lb/>Secund&ograve;, vrinatores infra aquam exi&longs;tentes non &longs;entiunt pon&shy;<lb/>dus aquarum incumbentium &longs;ibi. </s><s>Terti&ograve;, herb&aelig; levi&longs;&longs;im&aelig; intra <lb/>aquam cre&longs;centes, &amp; in altum a&longs;&longs;urgentes, non &longs;ternuntur ab <lb/>aqua &longs;uperincumbente. </s><s>Quart&ograve;, corpus grave fune alligatum <lb/>&amp; infra aquam demer&longs;um, &longs;u&longs;tinetur &agrave; manu, &amp; extrahitur, tan&shy;<lb/>ta facilitate, quanta &longs;u&longs;tineretur &amp; extraheretur, &longs;i nulla aqua illi <lb/>incumberet; im&ograve; maiorietiam facilitate, quoniam gravia mi&shy;<lb/>n&ugrave;s ponderantintra, qu&agrave;m extra aquam. </s><s>Quint&ograve;, &longs;itula aqu&acirc; <lb/>plena levior e&longs;t intra aquam, qu&agrave;m extra: Curhoc, ni&longs;i quia <lb/>aqua intra aquam non ponderat? </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg140"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg140"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentis par&shy;<lb/>tes &longs;uperio&shy;<lb/>res non pre&shy;<lb/>munt actu <lb/>inferiores.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur hinc, quando Archimedes, alijque dicunt, omnes <lb/>aqu&aelig; partes, dum ea in &longs;itu con&longs;i&longs;tit naturali, a qualiter pre&shy;<lb/>mi, non e&longs;&longs;e &longs;ermonem de actuali pre&longs;&longs;ione, &longs;ed &longs;ol&ugrave;m de aptitu&shy;<lb/>dinali. </s><s>Premi vnum ab alio aptitudinaliter, e&longs;t, habere &longs;upra <lb/>&longs;e grave non &longs;u&longs;tentatum; at premi actualiter e&longs;t ita habere &longs;u&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg141"/><lb/>pra &longs;e grave non &longs;u&longs;tentatum, vt ablato impedimento cedere co&shy;<lb/>gatur corpori incumbenti; &amp; ni&longs;i cedat, comprimatur. </s><s>Vel di&shy;<lb/>cendum e&longs;t, premi quidem partes humidi inferiores &agrave; &longs;uperio&shy;<lb/>ribus &longs;ibi &longs;uperin cumbentibus, at non comprimi. </s><s>Sol&ugrave;m ergo <lb/>partes &longs;uperiores aqu&aelig; actu premunt inferiores, quando vel ab <lb/>alio premuntur &longs;uperiores, vel quando &longs;unt altiores alijs partibus <lb/>contiguis in eodem va&longs;e, aut in duobus va&longs;is inter &longs;e communi&shy;<lb/>cantibus, vt videbimus, c&ugrave;m de Siphonibus agetur; vel denique <lb/>quando infra &longs;e habent inferiores immediat&egrave; corpus levius &longs;e in <lb/>&longs;pecie, v.g. a&euml;rem, aut tenui&longs;&longs;imum fundum; in omnibus enim <lb/>hi&longs;ce ca&longs;ibus partes inferiores cedunt quidem &longs;uperioribus, at <lb/>minim&egrave; ab illis comprimuntur. </s><s>Hinc e&longs;t, qu&ograve;d aqua effluat&egrave; <lb/>foramine in fundo aut latere va&longs;is. </s><s>Hinc etiam e&longs;t, qu&ograve;d fun-
<pb xlink:href="051/01/102.jpg" pagenum="71"/>dum tenue va&longs;is incurvetur, ac tandem frangatur. </s><s>Hinc deni&shy;<lb/>que e&longs;t, qu&ograve;d dum partes aqu&aelig; &longs;uperiores premuntur, &amp; partes <lb/>inferiores non habent effugium aut infr&agrave;, aut &egrave; latere va&longs;is, rum&shy;<lb/>patur poti&ugrave;s vas, qu&agrave;m partes inferiores comprimantur. </s><s>Vide <lb/>qu&aelig; dicimus infr&agrave; parte 2. Cla&longs;se 1. cap. 5. Machina 6. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg141"/><emph type="italics"/>Premi actu, <lb/>&amp; premi <lb/>aptitudina&shy;<lb/>liter, quid <lb/>&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig; in &longs;itu naturali po&longs;it&aelig; vna pars non <lb/>expellit alteram.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PAtet experientia. </s><s>Et ratio e&longs;t, quia vna non premit alteram, <lb/>vt dictum in pr&aelig;cedenti Proprietate. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i in va&longs;is con&shy;<lb/>jugatis altior aqua pellit min&ugrave;s altam, cau&longs;a e&longs;t, qu&ograve;d non &longs;it <lb/>po&longs;ita in &longs;itu naturali, quia &longs;cilicet non habet omnes partes &aelig;&shy;<lb/>qu&egrave; di&longs;tantes &agrave; centro Mundi. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Non omnes aqu&aelig; &aelig;quales magnitudine, &longs;unt <lb/>&aelig;quales pondere.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SUnt enim &longs;als&aelig; graviores dulcibus, &amp; frigid&aelig; calidis eiu&longs;dem <lb/>
<arrow.to.target n="marg142"/><lb/>&longs;peciei, &longs;eu individui; &amp; tam &longs;als&aelig;, qu&agrave;m dulces, ali&aelig; alijs gra&shy;<lb/>viores &longs;unt, vt patet experientia, &amp; fatentur etiam naut&aelig;, vi&shy;<lb/>dentes naves &egrave; fluminibus impuris ad pura, aut &egrave; mari ad flumina <lb/>transeuntes &longs;ub&longs;idere profundi&ugrave;s, &amp; &longs;ubinde cum &longs;ubmer&longs;ionis <lb/>periculo. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg142"/><emph type="italics"/>Aqua &longs;alsa <lb/>frigida, im&shy;<lb/>pura, gra&shy;<lb/>vior e&longs;t <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>dulcis &amp;c.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua naturaliter non a&longs;cendit ad locum altio&shy;<lb/>rem &longs;u&acirc; origine.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>IM&ograve; nec fluit naturaliter ab vno ad alterum locum, ni&longs;i terminus &agrave; quo <lb/>altior &longs;it, qu&agrave;m termin&ugrave;s ad quem.<emph.end type="italics"/> </s><s>Vtrumque patet experienti&atilde;, <lb/>
<arrow.to.target n="marg143"/><lb/>&amp; &longs;equitur ex dictis Proprietate I. &amp; II. </s><s>Hinc Hydragogi a&longs;&longs;e&shy;<lb/>runt, non po&longs;&longs;e deduciaquam de loco in locum, &longs;ive per alveum, <lb/>&longs;ive per aqu&aelig;ductus, canales, ac tubos deducenda &longs;it, &longs;i &longs;patium <lb/>&longs;it &aelig;quilibratum, &longs;eu ad libellam con&longs;titutum; nec &longs;ufficere <expan abbr="Ma-thematic&atilde;">Ma&shy;<lb/>thematicam</expan>, aut quam cunque phy&longs;icam declivitatem, &longs;ed requiri <lb/>in &longs;ingulis milliaribus cadentiam &longs;eu declivitatem quatuor ad 
<pb xlink:href="051/01/103.jpg" pagenum="72"/>minim&ugrave;m vnciarum vnius pedis, (e&longs;t vncia pars duodecima pe&shy;<lb/>dis) ita vt terminus ad quem in fine milliaris &longs;it vicinior centro <lb/>Terr&aelig; quatuorvncijs, qu&agrave;m terminus &agrave; quo; &amp;p o&longs;t alterum mil&shy;<lb/>liare alijs quatuor vncijs &longs;it vicinior, &amp; &longs;ic deinceps &longs;emper, e&longs;t&shy;<lb/>que h&aelig;c regula &agrave; <expan abbr="pleris&qacute;ue">plerisque</expan> recepta tanquam Axioma hydra&shy;<lb/>gogicum. </s><s>Sed de hac re fus&egrave; agemus in Pantometro no&longs;tro <lb/>Kircheriano lib. 9. vbi agemus ex profe&longs;&longs;o de Hydragogia &amp; li. <lb/>bellatione aquarum; &amp; in Mechanica Vniver&longs;ali. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg143"/><emph type="italics"/>Aqua non <lb/>pote&longs;t decur&shy;<lb/>rere per &longs;pa&shy;<lb/>tium &aelig;qui&shy;<lb/>libratum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPVT II. <lb/>DE <lb/>Proprietatibus Aqu&aelig; fluentis per <lb/>&longs;iphones.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>QUamvis in Machinis no&longs;tris Hydro-pnevmati&shy;<lb/>cis, Parte 2. indifferenter &amp; pro eodem fumamus no&shy;<lb/>men &longs;iphonis, &amp; tubi, pro fi&longs;tula &longs;cilicet, per quam <lb/>aqua fluit, &longs;ive recta illa &longs;it, &longs;ive curva; h&icirc;c tamen, <lb/>
<arrow.to.target n="marg144"/><lb/>maioris di&longs;tinctionis gratia, &longs;iphonem &agrave; tubo di&longs;tinguimus. </s><s><lb/>E&longs; igitur Siphon nihil aliud qu&agrave;m tubus inflexus. </s><s>Huius vari&aelig; <lb/>&longs;unt &longs;pecies, vt &longs;equitur. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg144"/><emph type="italics"/>Siphon quid<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis varias divi&longs;iones a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIphon igitur, &longs;eu tubus in flexus, dividitur vari&egrave;, &amp; habet diver&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg145"/><lb/>&longs;as figuras, vt apparet in appo&longs;itis &longs;chemati&longs;mis. </s><s>Alius enim <lb/>dicitur &longs;iphon erectus, alius in ver&longs;us, aliusmixtus, alius &aelig;quali&shy;<lb/>um, alius in &aelig;qualium crurium. <lb/>
<arrow.to.target n="marg146"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg145"/><emph type="italics"/>Siphonis <lb/>&longs;pecies va&shy;<lb/>ria.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg146"/><emph type="italics"/>Siphon ere&shy;<lb/>ctus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Siphon erectus e&longs;t, cuius omnia crura &longs;ur&longs;um &longs;unt. </s><s>Huius&shy;<lb/>modi &longs;unt &longs;eptem priores, &amp; vltimus ex h&icirc;c appo&longs;itis. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg147"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg147"/><emph type="italics"/>Siphon in&shy;<lb/>ver&longs;us.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Siphon inver&longs;us e&longs;t, cuius omnia crura deor&longs;um &longs;unt. </s><s>Hu&shy;<lb/>iusmodi &longs;untijdem, &longs;i inver &longs;i intelligantur, hoc e&longs;t, &longs;i B &longs;ur&longs;um, <lb/>C &amp; A deor&longs;um &longs;pectent. </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg148"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg148"/><emph type="italics"/>Siphon mi&shy;<lb/>xtus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Siphon mixtus e&longs;t, cuius crura partim &longs;ur&longs;um, partim de&shy;<lb/>or&longs;um &longs;unt. </s><s>Huiu&longs;modi &longs;unt tres penultimi ex appo&longs;itis, &longs;eu 8. 9. <lb/>&amp; 10. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/104.jpg" pagenum="73"/>
<figure id="id.051.01.104.1.jpg" xlink:href="051/01/104/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Siphones tam erecti, qu&agrave;m inver&longs;i, vel habent vtrumque <lb/>erus &aelig;quale, vel in&aelig;quale. </s><s>Si &aelig;qualia &longs;unt crura, vellongitu&shy;<lb/>dine &amp; capacitate &longs;unt&aelig;qualia, vt apparet in prima, tertia, &amp; </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg149"/><lb/>&longs;eptima figura: vel &longs;ola longitudine &aelig;qualia, capacitate ver&ograve; <lb/>in&aelig;qualia, vt apparet in &longs;ecunda, quarta, quinta, &longs;exta, &amp; vlti&shy;<lb/>ma figura. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/105.jpg" pagenum="74"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg149"/><emph type="italics"/>Siphones a&shy;<lb/>qualium, <lb/>&amp; inaqua&shy;<lb/>lium cruri&shy;<lb/>um.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Siphones mixti, vel habent omnia crura &aelig;qualia longitu&shy;<lb/>dine, vt in octava figura apparet; vel aliqua tant&ugrave;m, ut in nona <lb/>figura; vel nulla, ut in decima figura patet. </s><s>H&aelig;c eadem crura <lb/>po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e diver&longs;&aelig; capacitatis inter &longs;e. <lb/>
<arrow.to.target n="marg150"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg150"/><emph type="italics"/>Siphon con&shy;<lb/>iugatus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Nota. Siphonem quartum aliqui vocant coniugatum, re&shy;<lb/>liquos ver&ograve; inflexos appellant. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis erecti proprietates a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg151"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg151"/><emph type="italics"/>Siphonis e&shy;<lb/>recti proprie&shy;<lb/>tates.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>PRima.<emph.end type="italics"/> Aqua vni &longs;iphonis erecti cruri infu&longs;a de&longs;cendit pri&shy;<lb/>m&ugrave;m, deinde a&longs;cendit per alterum crus, donec &longs;uprem&aelig; &longs;u&shy;<lb/>perficies in vtroque <lb/>
<arrow.to.target n="fig17"/><lb/>crure &longs;int in eadem <lb/>linea horizontali. </s><s><lb/>Sint &longs;iphones erecti <lb/>ABCDEF, &longs;ive &aelig;&shy;<lb/>qualium, &longs;ive in&aelig;&shy;<lb/>qualium crurium, <lb/>tam quoad longitu&shy;<lb/>dinem, qu&agrave;m quoad <lb/>capacitatem; <expan abbr="uniq;">vnique</expan> <lb/>crurium, &longs;ive longi&shy;<lb/>ori, &longs;ive breviori, <lb/>&longs;ive &aelig;quali, &amp; &longs;ive <lb/>largiori, &longs;ive &longs;tricti&shy;<lb/>ori, v.g. cruri AB, <lb/>infundatur aqua: <lb/>de&longs;cendet ea <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> <lb/>v&longs;que ad B, <expan abbr="indeq;">indeque</expan> <lb/>per C &amp; D a&longs;cen&shy;<lb/>det, donec &longs;uprem&aelig; <lb/>aqu&ecedil; &longs;uperficies &longs;int <lb/>in vtroque crure in <lb/>eadem linea Hori-
<pb xlink:href="051/01/106.jpg" pagenum="75"/>zontali, v.g. in linea HIK; hoc e&longs;t, donec omnes dictarum &longs;u&shy;<lb/>perficierum partes di&longs;tent &aelig;qualiter &agrave; centro terr&aelig;, juxta dicta <lb/>cap. 1. Proprietat. 2. Ratio de&longs;umitur ex dictis ibidem. </s><s>Ex his <lb/>formo &longs;equens. </s></p>
<figure id="id.051.01.106.1.jpg" xlink:href="051/01/106/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Axioma Hydraulicum I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVant&ugrave;m aqua de&longs;cendit per vnum &longs;iphonis erecti crus, tantundem </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg152"/><lb/>a&longs;cendit per alterum.<emph.end type="italics"/> Idem contingit in omnibus canalibus, <lb/>alveis, &amp; meatibus quibuscunque incurvatis. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg152"/>Axioma hy&shy;<lb/>draulicum.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Secunda.<emph.end type="italics"/> Si vni crurium, &longs;ive longiori, &longs;ive breviori, &longs;ive <lb/>&aelig;quali, &amp; &longs;ive capaciori, &longs;ive min&ugrave;s capaci, addas aliquid aqu&aelig;, <lb/>v.g. cruri AB; attollitur etiam alterius cruris aqua, donec rur&shy;<lb/>&longs;us &longs;uperficies di&longs;tent &aelig;qualiter a centrro terr&aelig;, &longs;eu &longs;int in eadem <lb/>linea horizontali, v.g. in linea GFE. </s><s>Ratio e&longs;t eadem. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Tertia.<emph.end type="italics"/> Si cruri longiori, &longs;ive id capacius &longs;it altero iam <lb/>pleno, &longs;ive non, addas pl&ugrave;s aqu&aelig;, v.g. cruri AB; de&longs;cendet ea <lb/>per B, <expan abbr="elevabit&qacute;ue">elevabitque</expan> aquam cruris CDEF, &amp; expellet per os <lb/>EF, donec ce&longs;&longs;ante infu&longs;ione &longs;it iterum vtraque &longs;uperficies in li&shy;<lb/>nea GFE. </s><s>Patet experienti&acirc;, &amp; ratio e&longs;t eadem, ne &longs;cilicet &longs;u&shy;<lb/>perficies vnius cruris di&longs;tet pl&ugrave;s aut min&ugrave;s, &agrave; centro terr&aelig;, qu&agrave;m <lb/>alterius. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quarta.<emph.end type="italics"/> Si cruri breviori, licet capaciori, nempe cruri <lb/>EFCD, jam pleno addas pl&ugrave;s aqu&aelig; &verbar;; ea non attollet aquam <lb/>cruris longioris vltra punctum G, &longs;ed effluet ex ore EF, licet <lb/>aqua cruris EFCD &longs;it long&egrave; maior &amp; pondero&longs;ior, qu&agrave;m <lb/>aqua cruris AB. </s><s>Patet itidem experienti&acirc;, &amp; ratio e&longs;t eadem. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur hinc prim&ograve;, aquam maioris perpendiculi pellere <lb/>
<arrow.to.target n="marg153"/><lb/>aquam minoris perpendiculi, non ob&longs;tante maiore copia, &amp; <lb/>maiore pondere huius: ideo enim aqua cruris AB prim&aelig; &amp; terti&aelig; <lb/>figur&aelig; expellit aquam cruris CDEF, licet long&egrave; maiorem &amp; <lb/>pondero&longs;iorem, quia perpendiculum illius e&longs;t maius &longs;eu longius, <lb/>qu&agrave;m perpendiculum huius. </s><s>Aqu&aelig; perpendiculum hic, &amp; in <lb/>
<arrow.to.target n="marg154"/><lb/>&longs;equentibus, appello altitudinem aqu&aelig; &longs;upra horizontem, &longs;eu <lb/>&longs;upra centrum Terr&aelig;, ita vt illa dicatur habere maius perpendi-
<pb xlink:href="051/01/107.jpg" pagenum="76"/>culum, qu&agrave;m altera, cuius altitudo ab infima ad &longs;upremam &longs;u&shy;<lb/>perficiem maior e&longs;t, in eodem horizonte. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg153"/><emph type="italics"/>Aqua ma&shy;<lb/>ioru perpen&shy;<lb/>diculi pellit <lb/>aquam mi&shy;<lb/>noris perpen&shy;<lb/>diculi in Si&shy;<lb/>phonibus e&shy;<lb/>rectis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg154"/><emph type="italics"/>Perpendicu&shy;<lb/>lum aqu&aelig; <lb/>quid.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium II.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg155"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg155"/><emph type="italics"/>Aqua ma&shy;<lb/>gis aut, mi&shy;<lb/>n&ugrave;s pre&longs;&longs;a <lb/>in &longs;iphoni&shy;<lb/>bus, <expan abbr="quan&atilde;">quanam</expan> <lb/>dicatur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur &longs;ecund&ograve;, Qu&aelig;nam aqua in &longs;iphone erecto dicatur <lb/>magis aut min&ugrave;s pre&longs;&longs;a: Nam c&ugrave;m con&longs;tet, Aquam min&ugrave;s <lb/>pre&longs;&longs;am expelli &agrave; magis pre&longs;&longs;a, per dicta Capite primo, Propriet. <lb/>3. con&longs;tet pr&aelig;terea, Aquam minoris perpendiculi in &longs;iphone e&shy;<lb/>recto premi atque expelli ab aqua maioris perpendiculi; clarum <lb/>e&longs;t, Aquam minoris perpendiculi dici min&ugrave;s, <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> ver&ograve; maioris <lb/>perpendiculi dici magis pre&longs;sam. </s><s>Ex his formo &longs;equens </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Axioma Hydraulicum II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>IN hydraulicis non aquarum copi&acirc;, &longs;ed perpendiculis pugnatur, &amp; vin&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg156"/><lb/>citur.<emph.end type="italics"/> </s><s>Illa enim vincit pellendo, vel trahendo alteram, cuius <lb/>perpendiculum e&longs;t maius. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg156"/>Axiomo hy&shy;<lb/>draulicum.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium III.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg157"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg157"/><emph type="italics"/>Siphonis e&shy;<lb/>recti ope a&shy;<lb/>quam ex v&shy;<lb/>no monte in <lb/>alterum de&shy;<lb/>rivare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur terti&ograve;, Quomodo &longs;iphonis erectiope (hoc e&longs;t, ca&shy;<lb/>nale, tubo autin <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> &longs;iphonis erecti con&longs;tructo) ex monte <lb/>per vallem ad alterum montem, priori paul&ograve; humiliorem, aut <lb/>ad locum in latere montis, derivari po&longs;&longs;it aqua; &longs;i nimirum fiat <lb/>&longs;iphon erectus, cuius os vnum immergatur aqu&aelig; montis altioris, <lb/>&amp; de in &longs;iphon deducatur per vallem, &amp; latera montium, usque <lb/>ad locum de&longs;tinatum, humiliorem tamen origine aqu&aelig;. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg158"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg158"/><emph type="italics"/><expan abbr="Doli&utilde;">Dolium</expan> quo&shy;<lb/>u&longs;que &longs;it ple&shy;<lb/>num, Si&shy;<lb/>phone ex&shy;<lb/>plorare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur quar&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig18"/><lb/>t&ograve;, Quomodo <lb/>&longs;cire po&longs;&longs;is pr&aelig;cis&egrave; <lb/>quou&longs;que dolium <lb/>aliquod <expan abbr="exinanit&utilde;">exinanitum</expan> <lb/>&longs;it, manente obtu&shy;<lb/>ramento &longs;uperiore <lb/>clauso, <expan abbr="nulloq;">nulloque</expan> alio <lb/>foramine facto <lb/>pr&aelig;terid, cui epi&shy;<lb/>&longs;tomium immitti 
<pb xlink:href="051/01/108.jpg" pagenum="77"/>&longs;olet. </s><s>Sit enim dolium DC, exinanitum v&longs;que ad lineam FG; <lb/>quod tu ignores: &longs;cies id, &longs;i tubum oblongum AB incurves in&shy;<lb/>feri&ugrave;s iuxta B, &amp; doleo iuxta C in&longs;eras epi&longs;tomij loco; liquor <lb/>enim dolij effluens a&longs;cendet per tubum, donec perveniat <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> ad <lb/>E, &amp; &aelig;quetur &longs;uprem&aelig; &longs;uperficiei liquoris in dolio contenti. </s></p>
<figure id="id.051.01.108.1.jpg" xlink:href="051/01/108/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg159"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg159"/><emph type="italics"/>Dolium im&shy;<lb/>plere per e&shy;<lb/>pi&longs;tomium <lb/>ope &longs;iphonis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur quint&ograve;, Quomodo repleri po&longs;&longs;it pr&aelig;dictum doli&shy;<lb/>um per foramen C epi&longs;tomij. </s><s>Si enim tubum AB incur&shy;<lb/>vatum in&longs;eras dolio iuxta C, &amp; &longs;uperi&ugrave;s iuxta A infundas li&shy;<lb/>quorem; a&longs;cendet is in dolio, donec &aelig;quetur &longs;ummitati tubi, <lb/>aut donec dolium &longs;it omnino repletum, &longs;i tubus altior e&longs;t dolio. </s><s><lb/>Bene tamen Schvventerus monet in &longs;uis Recreationibus Mathe&shy;<lb/>maticis parte 13. qu&aelig;&longs;t. 3. debere in &longs;ummitate dolij foramen a&shy;<lb/>periri, per quod a&euml;r elabatur, impediturus alioquin liquoris in&shy;<lb/>fu&longs;ionem, &longs;i non po&longs;&longs;it erumpere per foramen C &amp; tubum BA. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>In Siphone erecto plurium qu&agrave;m duorum crurium eadem con&shy;<lb/>tingunt, qu&aelig; in &longs;iphone duorum crurium, vt con&longs;ideranti patet.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis inver&longs;i proprietates a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg160"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg160"/><emph type="italics"/>Siphonis in&shy;<lb/>ver&longs;i pro&shy;<lb/>prietates.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>PLurimas proprietates, easque plerumque miras habet Siphon&shy;<lb/>ever&longs;us, tam &aelig;qualium quoad longitudinem &amp; capacitatem <lb/>crurium, qu&agrave;m in&aelig;qualium. </s><s>Nos pr&aelig;cipuas referemus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Prima Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI crura &longs;iphonis inver&longs;i in&aelig;qualia &longs;unt quoad longitudinem, <lb/>&amp; totus &longs;iphon repleatur aqu&acirc;, &amp; invertatur; effluit ea tota per <lb/>crus longius, licet &longs;it minus capacitate. </s><s>E&longs;to Siphon inver&longs;us <lb/>ABC in&aelig;qualium crurium, aqu&acirc; plenus, &amp; crus AB longius <lb/>&longs;it qu&agrave;m crus CB, hoc e&longs;t, extrem&aelig; aquarum &longs;uperficies A &amp; C <lb/>in&aelig;qualiter di&longs;tent &agrave; Centro Mundi, &longs;cilicet AB min&ugrave;s, CB <lb/>pl&ugrave;s; dico, totam aquam effluere per crus AB, licet capacitate <lb/>&longs;it minus qu&agrave;m CB. </s><s>Ratio e&longs;t, quia c&ugrave;m aqu&aelig; AB perpendi&shy;<lb/>culum, &longs;it longius, qu&agrave;m aqu&aelig; CB perpendiculum, ma&shy;<lb/>gis premitur aqua apud A, qu&agrave;m apud C, per corollarlum I. </s><s> 
<pb xlink:href="051/01/109.jpg" pagenum="78"/>
<arrow.to.target n="fig19"/><lb/>Propo&longs;itione. II. <lb/>pr&aelig;cedentis; ac pro&shy;<lb/>inde per Propr. III. <lb/>cap. 1. aqua AB ex&shy;<lb/>pellet aquam CB, <lb/>non <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per pre&longs;&shy;<lb/>&longs;ionem, &longs;ed per at&shy;<lb/>tractionem; hoc e&longs;t, <lb/>efflueta qua AB, &longs;e&shy;<lb/>cumque <expan abbr="trahetaqu&atilde;">trahetaquam</expan> <lb/>CB, &amp; quidem to&shy;<lb/>tam, tum propter <lb/>rationem dictam, <lb/>tum n&egrave; detur vacu&shy;<lb/>um in &longs;iphone. </s></p>
<figure id="id.051.01.109.1.jpg" xlink:href="051/01/109/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MOnuit h&icirc;c P. Athana&longs;ius Kircherus, ea qu&aelig; diximus hoc loco, &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m e&longs;&longs;e intelligenda in eo ca&longs;u, in quo tubi<emph.end type="italics"/> ABC <emph type="italics"/>laxior portio<emph.end type="italics"/> BC <lb/><emph type="italics"/>inferi&ugrave;s e&longs;t clau&longs;a, &longs;olo foramine<emph.end type="italics"/> I. <emph type="italics"/>relicto. </s><s>Si enim totum orificium a&shy;<lb/>pertum fuerit; aqua nulla ratione &longs;i&longs;tipoterit quin effluat &longs;ecumque tra&shy;<lb/>hat aquam cruris<emph.end type="italics"/> BA. </s><s><emph type="italics"/>Rationem ad&longs;ignat, quia quando &longs;olum fora&shy;<lb/>men<emph.end type="italics"/> I <emph type="italics"/>e&longs;t apertum, &longs;ola columna aquea<emph.end type="italics"/> BI <emph type="italics"/>in fig.<emph.end type="italics"/> I. <emph type="italics"/>habet rationem per&shy;<lb/>pendiculi, e&ograve; qu&ograve;d &longs;olum illa premat &longs;upra<emph.end type="italics"/> I. </s><s><emph type="italics"/>At quando totum orifi&shy;<lb/>cium e&longs;t apertum, tota aqua<emph.end type="italics"/> BHICG <emph type="italics"/>habet rationem perpendiculi, <lb/>quia tota premit &longs;upra orificium apertum, ac proinde &aelig;quivalet pluribus <lb/>perpendiculis &aelig;qualibus perpendiculo<emph.end type="italics"/> BI; <emph type="italics"/>qu&aelig; &longs;imul &longs;umpta &longs;uperant <lb/>perpendiculum longius<emph.end type="italics"/> BA. </s><s><emph type="italics"/>Addidit, h&aelig;c &longs;e longa experientia didici&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Opportuna monitio, nec menti me&aelig;contraria. </s><s>Puto tamen, a&shy;<lb/>quam ex orificio<emph.end type="italics"/> CI <emph type="italics"/>penitus aperto effluere non tam obrationem ad&longs;ig&shy;<lb/>natam, qu&agrave;m qu&ograve;d a&euml;ri facillimus pateat ingre&longs;&longs;us ob laxitatem orificij; <lb/>quo ingrediente di&longs;continuatur aqua, &amp; per vtrumque orificium <expan abbr="apert&utilde;">apertum</expan> <lb/>effluit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/110.jpg" pagenum="79"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COnfirmatur hinc Axioma hydraulicum pr&aelig;cedens, qu&ograve;d in <lb/>&longs;iphonibus (&amp; etiam tubis, &amp; quibuscunque va&longs;is) non pu&shy;<lb/>gnatur ponderibus, &longs;ed altitudinibus, &longs;eu perpendiculis. </s><s>In&shy;<lb/>tellige, in ca&longs;u &amp; &longs;en&longs;u explicato. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>DIcere quis po&longs;&longs;et, quando &longs;ol&ugrave;m patet foramen<emph.end type="italics"/> I, <emph type="italics"/>tunc attracto cy&shy;<lb/>lindrulo aqueo<emph.end type="italics"/> BI, <emph type="italics"/>facili&ugrave;s &longs;uccedit a&euml;r per foramen attractus, <lb/>qu&agrave;m aqua lateralis<emph.end type="italics"/> HI, <emph type="italics"/>vel<emph.end type="italics"/> GI; <emph type="italics"/>immi&longs;&longs;oque a&euml;re, aqua illa lateralis <lb/>facillim&egrave; effluet per foramen<emph.end type="italics"/> I. </s><s><emph type="italics"/>Quare in nullo ca&longs;u videtur po&longs;&longs;e ve&shy;<lb/>rificari, qu&ograve;d aqua<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>attrahat totam aquam<emph.end type="italics"/> BC </s><s><emph type="italics"/>Nego tamen id <lb/>recte dici, quia a&euml;r ingrediens per foramen<emph.end type="italics"/> I <emph type="italics"/>adh&aelig;rebit &longs;ol&ugrave;m vltim&aelig; <lb/>&longs;uperficiei aqu&aelig; fugientis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Secunda Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI crura &longs;iphonis inver&longs;i &aelig;qualia &longs;int quoad longitudinem, li&shy;<lb/>cetin&aelig;qualia capacitate (cum limitatione tamen po&longs;ita) &amp; <lb/>totus repleatur aqu&acirc;, <expan abbr="invertatur&qacute;ue">invertaturque</expan>; nihil effluit. </s><s>Decurtetur <lb/>in pr&aelig;cedente &longs;chemate crus AB in D, &amp; repleatur totus &longs;iphon <lb/>aqu&acirc;, ita vt extrem&aelig; aqu&aelig; &longs;uperficies C &amp; D &aelig;qualiter di&longs;tent <lb/>&agrave; centro mundi; dico, nihil effluere, licet cruris CB maior aqua <lb/>&amp; pondero&longs;ior &longs;it, qu&agrave;m aqua cruris AB. </s><s>Idem fiet, &longs;i absque cru&shy;<lb/>ris AB decurtatione, extrema aqu&aelig; &longs;uperficies in illo &aelig;qu&egrave; di&shy;<lb/>&longs;tet&agrave; centro Mundi, atque in crure CB, vt &longs;i vtrobique e&longs;&longs;et in <lb/>linea horizontali CD, aut in linea GHE. </s><s>Ratio e&longs;t, quia c&ugrave;m <lb/>in vtroque crure &aelig;quale &longs;it <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> &longs;eu altitudo aqu&aelig;, pre&shy;<lb/>metur vtrobique &aelig;qualiter; vel ergo vtriu&longs;que cruris aqua &longs;imul <lb/>de&longs;cendere deberet, quod fieri non pote&longs;t absque vacuo; vel <lb/>neutrius. </s><s>Exhac, &amp; pr&aelig;cedente Proprietate, formari pote&longs;t <lb/>aliud. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Axioma hydraulicum III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>IN hydraulicis &aelig;qualia perpendicula &aelig;qualiter premunt, in&aelig;qualia </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg161"/><lb/>in&aelig;qualiter, &longs;cilicet longius pl&ugrave;s, brevius min&ugrave;s.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/111.jpg" pagenum="80"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg161"/>Axioma hy&shy;<lb/>draulicum.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tertia Proprietas.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg162"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg162"/><emph type="italics"/>Aqua per <lb/>longius crus <lb/>&longs;iphonis ce&shy;<lb/>leri&ugrave;s cur&shy;<lb/>rit, qu&agrave;m <lb/>per brevius.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>AQua per longius crus &longs;iphonis inver&longs;i e&ograve; currit celeri&ugrave;s, qu&ograve; <lb/>longius fuerit crus. </s><s>Ratio e&longs;t, quia qu&ograve; longius e&longs;t crus, e&ograve; <lb/>longius e&longs;t aqu&aelig; de&longs;cendentis <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan>, ac proinde e&ograve; ma&shy;<lb/>ius pondus incumbit aqu&aelig; prope os, e&ograve;que magis premitur a&shy;<lb/>qua in egre&longs;lu, celeri&uacute;sque propterea effluit, &amp; con&longs;equenter ce&shy;<lb/>leri&ugrave;s de&longs;cendit. </s><s>Hinc formo &longs;equens </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Axioma Hydraulicum IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg163"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg163"/><emph type="italics"/>Axioma hy&shy;<lb/>draulicum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>In hydraulicis per &longs;iphones &amp; tubos longiores celeri&ugrave;s fluit aqua, <lb/>qu&agrave;m per breviores, po&longs;ito eodem, aut &aelig;quali orificio per quod effluit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quarta Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg164"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg164"/><emph type="italics"/>Aqua per <lb/><expan abbr="&longs;iphon&etilde;">&longs;iphonem</expan> fluit <lb/>difformi <lb/>celeritate.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>AQua per longius crus &longs;iphonis inver&longs;i non effluit celeritate v&shy;<lb/>niformi, &longs;ed difformi; augetur enim continu&ograve; celeritas de&shy;<lb/>&longs;cen&longs;us, donec exhau&longs;tum &longs;it crus oppo&longs;itum: nunquam tamen <lb/>de&longs;cendit tam celeriter aqua, qu&agrave;m &longs;i liber&egrave;, hoc e&longs;t, non per <lb/>&longs;iphonem, &longs;ed per tubum, aut extra tubum vel canalem de&longs;cen&shy;<lb/>deret. </s><s>Ratio e&longs;t, quia aqua effluens per crus longius AB, in an&shy;<lb/>tea po&longs;ito, &amp; in quocunque alio &longs;iphone, debet &longs;ecum trahere <lb/>contranitentem aquam cruris brevioris CB, n&egrave; detur vacuum <lb/>intra &longs;iphonem; qu&aelig; aqua cruris brevioris quoniam continu&ograve; <lb/>minuitur effluente aqua per os A, ideo facili&ugrave;s &longs;emper ac faci&shy;<lb/>li&ugrave;s attrahitur ab aqua cruris longioris AB; cuius proinde <expan abbr="de&longs;c&etilde;-dentis">de&longs;cen&shy;<lb/>dentis</expan> celeritas continu&ograve; intenditur, donec exhau&longs;tum &longs;it to&shy;<lb/>tum crus CB. </s><s>Non &aelig;quat tamen celeritatem eam, qu&acirc; liber&egrave; <lb/>de&longs;cenderet, non trahendo &longs;ecum aquam alterius cruris; quia <lb/>qu&agrave;m diu re&longs;tat aliquid aqu&aelig; in crure breviori CB, attrahere <lb/>illud debet, vt po&longs;&longs;it effluere, ac proin de &longs;emper aliquid retinet <lb/>impedimenti; quo caret, dum liber&egrave; cadit. </s><s>Adde qu&ograve;d qu&ograve; <lb/>diuti&ugrave;s aqua effluit per A, e&ograve; aqu&aelig; cruris CB &longs;uperficies ex&shy;<lb/>trema C magis a&longs;cendit ver&longs;us B, adeoque &amp; perpendiculum <lb/>aqu&aelig; cruris CB continu&ograve; minuitur, aqu&aelig; interim, qu&aelig; ex crure <lb/>AB fluit, perpendiculo manente eodem. </s><s>Augetur ergo a&longs;&longs;idu&egrave; <lb/>proportio perpendiculi BA ad perpendiculum BC, adeoque &amp; 
<pb xlink:href="051/01/112.jpg" pagenum="81"/>proportio pre&longs;&longs;ionis aqu&aelig; BA ad pre&longs;&longs;ionem aqu&aelig; BC au&shy;<lb/>getur; ergo, &amp;c. </s><s>Dixi, donec exhau&longs;tum &longs;it totum crus CB <lb/>oppo&longs;itum: nam illo exhau&longs;to, minuitur &longs;emper magis ac magis <lb/>celeritas effluxus per os A, quoniam minuitur perpendiculum <lb/>aqu&aelig;, ac proinde &longs;emper min&ugrave;s ac min&ugrave;s premitur aqua apud A. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>In &longs;iphone inver&longs;o pluribus tubis qu&agrave;m duobus compo&longs;ito eadem. </s><s><lb/>&amp; ob eandem cau&longs;am contingunt, vt pat&ecedil;bit con&longs;ideranti.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis mixti in&aelig;qualium crurium proprie&shy;<lb/>tates a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIphonum mixtorum crura vel &longs;unt omnia &aelig;qualia, vel omnia </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg165"/><lb/>in&aelig;qualia, vel aliqua &aelig;qualia, aliqua in&aelig;qualia. </s><s>De proprie&shy;<lb/>tatibus &longs;iphonis, cuius omnia crura &longs;unt &aelig;qualia, agemus Pro&shy;<lb/>po&longs;it. </s><s>&longs;equenti; de reliquorum proprietatibus h&icirc;c agemus. </s><s>Sit <lb/>igitur &longs;iphon AKDI. </s><s>Hic &longs;i integer maneat, habebit omnia cru&shy;<lb/>ra in&aelig;qualia: &longs;i truncetur in E, aut in B, habebit aliqua crura <lb/>&aelig;qualia, alia in&aelig;qualia: &longs;i truncetur in F, aut N, habebit iterum <lb/>omnia crura in&aelig;qualia. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg165"/><emph type="italics"/>Siphonis mi&shy;<lb/>xti vari&aelig; <lb/>&longs;pecies.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Prima Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI &longs;iphon AKDI maneat integer, &amp; repleatur totus aqu&acirc;, efflu&shy;<lb/>et ea tota per os I. <!--neuer Satz-->Ratio e&longs;t, quia perpendiculum DI lon&shy;<lb/>gius e&longs;t qu&agrave;m perpendiculum DK, ut &longs;upponitur; ergo pl&ugrave;s <lb/>premitur aqua apud I, qu&agrave;m apud K, per dicta Propo&longs;it. III. <lb/>pr&aelig;cedente, Propriet. I. &amp; Capite I. Propriet. III. ac proinde <lb/>aqua DI trahit aquam DK; qu&acirc; tract&acirc;, &longs;equitur etiam aqua <lb/>KA, tum proprio pondere, tum ad vacuum impediendum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Secunda Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI crus DI truncetur in B, ita vtos B &longs;it eiusdem altitudinis <lb/>&longs;upra horizontom cum ore A, &amp; totus &longs;iphon AKDB replea&shy;<lb/>tur aqu&aacute;; e&longs;t qui putat non effluere ex B, &longs;ed effluere ex A, du&shy;<lb/>rareque fluxum donec &longs;uperficies aqu&aelig; B pervenerit ad C, <lb/>hoc e&longs;t, donec effluxerit tantum aqu&aelig;, quantum e&longs;tintra BDC, 
<pb xlink:href="051/01/113.jpg" pagenum="82"/>
<arrow.to.target n="fig20"/><lb/>tunc enim, ait, ce&longs;&longs;abit fluxus ex A, <lb/>&longs;tabitque aqua in &aelig;quilibrio intra <lb/>AKC. </s><s>Qu&ograve;d non effluat aqua ex B, <lb/>clarum e&longs;t, quia perpendiculum BD <lb/>brevius e&longs;t qu&agrave;m <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> DK, <lb/>erg&ograve; aqua DB non pote&longs;t trahere a&shy;<lb/>quam DK, &amp; mult&ograve; min&ugrave;s <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> DKA. </s><s><lb/>Qu&ograve;d autem effluat ex A, <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>a&longs;&longs;ignat, quia perdendiculum DK <lb/>longius e&longs;t qu&agrave;m perpendiculum AK; <lb/>ergo aqua DK forti&ugrave;s premit deor&shy;<lb/>&longs;um ver&longs;us K, qu&agrave;m aqua AK, ac <lb/>proinde aqua AK debet cedere, &amp; <lb/>effluere ex A, ac &longs;equi tota reliqua <lb/>aqua, n&egrave; vacuum detur. </s><s>Qu&ograve;d de&shy;<lb/>nique ce&longs;&longs;et fluxus aqu&aelig; ex A, quan&shy;<lb/>do &longs;uperficies B pervenerit ad C, <lb/>rationem dat, quia tunc perpendicu&shy;<lb/>la CK, AK, &longs;unt &aelig;qualia. </s></p>
<figure id="id.051.01.113.1.jpg" xlink:href="051/01/113/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Experenti&acirc; tamen con&longs;tat, in dicto ca&longs;u <expan abbr="null&atilde;">nullam</expan> effluere aquam <lb/>ex Siphone AKDB, neque per os B, neque per os A. </s><s>Rationem <lb/>ad&longs;igno, quia aqua qu&aelig; e&longs;t in AKC, ita e&longs;t librata, vt &agrave; poten&shy;<lb/>tia quantumvis parva moveri, &amp; ex vna parte attolli po&longs;&longs;it; qua&shy;<lb/>re humido CD &longs;upra &longs;e po&longs;ito non re&longs;i&longs;tit. </s><s>I am ver&ograve; quoniam <lb/>perpendicula crurium DC, DB &aelig;qualia &longs;unt, aqua in C &aelig;qu&egrave; <lb/>premitur ac in B; quare c&ugrave;m nec infra B, nec infra C vllum <lb/>&longs;it impedimentum extrin&longs;ecum, pr&aelig;ter a&euml;rem (iam enim o&longs;ten&shy;<lb/>&longs;um e&longs;t, aquam CKA non re&longs;i&longs;tere humido CD de&longs;cendenti) <lb/>pariter ex A &amp; B aqua deberet effluere; quod fieri non pote&longs;t <lb/>absque vacuo. </s><s>Patet ergo cur aqua con&longs;i&longs;tat. </s><s>Dices, in hoc <lb/>di&longs;cur&longs;u committitur manife&longs;tus paralogi&longs;mus; dividitur enim <lb/>mente crus DK in puncto C, &amp; di&longs;curritur ac &longs;i realiter ibidem <lb/>e&longs;&longs;et facta divi&longs;io; Natura non dividit aquam cruris DK in pun&shy;<lb/>cto C, nec propter no&longs;tras intellectuales divi&longs;iones mutat ope-
<pb xlink:href="051/01/114.jpg" pagenum="83"/>randi vim, c&ugrave;m non ob&longs;tante illa divi&longs;ione revera crus DK lon&shy;<lb/>gius &longs;it, qu&agrave;m crus AK. </s><s>Re&longs;pondeo, quamvis DK longius &longs;it <lb/>qu&agrave;m crus AK, eius tamen activitati &longs;eu pre&longs;&longs;ioni deor&longs;um non <lb/>&longs;ol&ugrave;m re&longs;i&longs;tit crus AK, &longs;ed etiam crus DB; illud, n&egrave; aqua KA <lb/>pellatur &longs;ur&longs;um; hoc, n&egrave;aqua AD trahatur &longs;ur&longs;um: vnde per&shy;<lb/>pendiculum DK habet duplicem re&longs;i&longs;tentiam, &longs;cilicet DB, &amp; AK; <lb/>qu&aelig; du&aelig; re&longs;i&longs;tenti&aelig; &aelig;quant eius activitatem, &amp; con&longs;equenter <lb/>impediunt motum aqu&aelig; DK, eiusque fluxum, &longs;ive per os A, &longs;i&shy;<lb/>ve per os B. </s><s>Divi&longs;io autem intellectualis cruris DK in puncto <lb/>C fit &longs;ol&ugrave;m ad o&longs;ten dendum quomodo duplex pr&aelig;dicta <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;-tia">re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tia</expan> &aelig;quivaleat activitati totius cruris DK. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tertia proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI crus DI truncetur in F, vt os F &longs;it inferius qu&agrave;m os A; <lb/>idem qui &longs;upr&agrave; putat non effluere aquam ex F, &longs;ed ex A, du&shy;<lb/>rareque ut antea fluxum, donec &longs;uperficies F pervenerit v&longs;que <lb/>ad C. </s><s>Rationem eandem dat cum illa, quam ad&longs;ignavit paul&ograve; <lb/>ant&egrave;. </s></p>
<p type="main">
<s>E&acirc;dem tamen experienti&auml; con&longs;tat, aquam in hoc ca&longs;u ef&shy;<lb/>fluere ex F, donec aqua cruris AK de&longs;cenderit in H ad pa&shy;<lb/>rem cum F altitudinem. </s><s>Ratio e&longs;t, quia humidum in F ma&shy;<lb/>gis premitur, qu&agrave;m in C, id e&longs;t, qu&agrave;m in A, ob longius per&shy;<lb/>pendiculum DF, qu&agrave;m DC; quare humidum in F de&longs;cen&shy;<lb/>det, <expan abbr="trahet&qacute;ue">trahetque</expan> humidum reliquum, n&egrave; detur vacuum. </s><s>Nec re&shy;<lb/>fert, qu&ograve;d dividatur intellectu crus DK in puncto C, &amp; compa&shy;<lb/>retur crus DF cum parte DC &longs;ol&ugrave;m, ac &longs;i &amp; Natura ibidem <lb/>divi&longs;i&longs;&longs;et crus DK; hoc enim &longs;ol&ugrave;m fit ob rationem paul&ograve; ant&egrave; <lb/>allatam. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quarta Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI crus DI truncetur in E, vt os E habeat eandem altitudinem <lb/>cum puncto K; ille idem qui &longs;upr&agrave; exi&longs;timat nihil effluere, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>ex E, neque ex A. </s><s>Ratio eius e&longs;t, quia perpendicula DE, DK &longs;unt <lb/>&aelig;qualia; ergo aqua apud E non pl&ugrave;s premitur qu&agrave;m apud K, nec <lb/>apud K pl&ugrave;s qu&agrave;m apud E; ergo neque ex E, neque ex A <lb/>effluere pote&longs;t aqua, n&egrave; &aelig;qualis potentia dicatur &longs;upera&longs;&longs;e &aelig;&shy;<lb/>qualem. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/115.jpg" pagenum="84"/>
<p type="main">
<s>Dicendum tamen, e&acirc;dem experienti&aacute; duce, effluxuram <lb/>aquam ex E, duraturumque fluxum, donec &longs;uperficies A per&shy;<lb/>venlat ad K, &amp; non vltr&agrave;. </s><s>Rationem ad&longs;igno, quia perpen&shy;<lb/>diculum DE longius e&longs;t, qu&agrave;m DC, dum plenus e&longs;t tubus. </s><s>Dum <lb/>autem aqua de&longs;cenderit ad K, perpendicula DK, DE &longs;unt &aelig;&shy;<lb/>qualia. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quinta Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si crus DI truncetur in N, effluet aqua ex A, donec <lb/>&longs;uperficies N perveniat in C, vbi con&longs;i&longs;tet. </s><s>Ratio e&longs;t, quia <lb/>altitudo aqu&aelig; DK, vel poti&ugrave;s DC, maior e&longs;t, qu&agrave;m altitudo DN. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Sexta Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Effluxus aqu&aelig; in pr&aelig;dictis ca&longs;ibus, &longs;ive ex ore A, &longs;ive ex <lb/>ore F, E, I, non e&longs;t vniformis, &longs;ed difformis, eo pror&longs;us modo, <lb/>quo diximus in Propo&longs;it. III. pr&aelig;ced. Proprietate IV. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis mixti &aelig;qualium crurium proprieta&shy;<lb/>tes a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.115.1.jpg" xlink:href="051/01/115/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>EX &longs;iphone mixto &aelig;qualium crurium, qua&shy;<lb/>lis e&longs;t ABCD, in appo&longs;ito &longs;chemate, &longs;i a&shy;<lb/>qu&acirc; totus repleatur; effluit aqua ex D. </s><s>Ra&shy;<lb/>tio e&longs;t, quia licet tam perpendicula AB, CB, <lb/>qu&agrave;m perpendicula CD, CB, &longs;int &aelig;qualia; <lb/>quia tamen aqua CB &aelig;quilibrata e&longs;t ab aqua <lb/>AB, poterit &agrave; qualibet potentia facillim&egrave; <lb/>moveri, ideoque ab aqua CD deor&longs;um ni&shy;<lb/>tente poterittrahi, &amp; effluere ex D; &amp; ita de <lb/>facto contingit, vt experientia docet. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Inver&longs;i Siphonis, va&longs;i vno crure impo&longs;i&shy;<lb/>to, proprietates a&longs;&longs;ignare.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg166"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg166"/><emph type="italics"/>Crus inter&shy;<lb/>num, &amp; <lb/>crus exter&shy;<lb/>num &longs;ipho&shy;<lb/>nis<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>OBvia &longs;unt qu&aelig; dicam, ide&ograve; breviter expediam. </s><s>E&longs;to igitur <lb/>vas aqu&acirc; plenum ABCD, cui inver&longs;i &longs;iphonis crus vnum FE <lb/>immergatur, alterum FN foris maneat. </s><s>Vocetur autem crus 
<pb xlink:href="051/01/116.jpg" pagenum="85"/>
<arrow.to.target n="fig21"/><lb/>FE internum, crus ver&ograve; FN <lb/>externum. </s><s>Huius &longs;iphonis <lb/>vari&aelig; &longs;unt proprietates, provt <lb/>vari&egrave; di&longs;poni poterit crus eius <lb/>externum. </s></p>
<figure id="id.051.01.116.1.jpg" xlink:href="051/01/116/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Prima Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si enim crus exter&shy;<lb/>num FN maneat integrum, <lb/>&amp; ex ore N ex&longs;ugatur a&euml;r; &longs;e&shy;<lb/>quetur aqua va&longs;is, ob vacui <lb/>metum, &amp; tota effluet, aut p&oelig;&shy;<lb/>n&egrave; tota (donec nimirum aqu&aelig; <lb/>&longs;uperficies &longs;uperior CD de&longs;cen&shy;<lb/>derit v&longs;que ad o&longs;culum E) &longs;i <lb/>internum crus fundum p&oelig;n&egrave; <lb/>tangat. </s><s>Ratio e&longs;t, quia per&shy;<lb/>pendiculum externi cruris e&longs;t <lb/>longius qu&agrave;m interni. </s><s>Si to&shy;<lb/>tus &longs;iphon aqu&acirc; impleatur, &amp; <lb/>vtrumque orificium claudatur, ac deinde minus crus EF aqu&aelig; <lb/>imponatur, maiori foras prominente, &amp; &longs;imul vtrumque orifi&shy;<lb/>cium aperiatur; idem fiet. </s></p>
<p type="main">
<s>Effluet tamen in&aelig;qualiter, cum perpetuo <expan abbr="nimir&utilde;">nimirum</expan> celerita&shy;<lb/>tis decremento, quia perpendiculum aqu&aelig; cruris interni, altitu&shy;<lb/>do nempe aqu&aelig; &agrave; puncto P u&longs;que ad &longs;uperficiem &longs;uperiorem <lb/>aqu&aelig; va&longs;is (h&aelig;c enim &longs;ola premit actu, reliqu&aelig; ver&ograve; inferiores <lb/>actu non premunt, per dicta cap. 1. Proprietate V.) &longs;emper ma&shy;<lb/>gis ac magis cre&longs;cit, ac proinde &longs;emper magis magi&longs;que re&longs;i&longs;tit <lb/>perpendiculo aqu&aelig; cruris externi. </s></p>
<p type="main">
<s>Qu&ograve; ver&ograve; crus externum longius fuerit infra &longs;uperficiem </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg167"/><lb/>&longs;uperiorem aqu&aelig; va&longs;is, e&ograve; fluet aqua celeri&ugrave;s, &amp; &aelig;qualibus tem&shy;<lb/>poribus copio&longs;i&ugrave;s: quia tunc e&ograve; magis perpendiculum externi <lb/>&longs;uperabit perpendiculum interni cruris in longitudine, &amp; vi pre&shy;<lb/>mendi deor&longs;um. </s><s>Non tamen &longs;ufficit, ut crus externum &longs;it qua-
<pb xlink:href="051/01/117.jpg" pagenum="86"/>cunque ratione longius crure interno, &longs;ed nece&longs;&longs;arium omnino <lb/>e&longs;t ut perpendiculum externi cruris longius &longs;it perpendiculo in&shy;<lb/>terni, juxta dicta &longs;upr&agrave; Protheoria I. &sect;. VI. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg167"/><emph type="italics"/>Aqua in&aelig;&shy;<lb/>quali cele&shy;<lb/>ritate efflu&shy;<lb/>it ex crure <lb/>externo &longs;i&shy;<lb/>phonis,<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Secunda Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si crus externum FN decurtetur in K, &amp; internum tan&shy;<lb/>gat fer&egrave; fundum in E, &amp; ex ore K extrahatur aer; &longs;equetur <lb/>aqua u&longs;que ad os K, propter vacui metum, &amp; tota fer&egrave; effluet, <lb/>donec <expan abbr="nimir&utilde;">nimirum</expan> perveniat &longs;uprema aqu&aelig; &longs;uperficies <expan abbr="u&longs;q;">u&longs;que</expan> ad o&longs;cu&shy;<lb/>lum E. </s><s>Ratio e&longs;t, quia perpendiculum cruris externi longius <lb/>e&longs;t qu&agrave;m interni. </s><s>At po&longs;tquam aqua pervenerit u&longs;que ad o&longs;cu&shy;<lb/>lum E, nihil amplius effluit, quia perpendicula FE, FK &longs;unt <lb/>&aelig;qualia. </s><s>H&aelig;rebit ergo aqua in &aelig;quilibrio in utroque crure. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tertia Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si crus externum FN decurtetur in H, &amp; internum &longs;it <lb/>infra lineam LM, aut pertingat &longs;olummod&ograve; u&longs;que ad dictam <lb/>lineam; vas tamen &longs;it plenum u&longs;que ad lineam CD, aut &longs;altem <lb/>aqua &longs;it &longs;upra lineam LM; effluet aqua per os H, donec &longs;upre&shy;<lb/>ma aqu&aelig; va&longs;is &longs;uperficies perveniat u&longs;que ad lineam LM, &amp; non <lb/>ampli&ugrave;s. </s><s>Ratio e&longs;t, quia antequam dicta aqu&aelig; &longs;uperficies per&shy;<lb/>veniat ad lineam LM, perpendiculum cruris externi e&longs;t &longs;em&shy;<lb/>per longius perpendiculo cruris interni; quando ver&ograve; de&longs;cendit <lb/>jam ad dictam lineam, ambo perpendicula &longs;unt &aelig;qualia. </s><s>Fluxus <lb/>porr&ograve; difformitas quoad celeritatem aut tarditatem eadem e&longs;t, <lb/>qu&aelig; antea. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quarta Proprietas.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si crus externum decurtetur in G, ut &longs;it eju&longs;dem altitudi&shy;<lb/>nis &longs;upra Horizontem cum &longs;uperficie humidi CD, &amp; aqua at&shy;<lb/>trahatur in G; nihil effluet, quia perpendicula &longs;unt &aelig;qualia: <lb/>quare aqua h&aelig;rebit in &aelig;quilibrio in utroque crure. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ex his colligitur prim&ograve;, Si vas &longs;it plenum &longs;olummod&ograve; u&longs;que <lb/>
<arrow.to.target n="marg168"/><lb/>ad lineam LM, &amp; &longs;iphonis crus externum decurtetur in H, vel <lb/>G, vel O, internum ver&ograve; pertingat u&longs;que ad fundum; nihil <lb/>po&longs;&longs;e effluere ex crure externo. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/118.jpg" pagenum="87"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg168"/><emph type="italics"/>Perpendicu&shy;<lb/>li exce&longs;&longs;um <lb/>tuetur Na&shy;<lb/>tura in a&shy;<lb/>qu&aelig; fluxu.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Colligitur &longs;ecund&ograve;, qu&agrave;m pertinax &longs;it Natura, vel con&longs;tans <lb/>poti&ugrave;s, in retinendo atque tuendo perpendiculi exce&longs;&longs;u, n&egrave; mi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg169"/><lb/>nor aut &aelig;qualis potentia dicatur vici&longs;&longs;e majorem. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg169"/><emph type="italics"/>Perpendicu&shy;<lb/>lo, non copia <lb/>aqu&aelig; Natu&shy;<lb/>ra pugnat, <lb/>ac vincit, in <lb/>hydrauli&shy;<lb/>cis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Colligitur terti&ograve;, quomodo Natura in Hydraulicis pugnet, <lb/>ac &longs;uperet, non aquarum copi&acirc;, &longs;ed altitudine perpendiculari. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>Colligitur quart&ograve;, &longs;iphonis operationes hydraulicas ad li&shy;<lb/>br&aelig; operationes commod&egrave; revocari po&longs;le, uti mox dicemus <lb/>Propo&longs;it: VIII. <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg170"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg170"/><emph type="italics"/>Fonticulus <lb/>duplex ope <lb/>&longs;iphonis in&shy;<lb/>ver&longs;i.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.118.1.jpg" xlink:href="051/01/118/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Hinc etiam patet, <lb/>qua ratione &longs;iphonis <lb/>inver&longs;i pr&aelig;&longs;idio fonti&shy;<lb/>culus duplex exhiberi <lb/>po&longs;&longs;it, &longs;i nimirum crus <lb/>brevius AB indatur <lb/>vitreo protuberanti <lb/>ventri BC, habeatque <lb/>intra ventrem &longs;tricti&longs;&longs;i&shy;<lb/>mum o&longs;culum B aper&shy;<lb/>tum; deinde ex eodem <lb/>ventre derivetur crus <lb/>longius DE in curva&shy;<lb/>tum inferi&ugrave;s, &amp; apud E <lb/><expan abbr="de&longs;in&etilde;s">de&longs;inens</expan> in o&longs;culum an&shy;<lb/>gu&longs;tum. </s><s>Si enim hu&shy;<lb/>ju&longs;modi &longs;iphon impo&shy;<lb/>natur va&longs;i pleno, &amp; ex <lb/>o&longs;culo E &longs;ugatur a&euml;r; <lb/>a&longs;cendet aqua per crus AB, &amp; in ventre exiliet radios&acirc; virgul&acirc; <lb/>vix a&longs;pectabili, indeque &longs;e demittet in crus alterum longius DE, <lb/>cogeturque &longs;ua propendente demi&longs;&longs;ione ad ejectionem e&ograve; altio&shy;<lb/>rem, qu&ograve; profundi&ugrave;s de&longs;cendet. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/119.jpg" pagenum="88"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Cau&longs;am ad&longs;ignare, cur quando o&longs;culum externi cruris <lb/>&longs;iphonis inver&longs;i, e&longs;t altius, aut &aelig;qu&egrave; altum ac aqu&aelig; &longs;uperficies <lb/>&longs;uprema in va&longs;e, aqua non fluat; quando ver&ograve; <lb/>e&longs;t demi&longs;&longs;ius, fluat.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>VIdimus, experientiam docere, quando perpendiculum cru&shy;<lb/>ris externi &longs;iphonis inver&longs;i, e&longs;t minus, aut &aelig;quale perpendi&shy;<lb/>culo cruris interni, u&longs;que ad &longs;upremam aqu&aelig; &longs;uperficiem aquam <lb/>non effluere po&longs;&longs;e per os externi cruris, ce&longs;&longs;ante &longs;uctu, &longs;eu attra&shy;<lb/>ctione; quando ver&ograve; perpendiculum externi e&longs;t majus qu&agrave;m in&shy;<lb/>terni cruris in &longs;en&longs;u expo&longs;ito, fluere donec &aelig;qualia fiant perpen&shy;<lb/>dicula, aut donec tota effluxerit aqua ex va&longs;e. </s><s>Qu&aelig;ritur nunc <lb/>hujus ph&aelig;nomeni cau&longs;a. <lb/>
<arrow.to.target n="marg171"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg171"/><emph type="italics"/>Siphonis <lb/>crus longius <lb/>&longs;uperat bre&shy;<lb/>vius, non <lb/>capacius mi&shy;<lb/>nus capax.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Hero Alexandrinus in libello de Spiritalibus cap 1. ait, <lb/>quo&longs;dam putare, cau&longs;am e&longs;&longs;e, qu&ograve;d aqua cruris externi debeat <lb/>trahere aquam cruris interni, ac proinde illa debeat e&longs;&longs;e major <lb/>ac copio&longs;ior, qu&agrave;m h&aelig;c. </s><s>Sed hoc minim&egrave; verum e&longs;&longs;e, patet ex <lb/>eo (quod etiam Hero advertit) qu&ograve;d licet crus externum &longs;it lon&shy;<lb/>g&egrave; amplius atque capacius interno, <expan abbr="multo&qacute;ue">multoque</expan> pl&ugrave;s aqu&aelig; conti&shy;<lb/>neat; &longs;i tamen longius non e&longs;t, nequaquam effluit ex ip&longs;o aqua, <lb/>&longs;ed ubi ce&longs;&longs;at violenta &longs;uctio, &longs;eu tractio, tota refluit per crus in&shy;<lb/>ternum longius intra vas. </s><s>Non ergo externum crus &longs;uperat in&shy;<lb/>ternum, qu&ograve;d aqu&aelig; pl&ugrave;s contineat. </s><s>Itaque videamus natura&shy;<lb/>lem cau&longs;am &amp; genuinam, ex Heronis prim&ograve;, deinde ex no&longs;tra <lb/>&longs;ententia. </s></p>
<p type="main">
<s>Diximus cap. 1. Propriet. II. aqu&aelig; continu&aelig; &amp; quie&longs;centis <lb/>&longs;uperficiem &longs;uperiorem e&longs;&longs;e &longs;ph&aelig;ricam (etiam in parvis va&longs;is, &amp; <lb/>receptaculis, licet in&longs;enfibiliter) centrum habentem idem quod <lb/>Terra, &longs;eu globus Terraqueus; non quie&longs;centem ver&ograve; aquam <lb/>tam diu fluere, donec partes continu&aelig; in una &longs;uperficie &longs;ph&aelig;rica <lb/>con&longs;tituantur, hoc e&longs;t, donec omnes extim&aelig; &longs;uperficiei partes <lb/>continu&aelig; &aelig;qualiter di&longs;tent &agrave; centro Terr&aelig;. </s><s>Hoc po&longs;ito putat <lb/>Hero, cau&longs;am ob quam, quando externi cruris orificium e&longs;t 
<pb xlink:href="051/01/120.jpg" pagenum="89"/>&aelig;qu&egrave; altum ac &longs;uperficies &longs;uperior aqu&aelig; va&longs;is, hoc e&longs;t, quando </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg172"/><lb/>externum crus e&longs;t &aelig;quale interno quoad longitudinem, u&longs;que <lb/>ad aqu&aelig; &longs;uperficiem &longs;upremam va&longs;is, aqua non effluat ex crure <lb/>externo, etiam&longs;i &longs;iphon &longs;it plenus aqu&acirc;, e&longs;&longs;e, quia tunc aqua &longs;i&shy;<lb/>phonis continuatur cum aqua va&longs;is, &amp; utriu&longs;que &longs;uperficies ex&shy;<lb/>trema &aelig;qualiter di&longs;tat &agrave; centro Mundi: Cau&longs;am ver&ograve; cur, quan&shy;<lb/>do externi cruris orificium e&longs;t demi&longs;&longs;ius &longs;uperficie extrema aqu&aelig; <lb/>va&longs;is, effluat, e&longs;&longs;e, quia tunc &longs;uperficies aqu&aelig; va&longs;is e&longs;t altior, qu&agrave;m <lb/>&longs;uperficies aqu&aelig; cruris externi, cum cujus aqua continuatur, ac <lb/>proinde tam diu fluere debet aqua va&longs;is, po&longs;tquam &longs;emel fluere <lb/>c&oelig;pit, donec &longs;uperficies fiant &aelig;qualiter di&longs;tantes &agrave; centro Ter&shy;<lb/>r&aelig;. </s><s>Ob contrariam ergo cau&longs;am, &longs;ecund&ugrave;m Heronem non <lb/>effluit aqua ex crure externo breviore, &longs;ed refluit intra vas quia <lb/>nimirum &longs;uprema &longs;uperficies aqu&aelig; va&longs;is e&longs;t declivior, qu&agrave;m &longs;u&shy;<lb/>perficies aqu&aelig; cruris externi. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg172"/><emph type="italics"/>Heronis opi&shy;<lb/>nio circa a&shy;<lb/>qu&aelig; fluxum <lb/>&egrave; crure ex&shy;<lb/>terno &longs;ipho&shy;<lb/>nis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>C&oelig;ter&ugrave;m cur aqua in &longs;ecundo ca&longs;u, ex va&longs;e a&longs;cendat ad <lb/>&longs;iphonis &longs;ummitatem, contra ejus naturam, indeque de&longs;cendat <lb/>ad orificium u&longs;que externi cruris, non e&longs;t ob cau&longs;am jam ad&longs;igna&shy;<lb/>tam, &longs;ed ut impleat, aut impediat vacuum, &longs;eu quia trahitur vio&shy;<lb/>lenter ad impediendum, aut implendum vacuum. </s><s>Quoniam <lb/>enim ex crure externo extrahitur a&euml;r, trahit is &longs;ecum, n&egrave; vacuus <lb/>maneat &longs;iphon, &amp; di&longs;continuentur corpora, nempe a&euml;r &amp; aqua, <lb/>trahit inquam &longs;ecum aquam u&longs;que ad orificium cruris externi; <lb/>qu&ograve; ubi pervenerit, nullam ampli&ugrave;s violentiam patitur ab a&euml;re, <lb/>nec ab alio extrin&longs;eco agente, &longs;ed natur&aelig; &longs;u&aelig; relinquitur, ut pars <lb/>illa incipiat, aut pro&longs;equatur fluxum, cujus &longs;uperficies extre&shy;<lb/>ma min&ugrave;s di&longs;tat &agrave; centro Mundi, duretque fluxus, donec am&shy;<lb/>b&aelig; &longs;uperficies &aelig;quales fiant. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Experimentum.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ES&longs;e porr&ograve; hanc, quam ad&longs;ignavit Hero, genuinam dicti <lb/>ph&aelig;nomeni cau&longs;am, confirmat ip&longs;e tali Experimento. </s><s><emph type="italics"/>Si <lb/>
<arrow.to.target n="marg173"/><lb/>&longs;umentes,<emph.end type="italics"/> inquit, <emph type="italics"/>duo va&longs;a<emph.end type="italics"/> (cuju&longs;modi &longs;unt A &amp; B in appo&shy;<lb/>&longs;itis figuris) <emph type="italics"/>injiciemus humidum in utrumque ip&longs;orum, &amp; implentes<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/121.jpg" pagenum="90"/><emph type="italics"/>&longs;iphonem, digiti&longs;que ip&longs;ius o&longs;cula comprehendentes, demittemus alte&shy;<lb/>rum crus in unum dictorum va&longs;orum adeo, ut aqu&acirc; demergatur; alte&shy;<lb/>rum ver&ograve; in alterum vas,<emph.end type="italics"/> (ut aqua etiam demergatur, prout in <lb/>appo&longs;itis figuris apparet;) <emph type="italics"/>fiet tota aqua continua; utrumque enim <lb/>humidorum, qu&aelig; &longs;unt in v&aelig;&longs;ibus,<emph.end type="italics"/> (ita interpres) <emph type="italics"/>conjungitur cum eo, <lb/>quod e&longs;t in &longs;iphone, ita ut totum continuum fiat. </s><s>Si igitur &longs;uperficies<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig22"/><lb/><emph type="italics"/>humidorum, qu&aelig; pri&ugrave;s erant in va&shy;<lb/>&longs;ibus, in una &longs;uperficie con&longs;i&longs;tant,<emph.end type="italics"/><lb/>ut in prima figura; <emph type="italics"/>quie&longs;cet &amp; &longs;ic <lb/>utraque ip&longs;arum demer&longs;o &longs;iphone: <lb/>&longs;in min&ugrave;s,<emph.end type="italics"/> ut in &longs;ecunda figura; <lb/><emph type="italics"/>quoniam aqua continua facta e&longs;t, <lb/>nece&longs;&longs;ari&ograve; ob continuitatem in hu&shy;<lb/>miliorem locum fluet, quou&longs;&queacute; vel <lb/>omnis aqua, qu&aelig; in va&longs;ibus, in una <lb/>&longs;uperficie &longs;it, vel alterum va&longs;orum <lb/><expan abbr="exin&atilde;iatur">exinaniatur</expan>,<emph.end type="italics"/> illud videlicet, quod <lb/>altiori fuerit loco. </s><s><emph type="italics"/>Fiant igitur <lb/>in una &longs;uperficie humida, qu&aelig; &longs;unt <lb/>in va&longs;ibus; quie&longs;cent utique, ita <lb/>ut etiam humidum, quod e&longs;t in &longs;i&shy;<lb/>phone, &longs;imul quie&longs;cat. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg174"/><lb/><emph type="italics"/>quis mente concipiat &longs;iphonem di&longs;&shy;<lb/>&longs;ectum juxta &longs;uperficies humidorum, qu&aelig; &longs;unt in va&longs;ibus; &amp; ita qui&shy;<lb/>e&longs;cet humidum, quod e&longs;t in &longs;iphone: ergo &amp; &longs;iphone ip&longs;o &longs;u&longs;pen&longs;o, &amp; <lb/>in neutram partem inclinato, rur&longs;us quie&longs;cet humidum, &longs;ive &aelig;qualem <lb/>omnino habens latitudinem, &longs;ive alterum crus altero multo majus &longs;it; <lb/>non enim in hoc cau&longs;a e&longs;t, cur humidum quie&longs;cat, &longs;ed in eo, qu&ograve;d ip&shy;<lb/>&longs;ius o&longs;cula &aelig;qualiter jaceant.<emph.end type="italics"/> </s><s>H&aelig;c Hero. lege etiam qu&aelig; &longs;equun&shy;<lb/>tur apud ip&longs;um in eodem cap. 1. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg173"/>Experimen&shy;<lb/>tum circa <lb/>aqu&aelig; <expan abbr="flux&utilde;">fluxum</expan> <lb/>ex &longs;iphone.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg174"/>Siphon in&shy;<lb/>ver&longs;us &aelig;&shy;<lb/>qualium <lb/>crurium <lb/>longitu di&shy;<lb/>ne, in&aelig;qua&shy;<lb/>lium capa&shy;<lb/>citate, reti&shy;<lb/>net aquam <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;am <lb/>&longs;ecundum <lb/>Heronem.</s></p>
<figure id="id.051.01.121.1.jpg" xlink:href="051/01/121/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sed h&aelig;c cau&longs;a ex Herone ad&longs;ignata non videtur e&longs;&longs;e ve&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg175"/><lb/>ra, aut &longs;altem non e&longs;t ad&aelig;quata. </s><s>Prim&ograve; enim, &longs;i ideo fluit <lb/>aqua ex crure longiore, AD, &longs;eu potius CD, &longs;ecund&aelig; figur&aelig;, <lb/>quia &longs;uperfies extrema aqu&aelig; ip&longs;ius non e&longs;t &aelig;qualis &longs;uperficiei 
<pb xlink:href="051/01/122.jpg" pagenum="91"/>extrem&aelig; aqu&aelig; alterius cruris, BF, &longs;eu potius EF, &longs;ed demi&longs;&longs;ior; <lb/>ergo quando &longs;iphon &longs;ive &aelig;qualium, &longs;ive in&aelig;qualium crurium, <lb/>aqu&adot; plenus, &amp; utrimque compre&longs;&longs;is digitis obturatus, imponi&shy;<lb/>tur duobus pr&aelig;dictis va&longs;is aqu&adot; plenis, quorum unius &longs;uperficies <lb/>&longs;uprema aqu&aelig; altior e&longs;t, qu&agrave;m alterius, effluitque aqua intra vas <lb/>demi&longs;&longs;ius, e&ograve; qu&ograve;d alterius &longs;uperficies &longs;uprema altior e&longs;t, &amp; ad <lb/>decliviorem locum tendit, nititurque &longs;uperficiem &longs;uam ad&aelig;&shy;<lb/>quare &longs;uperficiei alterius va&longs;is humilioris; ergo inquam, quando <lb/>hoc contingit, aqua ex va&longs;e altiore a&longs;cendit naturaliter &amp; inna&shy;<lb/>to appetitu ad &longs;iphonis &longs;uperiorem partem, indeque de&longs;cendit <lb/>intra vas humilius; naturaliter enim aqu&aelig; partes altiores fluunt <lb/>ad loca decliviora. </s><s>Deinde &longs;i illa e&longs;t cau&longs;a ad&aelig;quata, cur quan&shy;<lb/>do &longs;iphon ina qualium crurium repletur aqu&acirc;, &amp; &longs;ecund&ugrave;m <lb/>longius crus immergitur aqu&aelig;, &longs;ecund&ugrave;m brevius ver&ograve; extra <lb/>in a&euml;re relinquitur, cur inquam, non effluit aqua per externum, <lb/>ubi nullum e&longs;t impedimentum pr&aelig;ter a&euml;rem? </s><s>pote&longs;t enim aqua <lb/>per externum fluere ad loca decliviora, &amp; fundare unam conti&shy;<lb/>nuam &longs;uperficiem di&longs;tinctam &agrave; &longs;uperficie, qu&aelig; in va&longs;e e&longs;t; &amp; <lb/>pr&aelig;terea inclinationem habet ad de&longs;cendendum, non ver&ograve; ad <lb/>a&longs;cendendum. </s><s>Pr&aelig;terea, cur quando &longs;iphon in&aelig;qualium cru&shy;<lb/>rium repletur aqua, &amp; tenetur inver&longs;us in a&euml;re, non effluit aqua <lb/>ex crure breviori, cum ejus aqua pl&ugrave;s di&longs;tet &agrave; centro Terr&aelig;, <lb/>qu&agrave;m aqua cruris longioris? </s><s>Alia ergo cau&longs;a ad&longs;ignari debet, cur <lb/>aqua cruris longioris, &longs;eu externi, &longs;eu interni, vincataquam cru&shy;<lb/>ris brevioris; quam paul&ograve; po&longs;t dabimus. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg175"/><emph type="italics"/>Heronis opi&shy;<lb/>nio exami&shy;<lb/>natur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Qui tamen Heronis &longs;ententiam tueri volet, ad has ratio&shy;<lb/>nes in contrarium allatas re&longs;pondere poterit, ut &longs;equitur. </s><s>Nem&shy;<lb/>pe ad primam, aquam cruris brevioris non a&longs;cendere naturali&shy;<lb/>ter, &longs;ed tractam ab aqua cruris longioris AD, &longs;eu CD, ad va&shy;<lb/>cuum in &longs;iphone impediendum, &amp; ad tuendam continuitatem <lb/>partium aqu&aelig; aqua enim cruris longioris AD, &longs;eu CD, de&longs;cen&shy;<lb/>dit naturaliter (utpote tendens ad locum decliviorem) &longs;ecum&shy;<lb/>que trahit reliquam aquam, quia &longs;uprema &longs;uperficies va&longs;is A, <lb/>cum qua continuatur aqua &longs;iphonis, &amp; va&longs;is B, e&longs;t declivior, 
<pb xlink:href="051/01/123.jpg" pagenum="92"/>&longs;uprema ver&ograve; &longs;uperficies va&longs;is B e&longs;t altior, &amp; debet fieri &aelig;qua&shy;<lb/>litas inter ip&longs;as: qu&aelig; non fieret, &longs;i aqua &longs;iphonis BF, &longs;eu EF, de&shy;<lb/>&longs;cenderet. </s></p>
<p type="main">
<s>Ad &longs;ecundam, non effluere aquam per brevius, &longs;ed per lon&shy;<lb/>gius crus, quia aqua amat continuitatem &longs;uarum partium, &amp; ap&shy;<lb/>petit habere &longs;uperficiem &longs;upremam omnium partium &aelig;qualiter <lb/>di&longs;tantem &agrave; centro Terr&aelig;; quorum utrumque obtinet, &longs;i ef&shy;<lb/>fluit aqua per longius crus; neutrum, &longs;i per brevius. </s></p>
<p type="main">
<s>Ad Tertiam, ideo non effluere aquam &egrave; crure breviore, &longs;ed <lb/>&egrave; longiore, quia aqua cruris brevioris e&longs;t altior, &amp; aqua cruris <lb/>longioris declivior: curruntautem aqu&aelig; continuat&aelig; partes alti&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg176"/><lb/>ores ad decliviores naturaliter, &amp; non h&aelig; ad illas. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg176"/><emph type="italics"/>Authoris o&shy;<lb/>pinio circa <lb/>aqu&aelig; <expan abbr="flux&utilde;">fluxum</expan> <lb/>&egrave; crure ex&shy;<lb/>terno longio <lb/>re &longs;iphonis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sed quidquid &longs;it de hac Heronis &longs;ententia, mihi magis pla&shy;<lb/>cet &longs;equens ratio allati ph&aelig;nomeni, qu&aelig; univer&longs;alis e&longs;t &amp; in <lb/>omnibus &longs;imilibus ca&longs;ibus locum habet, ut vidimus in pr&aelig;ce&shy;<lb/>dentibus, &amp; iterum videbimus infr&agrave; hoc eodem capite Propo&shy;<lb/>&longs;it. 13. &amp; 14. </s><s>Pro qua recolendum e&longs;t, quod diximus &longs;upr&agrave; Ca&shy;<lb/>pite 1. Proprietate IV. ex Archimede, aqu&aelig; &amp; humidi cuju&longs;cun&shy;<lb/>que partem unamquamque premi humido &longs;upra ip&longs;am exi&longs;tente <lb/>ad perpendiculum, &longs;i humidum &longs;it de&longs;cendens in aliquo, aut cer&shy;<lb/>t&egrave; nullum habeat impedimentum, ut de&longs;cendat. </s></p>
<p type="main">
<s>Dico itaque, cau&longs;am hujus rei e&longs;&longs;e eandem cum ea, qu&aelig; <lb/>ad&longs;ignata fuit in pr&aelig;cedentibus, quia nimirum aqua cruris lon&shy;<lb/>gioris potentior e&longs;t ad de&longs;cendendum, &longs;ecumque trahendum <lb/>aquam cruris brevioris, qu&agrave;m aqua cruris alterius; &amp; hoc ideo, <lb/>quia aqua premit ac premitur, dum premit ac premitur, ad per&shy;<lb/>pendiculum, hoc e&longs;t, &longs;ecund&ugrave;m lineam qu&aelig; tran&longs;it per centrum <lb/>Mundi. </s><s>Cujus ergo aqu&aelig; perpendiculum longius e&longs;t, illa ma&shy;<lb/>gis premit ac vincit, hoc e&longs;t, de&longs;cendit, &longs;i nihil ob&longs;tet de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;um impediens, ut in no&longs;tro ca&longs;u contingit. </s><s>H&icirc;c ergo verum <lb/>etiam e&longs;t, qu&ograve;d <emph type="italics"/>in Hydraulicis pugnatur &amp; vincitur non pondere, <lb/>aut copi aquarum, &longs;ed perpendiculis,<emph.end type="italics"/> juxta Axioma hydraulicum, <lb/>2. quod &longs;upr&agrave; Propo&longs;itione 2, formatum fuit. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/124.jpg" pagenum="93"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Proprietas VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonem ad Libram &longs;eu vectem revocare, <lb/>filtrum ad &longs;iphonem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ESto recta linea AB, divi&longs;a bifariam in puncto C. </s><s>Si huic <lb/>puncto C &longs;upponatur hypomochlion G, aut alligetur fi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig23"/><lb/>lum FG; &longs;tabit, h&aelig;rebitque li&shy;<lb/>nea AB in &aelig;quilibrio horizon&shy;<lb/>ti parallela, &amp; neutra pars pr&aelig;&shy;<lb/>valebit. </s><s>Si prolongetur pars <lb/>CB u&longs;que ad D, pr&aelig;valebit pars <lb/>CD parti CA, &amp; de&longs;cendet. </s><s>Si <lb/>prolongetur eadem pars CB, u&longs;&shy;<lb/>que ad E, adhuc magis pr&aelig;vale&shy;<lb/>bit pars C parti CA, <expan abbr="cele-riu&longs;&qacute;ue">cele&shy;<lb/>riu&longs;que</expan> de&longs;cendet; &amp; qu&ograve; ma&shy;<lb/>gis prolongabitur pars longior, <lb/>e&ograve; magis pr&aelig;valebit breviori, <lb/>magi&longs;que celeriter de&longs;cendet. </s><s><lb/>Linea porr&ograve; AB, aut AD, aut <lb/>AE, &longs;i hypomochlio G impo&shy;<lb/>natur, repr&aelig;&longs;entatvectem; &longs;i &egrave; <lb/>filo FC &longs;u&longs;pendatur, repr&aelig;&longs;entat <lb/>libram, aut &longs;tateram. </s></p>
<figure id="id.051.01.124.1.jpg" xlink:href="051/01/124/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>E&longs;to jam &longs;iphon ACB, &longs;ive <lb/>
<arrow.to.target n="marg177"/><lb/>erectus, &longs;ive inver&longs;us, divi&longs;us <lb/>mente in duas &aelig;quales partes AC, BC, &amp; repleatur totus aqu&acirc;; <lb/>ex neutro crure effluet, ut vidimus atque probavimus, &longs;ed aqua <lb/>&longs;tabit, h&aelig;rebitve in duobus cruribus AC, BC, in &aelig;quilibrio. </s><s><lb/>Si prolongetur crus CB, u&longs;que ad D, &amp; repleatur totus &longs;i&shy;<lb/>phon aqu&acirc;; pr&aelig;valebit crus CD, &amp; aqua ejus in inver&longs;o &longs;ipho&shy;<lb/>ne effluens &longs;ecum trahet reliquam; in erecto ver&ograve; &longs;iphone de&shy;<lb/>&longs;cendet &amp; expellet reliquam per os A. </s><s>Si prolongetur idem <lb/>crus CB u&longs;que ad E, adhuc magis pr&aelig;valebit crus CE, ma&shy;<lb/>gi&longs;que celeriter de&longs;cendet ejus aqua, &amp; vel &longs;ecum trahet reli&shy;<lb/>quam, vel illam &longs;ub&longs;idendo expellet. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/125.jpg" pagenum="94"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg177"/><emph type="italics"/>Siphon tam <lb/>erectus. </s><s><expan abbr="qu&atilde;m">quam</expan> <lb/>inver&longs;us, re&shy;<lb/>vecatur ad <lb/>libram.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.125.1.jpg" xlink:href="051/01/125/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Patet ergo, quomodo &longs;iphon <lb/>tam erectus, qu&agrave;m inver&longs;us, re&shy;<lb/>vocetur ad libram, aut vectem </s></p>
<p type="main">
<s>Filtrum appellamus panni <lb/>
<arrow.to.target n="marg178"/><lb/>laciniam ACB, pendentem ex <lb/>va&longs;e A, ita ut pars AC &longs;it in&shy;<lb/>tra vas, &amp; aqu&aelig; immer&longs;a, &longs;al&shy;<lb/>tem ex parte; pars ver&ograve; altera <lb/>CB extra vas pendeat. </s><s>H&aelig;c <lb/>panni lacinia &longs;i pri&ugrave;s madefiat <lb/>tota, deinde modo dicto ex va&shy;<lb/>&longs;e aqu&acirc; pleno &longs;u&longs;pendatur; tra&shy;<lb/>hit aquam non &longs;ecus ac &longs;iphon, <lb/>&longs;i pars exterior fuerit longior <lb/>qu&agrave;m interior; &longs;i &aelig;qualis, aut <lb/>brevior, non trahit. </s><s>Con&longs;tat <lb/>ergo, filtrum ad &longs;iphonem re&shy;<lb/>duci. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg178"/><emph type="italics"/>Filtrum re&shy;<lb/>vocatur ad <lb/>&longs;iphonem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Diabetem &longs;piritalem de&longs;cribere, eju&longs;que <lb/>proprietates ad&longs;ignare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>EO&longs;dem fer&egrave; effectus, quos pr&aelig;&longs;tat &longs;iphon inflexus, cujus <lb/>unum crus va&longs;i imponitur, pr&aelig;&longs;tat etiam tubus certo mo&shy;<lb/>do va&longs;i implantatus, quem Hero Alexandrinus vocat medium <lb/>&longs;piritalem diabetem, qua&longs;i dicas, pera&longs;cen&longs;orem; alij ver&ograve; vo&shy;<lb/>cant tubum &longs;uffocabilem. </s><s>Sic autem con&longs;truitur. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/126.jpg" pagenum="95"/>
<figure id="id.051.01.126.1.jpg" xlink:href="051/01/126/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sit vas ABCD. </s><s>Per ejus fundum <lb/>
<arrow.to.target n="marg179"/><lb/>CD trajiciatur tubus EF <expan abbr="utrimq;">utrimque</expan> <lb/>apertus, ip&longs;i fundo coarctatus, &amp; <lb/>in partem inferiorem excedens <lb/>apud F; at o&longs;culum ejus &longs;uperi&shy;<lb/>us E non ad&aelig;quet altitudinem <lb/>va&longs;is, &longs;ed &longs;it paul&ograve; inferius. </s><s>Huic <lb/>tubo EF circumponatur alius tu&shy;<lb/>bus GHI, &longs;uperius clau&longs;us, qui <lb/>tamen o&longs;culum E non attingat, <lb/>&longs;ed tantum ab ip&longs;o di&longs;tet, <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> <lb/>&longs;ufficit ad aqu&aelig; ingre&longs;&longs;um per <lb/>o&longs;culum E: inferi&ugrave;s ver&ograve; vel non attingat undequaque fun&shy;<lb/>dum va&longs;is; vel &longs;i attingit, relinquatur &agrave; latere foramen I, per <lb/>quod aqua intrare po&longs;&longs;it. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg179"/><emph type="italics"/>Diabetes <lb/>&longs;piritalis <lb/>quomodo <lb/>con&longs;trua&shy;<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Si jam vas impleas aliqu&ograve; u&longs;que aqu&acirc;, v. g. u&longs;que ad KL, in&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg180"/><lb/>&longs;inuabit &longs;e&longs;e illa per foramen I, &amp; a&longs;cendet u&longs;que ad H, in&shy;<lb/>tra tubum IGH. </s><s>Si igitur per o&longs;culum F attrahas a&euml;rem, <lb/>qui e&longs;t in tubo FE; &longs;equetur &longs;imul a&euml;r, qui e&longs;t in tubi &longs;uperpo&shy;<lb/>&longs;iti parte GH; &amp; po&longs;t a&euml;rem &longs;equetur aqua, qu&aelig; e&longs;t in eju&longs;dem <lb/>tubi parte IH; nec ce&longs;&longs;abit fluxus ex F, donec tota aqua va&shy;<lb/>&longs;is effluxerit, alioquin daretur vacuum intra tubos, ut patet. </s><s><lb/>Qu&ograve;d &longs;i totum vas impleas aqu&acirc;, a&longs;cendet illa per foramen I, <lb/>intra tubum IHG, u&longs;que dum &longs;upergrediatur o&longs;culum E; quo <lb/>&longs;upergre&longs;&longs;o, in&longs;inuabit &longs;e&longs;e, naturali pondere, aqua per dictum <lb/>o&longs;culum, &amp; effluet per F, nec ce&longs;&longs;abit, donec tota effluxerit <lb/>aqua. </s><s>Hac arte docebimus infr&agrave; Cla&longs;&longs;e 1. cap. 1. Machina IV. <lb/>con&longs;truere vas, quod effundat aquam per fundum, dum ple&shy;<lb/>num e&longs;t; dum ver&ograve; plenum non e&longs;t, nihil effundat. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg180"/><emph type="italics"/>Diabetis <lb/>&longs;piritalis <lb/>proprieta&shy;<lb/>tes.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>FLuxus aqu&aelig; etiam h&icirc;c in&aelig;qualis est, cum continuo celeritatis de-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/127.jpg" pagenum="96"/>
<arrow.to.target n="fig24"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg181"/><lb/><emph type="italics"/>cremento: &amp; qu&ograve; tubus<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>lon&shy;<lb/>gi&ugrave;s exce&longs;&longs;erit extra fundum, e&ograve; <lb/>celeri&ugrave;s, adeoque &amp; copio&longs;i&ugrave;s hu&shy;<lb/>midum effluet. </s><s>Harum autem <lb/>proprietatum ratio e&longs;t eadem cum <lb/>illa qu&aelig; &longs;upr&agrave; Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>pro &longs;i&shy;<lb/>phone va&longs;i impo&longs;ito e&longs;t allata; tu&shy;<lb/>bus enim<emph.end type="italics"/> IG <emph type="italics"/>&aelig;quivalet cruri in&shy;<lb/>terno, &amp;<emph.end type="italics"/> FE, <emph type="italics"/>cruri externo.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg181"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; flu&shy;<lb/>xus per dia&shy;<lb/>betem &longs;piri&shy;<lb/>talem in&aelig;&shy;<lb/>qualis e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.127.1.jpg" xlink:href="051/01/127/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>IDem effectus habebitur, &longs;i in&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg182"/><lb/>tra vas fiat &longs;iphon inver&longs;us<emph.end type="italics"/><lb/>ABC, <emph type="italics"/>cujus dor&longs;um<emph.end type="italics"/> B <emph type="italics"/>&longs;it paul&ograve; <lb/>infra &longs;umma labra va&longs;is. </s><s>Si enim aqua infundatur va&longs;i, a&longs;cendet <lb/>ea per crus<emph.end type="italics"/> AB; <emph type="italics"/>&amp; c&ugrave;m &longs;upergre&longs;&longs;a fuerit dor&longs;um<emph.end type="italics"/> B, <emph type="italics"/>effluet per <lb/>crus<emph.end type="italics"/> BC; <emph type="italics"/>nec ce&longs;&longs;abit, donec dota effluxerit. </s><s>Vide qu&aelig; dicemus <lb/>infr&agrave; Parte<emph.end type="italics"/> 2. </s><s><emph type="italics"/>loc. cit. Machina IV. </s><s>Si ver&ograve; non totum vas implea&shy;<lb/>tur aqu&acirc;, &amp; a&euml;r &longs;ugatur ex o&longs;culo<emph.end type="italics"/> C; <emph type="italics"/>&longs;equetur &longs;imiliter aqua va&longs;is, <lb/>nec ce&longs;&longs;abit fluxus, donec tota fuerit elap&longs;a, quoniam perpendiculum <lb/>aqu&aelig; cadentis (&longs;icut &amp; in Diabete) majus e&longs;t qu&agrave;m perpendiculum <lb/>aqu&aelig; a&longs;cendentis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg182"/>Diabetes <lb/>&longs;piritalis a&shy;<lb/>lia ratione <lb/>con&longs;tructus.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio X.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphonis inver&longs;i fluxum &aelig;qualem <lb/>reddere.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SUpr&agrave; Propo&longs;it. VI. Propriet. I. o&longs;tendimus, aquam per exter&shy;<lb/>num &longs;iphonis inver&longs;i crus fluere in&aelig;qualiter, cum perpetuo <lb/>nimirum celeritatis decremento. </s><s>Oporteat igitur efficere ut <lb/>fluxus &longs;emper &aelig;qualis &longs;it. </s><s>Docet id Hero Alexandrinus cap. 3. <lb/>de &longs;piritalibus in hunc &longs;en&longs;um. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/128.jpg" pagenum="97"/>
<figure id="id.051.01.128.1.jpg" xlink:href="051/01/128/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sit vas ABCD, aqua <lb/>
<arrow.to.target n="marg183"/><lb/>plenum v&longs;que ad EF, gra&shy;<lb/>tia exempli (pote&longs;t enim <lb/>pl&ugrave;s &amp; min&ugrave;s e&longs;&longs;e <expan abbr="replet&utilde;">repletum</expan>) <lb/>habens &longs;uas an&longs;ulas LL per&shy;<lb/>foratas. </s><s>Fiat lebetarium <lb/>G, &longs;ive apertum, &longs;ive clau&shy;<lb/>&longs;um, quod po&longs;&longs;it innatare <lb/>&longs;uperficiei aqu&aelig; EF; , &amp; per <lb/>eius operculum ac fundum <lb/>trajice &longs;iphonis HIK crus <lb/>internum ac brevius HI, &amp; <lb/>&longs;tanno, aliav&egrave; materia ad <lb/>foramina ben&egrave; coarcta, <lb/>n&egrave; aqua &longs;ubintrare in le&shy;<lb/>betarium po&longs;&longs;it. </s><s>Alterum <lb/>crus externum ac longius <lb/>IK trajice per foramina <lb/>an&longs;ularum LL, &longs;ic ut fa&shy;<lb/>cil&egrave; per eas moveri a&longs;cen&shy;<lb/>dendo ac <expan abbr="de&longs;cend&etilde;do">de&longs;cendendo</expan> po&longs;&shy;<lb/>&longs;it. </s><s>His factis, &longs;i per o&longs;cu&shy;<lb/>lum K attrahas a&euml;rem, qui <lb/>e&longs;t in &longs;iphone, &longs;equetur, ob vacui fugam, aqua va&longs;is, e&acirc;que &longs;ub&shy;<lb/>&longs;idente &longs;ub&longs;idebit &longs;imul &amp; lebetarium, &amp; &longs;iphon infixus lebeta&shy;<lb/>rio, fluetque aqua per K, donec o&longs;culum H tangat fundum <lb/>CD. </s><s>Erit autem ille fluxus &longs;emper &aelig;qualis, e&ograve; qu&ograve;d exce&longs;&longs;us <lb/>perpendiculi cruris externi &amp; longioris &longs;upra perpendicu&shy;<lb/>lum cruris interni &amp; brevioris, &longs;it &longs;emper &aelig;qualis, hoc <lb/>e&longs;t, idem, nempe in &longs;chemate po&longs;ito exce&longs;&longs;us KM u&longs;que <lb/>ad &longs;upremam aqu&aelig; va&longs;is &longs;uperficiem EF, propterea qu&ograve;d efflu&shy;<lb/>ente aqua ex K, &amp; de&longs;cendente &longs;uperficie EF ver&longs;us <expan abbr="fund&utilde;">fundum</expan> <lb/>va&longs;is, de&longs;cendat &amp; lebes cum &longs;iphone &longs;ibi coarctato, ut dixi; quo <lb/>fit, ut crus IK eandem &longs;emper aqu&aelig; quantitatem ex va&longs;e per <lb/>crus HI attrahat, nempe illam qu&aelig; e&longs;t in GI, &agrave; G &longs;uprema aqu&aelig; 
<pb xlink:href="051/01/129.jpg" pagenum="98"/>
<arrow.to.target n="fig25"/><lb/>&longs;uperficie, v&longs;que ad I; ac <lb/>proinde e&acirc;dem &longs;emper fa&shy;<lb/>cilitate difficultatev&egrave; efflu&shy;<lb/>it aqua ex K<gap/> ergo &amp; e&acirc;&shy;<lb/>dem celeritate. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg183"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; flu&shy;<lb/>xum per <lb/>crus exter&shy;<lb/>num &longs;ipho&shy;<lb/>nis &aelig;qualem <lb/>reddere.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.129.1.jpg" xlink:href="051/01/129/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Pote&longs;t loco lebetarij<emph.end type="italics"/> G <lb/><emph type="italics"/>accipi &longs;uberis, alteriusv&egrave; levi&longs;&shy;<lb/>&longs;imi ligni fru&longs;tum, &amp; per id <lb/>trajici &longs;iphonis crus <expan abbr="intern&utilde;">internum</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg184"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg184"/><emph type="italics"/>Aqua effluit <lb/>ex crure ex&shy;<lb/>terno &longs;ipho&shy;<lb/>nis e&ograve; cele&shy;<lb/>rius, quo <lb/>maior e&longs;t i&shy;<lb/>p&longs;i' exce&longs;&longs;us <lb/>&longs;upra inter&shy;<lb/>num crus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quant&ograve; maior erit ex&shy;<lb/>ce&longs;&longs;us<emph.end type="italics"/> KM <emph type="italics"/>cruris externi, <lb/>tant&ograve; celeri&ugrave;s effluet aqua ex<emph.end type="italics"/><lb/>K, <emph type="italics"/>&longs;emper tamen &aelig;qualiter. </s><s><lb/>Ratio e&longs;t, quia tunc magis pre&shy;<lb/>mitur aqua apud o&longs;culum<emph.end type="italics"/> K, <lb/><emph type="italics"/>&amp; aqua cruris externi maio&shy;<lb/>rem exce&longs;&longs;um habet &longs;upra <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> <lb/>cruris interni, ac proinde mi&shy;<lb/>norem difficultatem ad illam <lb/>trahendam. </s><s>Neque hoc e&longs;t <lb/>contra id, quod diximus Pro&shy;<lb/>po&longs;it. VII. pr&aelig;cedente: aliud enim e&longs;t, cau&longs;am dare, cur fluat aqua ex <lb/>crure longiore, aliud cur celeri&ugrave;s fluat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Quomodo fieri po&longs;&longs;it fluxus aqu&aelig; ex &longs;iphone partim &aelig;qualis, par&shy;<lb/>tim in&aelig;qualis, hoc e&longs;t, vno tempore &aelig;qualis, altero in&aelig;qualis, pront no&shy;<lb/>bis placuerit, docet Hero &longs;upra citatus cap.<emph.end type="italics"/> 4. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphone inver&longs;o aquam ex vno montis latere in <lb/>alterum, per verticem deducere.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SItmons A, in cuius latere vno &longs;it fons, alia v&egrave; aqua, &longs;eu flu&shy;<lb/>ens, &longs;eu &longs;tagnans B, aut C, in pede nimirum, aut in latere 
<pb xlink:href="051/01/130.jpg" pagenum="99"/>
<arrow.to.target n="fig26"/><lb/>montis; &longs;itque in latere altero locus E paul&ograve; humilior, qu&agrave;m </s></p>
<figure id="id.051.01.130.1.jpg" xlink:href="051/01/130/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg185"/><lb/>aqua B, aut C; &amp; &longs;it in hunc locum E deducenda pr&aelig;dicta <lb/>aqua per montis verticem. </s><s>Fiat &longs;iphon inver&longs;us in&aelig;qualium <lb/>crurium BCDE, ex plumbo, aut metallo, cuius orificium B, <lb/>aut C cruris brevioris &longs;it immer&longs;um fonti B, aut C, alterum <lb/>ver&ograve; orificium E cruris longioris de&longs;inat intra ci&longs;ternam, ali&shy;<lb/>udv&egrave; receptorium E in loco de&longs;tinato. </s><s>Hoc facto, obture&shy;<lb/>tur vtrumque &longs;iphonis os, &amp; per foramen D in vertice montis <lb/>factum in &longs;iphone, repleatur totus &longs;iphon aqua, &amp; foramen di&shy;<lb/>ligenti&longs;&longs;im&egrave; obturetur, n&egrave; a&euml;rem recipere po&longs;&longs;it. </s><s>Si iam aperia&shy;<lb/>tur eodem tempore &longs;imul vtrumque &longs;iphonis orificium, effluet <lb/>aqua per E cruris longioris intra receptaculum, <expan abbr="&longs;ecumq;">&longs;ecumque</expan> tra&shy;<lb/>het, n&egrave; vacuum intra <expan abbr="&longs;iphon&etilde;">&longs;iphonem</expan> fiat, aquam fontis B, aut C; nec <lb/>ce&longs;&longs;abit fluxus, qu&agrave;m diu orificium B, aut C, fuerit aqu&aelig; im&shy;<lb/>mer&longs;um. </s><s>Ratio patet ex dictis Propo&longs;itione 6. &amp; alijs pa&longs;&longs;im ex <lb/>pr&aelig;cedentibus. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/131.jpg" pagenum="100"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg185"/><emph type="italics"/>Aquam per <lb/>montis ver&shy;<lb/>ticem &agrave; ba&shy;<lb/>&longs;e ad bas&egrave; <lb/>deducere &longs;i&shy;<lb/>phone.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.131.1.jpg" xlink:href="051/01/131/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>OMnin&ograve; nece&longs;&longs;arium e&longs;t, ut locus<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>&longs;it humilior, &longs;altem aliquan&shy;<lb/>tul&ugrave;m, qu&agrave;m locus fontis aut aqu&aelig;<emph.end type="italics"/> B, <emph type="italics"/>&longs;eu C, ut &longs;iphonis crus<emph.end type="italics"/> DE <lb/><emph type="italics"/>longius fieri po&longs;&longs;it qu&agrave;m<emph.end type="italics"/> BD, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> DC. </s><s><emph type="italics"/>Quod &longs;i fieri non po&longs;&longs;it, &longs;pes <lb/>nulla e&longs;t ad effectum de&longs;ideratum con&longs;equendum. </s><s>Quare diligenter <lb/>pri&ugrave;s libellandum e&longs;t &longs;patium inter<emph.end type="italics"/> B <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> E, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> E. <emph type="italics"/> <!--neuer Satz-->Qu&amp;<gap/>grave; <lb/>autem humilior fuerit locus<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>qu&agrave;m aqua<emph.end type="italics"/> B <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>e&ograve;mcliorem res <lb/>&longs;ucce&longs;&longs;um habebit, &amp; e&ograve; veloci&ugrave;s aqua effluet ex orificio<emph.end type="italics"/> E, <emph type="italics"/>vti ex di&shy;<lb/>ctis patet.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>PO&longs;&longs;e etiam alia ratione trahi <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> ex fonte<emph.end type="italics"/> B <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>per &longs;iphonem, <lb/>v&longs;que ad locum E, absque eo qu&ograve;d in vertice fiat foramen<emph.end type="italics"/> D, <emph type="italics"/>&amp; &longs;i&shy;<lb/>phon repleatur aqu&acirc; nonnulli putant; &longs;i nimirum ex orificio<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>tubi<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/132.jpg" pagenum="101"/><emph type="italics"/>extrahatur a&euml;r follibus, aut &AElig;olopila, quam de&longs;cribimus infr&agrave; parte<emph.end type="italics"/> 2. <lb/><emph type="italics"/>cla&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>cap.<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>Mach. VI. </s><s>Quam tamen <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> nullo modo &longs;ub&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e, <lb/>hinc o&longs;tendo, qu&ograve;d fieri non po&longs;&longs;it, ut follis per canalem vacuum tantum <lb/>aquarum pondus, quantum canalem ex attactu replere debet, attrahers <lb/>po&longs;&longs;it: montis enim in&longs;tar <expan abbr="foll&etilde;">follem</expan> e&longs;&longs;e oporteret, qui id pr&aelig;&longs;taret, c&ugrave;m omnis <lb/>attractio proportionem &longs;uam babeat ad pondus attrahendum; qu&aelig; &longs;i im&shy;<lb/>par&longs;it, rumpentur folles poti&ugrave;s qu&agrave;m pond<emph.end type="italics"/><emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/> <emph type="italics"/>attrahatur. </s><s>Vt vel hinc app&aelig;&shy;<lb/>reat, qu&agrave;m multa in &longs;peculatione vera <expan abbr="appare&atilde;t">appareant</expan>, qu&aelig; tamen nullam effe&shy;<lb/>ctum in praxi exhibeant. </s><s>Marinus Mer&longs;ennus in Pb&aelig;nomenis Hydrau&shy;<lb/>licis Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 34. <emph type="italics"/>addit alium modum, &longs;i nimirum in loco de&longs;tinato fiat <lb/>pi&longs;cin&aelig;<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>vndique clau&longs;a, eaque repleatur aqu&acirc;, &amp; orificium<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>&longs;iphonis <lb/>adferruminetur operculo perforato pi&longs;cin&aelig;, ita ut aquam non attingat: <lb/>&longs;i enim re&longs;eratur epi&longs;tomium pi&longs;cin&aelig;, effluet aqua, inquit, &amp; in aqu&aelig; lo&shy;<lb/>cum &longs;uccedet a&euml;r &longs;iphonis, in a&euml;ris locum aqua<emph.end type="italics"/> B, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>n&egrave; vacuum <lb/>admittatur in &longs;iphone: dummod&ograve;, inquit, pi&longs;cina vacua totum &longs;iphonis <lb/>a&euml;rem recipere po&longs;&longs;it. </s><s>Sed mirum, quantum hallucinatur Mer&longs;ennus, <lb/>c&ugrave;m, ut diximus &longs;upr&agrave; Protheoria I. &amp; videbimus infr&agrave; &longs;uo loco, &amp; <lb/>ip&longs;emet Mer&longs;ennus in&longs;inuat, aqua fontis<emph.end type="italics"/> B, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>trahi, atque <lb/>a&longs;cendere per &longs;iphonis crus<emph.end type="italics"/> BD, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> CD, <emph type="italics"/>nullatenus po&longs;&longs;it, ni&longs;i infra <lb/>pi&longs;cinam<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>de&longs;cendat tubus, per quem aqua fluat, paul&ograve; maioris per&shy;<lb/>pendiculi qu&agrave;m &longs;it perpendiculum<emph.end type="italics"/> BD, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> CD. <emph type="italics"/>quod in hac &amp; &longs;imi&shy;<lb/>libus Machinis e&longs;t &longs;umm&egrave; nece&longs;&longs;arium, vt diximus, c&ugrave;m de vi Attracti&shy;<lb/>va egimus, &amp; in &longs;ecunda Parte &longs;&aelig;pius repetemus, pr&aelig;&longs;ertim cla&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>cap.<emph.end type="italics"/> 1. <lb/><emph type="italics"/>Machina<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/></s><s>Pote&longs;t tamen longitudo tubi, qui infra pi&longs;cinam<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>de&shy;<lb/>&longs;cendere deberet, compen&longs;ari multis brevioribus tubis, ut diximus eo&shy;<lb/>dem loco de vi Attractiva, &amp; loco citato Machina<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>iterum dicemus. </s><s><lb/>Accedit &amp; illud, qu&ograve;d aqua in ci&longs;terna non &longs;ufficiat ad effectum inten&shy;<lb/>tum pr&aelig;&longs;tandum, ni&longs;i ci&longs;terna tantum aqu&aelig; contineat, quant&aelig; ip&longs;e ca&shy;<lb/>nalis capax e&longs;t; at quis tantam &longs;abricari volet ci&longs;ternam?<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MVlta alia circa fluxum aqu&aelig; ex &longs;iphone dici po&longs;&longs;ent, pr&aelig;&longs;ertim <lb/>qu&ograve;d de&longs;cen&longs;us aqu&aelig; fluentis per crus imitetur leges gravium de&shy;<lb/>&longs;cendentium motu naturali; &longs;ed h&aelig;c, &amp; &longs;imilia alia, intelligi facil&egrave; <lb/>po&longs;&longs;unt ex dicendis Capite &longs;equenti, de fluxu aqu&aelig; per tubos Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 9. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/133.jpg" pagenum="102"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Siphone inver&longs;o aquam ex montis radice ad <lb/>ejus verticem elevare.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>MIrabilis e&longs;t &longs;equens modus, &amp; antiquis minim&egrave; cognitur, <lb/>
<arrow.to.target n="marg186"/><lb/>im&ograve; ab omnibus pro impo&longs;&longs;ibili habitus, inquit Porta: <lb/>omnes enim put&acirc;runt, &longs;i in &longs;iphonis inver&longs;i collo &longs;eu curvatu&shy;<lb/>ra &longs;uprema foramen fieret, &amp; vel minimum a&euml;ris ingredere&shy;<lb/>tur, fore ut &longs;iphonis aqua di&longs;continuaretur, &amp; aqua divi&longs;a per <lb/>utrumque &longs;iphonis crus hinc atque inde delaberetur, totu&longs;que <lb/>&longs;iphon evacuaretur. </s><s>Contrarium mon&longs;trat &longs;equens modus, <lb/>quem pr&aelig;&longs;cribit Joannes Bapti&longs;ta Porta lib. 2. Spirital. cap. 13. <lb/>&amp; 14. in hunc &longs;en&longs;um. <lb/>
<arrow.to.target n="marg187"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg186"/><emph type="italics"/>Vide pr&aelig; <lb/><expan abbr="cedent&etilde;">cedentem</expan> <lb/>figuram <lb/>pag<emph.end type="italics"/> 99. <lb/><emph type="italics"/>vel<emph.end type="italics"/> 100.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg187"/><emph type="italics"/>Aquam &egrave; <lb/>montis ra&shy;<lb/>dice ad ver&shy;<lb/>ticem ele&shy;<lb/>vare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sit ut antea mons A, in eju&longs;que radice fons B, cujus <lb/>aqua &longs;it elevanda u&longs;que ad verticem D. </s><s>Fiat &longs;iphon inver&longs;um <lb/>in&aelig;qualium, ut antea, crurium BDE, cujus orificium B &longs;it <lb/>immer&longs;um fonti, orificium ver&ograve; E vel liberum omnin&ograve; &longs;it; <lb/>vel de&longs;inat in pi&longs;cinam &longs;ubjectam. </s><s>Habebit autem res tant&ograve;<lb/>meliorem &longs;ucce&longs;ium, quant&ograve; longius fuerit crus DE, qu&agrave;m<lb/>alterum DB. </s><s>Fiat deinde infra collum &longs;iphonis, ubi D, re&shy;<lb/>ceptaculum aquarum H, undique clau&longs;um qu&agrave;m diligenti&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave;, &longs;uoque epi&longs;tomio I in&longs;tructum, ex quo depromi aqua <lb/>po&longs;&longs;it. </s><s>In hoc receptaculum derivetur ex collo &longs;eu curvatum <lb/>&longs;iphonis tubulus G, habens claviculam volubilem, &longs;itque tu&shy;<lb/>bulus arcti&longs;&longs;im&egrave; adferruminatus &amp; &longs;iphonis collo, &amp; recept<gap/>&shy;<lb/>culi operculo pri&ugrave;s perforatis. </s><s>His factis, repleatur per infun&shy;<lb/>dibulum D &longs;iphon BDE, ob&longs;tructis pri&ugrave;s orificijs B &amp; E <lb/>eoque repleto obturetur foramen D, &amp; aperiatur &longs;imul utrum&shy;<lb/>que orificium B &amp; E; dumque per tubum fluit aqua, &amp; ex E <lb/>erumpit; aperiatur modici&longs;&longs;im&egrave;, &amp; momentane&acirc; qua&longs;i motu&shy;<lb/>la clavicula tubuli G; &longs;tatimque per dictum tubulum de&longs;cen&shy;<lb/>det modica aqua intra receptaculum H, a&longs;cendetque modi&shy;<lb/>cus a&euml;r intra &longs;iphonem, ibique aqu&aelig; mi&longs;tus delabetur un&agrave; cum <lb/>ip&longs;a per crus DE, &amp; per os E erumpet. </s><s>Hoc &longs;i &longs;&aelig;pius fece-
<pb xlink:href="051/01/134.jpg" pagenum="103"/>ris, tandem replebitur receptaculum H, ut aqua per ejus epi&shy;<lb/>&longs;tomium I depromi po&longs;&longs;it magna copia. </s><s>H&aelig;c Porta. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>VVlt igitur Porta, tubulum<emph.end type="italics"/> G <emph type="italics"/>aperiendum e&longs;&longs;e modici&longs;&longs;im&egrave;, ut ni&shy;<lb/>mirum ingrediatur modicus a&euml;r intra &longs;iphonem, &amp; ita mi&longs;cea&shy;<lb/>tur aqu&aelig;, ut ea non di&longs;continuetur. </s><s>Si enim ingrederetur a&euml;r copio&shy;<lb/>&longs;us, po&longs;&longs;et ita interrumpi aqua &longs;iphonis a&euml;re interpo&longs;ito, ut perpendi&shy;<lb/>culum<emph.end type="italics"/> BD <emph type="italics"/>e&longs;&longs;et majus, qu&agrave;m perpendiculum reliqu&aelig; aqu&aelig; intra crus<emph.end type="italics"/><lb/>DE; <emph type="italics"/>quod ubi contingeret, &longs;tatim di&longs;continuaretur aqu&aelig; fluxus, &amp; <lb/>aqua utriu&longs;que cruris de&longs;cenderet, unaqu&aelig;que ad &longs;uum orificium, &amp; <lb/>efflueret. </s><s>Hoc igitur incommodum ut evitetur, intromittendus e&longs;t, <lb/>inquit Porta, repetitis vicibus modici&longs;&longs;imus a&euml;r, ut &longs;ine interruptio&shy;<lb/>nis periculo po&longs;&longs;it mi&longs;ceri aqu&aelig;. </s><s>Nam quantumvis modicus intro&shy;<lb/>mittatur a&euml;r, &longs;i tamen is aquam cruris<emph.end type="italics"/> DE <emph type="italics"/>di&longs;continuat, infallibili&shy;<lb/>ter interrumpetur aqu&aelig; fluxus, ni&longs;i pars<emph.end type="italics"/> FE <emph type="italics"/>&longs;it paul&ograve; longior qu&agrave;m <lb/>crus<emph.end type="italics"/> BD. </s><s><emph type="italics"/>Ponamus cnim a&euml;rem interceptum e&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/> KF. </s><s><emph type="italics"/>Hic a&euml;r dum<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg188"/><lb/><emph type="italics"/>erit in<emph.end type="italics"/> L, <emph type="italics"/>aut in<emph.end type="italics"/> M, <emph type="italics"/>non interrumpet quidem aqu&aelig; cur&longs;um, quia <lb/>perpendiculum<emph.end type="italics"/> LE, <emph type="italics"/>aut<emph.end type="italics"/> EM, <emph type="italics"/>adhuc longius e&longs;t, ut &longs;uppono, qu&agrave;m <lb/>perpendiculum<emph.end type="italics"/> DB. </s><s><emph type="italics"/>At quamprim&ugrave;m a&euml;r<emph.end type="italics"/> KF <emph type="italics"/>fuerit infra<emph.end type="italics"/> M, <lb/><emph type="italics"/>jam interrumpetur aqu&aelig; fluxus, e&ograve; qu&ograve;d perpendiculum aqu&aelig; ab a&euml;re <lb/>u&longs;que ad<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>brevius e&longs;t, qu&agrave;m perpendiculum &agrave; vertice<emph.end type="italics"/> D <emph type="italics"/>u&longs;que ad<emph.end type="italics"/><lb/>B. </s><s><emph type="italics"/>Ne igitur aqu&aelig; interruptio, &longs;i fort&egrave; contingeret, ejus influxum <lb/>per &longs;iphonem impediat, crus<emph.end type="italics"/> DE <emph type="italics"/>adeo prolongandum e&longs;&longs;et, ut facta <lb/>interruptione etiam notabili aqu&aelig; &longs;iphonis per interpo&longs;itionem a&euml;ris, <lb/>perpendiculum tamen aqu&aelig; ab a&euml;re u&longs;que ad<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>maneret &longs;em&shy;<lb/>per longius perpendiculo cruris<emph.end type="italics"/> DB. </s><s><emph type="italics"/>Meliorem igitur &longs;ucce&longs;&longs;um res <lb/>habebit, &longs;i fons &longs;it in latere montis, v. g. in<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>&amp; non in radice<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg189"/><lb/><emph type="italics"/>apud<emph.end type="italics"/> B. </s><s><emph type="italics"/>Praxim hanc ut dixi, docet Ioannes Bapti&longs;ta Porta lib.<emph.end type="italics"/> 2. <lb/><emph type="italics"/>Spiritalium cap.<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 14. <emph type="italics"/>pendetque ex praxi, quam ex codem re&shy;<lb/>tulimus &longs;upr&agrave; Protheoria I. &sect;. X. </s><s>Refert eandem praxim Mer&longs;ennus <lb/>in hydraulicis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 34. <emph type="italics"/>ubi tamen nonnulla de &longs;uo <lb/>adjungit non u&longs;quequaque veritati congrua. </s><s>Veruntamen fal&longs;um <lb/>omnino e&longs;t, quod habetur apud Portam loco cit. cap.<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>editionis Ita&shy;<lb/>lic&aelig;, de modo elevandi aquam ex flumine pr&aelig;terfluente per &longs;iphonem<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/135.jpg" pagenum="104"/><emph type="italics"/>u&longs;que ad turris vicin&aelig; altitudinem; quem quidem modum &longs;u&longs;picer <lb/>non e&longs;&longs;e ip&longs;ius Port&aelig;, &longs;ed e&longs;&longs;e interpretis &longs;eu traductoris ex Latino in <lb/>Italicum idioma Ioannis E&longs;crivani Hi&longs;pani, qui in Dedicatoria fatetur <lb/>&longs;e adjunxi&longs;&longs;e nonnulla, qu&aelig; oretenus ab ip&longs;o Porta didicerat, ut &longs;u&shy;<lb/>pra in Pr&aelig;loquio dicebam.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg188"/><emph type="italics"/>A&euml;r in tulo <lb/>di&longs;continu&shy;<lb/>ans aquam, <lb/>interrum&shy;<lb/>pit <expan abbr="flux&utilde;">fluxum</expan> &aelig;&shy;<lb/>qu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg189"/><emph type="italics"/>Port&aelig; error <lb/>in elevan&shy;<lb/>da aqua ad <lb/>turris al&shy;<lb/>titudinem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Cau&longs;am a&longs;&longs;ignare, cur in &longs;iphone inver&longs;o interrupto <lb/>perpendiculum aqu&aelig; de&longs;cendentis debeat &longs;upera&shy;<lb/>re perpendiculum aqu&aelig; a&longs;cendentis.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg190"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg190"/><emph type="italics"/>Siphon in&shy;<lb/>terruptus, <lb/>&amp; cau&longs;a ef&shy;<lb/>fectus ip&longs;ius<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="caption">
<s><emph type="italics"/>I. Figura.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.135.1.jpg" xlink:href="051/01/135/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>INfr&agrave; Parte 2. Cla&longs;&shy;<lb/>&longs;e 1. cap. 1. Ma&shy;<lb/>china 2. damus Ma&shy;<lb/>chinam h&icirc;c <expan abbr="po&longs;it&atilde;">po&longs;itam</expan>, <lb/>eamque appellam<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/><lb/><emph type="italics"/>Siphonem inver&longs;um <lb/>interruptum.<emph.end type="italics"/> </s><s>Ean&shy;<lb/>dem Machinam ex&shy;<lb/>hibuimus etiam &longs;u&shy;<lb/>pr&agrave; Protheoria 1. <lb/>&sect;. V. ubi diximus, tu&shy;<lb/>bum EF, per quem <lb/>aqua de&longs;cendit, de&shy;<lb/>bere e&longs;&longs;e paul&ograve; lon&shy;<lb/>giorem tubo BK, <lb/>per quem aqua a&shy;<lb/>&longs;cendit. </s><s>Quod ta&shy;<lb/>met&longs;i veri&longs;&longs;imum <lb/>&longs;it, &amp; multis experi&shy;<lb/>mentis &agrave; Porta pri&shy;<lb/>m&ugrave;m, deinde &agrave; <expan abbr="Mer-&longs;e&ntilde;o">Mer&shy;<lb/>&longs;enno</expan>, Kirchero, at&shy;<lb/>que &agrave; me etiam <expan abbr="c&otilde;-probatum">con&shy;<lb/>probatum</expan>; &longs;emper <lb/>tamen vi&longs;um mihi <lb/>fuit mirabile, pr&aelig;-
<pb xlink:href="051/01/136.jpg" pagenum="105"/>&longs;ertim, &longs;i de primo aqu&aelig; a&longs;cen&longs;u per tubum BK &longs;it &longs;ermo: nec <lb/>ullum vidi, aut audivi unquam, qui hujus rei cau&longs;am ad&longs;ignet, <lb/>cui acquie&longs;cere po&longs;&longs;im. </s><s>Aliam etiam Machinam h&icirc;c po&shy;</s></p>
<p type="caption">
<s><emph type="italics"/>II. Fig.<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig27"/><lb/>&longs;itam, &amp; priori non mult&ugrave;m <lb/>ab&longs;imilem, adduxi e&acirc;dem Pro&shy;<lb/>theoria I. &sect;. VI. quam etiam habet <lb/>Salomon &agrave; Caus in &longs;uis hydraulicis <lb/>lib. 1. in qua ut aqua a&longs;cendat per <lb/>crus AB, debet tubus rectus DE <lb/>e&longs;&longs;e paul&ograve; longior qu&agrave;m dictum <lb/>crus AB, ut quilibet facil&egrave; experi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg191"/><lb/>ri pote&longs;t. </s><s>Qu&aelig;ritur igitur, qu&aelig;&shy;<lb/>nam &longs;it hujus rei cau&longs;a in utraque <lb/>Machina, &amp; in alijs hi&longs;ce &longs;imili&shy;<lb/>bus? </s><s>Neque enim h&icirc;c valetratio, <lb/>quam ad&longs;ignavimus &longs;upr&agrave; Propo&shy;<lb/>&longs;it. VII. hujus capitis: nam h&icirc;c non <lb/>agimus de &longs;iphone continuato, &longs;eu <lb/><expan abbr="n&otilde;interrupto">noninterrupto</expan>, in quo partes omnes <lb/>aqu&ecedil; &longs;unt continuat&aelig;, tum inter &longs;e, <lb/>tum etiam cum aqua va&longs;is, ex quo <lb/>extrahitur aqua per crus <expan abbr="extern&utilde;">externum</expan> <lb/>ac longius de&longs;cendens; &longs;ed agimus <lb/>de &longs;iphone interrupto, in quo &longs;ci&shy;<lb/>licet a&euml;r intercedit inter aquam &amp; <lb/>aquam. </s><s>Adde quod h&icirc;c, licet tu&shy;<lb/>bi EF, &amp; DE breviores e&longs;&longs;ent, qu&agrave;m tubus BK &amp; crus AB; <lb/>tamen extrema &longs;uperficies aqu&aelig; illorum tuborum &longs;emper e&longs;t <lb/>vicinior centro Mundi, ac proinde per ip&longs;os effluere deberet <lb/>aqua, &longs;ecumque trahere &amp; a&euml;rem &amp; aquam oppo&longs;itam va&longs;orum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg191"/><emph type="italics"/>Dubitatio. </s><s><lb/>&amp; rationes <lb/>dubitandi <lb/>circa &longs;ipho&shy;<lb/>nem inter&shy;<lb/>ruptum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.136.1.jpg" xlink:href="051/01/136/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dices, aqua qu&aelig; trahit alteram, gravior debet e&longs;&longs;e aqu&acirc; <lb/>
<arrow.to.target n="marg192"/><lb/>qu&aelig; trahitur, ac proinde longiores debent e&longs;&longs;e pr&aelig;dicti tubi <lb/>EF, &amp; DE, ut pl&ugrave;s aqu&aelig; contineant. </s><s>Sed contra e&longs;t mani&shy;<lb/>fe&longs;ta experientia allata Propo&longs;it. III. hujus capitis Propriet. I. &amp; <lb/>alia etiam allata Protheoria I. &sect;. VIII. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/137.jpg" pagenum="106"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg192"/><emph type="italics"/>Solutiones <lb/>in&longs;ufficien&shy;<lb/>tes propo&longs;it&aelig; <lb/>dubitatio&shy;<lb/>nis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Dices iterum, in hydraulicis pugnari ac vinci non aqua&shy;<lb/>rum copi&acirc;, &longs;ed aquarum perpendiculis, ut dictum Propo&longs;it. 2. <lb/>hujus capitis in Axiomate 2. &amp; alibi &longs;&aelig;pe; ideoque longiores <lb/>debent e&longs;&longs;e pr&aelig;dicti tubi EF, &amp; DE, ut perpendicula aqua&shy;<lb/>rum de&longs;cendentium &longs;int longiora, qu&agrave;m perpendicula aqua&shy;<lb/>rum a&longs;cendentium. </s><s>Re&longs;oondeo, veri&longs;&longs;imum e&longs;&longs;e citatum <lb/>Axioma; &amp; cau&longs;am hujus rei, loquendo de &longs;iphone inver&longs;o <lb/>non interrupto, ad&longs;ignavimus Propo&longs;it 7. qu&aelig; tamen cau&longs;a in <lb/>ca&longs;u pr&aelig;&longs;enti de &longs;iphone interrupto non militat; ideoque ulte&shy;<lb/>ri&ugrave;s qu&aelig;ritur, qu&aelig;nam &longs;it hujus rei cau&longs;a in &longs;iphone interru&shy;<lb/>pto, atque adeo in no&longs;tro ca&longs;u. </s><s>Difficultatem agnovit Mer&shy;<lb/>&longs;ennus in Ph&aelig;nom. Hydraul. Propo&longs;it 38. &longs;ed non &longs;olvit. <lb/>
<arrow.to.target n="marg193"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg193"/><emph type="italics"/>Solutio Au&shy;<lb/>ctoris ratio <lb/>num dubi&shy;<lb/>tandi circ&aelig; <lb/>&longs;iphonem in&shy;<lb/>terruptum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Dico igitur, cau&longs;am e&longs;&longs;e, qu&ograve;d aqu&aelig; pars unaqu&aelig;que <lb/>premitur aqu&acirc; &longs;upra ip&longs;am exi&longs;tente ad perpendiculum, &longs;i aqua <lb/>illa &longs;it de&longs;cendens in aliquo, (hoc e&longs;t, &longs;i nullum impedimen&shy;<lb/>tum extrin&longs;ecum habeat, qu&ograve; min&ugrave;s de&longs;cendere po&longs;&longs;it) pro&shy;<lb/>ut a&longs;&longs;eruimus &longs;upr&agrave; cap. 1. hujus Protheori&aelig; 4. Propriet. 4. ex <lb/>Archimede. </s><s>Illa igitur aqua, cujus perpendiculum e&longs;t majus, <lb/>&longs;eu longius, magis premitur, <expan abbr="majorem&qacute;ue">majoremque</expan> habet vim ad de&shy;<lb/>&longs;cendendum, &longs;i patet aditus ad de&longs;cendendum. </s><s>Quoniam <lb/>igitur aperto epi&longs;tomio E tubi EF, in I. Fig. &amp; aperto ore <lb/>tubi recti DE, in II. Fig. patet aditus aqu&aelig; ad de&longs;cendendum; <lb/>de&longs;cendet illa nece&longs;&longs;ari&ograve;, innato pondere, &amp; intra tubum, <lb/>propter partes continuatas, fundabit &longs;uum perpendiculum; &amp; <lb/>n&egrave; vacuum detur, trahet &longs;ecum a&euml;rem, &amp; coget aquam oppo&shy;<lb/>fitorum va&longs;orum a&longs;cendere, <expan abbr="&longs;uum&qacute;ue">&longs;uumque</expan> &longs;imiliter perpendiculum <lb/>fundare. </s><s>Nunquam tamen a&longs;cendere pote&longs;t aqua ad majus <lb/>&longs;patium in tubo BK, &amp; crure AB, qu&agrave;m de&longs;cenderit per tu&shy;<lb/>bum EF, &amp; DE; quia &longs;i a&longs;cenderet ad majus &longs;patium, jam <lb/>perpendiculum aqu&aelig; a&longs;cendentis majus e&longs;&longs;et, qu&agrave;m perpen&shy;<lb/>diculum aqu&aelig; de&longs;cendentis, ac proinde illa vinceret hanc, &amp; <lb/>retraheret. </s><s>Itaque &longs;i vas C haberet in fundo foramen angu&shy;<lb/>itum &longs;ine tubo adnexo, nihil aqu&aelig; efflueret, quia nullum fun&shy;<lb/>dare po&longs;&longs;et perpendiculum; ideoque nihil a&longs;cenderet per tu-
<pb xlink:href="051/01/138.jpg" pagenum="107"/>bum BK. </s><s>Si idem vas C haberet foramen laxum, efflueret <lb/>quidem aqua, &longs;ed &longs;imul &longs;ubintraret a&euml;r, &longs;icque ce&longs;&longs;ante metu <lb/>vacui, aut di&longs;continuitatis corporum, nihil a&longs;cenderet per tu&shy;<lb/>bum KB. </s><s>Si tubus EF e&longs;&longs;et brevior tubo BK, de&longs;cenderet aqua <lb/>u&longs;que ad orificium F, &amp; ad &aelig;quale &longs;patium a&longs;cenderet per tu&shy;<lb/>bum BK; &longs;ed facta hac &aelig;qualitate, &longs;i&longs;teretur utrimque aqua, <lb/>propter perpendiculorum &aelig;qualitatem. </s><s>Si tubus EF e&longs;&longs;et <lb/>pr&aelig;cis&egrave; &aelig;qualis tubo BK; de&longs;cenderet &longs;imiliter aqua u&longs;que <lb/>ad o&longs;culum F, &amp; ex parte altera a&longs;cenderet u&longs;que ad K, &longs;ed <lb/>neutra ulteri&ugrave;s pergeret, propter cau&longs;am jam dictam de per&shy;<lb/>pendiculorum &aelig;qualitate. </s><s>Si denique tubus EF, e&longs;t vel pau&shy;<lb/>lulum longior tubo BK, de&longs;cendit aqua u&longs;que ad F, &amp; c&ugrave;m <lb/>nullum inveniat impedimentum qu&ograve; min&ugrave;s egrediatur, nec <lb/>detineatur ab altera parte &agrave; perpendiculo &aelig;quali; effluit inna&shy;<lb/>to pondere ex F, &amp; ut vitetur vacuum, <expan abbr="corporum&qacute;ue">corporumque</expan> di&longs;con&shy;<lb/>tinuitas, &longs;ecum rapit &amp; a&ecaron;rem va&longs;is KA, &amp; aquam tubi BK, <lb/>va&longs;i&longs;que B. </s></p>
<p type="main">
<s>Notandum tamen e&longs;t, quod jam &longs;&aelig;pius inculcavi, alti&shy;<lb/>tudinem perpendiculi aqu&aelig; tubi BK &longs;umendam e&longs;&longs;e &agrave; &longs;upre&shy;<lb/>ma aqu&aelig; va&longs;is B, &longs;uperficie, u&longs;que ad &longs;upremam &longs;uperficiem <lb/>aqu&aelig; eju&longs;dem tubi. </s></p>
<p type="main">
<s>Quod diximus de perpendiculis tuborum BK &amp; EF, in&shy;<lb/>telligi etiam debet de perpendiculis AB, &amp; DE alterius Machin&aelig;. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Cau&longs;am ad&longs;ignare cur in Fonte Heronis perpendicu&shy;<lb/>lum aqu&aelig; de&longs;cendentis debeat e&longs;&longs;e longius perpendi&shy;<lb/>culo aqu&aelig; a&longs;cendentis.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>INfr&agrave; Parte 2. Cla&longs;&longs;e 1. cap. 2. Machina 1. Fontem damus, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg194"/><lb/>eumque Fontem Heronis in va&longs;is immediatis appellamus; 
<pb xlink:href="051/01/139.jpg" pagenum="108"/>
<arrow.to.target n="fig28"/><lb/>&amp; ita con&longs;truitur. </s><s>Vas fit <lb/><expan abbr="oblong&utilde;">oblongum</expan> NOPQ, diaphra&shy;<lb/>gmate &longs;eu &longs;epto IM di&shy;<lb/>&longs;criminatum in duo rece&shy;<lb/>ptacula &longs;eu va&longs;a, NIMQ <lb/>&longs;uperius, &amp; IMOP inferius. </s><s><lb/>Superius vas labrum habet <lb/>aliquantul&ugrave;m concavum <lb/>BD, in eoque foramen K. </s><s><lb/>In hac Machina di&longs;ponun&shy;<lb/>tur tubi &longs;eu canales ABC, <lb/>DEL, &amp; GF, uti figura <lb/>mon&longs;trat, &amp; fu&longs;ius dicitur <lb/>loco citato; impletoque <lb/>receptaculo NIMQ aqu&acirc;, <lb/>aliove liquore per K fora&shy;<lb/>men, &amp; diligenter clau&longs;o <lb/>foramine K, infunditur <lb/>aqua labro BD, qu&aelig; per <lb/>canalem DEL de&longs;cendens <lb/>in vas vacuum IOPM, premit ibidem a&euml;rem, atque expellit <lb/>per tubum FG in vas plenum <expan abbr="NIMq;">NIMque</expan> a&euml;r ver&ograve; ibidem pre&shy;<lb/>mens aquam, expellit ip&longs;am per tubum CBA &amp;c. prout fu&shy;<lb/>fi&ugrave;s dicitur loco citato. </s><s>Similes alias Machinas damus ibidem <lb/>Machina 2. 3. &amp; 4. </s><s>Advertimus autem in Notis ad dictam <lb/>Machinam 1. tubum DEL, per quem aqua de&longs;cendit, longio&shy;<lb/>rem e&longs;&longs;e debere tubo CBA, per quem a&longs;cendit aqua. </s><s>Pr&aelig;&shy;<lb/>dicto Heronis fonti omnino &longs;imilis e&longs;t Lucerna, quam attuli&shy;<lb/>mus &longs;upr&agrave; Protheoria 2. &sect;. 5. in qua tamen errorem aliquem <lb/>Heronis notavimus circa claviculam R, diximu&longs;que pr&aelig;di&shy;<lb/>ctam claviculam debere de&longs;inere in tubulum paul&ograve; longiorem, <lb/>qu&agrave;m e&longs;t tubulus OX. </s><s>Qu&aelig;rimus nunc hujus rei cau&longs;am. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg194"/><emph type="italics"/>Fons Hero&shy;<lb/>nis in va&longs;is <lb/>immediatis<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.139.1.jpg" xlink:href="051/01/139/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Dicam quod &longs;entio. </s><s>Vt autem meli&ugrave;s mentem meam in&shy;<lb/>telligas, Lector, recole qu&aelig; diximus &longs;upr&agrave; Propo&longs;it. 2. hujus ca-
<pb xlink:href="051/01/140.jpg" pagenum="109"/>pitis de Proprietatibus &longs;iphonis erecti; ubi a&longs;&longs;eruimus, aquam <lb/>cruris longioris de&longs;cendentem elevare, atque expellere aquam <lb/>cruris brevioris, cogereque in altum exilire, &longs;i o&longs;culum &longs;it an&shy;<lb/>gu&longs;tum. </s><s>Cau&longs;am ejus rei diximus e&longs;&longs;e exce&longs;&longs;um perpendi&shy;<lb/>culi aqu&aelig; de&longs;cendentis atque pellentis, &longs;upra perpendiculum <lb/>aqu&aelig; a&longs;cendentis &amp; pul&longs;&aelig;. </s><s>His &longs;uppo&longs;itis, ita di&longs;curro. </s><s>Fons <lb/>Heronis, &amp; Lucerna ad ip&longs;ius &longs;imilitudinem con&longs;tructa, omne&longs;&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg195"/><lb/>que Machin&aelig; &longs;imili artificio adornat&aelig;, nihil aliud &longs;unt, qu&agrave;m <lb/>&longs;iphon erectus interruptus. </s><s>Nam tubus DEL habet rationem <lb/>cruris erecti, per quod aqua de&longs;cendit; tubus ver&ograve; CBA ha&shy;<lb/>bet rationem alterius cruris erecti, per quod aqua a&longs;cendit;</s> <lb/><s>Aqua de&longs;cendens per DEL, cogit a&longs;cendere aquam per CBA, <lb/>mediante a&euml;re aquam premente. </s><s>Sicut igitur in &longs;iphone erecto <lb/>non interrupto, ut aqua de&longs;cendens per unum crus, expellat <lb/>aquam a&longs;cendentem per alterum, perpendiculum aqu&aelig; de&shy;<lb/>&longs;cendentis majus debet e&longs;&longs;e perpendiculo a&longs;cendentis, ideo&shy;<lb/>que crus, per quod aqua de&longs;cendit, longius debet e&longs;&longs;e, qu&agrave;m <lb/>crus per quod a&longs;cendit, alioquin non effluet aqua a&longs;cendens; <lb/>ita in ca&longs;u noftro tubus DEL debet e&longs;&longs;e longior tubo ABC, ut <lb/>perpendiculum aqu&aelig; de&longs;cendentis majus fit, qu&agrave;m perpendi&shy;<lb/>culum aqu&aelig; a&longs;cendentis. </s><s>Tant&ograve; autem, c&aelig;teris paribus, al&shy;<lb/>ti&ugrave;s a&longs;cendet aqua per tubum ABC, quant&ograve; is magis &longs;upera&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg196"/><lb/>bitur &agrave; tubo DEL. </s><s><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> h&icirc;c etiam, uti alibi <expan abbr="ubiq;">ubique</expan> in hydraulicis, <lb/>non aquarum copi&acirc;, &longs;ed perpendiculo pugnatur ac vincitur. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg195"/><emph type="italics"/>Perpendicu&shy;<lb/>lum aqu&aelig; <lb/>eadentis in <lb/>fonte Hero&shy;<lb/>nis cur exce&shy;<lb/>dere debeat <lb/>perpendicu&shy;<lb/>lum aqu&aelig; <lb/>a&longs;cendentis<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg196"/><emph type="italics"/>Perpendicu&shy;<lb/>lo, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> aqua&shy;<lb/>rum copia, <lb/>pugnatur, <lb/>ac vincitur <lb/>in hydrau&shy;<lb/>licis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>H&aelig;c mea e&longs;t opinio: cui meli&ugrave;s quid occurrerit, profe&shy;<lb/>ratin medium; nullus enim adhuc rei huius cau&longs;am attigit, quod <lb/>&longs;ciam. </s><s>Non nego tamen, &amp; a&euml;ris prementis copiam ab aqu&aelig; <lb/>de&longs;cendentis copia maiore vehementi&ugrave;s pre&longs;&longs;am ac pul&longs;am, &amp; <lb/>o&longs;culi A, vel poti&ugrave;s totius tubuli CBA angu&longs;tiam, mult&ugrave;m <lb/>conferre ad aquam alti&ugrave;s ex o&longs;culo A eiaculandam, tum ob <lb/>urgentis impetus incrementum, tum ob decrementum gravi&shy;<lb/>tatis aqu&aelig; deor&longs;um in tubo, po&longs;t egre&longs;&longs;um &egrave; tubo, nitentis. </s><s>Ne&shy;<lb/>go tamen, erupturam aquam &egrave; tubo CBA, &longs;i longior is fuerit <lb/>tubo DEL; idque ob rationem a&longs;&longs;ignatam. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/141.jpg" pagenum="110"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPVT III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De <lb/>Proprietatibus Aqu&aelig; fluentis per tubos.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROOEMIVM.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg197"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg197"/>Tubus <lb/>quid &longs;it.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>TVbos h&icirc;c appello Columnas concavas, &longs;ive cylindri&shy;<lb/>c&aelig; ill&aelig; &longs;int, &longs;iv&ecedil; pri&longs;matic&aelig;. </s><s>Hos in Machinis Par-<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg198"/><lb/><emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>pa&longs;&longs;im voco in differenter tubos, &longs;iphones, ca&shy;<lb/>nales, fi&longs;tulas, &amp; alijs etiam nominibus. </s><s>Foramen per quod <lb/>effluit aqua tubo contenta, appellat Hero Alexandrinus in <lb/>&longs;uis Pnevmaticis, os, o&longs;culum, &amp; orificium; Marinus ver&ograve; <lb/>Mer&longs;ennus in hydraulicis &longs;uis Ph&aelig;nomenis vocat lumen.<emph.end type="italics"/></s><lb/>
<s><arrow.to.target n="marg199"/><lb/><emph type="italics"/>Hoc foramen fieri pote&longs;t vel in ba&longs;e tubi, vel in latere. </s><s>Fieri <lb/>etiam po&longs;&longs;unt tubi conici ad in&longs;tar conorum truncatorum, quo&shy;<lb/>rum os &longs;eu lumen &longs;it vel in vertice, vel in ba&longs;i coni, prout ap&shy;<lb/>paret in figuris Propo&longs;itionis prim&aelig; &longs;equentis.<emph.end type="italics"/> <lb/>
<arrow.to.target n="marg200"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg198"/>Tubi fora&shy;<lb/>men, os, <lb/>o&longs;culum, <lb/>lumen, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>&longs;unt.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg199"/>Tuborum <lb/>vari&aelig; for&shy;<lb/>m&aelig;.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg200"/>Tub' &longs;em&shy;<lb/>per plenus.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Tubi per quos fluit aqua, aut &longs;unt &longs;emper pleni, aut non <lb/>&longs;unt &longs;emper pleni. </s><s>Tubum &longs;emper plenum vocamus, quem <lb/>fons aut vas aliquod &longs;uperimpo&longs;itum ita implet per orificium <lb/>&longs;uperius, ut dum aqua effluit per inferius, &longs;emper tamen plenus <lb/>maneat v&longs;que ad &longs;uperius orificium; quod fit, dum tantum,<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg201"/><lb/><emph type="italics"/>aut pl&ugrave;s influit, qu&agrave;m effluit. </s><s>Tubum non &longs;emper plenum <lb/>appellamus, qui, dum effluit aqua per foramen, paulatim exin&shy;<lb/>anitur, null&acirc; interim ali&acirc; influente aqu&acirc;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg201"/>Tubus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>&longs;emper ple&shy;<lb/>nus.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Tubi quicunque, per quos aqua decurrit, aut &longs;unt erecti<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg202"/><lb/><emph type="italics"/>perpendiculariter, aut inclinati, aut pro&longs;trati horizontaliter. </s><s><lb/>Priores vocabimus verticales; medios, inclinatos; ultimos <lb/>horizontales.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/142.jpg" pagenum="111"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg202"/>Tubi verti&shy;<lb/>cales.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>His ita expo&longs;itis, nunc afferemus varia Ph&aelig;nomena, <lb/>id e&longs;t, apparentias &longs;eu ob&longs;ervationes circa fluxum aqu&aelig; per tu&shy;<lb/>bos verticales, cuiuscunque form&aelig; &amp; conditionis; ex quibus <lb/>deinde deducemus varia Problemata atque Theoremata; quo&shy;<lb/>rum multa applicari etiam poterunt fluxui aqu&aelig; per &longs;iphones, <lb/>de quibus cap. pr&aelig;cedente. </s><s>Agimus autem hoc Capite &longs;ol&ugrave;m <lb/>de fluxu aqu&aelig; per tubos ex foramine in ba&longs;i facto; de fluxu enim <lb/>ex foramine facto in latere, loquemur capite &longs;equenti.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PROPOSITIO I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PH&AElig;NOMENON I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua decurrit per tubi verticalis foramen ba&longs;is in&longs;tar <lb/>Column&aelig; aque&aelig;, cuius ba&longs;is &aelig;qualis foramini, altitudo perpen&shy;<lb/>diculares &agrave; ba&longs;i erect&aelig;; &longs;ive tubi &longs;int &longs;emper <lb/>pleni, &longs;ive non.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SInt tubi verticales, AB, cuiuscunque figur&aelig;, haben&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg203"/><lb/>tes foramen B in ba&longs;i. </s><s>Dico aquam decurrere per <lb/>foramen B in&longs;tar column&aelig; aque&aelig; AB, cuius ba&longs;is <lb/>e&longs;t foramen B, altitudo ver&ograve; perpendiculares BA, <lb/>a ba&longs;i erect&aelig;, &longs;ive tubi &longs;int &longs;emper pleni, &longs;ive non. </s><s>Patet expe&shy;<lb/>rientia, &amp; &longs;equitur ex dictis Cap. 1. Propriet. IV. &amp; ex doctrina <lb/>Archimedis lib. 1. de In&longs;identibus humido, Suppo&longs;itione I. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg203"/><emph type="italics"/>Aqua per <lb/>foramen ba&shy;<lb/>&longs;is tuborum <lb/><expan abbr="verticali&utilde;">verticalium</expan> <lb/>fluit in&longs;tar&shy;<lb/>colu mn&aelig; a&shy;<lb/>que&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ac prim&ograve; quidem, &longs;i tubus e&longs;t columnaris, &amp; tota ba&longs;is e&longs;t <lb/>aperta, prout e&longs;t tubus prim&aelig;, ex appo&longs;itis, Figur&aelig; ad &longs;ini&longs;tram; <lb/>manife&longs;ta e&longs;t experientia: videmus enim totam aquam &longs;imul <lb/>paulatim de&longs;cendere, &longs;i tubus non e&longs;t &longs;emper plenus. </s><s>Idem au&shy;<lb/>tem fit, &longs;i tubus e&longs;t &longs;emper plenus; de&longs;cendit enim &longs;emper nova <lb/>&amp; nova columna aquea, &amp; effluit ex ba&longs;i B. </s></p>
<p type="main">
<s>Si autem tubus e&longs;t quidem columnaris, &longs;ed aqua non ef&shy;<lb/>fluit per totam ba&longs;im apertam, &longs;ed per foramen in ba&longs;i factum, 
<pb xlink:href="051/01/143.jpg" pagenum="112"/>
<arrow.to.target n="fig29"/><lb/>prout apparet in &longs;ecunda Figura; item &longs;i e&longs;t conoidalis in&longs;tar co&shy;<lb/>ni truncati inver&longs;i, prout in tertia Figura apparet, idem contin&shy;<lb/>git: Nam videmus, effluente aqu&acirc; per B, &longs;ub&longs;idere paulatim <lb/>aquam A, <expan abbr="incumbent&etilde;">incumbentem</expan> ip&longs;i B ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan>, <expan abbr="fieri&qacute;">fierique</expan>; fo&longs;&longs;am in <lb/>&longs;uperiori &longs;uperficie vbi A, reliquas ver&ograve; partes collaterales e A, <lb/>f A, confluere intra fo&longs;&longs;am; ad eum modum, quo in arenarijs <lb/>horologijs, dum &egrave; &longs;uperiori phiala defluit arena per foramen <lb/>diaphragmatis in inferiorem phialam, efficitur fo&longs;&longs;a in &longs;uperiori <lb/>aren&aelig; &longs;uperficie, in eamque incidunt circumia centes aren&aelig; par&shy;<lb/>tes. </s><s>Quod &longs;ignum e&longs;t, aquam de&longs;cendere &amp; effluere per B in <lb/>modum column&aelig; AB. </s><s>Et hoc quidem contingit apert&egrave; in tu&shy;<lb/>bis non &longs;emper plenis, ut experientia docet. </s><s>Idem autem con&shy;<lb/>tingere nece&longs;&longs;e e&longs;t in tubis &longs;emper plenis; ni&longs;i qu&ograve;d in his de&longs;cen&shy;<lb/>dat &longs;emper nova ac nova columna aquea. </s></p>
<figure id="id.051.01.143.1.jpg" xlink:href="051/01/143/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Quod diximus de tubis columnaris &amp; conoidalis figur&aelig;; <lb/>intelligendum etiam e&longs;t de columnis aliarum figurarum, pro&shy;<lb/>pter paritatem rationis, dummodo &longs;int verticaliter erecti. </s></p>
<p type="main">
<s>Si foramen e&longs;t quidem in ba&longs;i tubi (cuiuscunque figur&aelig; 
<pb xlink:href="051/01/144.jpg" pagenum="113"/>&amp; conditionis &longs;it tubus,) at &longs;uperior aqu&aelig; fuperficies non &longs;u&shy;<lb/>pereminet foramini ad perpendiculum, ut in appo&longs;ita Figura ap&shy;<lb/>paret; adhuc effluit aqua columnaliter, &longs;eu in&longs;tar column&aelig; <lb/>AB, cuius ba&longs;is e&longs;t foramen B. altitudo perpendiculares &agrave; ba&longs;i <lb/>u&longs;que ad &longs;ummitatem i&longs;tius aqu&aelig;; qu&aelig; ba&longs;i perpendiculariter <lb/>imminet. </s><s>Ratio de&longs;umitur ex dictis cap 1. Proprietate IV. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>EX his colligitur, &longs;olam columnam aqueam AB premere <lb/>
<arrow.to.target n="marg204"/><lb/>&longs;upra foramen B, quoniam illa &longs;ola ad perpendiculum im&shy;<lb/>minet ba&longs;is foramini. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg204"/><emph type="italics"/>Columna <lb/>aquea &longs;ola <lb/>premit &longs;u&shy;<lb/>pra <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan> <lb/>per quod ef&shy;<lb/>fluit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II. Ph&aelig;nomenon II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per tubos tam &longs;emper, qu&agrave;m non &longs;emper plenos &aelig;qua&shy;<lb/>lis altitudinis, &amp; &aelig;qualium foraminum, effluit &aelig;qualis aqu&aelig; <lb/>copia, eodem vel &aelig;quali tempore, cuiuscunque capaci&shy;<lb/>tatis &amp; form&aelig; &longs;int tubi.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ALtitudo tuborum, tum hac, tum &longs;equentibus Propo&longs;itioni <lb/>
<arrow.to.target n="marg205"/><lb/>bus, &longs;umitur &agrave; lumine &longs;eu foramine, u&longs;que ad &longs;uperius orifi&shy;<lb/>cium, includendo etiam ip&longs;ius foraminis altitudinem &longs;eu cra&longs;&shy;<lb/>&longs;itiem, ab interiori ad exteriorem &longs;uperficiem ba&longs;is, &longs;i in ba&longs;i &longs;eu <lb/>fundo &longs;it foramen. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg205"/><emph type="italics"/>Tuborum <lb/>altitudo vn&shy;<lb/>de &longs;umatur<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sint igitur, ut antea, tubi, AB, &aelig;qu&egrave; alti, &amp; &aelig;qualium fo&shy;<lb/>raminum B, &longs;ive &longs;emper pleni, &longs;ive non &longs;emper pleni, cuius&shy;<lb/>cunque capacitatis, &amp; figur&aelig;. </s><s>Dico, per foramina illa effluere <lb/>eodem, vel &aelig;quali tempore, &aelig;qualem aqu&aelig; copiam. </s><s>Quoni&shy;<lb/>am enim, per pr&aelig;cedentem Propo&longs;itionem, &longs;upra foramem B <lb/>in omnibus &aelig;qualis aqu&aelig; copia &aelig;quali vi premit, nempe colu&shy;<lb/>mna aquea AB, cuius ba&longs;is e&longs;t foramen B in omnibus &aelig;quale, <lb/>ut &longs;upponitur; &amp; altitudo e&longs;t perpendicularis AB, in omnibus <lb/>itidem &aelig;qualis; nece&longs;&longs;e e&longs;t, &aelig;qualem aqu&aelig; copiam eodem tem&shy;<lb/>pore decurrere ex omnibus: ubi enim omnia &longs;unt &aelig;qualia, ef&shy;<lb/>fectus &longs;unt &aelig;quales. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/145.jpg" pagenum="114"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium I.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg206"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg206"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; flux' <lb/>&egrave; foramine <lb/>va&longs;is non e&longs;t <lb/>celerior pro&shy;<lb/>pter va&longs;is <lb/><expan abbr="capacit&etilde;">capacitatem</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur hinc, ad aqu&aelig; effluxum maiorem, aut celeriorem <lb/>&egrave; foramine eodem, aut &aelig;quali, nihil facere capacitatem <lb/>va&longs;is aut tubi; adeo ut &longs;i totus Oceanus e&longs;&longs;et inclu&longs;us in uno tubo, <lb/>aut va&longs;e, &amp; in altero modica aqua, vterque tamen tubus e&longs;&longs;et <lb/>&aelig;qu&egrave; altus, &amp; haberet &aelig;qualia foramina; &aelig;qualis aqu&aelig; copia <lb/>ex vtroque efflueret eodem, vel &aelig;quali tempore. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur pr&aelig;terea, per foramina &aelig;qualia in eadem ba&longs;i eius&shy;<lb/>dem tubi, &aelig;qualem aquam effluere eodem tempore. </s><s>Sed <lb/>de hoc agemus infr&agrave; cap. 5. Propo&longs;. 1. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III. Ph&aelig;nomenon III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per tubos tam &longs;emper, qu&agrave;m non &longs;emper plenos &aelig;qua&shy;<lb/>lium luminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum, effluit eodem, <lb/>vel &aelig;quali tempore, in&aelig;qualis aqu&aelig; copia.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>NEmpe per tubum magis altum maior, &amp; per tubum min&ugrave;s <lb/>altum, minor. </s><s>Ratio e&longs;t, quia &longs;upra lumen altioris tubi <lb/>maior aqu&aelig; copia, &amp; maiori vi ac celeritate; &amp; &longs;upra lumen mi&shy;<lb/>noris minor, &amp; minori vi ac celeritate premit, nempe aquea co&shy;<lb/>lumna magis aut min&ugrave;s alta. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IV. Ph&aelig;nomenon IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per tubos &longs;emper, &amp; non &longs;emper plenos in&aelig;qualium <lb/>luminum, &longs;ed &aelig;qualium altitudinum, effluit eodem, vel &aelig;&shy;<lb/>quali tempore, in&aelig;qualis aqu&aelig; copia.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>NEmpe per maius lumen maior, &amp; per minus minor. </s><s>Ratio <lb/>e&longs;t eadem, quia &longs;cilicet &longs;upra maius lumen premit maior a&shy;<lb/>qu&aelig; copia, &amp; maiori vi; &amp; &longs;upra minus minor, &amp; minori vi, &longs;ci&shy;<lb/>licet columna aquea &aelig;qu&egrave; alta, &longs;ed non &aelig;qu&egrave; cra&longs;&longs;a. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PEr tubos vtro&longs;que, hoc e&longs;t, tam &longs;emper plenos, qu&agrave;m non <lb/>&longs;emper plenos, in&aelig;qualium luminum, &amp; in&aelig;qualium altitu-
<pb xlink:href="051/01/146.jpg" pagenum="115"/>dinum, effluere pote&longs;t eodem, vel &aelig;quali tempore, &aelig;qualis, <lb/>&amp; in&aelig;qualis aqu&aelig; copia, hoc e&longs;t, &aelig;qualis per aliquos, in&aelig;qualis <lb/>per alios. </s><s>Ratio e&longs;t, quia defectus luminis in vno pote&longs;t &longs;up&shy;<lb/>pleri per altitudinem; &amp; defectus altitudinis in altero pote&longs;t &longs;up&shy;<lb/>pleri per lumen, vt experientia etiam docet. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio V. Ph&aelig;nomenon. V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per tubos &aelig;qu&egrave; altos, &amp; &aelig;qualium luminum, non &longs;em&shy;<lb/>per plenos, fluit eodem tempore &aelig;qualis aqu&aelig; copia; &longs;ed tant&ograve; <lb/>fluit vnus diuti&ugrave;s altero, quant&ograve; pl&ugrave;s aqu&aelig; continet <lb/>vnus qu&agrave;m alter.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PAtet ex hactenus dictis, &amp; experienti&acirc;, nec indiget alia pro&shy;<lb/>batione. </s><s>Ille autem pl&ugrave;s aqu&aelig; continet, qui amplior e&longs;t: <lb/>loquimur enim h&icirc;c de ijs tubis, quorum orificia &longs;unt &aelig;qualia, <lb/>etiam&longs;i ip&longs;i tubi &longs;int in&aelig;qualis amplitudinis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ERgo &amp; per &aelig;qualia foramina ba&longs;is eiusdem tubi, &aelig;qualis eo&shy;<lb/>dem tempore effluit aqua. </s><s>Vide cap. 5. Propo&longs;. 1. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VI. Ph&aelig;nomenon VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per tubos non &longs;emper plenos, &amp; non &aelig;qu&egrave; altos, &aelig;qua&shy;<lb/>lium tamen luminum, eodem vel &aelig;quali tempore <lb/>non fluit &aelig;qualis aqu&aelig; copia.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>EAdem e&longs;t ratio de quibu&longs;cunque va&longs;is. </s><s>Patet experienti&acirc;, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg207"/><lb/>qu&aelig; mon&longs;trat, ex altiori tubo &longs;eu va&longs;e fluere maiorem aqu&aelig;, <lb/>copiam tempore eodem, vel &aelig;quali, qu&agrave;m ex tubo vel va&longs;e mi&shy;<lb/>n&ugrave;s alto habente lumen &aelig;quale. </s><s>Et ratio e&longs;t, quia in altiori <lb/>magis preinitur aqua &longs;upra lumen, qu&agrave;m in min&ugrave;s alto. </s><s>Vide <lb/>Propo&longs;it. III. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg207"/><emph type="italics"/>Vas magis <lb/>plenum plus <lb/>aqu&aelig; effun&shy;<lb/>dit per fora&shy;<lb/>men, qu&agrave;m <lb/>minus ple&shy;<lb/>num.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur hinc, ex eodem tubo, aut va&longs;e, non &longs;emper pleno, <lb/>&aelig;qualibus temporibus, non &aelig;qualem effluere aquam ex eo&shy;<lb/>dem foramine, &longs;ed in &longs;ecundo tempore minorem, qu&agrave;m in pri&shy;<lb/>mo, &amp; in tertio minorem, qu&agrave;m in &longs;ecundo, &amp; &longs;ic deinceps. </s><s><lb/>Vide Propo&longs;it. 24. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/147.jpg" pagenum="116"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur pr&aelig;terea, &longs;patia qu&aelig; &aelig;qualibus temporibus evacu&shy;<lb/>antur in dicto ca&longs;u, non e&longs;&longs;e &aelig;qualia, &longs;ed &longs;ecundum &longs;patium <lb/>corre&longs;pondens &longs;ecundo tempori, e&longs;&longs;e minus primo; &amp; tertium <lb/>&longs;patium corre&longs;pondens tertio tempori, minus &longs;ecundo; &amp; &longs;ic de <lb/>c&aelig;teris. </s><s>Vide ibidem. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VII. Ph&aelig;nomenon VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tubus altitudine quadrupedalis, cui pro ba&longs;is diametro <lb/>pedis Pari&longs;ien&longs;is vncia, aqu&acirc; &longs;emper plenus, effundit per lumen <lb/>lineare in ba&longs;i &longs;itum aqu&aelig; libram &longs;patio tredecim mi&shy;<lb/>nutorum &longs;ecundorum temporis.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>OB&longs;ervavit hoc Marinus Mer&longs;ennus, ut a&longs;&longs;erit ip&longs;e in Hydrau&shy;<lb/>licis &longs;uis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it. 1. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>VTitur autem Mer&longs;ennus tam pede, qu&agrave;m libra (heminam vocat ip&longs;e)<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg208"/><lb/><emph type="italics"/>Pari&longs;ien&longs;i. </s><s>Et pedem quidem, uti in aliarum Nationum pedibus fie&shy;<lb/>ri&longs;olet, dividit in duodecim &aelig;quales partes, quas uncias appellat; &amp; <lb/>quaml&iacute;bet vnciam &longs;ubdividit in alias duodecim partes &aelig;quales, quas <lb/>
<arrow.to.target n="marg209"/><lb/>ip&longs;e lineas, alij &longs;crupulos vocant. </s><s>Vncia, &longs;eu duodecima pedis pars ap&shy;<lb/>pellatur etiam pollex; ab aliquibus ver&ograve; cum Mer&longs;enno digitus: recti&ugrave;s <lb/>tamen digitus e&longs;t decima &longs;exta pars pedis, vt con&longs;tat ex Vitruvio, Iulio <lb/>Frontino, Columella, &amp; alijs apud Villalpandum tom.<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>Apparatus <lb/>Part.<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>lib.<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>cap.<emph.end type="italics"/> 16. <lb/>
<arrow.to.target n="marg210"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg208"/><emph type="italics"/>Pes dividi&shy;<lb/>tur in vnci&shy;<lb/>as<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>&amp; di&shy;<lb/>gitos<emph.end type="italics"/> 16.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg209"/>Linea e&longs;t <lb/>duodecima <lb/>pars vncia.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg210"/><emph type="italics"/>Minuti &longs;e&shy;<lb/>cundi dura&shy;<lb/>tio, quanta <lb/>&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Minutum &longs;ecundum e&longs;t &longs;exage&longs;ima pars unius minuti primi, &longs;eu<emph.end type="italics"/><lb/>3600. <emph type="italics"/>pars vnius hor&aelig;, &amp; proxim&egrave; re&longs;pondet lento arteri&aelig; &longs;eu cordis <lb/>pul&longs;ui, ut Mer&longs;ennus a&longs;&longs;erit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>NOn e&longs;t nece&longs;&longs;e, ut ba&longs;is tubi quadrupedalis, quo fit ob&longs;ervatio, &longs;it </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg211"/><lb/>pedalis, aut uncialis, aut alterius determinat&aelig; amplitudinis atque <lb/>capacitatis, &longs;ed &longs;ufficit quantalibet latitudo tubi, dummod&ograve; foramen &longs;it <lb/>lineare. </s><s>Ratio e&longs;t, quia; ut vidimus Propo&longs;itione<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>huius capitis, ea&shy;<lb/>dem aqu&aelig; quantitas eodem, vel &aelig;quali tempore, fluit ex tubo &longs;emper <lb/>pleno quantum vis arcto, vel lato, dummod&ograve; foramen &longs;it lineare, &amp; al-<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/148.jpg" pagenum="117"/><emph type="italics"/>titudo &longs;it quadrupedalis; adeo ut &longs;i totus Oceanus, ut &longs;upr&agrave; innuimus in <lb/>
<arrow.to.target n="marg212"/><lb/>Corollario I. Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>e&longs;&longs;et inclu&longs;us va&longs;i quatuor pedum &aelig;ltitudinis &amp; <lb/>luminis linearis, non effunderet ni&longs;i vnicam heminam &longs;eu libram Pari&shy;<lb/>&longs;ien&longs;em &longs;patio tredecim minutorum &longs;ecundorum; Si tamen addas, inquit <lb/>Mer&longs;ennus, pro horis &longs;ingulis vnam quadrage&longs;imam quintam libr&aelig; <lb/>partem, qu&acirc;&longs;olet aqua marina &longs;uperare aquam fontium ac fluviorum in <lb/>pondere, &amp; con&longs;equenter vi premendi, &amp; vehementi&ugrave;s &egrave; foramine e&shy;<lb/>rumpendi.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg211"/>Vas ampli&shy;<lb/>us non effu&shy;<lb/>dit pl&ugrave;s a&shy;<lb/>qu&aelig; per fora&shy;<lb/>men, qu&agrave;m <lb/>min&ugrave;, am-</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg212"/>plum, &longs;i al&shy;<lb/>titudo &amp; fo&shy;<lb/>ram&egrave; &aelig;qua&shy;<lb/>lia &longs;unt.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVod dicit Mer&longs;ennus de tubo quadrupedali, &amp; de libra aqu&aelig;, in&shy;<lb/>telligi debet &longs;ol&ugrave;m loquendo de pede &amp; libra Pari&longs;ien&longs;i, non ve&shy;<lb/>r&ograve; aliarum Nationum, &longs;ed unu&longs;qui&longs;que in &longs;ua natione experientiam <lb/>facere debet, ut &longs;ciat quantum aqu&aelig;, quanto tempore, ex quant&aelig; al&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg213"/><lb/>titudinis, quantique foraminis tubo, ejiciatur. </s><s>C&aelig;ter&ugrave;m c&ugrave;m diffe&shy;<lb/>rentia pedum, atque librarum apud diver&longs;as Nationes tanta &longs;it, quan&shy;<lb/>ta ip&longs;arum Nationum; cum&queacute; difficulter exacta men&longs;ura unius certi <lb/>ac determinati pedis, v. g. Romani, aut Pari&longs;ien&longs;is, ad alias Nationes <lb/>tran&longs;mitti libris impre&longs;&longs;is po&longs;&longs;it, qu&ograve;d chart&aelig; pri&ugrave;s madefact&aelig;, ac dein&shy;<lb/>de &longs;iccat&aelig;, non reddant fideliter longitudinem linearum impre&longs;&longs;arum; <lb/>nolo diuti&ugrave;s huic rei inh&aelig;rere, comparando pedem Pari&longs;ien&longs;em cum <lb/>pedibus aliarum Nationum. </s><s>Faciat, qui volet, aut cujus intere&longs;t, <lb/>experientiam, ut videat quanto tempore tubus quatuor pedum regio&shy;<lb/>nis &longs;u&aelig; ejiciat per lumen lineare aqu&aelig; libram itidem regionis &longs;u&aelig;. </s><s>De <lb/>exacta pedis Romani men&longs;ura, &amp; de modo tran&longs;mittendi illum ad <lb/>alias nationes, di&longs;&longs;eram in Pantometro Kircheriano Lib.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Technico <lb/>Parte<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Cap.<emph.end type="italics"/> 4. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg213"/>Podis men&shy;<lb/>&longs;ura diver&shy;<lb/>&longs;a apud di&shy;<lb/>ver&longs;as na&shy;<lb/>tiones.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VIII. Ph&aelig;nomenon VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig; fluentes ex tubis tam &longs;emper, qu&agrave;m non &longs;em&shy;<lb/>per plenis &aelig;qualium foraminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum, <lb/>habent rationem &longs;ubduplicatam altitudinum tuborum; <lb/><expan abbr="habent&qacute;ue">habentque</expan> dicti tubi duplicatam rationem <lb/>aquarum, quas fundunt.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>RAtio &longs;eu proportio duplicata qu&aelig;cunque, e&longs;t ratio qu&aelig;&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg214"/><lb/>cunque &longs;implex &longs;emel repetita, &longs;eu bis continu&egrave; &longs;umpta: 
<pb xlink:href="051/01/149.jpg" pagenum="118"/>quemadmodum ratio qu&aelig;cunque triplicata, quadruplicata, &amp;c. <lb/>e&longs;t ratio qu&aelig;cunque &longs;implex bis, ter &amp;c. repetita, &longs;eu ter, <lb/>quater continu&egrave; &longs;umpta. </s><s>Exemplum. </s><s>Inter 2 &amp; 1 reperitur <lb/>ratio dupla; h&aelig;c ratio &longs;i &longs;emel repetatur, &longs;eu adhuc &longs;emel <lb/>accipiatur, hoc e&longs;t, &longs;i bis continu&egrave; &longs;umatur hoc modo, 4, <lb/>2, 1; erit inter 4 &amp; 1 ratio &longs;eu proportio duplicata illius pro&shy;<lb/>portionis, qu&aelig; e&longs;t inter 2 &amp; 1, quandoquidem inter 4 &amp; 1 <lb/>reperitur ratio dupla &longs;emel repetita, &longs;eu bis continu&egrave; <lb/>&longs;umpta, hoc e&longs;t, duplicata, &longs;cilicet &longs;emel inter 4 &amp; 2, &amp; ite&shy;<lb/>rum inter 2 &amp; 1. </s><s>Similiter inter 8 &amp; 1 e&longs;t ratio triplicata il&shy;<lb/>lius, qu&aelig; e&longs;t inter 2 &amp; 1, quia inter 8 &amp; 1, intercedit ter <lb/>ratio dupla, nempe 8 ad 4, 4 ad 2, 2 ad 1. </s><s>Sic 16 ad 1 ha&shy;<lb/>bet rationem quadruplicatam, &amp; 32 ad 1 rationem quintu&shy;<lb/>plicatam rationis illius, quam habet 2 ad 1. </s><s>Aliud exemplum. </s><s><lb/>Inter 6 ad 4 reperitur ratio &longs;e&longs;quialtera &longs;implex; h&aelig;c ratio <lb/>duplicatur, &longs;i adhuc &longs;emel repetatur, &longs;eu &longs;i bis continu&egrave; &longs;uma&shy;<lb/>tur, ut apparet in his numeris 9, 6, 4: nam quia ut 6 ad 4, <lb/>ita 9 ad 6; ideo inter 9 &amp; 4 bis reperitur ratio &longs;e&longs;quialtera. </s><s><lb/>Si ver&ograve; eadem ratio &longs;e&longs;quialtera bis repetatur, &longs;eu ter conti&shy;<lb/>nu&egrave; ponatur; erit inter extremos terminos ratio &longs;e&longs;qui altera <lb/>triplicata, ut apparet in his numeris, 13 1/4, 9, 6, 4; quam pro&shy;<lb/>portionem ab&longs;que fractione habebis, &longs;i duplicaveris ho&longs;ce <lb/>numeros &longs;ic, 27, 18, 12, 8: nam ut 12 continet 8 &longs;emel cum <lb/>dimidio, ita 18 continet 12 &longs;emel cum dimidio, &amp; 27 etiam <lb/>continet 18 &longs;emel cum dimidio. <lb/>
<arrow.to.target n="marg215"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg214"/><emph type="italics"/>Duplicata <lb/>proportio <lb/>qu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg215"/><emph type="italics"/>Subduplica&shy;<lb/>ta proportio <lb/>qu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Ex ratione duplicata, triplicata, quadruplicata, &amp;c. facil&egrave; <lb/>intelligitur ratio &longs;ubduplicata, &longs;ubtriplicata, &longs;ubquadruplica&shy;<lb/>ta, &amp;c. </s><s>Nam per rationem &longs;ubduplicatam intelligimus <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> <lb/>rationis duplicat&aelig;. </s><s>Verbi gratia, 4 ad 1 habet rationem dupli&shy;<lb/>catam rationis dupl&aelig;; 2 ad 1, aut 4 ad 2, con&longs;tituunt dimidium <lb/>rationis 4 ad 1; ideo 2 ad 1, &amp; 4 ad 2, habent rationem &longs;ub&shy;<lb/>duplicatam. </s><s>Similiter 9 ad 4 habet rationem duplicatam <lb/>rationis &longs;e&longs;quialter&aelig;; dimidium talis rationis e&longs;t 9 ad 6, vel <lb/>6 ad 4; ideo 9 ad 6, &amp; 6 ad 4 habent rationem &longs;ubduplica&shy;<lb/>tam pr&aelig;dict&aelig; rationis &longs;e&longs;quialter&aelig;. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/150.jpg" pagenum="119"/>
<figure id="id.051.01.150.1.jpg" xlink:href="051/01/150/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>His explicatis, e&longs;to tubus AB unius pedis, &amp; </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg216"/><lb/>tubus CD quatuor pedum, &aelig;qualium foraminum, <lb/>&amp; uterque &longs;eu &longs;emper, &longs;eu non &longs;emper plenus; qui <lb/>quidem eodem, vel &aelig;quali tempore in&aelig;qualem <lb/>effundunt aqu&aelig; copiam, nempe major majorem, <lb/>&amp; minor minorem, ut con&longs;tat ex Propo&longs;itione III. <lb/>pr&aelig;cedenti. </s><s>Dico, aquam tubi CD, ad aquam <lb/>tubi AB eodem aut &aelig;quali tempore effu&longs;am, ha&shy;<lb/>bere rationem &longs;ubduplicatam tuborum, hoc e&longs;t, <lb/>aquam effluentem &egrave; tubo CD e&longs;&longs;e duplam aqu&aelig; <lb/>effluentis &egrave; tubo BA. </s><s>Etidem dicendum e&longs;t de qua&shy;<lb/>cunque alia ratione &longs;eu proportione; ut &longs;i unus tu&shy;<lb/>bus &longs;it 9 pedum, alter unius pedis, erit aqua ma&shy;<lb/>joris ad aquam minoris, ut 3 ad 1. </s><s>Con&longs;tat ex <lb/>ob&longs;ervatione, ut a&longs;&longs;erit Mer&longs;ennus in &longs;uis Hydraulicis, Propo&shy;<lb/>&longs;it. 2 po&longs;t medium. </s><s>Ratio ph&aelig;nomeni dependet ex velocita&shy;<lb/>te aqu&aelig; de&longs;cendentis &amp; effluentis ex tubo CD, &longs;upra veloci&shy;<lb/>tatem &aelig;qu&aelig; de&longs;cendentis &amp; effluentis ex tubo AB; de qua <lb/>vide Propo&longs;it. IX. &amp; X. <expan abbr="&longs;eq.">&longs;eque</expan> ubi dicemus, illam ad hanc e&longs;&longs;e du&shy;<lb/>plam, hoc e&longs;t, &longs;ubduplicatam altitudinum tuborum haben&shy;<lb/>tium &aelig;qualia foramina; quo demon&longs;trato, demon&longs;trabimus <lb/>deinde Propo&longs;itione XI. hanc pr&aelig;&longs;entem Propo&longs;itionem. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg216"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; dupli&shy;<lb/>catam ra&shy;<lb/>tionem ha&shy;<lb/>bent tubo&shy;<lb/>rum &aelig;qua&shy;<lb/>lium lumi&shy;<lb/>num, at in&shy;<lb/>&aelig;qualium <lb/><expan abbr="altitudin&utilde;">altitudinum</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur ex his, tuborum &aelig;qualium foraminum altitudi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg217"/><lb/>nes debere e&longs;&longs;e in duplicata ratione aquarum in&aelig;qualium <lb/>quas debent eodem tempore fundere. </s><s>Verbi gratia, tubus pe&shy;<lb/>dalis determinato tempore dat unam aqu&aelig; libram ex &longs;uo fo&shy;<lb/>ramine; ut alius tubus ex &aelig;quali foramine &aelig;quali tempore det <lb/>duas libras, debet habere duplicatam rationem ad illum, nem&shy;<lb/>pe debet e&longs;&longs;e altus quatuor pedibus. </s><s>Sic etiam quia tubus qua&shy;<lb/>tuor pedum per lineare lumen &longs;patio 13 minutorum &longs;ecundo&shy;<lb/>rum fundit unam libram aqu&aelig;, ut diximus Propo&longs;it. VII. ut <lb/>alius tubus eodem tempore per lumen lineare fundat centum 
<pb xlink:href="051/01/151.jpg" pagenum="120"/>libras, debet habere altitudinem duplicatam 1 ad 100; nem&shy;<lb/>pe 40000. pedum. </s><s>Atque h&aelig;c e&longs;t conver&longs;a pr&aelig;cedentis Pro&shy;<lb/>po&longs;itionis. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg217"/><emph type="italics"/>Tubi &aelig;qua&shy;<lb/>lium lumi&shy;<lb/>num, at in&shy;<lb/>&aelig;qualium <lb/><expan abbr="altitudin&utilde;">altitudinum</expan>, <lb/>habent du&shy;<lb/>plicatam <expan abbr="ra-tion&etilde;">ra&shy;<lb/>tionem</expan> aqua&shy;<lb/>rum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur pr&aelig;terea, datis tubis &aelig;qualium foraminum, at <lb/>in&aelig;qualium altitudinum, in numeris aut lineis, mediam <lb/>proportionalem dare aquas; &amp; datis aquis in numeris aut men&shy;<lb/>&longs;uris, tertiam proportionalem dare tuborum altitudinem &aelig;qua&shy;<lb/>lium foraminum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg218"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg218"/><emph type="italics"/>Medi&aelig;, ac <lb/>Terti&aelig; pro&shy;<lb/>portionalis <lb/>quantitatis <lb/>in ventio.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>DEinventione medi&aelig; ac terti&aelig; proportionalis magnitudinis in nume&shy;<lb/>ris ac lineis, agemus infr&agrave; in Parergo hujus capitis, &amp; in Arith&shy;<lb/>metica ac Geometria practica, &amp; in Pantometro Kircheriano lib.<emph.end type="italics"/> 8. <lb/><emph type="italics"/>cap.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 3. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IX. Theorema I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua naturali motu de&longs;cendens &amp; effluens per tubos, <lb/>imitatur leges aliorum gravium naturali <lb/>motu de&longs;cendentium.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>NOn uni mirabile vi&longs;um, inquit Mer&longs;ennus in Ph&aelig;nome&shy;<lb/>nis Hydraulicis Propo&longs;it. III. qu&ograve;d non &longs;it eadem ratio <lb/>quantitatis aqu&aelig; fluentis ex tubo pedali, ad aqu&aelig; quantitatem <lb/>ex quadrupedali tubo &longs;alientis, po&longs;ito &aelig;quali foramine in utro&shy;<lb/>que, qu&aelig; e&longs;t 1 ad 4; c&ugrave;m aqua quadrupedalis tubi quadruplo <lb/>magis, qu&agrave;m pedalis premere videatur fundum, &amp; aquam ex <lb/>lumine &longs;alientem. </s><s>Ver&ugrave;m mirari de&longs;ines, ubi noveris, aquam <lb/>eo &longs;ol&ugrave;m modo premere, vel ea duntaxat velocitate tubum <lb/>egredi, qu&acirc; moveretur, &longs;i ex eadem tubi altitudine cecidi&longs;&longs;et; <lb/>adeo ut &longs;it eadem i&longs;tius ph&aelig;nomeni ratio, qu&aelig; de&longs;cen&longs;us aqu&aelig; <lb/>per tubum; &amp; eadem hujus de&longs;cen&longs;us, qu&aelig; de&longs;cen&longs;us aliorum <lb/>gravium; de quo proinde h&icirc;c agendum paul&ograve; accurati&ugrave;s, quan&shy;<lb/>doquidem aqu&aelig; motus per tubum, &amp; ex tubo eruptio, &longs;equi&shy;<lb/>tur leges gravium motu naturali de&longs;cendentium. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/152.jpg" pagenum="121"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Leges gravium naturali motu de&longs;cendentium.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>LEges porr&ograve;, quas gravia in de&longs;cen&longs;u naturali motu facto <lb/>
<arrow.to.target n="marg219"/><lb/>&longs;ervant, incredibili cura ac diligentia indagavit &amp; ob&longs;er&shy;<lb/>vavit Bononi&aelig; P. Joannes Bapti&longs;ta Ricciolus, un&agrave; cum alijs <lb/>&egrave; no&longs;tra Societate Patribus, ea&longs;que clari&longs;&longs;im&egrave; ac di&longs;tincti&longs;&longs;im&egrave; <lb/>
<arrow.to.target n="marg220"/><lb/>proponit in Tomo 1. Almage&longs;ti &longs;ui novi; fus&egrave; quidem lib. 9. <lb/>&longs;ect. 4. cap. 16. num. 24. breviter ver&ograve; lib. 2. cap. 21. . </s><s>Quibus <lb/>Riccioli ob&longs;ervationibus tantam ego fidem adhibeo, ut licet <lb/>h&icirc;c Rom&aelig; ea&longs;dem repetere opportuni&longs;&longs;imum mihi foret, de&shy;<lb/>mi&longs;&longs;is gravibus per cochleatas Divi Petri in Vaticano &longs;calas <lb/>alti&longs;&longs;imas, &amp; ab omni a&euml;ris commotione liberas, fene&longs;tris in&shy;<lb/>&longs;uper plurimis ab ima ba&longs;i ad &longs;ummitatem u&longs;que refertas; no&shy;<lb/>luerim tamen me fru&longs;tra fatigare, c&ugrave;m nec accuratiores ad&shy;<lb/>hibere me po&longs;&longs;e putem, nec &longs;i adhibeam, alias pr&aelig;ter ip&longs;ius <lb/>leges reperturum me cert&ograve; &longs;ciam. </s><s>Ex multis igitur de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;us gravium legibus &agrave; Ricciolo locis citatis adductis, duas &longs;e&shy;<lb/>quentes affero, quoniam e&aelig; propo&longs;ito no&longs;tro &longs;atisfacient. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg219"/><emph type="italics"/>Gravium <lb/>naturali <lb/>motu <expan abbr="de-&longs;cendenti&utilde;">de&shy;<lb/>&longs;cendentium</expan> <lb/>leges.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg220"/><emph type="italics"/>Riccioli di&shy;<lb/>ligentia ex&shy;<lb/>acta in ob&shy;<lb/>&longs;ervandis le&shy;<lb/>gibus gra&shy;<lb/>vium <expan abbr="de-&longs;cendenti&utilde;">de&shy;<lb/>&longs;cendentium</expan><emph.end type="italics"/>.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>I. Gravia naturali motu per lineam perpendicularem in a&euml;re de&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg221"/><lb/>&longs;cendentia, moventur difformi velocitate, e&acirc;que majore &amp; majore <lb/>ver&longs;us finem motus.<emph.end type="italics"/> </s><s>Lex h&aelig;c nota fuit jam inde &agrave; viginti &amp; am&shy;<lb/>pli&ugrave;s &longs;&aelig;culis in Academijs Phy&longs;icorum, pr&aelig;&longs;ertim Peripateti&shy;<lb/>corum cum Ari&longs;totele lib. 1. de c&oelig;lo cap. 88. inquit Ricciolus, <lb/>patetque oculis, auribus, &amp; tactui; videmus enim gravia de&shy;<lb/>&longs;cendentia accelerare magis ac magis motum; audimus vehe&shy;<lb/>mentiorem &longs;onum, percipimus validiorem percu&longs;&longs;ionem, ex <lb/>lap&longs;u gravis ac duri &egrave; loco altiori, qu&agrave;m min&ugrave;s alto. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg221"/>Lex I. gra&shy;<lb/>vium <expan abbr="de-&longs;cendenti&utilde;">de&shy;<lb/>&longs;cendentium</expan>.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>II. Motus gravium naturaliter de&longs;cendentium per a&euml;rem, cre&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg222"/><lb/>&longs;cit eo incremento velocitatis, quod e&longs;t inter numeros impares ab uni&shy;<lb/>tate numeratos; &longs;eu ita ut &longs;patia &aelig;qualibus temporibus tran&longs;mi&longs;&longs;a &longs;int <lb/>inter &longs;e, ut quadrata temporum; &longs;eu ita, ut &longs;patia tran&longs;mi&longs;&longs;a certis <lb/>temporibus habeant inter &longs;e duplicatam proportionem illius, quam ha&shy;<lb/>bent tempora quibus &longs;patia illa men&longs;urata fuerint.<emph.end type="italics"/> </s><s>ita Ricciolus lo&shy;<lb/>cis citatis, &amp; ante ip&longs;um Galil&aelig;us Dialogo 2. de Sy&longs;temate 
<pb xlink:href="051/01/153.jpg" pagenum="122"/>Mundi, &amp; Balianus lib 1. de Motu naturali gravium, Propo&longs;it. 6. <lb/>(licet deinde lib. 4. &agrave; pag. 110. ad 113. aliter &longs;tatuat) &amp; po&longs;tip&longs;os <lb/>Ga&longs;&longs;endus in Epi&longs;tolis de motu impre&longs;&longs;o &agrave; motore, &amp; Kirche&shy;<lb/>rus in Mu&longs;urgia lib. 6. parte 1. Lemmate 3. &amp; con&longs;tat experien&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg223"/><lb/>ti&acirc;. </s><s>Numeri pariter impares ab unitate numerati, &longs;unt hi: 1, <lb/>3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 &amp;c. </s><s>Itaque &longs;i grave aliquod de&longs;cendens con&shy;<lb/>ficit in primo minuto temporis unum &longs;tadium &longs;patij; in &longs;ecundo <lb/>minuto conficiet tria ftadia, in tertio quinque, in quarto &longs;e&shy;<lb/>ptem, &amp;c. </s><s>Sic enim &longs;patia &aelig;qualibus temporibus confecta, <lb/>erunt inter &longs;e, ut quadrata temporum: nam quadratum mi&shy;<lb/>nuti primi e&longs;t 1; &amp; quadratum minuti &longs;ecundi, 4; &amp; quadra&shy;<lb/>tum minuti tertij, 9; &amp; quadratum minuti quarti, 16 &amp;c. ut <lb/>apparet inappo&longs;ita tabella. </s><s>
<arrow.to.target n="table1"/><lb/>C&ugrave;m igitur grave de&longs;cen&shy;<lb/>dens in primo minuto con&shy;<lb/>ficiat unum &longs;patium, &amp; in <lb/>&longs;ecundo minuto tria &longs;patia, <lb/>qu&aelig; cum uno conficiunt <lb/>quatuor; &amp; in tertio minu&shy;<lb/>to quinque &longs;patia, qu&aelig; cum <lb/>quatuor efficiunt novem; &amp; in quarto minuto &longs;eptem &longs;patia, <lb/>qu&aelig; cum novem efficiunt &longs;exdecim; &amp; in quinto minuto no&shy;<lb/>vem &longs;patia, qu&aelig; cum &longs;exdecim efficiunt viginti quinque, &amp;c. <lb/>apparet manife&longs;t&egrave;, &longs;patia tran&longs;mi&longs;&longs;a &agrave; gravi de&longs;cendente, ha&shy;<lb/>bere &longs;e, ut quadrata temporum &aelig;qualium, quibus percurrun&shy;<lb/>tur illa &longs;patia. </s><s>In idem autem recidit, &longs;i dicas, &longs;patia tran&longs;&shy;<lb/>mi&longs;&longs;a certis temporibus habere inter &longs;e duplicatam rationem <lb/>&longs;eu proportionem illius proportionis, quam habent tempora, <lb/>quibus &longs;patia illa men&longs;urata fuerint: nam tempus &longs;eu minutum <lb/>&longs;ecundum ad primum, ut apparet ex tabella pr&aelig;cedente, ha&shy;<lb/>bet rationem &longs;eu proportionem duplam, &longs;patia ver&ograve; &longs;ecundo <lb/>minuto confecta, nempe 1 ad 3 (qu&aelig; &longs;imul juncta efficiunt 4) <lb/>ad primum minutum habent rationem duplicatam rationis <lb/>dupl&aelig;. </s><s>Eadem e&longs;t ratio de c&aelig;teris. </s><s>Lege etiam Mundum &longs;ub-
<pb xlink:href="051/01/154.jpg" pagenum="123"/>terraneum P. Athana&longs;ij Kircheri, ubi in Libro Centro&longs;ophico <lb/>fu&longs;i&longs;&longs;im&egrave; pertractat hanc materiam. </s><s>Lege pr&aelig;terea Joannem <lb/>Caramuelem in Cruce Sublimium ingeniorum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg222"/>Lex II. gra&shy;<lb/>vium <expan abbr="de-&longs;cendenti&utilde;">de&shy;<lb/>&longs;cendentium</expan>.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg223"/><emph type="italics"/>Numeri pa&shy;<lb/>riter impa&shy;<lb/>res ab unita&shy;<lb/>te numera&shy;<lb/>ti.<emph.end type="italics"/></s></p>

<table>

<row><cell>Tempora</cell><cell>Quadrata</cell><cell>Spatia</cell></row>
<row><cell>1</cell><cell>1</cell><cell>1</cell></row>
<row><cell>2</cell><cell>4</cell><cell>3</cell></row>
<row><cell>3</cell><cell>9</cell><cell>5</cell></row>
<row><cell>4</cell><cell>16</cell><cell>7</cell></row>
<row><cell>5</cell><cell>25</cell><cell>9</cell></row>
<row><cell>6</cell><cell>36</cell><cell>11</cell></row></table>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Leges aqu&aelig; naturali motu de&longs;cendentis <lb/>&amp; effluentis per tubos.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt jam tubus ABCD, &longs;ive &longs;emper, &longs;ive non &longs;emper plenus, <lb/>
<arrow.to.target n="marg224"/><lb/>cujus foramen B; <expan abbr="tempu&longs;&qacute;ue">tempu&longs;que</expan> in quo aqua ab A de&longs;cendit <lb/>u&longs;que ad B, dividatur in quinque &aelig;quales partes, in quarum <lb/>prima confecerit &longs;patium A1; Dico, eandem aquam in &longs;e&shy;<lb/>cunda parte temporis conficere &longs;patium A4, in tertia parte <lb/>
<arrow.to.target n="fig30"/><lb/>A9, in quarta &longs;patium A16, in quinta &longs;patium A25; <lb/>atque adeo &longs;patia &aelig;qualibus quinque temporibus <lb/>confecta, habere &longs;e ut quadrata quinque illorum <lb/>temporum, ut ex appo&longs;itis utrimque numeris ap&shy;<lb/>paret; &longs;eu velocitatem de&longs;cen&longs;us aqu&aelig; cre&longs;cere &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m progre&longs;&longs;ionem numerorum imparium, <lb/>prout indicant numeri intra tubum notati; &longs;eu <lb/>&longs;patia confecta habere duplicatam rationem illius, <lb/>quam habent tempora, ut apparet &longs;i conferas nu&shy;<lb/>meros externos lateris AB, cum numeris lateris <lb/>CD. </s><s>Ratio e&longs;t, quia aqua gravis e&longs;t, &amp; intra tu&shy;<lb/>bum naturali motu de&longs;cendit, nullumque ade&longs;t <lb/>impedimentum motus; ergo imitari debet leges aliorum gra&shy;<lb/>vium naturali motu de&longs;cendentium. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg224"/><emph type="italics"/>Leges aqua <lb/>naturali <lb/>motu de&shy;<lb/>&longs;cendentis <lb/>per tubos.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.154.1.jpg" xlink:href="051/01/154/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur hinc prim&ograve;, Aquam &egrave; foramine B, tubi &longs;emper <lb/>
<arrow.to.target n="marg225"/><lb/>pleni, effluere tant&acirc; velocitate, quant&acirc; de&longs;cendit ab A ad <lb/>B. </s><s>Ratio e&longs;t, quia ut &longs;upponitur, tantum effluit per B, quan&shy;<lb/>tum influit per A, &amp; &egrave; contrario tantum per A influit, quan&shy;<lb/>tum per B effluit, &amp; in de&longs;cen&longs;u ab A ad B nulla fit inter&shy;<lb/>ruptio; ergo tam velociter effluit per B, qu&agrave;m velociter de&shy;<lb/>&longs;cendit ab A ad B. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/155.jpg" pagenum="124"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg225"/><emph type="italics"/>Leges aqu&aelig; <lb/>effluentis <lb/>per <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan> <lb/>tubi &longs;emper <lb/>pleni.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur &longs;ecund&ograve;, Aquam apud B, in utroque tubo, hoc e&longs;t, <lb/>&longs;emper &amp; non &longs;emper pleno, tant&acirc; &longs;ol&ugrave;m vi premi prope <lb/>foramen B, quanta e&longs;t vis &longs;eu pondus aqu&aelig; &agrave; B u&longs;que ad &longs;u&shy;<lb/>premam aqu&aelig; &longs;uperficiem, id e&longs;t, column&aelig; aque&aelig; habentis <lb/>pro ba&longs;i latitudinem foraminis B, pro altitudine perpendicu&shy;<lb/>larem &agrave; B ad dictam &longs;uperficiem. </s><s>Ratio e&longs;t, quia &longs;ol&ugrave;m illa <lb/>columna premit &longs;upra B, per dicta Propo&longs;it. 1. </s><s>Intellige, ni&longs;i <lb/>illa aliunde impetum recipiat, ut &longs;i ip&longs;i affunderetur aqua ex <lb/>tubo inclinato, &longs;ive conjuncto, &longs;ive di&longs;iuncto. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium. III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur terti&ograve;, Leges pr&aelig;dictas de&longs;cen&longs;us gravium &longs;ervari <lb/>
<arrow.to.target n="marg226"/><lb/>ab aqua in tubo &longs;emper pleno, de&longs;cendendo ab A ad B, &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m in primo de&longs;cen&longs;u, non ver&ograve; in de&longs;cen&longs;u continuato; item <lb/>&longs;ol&ugrave;m &agrave; prima parte aqu&aelig; de&longs;cendentis, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &agrave; partibusip&longs;i conti&shy;<lb/>guis &amp; &longs;ub&longs;equentibus. </s><s>Explico De&longs;cendat aqua ab A ad B, effi&shy;<lb/>ciatque de&longs;cen&longs;us columnam aqueam AB, qu&aelig; dividatur in vi&shy;<lb/>ginti <expan abbr="quinq;">quinque</expan> &aelig;quales partes &longs;ecund&ugrave;m longitudinem &longs;eu altitu&shy;<lb/>dinem ab A ad B. </s><s>Dico, &longs;ol&ugrave;mvige&longs;imam quintam partem, qu&aelig; <lb/>e&longs;t apud B, &longs;ervare pr&aelig;dictam legem de&longs;cen&longs;us gravium cre&shy;<lb/>&longs;centis in velocitate &longs;ecund&ugrave;m numeros impares ab unitate <lb/>numeratos; &amp; quidem illam &longs;olam vige&longs;imam quintam par&shy;<lb/>tem, qu&aelig; e&longs;t in prima columna aquea &agrave; de&longs;cen&longs;u aqu&aelig; for&shy;<lb/>mata, non ver&ograve; qu&aelig; e&longs;t in reliquis columnis &longs;ub&longs;equentibus. </s><s><lb/>Ratio e&longs;t, quia c&ugrave;m nulla pars ex viginti quinque egrediatur <lb/>&egrave; foramine B, quin ingrediatur alia per orificium A priori <lb/>&aelig;qualis; &amp; nulla tran&longs;eat vige&longs;imum quintum &amp; ultimum &longs;pa&shy;<lb/>tiolum lateris AB, quin eodem tempore tran&longs;eat alia &aelig;qualis <lb/>primum &longs;patiolum, &amp; alia &longs;ecundum, &amp; alia tertium, ac reli&shy;<lb/>qua omma; nece&longs;s&egrave; e&longs;t ut omnes reliqu&aelig; partes e&acirc;dem velo&shy;<lb/>citate conficiant &longs;ingula &longs;patiola, qua velocitate ultima con&shy;<lb/>ficit ultimum; &amp; e&acirc;dem velocitate unaqu&aelig;que pertran&longs;eat <lb/>&longs;patiolum &longs;ibi corre&longs;pondens, qua velocitate ultima pars per&shy;<lb/>tran&longs;it ultimum &longs;patiolum. </s><s>Patet ergo propo&longs;itum. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/156.jpg" pagenum="125"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg226"/><emph type="italics"/>Lex de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;us aqu&aelig; &egrave; <lb/>tubo expli&shy;<lb/>catur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.156.1.jpg" xlink:href="051/01/156/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>COlligitur quart&ograve;, Aquam &egrave; foramine B efflue&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg227"/><lb/>re e&ograve; majori velocitate, qu&ograve; altior fuerit tu&shy;<lb/>bus. </s><s>Ratio e&longs;t, quia qu&ograve; altior e&longs;t tubus, e&ograve; ma&shy;<lb/>jorem velocitatem adquirit prima pars aqu&aelig; de&shy;<lb/>&longs;cendentis in &longs;uo de&longs;cen&longs;u, &amp; con&longs;equenter reli&shy;<lb/>qu&aelig; &longs;ub&longs;equentes; item qu&ograve; altior e&longs;t tubus, e&ograve; <lb/>altior e&longs;t columna aquea premens apud B. ideo&shy;<lb/>que e&ograve; vehementi&ugrave;s premit apud idem B. </s><s>Vide <lb/>qu&aelig; diximus Propo&longs;it. VI. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg227"/><emph type="italics"/>Aqua &egrave; tu&shy;<lb/>bo e&ograve; velo&shy;<lb/>ci&ugrave;s effluit, <lb/>qu&ograve; altior <lb/>e&longs;t tubus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur quint&ograve;, Aquam ex &aelig;qualibus tubis, quoad fora&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg228"/><lb/>mina &amp; altitudines, effluere &aelig;quali velocitate. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg228"/><emph type="italics"/>Aqua ex &aelig;&shy;<lb/>qualibus tu&shy;<lb/>bis quoad o&shy;<lb/>mnia, &aelig;qua&shy;<lb/>li velocita&shy;<lb/>te effluit,<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio X. Theorema II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Velocitates motus aqu&aelig; de&longs;cendentis &amp; effluentis per <lb/>tubos &aelig;qualium foraminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitu&shy;<lb/>dinum, habent &longs;ubduplicatam rationem <lb/>altitudinum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.156.2.jpg" xlink:href="051/01/156/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>ESto tubus AB altus uno pede, &amp; alius CD al&shy;<lb/>tus quatuor pedibus, &longs;ed uterque &aelig;qualium <lb/>foraminum, &longs;ive &longs;emper, &longs;ive non &longs;emper pleni, &egrave; <lb/>quibus effluat aqua in&aelig;quali velocitate, juxta di&shy;<lb/>cta Propo&longs;itione pr&aelig;cedente, Corollario IV. </s><s>Dico, <lb/>velocitates motus &amp; effluxus aquarum e&longs;&longs;e in &longs;ub&shy;<lb/>duplicata ratione tuborum, hoc e&longs;t, aquam per <lb/>tubum CD de&longs;cendere, &amp; effluere duplo velo&shy;<lb/>ci&ugrave;s, qu&agrave;m per tubum AB. </s><s>Quoniam enim aqu&aelig; <lb/>
<arrow.to.target n="marg229"/><lb/>motus per tubos &aelig;mulatur leges gravium de&longs;cen&shy;<lb/>dentium motu naturali, per dicta Propo&longs;it. IX. <lb/>pr&aelig;cedente, hoc e&longs;t, cre&longs;cit in velocitate &longs;ecun-
<pb xlink:href="051/01/157.jpg" pagenum="126"/>
<arrow.to.target n="fig31"/><lb/>d&ugrave;m progre&longs;&longs;ionem numerorumim parium ab uni&shy;<lb/>tate numeratorum; &longs;i aqua in primo tempore de&shy;<lb/>terminato, v.g. in primo minuto de&longs;cendit &agrave; C in <lb/>E, hoc e&longs;t, ab A in B; in &longs;ecundo minuto de&shy;<lb/>&longs;cendet ab E ad D, ac proinde in fine quarti pal&shy;<lb/>mi mota erit duplo veloci&ugrave;s, qu&agrave;m in fine primi <lb/>palmi; Ergo velocitas motus aqu&aelig; per tubum CD <lb/>ad velocitatem aqu&aelig; per tubum AB, habet &longs;ub&shy;<lb/>duplicatam rationem altitudinum. </s><s>Eadem e&longs;t <lb/>ratio in alijs in&aelig;qualibus altitudinibus, quamcun&shy;<lb/>que habeant inter &longs;e proportionem. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg229"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>velocitatis <lb/>motus aqu&aelig; <lb/>de&longs;cenden&shy;<lb/>tis per tubos: <lb/><expan abbr="in&aelig;quali&utilde;">in&aelig;qualium</expan> <lb/>foraminum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.157.1.jpg" xlink:href="051/01/157/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/><lb/> </s></p> 
<p type="main">
<s>TUbi ergo duplicatam habent rationem illius, quam habent <lb/>velocitates motus de&longs;cendentis, &amp; effluentis per ip&longs;os aqu&aelig;. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XI. Theorema III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Cau&longs;am a&longs;&longs;ignare, cur aqu&aelig; fluentes per tubos &aelig;qua&shy;<lb/>lium luminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum, habeantra&shy;<lb/>tionem &longs;ubduplicatam altitudinum tuborum.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg230"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg230"/><emph type="italics"/>Proportio&shy;<lb/>nis pr&aelig;dicta <lb/>cau&longs;a.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>QUod a&longs;&longs;eruimus Propo&longs;it. VIII. huius capitis, demon&longs;tran&shy;<lb/>;dum h&icirc;c e&longs;t, ut fidem ibi obligatam &longs;olvamus. </s></p>
<p type="main">
<s>Ratio igitur ad&longs;ignati h&icirc;c &amp; ibi Ph&aelig;nomeni e&longs;t, qu&ograve;d flu&shy;<lb/>xus aqu&aelig; per foramen, &longs;eu quantitas aqu&aelig; effluentis, pendeti <lb/>velocitate aqu&aelig; eiusdem de&longs;cendentis per tubum, per dicta <lb/>Propo&longs;it. IX. Corollario. I. </s><s>Velocitas autem illa e&longs;t &longs;ubduplicata <lb/>altitudinum, per dicta Propo&longs;it. X; ergo &amp; quantitas aqu&aelig; efflu&shy;<lb/>entis ex tubis in&aelig;qualium altitudinum &longs;ubduplicata erit <expan abbr="tubor&utilde;">tuborum</expan>. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XII. Theorema IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tempora quibus &aelig;qualis aqu&aelig; quantitas &egrave; tubis &aelig;qua&shy;<lb/>lium luminum, &longs;ed in&aelig;qualium altitudinum effluit, ha&shy;<lb/>bent &longs;ubduplicatam rationem tuborum.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg231"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg231"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>temporum <lb/>quibus a&shy;<lb/>qua effluit &egrave; <lb/>tubis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>SItut antea tubus AB vnius, &amp; tubus CD quatuor pedum in <lb/>altitudine, &longs;ed &aelig;qualium luminum, &longs;ive &longs;emper, &longs;ive non &longs;em-
<pb xlink:href="051/01/158.jpg" pagenum="127"/>per pleni; fluatque ex tubo AB vna libra aqu&aelig; &longs;patio duorum <lb/>minutorum. </s><s>Dico, eandem aquam effluere ex tubo CD &longs;pa&shy;<lb/>tio vnius minuti, <expan abbr="e&longs;&longs;e&qacute;ue">e&longs;&longs;eque</expan> propterea tempus fluxus aqu&aelig; ex tubo <lb/>CD, ad tempus fluxus aqu&aelig; ex tubo AB, ut 1 ad 2, qu&aelig; e&longs;t ratio <lb/>&longs;ubduplicata tuborum. </s><s>Ratio ex dictis patet. </s><s>Quoniam enim <lb/>velocitates efflux&ucirc;s aqu&aelig; ex &aelig;quali lumine habent &longs;ubduplica&shy;<lb/>tam rationem tuborum, ut demon&longs;travimus Propo&longs;it. X, fluet in <lb/>dimidio temporis tantum ex tubo CD, quantum in toto tem&shy;<lb/>pore ex tubo AB, po&longs;ita &aelig;qualitate luminum; ac proinde in <lb/>toto tempore duplum effluet ex tubo CD. </s><s>Eadem e&longs;t ratio in <lb/>alijs tuborum &aelig;qualium luminum proportionibus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>TUbi ergo quilibet &aelig;qualium luminum, &longs;ed in&aelig;qualium alti&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg232"/><lb/>tudinum, habent rationem duplicatam temporum, quibus <lb/>effluit &aelig;qualis aqu&aelig; quantitas. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg232"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>tuborum ad <lb/>tempora flu&shy;<lb/>xus aqu&aelig;.<emph.end type="italics"/> </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIII. Theorema V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Si tubi, &longs;ive &longs;emper pleni, &longs;ive non &longs;emper pleni, &longs;int <lb/>eiu&longs;dem altitudinis, &longs;ed in&aelig;qualium foraminum, e&longs;t eadem ra&shy;<lb/>tio aqu&aelig; ad aquam, qu&aelig; foraminis ad foramen, <lb/>phy&longs;ic&egrave; &longs;eu ad &longs;en&longs;um.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ESt Mer&longs;enni in hydraulicis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it. IV. quem <lb/>
<arrow.to.target n="marg233"/><lb/>&longs;equitur P. Andreas Tacquet in &longs;uis hydraulicis Manu&longs;cri&shy;<lb/>ptis cap. 4. Ph&aelig;nomen. 7. </s><s>Ratio e&longs;t, qu&ograve;d licet ex maiori lu&shy;<lb/>mine &longs;eu foramine fluat eodem tempore maior aquea columna <lb/>qu&agrave;m ex minori, tant&ograve;que maior exillo qu&agrave;m ex hoc, quant&ograve; <lb/>fuerit maius lumen &longs;eu <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan> illud qu&agrave;m hoc, quoad aream, per <lb/>dicta Propo&longs;it. 4. huius eapitis; tamen vtraque columna fluit <lb/>ex &aelig;quali altitudine tuborum &aelig;qu&acirc; velocitate phy&longs;ic&egrave; &amp; ad <lb/>&longs;en&longs;um. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg233"/><emph type="italics"/>Proportio a&shy;<lb/>qu&aelig; ad <expan abbr="a-qu&atilde;">a&shy;<lb/>quam</expan> eadem <lb/>qu&aelig; forami&shy;<lb/>num in tu&shy;<lb/>bu &aelig;qu&egrave; al&shy;<lb/>tis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Dixi phy&longs;ic&egrave; &amp; ad &longs;en&longs;um, quia licet gravia eiusdem &longs;pe&shy;<lb/>ciei, &longs;ed in&aelig;qualis molis ac ponderis, ab eodem ad eundem 
<pb xlink:href="051/01/159.jpg" pagenum="128"/>terminum non de&longs;cendant &aelig;qu&egrave; velociter, revera &amp; mathema&shy;<lb/>tic&egrave;, quemadmodum &longs;entiunt Galil&aelig;us Dialogo 2. de Sy&longs;tem. <lb/>Mundi, Ioannes Bapti&longs;ta Balianus lib. 1. de motu naturali gravi&shy;<lb/>um &longs;olidorum in Pr&aelig;fat. Nicolaus Cab&aelig;us lib. 1. Meteoror. textu <lb/>17. <expan abbr="q.">que</expan> 5. &amp; 6. Arriaga di&longs;put. 4. de Generat. &longs;ect. 5. &longs;ub&longs;ect. 3. <lb/>Ma&longs;trius, Bellutus, &amp; alij (quod ego fal&longs;um exi&longs;timo, mathe&shy;<lb/>matic&egrave; loquendo, cum Patre Ioanne Bapti&longs;ta Ricciolo, qui <lb/>tom. 1. Almage&longs;ti Novi lib. 2. cap. 21. Propo&longs;it. 2. &amp; lib. 9. &longs;ect. 4. <lb/>num. 24. a&longs;&longs;erit, <emph type="italics"/>duorum gravium eiusdem &longs;peciei &amp; figur&aelig; &longs;ea in&aelig;&shy;<lb/>qualis molis ac ponderis, ex eadem altitudine momento eodem dimi&longs;&shy;<lb/>&longs;orum, illud naturali motu citi&ugrave;s de&longs;cendere ad eundem terminum, quod <lb/>e&longs;t gravius;<emph.end type="italics"/> ubi etiam Experimenta multa diver&longs;is annis coram <lb/>multis viris doctis incredibili diligenti&acirc; peracta Bononi&aelig; refert <lb/>num. 13.) tamen in parvis altitudinibus, quales &longs;unt tuborum <lb/>in omni fer&egrave; ca&longs;u, tam exigua e&longs;t differentia velocitatum, ut pro <lb/>e&acirc;dem &longs;eu &aelig;quali cen&longs;eri merit&ograve; po&longs;&longs;it. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur hinc, tubos non &longs;emper plenos, &aelig;quales quoad alti&shy;<lb/>tudines, &amp; ba&longs;es, in&aelig;quales tamen quoad foramina, evacua&shy;<lb/>ri in&aelig;qualibus temporibus, hoc e&longs;t, citi&ugrave;sillum, qui maius ha&shy;<lb/>bet lumen; <expan abbr="e&longs;&longs;e&qacute;ue">e&longs;&longs;eque</expan> tempora, quibus evacuantur, inter &longs;e ut lu&shy;<lb/>mina, hac tamen conditione, vt per foramen maius citi&ugrave;s efflu&shy;<lb/>at tota aqua, qu&agrave;m per foramen minus, <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>; citi&ugrave;s per majus, <lb/>qu&agrave;m per minus, quant&ograve; foramen maius &longs;uperat minus. </s><s>Atque <lb/>hoc e&longs;t quod dicemus Propo&longs;it. XVI. &longs;equente, tempora &longs;cili&shy;<lb/>cet in dicto ca&longs;u e&longs;&longs;e reciproc&egrave; vt lumina. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur pr&aelig;terea, ex tubis non &longs;emper plenis, quorum &aelig;&shy;<lb/>quales &longs;unt altitudines, at in&aelig;quales ba&longs;es, &longs;ed tot&aelig; apert&aelig;, <lb/>effluere totam aquam &aelig;quali tempore; quandoquidem vtrobi&shy;<lb/>que columna aquea, licet in&aelig;qualis ponderis ac molis, &aelig;qu&egrave; <lb/>velociter de&longs;cendit quoad &longs;en&longs;um, per idem &longs;patium. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/160.jpg" pagenum="129"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIV. Theorema VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tubi non &longs;emper pleni &aelig;qu&egrave; alti, &amp; &aelig;qualium. forami&shy;<lb/>num, &longs;ed in&aelig;qualium ba&longs;ium, evacuantur in&aelig;qualibus <lb/>temporibus; <expan abbr="e&longs;t&qacute;ue">e&longs;tque</expan> eadem ratio temporum, <lb/>qu&aelig; ba&longs;ium.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PRimum patet per &longs;e, quia c&aelig;teris omnibus paribus major a&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg234"/><lb/>qu&aelig; quantitas maius requirit tempus ad effluendum, qu&agrave;m <lb/>minor. </s><s>Alterum demon&longs;tratur, vel poti&ugrave;s explicatur &longs;ic. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg234"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>temporum <lb/>eadem qu&aelig; <lb/>ba&longs;ium <expan abbr="tu-bor&utilde;">tu&shy;<lb/>borum</expan>, quo&shy;<lb/>ad aqu&aelig; flu<lb/>xum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.160.1.jpg" xlink:href="051/01/160/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>E&longs;to tubus AB minoris ba&longs;is, &amp; alius ACBD <lb/>majoris, uterque cylindricus, uterque &aelig;qu&egrave; altus, &amp; <lb/>&aelig;qualis foraminis B; &longs;itque diameter ba&longs;is BD tripla <lb/>diametri ba&longs;is B: eritigitur area ba&longs;is BD noncupla <lb/>are&aelig; ba&longs;is B, quoniam circuli inter &longs;e &longs;unt, ut qua&shy;<lb/>drata diametrorum, per Propo&longs;it. 2. lib. 12. Element. <lb/>Euclidis; quadratum <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diametri BD triplo maio&shy;<lb/>ris diametro B, e&longs;t nonies maius, qu&agrave;m quadratum <lb/>diametri B, ut ex Geometria practica patet. </s><s>C&ugrave;m <lb/>igitur cylindri &aelig;qu&egrave; alti &longs;int inter &longs;e, ut <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> ba&longs;es, ut <lb/>patet ex <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> Geomet. practica; &longs;equitur, aquam tubi <lb/>ACBD e&longs;&longs;e noncuplam aqu&aelig; tubi AB; ac proinde <lb/>tempus quo exhauritur per foramen B tubus ACDB, <lb/>noncuplum erit temporis, quo exhauritur per idem <lb/>foramen B, tubus AB, <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> cylindrus aqueus ACBD, <lb/>non magis premit &longs;upra <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan> B, qu&agrave;m cylindrulus aqueus AB, <lb/>per dicta Propo&longs;it. II. in Corollario, &amp; Propo&longs;it. VII. Annot. 2. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MEr&longs;ennus in Hydraulicis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>ait, con&longs;tare ex <lb/>
<arrow.to.target n="marg235"/><lb/>ob&longs;ervatione, tubum quadrupedalem, cuius ba&longs;is digitalis, uno mi&shy;<lb/>nuto temporis totum per lineare lumen exhauriri; tubum ver&ograve; quadru&shy;<lb/>pedalem cuius ba&longs;is pedalis, &longs;patio<emph.end type="italics"/> 144. <emph type="italics"/>minutorum, &longs;eu duabus horis, &amp;<emph.end type="italics"/><lb/>24. <emph type="italics"/>minutis. </s><s>Servatur erg&ograve; inter temporaratio ba&longs;ium, vt demon&longs;tra&shy;<lb/>vimus: Nam c&ugrave;m pedis longitudo contineat, ex Mer&longs;enni mente, ut <lb/>vidimus Propo&longs;it. VII. huius Capitis Annot. I. digiti latitudinem<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/161.jpg" pagenum="130"/><emph type="italics"/>duodecies; continebit quadratum pedis quadrata digiti<emph.end type="italics"/> 144. <emph type="italics"/>ac proinde <lb/>ba&longs;is pedalis ba&longs;im digitalem centies quadragies quater continebit, vt <lb/>diximus in Propo&longs;itione.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg235"/>Mer&longs;enni <lb/>ob&longs;ervatio <lb/>in tuborum <lb/>evacuati&shy;<lb/>one.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg236"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg236"/><emph type="italics"/>P. Pauli Ca&shy;<lb/>&longs;ati dubita&shy;<lb/>tio contra <lb/>Mer&longs;enni <lb/>ob&longs;ervatio&shy;<lb/>nem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>ACuti&longs;&longs;im&egrave; notavit h&icirc;c P.Paulus Ca&longs;atus in cen&longs;ura huius Operis, po&longs;&shy;<lb/>&longs;e dubitari de veritate huius Propo&longs;itionis<emph.end type="italics"/> 14. <emph type="italics"/>&amp; po&longs;&longs;e aliquem &longs;u&longs;pi&shy;<lb/>cari, an experimentum allatum &agrave; Mer&longs;enno &longs;it in gratiam Propo&longs;itionis <lb/>confictum.<emph.end type="italics"/> </s><s>Ratio dubitandi e&longs;t, <emph type="italics"/>inquit,<emph.end type="italics"/> quia quo tempore par&shy;<lb/>vulus tubus AB exhauritur, ex maiori tubo ABCD effluit maior <lb/>aqu&aelig; quantitas eodem tempore, quia &longs;cilicet effluit in progre&longs;&longs;u <lb/>maiori velocitate ex maiori, qu&agrave;m ex minori: nam in majore <lb/>tubo e&longs;t maius aqu&aelig; perpendiculum in progre&longs;&longs;u. </s><s>Fac enim in <lb/>minori de&longs;cendi&longs;&longs;e &longs;emi&longs;&longs;em; aqu&aelig; altitudo e&longs;t &longs;ol&ugrave;m dimidia <lb/>totius altitudinis: fac ex majori eodem tempore de&longs;cendi&longs;&longs;e &aelig;&shy;<lb/>qualem aquam, hoc e&longs;t (quia maior ad minorem e&longs;t ut 9. ad 1.) <lb/>(1/18) totius aqu&aelig;; ergo remanet altitudo aqu&aelig; in majori (17/18) totius <lb/>altitudinis; ergo plus aqu&aelig; effluet vbi maior e&longs;t velocitas ratione <lb/>maioris perpendiculi. </s><s>Debet igitur h&aelig;c ratio conciliari cum <lb/>experimento; &amp; opus e&longs;&longs;et o&longs;tendere, quomodo, licet id veri&shy;<lb/>ficetur in priotibus cylindrulis aqu&aelig; effluentibus, tamen maior <lb/>illa velocitas priorum compen&longs;entur maiori tarditate po&longs;terio&shy;<lb/>rum qui habent minus perpendiculum. </s></p>
<p type="main">
<s>Hocidem dicitur de Propo&longs;itione 16, in qua con&longs;ideratur <lb/>columna vt duodecupla minoris, nulla habita ratione qu&ograve;d in <lb/>progre&longs;&longs;u de&longs;cen&longs;us fiunt altitudines valde in&aelig;quales: neque vi&shy;<lb/>detur valere illa argumentatio, facta pr&aelig;ci&longs;ione per intellectum; <lb/>nam &longs;ermo e&longs;t de re prout &agrave; parte rei. </s><s><emph type="italics"/>H&aelig;c P. Ca&longs;atus. </s><s>Nolui ego <lb/>in dubium revocare experimentum Mer&longs;enni, quoniam id nefas exi&longs;ti&shy;<lb/>mavi; nec experimenti cau&longs;am indagare, ac mult&ograve; min&ugrave;s demon&longs;tra&shy;<lb/>tionem afferre, quoniam id ad propo&longs;itum meum nihil conducit. </s><s><lb/>Ratio tamen huius rei &longs;ine dubio refundenda e&longs;t in illam, <lb/>quam ip&longs;emet Ca&longs;atus in&longs;inuavit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/162.jpg" pagenum="131"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XV. Ph&aelig;nomenon. IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tempora quibus deplentur tubi non &longs;emper pleni &aelig;que <lb/>lati, &longs;ed non &aelig;qu&egrave; alti, per &aelig;qualia foramina, &longs;untin al&shy;<lb/>titudinum ratione &longs;ubduplicata.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COn&longs;tat enim ex ob&longs;ervatione, inquit Mer&longs;ennus in Hydrau&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg237"/><lb/>licis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it. IX. tubum pedalem 30 &longs;ecundis, <lb/>quadrupedalem ver&ograve; latitudinis eiusdem 60 &longs;ecundis, per fora&shy;<lb/>men lineare, totum exhauriri. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg237"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>temporum <lb/>aqu&aelig; fluxus <lb/>ex tubis, ad <lb/>eorum alti&shy;<lb/>tudinem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>HInc colligitur prim&ograve;, tuborum altitudines e&longs;&longs;e in ratione <lb/>duplicata temporum, quibus deplentur &aelig;qualia lumina, vt <lb/>diximus etiam in Pori&longs;mate Propo&longs;itionis XII. pr&aelig;cedentis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium <emph type="italics"/>II<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>COlligitur &longs;ecund&ograve;, tam tubos non &longs;emper plenos, qu&agrave;m tu&shy;<lb/>bos &longs;emper plenos, juxta eandem rationem tribuere aquas <lb/>ex &aelig;qualibus foraminibus, juxta dicta hac, &amp; octava Propo&shy;<lb/>&longs;itione. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XVI. Theorema VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Tempora quibus evacuantur tubi non &longs;emper pleni &longs;i&shy;<lb/>miles, &amp; &aelig;quales quoad altitudines &amp; ba&longs;es, per lumina &longs;imilia <lb/>in&aelig;qualia, &longs;unt reciproc&egrave; vt lumina.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PRopo&longs;itio intelligenda e&longs;t in eo &longs;en&longs;u, quem explicavimus <lb/>in Porismate 1. Propo&longs;it. 13. pr&aelig;cedentis. </s></p>
<p type="main">
<s>Sint itaque tubi cylindrici ABFQ, &longs;imiles, &amp; &aelig;quales in <lb/>
<arrow.to.target n="marg238"/><lb/>altitudinibus, humido pleni, quorum lumina &longs;int EC, KN, cir&shy;<lb/>cularia, at in&aelig;qualia (eadem e&longs;t ratio de tubis pri&longs;maticis, &amp; <lb/>foraminibus quadratis, alteriusv&egrave; Figur&aelig;;) &longs;itque lumen &longs;eu <lb/>foramen KN duodecies maius quoad aream, qu&agrave;m lumen EC. </s><s><lb/>Dico, tempus quo exhauritur tubus AB, per lumen EC, e&longs;&longs;e <lb/>ad tempus, quo exhauritur tubus FQ, per lumen KN, ut e&longs;t <lb/>reciproc&egrave;lumen KN ad lumen EC; id e&longs;t, tant&ograve; pl&ugrave;s tempo&shy;<lb/>ris requiri ut exhauriatur tubus AB, per foramen EC, qu&agrave;m 
<pb xlink:href="051/01/163.jpg" pagenum="132"/>
<arrow.to.target n="fig32"/><lb/>tubus FQ, per foramen KN, quant&ograve; <lb/>maius e&longs;t lumen KN, qu&agrave;m <expan abbr="lum&etilde;">lumen</expan> EC, <lb/>nempe duodecies pl&ugrave;s. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg238"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>temporum <lb/>effluxus a&shy;<lb/>qu&aelig; ad fora&shy;<lb/>mina tubo&shy;<lb/>rum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.163.1.jpg" xlink:href="051/01/163/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Ad hoc o&longs;tendendum, intelligan&shy;<lb/>tur &longs;uper luminibus EC, KN, <expan abbr="tanqu&atilde;">tanquam</expan> <lb/>&longs;uper ba&longs;ibus, cylindri DC, LN, <expan abbr="eju&longs;d&etilde;">eju&longs;dem</expan> <lb/>altitudinis cum cylindricis tubis AB, <expan abbr="Fq.">Fque</expan> </s><s><lb/>Patet ex dictis Propo&longs;it. XIII. pr&aelig;ce&shy;<lb/>dente, Porismate 2, hos duos tubos <lb/>DC, LN, per lumina EC, KN, eodem <lb/>&longs;eu &aelig;quali tempore exhauriri. </s><s>Iam &longs;ic. </s><s><lb/>Per Propo&longs;itionem XIII, huius capi&shy;<lb/>tis, aqua qu&aelig; effluit ex tubo FQ, per <lb/>lumen KN, e&longs;t ad aquam, qu&aelig; eodem <lb/>&longs;eu &aelig;quali tempore effluit ex tubo AB, <lb/>per foramen EC, ut foramen KN ad foramen EC; <lb/>hoc e&longs;t, eodem &longs;eu &aelig;quali tempore, quo ex lumine EC effluit <lb/>una columna aquea DC, effluunt ex lumine KN duodecim <lb/>column&aelig; aque&aelig; DC: Ergo dum ex lumine KN effluxit tota <lb/>aqua tubi FQ, effluxit ex lumine EC &longs;ol&ugrave;m duodecima <lb/>pars aqu&aelig; tubi AB; ac proinde tant&ograve; pl&ugrave;s temporis requiritur, <lb/>ut evacuetur tubus AB per lumen EC, qu&agrave;m ut evacuetur <lb/>tubus FQ per lumen KN, quant&ograve; maius e&longs;t lumen KN qu&agrave;m <lb/>lumen EC. </s><s>Ergo tempora &longs;unt reciproc&egrave; ut lumina. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur hinc, etiam conver&longs;am e&longs;&longs;e veram, nempe lumina, <lb/>per qu&aelig; evacuantur tubi pr&aelig;dicti, e&longs;&longs;einter &longs;e ut reciproc&egrave; <lb/>tempora, quibus evacuantur: Vnde data ratione <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan>, da&shy;<lb/>bitur ratio <expan abbr="lumin&utilde;">luminum</expan>; &longs;icut &egrave; contrario, data ratione <expan abbr="lumin&utilde;">luminum</expan>, datur <lb/>ratio temporum &longs;eu <expan abbr="duration&utilde;">durationum</expan>, quibus evacuantur pr&aelig;dicti tubi. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XVII. Problema I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis altitudine &amp; foramine tubi &longs;emper pleni, invenire <lb/>quantitatem aqu&aelig; quam dato tempore effundat; vel, datis <expan abbr="ij&longs;d&etilde;">ij&longs;dem</expan>, <lb/>invenire magnitudinem ci&longs;tern&aelig; qu&aelig; dato tempore <lb/>repleatur.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/164.jpg" pagenum="133"/>
<figure id="id.051.01.164.1.jpg" xlink:href="051/01/164/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>SUppono h&icirc;c id, quod notavi &longs;upr&agrave; Pro&shy;<lb/>po&longs;it. XIII. tam exiguam e&longs;&longs;e differen&shy;<lb/>tiam inter velocitates aquarum ex tubis <lb/>eiusdem altitudinis, &amp; diver&longs;orum fora&shy;<lb/>minum, <expan abbr="effluenti&utilde;">effluentium</expan>, ut cen&longs;eri merit&ograve; po&longs;&shy;<lb/>&longs;it, aquam ad aquam e&longs;&longs;e, utforamen ad <lb/>foramen. </s><s>Quo po&longs;ito. <lb/>
<arrow.to.target n="marg239"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg239"/><emph type="italics"/>Data alti&shy;<lb/>tudine &amp; <lb/>foramine tu&shy;<lb/>bi, invenire <lb/>aqu&aelig; quan&shy;<lb/>titatem da&shy;<lb/>to tempore <lb/>effluentem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sit, exempli gratia, altitudo tubi <lb/>ADB pedum 64, luminis &longs;eu foraminis <lb/>diameter DB digitalis, tempus hora una. </s><s><lb/>Oporteat igitur reperire, quantum aqu&aelig; <lb/>tribuat, &longs;eu quantam ci&longs;ternam impleat, <lb/>pr&aelig;dictus tubus, intra unam horam. </s><s>So&shy;<lb/>lutio pendet ex dictis Propo&longs;it. VII. XIII. <lb/>&amp; VIII. &amp; pr&aelig;terea ex Propo&longs;it. 2. lib. 12. Eu&shy;<lb/>clidis. </s><s>Igitur tubum 4 pedes altum, &amp; <lb/>luminis linearis, repr&aelig;&longs;entet CPK. </s><s>Ex <lb/>tubo ADB. &longs;ume EDB portionem <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <lb/>4 pedes altam. </s><s>Et quoniam diameter DB <lb/>digitalis, e&longs;t ad linearem PK, ut 12 ad 1; <lb/>erit per Propo&longs;it. &longs;ecundam lib. 12. Eucli&shy;<lb/>dis, lumen DB ad lumen KP, utquadra&shy;<lb/>tum diametri DB, ad quadratum diame&shy;<lb/>tri PK, hoc e&longs;t, ut 144 ad 1. </s><s>Quare c&ugrave;m <lb/>per Propo&longs;it. XIII. pr&aelig;cedentem, in tubis <lb/>&aelig;qu&egrave; altis &amp; &longs;emper plenis, &longs;ed in&aelig;quali&shy;<lb/>um luminum, aqua ab uno effu&longs;a, fit ad a&shy;<lb/>quam ab altero effu&longs;am, tempore eodem, <lb/>ut lumen ad lumen; dabit EDB. centies <lb/>quadragies quater plus aqu&aelig;, qu&agrave;m det <lb/>eodem tempore tubus CPK: Sed tubus <lb/>CPK, per Propo&longs;it. VII. pr&aelig;cedentem, <lb/>&longs;patio tredecim &longs;ecundorum temporis dat <lb/>unam libram aqu&aelig;: </s><s>Ergo tubus EDB 
<pb xlink:href="051/01/165.jpg" pagenum="134"/>
<arrow.to.target n="fig33"/><lb/>&longs;patio tredecim &longs;ecundorum tomporis da&shy;<lb/>bit 144 libras. </s><s><expan abbr="Quoni&atilde;">Quoniam</expan> autem in una hora, <lb/>&longs;eu in 60. minutis primis, hoc e&longs;t, in 3600 <lb/>minutis &longs;ecundis, tredecim &longs;ecunda con&shy;<lb/>tinentur ducenties &longs;eptuagies &longs;exies, rema&shy;<lb/>nentque 12/<gap/>, &longs;ive (facilioris calculi gratia) <lb/>ducenties &longs;eptuagies &longs;epties; &longs;i 144 libras, <lb/>quas tredecim &longs;ecundis dat tubus EDB, <lb/>multiplices per 277, fient fer&egrave; 39888. li&shy;<lb/>br&aelig;, quas hor&aelig; &longs;patio fundit tubus EDB. </s><s><lb/>Inveniatur iam inter 64, altitudinem nem&shy;<lb/>pe tubi ADB, &amp; inter 4, altitudinem ni&shy;<lb/>mirum portionis EDB, media proporti&shy;<lb/>onalis 16. </s><s>Quoniam igitur per Propo&longs;it. <lb/>VIII. pr&aelig;cedentem, aqu&aelig; quas tubi ADB, <lb/>&amp; EDB &longs;emper pleni, eodem tempore <lb/>fundunt, &longs;unt in &longs;ubduplicata ratione eius <lb/>quam habent altitudines ADB, &amp; EDB; <lb/>erit aqua quam hor&aelig; &longs;patio dat tubus <lb/>EDB, ad aquam quam eodem tempore <lb/>dabit tubus ADB, ut 4 ad 16, &longs;eu ut 1 ad 4. </s><s><lb/>Itaque &longs;i fiat, ut 1 ad 4, ita 39888 (tot enim <lb/>aqu&aelig; libras iam o&longs;tendimus hor&aelig; &longs;patio <lb/>dare tubum EDP) ad alium numerum, <lb/>nempe ad 159552, quot hic continet vni&shy;<lb/>tates, tot aqu&aelig; libras hor&aelig; &longs;patio dabit tu&shy;<lb/>bus ABD &longs;emper plenus, lumen habens <lb/>digitale, altitudinem pedum 64; atque <lb/>adeo tubus pr&aelig;dictus implebit hor&aelig; &longs;pa&shy;<lb/>tio ci&longs;ternam capacem librarum <lb/>aqu&aelig; 159552. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/166.jpg" pagenum="135"/>
<figure id="id.051.01.166.1.jpg" xlink:href="051/01/166/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg240"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg240"/><emph type="italics"/>Pari&longs;ien&longs;es <lb/>libra<emph.end type="italics"/> 72. <emph type="italics"/>ef&shy;<lb/>ficiunt pe&shy;<lb/>dem <expan abbr="cubis&utilde;">cubisum</expan> <lb/>aqu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>MEr&longs;ennus ait, heminas &longs;eu libras Pari&longs;ien&longs;es<emph.end type="italics"/> 72. <emph type="italics"/>efficere pedem <lb/>cubicum aqu&aelig;. </s><s>Itaque &longs;i placet pr&aelig;dictas libras ad pedes cubi&shy;<lb/>cos reducere, divide numerum<emph.end type="italics"/> 159552 <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> 72, <emph type="italics"/>&amp; quotiens<emph.end type="italics"/> 2216 <emph type="italics"/>da&shy;<lb/>bit aqu&aelig; pedes cubicos quos hor&aelig; &longs;patio fundet tubus<emph.end type="italics"/> ADB. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XVIII. Problema II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis altitudine &amp; lumine tubi &longs;emper pleni, invenire <lb/>tempus quo datam aqu&aelig; quantitatem effundat, &longs;i&shy;<lb/>ve quo datam ci&longs;ternam impleat.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt tubus &longs;emper plenus ADB, v.g. 16 pedes altus, lumen </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg241"/><lb/>habens digitale DB; &longs;it ver&ograve; quantitas aqu&aelig; &agrave; tubo ADB <lb/>effundend&aelig;, aut ci&longs;terna ab eodem replenda, 3000 pedum cu&shy;<lb/>bicorum. </s><s>Oporteat invenire tempus quo dictam aquam ef&shy;<lb/>fundat, aut dictam ci&longs;ternam impleat. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg241"/><emph type="italics"/>Data alti&shy;<lb/>tudine &amp; <lb/>foramine <lb/>tubi, inve&shy;<lb/>nire tempus <lb/>quo data a&shy;<lb/>qua effluit.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Revocentur prim&ograve; 3000 pedes cubici aqu&aelig; ad heminas <lb/>
<arrow.to.target n="fig34"/><lb/>&longs;eu libras (quod fiet, &longs;i 3000 multiplica&shy;<lb/>bis per 72. fiatq, numerus librarum 216000, <lb/>(quandoquidem unus pes cubicus conficit <lb/>72 libras, ut diximus Propo&longs;it: pr&aelig;ceden&shy;<lb/>te in Annotat:) Deinde &longs;umatur ex ADB, <lb/>tubus quadrupedalis EDB: Demum inter <lb/>ADB altitudinem, id e&longs;t, 16, &amp; EDB alti&shy;<lb/>tudinem, id e&longs;t, 4, inveniatur medius nu&shy;<lb/>merus proportionalis 8. </s><s>Igitur, per Pro&shy;<lb/>po&longs;it. VIII. pr&aelig;cedentem, aqua fluens per <lb/>tubum EDB, e&longs;t ad aquam per tubum <lb/>ADB eodem tempore fluentem, ut 4 ad 8, <lb/>in ratione videlicet &longs;ubduplicata altitudi&shy;<lb/>num EDB 4 pedum, &amp; ADB 16 pedum. </s><s><lb/>Quo ergo tempore dat tubus ADB 3000 <lb/>pedes cubicos aqu&aelig;, id e&longs;t, 216000 hemi&shy;<lb/>nas &longs;eu libras; eodem tempore EDB dabit dupl&ograve; minus, &longs;eu 
<pb xlink:href="051/01/167.jpg" pagenum="136"/>
<arrow.to.target n="fig35"/><lb/>heminas &longs;ol&ugrave;m 108000. </s><s>A&longs;&longs;umatur jam, <lb/>ut antea, tubus quadrupedalis CPK lu&shy;<lb/>minis linearis. </s><s>Tubi EDB, CPK, &longs;unt &aelig;&shy;<lb/>qu&egrave; alti; &amp; lumina DB, PK, dantur, per 1. <lb/>Propo&longs;it. lib. 12. Euclid. nempe 1, &amp; 144 <lb/>line&aelig; quadrat&aelig;; aqua etiam quam CPK <lb/>fundit &longs;patio 13 &longs;ecundorum, datur, per VII. <lb/>pr&aelig;cedentem, una nimirum libra: Qua&shy;<lb/>re c&ugrave;m quantitates aqu&aelig; &agrave; tubis &aelig;qu&egrave; al&shy;<lb/>tis eodem tempore effu&longs;&aelig; &longs;int ut lumina, <lb/>per Propo&longs;it. XIII. pr&aelig;cedentem, &longs;i fiat ut <lb/>lumen PK, ad lumen DB, id e&longs;t, ut 1 ad <lb/>144, ita aqua unius ad aquam alterius; pro&shy;<lb/>ducetur numerus heminarum &longs;eu libra&shy;<lb/>rum, quas effundit tubus EDB &longs;patio tre&shy;<lb/>decim &longs;ecundorum, nempe 144. </s><s>Quo&shy;<lb/>niam igitur tubus EDB 144 libras dat &longs;patio tredecim &longs;ecundo&shy;<lb/>rum; libras 108000 quanto tempore dabit? </s><s>Fiat, ut 144 libr&aelig; <lb/>ad <gap/> hoc e&longs;t, ad tredecim &longs;ecunda, ita 108000 ad 9750; dabit <lb/>hic numerus &longs;ecunda, quibus tubus EDB dat libras 108000. </s><s><lb/>Sed o&longs;ten&longs;um e&longs;t &longs;upr&agrave;, quo tempote tubus EDB dat 108000 <lb/>libras, tubum ADB dare libras 216000, id e&longs;t, 3000 pedes cu&shy;<lb/>bicos aqu&aelig;; Inventum e&longs;t igitur tempus, quo tubus ADB &longs;em&shy;<lb/>per plenus fundit datam aquam 3000 pedum cubicorum, nem&shy;<lb/>pe 9750 &longs;ecunda, &longs;eu 162 prima; qu&aelig; faciunt horas 2, &amp; 42 <lb/>minuta prima. </s></p>
<figure id="id.051.01.167.1.jpg" xlink:href="051/01/167/1.jpg"/>
<figure id="id.051.01.167.2.jpg" xlink:href="051/01/167/2.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIX. Problema III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis tempore, quantitate aqu&aelig;, &longs;eu Ci&longs;tern&acirc;, &amp; lu&shy;<lb/>mine tubi, invenire altitudinem tubi, qui &longs;emper <lb/>plenus ci&longs;ternam dato tempore repleat.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg242"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg242"/><emph type="italics"/>Dato tem&shy;<lb/>pore, &amp; <lb/>quantitate <lb/>aqu&aelig;, inve&shy;<lb/>nire tubum <lb/>ex quo ef&shy;<lb/>fluat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt datum tempus unius hor&aelig; &amp; 21 minutorum primorum, <lb/>aqua data 3000 pedum cubicorum, &longs;eu 216000 librarum <lb/>capax ci&longs;terna, &amp; lumen &longs;eu foramen tubi digitale, &longs;eu duo-
<pb xlink:href="051/01/168.jpg" pagenum="137"/>decim linearum. </s><s>Oporteat invenire altitudinem tubi qui un&acirc; <lb/>hor&acirc; &amp; 21 minutis primis ex foramine digitali ejiciat 216000 <lb/>libras aqu&aelig;, &longs;eu repleat ci&longs;teruam 3000 pedum cubicorum. </s></p>
<p type="main">
<s>Quoniam tubus quadrupedalis, cujus lumen digitale, eji&shy;<lb/>cit tredecim &longs;ecundorum &longs;patio libras 144, ut vidimus Pro&shy;<lb/>po&longs;it. XVII. pr&aelig;cedente, &amp; idem tubus &longs;patio duarum hora&shy;<lb/>rum, ac 42 minutorum primorum ejicit libras 108000, ut vi&shy;<lb/>dimus Propo&longs;it. XVIII. pr&aelig;cedente; ergo duplum hujus aqu&aelig;, <lb/>hoc e&longs;t, libr&aelig; 216000, ejicientur &agrave; tubo eju&longs;dem luminis alto <lb/>pedes 16. e&ograve; qu&ograve;d tuborum &aelig;qualium foraminum altitudines <lb/>debeant e&longs;&longs;e in duplicata ratione aquarum, ut duplo pl&ugrave;s aqu&aelig; <lb/>eodem tempore fundant, prout diximus Propo&longs;it. VIII. Pori&shy;<lb/>&longs;mate 1. </s><s>Ut ver&ograve; eadem aqua effluat ex tubo eju&longs;dem fora&shy;<lb/>minis duplo veloci&ugrave;s, hoc e&longs;t, intra horam unam, minuta 21; <lb/>debet tubus e&longs;&longs;e altus pedes 64, ut patet ex Pori&longs;mate Propo&shy;<lb/>&longs;it. X. &amp; XII. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SImili ratione datis tempore, ci&longs;terna, &amp; altitudine tubi, in&shy;<lb/>venitur foramen tubi, qui ci&longs;ternam datam repleat in illo <lb/>tempore. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XX. Problema IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato Va&longs;e, &amp; foramine per quod effluit aqua, <lb/>invenire tempus quo evacuatur.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt datum vas pri&longs;maticum ABCD, cujus tam longitudo, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg243"/><lb/>qu&agrave;m latitudo &longs;it decem pedum, altitudo vero 16 pedum, <lb/>ac proinde capacitas totius va&longs;is &longs;it 1600 pedum cubicorum, <lb/>ba&longs;is ver&ograve; &longs;it 100 pedum quadratorum; lumen denique &longs;eu <lb/>foramen E in fundo va&longs;is &longs;it digitale. </s><s>Oporteat invenire tem&shy;<lb/>pus quo dictum vas, &longs;i aqu&acirc; fuerit plenum, per lumen E eva&shy;<lb/>cuetur. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/169.jpg" pagenum="138"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg243"/><emph type="italics"/>Dato va&longs;e, <lb/>&amp; forami&shy;<lb/>ne, inveni&shy;<lb/>re tempus <lb/>quo evacua&shy;<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.169.1.jpg" xlink:href="051/01/169/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Con&longs;tat ex dictis Pro&shy;<lb/>po&longs;it. XIV. in Annotat. tu&shy;<lb/>bum quadrupedalem, cu&shy;<lb/>jus ba&longs;is pedalis, &amp; lumen <lb/>lineare, &longs;patio 144. minu&shy;<lb/>torum, &longs;eu duabus horis <lb/>&amp; 24 minutis, totum ex&shy;<lb/>hauriri, &longs;i non &longs;it &longs;emper <lb/>plenus. </s><s>Con&longs;tat pr&aelig;terea <lb/>ex eadem Propo&longs;itione, <lb/>tubos non &longs;emper plenos, <lb/>&aelig;qu&egrave; altos, &amp; &aelig;qualium <lb/>foraminum, &longs;ed in&aelig;qua&shy;<lb/>lium ba&longs;ium, evacuari in&shy;<lb/>&aelig;qualibus temporibus; <lb/>&amp; tempora quibus evacuantur, e&longs;&longs;e inter &longs;e, vt ba&longs;es. </s><s>A&longs;&longs;uma&shy;<lb/>tur igitur tubus pri&longs;maticus quadrupedalis KL, ba&longs;im habens <lb/>pedalem, &amp; lumen lineare. </s><s>A&longs;&longs;umatur pr&aelig;terea ex va&longs;e dato <lb/>ABCD, pars CFDH alta pedes quatuor, ba&longs;&longs;im habens ean&shy;<lb/>dem cumtoto va&longs;e centum pedum, lumen ver&ograve; 1 lineare. </s><s>Quo&shy;<lb/>niam igitur, per Propo&longs;itionem XIV. dictam, tempora quibus <lb/>vas CFDH, &amp; tubus KL exhauriuntur per lumen lineare, &longs;unt <lb/>inter &longs;e ut ba&longs;es ip&longs;orum; ba&longs;es autem ex hypothe&longs;i habent pro&shy;<lb/>portionem ut 100. ad 1; nece&longs;&longs;e e&longs;t, tempus quo evacuatur vas <lb/>CFDH per lineare lumen 1, ad tempus quo evacuatur tubus <lb/>KL per lumen etiam lineare, e&longs;&longs;e ut 100 ad 1. </s><s>Quare c&ugrave;m tu&shy;<lb/>bus KL per lineare lumen evacuetur &longs;patio 144 minutorum, <lb/>ut vidimus; evacuabitur vas CFDH, per lineare lumen 1, &longs;pa&shy;<lb/>tio 14400 minutorum, (tot enim producuntur, &longs;i 144 multi&shy;<lb/>plicentur per 100) &longs;eu horarum 240, vel dierum decem. </s><s>Iam <lb/>ver&ograve; quoniam per Propo&longs;it. XVI. tempus quo effluitaqua ex va&shy;<lb/>&longs;e CFDH per lumen digitale E, ad tempus quo effluit eadem <lb/>aqua ex eodem va&longs;e per lumen lineare 1, e&longs;t reciproc&egrave;, &longs;icut <lb/>e&longs;t foramen 1 ad foramen E, nempe ut 1 ad 144; &longs;i dividatur 
<pb xlink:href="051/01/170.jpg" pagenum="139"/>tempus quo effluit aqua per foramen 1, nempe 14400 minuta, <lb/>per 144; hoc e&longs;t, &longs;i accipiatur cente&longs;ima quadrage&longs;ima quarta <lb/>pars minutorum 14400, nempe minuta 100; habebitur tem&shy;<lb/>pus quo exhauritur vas CFDH, per digitale lumen E. </s><s>Tan&shy;<lb/>dem quoniam per Propo&longs;it. XV. pr&aelig;cedentem, tempora qui&shy;<lb/>bus deplentur va&longs;a ABCD, CFDH. &aelig;qualium ba&longs;ium, &longs;ed non <lb/>&aelig;qualium altitudinum, per idem foramen E, &longs;unt in &longs;ubdu&shy;<lb/>plicata ratione altitudinum, nempe pedum 4, &amp; pedum 16; <lb/>&longs;i inter 4 &amp; 16 inveniatur medius numerus proportionalis, nem&shy;<lb/>pe 8; erit tempus quo evacuatur vas CFDH, per lumen digita&shy;<lb/>le E, nimirum 100 minutorum, ad tempus quo evacuatur vas <lb/>ABCD per idem lumen digitale E, ut 4 ad 8, &longs;eu ut 1 ad 2, <lb/>nempe ut minuta 100, ad minuta 200, qu&aelig; efficiunt horas 3. <lb/>min. 20. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVod diximus de va&longs;e pri&longs;matico, debet etiam intelligi de cylindrico, <lb/>&amp; cuiuscunque alterius figur&aelig;; &longs;ed tunc a&longs;&longs;umi debet tubus quadru&shy;<lb/>pedalis va&longs;i &longs;imilis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XXI. Problema V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato va&longs;e, &amp; tempore, invenire foramen per quod <lb/>evacuetur tempore dato.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt data ci&longs;terna A, 1600. pe&shy;
<arrow.to.target n="table1"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg244"/><lb/>dum cubicorum; &amp; tempus <lb/>B, quo evacuandum e&longs;t totum, <lb/>&longs;it horarum 40 &amp; minutorum <lb/>16; &longs;itque inveniendum foramen, per quod evacuetur ci&longs;ter&shy;<lb/>na A data, in tempore B dato. </s><s>A&longs;&longs;umatur quodvis lumen &longs;eu <lb/>foramen not&aelig; magnitudinis, v.g. lineare; &amp; per Propo&longs;itionem <lb/>XX. pr&aelig;cedentem inveniatur tempus C, quo ci&longs;terna A hu&shy;<lb/>mido plena, evacuetur tota per lumen lineare. </s><s>Quoniam igi&shy;<lb/>tur, per Propo&longs;it. XVI. pr&aelig;cedentem, tempora quibus evacuan&shy;<lb/>tur va&longs;a non &longs;emper plena, &longs;imilia, &amp; &aelig;qualia quoad altitudinem 
<pb xlink:href="051/01/171.jpg" pagenum="140"/>&amp; ba&longs;es, per lumina &longs;imilia in&aelig;qualia, &longs;unt reciproc&egrave; ut lumina; <lb/>&amp; &egrave; contrario, lumina pr&aelig;dictorum va&longs;orum &longs;unt reciproc&egrave; ut <lb/>tempora, quibus evacuantur, ut diximus in Pori&longs;mate dict&aelig; <lb/>Propo&longs;itionis XVI; &longs;i fiat ut tempus B, ad tempus C, quo per <lb/>lineare lumen effluit ci&longs;terna A, ita lumen lineare ad aliud; <lb/>hoc ip&longs;um erit lumen quod qu&aelig;rebatur. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg244"/><emph type="italics"/>Dato va&longs;e <lb/>&amp; tempore, <lb/>invenire <lb/>foramen.<emph.end type="italics"/></s></p>

<table>

<table.target id="table1"/>

<row><cell>ci&longs;t.</cell><cell>temp.</cell><cell>temp.</cell></row>
<row><cell>-----</cell><cell>-----</cell><cell>-----</cell></row>
<row><cell>A</cell><cell>B</cell><cell>C</cell></row></table>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XXII. Problema VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Altitudinem &longs;caturiginis dati fontis per tubos <lb/>fluentis invenire.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg245"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg245"/><emph type="italics"/><expan abbr="Altitudin&etilde;">Altitudinem</expan> <lb/>Scaturigi&shy;<lb/>nis fontis in&shy;<lb/>venire per <lb/>tubos fluen&shy;<lb/>tis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.171.1.jpg" xlink:href="051/01/171/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>FIat notum lumen, per quod fontis a&shy;<lb/>qua fluat; aut fonti lumen not&aelig; ma&shy;<lb/>gnitudinis applica, v.g. lineare. </s><s>Ob&shy;<lb/>&longs;erva deinde quot aqu&aelig; libras fons per <lb/>lineare <expan abbr="lum&etilde;">lumen</expan> effundat &longs;patio unius minuti primi, &longs;eu 60 minuto&shy;<lb/>rum &longs;ecundorum; &longs;itque numerus ille librarum B. </s><s>Quoniam <lb/>igitur per Propo&longs;it. VII. huius capitis, tubus quadrupedalis &longs;emper <lb/>plenus per lumen lineare effundit &longs;patio tredecim &longs;ecundorum <lb/>vnam libram, &amp; con&longs;equenter &longs;patio 60 &longs;ecundorum, &longs;eu unius <lb/>minuti primi, libras 4 8/13: &amp; pr&aelig;terea, quoniam per Pori&longs;ma I. <lb/>Propo&longs;it. VIII. huius capitis, altitudines tuborum, habentium <lb/>idem &longs;eu &aelig;quale lumen, &longs;unt in duplicata ratione eius quam ha&shy;<lb/>bent aqu&aelig; quantitates per tubos <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> tempore effus&aelig;: &longs;i fiat, ut <lb/>4 8/13 lib. ad numerum librarum B, ita altitudo 4 pedum, ad aliud, <lb/>nempe ad altitudinem numeri M; &amp; iterum, ut 4 ad M, ita M <lb/>ad N; dabit numerus N altitudinem &longs;caturiginis in pedibus, <lb/>e&ograve; qu&ograve;d ratio 4 ad N &longs;it duplicata rationis 4 ad M, &longs;eu ratic&shy;<lb/>nis 4 8/13 ad B, nimirum aqu&aelig; ad aquam. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XXIII. Problema VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Data alicuius tubi, aut va&longs;is erogatorij altitudine, ac <lb/>tempore, quo determinatam aqu&aelig; quantitatem &egrave; &longs;uo lumine <lb/>effundit, invenire altitudinem eiusdem autalterius tubi, qui <lb/>&aelig;quali tempore, per &aelig;quale lumen, aliam determi&shy;<lb/>natam aqu&aelig; quantitatem effundat.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/172.jpg" pagenum="141"/>
<p type="main">
<s>SIt tubi vel alterius va&longs;is erogatorij aqu&acirc; &longs;emper pleni altitudo <lb/>
<arrow.to.target n="marg246"/><lb/>9. pedum, ex cuius lumine &longs;patio unius minuti &longs;aliat una aqu&aelig; <lb/>libra, &longs;it autem producenda altitudo e&ograve; u&longs;que, ut &aelig;quali &longs;patio <lb/>minuti, per idem aut &aelig;quale lumen effundat 16. libras aqu&aelig;. </s><s>Du&shy;<lb/>plicetur ratio 16 ad 1, &amp; proveniet ratio 256 ad 1; nam 16 ducta in <lb/>16 efficiunt 256: cumque 9 referat unitatem, multiplica 256 per <lb/>9, &amp; provenient 2304, pro tubi aut alterius va&longs;is qu&aelig;&longs;iti alti&shy;<lb/>tudine. </s><s>Ratio e&longs;t, quia tubi habent duplicatam rationem a&shy;<lb/>quarum, per Propo&longs;it. VIII. huius capitis. </s><s>Si itaque fiat, ut 1 ad <lb/>256, ita 9 ad aliud; provenient 2304. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg246"/><emph type="italics"/>Data tubi <lb/>altitudine, <lb/>ac tempore <lb/>effiuentis a&shy;<lb/>qu&aelig; deter&shy;<lb/>minat&aelig;, in&shy;<lb/>venire alti&shy;<lb/>tudinem <lb/>pro alia a&shy;<lb/>qu&aelig; quanti&shy;<lb/>tate.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XXIV. Problema VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>In tubo &longs;eu va&longs;e non &longs;emper pleno determinare &longs;patia, <lb/>qu&aelig; temporibus &aelig;qualibus &longs;ibi &longs;uccedentibus evacuantur; <lb/>vti &amp; men&longs;uram &longs;eu pondus aqu&aelig; qu&aelig; effluit.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>PArte 2. Cla&longs;&longs;e 1. cap. 4. inter alias Machinas afferemus varia liy&shy;<lb/>drologia, &longs;eu horologia aquatica, quibus per fluxum aqu&aelig; &egrave; <lb/>
<arrow.to.target n="marg247"/><lb/>foramine alicui<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/> tubi, aut va&longs;is, metimur horas &aelig;quales &longs;eu &ecedil;qua&shy;<lb/>les temporis partes, &longs;ignando in va&longs;is latere lineas determinantes <lb/>fluxum &aelig;qualibus temporibus corre&longs;pondentem. </s><s>At quoniam <lb/>ex dictis &longs;upr&agrave; Propo&longs;itione VI. con&longs;tat, &longs;patia qu&aelig; &aelig;qualibus <lb/>temporibus evacuantur, non e&longs;&longs;e &aelig;qualia, &longs;ed &longs;emper minora <lb/>atque minora evadere, e&ograve; qu&ograve;d &aelig;qualibus temporibus non ef&shy;<lb/>fluat &aelig;qualis aqu&aelig; copia, &longs;ed &longs;emper minor ac minor; ideo de&shy;<lb/>terminandum h&iacute;c e&longs;t, quomodo geometric&egrave; inveniendum &longs;it in <lb/>quolibet va&longs;e dictum &longs;patiorum decrementum, &longs;eu quomodo <lb/>dividendum &longs;it latus va&longs;is, ut &longs;patia ad&longs;ignata &aelig;qualibus tem&shy;<lb/>poribus evacuentur. </s><s>Iterum quoniam per dicta e&acirc;dem Pro&shy;<lb/>po&longs;itione VI, aqua qu&aelig; &aelig;qualibus temporibus effluit &egrave; dictis va&shy;<lb/>&longs;is, non e&longs;t &aelig;qualis, &longs;ed in &aelig;qualis; determinandum e&longs;t, quan&shy;<lb/>tum quovis &aelig;quali tempore effluat. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg247"/><emph type="italics"/>In tubo de&shy;<lb/>terminare <lb/>&longs;patia que <lb/>temporibus <lb/>&aelig;qualibus <lb/>evacuan&shy;<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Dico itaque, aquam &aelig;qualibus temporibus effluere &egrave; tu&shy;<lb/>bis non &longs;emper plenis ea ratione, ut &longs;ingulis temporibus decre-
<pb xlink:href="051/01/173.jpg" pagenum="142"/>&longs;eat &amp; aqu&aelig; effu&longs;&aelig; quantitas, &amp; va&longs;is &longs;eu tubi evacuati &longs;patium, <lb/>&amp; aqu&aelig; de&longs;cendentis ac effluentis velocitas eo decremento, <lb/>quod e&longs;t inter numeros impares, ver&longs;us unitatem. </s><s>Explico. </s><s>Sit <lb/>vas quodcunque aqu&acirc; plenum, eius fluxus dividere debeat di&shy;<lb/>em, aut quam cunque diei partem, in quatuor &aelig;quales partes; <lb/>&longs;intque in va&longs;e 16 v.g. men&longs;ur&aelig; &longs;eu libr&aelig; aqu&aelig;, qu&aelig; dato <lb/>tempore effluant. </s><s>Dico, primo tempore effluere &longs;eptem men&shy;<lb/>&longs;uras, &longs;ecundo quinque, terti&ograve; tres, quarto &amp; ultimo unam. </s></p>
<p type="main">
<s>Dico iterum, &longs;i tota va&longs;is altitudo ab infima ad &longs;upremam <lb/>aqu&aelig; &longs;uperficiem dividatur in 16 &aelig;quales partes, aquam in pri&shy;<lb/>mo tempore de&longs;cendere ad 7 &longs;patia, in &longs;ecundo ad <expan abbr="quinq;">quinque</expan> in ter&shy;<lb/>tio ad tria, in quarto ad unum. </s><s>Dico tandem, aquam in pri&shy;<lb/>ma hora de&longs;cendere <expan abbr="atq;">atque</expan> effluere ut &longs;eptem, in &longs;ecunda ut quin&shy;<lb/>que, in tertia ut tria, in quarta ut unum. </s><s>Sequitur ex dictis <lb/>&longs;upr&agrave; Propo&longs;itione 8, 9, &amp; 10, quas vide. </s><s>Eadem ratio in <lb/>omnibus alijs e&longs;t. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Corollarium.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg248"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg248"/><emph type="italics"/>Vas parare, <lb/>cuius flux<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/><lb/>dividat da&shy;<lb/>tum tempus <lb/>in partes <lb/>&aelig;quales.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>EX his patet, quomodo parandum &longs;it vas, cuius fluxus dato <lb/>tempore durans dividat illud tempus in partes &aelig;quales. </s><s>Sit <lb/>enim vas, cuius fluxus duret per &longs;patium duodecim horarum, &amp; <lb/>hoc &longs;patium temporis &longs;it dividendum, beneficio fluxus aqu&aelig;, in <lb/>12 &aelig;quales partes &longs;eu horas. Duc 12. in &longs;eip&longs;a, &amp; produces 144. <lb/>Deinde divide va&longs;is altitudinem &agrave; &longs;uprema ad infimam aqu&aelig; &longs;u&shy;<lb/>perficiem, in 144 partes &longs;eu &longs;patia &aelig;qualia, &amp; inferi&ugrave;s prope <lb/>fundum va&longs;is incipiendo, deputa ultim&aelig; hor&aelig; ex duodecim <expan abbr="vn&utilde;">vnum</expan> <lb/>&longs;patiolum, penultim&aelig; tria, ante penultim&aelig; quinque, &amp; &longs;ic ul&shy;<lb/>teri&ugrave;s progredere &longs;ecun d&ugrave;m &longs;eriem &longs;eu progre&longs;&longs;ionem numero&shy;<lb/>rum <expan abbr="impati&utilde;">impatium</expan>, prout apparet in numeris lateri dextro CD &longs;equen&shy;<lb/>tis figur&aelig; appo&longs;itis. </s><s>His pr&ecedil;&longs;titis, divi&longs;um erit vas in &longs;patia in&ecedil;qua&shy;<lb/>lia, qu&ecedil; &longs;ingulis &aelig;qualibus temporibus, nempe horis, evacuantur, <lb/>videbi&longs;que aquam in prima hora de&longs;cendere &agrave; &longs;patio ultimo &longs;eu <lb/>144, u&longs;que ad &longs;patium 121; in &longs;ecunda hora u&longs;que ad &longs;patium <lb/>100; in tertia u&longs;que ad 81; &amp; &longs;ic porr&ograve; u&longs;que ad finem; prout 
<pb xlink:href="051/01/174.jpg" pagenum="143"/>
<arrow.to.target n="fig36"/><lb/>apparet in numeris lateri &longs;ini&longs;tro AB eiu&longs;dem <lb/>figur&aelig; appo&longs;itis. </s><s>Lege Torricellum lib. 2. de <lb/>motu projectorum. </s></p>
<figure id="id.051.01.174.1.jpg" xlink:href="051/01/174/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Eadem ratione reperies, quot partes, aut <lb/>men&longs;ur&aelig; cert&aelig;, &longs;eu pondera aqu&aelig; effluant ex va&shy;<lb/>&longs;e in &longs;ingulis horis. </s><s>Item qua velocitate effluat <lb/>atque de&longs;cendatin ijsdem, &longs;ingulis horis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>NVmeri dextri lateris<emph.end type="italics"/> CD <emph type="italics"/>indicant etiam partes <lb/>&longs;eu &longs;patiola va&longs;is, qu&aelig; percurrit aqua &longs;ingulis horis <lb/>&longs;uo motu de&longs;cens&ucirc;s; &longs;imiliter &amp; partes aqu&aelig;, qu&aelig; &longs;ingu&shy;<lb/>lis horis effluunt, &amp; velocitatem, qu&acirc; effluunt. </s><s>Nam <lb/>in prima hora percurrit &longs;patia<emph.end type="italics"/> 23, <emph type="italics"/>in &longs;ecunda<emph.end type="italics"/> 21, <emph type="italics"/>in <lb/>tertia<emph.end type="italics"/> 19, <emph type="italics"/>in quarta,<emph.end type="italics"/> 17, <emph type="italics"/>&amp;c.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Numeri &longs;ini&longs;tri lateris<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>&longs;unt duodecim qua&shy;<lb/>drata temporis in duodecim horas divi&longs;i. </s><s>Nam<emph.end type="italics"/> 1 <emph type="italics"/>e&longs;t <lb/>quadratum hor&aelig; prim&aelig;, incipiendo ab ultima;<emph.end type="italics"/> 4 <emph type="italics"/>e&longs;t <lb/>quadratum hor&aelig; &longs;ecund&aelig;,<emph.end type="italics"/> 9 <emph type="italics"/>e&longs;t quadratum hor&aelig; ter&shy;<lb/>ti&aelig; &amp;c. vt patet, &longs;i &longs;inguli numerimedio figur&aelig; in&longs;eri&shy;<lb/>pti multiplicentur per &longs;eip&longs;os. </s><s>Et hoc e&longs;t, quod dixi&shy;<lb/>mus &longs;upr&agrave; Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> IX. <emph type="italics"/>in motu gravium naturaliter <lb/>de&longs;cendentium &longs;patia &aelig;qualibus temporibus transmi&longs;&shy;<lb/>&longs;a e&longs;&longs;e inter &longs;e, ut quadrata temporum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>SI vas aliquod dividere velles in partes<emph.end type="italics"/> 24, <emph type="italics"/>multi&shy;<lb/>plica<emph.end type="italics"/> 24 <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> 24, <emph type="italics"/>producentur<emph.end type="italics"/> 576. <emph type="italics"/>Divide ergo <lb/>altitudinem va&longs;is in<emph.end type="italics"/> 576 <emph type="italics"/>partes &aelig;quales, &amp; procede <lb/>ut dictum in Corollario, juxta &longs;eriem numerorum im&shy;<lb/>parium. </s><s>Eadem ratione quotlibet vas in quotlibet <lb/>partes partieris.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVoniam quando in va&longs;e exigua e&longs;t aqua, ut vix <lb/>fundum operiat, fluxus ip&longs;ius guttatim &amp; non<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/175.jpg" pagenum="144"/>
<arrow.to.target n="fig37"/><lb/><emph type="italics"/>continu&egrave; &longs;it, ideo&queacute; aqua fluens guttulis &longs;uis errorem in&shy;<lb/>ducere pote&longs;t; meli&ugrave;s e&longs;t, &longs;i du&aelig; ultim&aelig; divi&longs;iones &longs;eu <lb/>&longs;patiola va&longs;is divi&longs;i, notata numeris<emph.end type="italics"/> 1 <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 3, <emph type="italics"/>non ve&shy;<lb/>niant in numerum &longs;patiolorum, &amp; poti&ugrave;s ver&longs;us prin&shy;<lb/>cipium adjiciantur alia duo &longs;patia; &longs;icque vas, de quo <lb/>in Corollario, non dividatur in<emph.end type="italics"/> 12, <emph type="italics"/>&longs;ed in<emph.end type="italics"/> 14 <emph type="italics"/>partes, <lb/>modo ibi dicto, dividendo totam ip&longs;ius altitudinem <lb/>in partes &aelig;quales<emph.end type="italics"/> 196 <emph type="italics"/>(qui numerus re&longs;ultat ex ductu <lb/>numeri<emph.end type="italics"/> 14 <emph type="italics"/>in &longs;eip&longs;um) &amp; addendo &longs;patium<emph.end type="italics"/> 13, <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/><lb/>14, <emph type="italics"/>qu&aelig; demptis duobus infimis efficiant duodecim <lb/>&longs;patia.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.175.1.jpg" xlink:href="051/01/175/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>PARERGVM CAPITIS TERTII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De inventione medi&aelig;, ac terti&aelig; propor&shy;<lb/>tionalis quantitatis, in numeris, &amp; <lb/>lineis.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>EXdictis hoc Capite patet, qu&agrave;m &longs;&aelig;pe nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ria &longs;it inventio medi&aelig;, ac terti&aelig;, quart&aelig;que <lb/>proportionalis quantitatis, ut ex nota aqu&aelig; men&shy;<lb/>&longs;ura, aut pondere, venire po&longs;&longs;imus in cognitio&shy;<lb/>nem de&longs;iderat&aelig; altitudinis tubi, aut va&longs;is; aut&egrave; <lb/>contrario, ut ex nota tubi altitudine veniamus in <lb/>cognitionem men&longs;ur&aelig; aut ponderis aqu&aelig;, &amp; <lb/>quamcunque tuborum altitudinem, aquarumv&egrave; <lb/>copiam reperiamus facil&egrave; per quamcunque ra&shy;<lb/>tionem &longs;ubduplicatam, aut duplicatam, &longs;ive nu&shy;<lb/>meris exprimi po&longs;&longs;it, &longs;ive non po&longs;&longs;it exprimi abs&shy;<lb/>que &longs;urdis. </s><s>Oper&aelig; ergo pretium duxi, Regu&shy;<lb/>las brevi&longs;&longs;imas a&longs;&longs;ignare, vel &longs;altem in&longs;inuare, <lb/>pr&aelig;dictas quantitates inveniendi, mediam dico, <lb/>ac tertiam, quartamque proportionalem, tam <lb/>arithmetic&egrave;, qu&agrave;m geometric&egrave;, libantes brevi&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; nonnulla ex ij, qu&aelig; fu&longs;i&ugrave;s dicemus in Arith&shy;<lb/>metica, &amp; in Geometria practica, &longs;eu in <lb/>Pantometro Kircheriano. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/176.jpg" pagenum="145"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Inter duos numeros medium proportiona&shy;<lb/>lem invenire.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DUos numeros propo&longs;itos multiplica inter&longs;e, &amp; ex producto </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg249"/><lb/>erue radicem quadratam; erit h&aelig;c radix medio loco pro&shy;<lb/>portionalis inter duos numeros datos. </s><s>Exemplum. </s><s>Sit inter 4 <lb/>&amp; 16 inveniendus medius proportionalis numerus: multiplica <lb/>16 per 4, fiunt 64; cuius radix quadrata e&longs;t 8, e&longs;tque medio <lb/>loco proportionalis inter 4 &amp; 16; quia ut e&longs;t 4 ad 8, ita 8 ad 16. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg249"/><emph type="italics"/>Numerum <lb/>medium in&shy;<lb/>ter duos in&shy;<lb/>venire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis duobus numeris, tertium continu&egrave; <lb/>proportionalem invenire.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>TRes numeri continu&egrave; proportionales dicuntur, quando e&longs;t, <lb/>
<arrow.to.target n="marg250"/><lb/>ut primus ad &longs;ecundum, ita &longs;ecundus ad tertium. </s><s>Huiusmodi <lb/>&longs;unt 1, 3, 9, &amp; 1, 2, 4: item 2, 4, 8: item 4, 8, 16. </s><s>Propo&longs;itisigi&shy;<lb/>tur quibuscunque duobus numeris, in venietur tertius, qui ad <lb/>&longs;ecundum &longs;it ut ip&longs;e &longs;ecundus ad primum, &longs;eu ad quem &longs;ecun&shy;<lb/>dus &longs;it ut primus ad &longs;ecundum; &longs;i &longs;ecundum ducas in &longs;eip&longs;um; <lb/>productus enim erit tertius proportionalis. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg250"/><emph type="italics"/>Numerum <lb/>tertium <expan abbr="pro-portional&etilde;">pro&shy;<lb/>portionalem</expan> <lb/>po&longs;t duos in&shy;<lb/>venire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Inter duas rectas lineas datas invenire mediam <lb/>proportionalem.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.176.1.jpg" xlink:href="051/01/176/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>SInt dat&aelig; du&aelig; rect&aelig; AB, BC, inter <lb/>
<arrow.to.target n="marg251"/><lb/>quas invenienda &longs;it media propor&shy;<lb/>tionalis. </s><s>Coniungantur rect&aelig; AB, CB <lb/>in unam rectam continuam in puncto <lb/>B, ut fiat recta ABC; e&acirc;que divis&acirc; bi&shy;<lb/>fariam in D, de&longs;cribatur &longs;emicirculus <lb/>aut circulus AEC, ad intervallum <lb/>DA, vel DC; tandemque ex B pun&shy;<lb/>cto erigatur perpendicularis BE ad <lb/>circumferentiam u&longs;que; eritque BE 
<pb xlink:href="051/01/177.jpg" pagenum="146"/>media proportionalis qu&aelig;&longs;ita. </s><s>Demon&longs;trationem vide apud <lb/>Euclidem lib. 6. Propo&longs;it. 13. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg251"/><emph type="italics"/>Lineam me&shy;<lb/>diam pro&shy;<lb/>portionalem <lb/>inter duas <lb/>invenire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis duabus rectis, invenire tertiam pro&shy;<lb/>portionalem.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg252"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg252"/><emph type="italics"/>Lineam ter&shy;<lb/>tiam propor&shy;<lb/>tionalem <lb/>po&longs;t duas in&shy;<lb/>venire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>SInt dat&aelig; du&aelig; rect&aelig; AB, &amp; BE, pr&aelig;cedentis figur&aelig;, &longs;itque <lb/>invenienda tertia, ad quam ita &longs;e habeat &longs;ecunda, &longs;icut pri&shy;<lb/>ma ad &longs;ecundam. </s><s>Coniungantur rect&aelig; AB, BE, in puncto B <lb/>ad angulum rectum, ducaturque recta EA; e&aacute;que bifariam di&shy;<lb/>vis&acirc; in F, ducatur recta FD perpendicularis ad AE; &amp; facto <lb/>centro D, intervallo DA de&longs;cribatur circulus, qui nece&longs;&longs;ari&ograve; <lb/>tran&longs;ibit per punctum E, <emph type="italics"/>per quintam Quarti Euclid.<emph.end type="italics"/> Si iam <lb/>producatur recta AB <expan abbr="u&longs;q;">u&longs;que</expan> ad circumferentiam circuli, hoc e&longs;t, <lb/>u&longs;que ad punctum C; erit BC tertia proportionalis qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<p type="main">
<s>Sint iterum dat&aelig; du&aelig; rect&aelig; BC, &amp; BE, &longs;itque invenien&shy;<lb/>da tertia proportionalis. </s><s>Coniungantur, ut antea, rect&aelig; ill&aelig; <lb/>in B, ut efficiantangulum rectum, &amp; ducatur recta EC; at&shy;<lb/>que ex puncto medio G demittatur perpendicularis GD, &amp; <lb/>producta recta CB in continuum, de&longs;cribatur centro D, in&shy;<lb/>tervallo DC, circulus, qui iterum tran&longs;ibit per punctum E, <lb/>&amp; &longs;ecabit rectam CB productam in A; eritque h&aelig;c recta BA <lb/>tertia proportionalis qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVod dictum e&longs;t de lineis h&icirc;c po&longs;itis, dicendum e&longs;t de quibuscunque </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg253"/><lb/>line is propo&longs;itis. </s><s>Itaque &longs;ipropo&longs;itis duobus tubis inveniendus &longs;it <lb/>vel medius, veltertius proportionalis; coniunge lineas rectas tubis da&shy;<lb/>tis &aelig;quales; &amp; operare ut dictum, &amp; invenies quod qu&aelig;ris. </s><s>Qu&ograve;d &longs;i <lb/>tubi propo&longs;iti, ac line&aelig; ip&longs;is &aelig;quales nimis e&longs;&longs;ent long&aelig;, ac proinde min&ugrave;s <lb/>commod&egrave; circulo includi po&longs;&longs;ent; accipe ip&longs;arum &longs;ubmultiplices, v.g. <lb/>dimidiam, tertiam, quartam, &amp;c. partem, &amp; cum ip&longs;is procede <lb/>ut dictum; eritque inventa linea &aelig;qu&egrave; &longs;ubmultiplex <lb/>line&aelig; aut tubi qu&aelig;&longs;iti.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/178.jpg" pagenum="147"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg253"/>Tubum me&shy;<lb/>dium &amp; ter&shy;<lb/>tium propor&shy;<lb/>tionalem in&shy;<lb/>venire.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aliter invenire tertiam proportionalem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>QUod fecimus in pr&ecedil;cedenti Propo&longs;itione mediante circulo, <lb/>
<arrow.to.target n="marg254"/><lb/>fieri pote&longs;t facili&ugrave;s absque circulo &longs;ic. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg254"/><emph type="italics"/>Lineam ter&shy;<lb/>tiam pro&shy;<lb/>portionalem <lb/>aliter inve&shy;<lb/>nire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.178.1.jpg" xlink:href="051/01/178/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>Du&aelig; rect&aelig; dat&aelig;, AB, &amp; BE, con&shy;<lb/>&longs;tituantur ad angulum rectum ABE, <lb/>ut dictum, &amp; ducatur recta EA. </s><s>Pro&shy;<lb/>duct&acirc; deinde AB, antecedente &longs;eu <lb/>prim&acirc; duarum datarum, ducatur ex E <lb/>ad AE perpendicularis EC, occur&shy;<lb/>rensip&longs;i AB product&aelig; in C; eritque <lb/>BC tertia proportionalis. </s></p>
<p type="main">
<s>Si e&longs;&longs;ent propo&longs;it&aelig; du&aelig; rect&aelig; CB, <lb/>BE, deberent ip&longs;&aelig; coniungi ad angu&shy;<lb/>lum rectum CBE, &amp; duct&acirc; rect&acirc; CE, <lb/>productaque CB, deberet duci per&shy;<lb/>pendicularis AE, ad rectam CE, <expan abbr="e&longs;&longs;et&qacute;ue">e&longs;&longs;etque</expan> AB tertia qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>INvent&acirc; alterutro modorum terti&acirc; continu&egrave; proportionali, &longs;i primam <lb/>omi&longs;eris, &amp; alijs duabus tertiam inveneris; habebis quatuor leneas <lb/>continu&egrave; proportionales. </s><s>Eodemque modo invenies quintam, &longs;extam, <lb/>&longs;eptimam, &amp; quamcunque aliam.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Adhuc aliter invenire tertiam proportionalem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SI difficile tibi videtur ducere tot perpendiculares ad inveni&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg255"/><lb/>endam tertiam proportionalem, uti poteris modo pr&aelig;&longs;cripto <lb/>ab Euclide lib. 6. Propo&longs;it. 11. &longs;ic: </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg255"/><emph type="italics"/>Adhuc ali&shy;<lb/>ter item pre&shy;<lb/>&longs;tare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.178.2.jpg" xlink:href="051/01/178/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>Sint du&aelig; rect&aelig; AB, AE. </s><s><lb/><expan abbr="Di&longs;pon&atilde;tur">Di&longs;ponantur</expan> e&aelig;ita, ut efficiant <lb/>angulum A quemcunque, <lb/>producaturque AB quam vis <lb/>e&longs;&longs;e antecedentem &longs;eu <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan>, <lb/>&amp; capiatur BC &aelig;qualis ip&longs;i <lb/>AE, qu&aelig; con&longs;equens e&longs;&longs;e de-
<pb xlink:href="051/01/179.jpg" pagenum="148"/>
<arrow.to.target n="fig38"/><lb/>bet, &longs;ive &longs;ecunda, aut media. </s><s><lb/>Deinde duct&acirc; rect&acirc; AB, aga&shy;<lb/>tur illi ex C parallela CD, <lb/>occurrensip&longs;i AE product&aelig;, <lb/>in D; eritque ED tertia <lb/>proportionalis qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<figure id="id.051.01.179.1.jpg" xlink:href="051/01/179/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>SI du&aelig; dat&aelig;&longs;int nimis long&aelig;, &longs;ervetur id, quod diximus in Annota&shy;<lb/>tione Propo&longs;itionis quart&aelig; pr&aelig;cedentis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis tribus numeris, invenire quartum pro&shy;<lb/>portionalem.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg256"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg256"/><emph type="italics"/>Numeris <lb/>tribus datis <lb/>quartum <lb/>proportiona&shy;<lb/>lem inveni&shy;<lb/>re.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>UTere Regul&acirc; proportionum apud Arithmeticos noti&longs;&longs;ima, <lb/>quam Auteam vocant; &amp; habebis intentum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis tribus rectia lineis, quartam propor&shy;<lb/>tionaleminvenirc.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg257"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg257"/><emph type="italics"/>Lineis tri&shy;<lb/>bus datis, <lb/><expan abbr="quart&atilde;">quartam</expan> pro&shy;<lb/>portiona&shy;<lb/>lem inveni&shy;<lb/>re.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.179.2.jpg" xlink:href="051/01/179/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>SInt tres line&aelig; rect&aelig;, AB, BC, <lb/>AD, quibus invenienda &longs;it <lb/>quarta. proportionalis, ad <lb/>qu&agrave;m &longs;it tertia AD, ut e&longs;t <lb/>prima AB, ad &longs;ecundam BC. </s><s><lb/><expan abbr="Di&longs;pon&atilde;tur">Di&longs;ponantur</expan> prim&aelig; du&aelig;, AB, <lb/>BC, &longs;ecund&ugrave;m lineam <expan abbr="rect&atilde;">rectam</expan> <lb/>qu&aelig; &longs;it AC; tertia ver&ograve; AD, <lb/>cum prima AB, faciatangulum A quemcunque: deinde ex B <lb/>ad D ducatur recta BD, cui per C ducatur parallela CE, oc&shy;<lb/>currens rect&aelig; AD product&aelig;, in E puncto. </s><s>Dico, DE, e&longs;&longs;e <lb/>quartam proportionalem. </s><s>Demon&longs;trationem vide apud <lb/>Euclidem lib. 6. Propo&longs;it. 12. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/180.jpg" pagenum="149"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPVT IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De proprietatibus aqu&aelig; &longs;alientis ex tubis. </s><s><lb/>PROOEMIVM.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.180.1.jpg" xlink:href="051/01/180/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>CApite pr&aelig;ceden&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg258"/><lb/>ti egimuo de pro&shy;<lb/>prietatibus a&shy;<lb/>qu&aelig; fluentis per tubos <lb/>verticales, hoc e&longs;t, efflu&shy;<lb/>entis ex foramine facto in <lb/>ba&longs;ibus tuborum: hoc Ca&shy;<lb/>pite agemus de proprieta&shy;<lb/>tibus eju&longs;dem aqu&aelig; &longs;ali&shy;<lb/>entis ex tubis verticali&shy;<lb/>bus, hoc e&longs;t, effluentis ex <lb/>foraminibus lateralib<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/> <expan abbr="tu-bor&utilde;">tu&shy;<lb/>borum</expan>, &longs;eu per tubos inferi&shy;<lb/>&ugrave;s inflexos. </s><s>Po&longs;&longs;unt <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>tubi verticales inferi&ugrave;s <lb/>inflecti triplici modo, ho&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg259"/><lb/>rizontaliter, verticali&shy;<lb/>ter, &amp; medio modo. </s><s>Ho&shy;<lb/>rizontaliter inflexus dici&shy;<lb/>tur, &longs;i pars inferior infle&shy;<lb/>xa &longs;it horizonti parallela <lb/>re&longs;pectu partis reliqu&aelig; ver<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/181.jpg" pagenum="150"/>
<arrow.to.target n="fig39"/><lb/><emph type="italics"/>ticaliter erect&aelig;; &longs;eu&longs;i pars <lb/>inferior inflexa faciat cum <lb/>reliqu&aelig; angulum rectum. </s><s><lb/>Talis e&longs;t in appo&longs;ito &longs;che&shy;<lb/>mate tubus<emph.end type="italics"/> ABC. </s><s><emph type="italics"/>Ver&shy;<lb/>ticaliter inflexus dicitur, <lb/>&longs;i pars inferior inflexa &longs;it <lb/>horizonti perpendicularis <lb/>re&longs;pectu reliqu&aelig; partis et&shy;<lb/>iam perpendiculariter e&shy;<lb/>rect&aelig;. </s><s>Talis e&longs;t in &longs;che&shy;<lb/>mate pr&aelig;&longs;enti tubus<emph.end type="italics"/> ABE. </s><s><lb/><emph type="italics"/>Medio modo inflexus di&shy;<lb/>citur, &longs;ipars inferior ne&shy;<lb/>que parallela e&longs;t horizon&shy;<lb/>ti, neque perpendicula&shy;<lb/>ris, &longs;ed inter utrumque <lb/>&longs;itum facit angulum &longs;e&shy;<lb/>mirectum &longs;eu<emph.end type="italics"/> 45 <emph type="italics"/>gradu&shy;<lb/>um. </s><s>Talis e&longs;t tubus<emph.end type="italics"/> ABD. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg258"/>Proprieta&shy;<lb/>tes aqu&aelig; &longs;a&shy;<lb/>lientis ex tu&shy;<lb/>bis vertica&shy;<lb/>libus.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg259"/>Tubi verti&shy;<lb/>cale, tripli&shy;<lb/>citer inflecti <lb/>po&longs;&longs;unt in&shy;<lb/>feri&ugrave;s.</s></p>
<figure id="id.051.01.181.1.jpg" xlink:href="051/01/181/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Easdem appellatio&shy;<lb/>nes &longs;ubibit tubus inflexus, <lb/>&longs;i pars inferior habeat tria <lb/>epi&longs;tomia,<emph.end type="italics"/> E, D, C, <emph type="italics"/>quorum<emph.end type="italics"/> E <emph type="italics"/>&longs;it erectum perpendiculariter,<emph.end type="italics"/><lb/>C <emph type="italics"/>pro&longs;tratum horizontaliter,<emph.end type="italics"/> D <emph type="italics"/>inclinatum inter utrum&shy;<lb/>que, ad dictum angulum. </s><s>Quod fit per tria epi&longs;tomia dicta, <lb/>fieri pote&longs;t per unum, &longs;i ita in&longs;eratur parti inferiori tubi inflexi, <lb/>ut verti atque dirigi po&longs;&longs;it in quemcunque &longs;itum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/182.jpg" pagenum="151"/>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Radij aqu&aelig;, qui ex inflexo tubo, aut ex epi&longs;tomiis pr&aelig;-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg260"/><lb/><emph type="italics"/>dictis exiliunt, quales &longs;unt in pr&aelig;cedenti <expan abbr="diagra&mtilde;ate">diagrammate</expan> radij<emph.end type="italics"/> EF, <lb/>DI, DK, CG, CH, <emph type="italics"/>appellari po&longs;&longs;unt aque&aelig; virgul&aelig;, aquei ecdro&shy;<lb/>mi, hoc e&longs;t, excur&longs;us &longs;eu &longs;altus aqu&aelig;, &amp; &longs;imilibus nominibus. </s><s><lb/>Marinus tamen Mer&longs;ennus in Hydraulicis &longs;uis Ph&aelig;nomenis <lb/>appellat eos<emph.end type="italics"/> &longs;alientes, <emph type="italics"/>aitque eo nomine appellari &agrave; Iulio Fron&shy;<lb/>tino, aliis que veteribus; quare &amp; nos eo vocabulo utemur.<emph.end type="italics"/> </s><lb/>
<s><arrow.to.target n="marg261"/><lb/><emph type="italics"/>Radius igitur<emph.end type="italics"/> EF <emph type="italics"/>dicatur &longs;aliens verticalis, Radius<emph.end type="italics"/> CG, <lb/><emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> CH, <emph type="italics"/>&longs;aliens Horizontalis; radius denique<emph.end type="italics"/> DI, <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> DK, <lb/><emph type="italics"/>&longs;aliens Medius, et licet &longs;alientes<emph.end type="italics"/> CG, CH, <emph type="italics"/>nonprocedant ho&shy;<lb/>rizontaliter, &longs;ed ob aqu&aelig; gravitatem &longs;tatim deprimantur, at&shy;<lb/>que curventur; vocantur tamen &longs;alientes horizontales, propter <lb/>epi&longs;tomium aut tubulum<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>horizontaliter di&longs;po&longs;itum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg260"/>Radij aqu&ecedil; <lb/>ex inflexo <lb/>tubo exili&shy;<lb/>entes.</s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg261"/>Salientes <lb/>aqu&aelig; ex tu&shy;<lb/>bis quid <lb/>&longs;int.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>His pr&aelig;m&longs;&longs;is, afferemus nunc nonnullas ex multis ob&longs;er-<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg262"/><lb/><emph type="italics"/>vationes, &longs;eu Ph&aelig;nomena aqu&aelig; &longs;alientis ex tubis, pr&aelig;&longs;ertim <lb/>ex Marino Mer&longs;enno, qui e&acirc; in re diligentiam multorum <lb/>vincit. </s><s>His deinde addemus unum aut alterum Problema. </s><s><lb/>Atque ex his patebunt proprietates aqu&aelig; &longs;alientis ex tubis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg262"/>Ph&ecedil;nome&shy;<lb/>na aqu&aelig; &longs;a&shy;<lb/>lientis.</s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio I. Ph&aelig;nomenum. I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salientium &longs;ive ecdromorum horizontalium, &amp; medio&shy;<lb/>rum, &longs;uper eodem horizonte, longitudines &longs;unt in ratione &longs;ub&shy;<lb/>duplicata tuborum, ex quibus exiliunt.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DIxi, <emph type="italics"/>&longs;uper eodem horizonte;<emph.end type="italics"/> nam &longs;uper diver&longs;ishorizon&shy;<lb/>tibus diver&longs;a e&longs;t eiu&longs;dem &longs;alientis longitudo, etiam <lb/>re&longs;pectu eiu&longs;dem tubi, ut dicemus Propo&longs;itione &longs;e&shy;<lb/>quenti. </s><s>Voco autem longitudinem horizontalium <lb/>&longs;alientium, di&longs;tantiam in pr&aelig;cedenti &longs;chemate &agrave; puncto z v.g. <lb/>ad punctum H, aut G, &amp;C. 
<pb xlink:href="051/01/183.jpg" pagenum="152"/>
<arrow.to.target n="marg263"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg263"/><emph type="italics"/>Salientium&verbar; <lb/>proportio ad <lb/>duos tubos.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Sint igitur in pr&aelig;cedenti &longs;chemate duo tubi, BL pedalis, <lb/>&amp; BA quadrupedalis; &longs;ithorizon OHG; &longs;itque tubi pedalis BL <lb/>&longs;aliens horizontalis CH, tubi ver&ograve; quadrupedalis BA &longs;aliens <lb/>horizontalis &longs;it CG. </s><s>Dico, longitudinem &longs;alientis tubi BL <lb/>pedalis, &longs;cilicet CH, e&longs;&longs;e &longs;ubduplam &longs;alientis tubi BA, &longs;cilicet <lb/>CG. </s><s>Ob&longs;erva vit id Mer&longs;ennus, ut a&longs;&longs;erit ip&longs;e in &longs;uis Ph&aelig;nome&shy;<lb/>nis hydraulicis Propo&longs;it. XVI. </s><s>Quare, &longs;i longitudo &longs;alientis tu&shy;<lb/>bi pedalis e&longs;t unius pedis, longitudo &longs;alientis tubi quadrupedalis <lb/>erit duorum pedum; &amp; longitudo &longs;alientis tubi &longs;exde cupedalis <lb/>erit quatuor pedum; &amp; longitudo &longs;alientistubi 64 pedum erit <lb/>octo pedum; &amp; ita de reliquis. </s><s>Ratio huius Ph&aelig;nomeni vide&shy;<lb/>tur de&longs;umenda e&longs;&longs;e &agrave; velocitate aqu&aelig; de&longs;cendentis per tubos, <lb/>qu&aelig; etiam e&longs;t in ratione tuborum &longs;ubduplicata, ut con&longs;tat ex <lb/>Propo&longs;it. X. Capitis pr&aelig;cedentis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur hinc, altitudines tuborum habere duplicatam ratio&shy;<lb/>nem eius, quam habent longitudines &longs;alientium horizonta&shy;<lb/>lium. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVod dixi in Propo&longs;itione de &longs;alientibus horizontalibus<emph.end type="italics"/> CG, CH, <lb/><emph type="italics"/>debet etiam intelligi de &longs;alientibus medijs<emph.end type="italics"/> DK, DI. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg264"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg264"/><emph type="italics"/>Salientium <lb/>longitudines <lb/>ob&longs;ervare.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>LOngitudines &longs;&aelig;lientium &longs;uper horizontem quemcun&queacute; pote&longs;t quilibet <lb/>ob&longs;ervare facillim&egrave;, &amp; ubivis locorum, &longs;iconficiat &longs;ibi tubulum <lb/>pr&aelig;cedentis figur&aelig;<emph.end type="italics"/> ABC <emph type="italics"/>portatilem, determinat&aelig; altitudinis &amp; lati&shy;<lb/>tudinis, v.g. altumpede vno, &amp; latum digito. </s><s>Si enim apud<emph.end type="italics"/> C <emph type="italics"/>epi&longs;to&shy;<lb/>mium in&longs;erat, aut etiam &longs;olum digitum apponat foramini<emph.end type="italics"/> C, <emph type="italics"/>&amp; de&shy;<lb/>inde repleto tubo epi&longs;tomium aperiat, aut digitum amoveat, ut paucu&shy;<lb/>l&aelig; &longs;ol&ugrave;m guttul&aelig; exiliant, iterumque obturet foramen; notare poterit <lb/>in horizonte &longs;ignum &agrave; &longs;aliente impre&longs;&longs;um; cuiusmodi &longs;igna <lb/>&longs;unt in &longs;uperiori &longs;chemate<emph.end type="italics"/> K, I, H, G, &amp;C. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/184.jpg" pagenum="153"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II. Ph&aelig;nomenon II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salientes horizontales, &amp; medi&aelig;, eju&longs;dem tubi, co <lb/>&longs;unt longiores, qu&ograve; lumen tubi fuerit altius &longs;upra <lb/>horizontem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIntin pr&aelig;cedenti diagrammate diverfi horizontes, OG, PS, </s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg265"/><lb/>QT, RV &amp;C. &longs;upra quos elevatus &longs;it tubus ABC; Dico &longs;ali&shy;<lb/>entem CHSTV (&amp; idem intelligendum e&longs;t de reliquis &longs;alienti&shy;<lb/>bus horizontalibus, ac medijs) &longs;upra horizontem RV, e&longs;&longs;e <lb/>longiorem qu&agrave;m &longs;upra horizontem QT, &amp; &longs;upra hunc longio&shy;<lb/>rem qu&agrave;m &longs;upra PS, &amp; longiorem &longs;upra hunc, qu&agrave;m &longs;upra OG. </s><s><lb/>Cre&longs;cit itaque e&ograve; magis &longs;alientium horizontalium ac mediarum <lb/>longitudo, quo magis cre&longs;cit luminis tubi &longs;uper horizontem ele&shy;<lb/>vatio. </s><s>Si ver&ograve; in ex ce&longs;&longs;iva altitudine orificium poneretur; cer&shy;<lb/>tum e&longs;t aqu&aelig; ecdromen u&longs;que ad terminum con&longs;titutum flu&shy;<lb/>xum non <expan abbr="continuatur&atilde;">continuaturam</expan>, &longs;ed cum tempore in guttas, &amp; tandem <lb/>in a&euml;rem re&longs;olutum iri, ut experientia docuit in Cuppula S. Petri <lb/>interiori, ex quo &longs;cyphus plenus vino vel aqua effu&longs;us ita evanuit <lb/>in intermedio a&euml;re, ut nullum pror&longs;us <expan abbr="ve&longs;tigi&utilde;">ve&longs;tigium</expan> nec quidem gut&shy;<lb/>tarum in inferiori pavimento ijs, qui &longs;tudio id attendebant, ap&shy;<lb/>paruerit, ut P. Kircherus mihi a&longs;&longs;eruit. </s><s>Ex nubibus tamen de&shy;<lb/>cidit guttatim in terram aqua, quia in magna copia &amp; continua&shy;<lb/>t&aelig; decidunt gutt&aelig;. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg265"/><emph type="italics"/>Salientes eo <lb/><expan abbr="s&utilde;t">sunt</expan> longiores <lb/>qu&ograve; alti&ugrave; <lb/>foramen <lb/>tubi.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVanta ver&ograve; &longs;it &longs;alientium in quavis tubi &longs;upra horizontem eleva&shy;<lb/>tione longitudo, inve&longs;tigandum e&longs;t ob&longs;ervatione, quam quilibet <lb/>facil&egrave; poterit facere modo dicto Propo&longs;itione pr&aelig;cedente. </s><s>Mer&longs;ennus <lb/>in &longs;uis Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> XVI. <emph type="italics"/>proponit paucas ex multis in &longs;equen&shy;<lb/>ti tabella, in qu&acirc; Prima Columna continet varias tubi pedalis, velpo&shy;<lb/>ti&ugrave;s luminis tubi, &longs;upra horizontem elevationes in pedibus, ita ut prima <lb/>elevatio &longs;it unius pedis, &longs;ecunda duorum pedum, &amp;c: Secunda ver&ograve; co&shy;<lb/>lumna exhibet &longs;alientium longitudines in pedibus &amp; digitis. </s><s>Addidi<emph.end type="italics"/>
<pb xlink:href="051/01/185.jpg" pagenum="154"/>
<arrow.to.target n="marg266"/><lb/><emph type="italics"/>ego ex eodem Mer&longs;enno Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 29. <emph type="italics"/>&longs;alientem tubi pedalis elevati pede <lb/>uno cum dimidio &longs;upra horizontem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg266"/><emph type="italics"/>Salientium <lb/>tabella ex <lb/>Mer&longs;enno.<emph.end type="italics"/></s></p>

<table>

<row><cell>Altitudines tubi &longs;upra   Horizontem.</cell><cell>Longitudines &longs;alientium</cell></row>
<row><cell/><cell>Pedes.</cell><cell/><cell/><cell>Pedes</cell><cell>Digi<gap/></cell></row>
<row><cell>1</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>1</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>1 1/2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>5</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>6</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>12</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>5</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>18</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>6</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>26</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>8</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>50</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>10</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row></table>
<table>

<row><cell>Altitudines tubi &longs;upra   Horizontem.</cell><cell>Longitudines &longs;alientium</cell></row>
<row><cell/><cell>Pedes.</cell><cell/><cell/><cell>Pedes</cell><cell>Digi<gap/></cell></row>
<row><cell>1</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>1</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>1 1/2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>2</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>3</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>5</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>6</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>4</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>12</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>5</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>18</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>6</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>26</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>8</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row>
<row><cell>50</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell><cell>10</cell><cell>----------</cell><cell>----------</cell></row></table>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>Idem Mer&longs;ennus loco citato Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> XVII. <emph type="italics"/>ait tubum quadrupeda&shy;<lb/>lem habentem altitudinem unius pedis &longs;upra horizontem, ejicere &longs;ali <lb/>entem horizontalem ad pedes<emph.end type="italics"/> 3 2/3 <emph type="italics"/>proxim&egrave;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III. Ph&aelig;nomenon. III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salientes horizontales &amp; medi&aelig;, eandem longitudinis <lb/>rationem &longs;ervant, qu&agrave;m altitudines tuborum &longs;upra eun&shy;<lb/>dem horizontem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DIver&longs;as tubi eiu&longs;dem altitudines &longs;upra horizontem referant <lb/>in &longs;equenti diagrammate line&aelig; OG, PS, QT, RV. </s><s>Dico, ut 
<pb xlink:href="051/01/186.jpg" pagenum="155"/>
<arrow.to.target n="fig40"/><lb/>altitudo BO ad altitudi&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg267"/><lb/>nem BR, ita e&longs;&longs;e longitu&shy;<lb/>nem &longs;alientis CH ad lon&shy;<lb/>gitudinem &longs;alientis CV. </s><s><lb/>Intelligendum autem hoc <lb/>e&longs;t de illis &longs;alientium lon&shy;<lb/>gitudinibus, quas ex datis <lb/>altitudinibus, ob&longs;ervare <lb/>commod&egrave; po&longs;&longs;umus: nam <lb/>c&ugrave;m ne&longs;ciamus, utrum, &amp; <lb/>ubi &longs;alientium incremen&shy;<lb/>tum &longs;it de&longs;iturum, &longs;i ele&shy;<lb/>vatio tubi &longs;upra horizon&shy;<lb/>tem &aelig;quaretur terr&aelig; &longs;e&shy;<lb/>midiametro; non pote&longs;t <lb/>Propo&longs;itio pr&aelig;&longs;ens e&longs;&longs;e u&shy;<lb/>niver&longs;alis, ni&longs;i in &longs;en&longs;u ex&shy;<lb/>explicato. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg267"/><emph type="italics"/>Salientes e&shy;<lb/>andem lon&shy;<lb/>gitudinis <lb/><expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <lb/>&longs;ervant, <lb/>quam tubo&shy;<lb/>rum altitu&shy;<lb/>dines.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.186.1.jpg" xlink:href="051/01/186/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Ph&aelig;nomenon IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salientium verticali&shy;<lb/>um in <expan abbr="quacunq;">quacunque</expan> elevatio&shy;<lb/>ne tubi &longs;upra horizontem <lb/>&longs;emper eadem e&longs;t alti&shy;<lb/>tudo.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>ESto tubus ABC pr&aelig;&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg268"/><lb/>cedentis diagramma&shy;<lb/>tis, &amp; &longs;aliens EF, &longs;itque <lb/>horizon RV, &amp; tubus &longs;it mod&ograve; in Q, mod&ograve; in P, mod&ograve; in O, <lb/>mod&ograve; in B. </s><s>Dico, &longs;alientis EF <expan abbr="altitudin&etilde;">altitudinem</expan> e&longs;&longs;e &longs;emper eandem <lb/>in quacunque tubi elevatione &longs;upra horizontem RV. </s><s>In hori&shy;<lb/>zontalibus &longs;alientibus contrarium contingit, ut vidimus Pro&shy;<lb/>po&longs;itione II. Ratio Ph&aelig;nomeni e&longs;t, qu&ograve;d altitudo &longs;alientis 
<pb xlink:href="051/01/187.jpg" pagenum="156"/>EF dependeat &longs;ol&ugrave;m &agrave; tubilongitudine, &amp; lumine E, po&longs;ito <lb/>&aelig;quali &longs;emper medio &longs;eu a&euml;re; at in horizontalibus longitudo <lb/>dependet etiam &agrave; figura &longs;alientis, de qua Mer&longs;ennus, &amp; Tor&shy;<lb/>ricellus. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg268"/><emph type="italics"/>Salientium <lb/>verticali&shy;<lb/>um altitu&shy;<lb/>do qu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio V. Ph&aelig;nomenon V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Saliens verticalis nunquam ad&aelig;quat altitu&shy;<lb/>dinem originis.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg269"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg269"/><emph type="italics"/>Saliens ver&shy;<lb/>ticalis nun&shy;<lb/>quam ad&aelig;&shy;<lb/>quat altitu&shy;<lb/>dinem ori&shy;<lb/>ginis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>NUnquam enim &longs;aliens EF &aelig;quare pote&longs;t altitudinem tubi <lb/>BA. </s><s>Et eadem e&longs;t ratio de alijs omnibus &longs;alientibus, qua&shy;<lb/>rum altitudo nunquam &aelig;quare pote&longs;t altitudinem originis, &longs;ive <lb/>origo &longs;tatim tubo includatur, &longs;ive non. </s><s>Et ratio e&longs;t, quia gra&shy;<lb/>vitas humidi, &amp; re&longs;i&longs;tentia a&euml;ris impediunt pr&aelig;dictam ad&aelig;qua&shy;<lb/>tionem. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VI. Ph&aelig;nomenon VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Saliens verticalis tubi quadrupedalis proxim&egrave; <lb/>&aelig;quat 5/6 tubi &longs;ui.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg270"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg270"/><emph type="italics"/>Saliens ver&shy;<lb/>ticalis tubi <lb/>quadrupe&shy;<lb/>dalis.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>OB&longs;ervavit id Mer&longs;ennus, a&longs;&longs;eritque in &longs;uis Ph&aelig;nomenis Pro&shy;<lb/>po&longs;it. XVII. ubi ait, hanc &longs;alientem po&longs;&longs;e e&longs;&longs;e reliquarum <lb/>modulum, &longs;eu men&longs;uram. </s><s>Vide qu&aelig; diximus Propo&longs;itione II. <lb/>Annot. 2. ubi idem quod h&icirc;c a&longs;&longs;eruimus. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VII. Ph&aelig;nomenon VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Salientes verticales e&ograve; &longs;unt longiores, qu&ograve; tubi &longs;unt <lb/>longiores; &longs;ed non e&acirc;dem proportione ill&aelig; ac hi <lb/>cre&longs;cunt.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg271"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg271"/><emph type="italics"/>Salientium <lb/><expan abbr="verticali&utilde;">verticalium</expan> <lb/>longitudo <lb/>qu&adot; propor <lb/>tione cre&shy;<lb/>&longs;cat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Vnde licet tuborum non adeo longorum &longs;alientes verticales <lb/>&longs;int proxim&egrave; 5/6, aut 2/3 &longs;uorum tuborum; tamen in tubis <lb/>longis &longs;alientes verticales vix excedunt 1/4 tubi. </s><s>Et hoc prove&shy;<lb/>nit tum ob a&euml;ris re&longs;i&longs;tentiam, tum ob aqu&aelig; gravitatem. </s><s>Ita <lb/>Mer&longs;ennus in Ph&aelig;nomenis Propo&longs;it. XVII. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/188.jpg" pagenum="157"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VIII. Problema I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Data tubi altitudine, &amp; &longs;upra horizontem elevatione, <lb/>invenire longitudinem &longs;alientis horizontalis, <lb/>&amp; medi&aelig;.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt altitudo tubi alta pedes 9, cuius os &longs;it <expan abbr="elevat&utilde;">elevatum</expan> &longs;upra horizon&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg272"/><lb/>tem pedes quinque, &amp; &longs;itinvenienda longitudo &longs;alientis hori&shy;<lb/>zontalis, aut medi&aelig;, huius tubi. </s><s>Fieri hoc pote&longs;t duplici vi&acirc;. </s><s><lb/>Prim&ograve; per ob&longs;ervationem &longs;ic. </s><s>Applica orificio tubi epi&longs;tomi&shy;<lb/>um, aut tubulum horizontaliter, aut medio modo, prout opus <lb/>fuerit, &amp; nota &longs;alientis punctum pavimento impre&longs;&longs;um, iuxta <lb/>dicta Propo&longs;it. 1. huius Capitis Annotat. II. </s><s>Secund&ograve; per <lb/>calculum &longs;ic. </s><s>Quoniam, per Propo&longs;itionem I. hujus Capitis, <lb/>&longs;alientium horizontalium &amp; mediarum, &longs;uper eodem horizonte <lb/>longitudines, &longs;untin ratione &longs;ubduplicata tuborum; &amp; per di&shy;<lb/>cta Propo&longs;it. 11. huius eiu&longs;dem Capitis, tubus pedalis pedes quin&shy;<lb/>que &longs;upra horizontem elevatus habet &longs;alientem longam pedes <lb/>quatuor; &longs;i inveniatur media proportionalis inter 1 &amp; 9, nempe <lb/>3, erit h&aelig;c longitudo qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg272"/><emph type="italics"/>Salientis ho&shy;<lb/>rizontalis <lb/>longitudi&shy;<lb/>nem inve&shy;<lb/>nire, data <lb/>tubi altitu&shy;<lb/>dine.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IX. Problema II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Data longitudine &longs;alientis horizontalis, aut medi&aelig;, <lb/>invenire altitudinem tubi, cognit&acirc; eius elevatione &longs;u&shy;<lb/>pra horizontem.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SIt data longitudo &longs;alientis horizontalis, aut medi&aelig;, pedum <lb/>
<arrow.to.target n="marg273"/><lb/>octo, &longs;it que tubus ip&longs;ius elevatus &longs;upra horizontem pedes <lb/>quinque, &amp; in venienda &longs;it altitudo talis tubi. </s><s>Quoniam, per <lb/>Pori&longs;ma Propo&longs;it. 1. huius Capitis, altitudines tuborum habent <lb/>duplicatam rationem eius, quam habent longitudines &longs;alienti&shy;<lb/>um horizontalium, &amp; mediarum; &amp; quoniam &longs;aliens horizon&shy;<lb/>talis tubi unius pedis, elevati &longs;upra horizontem quinque pedi&shy;<lb/>bus, e&longs;t pedum quatuor; &longs;i rationem pr&aelig;dictarum &longs;alientium, <lb/>nempe 8 ad 4, duplices, &longs;eu bis &longs;umas &longs;ic: 16, 8, 4; erit tertius <lb/>numerus 16, altitudo tubi qu&aelig;&longs;ita, hic enim numerus 16 <lb/>ad 4, habet duplicatam rationem eius quam <lb/>habet 8 ad 4. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/189.jpg" pagenum="158"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg273"/><emph type="italics"/>Salientis ho&shy;<lb/>rizontalis <lb/>longitudine <lb/>data inve&shy;<lb/>nire tubi al&shy;<lb/>titudinem.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio X. Problema III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Ex nota &longs;caturiginis altitudine fontis unius ex tubo exi&shy;<lb/>lientis horizontaliter, altitudinem &longs;caturiginis cuiuscun&shy;<lb/>que alterius &aelig;qualiter &longs;upra horizontem elevati <lb/>invenire.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg274"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg274"/><emph type="italics"/>Fontis alti&shy;<lb/>tudine &longs;ca&shy;<lb/>turiginis da&shy;<lb/>ta, invenire <lb/>alias.<emph.end type="italics"/></s></p>

<table>

<row><cell>A</cell><cell>10.</cell><cell>B --</cell></row>
<row><cell>8.</cell><cell/><cell>12.</cell></row>
<row><cell>10.</cell><cell>15.</cell><cell>22 1/2.</cell></row></table>
<table>
<row><cell>A</cell><cell>10.</cell><cell>B --</cell></row>
<row><cell>8.</cell><cell/><cell>12.</cell></row>
<row><cell>10.</cell><cell>15.</cell><cell>22 1/2.</cell></row></table>
<p type="main">
<s>SIt &longs;caturigo fontis unius A alta pedes 10; O. <lb/>porteat invenire altitudinem &longs;caturiginis fon&shy;<lb/>tis B. </s><s>Idem lumen, &longs;eu eundem tubulum ap&shy;<lb/>plica horizontaliter ad utriu&longs;que fontis o&longs;cu&shy;<lb/>lum, &amp; ob&longs;erva &longs;alientium horizontalium longitudinem; &longs;itque <lb/>fontis A longitudo pedum 8, fontis ver&ograve; B longitudo &longs;it <lb/>pedum 12. </s><s>Fiat igitur, ut 8 ad 12, ita 10 ad aliud, nempe ad <lb/>15; &amp; iterum, ut 10 ad 15, ita 15 ad aliud, nempe ad (22 3/10), &longs;ive <lb/>1/2; eritque altitudo &longs;caturiginis fontis B pedum 22 1/2. </s></p>
<p type="main">
<s>Demon&longs;tratio. </s><s>Per Pori&longs;ma Propo&longs;it. 1. hujus Capitis, <lb/>altitudines tuborum habent duplicatam rationem ejus, quam <lb/>habent longitudines &longs;alientium horizontalium. </s><s>Quoniam ergo <lb/>10, nempe altitudo &longs;caturiginis A, e&longs;t ad 22 1/2 in duplicata ra&shy;<lb/>tione eius, quam habet 10 ad 15, hoc e&longs;t, quam habet 8 ad 12, <lb/>&longs;aliens nempe fontis A, ad <expan abbr="&longs;alient&etilde;">&longs;alientem</expan> fontis B; erit nece&longs;&longs;ari&ograve; <lb/>22 1/2 altitudo &longs;caturiginis fontis B qu&aelig;&longs;ita. </s></p>
<p type="main">
<s>Atque h&aelig;c &longs;ufficiant de tuborum &longs;eu fontium &longs;alientibus; <lb/>qui plura de&longs;iderat, legat Mer&longs;ennum in Hydraulicis Ph&aelig;no&shy;<lb/>menis, &amp; Torricellum lib. 2. de Motu projectorum &agrave; fol. 191. ubi <lb/>incipit agere de Motu aquarum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPVT V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De fluxu Aqu&aelig; per diver&longs;a eiu&longs;dem va&longs;is <lb/>aut tubi foramina.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg275"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg275"/><emph type="italics"/>Proprieta&shy;<lb/>tes fluxus <lb/>aqu&aelig; per di&shy;<lb/>ver&longs;a eius&shy;<lb/>dem tubi <lb/>aut va&longs;is <lb/>foramina.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>HActenus locuti &longs;umus de aqu&aelig; fluxu per foramina tu&shy;<lb/>borum <expan abbr="verticali&utilde;">verticalium</expan> tum horizontalia, tum lateralia, &amp; <lb/>tubos cum tubis, aquas cum aquis, foramina cum fo&shy;<lb/>raminibus diver&longs;orum tuborum comparavimus; <lb/>nunc eiu&longs;dem tubi &amp; va&longs;is <expan abbr="cuiu&longs;cunq;">cuiu&longs;cunque</expan> foramina diver&longs;a inter &longs;e&longs;e 
<pb xlink:href="051/01/190.jpg" pagenum="159"/>conferemus breviter &amp; methodic&egrave;, in&longs;i&longs;tentes ve&longs;tigijs Ioannis <lb/>Bapti&longs;t&aelig; Baliani lib. 6. de Motu naturali gravium &amp; liquidorum. </s><s><lb/>Quibus tamen multa addi po&longs;&longs;unt ex dictis Capite pr&aelig;cedenti. </s><s><lb/>Sermo autem e&longs;t h&icirc;c etiam, uti in pr&aelig;cedentibus, de tu&shy;<lb/>bis ac va&longs;is verticaliter erectis, &longs;ive cylindrica illa &longs;int, &longs;ive pri&longs;&shy;<lb/>matica; &amp; &longs;ive foramina &longs;int rectangula, &longs;ive circularia. </s><s>Pr&aelig;mit&shy;<lb/>tamus ergo &longs;equentes. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Petitiones.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg276"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg276"/><emph type="italics"/>Petitiones <lb/>pro fluxu a&shy;<lb/>qu&aelig; ex fora <lb/>minibus tu&shy;<lb/>borum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>1. Vbi omnia &longs;unt &aelig;qualia, effectus &longs;unt &aelig;quales. </s></p>
<p type="main">
<s>2. Quantitates eiusdem generis &longs;unt omnes commen&shy;<lb/>&longs;urabiles, <emph type="italics"/>&longs;altem phy&longs;ic&egrave;, ut dicemus Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>in <lb/>Annotat.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>3. Aqua tran&longs;iens per tubi &longs;eu va&longs;is foramen, decurrit <lb/>&agrave; &longs;ummo va&longs;is ad foramen, tanquam per canalem <lb/>columnarem, cuius ba&longs;is foramen. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>TErtia h&aelig;c Petitio eadem e&longs;t cum Propo&longs;it.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Capitis tertij pr&aelig;ceden&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg277"/><lb/>tis. </s><s>Et licet ibi locuti tant&ugrave;m fuerimus de foraminibus exi&longs;tenti&shy;<lb/>bus in ba&longs;i tuborum verticaliter erectorum, h&icirc;c tamen idem concedi no&shy;<lb/>bis petimus etiam de foraminibus in tuborum va&longs;orumque lateribus exi&shy;<lb/>&longs;tentibus, propter paritatem rationis. </s><s>Petimus itaque nobis concedi, <lb/>qu&ograve;d &longs;i in latere tubi, aut va&longs;is<emph.end type="italics"/> AB <emph type="italics"/>fiat foramen<emph.end type="italics"/> B, <emph type="italics"/>decurrat aqua &agrave;<emph.end type="italics"/><lb/>
<arrow.to.target n="fig41"/><lb/><emph type="italics"/>va&longs;is &longs;umitate ad foramen u&longs;que in&longs;tar column&aelig;, cu&shy;<lb/>ius ba&longs;is e&longs;t &aelig;qualis foramini, altitudo perpendicula&shy;<lb/>res &longs;uper foraminis diametro erect&aelig;, prout in appo&shy;<lb/>&longs;ita figura e&longs;t columna<emph.end type="italics"/> ABCD. </s><s><emph type="italics"/>Ratio pote&longs;t e&longs;&longs;e, <lb/>quia ex dictis Capite<emph.end type="italics"/> 1 <emph type="italics"/>patet aquam non premere <lb/>ni&longs;i partes &longs;ibi perpendiculariter &longs;ubiectas, dum aqua <lb/>e&longs;t de&longs;cendens in aliquo, &longs;eu ex aliquo effluens, prout <lb/>h&icirc;c &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/191.jpg" pagenum="160"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg277"/>Aqua in&shy;<lb/>&longs;tar colum&shy;<lb/>na effluit <lb/>ex forami&shy;<lb/>ne ba&longs;is in <lb/>va&longs;e.</s></p>
<figure id="id.051.01.191.1.jpg" xlink:href="051/01/191/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio I. Theorema I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Per foramina &aelig;qualia, &aelig;qu&egrave; &agrave; &longs;ummo tubi di&longs;tantia, <lb/>&longs;ive in ba&longs;i, &longs;ive in latere, &aelig;quali tempore &aelig;quales fluunt <lb/>aquarum quantitates.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.191.2.jpg" xlink:href="051/01/191/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>IN va&longs;e, &longs;eu tubo AB, &longs;int foramina C &amp; D <lb/>&aelig;qualia, &amp; horizontalia (&amp; eadem e&longs;t ra&shy;<lb/>tio, &longs;i lateralia e&longs;&longs;ent, &aelig;qu&egrave; &agrave; &longs;ummitate di&shy;<lb/>&longs;tantia) per qu&aelig; aqua &aelig;quali, vel poti&ugrave;s eo&shy;<lb/>dem tempore decurrat. </s><s>Dico, aquas de&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="marg278"/><lb/>cur&longs;as (liceat ita loqui) e&longs;&longs;e &aelig;quales inter <lb/>&longs;e. </s><s>Vbi enim omnia &longs;unt &aelig;qualia, effectus <lb/>&longs;unt &aelig;quales, per Petitionem primam hujus <lb/>Capitis: at h&icirc;c omnia &longs;unt &aelig;qualia, &longs;cilicet foramina, column&aelig; <lb/>aque&aelig;, vis premendi, &amp; &longs;imilia; ergo effectus, qui &longs;unt aqu&aelig; <lb/>decur&longs;&aelig;, &aelig;quales &longs;unt. </s><s>Per foramina ergo &aelig;qualia, &amp;c. </s><s>Quod <lb/>erat o&longs;ten dendum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg278"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; flu&shy;<lb/>xus ex&aelig;qua&shy;<lb/>libus fora&shy;<lb/>minibus va&shy;<lb/>&longs;orum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>ET hoc verum e&longs;t, &longs;ive vas &longs;it &longs;emper plenum, &longs;ive non. </s><s>Eadem e&longs;t <lb/>ratio, &longs;i va&longs;a &longs;int cylindrica, &amp; foramina rotunda, ut diximus et&shy;<lb/>iam paul&ograve; ant&egrave;, &amp; &longs;emper in &longs;equentibus dictum volumus.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Pori&longs;ma.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>SEquitur hinc, &longs;i ex duobus eiu&longs;dem va&longs;is foraminibus &aelig;qua&shy;<lb/>liter &agrave; &longs;ummo va&longs;is di&longs;tantibus aqu&aelig; decurrentes eodem tem&shy;<lb/>pore &aelig;quales &longs;unt, foramina e&longs;&longs;e &aelig;qualia. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II. Theorema II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig; &egrave; foraminibus &aelig;qualiter &agrave; &longs;ummo tubi di&longs;tanti&shy;<lb/>bus decurrentes, &longs;unt inter &longs;e ut foramina.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>IN tubo &longs;eu va&longs;e AB, &longs;int duo foramina rectangula in&aelig;qualia, <lb/>C minus, &amp; D maius, &longs;ed ambo horizontalia, <expan abbr="atq;">atque</expan> adeo &aelig;&shy;<lb/>qu&egrave;alta, &longs;eu &aelig;qualiter &agrave; va&longs;is &longs;ummitate remota; &amp; aqua de&shy;<lb/>cur&longs;a per C &longs;it E, aqua ver&ograve; decur&longs;a per D &longs;it F. </s><s>Dico, a&shy;<lb/>quam E decur&longs;am per C, habere &longs;e ad aquam F decur&longs;am 
<pb xlink:href="051/01/192.jpg" pagenum="161"/>
<arrow.to.target n="fig42"/><lb/>per D, ut&longs;e habet foramen C ad foramen <lb/>
<arrow.to.target n="marg279"/><lb/>D. </s><s>Quoniam enim, per Petitionem &longs;e&shy;<lb/>cundam hujus, quantitates eiusdem gene&shy;<lb/>ris &longs;unt commen&longs;urabiles, erunt longitu&shy;<lb/>dines C &amp; D commen&longs;urabiles. </s><s>Si ter&shy;<lb/>go communis earum men&longs;ura G, &amp; &longs;ecen&shy;<lb/>tur dict&aelig; longitudines C &amp; D in partes, <lb/>qu&aelig; &longs;int &aelig;quales ip&longs;i G; quibus divi&longs;is &agrave; <lb/>transver&longs;alib<emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/> lineis <expan abbr="perp&etilde;dicularib">perpendicularib</expan><emph type="sup"/>9<emph.end type="sup"/>, fiant <lb/>tot foramina, quot &longs;unt dict&aelig; partes. </s><s>Tum <lb/>&longs;ic. </s><s>Huiu&longs;modi foramina erunt omnia inter &longs;e &aelig;qualia, ex con&shy;<lb/>&longs;tructione, &amp; per 36. Primi Euclid. </s><s>Ergo ex eis effluent eodem <lb/>tempore quantitates aqu&aelig; &aelig;quales, per Propo&longs;it 1. huius. </s><s><lb/>Quot igitur &longs;unt foramina in C &amp; D, toterunt quantitates a&shy;<lb/>
<arrow.to.target n="fig43"/><lb/>quarum &aelig;quales in E &amp; F. </s><s>C&ugrave;m igitur &longs;int qua&shy;<lb/>tuor magnitudines, C, D, E, F, quarum prima <lb/>C e&longs;t ad &longs;ecundam E, ut e&longs;t tertia D, ad quar&shy;<lb/>tam F; erit etiam vici&longs;&longs;im &longs;eu permutando ut C <lb/>ad D, ita E ad F, per decimam &longs;extam Quinti Euclidis. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg279"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>aqu&aelig; efflu&shy;<lb/>entis ad fo&shy;<lb/>ramina.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.192.1.jpg" xlink:href="051/01/192/1.jpg"/>
<figure id="id.051.01.192.2.jpg" xlink:href="051/01/192/2.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>QVamvis contingere po&longs;&longs;it, ut longitudines<emph.end type="italics"/> CD <emph type="italics"/>non &longs;int commen&shy;<lb/>&longs;urabiles, ac proinde<emph.end type="italics"/> G <emph type="italics"/>non &longs;it earum communis men&longs;ura; nihil <lb/>refert, quia h&icirc;c non &longs;umus in Mathematicis, &longs;ed in Phy&longs;icis, ubi non ha&shy;<lb/>betur ratio in&longs;en&longs;ibilium.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III. Theorema III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqua per foramina va&longs;is eo impetu &longs;eu velocitate de&shy;<lb/>currit, quo per tubos &aelig;qualium foraminum &amp; alti&shy;<lb/>tudinum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.192.3.jpg" xlink:href="051/01/192/3.jpg"/>
<p type="main">
<s>SIt vas CD, in quo foramen D, al&shy;<lb/>titudo va&longs;is CD; &amp; &longs;it tubus AB <lb/>perpendicularis, in quo foramen <lb/>B &longs;it &aelig;quale foramini D, &amp; altitudo <lb/>AB &aelig;qualis altitudini CD. </s><s>Dico, <lb/>in B &amp; D impetus &longs;eu velocitates 
<pb xlink:href="051/01/193.jpg" pagenum="162"/>
<arrow.to.target n="fig44"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg280"/><lb/>aqu&aelig; effluentis e&longs;&longs;e &aelig;quales. </s><s>Quo&shy;<lb/>niam enim aqua fluens &egrave; foramine D, <lb/>decurrit per &longs;patium CD, ac &longs;i de&shy;<lb/>curreret per tubum AB perpendi&shy;<lb/>cularem eiusdem longitudinis, per <lb/>Petitionem tertiam huius; in D &amp; B <lb/>&longs;ortitur impetus &longs;eu velocitates &ecedil;qua&shy;<lb/>les, per Corollarium quintum Propo&longs;itio. 9. Capitis III. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg280"/><emph type="italics"/>Aqu&aelig; flu&shy;<lb/>xus exfora&shy;<lb/>minibus ve&shy;<lb/>lociter qu&aelig;.<emph.end type="italics"/></s></p>
<figure id="id.051.01.193.1.jpg" xlink:href="051/01/193/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IV. Theorema IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Velocitates aqu&aelig; decurrentis per foramina &aelig;qualia <lb/>eiu&longs;dem va&longs;is, in&aelig;qualiter di&longs;tantia &agrave; &longs;ummo va&longs;is, &longs;unt in <lb/>&longs;ubduplicata ratione di&longs;tanti&aelig;.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.193.2.jpg" xlink:href="051/01/193/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>SInt in va&longs;e AC foraminum &aelig;qualium <lb/>B &amp; C, di&longs;tanti&aelig; &agrave; &longs;ummo va&longs;is AB, <lb/>AC; &longs;itque media inter illas AD. </s><s>Dico, <lb/>impetum &longs;eu velocitatem in C, ad impe&shy;<lb/>tum &longs;eu velocitatem in B, e&longs;&longs;e ut AD ad AB. </s><s><lb/>
<arrow.to.target n="marg281"/><lb/>Quoniam enim, per Propo&longs;it. tertiam hu&shy;<lb/>jus, aqua per foramina B &amp; C decurrit eo <lb/>impetu, quo per tubos &aelig;qualium foraminum &amp; altitudinum; <lb/>erunt per Propo&longs;it. 10. Capitis tertij, velocitates aqu&aelig; in C &amp; <lb/>B, ut AD ad AB, hoc e&longs;t, velocitas apud C erit media pro&shy;<lb/>portionalis inter altitudines AC, AB, atque adeo &longs;ubduplica&shy;<lb/>tam rationem habebit pr&aelig;dictarum altitudinum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg281"/><emph type="italics"/>Proportio <lb/>dict&aelig; velo&shy;<lb/>citatis ad <lb/>foraminum <lb/>di&longs;tantiam.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio V. Theorema V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Aqu&aelig; per &aelig;qualia foramina in&aelig;qualiter &agrave; &longs;ummitate <lb/>va&longs;is di&longs;tantia fluentes, &longs;unt in &longs;ubduplicata ratione <lb/>di&longs;tantiarum.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>IN va&longs;e AC, pr&aelig;cedentis Propo&longs;itionis, altitudines &agrave; forami&shy;<lb/>nibus &aelig;qualibus B &amp; C, ad &longs;ummum va&longs;is A, &longs;int AB, AC, <lb/>quarum media &longs;it AD. </s><s>Dico, aquam fluentem per C, <lb/>ad aquam fluentem per B, e&longs;&longs;e ut AD, ad AB, hoc e&longs;t, <lb/>e&longs;&longs;e mediam proportionalem, ideoque habere &longs;ubduplicatam 
<pb xlink:href="051/01/194.jpg" pagenum="163"/>rationem altitudinum pr&aelig;dictarum. </s><s>Quoniam enim aqua flu&shy;<lb/>it per B &amp; C veluti per tubos, per Petitionem tertiam; a&shy;<lb/>qu&aelig; autem per tubos &aelig;qualium altitudinum, &longs;unt in &longs;ubdupli&shy;<lb/>cata ratione altitudinum tuborum, per propo&longs;it. 8. Capitis <lb/>tertij; con&longs;tat propo&longs;itum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VI. Problema I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Secto foramine laterali va&longs;is in partes &aelig;quales, &agrave; rectis <lb/>horizontalibus, invenire rationes aquarum ex eis <lb/>fluentium.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.194.1.jpg" xlink:href="051/01/194/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>IN va&longs;e ST &longs;ecetur foramen <lb/>
<arrow.to.target n="marg282"/><lb/>laterale AB in partes &aelig;quales <lb/>AC, CD, DB, &agrave; rectis lineis hori&shy;<lb/>zontalibus, ut fiant totidem fo&shy;<lb/>ramina, quorum altitudines &longs;int <lb/>not&aelig;; &amp; per AC fluat aqua E, <lb/>per CD aqua F, per DB aqua <lb/>G, tempore &aelig;quali &longs;eu eodem: <lb/><expan abbr="oporteat&qacute;ue">oporteatque</expan> venari proportio&shy;<lb/>nem aquarum E, F, G. </s><s>Fiant <lb/>HI, KL, MN, altitudines forami&shy;<lb/>num AC, CD, DB, &agrave; &longs;ummo va&shy;<lb/>&longs;is; &amp; inter ip&longs;as medi&aelig; proportionales OP, QR, per decimam <lb/>tertiam Sexti Euclidis, aut per propo&longs;it. 3. Parergi Capitis tertij <lb/>pr&aelig;cedentis. </s><s>Quoniam igitur aqua E ad aquam F, e&longs;t ut HI <lb/>ad OP, per Propo&longs;it. 5. huius Capitis, nota e&longs;t ratio aqu&aelig; E ad <lb/>aquam F. </s><s>Item quoniam aqua F ad aquam G, e&longs;t ut KL ad <lb/>QR, per eandem Propo&longs;it. 5. huius Capitis, nota e&longs;t pariter ra&shy;<lb/>tio aqu&aelig; F ad aquam G: At ratioaqu&aelig; E ad aquam G com&shy;<lb/>po&longs;ita rationum inter EF &amp; FG notarum, e&longs;t pariter <lb/>nota; Reperta e&longs;t igitur ratio aquarum <lb/>E, F, G. </s></p>
<pb xlink:href="051/01/195.jpg" pagenum="164"/>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg282"/><emph type="italics"/>Problemata <lb/>varia de flu&shy;<lb/>xu aqu&aelig; per <lb/>foramina <lb/>va&longs;orum.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VII. Problema II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Secto foramine laterali va&longs;is in partes in&aelig;quales, &agrave; re&shy;<lb/>ctis horizontalibus, reperire rationes aquarum efflu&shy;<lb/>entium ex ip&longs;is.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.195.1.jpg" xlink:href="051/01/195/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>FOramen CD va&longs;is AB &longs;ecetur &agrave; <lb/>recta E in partes in&aelig;quales CE, ED; <lb/>&amp; effluat ex parte &longs;uperiore e E aqua <lb/>F, ex inferiori ver&ograve; ED aqua G, eo&shy;<lb/>dem tempore. </s><s>Qu&aelig;ritur proportio <lb/>F ad G. </s><s>Si ED foramen minus non <lb/>men&longs;urat CE, reperiatur eorum ma&shy;<lb/>xima communis men&longs;ura, per tertiam <lb/>Decimi Euclidis, qu&aelig; &longs;it H; &amp; juxta <lb/>eam &longs;ecetur CE in partes CQ, QK, KE; item ED in partes <lb/>EI, ID. </s><s>Quoniam igitur foramen CD &longs;ectum e&longs;t in partes CQ, <lb/>QK, KE, EI, ID, &aelig;quales per con&longs;tructionem; reperietur per <lb/>Propo&longs;it. 6. hujus Capitis, ratio aquarum per eas fluentium, <lb/>ac proinde aquarum fluentium per CE, &amp; ED. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio VIII. Problema III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis foraminibus in&aelig;qualibus &longs;uper eadem horizon&shy;<lb/>tali, venari rationes aquarum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.195.2.jpg" xlink:href="051/01/195/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>SInt foramina AB, &amp; CD, &longs;uper ho&shy;<lb/>rizontali BD, utrumque laterale; <lb/><expan abbr="Qu&aelig;renda&qacute;ue">Qu&aelig;rendaque</expan> &longs;it proportio aquarum ex <lb/>eis eodem tempore fluentium. </s><s>Produ&shy;<lb/>catur recta CEG, parallela rect&aelig; DB, <lb/><expan abbr="dividatur&qacute;ue">dividaturque</expan> foramen AB in duo fo&shy;<lb/>ramina AG, GB. </s><s>Quoniam igitur no&shy;<lb/>ta e&longs;t ratio aquarum fluentium ex CD, <lb/>&amp; GB, per Propo&longs;it. 2. hujus Capitis; item ratio aquarum BG, <lb/>&amp; GA, per Propo&longs;it. 7. pr&aelig;cedentem; nota pariter e&longs;t ratio <lb/>ex eis compo&longs;ita inter aquas fluentes per CD, &amp; AG. </s><s>C&ugrave;m 
<pb xlink:href="051/01/196.jpg" pagenum="165"/>igitur nota &longs;it ratio aqu&aelig; fluentis per CD, ad aquam fluentem <lb/>per BG, &amp; per GA partes; nota erit ratio eiu&longs;dem ad totam <lb/>fluentem per AB. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio IX. Problema IV.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis foraminibus eiu&longs;dem va&longs;is, quorum vnum &longs;u&shy;<lb/>perius, alterum inferius, inter easdem parallelas perpen&shy;<lb/>diculares, reperire rationes aquarum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.196.1.jpg" xlink:href="051/01/196/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>DEntur foramina AB, CD, inter parallelas <lb/>easdem perpendiculares AC, &amp; BD, <expan abbr="&longs;it&qacute;">&longs;itque</expan>; <lb/>venanda ratio aquarum ex eis, &aelig;quali tem&shy;<lb/>pore, fluentium. </s><s>Concipiatur BC, tan&shy;<lb/>quam foramen inter easdem parallelas. </s><s>Quo&shy;<lb/>niam igitur nota e&longs;t ratio aquarum fluentium <lb/>ex CD, &amp; ex CB, per Propot. 7. hujus Ca&shy;<lb/>pitis; item ex CB, &amp; BA, per eandem Pro&shy;<lb/>po&longs;itionem &longs;eptimam, nota erit pariter ratio aquarum fluenti&shy;<lb/>um per CD, &amp; AB. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio X. Problema V.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Datis foraminibus eiu&longs;dem va&longs;is, quorum vnum &longs;u&shy;<lb/>perius, alterum inferius, non inter ea&longs;dem parallelas, <lb/>repire rationes aquarum.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.196.2.jpg" xlink:href="051/01/196/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>DAta &longs;int foramina AD, EH; oporte&shy;<lb/>atque reperire rationes aquarum per il&shy;<lb/>la &aelig;quo tempore fluentium. </s><s>Duc hori&shy;<lb/>zontales HI, EK, &amp; producta DB in L, <lb/>concipiatur IL tanquam foramen inter <lb/>ea&longs;dem parallelas cum AD; &amp; qu&aelig;ratur <lb/>ratio aquarum per AD, IL fluentium, per <lb/>Propo&longs;it. 9. hujus Capitis, &amp; &longs;it ut M ad N. </s><s><lb/>Item qu&aelig;ratur ratio IL ad EH, per Pro&shy;<lb/>po&longs;it. 2. hujus Capitis, &amp; &longs;it ut N ad O. </s><s><lb/>Dico, M ad O e&longs;&longs;e rationem aquarum per <lb/>AD, &amp; HE fluentium. </s><s>Quoniam enim ut M ad N, ita e&longs;t AD <lb/>ad IL; &amp; ut N ad O, ita IL ad EH, per con&longs;tructionem: Erit 
<pb xlink:href="051/01/197.jpg" pagenum="166"/>ex &aelig;quo, per vige&longs;imam &longs;ecundam Quinti Euclid. ut M ad O, <lb/>ita aqua per AD adaquam per EH fluentem. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XI. Problema VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato foramine, &amp; linea horizontali, in aliquo va&longs;e, <lb/>con&longs;tituere &longs;uper illa foramen, &egrave; quo &aelig;qualis aqua <lb/>fluat eodem tempore.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.197.1.jpg" xlink:href="051/01/197/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>SIt datum foramen AM, &amp; hori&shy;<lb/>zontalis CD; &longs;itque de&longs;criben&shy;<lb/>dum foramen &longs;uper CD, &egrave; quo ef&shy;<lb/>fluat eodem &longs;eu &aelig;quali tempore, a&shy;<lb/>qua ut per AM. </s><s>Erigantur per&shy;<lb/>pendiculares AE, MC, &amp; produ&shy;<lb/>catur DC in E, &amp; &longs;uper EC fiat fo&shy;<lb/>ramen &aelig;quale foramini AM, &amp; &longs;it <lb/>FC; &amp; ducta FG parallela ip&longs;i CD, <lb/>fiat HI media inter KB, &amp; KE: &amp; tandem fiat, ut HI ad KE, <lb/>ita DL ad EC. </s><s>Dico, foramen LG e&longs;&longs;e foramen qu&aelig;&longs;itum, <lb/>per quod &aelig;quali tempore fluat aqua ut per AM. </s><s>Quoniam e&shy;<lb/>nim, per Propo&longs;it. 2. hujus Capitis, aqua foraminis LG ad a&shy;<lb/>quam foraminis FC, e&longs;t ut DL ad CE, hoc e&longs;t, HI, ad KE; &amp; <lb/>per Propo&longs;it. 5. hujus Capitis, aqua foraminis AM ad aquam <lb/>foraminis CF, e&longs;t ut eadem HI, ad KE; erit ut aqua LG ad <lb/>CF, ita aqua AM ad CF, per undecimam Quinti Euclidis, ac <lb/>proinde aqua foraminis AM erit &aelig;qualis aqu&aelig; foraminis LG, <lb/>per nonam Quinti Euclid. &amp; per 1. Axio. lib. 1. Euclid. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Annotatio.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="italics"/>POte&longs;t tamen horizontalis data e&longs;&longs;e tam vicina &longs;ummitati va&longs;is, ut <lb/>qu&aelig;&longs;itum foramen ficri non po&longs;&longs;it, nec hoc, nec alio modo: &amp; tunc <lb/>Problema e&longs;t in&longs;olubile.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XII. Problema VII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato foramine, &amp; latere alterius in eodem va&longs;e, reperi&shy;<lb/>re foramen, &egrave; quo &aelig;qualis aqua effluat.<emph.end type="center"/></s></p>
<pb xlink:href="051/01/198.jpg" pagenum="167"/>
<figure id="id.051.01.198.1.jpg" xlink:href="051/01/198/1.jpg"/>
<p type="main">
<s>DAtum &longs;it foramen AB, &amp; latus <lb/>DC, in eodem va&longs;e; <expan abbr="oporteatq;">oporteatque</expan> <lb/>de&longs;cribere foramen, cujus latus &longs;it <lb/>DC, &amp; &egrave; quo effluat eodem tempore <lb/>aqua ut ab AB. </s><s>Ductis CN, &amp; DF ho&shy;<lb/>rizontalibus, &amp; &ptail;ducta BE, reperiatur <lb/>ratio <expan abbr="aquar&utilde;">aquarum</expan> <expan abbr="fluenti&utilde;">fluentium</expan> ex AB, &amp; FE, <lb/>per Propo&longs;it. 9. hujus Capitis, qu&aelig; &longs;it <lb/>ut G ad H; &amp; fiat, ut H ad G, ita <lb/>FI ad FK, per decimam tertiam Sex&shy;<lb/>ti Euclid. &amp; Propo&longs;it. 3. Parergi Capitis 3; &amp; &agrave; K erigatur <lb/>perpendicularis KL, &amp; tandem fiat foramen, cujus latus DC, <lb/>&aelig;quale &amp; &longs;imile ip&longs;i FL foramini, &amp; &longs;it DM. </s><s>Dico, &egrave; foramine <lb/>DM fluere aquam, ut ex AB foramine. </s><s>Quoniam enim aqua <lb/>fluens ex AB, ad aquam fluentem ex FE, e&longs;tut G ad H, per con&shy;<lb/>&longs;tructionem; item aqua fluens per FL, &longs;eu ei &aelig;quale DM, ad <lb/>fluentem per idem FE, e&longs;t itidem ut G ad H, per Propo&longs;it. 2. <lb/>hujus Capitis; erunt aqu&aelig; fluentes per AB, &amp; per DM, inter &longs;e <lb/>&aelig;quales, per nonam Quinti Euclidis. </s><s>Igitur DM erit foramen <lb/>qu&aelig;&longs;itum. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propro&longs;itio XIII. Problema VIII.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato foramine, reperire aliud &aelig;quale in eodem va&longs;e, &egrave; <lb/>quo fluat aqua in ratione data.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.198.2.jpg" xlink:href="051/01/198/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>DEtur in va&longs;e AB foramen C, &amp; da&shy;<lb/>ta &longs;it ratio aquarum D, E, quarum <lb/>D fluat in dato tempore per foramen C; <lb/>reperiendum ver&ograve; &longs;it, ubi fiat &aelig;quale <lb/>foramen, &egrave; quo fluat in &aelig;quali tempore <lb/>aqua E. </s><s>Fiat ad D, E, AC, quarta pro&shy;<lb/>portionalis AF, per duodecimam Sexti <lb/>Euclid. aut Propo&longs;it. 8. Parergi Capitis <lb/>tertij pr&aelig;cedentis; &amp; ad AC, AF, ter&shy;<lb/>tia proportionalis AG, per vndecimam 
<pb xlink:href="051/01/199.jpg" pagenum="168"/>
<arrow.to.target n="fig45"/><lb/>&longs;exti Euclid. aut per Propo&longs;it. 6. Paret&shy;<lb/>gi citati; &amp; in G fiat foramen, (quod <lb/>&longs;i fieri nequit, Problema e&longs;t in&longs;olubile.</s> <lb/><s>Dico, G e&longs;&longs;e locum foraminis qu&aelig;&longs;iti. </s><lb/><s>Quoniam enim aqu&aelig; fluentes per dicta <lb/>foramina &longs;unt in &longs;ubduplicata ratione <lb/>altitudinum AC, AG, per Propo&longs;it. 5. <lb/>hujus capitis; &amp; aqu&aelig; D, &amp; E &longs;unt pa&shy;<lb/>riter in &longs;ubduplicata ratione dat&aelig; altitu&shy;<lb/>dinis AC, &amp; inveniend&aelig; altitudinis, per <lb/>eandem Propo&longs;itionem 5. hujus capitis; &longs;equitur aquas fluen&shy;<lb/>tes per dicta foramina C &amp; G, e&longs;&longs;e ut aquas D &amp; E. </s></p>
<figure id="id.051.01.199.1.jpg" xlink:href="051/01/199/1.jpg"/>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio XIV. Problema IX.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Dato foramine, aptare in eodem va&longs;e aliud datum &longs;i&shy;<lb/>mile, magnitudinis diver&longs;&aelig;, &agrave; quo aqua fluens cum <lb/>fluente &agrave; primo, habeat rationem datam.<emph.end type="center"/></s></p>
<figure id="id.051.01.199.2.jpg" xlink:href="051/01/199/2.jpg"/>
<p type="main">
<s>IN va&longs;e AB, datum &longs;it foramen C, &amp; <lb/>aliud ad&longs;ignatum D &longs;imile, &longs;ed diver&shy;<lb/>&longs;&aelig; magnitudinis, &longs;ive majoris, &longs;ive mi&shy;<lb/>noris; ratio ver&ograve; aquarum data &longs;it E, F. </s><s><lb/>Aptandum &longs;it foramen D ad&longs;ignatum <lb/>e&acirc; lege, ut aqua per illud fluens, cum <lb/>aqua fluente ex C, &longs;it ut E ad F. </s><s><lb/>Super horizontali ducta CG, fiat fora&shy;<lb/>men G, &aelig;quale foramini D; &amp; perqui&shy;<lb/>ratur ratio aquarum fluentium per C <lb/>&amp; G, per Propo&longs;it. 8. hujus capitis, &amp; <lb/>&longs;it ut E ad H. </s><s>Qu&aelig; &longs;i e&longs;t eadem qu&aelig; <lb/>e&longs;t inter E &amp; F, habemus intentum: <lb/>Sin min&ugrave;s, fiat aliud foramen infra aut <lb/>&longs;upra G, ei &longs;imile &amp; &aelig;quale, &agrave; quo <lb/>fluat aqua, qu&aelig; cum fluente ab ip&longs;o G <lb/>habeat rationem ut H ad F, &amp; &longs;it I, <lb/>Quod &longs;i fieri nequit, Problema e&longs;t in-
<pb xlink:href="051/01/200.jpg" pagenum="169"/>&longs;olubile.) </s><s>Dico, I e&longs;&longs;e foramen qu&aelig;&longs;itum. </s><s>Quoniam enim <lb/>aqua C ad aquam G, e&longs;t ut E ad H; &amp; aqua G ad aquam <lb/>I, e&longs;t ut H ad F, ex con&longs;tructione &amp; operatione facta; erit <lb/>ex &aelig;quo etiam aqua C ad aquam I, ut E ad F, per vige&shy;<lb/>&longs;imam &longs;ecundam Quinti Euclidis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>De A&euml;ris gravitate, rarefactione, &amp; <lb/>conden&longs;atione.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>QUoniam in Pneumaticis ac Hydropneumaticis Ma&shy;<lb/>chinis magni refert, a&euml;ris naturalis pondus &longs;eu gra&shy;<lb/>vitatem, rarefactique ac conden&longs;ati quantitatem ae <lb/>vires cogno&longs;cere; de ijs nonnihil parergi loco ad&shy;<lb/>dendum h&icirc;c cen&longs;ui. </s><s>Sit itaque </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio I.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>A&euml;ris gravitatem invenire.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>TAmet&longs;i a&ecirc;r levis &longs;it inter reliqua elementa, &longs;uaque levitate <lb/>
<arrow.to.target n="marg283"/><lb/>&longs;ur&longs;um tendat, ut &longs;it &longs;upra terram &amp; aquam; admixtum <lb/>tamen habet aliquid gravitatis. </s><s>Patet ex eo, qu&ograve;d folles lu&shy;<lb/>&longs;orij a&euml;re adden&longs;ato bene inflati, ut &amp; ve&longs;ic&aelig; inflat&aelig;, pl&ugrave;s pon&shy;<lb/>derent, qu&agrave;m flaccidi, ut exqui&longs;ita trutina aut libra deprehen&shy;<lb/>di pote&longs;t. P. Joannes Bapti&longs;ta Ricciolus Tomo 1. Almge&longs;ti <lb/>Novi lib. 2. cap. 5. num. 4. ait expendi&longs;&longs;e &longs;e ve&longs;icam bovinam <lb/>qu&aelig; flaccida erat &longs;crupulorum 4, &amp; granorum 4, &amp; deprehen&shy;<lb/>di&longs;&longs;e inflatam fui&longs;&longs;e &longs;crupulorum 4, &amp; granorum 6. </s><s>Quare <lb/>a&euml;r additus per inflationem, appendebat grana 2. Marinus <lb/>Mer&longs;ennus in Ph&aelig;nomenis &longs;uis Propo&longs;it. XXIX. a&longs;&longs;erit, &longs;e Geo&shy;<lb/>metris pr&aelig;&longs;entibus &amp; adjuvantibus, pondera&longs;&longs;e bilance &AElig;o&shy;<lb/>lopilam &aelig;neam (qualem de&longs;cribimus infr&agrave; Parte 2. Cla&longs;&longs;e 1. cap. 3. <lb/>Machina 6.) &longs;atis calefactam, &amp; propemodum candentem, 
<pb xlink:href="051/01/201.jpg" pagenum="170"/>omnique humore de&longs;titutam, &amp; qu&agrave;m minim&ugrave;m a&ecirc;ris conti&shy;<lb/>nentem; deprehendi&longs;&longs;eque pondus fui&longs;&longs;e unciarum 4, <expan abbr="drach-mar&utilde;">drach&shy;<lb/>marum</expan> 6, &amp; granorum 15: po&longs;tquam ver&ograve; naturaliter refrixi&longs;&longs;et <lb/>&aelig;olopila, &amp; a&euml;r antea vehementer rarefactus redij&longs;&longs;et ad pri&shy;<lb/>&longs;tinum ac naturalem &longs;uum &longs;tatum; iterum pondera&longs;&longs;e ip&longs;am, <lb/>&amp; inveni&longs;&longs;e pondus pr&aelig;cedente pondere majus fui&longs;&longs;e 4 gra&shy;<lb/>nis. </s><s>(Apud Mer&longs;ennum habetur, minus; utique typographi&shy;<lb/>co errore.) </s><s>Erat autem bilanx, inquit Mer&longs;ennus, qu&aelig; dimi&shy;<lb/>dio grani perdebat &aelig;quilibrium. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg283"/><emph type="italics"/>A&euml;ris gra&shy;<lb/>vitatem in&shy;<lb/>venire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Atque ex his patet, qua ratione a&euml;ris gravitas inveniatur. </s><s><lb/>Alij aliter explorant pondus a&euml;ris, pr&aelig;&longs;ertim Illu&longs;tri&longs;&longs;imus Do&shy;<lb/>minus Carolus Vintimillia Eques Panormitanus in Sicilia, &amp; Ami&shy;<lb/>cus Uranicus &longs;incei i&longs;&longs;imus, qui legendam mihi dedit demon&shy;<lb/>&longs;trationem &longs;ubtili&longs;&longs;imam, praximque hydro&longs;taticam, qua olim <lb/>Adole&longs;cens coram Sereni&longs;&longs;imo Philiberto Sicili&aelig; Prorege, No&shy;<lb/>bilitateque Panormitana univer&longs;a a&euml;rem ponderaverat. </s><s>Vide <lb/>etiam qu&aelig; habet Daniel Lip&longs;torpius part. 3. Speciminum Phi&shy;<lb/>lo&longs;ophi&aelig; Carthe&longs;ian&aelig; cap. 2. in fine, ubi adducit modum Galil&aelig;i <lb/>&amp; Joann. Chry&longs;o&longs;t. Magneni.</s><s>Vide pr&aelig;terea Appendicem <lb/>in fine Operis. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio II.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quantum conden&longs;ari a&euml;r po&longs;&longs;it, invenire.<emph.end type="center"/><lb/>
<arrow.to.target n="marg284"/></s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg284"/>Vide infr&agrave; <lb/>Iconi&longs;mi <lb/>VIII. Figu&shy;<lb/>ram IX. a.</s></p>
<p type="main">
<s>AS&longs;umatur fons pneumaticus, qualem de&longs;cribimus infr&agrave;, <lb/>Parte 2. </s><s>Cla&longs;&longs;e 1. cap. 2. Machina 8. eju&longs;que capacitas exact&egrave; <lb/>exploretur in men&longs;ura cubica aqu&aelig;. </s><s>Capiat autem dictus <lb/>fons, grati&acirc; exempli, unum pedem cubicum, &longs;eu libras 72. </s><s><lb/>In hunc fontem immitte &longs;yringe, per foramen C, aquam <lb/>quantum fieri, &longs;ine ruptionis periculo, pote&longs;t. </s><s>Si jam notam <lb/>feceris in men&longs;ura, quantitatem aqu&aelig; immi&longs;&longs;&aelig;, eamque &agrave; fon&shy;</s></p>
<p type="main">
<s>
<arrow.to.target n="marg285"/><lb/>tis capacitate detraxeris; re&longs;iduum fontis indicabit locum <lb/>a&euml;ris conden&longs;ati, qui pri&ugrave;s totam fontis capacitatem imple-
<pb xlink:href="051/01/202.jpg" pagenum="171"/>bat. </s><s>Ut &longs;i immi&longs;&longs;&aelig; &longs;untdu&aelig; terti&aelig; pedis cubici, occupabit a&euml;r <lb/>unam tertiam partem. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg285"/><emph type="italics"/>A&euml;r quan&shy;<lb/>tum conden&shy;<lb/>&longs;ari po&longs;&longs;it, <lb/>invenire.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>Atque h&aelig;c e&longs;t expediti&longs;&longs;ima ratio men&longs;urandi conden&shy;<lb/>&longs;ationem a&euml;ris. </s><s>Fieri quoque idip&longs;um pote&longs;t &longs;clopeto pneu&shy;<lb/>matico, de quo infr&agrave; loco cit. cap. 2. Machina 13. &amp; 14. </s></p>
<p type="main">
<s>Credunt aliqui, inquit Mer&longs;ennus in Hydraulicis Propo&shy;<lb/>&longs;it. 31. a&euml;rem per conden&longs;ationem non po&longs;&longs;e ni&longs;i ad tertiam &longs;pa&shy;<lb/>tij, quod naturaliter occupat, partem redigi, qu&ograve;d videant <lb/>aquam in vas infu&longs;am tres heminas &longs;eu libras continens, non <lb/>&longs;uperare duas heminas, ob a&euml;rem intus manentem. </s><s>Certum <lb/>e&longs;t tamen, &longs;ubdit idem, magis conden&longs;ari po&longs;&longs;e; ip&longs;eque ex&shy;<lb/>perienti&acirc; didicit, po&longs;&longs;e ad &longs;patium quindecuplo minus in &longs;clo&shy;<lb/>peto pneumatico cogi, idque &longs;ol&acirc; vi manus &longs;yringe utentis; <lb/>qu&aelig; vis c&ugrave;m intendi mult&ograve; magis po&longs;&longs;it, dubium non e&longs;t, a&euml;&shy;<lb/>rem adhuc mult&ograve; magis conden&longs;ati po&longs;&longs;e. </s><s>Vide Mer&longs;ennum <lb/>in Hydraulicis loco citato. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Propo&longs;itio III.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Quantum rarefieri a&euml;r po&longs;&longs;it, invenire.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>MArinus Mer&longs;ennus loco citato Propo&longs;it. 31. ait, con&longs;tare, <lb/>
<arrow.to.target n="marg286"/><lb/>a&euml;rem ita rarefieri in ignitis &aelig;olopilis (quas de&longs;cribimus <lb/>Parte 2. Cla&longs;&longs;e 1. cap. 2. Machina 6.) ut &longs;eptuage&longs;ima pars a&euml;&shy;<lb/>ris pri&ugrave;s inclu&longs;i, &amp; nondum rarefacti, &aelig;olopilas impleat. </s><s>H&aelig;c <lb/>autem rarefactionis quantitas inveniri pote&longs;t pr&aelig;&longs;idio &AElig;olo&shy;<lb/>pil&aelig; hunc in modum. </s></p>
<p type="margin">
<s><margin.target id="marg286"/><emph type="italics"/>A&euml;r quan&shy;<lb/>tum po&longs;&longs;it <lb/>rarefieri.<emph.end type="italics"/></s></p>
<p type="main">
<s>&AElig;olopila not&aelig; capacitatis calefiat e&ograve; u&longs;que, donec ma&shy;<lb/>jorem vim caloris &longs;u&longs;tinere ampli&ugrave;s non po&longs;&longs;e judicetur citra <lb/>liquefactionis periculum: &longs;ic enim fiet, ut qu&agrave;m minim&ugrave;m a&euml;&shy;<lb/>ris rarefacti totam ip&longs;ius capacitatem expleat. </s><s>Quo facto, <lb/>igni extracta &longs;tatim aqu&aelig; frigid&aelig; immergatur. </s><s>Continget <lb/>enim ut a&euml;r, qui rarefactus totam &AElig;olopilam occupabat, ad <lb/>naturalem redeat con&longs;titutionem; ac proinde &AElig;olopila, n&egrave; <lb/>detur vacuum, aquam &longs;uget. </s><s>Hujus aqu&aelig; quantitas &longs;i fiat 
<pb xlink:href="051/01/203.jpg" pagenum="172"/>nota, &amp; ab &AElig;olopil&aelig; capacitate detrahatur; notam relinquet <lb/>a&euml;ris quantitatem &amp; nunc adden&longs;ati, &amp; antea rarefacti. </s></p>
<p type="main">
<s>H&aelig;c ex Mer&longs;enni &longs;ententia; qu&aelig; tamen valde incerta mi&shy;<lb/>hi videntur, tum quia non &longs;citur quando &AElig;olopila e&longs;t &longs;umm&egrave; <lb/>calefacta, tum quia aqua ab&longs;umitur &agrave; calore &AElig;olopil&aelig; ante &amp; <lb/>po&longs;t attractionem, tum denique quia con&longs;tare non pote&longs;t, utrum <lb/>a&euml;r re&longs;iduus po&longs;t aqu&aelig; attractionem &longs;it ad naturalem &longs;tatum re&shy;<lb/>dactus, an ver&ograve; pr&aelig;ter naturam adden&longs;atus, aut rarefactus. </s><s>Vi&shy;<lb/>de qu&aelig; dicimus infr&agrave; in Appendice. </s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Conclu&longs;io<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s><emph type="center"/>Protheori&aelig; Quart&aelig;.<emph.end type="center"/></s></p>
<p type="main">
<s>DIci h&icirc;c nonnulla po&longs;&longs;ent de &longs;alientium ex fontibus pneuma&shy;<lb/>ticis, quos de&longs;cribimus Parte 2. Cla&longs;&longs;e 1. cap. 2. Machina 8. <lb/>longitudine, altitudineque, &amp; cum tuborum &longs;alientibus compa&shy;<lb/>rari, ut facit Mer&longs;ennus in &longs;uis Hydraulicis Propo&longs;it. 28. &longs;ed <lb/>quoniam valde incerta &longs;unt &amp; qu&aelig; Mer&longs;ennus affert, &amp; qu&aelig; &agrave; <lb/>me, &amp; &agrave; quocunque alio, varijs experientijs inventa, afferri po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt; &longs;ati&ugrave;s judicavi, omnino ab&longs;tinere. </s><s>Dependet enim &longs;alien&shy;<lb/>tium huju&longs;modi longitudo atque altitudo, non &agrave; tuborumlongi&shy;<lb/>tudine, &longs;ed poti&longs;&longs;im&ugrave;m ab a&euml;ris intra fontem compre&longs;&longs;i vehe&shy;<lb/>mentia, qu&aelig; infinitis modis variari pote&longs;t; &amp; c&ugrave;m omnia exper&shy;<lb/>tus fueris, dubius adhuc h&aelig;rebis. </s></p>
<p type="main">
<s>Dici pr&aelig;terea multa po&longs;&longs;ent de fluxu aqu&aelig; per tubos incli&shy;<lb/>natos &amp; horizontales; examinarique, qu&aelig; habet Joannes Bapti&shy;<lb/>&longs;ta Balianus lib 4. &amp; 5. de Motu gravium, &longs;eu lib. 1. &amp; 2. de motu <lb/>liquidorum: at quoniam h&aelig;c non admodum conducunt fini no&shy;<lb/>&longs;tro in hoc Opere intento, &amp; longiorem &longs;ermonem requirunt; <lb/>omittenda poti&ugrave;s omnino qu&agrave;m paucis per&longs;tringenda pu&shy;<lb/>tavi, acturus de illis in Mechanica Univer&longs;ali. </s><s>Ad <lb/>praxin igitur, mi&longs;s&acirc; theori&acirc;, <lb/>procedamus. <lb/>
<arrow.to.target n="fig46"/></s></p>


                        </chap>
                </body>
                <back/>
        </text>
</archimedes>