texts/archimedes/xml/lucre_natur_082_la_1893.xml - view

Return to lucre_natur_082_la_1893.xml CVS log

Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / lucre_natur_082_la_1893.xml (download) - view tree
Revision 1.6, Fri Mar 3 22:25:09 2006 UTC (7 years, 2 months ago) by bcfuchs
Branch: MAIN
CVS Tags: HEAD
Changes since 1.5: +7471 -7443 lines

restoring most recent versions of this text after 2.24.2006 hard disk failure

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd">
<archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">      
<info>
     <author>Lucretius</author>
     <title>De rerum natura: Libri Sex (Vol. I, Text)</title>
     <date>1893</date>
     <place>Cambridge</place>
     <translator/>
     <lang>la</lang>
     <cvs_file>lucre_natur_082_la_1893.xml</cvs_file>
      <cvs_version/>
     <locator>082.xml</locator>
</info>
<text>
<front/>
<body>

<pb xlink:href="082/01/001.jpg" pagenum="39"/>
<chap n="1">
<p type="head"><s id="s.000001">T. LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.000002">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.000003">LIBER PRIMUS</s></p>
<p type="main"><s id="s.000004">Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas, <lb/>
alma Venus, caeli subter labentia signa <lb/>
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis <lb/>
concelebras, per te quoniam genus omne animantum <lb/>
concipitur visitque exortum lumina solis:                        <lb/>
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli <lb/>
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus <lb/>
summittit flores, tibi rident aequora ponti <lb/>
placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s>  <lb/>
<s id="s.000005">nam simul ac species patefactast verna diei             <lb/>
et reserata viget genitabilis aura favoni, <lb/>
aeriae primum volucres te, diva, tuumque <lb/>
significant initum perculsae corda tua vi.</s>  <lb/>
<s id="s.000006">inde ferae pecudes persultant pabula laeta               <lb/>
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore                <lb/>
<pb xlink:href="082/01/002.jpg" pagenum="40"/>          
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.</s>  <lb/>
<s id="s.000007">denique per maria ac montis fluviosque rapacis <lb/>
frondiferasque domos avium camposque virentis <lb/>
omnibus incutiens blandum per pectora amorem                     <lb/>
efficis ut cupide generatim saecla propagent <lb/>
quae quoniam rerum naturam sola gubernas <lb/>
nec sine te quicquam dias in luminis oras <lb/>
exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam, <lb/>
te sociam studeo scribendis versibus esse <lb/>
quos ego de rerum natura pangere conor                   <lb/>
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni <lb/>
omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s>  <lb/>
<s id="s.000008">quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.</s>  <lb/>
<s id="s.000009">effice ut interea fera moenera militiai <lb/>
per maria ac terras omnis sopita quiescant.              </s><lb/>
<s id="s.000010">nam tu sola potes tranquilla pace iuvare <lb/>
mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors <lb/>
armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se <lb/>
reicit aeterno devictus vulnere amoris, <lb/>
atque ita suspiciens tereti cervice reposta                      <lb/>
pascit amore avidos inhians in te, dea, visus, <lb/>
eque tuo pendet resupini spiritus ore.</s>  <lb/>
<s id="s.000011">hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto <lb/>
circumfusa super, suavis ex ore loquellas <lb/>
funde petens placidam Romanis, incluta, pacem.           <lb/>
nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo <lb/>
<pb xlink:href="082/01/003.jpg" pagenum="41"/>
possumus aequo animo nec Memmi clara propago <lb/>
talibus in rebus communi desse saluti. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000012">quod superest, vacuas auris animumque sagacem    <lb/>
semotum a curis adhibe veram ad rationem, <lb/>
ne mea dona tibi studio disposta fideli, <lb/>
intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s>  <lb/>
<s id="s.000013">nam tibi de summa caeli ratione deumque <lb/>
dissere incipiam et rerum primordia pandam,                      <lb/>
unde omnis natura creet res auctet alatque, <lb/>
quove eadem rursum natura perempta resolvat, <lb/>
quae nos materiem et genitalia corpora rebus <lb/>
reddunda in ratione vocare et semina rerum <lb/>
appellare suemus et haec eadem usurpare                  <lb/>
corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000014">Humana ante oculos foede cum vita iaceret <lb/>
in terris oppressa gravi sub religione <lb/>
quae caput a caeli regionibus ostendebat <lb/>
horribili super aspectu mortalibus instans,                      <lb/>
primum Graius homo mortalis tollere contra <lb/>
est oculos ausus primusque obsistere contra, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/004.jpg" pagenum="42"/>
quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti <lb/>
murmure compressit caelum, sed eo magis acrem <lb/>
inritat animi virtutem, effringere ut arta                       <lb/>
 naturae primus portarum claustra cupiret.</s>  <lb/>
<s id="s.000015">ergo vivida vis animi pervicit, et extra <lb/>
processit longe flammantia moenia mundi <lb/>
atque omne immensum peragravit mente animoque, <lb/>
unde refert nobis victor quid possit oriri,                      <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens.</s>  <lb/>
<s id="s.000016">quare religio pedibus subiecta vicissim <lb/>
opteritur, nos exaequat victoria caelo. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000017">Illud in his rebus vereor, ne forte rearis               <lb/>
inpia te rationis inire elementa viamque <lb/>
indugredi sceleris. </s><s id="s.000018">quod contra saepius illa <lb/>
religio peperit scelerosa atque impia facta.</s>  <lb/>
<s id="s.000019">Aulide quo pacto Triviai virginis aram <lb/>
lphianassai turparunt sanguine foede                     <lb/>
ductores Danaum delecti, prima virorum.</s>  <lb/>
<s id="s.000020">cui simul infula virgineos circumdata comptus <lb/>
ex utraque pari malarum parte profusast, <lb/>
et maestum simul ante aras adstare parentem <lb/>
sensit et hunc propter ferrum celare ministros           <lb/>
aspectuque suo lacrimas effundere civis, <lb/>
muta metu terram genibus summissa petebat.</s>  <lb/>
<s id="s.000021">nec miserae prodesse in tali tempore quibat <lb/>
quod patrio princeps donarat nomine regem; <lb/>
nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras  <lb/>
deductast, non ut sollemni more sacrorum <lb/>
perfecto posset claro comitari Hymenaeo, <lb/>
sed casta inceste nubendi tempore in ipso <lb/>
hostia concideret mactatu maesta parentis, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/005.jpg" pagenum="43"/>
exitus ut classi felix faustusque daretur. </s><s id="s.000022">                 <lb/>
tantum religio potuit suadere malorum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000023">Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum <lb/>
terriloquis victus dictis desciscere quaeres.</s>  <lb/>
<s id="s.000024">quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt <lb/>
somnia quae vitae rationes vertere possint               <lb/>
fortunasque tuas omnis turbare timore! <lb/>
et merito; nam si certam finem esse viderent <lb/>
aerumnarum homines, aliqua ratione valerent <lb/>
religionibus atque minis obsistere vatum.</s>  <lb/>
<s id="s.000025">nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas,          <lb/>
aeternas quoniam poenas in morte timendumst.</s>  <lb/>
<s id="s.000026">ignoratur enim quae sit natura animai, <lb/>
nata sit an contra nascentibus insinuetur, <lb/>
et simul intereat nobiscum morte dirempta <lb/>
an tenebras Orci visat vastasque lacunas                 <lb/>
an pecudes alias divinitus insinuet se, <lb/>
Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno <lb/>
detulit ex Helicone perenni fronde coronam, <lb/>
per gentis Italas hominum quae clara clueret; <lb/>
etsi praeterea tamen esse Acherusia templa               <lb/>
Ennius aeternis exponit versibus edens, <lb/>
quo neque permaneant animae neque corpora nostra, <lb/>
sed quaedam simulacra modis pallentia miris; <lb/>
unde sibi exortam semper florentis Homeri <lb/>
commemorat speciem lacrimas effundere salsas             <lb/>
coepisse, et rerum naturam expandere dictis.</s>  <lb/>
<s id="s.000027">quapropter bene eum superis de rebus habenda <lb/>
nobis est ratio, solis lunaeque meatus <lb/>
qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur <lb/>
in terris, tum cum primis ratione sagaci <lb/>
unde anima atque animi constet natura videndum; <lb/>
et quae res nobis, vigilantibus obvia, mentes <lb/>
<pb xlink:href="082/01/006.jpg" pagenum="44"/>
terrificet morbo adfectis, somnoque sepultis, <lb/>
cernere uti videamur eos audireque coram, <lb/>
morte obita quorum tellus amplectitur ossa.              </s><lb/>
<s id="s.000028">nec me animi fallit Graiorum obscura reperta <lb/>
difficile inlustrare Latinis versibus esse, <lb/>
multa novis verbis praesertim cum sit agendum <lb/>
propter egestatem linguae et rerum novitatem; <lb/>
sed tua me virtus tamen et sperata voluptas              <lb/>
suavis amicitiae quernvis sufferre Iaborem <lb/>
suadet et inducit noctes vigilare serenas <lb/>
quaerentem dictis quibus et quo carmine demum <lb/>
clara tuae possim praepandere lumina menti, <lb/>
res quibus occultas penitus convisere possis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000029">Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>
non radii solis neque lucida tela diei <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque.</s>  <lb/>
<s id="s.000030">principium cuius hinc nobis exordia sumet, <lb/>
nullam rem e nilo gigni divinitus umquam.        </s><lb/>
<s id="s.000031">quippe ita formido mortalis continet omnis, <lb/>
quod multa in terris fieri caeloque tuentur <lb/>
quorum operum causas nulla ratione videre <lb/>
possunt ac fieri divino numine rentur.            </s><lb/>
<s id="s.000032">quas ob res ubi viderimus nil posse creari              <lb/>
de nilo, tum quod sequimur iam rectius inde <lb/>
perspiciemus, et unde queat res quaeque creari <lb/>
 et quo quaeque modo fiant opera sine divom.</s>  <lb/>
<s id="s.000033"> Nam si de nilo fierent, ex omnibus rebus <lb/>
omne gentis nasci posset, nil semine egeret.            </s> <lb/>
<s id="s.000034">e mare primum homines, e terra posset oriri <lb/>
squamigerum genus et volucres erumpere caelo; <lb/>
armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum, <lb/>
incerto partu culta ac deserta tenerent.</s>  <lb/>
<s id="s.000035"><pb xlink:href="082/01/007.jpg" pagenum="45"/>
nec fructus idem arboribus constare solerent,    <lb/>
sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.</s>  <lb/>
<s id="s.000036">quippe, ubi non essent genitalia corpora cuique, <lb/>
qui posset mater rebus consistere certa?</s><s id="s.000037"> <lb/>
at nunc seminibus quia certis quaeque creantur, <lb/>
inde enascitur atque oras in luminis exit,               <lb/>
materies ubi inest cuiusque et corpora prima; <lb/>
atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni, <lb/>
quod certis in rebus inest secreta facultas.</s>  <lb/>
<s id="s.000038">praeterea cur vere rosam, frumenta calore, <lb/>
vites autumno fundi suadente videmus,            <lb/>
si non, certa suo quia tempore semina rerum <lb/>
cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur, <lb/>
dum tempestates adsunt et vivida tellus <lb/>
tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s id="s.000039"> <lb/>
quod si de nilo fierent, subito exorerentur              <lb/>
incerto spatio atque alienis partibus anni, <lb/>
quippe ubi nulla forent primordia quae genitali <lb/>
concilio possent arceri tempore iniquo.</s>  <lb/>
<s id="s.000040">nec porro augendis rebus spatio foret usus <lb/>
seminis ad coitum, si e nilo crescere possent;           <lb/>
nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis <lb/>
e terraque exorta repente arbusta salirent.</s>  <lb/>
<s id="s.000041">quorum nil fieri manifestum est, omnia quando <lb/>
paulatim crescunt, ut par est,  .        .        .</s>  <lb/>
<s id="s.000042">       .        .        .        .        . semine certo <lb/>
crescentesque genus servant; ut noscere possis   <lb/>
quicque sua, de materia grandescere alique.</s>  <lb/>
<s id="s.000043">huc accedit uti sine certis imbribus anni <lb/>
laetificos nequeat fetus submittere tellus <lb/>
nec porro secreta cibo natura animantum <lb/>
propagare genus possit vitamque tueri;           <lb/>
<pb xlink:href="082/01/008.jpg" pagenum="46"/>
        ut potius multis communia corpora rebus <lb/>
        multa putes esse, ut verbis elementa videmus, <lb/>
        quam sine principiis ullam rem existere posse.</s>  <lb/>
<s id="s.000044">       denique cur homines tantos natura parare <lb/>
        non potuit, pedibus qui pontum per vada possent         <lb/>
        transire et magnos manibus divellere montis <lb/>
        multaque vivendo vitalia vincere saecla, <lb/>
        si non, materies quia rebus reddita certast <lb/>
        gignundis e qua constat quid possit oriri?</s><s id="s.000045"> <lb/>
        nil igitur fieri de nilo posse fatendumst,                 <lb/>
        semine quando opus est rebus quo quaeque creatae <lb/>
        aeris in teneras possint proferrier auras.</s>  <lb/>
<s id="s.000046">       postremo quoniam incultis praestare videmus <lb/>
        culta loca et manibus melioris reddere fetus, <lb/>
        esse videlicet in terris primordia rerum         <lb/>
        quae nos fecundas vertentes vomere glebas <lb/>
        terraique solum subigentes cimus ad ortus.</s>  <lb/>
<s id="s.000047">       quod si nulla forent, nostro sine quaeque Iabore <lb/>
        sponte sua multo fieri meliora videres.</s>  <lb/>
        <lb/>
</p><p type="main"><s id="s.000048">Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum        <lb/>
        dissoluat natura neque ad nilum interemat res <lb/>
        nam siquid mortale e cunctis partibus esset, <lb/>
        ex oculis res quaeque repente erepta periret.</s>  <lb/>
<s id="s.000049">       nulla vi foret usus enim quae partibus eius <lb/>
        discidium parere et nexus exsolvere posset.        </s> <lb/>
        <s id="s.000050">quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque, <lb/>
        donec vis obiit quae res diverberet ictu <lb/>
        aut intus penetret per inania dissoluatque, <lb/>
        nullius exitium patitur natura videri.</s>  <lb/>
<s id="s.000051">       praeterea quaecumque vetustate amovet aetas, <lb/>
        si penitus peremit consumens materiem omnem, <lb/>
        unde animale genus generatim in lumina vitae <lb/>
        redducit Venus, aut redductum daedala tellus <lb/>
        unde alit atque auget generatim pabula praebens?</s><s id="s.000052"> <lb/>
        unde mare ingenuei fontes externaque longe <lb/>
<pb xlink:href="082/01/009.jpg" pagenum="47"/>
flumina suppeditant ?</s><s id="s.000053"> unde aether sidera pascit?</s><s id="s.000054"> <lb/>
omnia enim debet, mortali corpore quae sunt, <lb/>
infinita aetas consumpse anteacta diesque.</s>  <lb/>
<s id="s.000055">quod si in eo spatio atque anteacta aetate fuere <lb/>
e quibus haec rerum consistit summa refecta,     <lb/>
inmortali sunt natura praedita certe, <lb/>
haut igitur possunt ad nilum quaeque reverti.</s>  <lb/>
<s id="s.000056">denique res omnis eadem vis causaque volgo <lb/>
conficeret, nisi materies aeterna teneret, <lb/>
inter se nexu minus aut magis indupedita; <lb/>
tactus enim leti satis esset causa profecto, <lb/>
quippe, ubi nulla forent aeterno corpore, quorum <lb/>
contextum vis deberet dissolvere quaeque.</s>  <lb/>
<s id="s.000057">at nunc, inter se quia nexus principiorum <lb/>
dissimiles constant aeternaque materies est, <lb/>
incolumi remanent res corpore, dum satis acris <lb/>
vis obeat pro textura cuiusque reperta.</s>  <lb/>
<s id="s.000058">haud igitur redit ad nilum res ulla, sed omnes <lb/>
discidio redeunt in corpora materiai.</s>  <lb/>
<s id="s.000059">postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether   <lb/>
in gremium matris terrai praecipitavit; <lb/>
at nitidae surgunt fruges ramique virescunt <lb/>
arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur; <lb/>
hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum, <lb/>
hinc laetas urbes pueris florere videmus <lb/>
frondiferasque novis avibus canere undique silvas; <lb/>
hinc fessae pecudes pingui per pabula laeta <lb/>
corpora deponunt et candens lacteus umor <lb/>
uberibus manat distentis; hinc nova proles <lb/>
artubus infirmis teneras lasciva per herbas      <lb/>
ludit lacte mero mentes perculsa novellas.</s>  <lb/>
<s id="s.000060">haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur, <lb/>
quando alid ex alio reficit natura nec ullam <lb/>
rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.</s>  <lb/>
<s id="s.000061"><pb xlink:href="082/01/010.jpg" pagenum="48"/>
Nunc age, res quoniam docui non posse creari     <lb/>
de nilo neque item genitas ad nil revocari, <lb/>
nequa forte tamen coeptes diffidere dictis, <lb/>
quod nequeunt oculis rerum primordia cerni, <lb/>
accipe praeterea quae corpora tute necessest <lb/>
confiteare esse in rebus nec posse videri.              </s> <lb/>
<s id="s.000062">principio venti vis verberat incita portus <lb/>
ingentisque ruit navis et nubila differt, <lb/>
interdum rapido percurrens turbine campos <lb/>
arboribus magnis sternit montisque supremos <lb/>
silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri             <lb/>
cum fremitu saevitque minaci murmure ventus.</s>  <lb/>
<s id="s.000063">sunt igitur venti nimirum corpora caeca <lb/>
quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli <lb/>
verrunt ac subito vexantia turbine raptant, <lb/>
nec ratione fluunt alia stragemque propagant             <lb/>
et cum mollis aquae fertur natura repente <lb/>
flumine abundanti, quam largis imbribus auget <lb/>
montibus ex altis magnus decursus aquai <lb/>
fragmina coniciens silvarum arbustaque tota, <lb/>
nec validi possunt pontes venientis aquai                <lb/>
vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri <lb/>
molibus incurrit validis cum viribus amnis: <lb/>
dat sonitu magno stragem volvitque sub undis <lb/>
grandia saxa: ruit qua quicquid fluctibus obstat.</s>  <lb/>
<s id="s.000064">sic igitur debent venti quoque flamina ferri,   <lb/>
quae veluti validum eum flumen procubuere <lb/>
quamlibet in partem, trudunt res ante ruuntque <lb/>
impetibus crebris, interdum vertice torto <lb/>
corripiunt rapideque rotanti turbine portant.</s>  <lb/>
<s id="s.000065">quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca,       <lb/>
<pb xlink:href="082/01/011.jpg" pagenum="49"/>
quandoquidem factis et moribus aemula magnis <lb/>
amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000066">tum porro varios rerum sentimus odores <lb/>
nec tamen ad naris venientis cernimus umquam, <lb/>
nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus         <lb/>
usurpare oculis nec voces cernere suemus; <lb/>
quae tamen omnia corporea constare necessest <lb/>
natura, quoniam sensus inpellere possunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000067">tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.</s>  <lb/>
<s id="s.000068">denique fluctifrago suspensae in litore vestes  <lb/>
uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000069">at neque quo pacto persederit umor aquai <lb/>
visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.</s>  <lb/>
<s id="s.000070">in parvas igitur partis dispergitur umor <lb/>
quas oculi nulla possunt ratione videre.                 <lb/>
quin etiam multis solis redeuntibus annis <lb/>
anulus in digito subter tenuatur habendo, <lb/>
stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri <lb/>
ferreus occulte decrescit vomer in arvis, <lb/>
strataque iam volgi pedibus detrita viarum       <lb/>
saxea conspicimus; tum portas propter aena <lb/>
signa manus dextras ostendunt adtenuari <lb/>
saepe salutantum tactu praeterque meantum.</s>  <lb/>
<s id="s.000071">haec igitur minui, eum sint detrita, videmus.</s>  <lb/>
<s id="s.000072">sed quae corpora decedant in tempore quoque,    <lb/>
invida praeclusit speciem natura videndi.</s>  <lb/>
<s id="s.000073">postremo quaecumque dies naturaque rebus <lb/>
paulatim tribuit, moderatim crescere cogens, <lb/>
nulla potest oculorum acies contenta tueri; <lb/>
nec porro quaecumque aevo macieque senescunt,   <lb/>
nec, mare quae inpendent, vesco sale saxa peresa <lb/>
quid quoque amittant in tempore cernere possis.</s>  <lb/>
<s id="s.000074">corporibus caecis igitur natura gerit res. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000075">Nec tamen undique corporea stipata tenentur <lb/>
omnia natura; namque est in rebus inane.                 <lb/>
<pb xlink:href="082/01/012.jpg" pagenum="50"/>
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus <lb/>
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper <lb/>
de summa rerum et nostris diffidere dictis.</s>  <lb/>
<s id="s.000076">QUAPROPTER LOCUS EST INTACTUS INANE VACANSQUE <lb/>
quod si non esset, nulla ratione moveri  <lb/>
res possent; namque officium quod corporis exstat, <lb/>
officere atque obstare, id in omni tempore adesset <lb/>
omnibus ; haud igitur quicquam procedere posset, <lb/>
principium quoniam cedendi nulla daret res.</s>  <lb/>
<s id="s.000077">at nunc per maria ac terras sublimaque caeli    <lb/>
multa modis multis varia ratione moveri <lb/>
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane, <lb/>
non tam sollicito motu privata carerent <lb/>
quam genita omnino nulla ratione fuissent, <lb/>
undique materies quoniam stipata quiesset.       </s><lb/>
<s id="s.000078">praeterea quamvis solidae res esse putentur, <lb/>
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.</s>  <lb/>
<s id="s.000079">in saxis ac speluncis permanat aquarum <lb/>
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.</s>  <lb/>
<s id="s.000080">dissipat in corpus sese cibus omne animantum.  </s> <lb/>
<s id="s.000081">crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt, <lb/>
quod cibus in totas usque ab radicibus imis <lb/>
per truncos ac per ramos diffunditur omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.000082">inter saepta meant voces et clausa domorum <lb/>
transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa,   <lb/>
quod nisi inania sint, qua possint corpora quaeque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/013.jpg" pagenum="51"/>
transire ?</s><s id="s.000083"> haud ulla fieri ratione videres.</s>  <lb/>
<s id="s.000084">denique cur alias allis praestare videmus <lb/>
pondere res rebus nilo maiore figura ?</s><s id="s.000085"> <lb/>
nam si tantundemst in lanae glomere quantum      <lb/>
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est, <lb/>
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum, <lb/>
contra autem natura manet sine pondere inanis.</s>  <lb/>
<s id="s.000086">ergo quod magnumst aeque leviusque videtur, <lb/>
nimirum plus esse sibi declarat inanis;          <lb/>
at contra gravius plus in se corporis esse <lb/>
dedicat et multo vacui minus intus habere.</s>  <lb/>
<s id="s.000087">est igitur nimirum id quod ratione sagaci <lb/>
quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000088">Illud in his rebus ne te deducere vero   <lb/>
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s>  <lb/>
<s id="s.000089">cedere squamigeris latices nitentibus aiunt <lb/>
et liquidas aperire vias, quia post loca pisces <lb/>
linquant, quo possint cedentes confluere undae; <lb/>
sic alias quoque res inter se posse moveri       <lb/>
et mutare locum, quamvis sint omnia plena.</s>  <lb/>
<s id="s.000090">scilicet id falsa totum ratione receptumst.</s>  <lb/>
<s id="s.000091">nam quo squamigeri poterunt procedere tandem, <lb/>
ni spatium dederint latices?</s><s id="s.000092"> concedere porro <lb/>
quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?</s><s id="s.000093">       <lb/>
aut igitur motu privandumst corpora quaeque <lb/>
aut esse admixtum dicundumst rebus inane <lb/>
unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s>  <lb/>
<s id="s.000094">postremo duo de concursu corpora lata <lb/>
si cita dissiliant, nempe aer omne necessest,    <lb/>
inter corpora quod fiat, possidat inane.</s>  <lb/>
<s id="s.000095">is porro quamvis circum celerantibus auris <lb/>
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum <lb/>
compleri spatium; nam primum quemque necessest <lb/>
occupet ille locum, deinde omnia possideantur.  </s><lb/>
<pb xlink:href="082/01/014.jpg" pagenum="52"/>
<s id="s.000096">quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere, <lb/>
tum putat id fieri quia se condenseat aer, <lb/>
errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante <lb/>
et repletur item vacuum quod constitit ante, <lb/>
nec tali ratione potest denserier aer,   <lb/>
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor, <lb/>
ipse in se trahere et partis conducere in unum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000097">Quapropter, quamvis causando multa moreris, <lb/>
esse in rebus inane tamen fateare necessest.</s>  <lb/>
<s id="s.000098">multaque praeterea tibi possum commemorando     <lb/>
argumenta fidem dictis conradere, nostris.</s>  <lb/>
<s id="s.000099">verum animo satis haec vestigia parva sagaci, <lb/>
sunt per quae possis cognoscere cetera tute.</s>  <lb/>
<s id="s.000100">namque canes ut montivagae persaepe ferai <lb/>
naribus inveniunt intectas fronde quietes,       <lb/>
cum semel institerunt vestigia certa viai, <lb/>
sic alid ex alio per te tute ipse videre <lb/>
talibus in rebus poteris caecasque latebras <lb/>
insinuare omnis et verum protrahere inde.</s>  <lb/>
<s id="s.000101">quod si pigraris paulumve recesseris ab re,     <lb/>
hoc tibi de plano possum promittere, Memmi: <lb/>
usque adeo largos haustus e fontibus magnis <lb/>
lingua meo suavis diti de pectore fundet, <lb/>
ut verear ne tarda prius per membra senectus <lb/>
serpat et in nobis vitai claustra resolvat,      <lb/>
quam tibi de quavis una re versibus omnis <lb/>
argumentorum sit copia missa per auris. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000102">Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis, <lb/>
omnis ut est igitur per se natura duabus <lb/>
constitit in rebus; nam corpora sunt et inane,   <lb/>
haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.</s>  <lb/>
<s id="s.000103">corpus enim per se communis dedicat esse <lb/>
sensus; cui nisi prima fides fundata valebit, <lb/>
haut erit occultis de rebus quo referentes <lb/>
<pb xlink:href="082/01/015.jpg" pagenum="53"/>
confirmare animi quicquam ratione queamus.       <lb/>
tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus, <lb/>
si nullum foret, haut usquam sita corpora possent <lb/>
esse neque omnino quoquam diversa meare; <lb/>
id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000104">praeterea nil est quod possis dicere ab omni            <lb/>
corpore seiunctum secretumque esse ab inani, <lb/>
quod quasi tertia sit numero natura reperta.</s>  <lb/>
<s id="s.000105">nam quodcumque erit, esse aliquid debebit id ipsum; <lb/>
 cui si tactus erit quamvis levis exiguusque, <lb/>
 augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit,  <lb/>
corporis augebit numerum summamque sequetur.</s>  <lb/>
<s id="s.000106">sin intactile erit, nulla de parte quod ullam <lb/>
rem prohibere queat per se transire meantem, <lb/>
scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s>  <lb/>
<s id="s.000107">praeterea per se quodcumque erit, aut faciet quid       <lb/>
aut aliis fungi debebit agentibus ipsum <lb/>
aut erit, ut possunt in eo res esse gerique.</s>  <lb/>
<s id="s.000108">at facere et fungi sine corpore nulla potest res <lb/>
nec praebere locum porro nisi inane vacansque.</s>  <lb/>
<s id="s.000109">ergo praeter inane et corpora tertia per        se         <lb/>
nulla potest rerum in numero natura relinqui, <lb/>
nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros <lb/>
nec ratione animi quam quisquam possit apisci. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000110">Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus <lb/>
rebus ea invenies aut horum eventa videbis.      </s><lb/>
<s id="s.000111">coniunctum est id quod nusquam sine permitiali <lb/>
discidio potis est seiungi seque gregari, <lb/>
pondus uti saxist, calor ignis, liquor aquai.</s>  <lb/>
<s id="s.000112">TACTUS CORPORIBUS CUNCTIS INTACTUS INANI <lb/>
<pb xlink:href="082/01/016.jpg" pagenum="54"/>
servitium contra paupertas divitiaeque,          <lb/>
libertas bellum concordia, cetera quorum <lb/>
adventu manet incolumis natura abituque, <lb/>
haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.</s>  <lb/>
<s id="s.000113">tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis <lb/>
consequitur sensus, transactum quid sit in aevo,         <lb/>
tum quae res instet, quid porro deinde sequatur.</s>  <lb/>
<s id="s.000114">nec per se quemquam tempus sentire fatendumst <lb/>
semotum ab rerum motu placidaque quiete.</s>  <lb/>
<s id="s.000115">denique Tyndaridem raptam belloque subactas <lb/>
Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst   <lb/>
ne forte haec per se cogant nos esse fateri, <lb/>
quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt, <lb/>
inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas; <lb/>
namque aliut Teucris, aliut regionibus ipsis <lb/>
eventum dici poterit quodcumque erit aetum. </s> <lb/>
<s id="s.000116">denique materies si rerum nulla fuisset <lb/>
nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur, <lb/>
numquam Tyndaridis formae conflatus amore <lb/>
ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens, <lb/>
clara accendisset saevi certamina belli,         <lb/>
nec clam durateus Troiianis Pergama partu <lb/>
inflammasset equos nocturno Graiiugenarum; <lb/>
perspicere ut possis res gestas funditus omnis <lb/>
non ita uti corpus, per se constare neque esse, <lb/>
nec ratione cluere eadem qua constet inane,      <lb/>
sed magis ut merito possis eventa vocare <lb/>
corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000117">Corpora sunt porro partim primordia rerum, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/017.jpg" pagenum="55"/>
partim concilio quae constant principiorum.</s>  <lb/>
<s id="s.000118">sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis         <lb/>
stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s>  <lb/>
<s id="s.000119">etsi difficile esse videtur credere quicquam <lb/>
in rebus solido reperiri corpore posse.</s>  <lb/>
<s id="s.000120">transit enim fulmen caeli per saepta domorum, <lb/>
clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni     <lb/>
dissiliuntque fero ferventia saxa vapore; <lb/>
tum labefactatus rigor auri solvitur aestu; <lb/>
tum glacies aeris flamma devicta liquescit <lb/>
permanat calor argentum penetraleque frigus, <lb/>
quando utrumque manu retinentes pocula rite      <lb/>
sensimus infuso lympharum rore superne.</s>  <lb/>
<s id="s.000121">usque adeo in rebus solidi nil esse videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.000122">sed quia vera tamen ratio naturaque rerum <lb/>
cogit, ades, paucis dum versibus expediamus <lb/>
esse ea quae solido atque aeterno corpore constent,      <lb/>
semina quae rerum primordiaque esse docemus, <lb/>
unde omnis rerum nunc constet summa creata. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000123">Principio quoniam duplex natura duarum <lb/>
dissimilis rerum longe constare repertast, <lb/>
corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,        <lb/>
esse utramque sibi per se puramque necessest.</s>  <lb/>
<s id="s.000124">nam quacumque vacat spatium, quod inane vocamus, <lb/>
corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se <lb/>
corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s>  <lb/>
<s id="s.000125">sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.         </s><lb/>
<s id="s.000126">praeterea quoniam genitis in rebus inanest, <lb/>
materiem circum solidam constare necessest, <lb/>
nec res ulla potest vera ratione probari <lb/>
corpore inane suo celare atque intus habere, <lb/>
si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.        </s><lb/>
<s id="s.000127">id porro nil esse potest nisi materiai <lb/>
<pb xlink:href="082/01/018.jpg" pagenum="56"/>
concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s>  <lb/>
<s id="s.000128">materies igitur, solido quae corpore constat, <lb/>
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000129">tum porro si nil esset quod inane vocaret,             <lb/>
omne foret solidum ; nisi contra corpora certa <lb/>
essent quae loca complerent quaecumque tenerent, <lb/>
omne quod est, spatium vacuum constaret inane.</s>  <lb/>
<s id="s.000130">alternis igitur nimirum corpus inani <lb/>
distinctumst, quoniam nec plenum naviter extat         <lb/>
nec porro vacuum. </s><s id="s.000131">sunt ergo corpora certa <lb/>
quae spatium pleno possint distinguere inane.</s>  <lb/>
<s id="s.000132">haec neque dissolui plagis extrinsecus icta <lb/>
possunt nec porro penitus penetrata retexi <lb/>
nec ratione queunt alia temptata Iabare;         <lb/>
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000133">nam neque conlidi sine inani posse videtur <lb/>
quicquam nec frangi nec findi in bina secando <lb/>
nec capere umorem neque item manabile frigus <lb/>
nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.         </s><lb/>
<s id="s.000134">et quo quaeque magis cohibet res intus inane, <lb/>
tam magis his rebus penitus temptata Iabascit.</s>  <lb/>
<s id="s.000135">ergo si solida ac sine inani corpora prima <lb/>
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.</s>  <lb/>
<s id="s.000136">praeterea nisi materies aeterna fuisset,        <lb/>
antehac ad nilum penitus res quaeque redissent <lb/>
de niloque renata forent quaecumque videmus.</s>  <lb/>
<s id="s.000137">At quoniam supra docui nil posse creari <lb/>
de nilo neque quod genitum est ad nil revocari, <lb/>
esse inmortali primordia corpore debent,         <lb/>
dissolui quo quaeque supremo tempore possint, <lb/>
materies ut subpeditet rebus reparandis.</s>  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/019.jpg" pagenum="57"/>
<s id="s.000138">Sunt igitur solida primordia simplicitate <lb/>
nec ratione queunt alia servata per aevom <lb/>
ex infinito iam tempore res reparare,  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000139">Denique si nullam finem natura parasset <lb/>
frangendis rebus, iam corpora materiai <lb/>
usque redacta forent aevo frangente priore, <lb/>
ut nil ex illis a certo tempore posset <lb/>
conceptum summum aetatis pervadere <emph type="italics"/>ad auctum.<emph.end type="italics"/>  <lb/>
nam quidvis citius dissolvi posse videmus <lb/>
quam rursus refici; quapropter longa diei <lb/>
infinita aetas anteacti temporis omnis <lb/>
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque, <lb/>
numquam relicuo reparari tempore posset.</s>  <lb/>
<s id="s.000140">at nunc nimirum frangendi reddita finis <lb/>
Certa manet, quoniam refici rem quamque <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>demus <lb/>
et      finita simul generatim tempora rebus <lb/>
Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s>  <lb/>
<s id="s.000141">huc accedit uti, solidissima materiai   <lb/>
corpora eum constant, possit tamen, omnia, reddi, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/020.jpg" pagenum="58"/>
mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores, <lb/>
quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur, <lb/>
admixtum quoniam semel est in rebus inane.</s>  <lb/>
<s id="s.000142">at contra si mollia sint primordia rerum,       <lb/>
unde queant validi silices ferrumque creari <lb/>
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis <lb/>
principio fundamenti natura carebit.</s>  <lb/>
<s id="s.000143">sunt igitur solida pollentia simplicitate <lb/>
quorum condenso magis omnia conciliatu   <lb/>
artari possunt validasque ostendere viris. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000144">Porro si nullast frangendis reddita finis <lb/>
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque <lb/>
nunc etiam superare necessest corpora rebus, <lb/>
quae nondum clueant ullo temptata periclo.       </s><lb/>
<s id="s.000145">at quoniam fragili natura praedita constant, <lb/>
discrepat aeternum tempus potuisse manere <lb/>
innumerabilibus plagis vexata per aevom.</s>  <lb/>
<s id="s.000146">denique iam quoniam generatim reddita finis <lb/>
crescendi rebus constat vitamque tenendi,        <lb/>
et quid quaeque queant per foedera naturai, <lb/>
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat, <lb/>
nec commutatur quicquam, quin omnia constant <lb/>
usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae <lb/>
ostendant maculas generalis corpore inesse,      <lb/>
inmutabilis materiae quoque corpus habere <lb/>
debent nimirum. </s><s id="s.000147">nam si primordia rerum <lb/>
commutari aliqua possint ratione revicta, <lb/>
incertum quoque iam constet quid possit oriri, <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique     <lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/021.jpg" pagenum="59"/>
nec totiens possint generatim saecla referre <lb/>
naturam mores victum motusque parentum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000148">Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen <lb/>
corporis illius quod nostri cernere sensus       <lb/>
iam nequeunt: id nimirum sine partibus extat <lb/>
et minima constat natura nec fuit umquam <lb/>
per se secretum neque posthac esse valebit, <lb/>
alterius quoniamst ipsum pars, primaque et una <lb/>
inde aliae atque aliae similes ex ordine partes  <lb/>
agmine condenso naturam corporis explent, <lb/>
quae quoniam per se nequeunt constare, necessest <lb/>
haerere unde queant nulla ratione revelli.</s>  <lb/>
<s id="s.000149">sunt igitur solida primordia simplicitate <lb/>
quae minimis stipata cohaerent partibus arte,            <lb/>
non ex illarum conventu conciliata, <lb/>
sed magis aeterna pollentia simplicitate, <lb/>
unde neque avelli quicquam neque deminui iam <lb/>
concedit natura reservans semina rebus.</s>  <lb/>
<s id="s.000150">praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque         <lb/>
corpora constabunt ex partibus infinitis, <lb/>
quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit <lb/>
dimidiam partem nec res praefiniet ulla.</s>  <lb/>
<s id="s.000151">ergo rerum inter summam minimamque quid escit ?</s><s id="s.000152"> <lb/>
nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis   <lb/>
summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt, <lb/>
ex infinitis constabunt partibus aeque.</s>  <lb/>
<s id="s.000153">quod quoniam ratio reclamat vera negatque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/022.jpg" pagenum="60"/>
credere posse animum, victus fateare necessest <lb/>
esse ea quae nullis iam praedita partibus extent         <lb/>
et minima constent natura. </s><s id="s.000154">quae quoniam sunt, <lb/>
illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.</s>  <lb/>
<s id="s.000155">denique si minimas in partis cuncta resolvi <lb/>
cogere consuesset rerum natura creatrix, <lb/>
iam nil ex illis eadem reparare valeret  <lb/>
propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta, <lb/>
non possunt ea quae debet genitalis habere <lb/>
materies, varios conexus pondera plagas <lb/>
concursus motus, per quae res quaeque geruntur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000156">Quapropter qui materiem rerum esse putarunt      <lb/>
ignem atque ex igni summam consistere solo, <lb/>
magno opere a vera lapsi ratione videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000157">Heraclitus init quorum dux proelia primus, <lb/>
clarus <emph type="italics"/>ob<emph.end type="italics"/> obscuram linguam magis inter inanis <lb/>
quamde gravis inter Graios qui vera requirunt.   <lb/>
omnia enim stolidi magis admirantur amantque, <lb/>
inversis quae sub verbis latitantia cernunt, <lb/>
veraque constituunt quae belle tangere possunt <lb/>
auris et lepido quae sunt fucata sonore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000158">Nam cur tam variae res possint esse requiro,     <lb/>
ex uno si sunt igni puroque creatae; <lb/>
nil prodesset enim calidum denserier ignem <lb/>
nec rarefieri, si partes ignis eandem <lb/>
naturam quam totus habet super ignis haberent.</s>  <lb/>
<s id="s.000159">acrior ardor enim conductis partibus esset,     <lb/>
languidior porro disiectis <emph type="italics"/>dis<emph.end type="italics"/>que supatis: <lb/>
amplius hoc fieri nil est quod posse rearis <lb/>
talibus in causis, nedum variantia rerum <lb/>
tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000160">id quoque, si faciant admixtum rebus inane,     <lb/>
denseri poterunt ignes rarique relinqui.</s>  <lb/>
<s id="s.000161">sed quia multa sibi cernunt contraria nasci <lb/>
<pb xlink:href="082/01/023.jpg" pagenum="61"/>
et fugitant in rebus inane relinquere purum, <lb/>
ardua dum metuunt, amittunt vera viai, <lb/>
nec rursum cernunt exempto rebus inani   <lb/>
omnia denseri fierique ex omnibus unum  <lb/>
corpus, nil ab se quod possit mittere raptim; <lb/>
aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem, <lb/>
ut videas non e stipatis partibus esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000162">quod si forte alia credunt ratione potesse      <lb/>
ignis in coetu stingui mutareque corpus, <lb/>
scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,  <lb/>
occidet ad nilum nimirum funditus ardor <lb/>
omnis et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> nilo fient quaecumque ereantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000163">nam quodcumque suis mutatum finibus exit,       <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000164">proinde aliquit superare necesse est incolume ollis,  <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes <lb/>
de niloque renata vigescat copia rerum. </s><s id="s.000165"> <lb/>
nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam <lb/>
sunt quae conservant naturam semper eandem,  <lb/>
quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant <lb/>
naturam res et convertunt corpora sese,  <lb/>
scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000166">nil referret enim quaedam decedere abire,  <lb/>
atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam, <lb/>
si tamen ardoris naturam cuncta tenerent; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/024.jpg" pagenum="62"/>
ignis enim foret omnimodis quodcumque crearent.</s>  <lb/>
<s id="s.000167">verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora quorum <lb/>
concursus motus ordo positura figurae    <lb/>
efficiunt ignis, mutatoque ordine mutant <lb/>
naturam neque sunt igni simulata neque ulli  <lb/>
praeterea rei quae corpora mittere possit  <lb/>
sensibus et nostros adiectu tangere tactus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000168">Dicere porro ignem res omnis esse neque ullam     <lb/>
rem veram in numero rerum constare nisi ignem, <lb/>
quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.000169">nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat <lb/>
et labefactat eos unde omnia credita pendent, <lb/>
unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;   <lb/>
credit enim sensus ignem cognoscere vere, <lb/>
cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000170">quod mihi eum vanum tum delirum esse videtur; <lb/>
quo referemus enim ?</s><s id="s.000171"> quid nobis certius ipsis <lb/>
sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus ?</s><s id="s.000172">   <lb/>
praeterea quare quisquam magis omnia tollat <lb/>
et velit ardoris naturam linquere solam, <lb/>
quam neget esse ignis, <emph type="italics"/>quidvis<emph.end type="italics"/> tamen esse relinquat?</s><s id="s.000173"> <lb/>
aequa videtur enim dementia dicere utrumque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000174">Quapropter qui materiem rerum esse putarunt      <lb/>
ignem atque ex igni summam consistere posse, <lb/>
et qui principium gignundis aera rebus <lb/>
constituere, aut umorem quicumque putarunt <lb/>
fingere res ipsum per se, terramve creare <lb/>
omnia et in rerum naturas vertier omnis, <lb/>
magno opere a vero longe derrasse videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000175">adde etiam qui conduplicant primordia rerum <lb/>
aera iungentes igni terramque liquori, <lb/>
et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur <lb/>
ex igni terra atque anima procrescere et imbri.  </s><lb/>
<s id="s.000176">quorum Acragantinus cum primis Empedocles est, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/025.jpg" pagenum="63"/>
insula quem triquetris terrarum gessit in oris,  <lb/>
quam fluitans circum magnis anfractibus aequor <lb/>
Ionium glaucis aspargit virus ab undis, <lb/>
angustoque fretu rapidum mare dividit undis      <lb/>
Italiae terrarum oras a finibus eius. </s><s id="s.000177"> <lb/>
Hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur  <lb/>
murmura, flammarum rursum se colligere iras, <lb/>
faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis <lb/>
ad caeIumque ferat flammai fulgura rursum. </s><s id="s.000178">         <lb/>
quae cum magna modis multis miranda videtur <lb/>
gentibus humanis regio visendaque fertur,  <lb/>
rebus opima bonis, multa munita virum vi, <lb/>
nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se <lb/>
nec sanctum magis et mirum carumque videtur.     </s><lb/>
<s id="s.000179">carmina quin etiam divini pectoris eius <lb/>
vociferantur et exponunt praeclara reperta,  <lb/>
ut vix humana videatur stirpe creatus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000180">Hic tamen et supra quos diximus inferiores       <lb/>
partibus egregie multis multoque minores,         <lb/>
quamquam multa bene ac divinitus invenientes <lb/>
ex adyto tamquam cordis responsa dedere <lb/>
sanctius et multo certa ratione magis quam <lb/>
Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,  <lb/>
principiis tamen in rerum fecere ruinas  <lb/>
et graviter magni magno cecidere ibi casu; <lb/>
primum quod motus exempto rebus inani  <lb/>
constituunt, et res mollis rarasque relinquont,  <lb/>
aera solem ignem terras animalia frugis, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/026.jpg" pagenum="64"/>
nec tamen admiscent in eorum corpus inane;       <lb/>
deinde quod omnino finem non esse scandis <lb/>
corporibus faciunt neque pausam stare fragori <lb/>
nec prorsum in rebus minimum consistere qui<emph type="italics"/>cquam;<emph.end type="italics"/> <lb/>
cum videamus id extremum cuiusque cacumen <lb/>
esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,        <lb/>
conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis <lb/>
extremum quod habent, minimum consistere <emph type="italics"/>in illis.<emph.end type="italics"/> <lb/>
huc accedit item, quoniam primordia rerum <lb/>
mollia constituunt, quae nos nativa videmus <lb/>
esse et mortali cum corpore funditus, utqui      <lb/>
debeat ad nilum iam rerum summa reverti <lb/>
de niloque renata vigescere copia rerum; <lb/>
quorum utrumque quid a vero iam distet habe<emph type="italics"/>bis.<emph.end type="italics"/> <lb/>
deinde inimica modis multis sunt atque vene<emph type="italics"/>no<emph.end type="italics"/> <lb/>
ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt         <lb/>
aut ita diffugient vt tempestate coacta <lb/>
fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000181">Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur <lb/>
atque in eas rursum res omnia dissoluuntur, <lb/>
qui magis illa queunt rerum primordia dici       <lb/>
quam contra res illorum retroque putari?</s><s id="s.000182"> <lb/>
alternis gignuntur enim mutantque colorem <lb/>
et      totam inter se naturam tempore ab omni.</s>  <lb/>
<s id="s.000183">sin ita forte putas ignis terraeque coire       <lb/>
<pb xlink:href="082/01/027.jpg" pagenum="65"/>
corpus et aerias auras roremque liquoris, <lb/>
nil in concilio naturam ut mutet eorum, <lb/>
nulla tibi ex illis poterit res esse creata, <lb/>
non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos: <lb/>
quippe suam quicque in coetu variantis acervi  <lb/>
naturam ostendet mixtusque videbitur aer  <lb/>
cum terra simul atque ardor cum rore manere. </s><s id="s.000184"> <lb/>
at primordia gignundis in rebus oportet <lb/>
naturam clandestinam caecamque adhibere, <lb/>
emineat nequid quod contra pugnet et obstet      <lb/>
quominus esse queat proprie quodcumque creatur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000185">Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius <lb/>
et primum faciunt ignem se vertere in auras <lb/>
aeris, hinc imbrem gigni terramque creari  <lb/>
ex imbri retroque a terra cuncta reverti,        <lb/>
umorem primum, post aera, deinde calorem, <lb/>
nec cessare haec inter se mutare, meare  <lb/>
a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi. </s><s id="s.000186"> <lb/>
quod facere haud ullo debent primordia pacto; <lb/>
immutabile enim quiddam superare necessest,      <lb/>
ne res ad nilum redigantur funditus omnes. </s><s id="s.000187"> <lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s id="s.000188"> <lb/>
quapropter quoniam quae paulo diximus ante  <lb/>
in commutatum veniunt, constare necessest        <lb/>
ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,  <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. </s><s id="s.000189"> <lb/>
quin potius tali natura praedita quaedam  <lb/>
corpora constituas, ignem si forte crearint,  <lb/>
posse eadem demptis paucis paucisque tributis,   <lb/>
<pb xlink:href="082/01/028.jpg" pagenum="66"/>
ordine mutato et motu, facere aeris auras, <lb/>
sic alias aliis rebus mutarier omnis ?</s><s id="s.000190"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000191">&quot;At manifesta palam res indicat&quot; inquis &quot;in auras  <lb/>
aeris e terra res omnis crescere alique <lb/>
et nisi tempestas indulget tempore fausto        <lb/>
imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,  <lb/>
solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,  <lb/>
crescere non possint fruges arbusta animantis&quot;. </s><s id="s.000192"> <lb/>
scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor  <lb/>
adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis    <lb/>
omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur; <lb/>
adiutamur enim dubio procul atque alimur nos  <lb/>
certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.</s>  <lb/>
<s id="s.000193">nimirum quia multa modis communia multis <lb/>
multarum rerum in rebus primordia mixta  <lb/>
sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000194">atque eadem, magni refert primordia saepe  <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur <lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque; <lb/>
namque eadem caelum mare terras flumina solem    <lb/>
constituunt, eadem fruges arbusta animantis, <lb/>
verum allis alioque modo commixta moventur.</s>  <lb/>
<s id="s.000195">quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/>
multa elementa vides multis communia verbis, <lb/>
cum tamen inter se versus ac verba necessest     <lb/>
confiteare et re et sonitu distare sonanti.</s>  <lb/>
<s id="s.000196">tantum elementa queunt permutato ordine solo; <lb/>
at rerum quae sunt primordia, plura adhibere <lb/>
possunt unde queant variae res quaeque creari. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000197">Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/029.jpg" pagenum="67"/>
quam Grai memorant nec nostra dicere lingua <lb/>
concedit nobis patrii sermonis egestas, <lb/>
sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.</s>  <lb/>
<s id="s.000198">principio, rerum quom dicit homoeomerian, <lb/>
ossa videlicet e pauxillis atque minutis                 <lb/>
ossibus hic et de pauxillis atque minutis <lb/>
visceribus viscus gigni sanguenque creari <lb/>
sanguinis inter se multis coeuntibus guttis <lb/>
ex aurique putat micis consistere posse <lb/>
aurum et de terris terram concrescere parvis,    <lb/>
ignibus ex ignis, umorem umoribus esse, <lb/>
cetera consimili fingit ratione putatque.</s>  <lb/>
<s id="s.000199">nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane <lb/>
concedit neque corporibus finem esse secandis.</s>  <lb/>
<s id="s.000200">quare in utraque mihi pariter ratione videtur   <lb/>
errare atque illi, supra quos diximus ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000201">adde quod inbecilla nimis primordia fingit; <lb/>
si primordia sunt, simili quae praedita constant <lb/>
natura atque ipsae res sunt aequeque laborant <lb/>
et pereunt neque ab exitio res ulla refrenat.    </s><lb/>
<s id="s.000202">nam quid in oppressu valido durabit eorum, <lb/>
ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s id="s.000203">  <lb/>
ignis an umor an aura ?</s><s id="s.000204">  quid horum?</s><s id="s.000205"> sanguen an os<emph type="italics"/>sa<emph.end type="italics"/> ?</s><s id="s.000206"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/030.jpg" pagenum="68"/> 
nil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis <lb/>
tam mortalis erit quam quae manifesta videmus    <lb/>
ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s>  <lb/>
<s id="s.000207">at neque reccidere ad nilum res posse neque autem <lb/>
crescere de nilo testor res ante probatas.</s>  <lb/>
<s id="s.000208">praeterea quoniam cibus auget corpus alitque, <lb/>
scire licet nobis venas et sanguen et ossa               <lb/>
... <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000209">sive cibos omnis commixto corpore dicent <lb/>
esse <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>t habere in se nervorum corpora parva <lb/>
ossaque et omnino venas partisque cruoris, <lb/>
fiet uti cibus omnis, et aridus et liquor ipse, <lb/>
ex alienigenis rebus constare putetur,           <lb/>
ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.</s>  <lb/>
<s id="s.000210">praeterea quaecumque e terra corpora crescunt <lb/>
si sunt in terris, terram constare necessest <lb/>
ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000211">transfer item, totidem verbis utare licebit.           </s><lb/>
<s id="s.000212">in lignis si flamma latet fumusque cinisque, <lb/>
ex alienigenis consistant ligna necessest.</s>  <lb/>
</p><p type="main"><s id="s.000213">praeterea tellus quae corpora cumque alit, auget <lb/>
ex alienigenis, quae lignis <emph type="italics"/>his<emph.end type="italics"/> oriuntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000214"><pb xlink:href="082/01/031.jpg" pagenum="69"/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000215">Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis,    <lb/>
id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis <lb/>
res putet inmixtas rebus latitare, sed illud <lb/>
apparere unum cuius sint plurima mixta <lb/>
et magis in promptu primaque in fronte locata.</s>  <lb/>
<s id="s.000216">quod tamen a vera longe ratione repulsumst.     </s><lb/>
<s id="s.000217">conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci <lb/>
robore cum saxi franguntur, mittere signum <lb/>
sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000218">consimili ratione herbis quoque saepe decebat, <lb/>
cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem;  <lb/>
et latices dulcis guttas similique sapore <lb/>
mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis, <lb/>
scilicet et glebis terrarum saepe friatis <lb/>
herbarum genera et fruges frondesque videri <lb/>
dispertita in<emph type="italics"/>ter<emph.end type="italics"/> terram latitare minute,         <lb/>
postremo in lignis cinerem fumumque videri, <lb/>
cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s>  <lb/>
<s id="s.000219">quorum nil fieri quoniam manifesta docet <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/>, <lb/>
scire licet non esse in rebus res ita mixtas, <lb/>
verum semina multimodis inmixta latere           <lb/>
multarum rerum in rebus communia debent. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000220">&quot;At saepe in magnis fit montibus&quot; inquis &quot;ut altis <lb/>
arboribus vicina cacumina summa terantur <lb/>
inter se, validis facere id cogentibus austris, <lb/>
donec flammai fulserunt flore coorto&quot;.             </s><lb/>
<s id="s.000221">scilicet et non est lignis tamen insitus ignis, <lb/>
verum semina sunt ardoris multa, terendo         <lb/>
quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s>  <lb/>
<s id="s.000222"><pb xlink:href="082/01/032.jpg" pagenum="70"/>
quod si facta foret silvis abscondita flamma, <lb/>
non possent ullum tempus celarier ignes,                     <lb/>
conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.</s>  <lb/>
<s id="s.000223">iamne vides igitur, paulo quod diximus ante, <lb/>
permagni referre eadem primordia saepe <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur <lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque,                <lb/>
atque eadem paulo inter se mutata creare <lb/>
ignes et lignum ?</s><s id="s.000224"> quo pacto verba quoque ipsa <lb/>
inter se paulo mutatis sunt elementis, <lb/>
cum ligna atque ignes distincta voce notemus.</s>  <lb/>
<s id="s.000225">denique iam quaecumque in rebus cernis apertis <lb/>
si fieri non posse putas, quin materiai <lb/>
corpora consimili natura praedita fingas, <lb/>
hac ratione tibi pereunt primordia rerum: <lb/>
fiet uti risu tremulo concussa cachinnent <lb/>
et lacrimis salsis umectent ora genasque. </s>             <lb/>
<lb/>
</p><p type="main"><s id="s.000226">Nunc age quod superest cognosce et clarius audi.</s>  <lb/>
<s id="s.000227">nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri <lb/>
percussit thyrso laudis spes magna meum cor <lb/>
et simul incussit suavem mi in pectus amorem <lb/>
musarum, quo nunc instinctus mente vigenti         <lb/>
avia Pieridum peragro loca nullius ante <lb/>
trita solo. </s><s id="s.000228">iuvat integros accedere fontis <lb/>
atque haurire, iuvatque novos decerpere flores <lb/>
insignemque meo capiti petere inde coronam <lb/>
unde prius nulli velarint tempora musae;                 <lb/>
primum quod magnis doceo de rebus et artis <lb/>
religionum animum nodis exsolvere pergo, <lb/>
deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/>
carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s>  <lb/>
<s id="s.000229">id quoque enim non ab nulla ratione videtur;           <lb/>
sed veluti pueris absinthia taetra medentes <lb/>
cum dare conantur, prius oras pocula circum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/033.jpg" pagenum="71"/>
contingunt mellis dulci flavoque liquore, <lb/>
ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/>
labrorum tenus, interea perpotet amarum                  <lb/>
absinthi laticem deceptaque non capiatur, <lb/>
sed potius tali pacto recreata valescat, <lb/>
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/>
tristior esse quibus non est tractata, retroque <lb/>
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti    <lb/>
carmine Pierio rationem exponere nostram <lb/>
et quasi musaeo dulci contingere melle, <lb/>
si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/>
versibus in nostris possem, dum perspicis omnem <lb/>
naturam rerum qua constet compta figura. </s><s id="s.000230">             <lb/>
Sed quoniam docui solidissima materiai <lb/>
corpora perpetuo volitare invicta per aevom, <lb/>
nunc age, summai quaedam sit finis eorum <lb/>
necne sit, evolvamus; item quod inane repertumst <lb/>
seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur,  <lb/>
pervideamus utrum finitum funditus omne <lb/>
constet an immensum pateat vasteque profundum. <lb/>
<lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000231">Omne quod est igitur nulla regione viarum <lb/>
finitumst; namque extremum debebat habere.</s>  <lb/>
<s id="s.000232">extremum porro nullius posse videtur                       <lb/>
esse, nisi ultra sit quod finiat; ut videatur <lb/>
quo non longius haec sensus natura sequatur.</s>  <lb/>
<s id="s.000233">nunc extra summam quoniam nil esse fatendum, <lb/>
non habet extremum, caret ergo fine modoque.</s>  <lb/>
<s id="s.000234">nec refert quibus adsistas regionibus eius;               <lb/>
usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis <lb/>
tantundem partis infinitum omne relinquit.</s>  <lb/>
<s id="s.000235">praeterea si iam finitum constituatur <lb/>
omne quod est spatium, siquis procurrat ad oras <lb/>
ultimus extremas iaciatque volatile telum,                <lb/>
id validis utrum contortum viribus ire <lb/>
<pb xlink:href="082/01/034.jpg" pagenum="72"/>
quo fuerit missum mavis longeque volare, <lb/>
an prohibere aliquid censes obstareque posse?</s><s id="s.000236"> <lb/>
alterutrum fatearis enim sumasque necessest.</s>  <lb/>
<s id="s.000237">quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne        <lb/>
cogit ut exempta concedas fine patere.</s>  <lb/>
<s id="s.000238">nam sive est aliquit quod probeat officiatque <lb/>
quominus quo missum est veniat finique locet se, <lb/>
sive foras fertur, non est a fine profectum.</s>  <lb/>
<s id="s.000239">hoc pacto sequar atque, oras ubicumque locaris          <lb/>
extremas, quaeram quid telo denique fiat.</s>  <lb/>
<s id="s.000240">fiet uti nusquam possit consistere finis <lb/>
effugiumque fugae prolatet copia semper.</s>  <lb/>
<s id="s.000241"> postremo ante oculos res rem finire videtur; <lb/>
aer dissaepit collis atque aera montes,                  <lb/>
terra mare et contra mare terras terminat omnis;  <lb/>
omne quidem vero nil est quod finiat extra. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000242">Praeterea spatium summai totius omne <lb/>
undique si inclusum certis consisteret oris <lb/>
finitumque foret, iam copia materiai                                     <lb/>
undique ponderibus solidis, confluxet ad imum <lb/>
nec res ulla geri sub caeli tegmine posset <lb/>
nec foret omnino caelum neque lumina solis, <lb/>
 quippe ubi materies omnis cumulata iaceret <lb/>
ex infinito iam tempore subsidendo.                        <lb/>
at nunc nimirum requies data principiorum <lb/>
corporibus nullast, quia nil est funditus imum <lb/>
quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.</s>  <lb/>
<s id="s.000243"> semper in adsiduo motu res quaeque geruntur <lb/>
partibus <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> cunctis infernaque suppeditantur           <lb/>
<pb xlink:href="082/01/035.jpg" pagenum="73"/>
ex infinito cita corpora materiai.</s>  <lb/>
<s id="s.000244"> est igitur natura loci spatiumque profundi, <lb/>
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu <lb/>
perpetuo possint aevi labentia tractu <lb/>
nec prorsum facere ut restet minus ire meando:           <lb/>
usque adeo passim patet ingens copia rebus <lb/>
finibus exemptis in cunctas undique partis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000245">Ipsa modum porro sibi rerum summa parare <lb/>
ne possit, natura tenet, quae corpus inani <lb/>
et quod inane autem est finiri corpore cogit,         <lb/>
ut sic alternis infinita omnia reddat, <lb/>
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum, eorum <lb/>
simplice natura pateat tamen inmoderatum. <lb/>
<lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000246">nec mare nec tellus neque caeli lucida templa <lb/>
nec mortale genus nec divum corpora sancta             <lb/>
exiguum possent horai sistere tempus; <lb/>
nam dispulsa suo de coetu materiai <lb/>
copia ferretur magnum per inane soluta, <lb/>
sive adeo potius numquam concreta creasset <lb/>
ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s id="s.000247">          <lb/>
nam certe neque consilio primordia rerum <lb/>
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/>
<pb xlink:href="082/01/036.jpg" pagenum="74"/>
nec quos quaeque <emph type="italics"/> darent motus pepigere profecto, <emph.end type="italics"/> <lb/>
sed quia multa modis multis mutata per omne <lb/>
ex infinito vexantur percita plagis,                             <lb/>
omne genus motus et coetus experiundo <lb/>
tandem deveniunt in talis. </s><s id="s.000248">disposituras, <lb/>
qualibus haec rerum consistit summa creata, <lb/>
et multos etiam magnos servata per annos <lb/>
ut semel in motus coniectast convenientis,                            <lb/>
efficit ut largis avidum mare fluminis undis <lb/>
integrent amnes et solis terra vapore <lb/>
fota novet fetus summissaque gens animantum <lb/>
floreat et vivant labentes aetheris ignes <lb/>
quod nullo facerent pacto nisi materiai                          <lb/>
ex infinito suboriri copia posset, <lb/>
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.</s>  <lb/>
<s id="s.000249">nam veluti privata cibo natura animantum <lb/>
diffluit amittens corpus, sic omnia debent <lb/>
dissolui simul ac defecit suppeditare                              <lb/>
materies aliqua ratione aversa viai.</s>  <lb/>
<s id="s.000250">nec plagae possunt extrinsecus undique summam <lb/>
conservare omnem quaecumque est conciliata.</s>  <lb/>
<s id="s.000251">cudere enim crebro possunt partemque morari, <lb/>
dum veniant aliae ac suppleri summa queatur. </s><s id="s.000252">              <lb/>
interdum resilire tamen coguntur et una <lb/>
principiis rerum spatium tempusque fugai <lb/>
largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s>  <lb/>
<s id="s.000253">quare etiam atque etiam suboriri multa necessest, <lb/>
et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,         <lb/>
infinita opus est vis undique materiai. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000254">Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,  <lb/>
in medium summae, quod dicunt, omnia niti, <lb/>
atque ideo mundi naturam stare sine ullis  <lb/>
ictibus externis neque quoquam posse resolvi               <lb/>
<pb xlink:href="082/01/037.jpg" pagenum="75"/>
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa: <lb/>
ipsum si quicquam posse in se sistere credis: <lb/>
et quae pondera sunt sub terris omnia sursum <lb/>
nitier in terraque retro requiescere posta, <lb/>
ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus. </s><s id="s.000255">        <lb/>
et simili ratione animalia suppa vagari <lb/>
contendunt neque posse e terris in loca caeli <lb/>
reccidere inferiora magis quam corpora nostra <lb/>
sponte sua possint in caeli templa volare; <lb/>
illi cum videant solem, nos sidera noctis                       <lb/>
cernere, et alternis nobiscum tempora caeli <lb/>
dividere et noctes parilis agitare diebus.</s>  <lb/>
<s id="s.000256">sed vanus stolidis haec <lb/>
amplexi quod habent perv <lb/>
nam medium nil esse potest                                           <lb/>
infinita. </s><s id="s.000257">neque omnino, si iam <emph type="italics"/>medium sit<emph.end type="italics"/>, <lb/>
possit ibi quicquam consistere <lb/>
quam quavis alia longe ratione <lb/>
omnis enim locus ac spatium quod in<emph type="italics"/>ane vocamus<emph.end type="italics"/> <lb/>
per medium per non medium concedere <emph type="italics"/>debet<emph.end type="italics"/>   <lb/>
aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000258">nec quisquam locus est, quo corpora cum vener<emph type="italics"/>unt<emph.end type="italics"/>, <lb/>
ponderis amissa vi possint stare <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> inani; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/038.jpg" pagenum="76"/>
nec quod inane autem est ulli subsistere debet,  <lb/>
quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s id="s.000259">                      <lb/>
haud igitur possunt tali ratione teneri <lb/>
res in concilio medii cuppedine victae. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000260">Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt  <lb/>
in medium niti, sed terrarum, atque liquoris <lb/>
... <lb/>
et quasi terreno quae corpore contineantur,                       <lb/>
umorem ponti magnasque e montibus undas, <lb/>
at contra tenuis exponunt aeris auras <lb/>
et calidos simul a medio differrier ignis, <lb/>
atque ideo totum circum tremere aethera signis <lb/>
et solis flammam per caeli caerula pasci,                           <lb/>
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis, <lb/>
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos <lb/>
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum <lb/>
...                                                                                            <lb/>
...                                                                                          <lb/>
... <lb/>
... <lb/>
... <lb/>
... <lb/>
... <lb/>
... <lb/>
<pb xlink:href="082/01/039.jpg" pagenum="77"/>
ne volucri ritu flammarum moenia mundi  <lb/>
diffugiant subito magnum per inane soluta  <lb/>
et ne cetera consimili ratione sequantur  <lb/>
neve ruant caeli penetralia templa superne                       <lb/>
terraque se pedibus raptim subducat et omnis  <lb/>
inter permixtas rerum caelique ruinas  <lb/>
corpora solventes abeat per inane profundum,  <lb/>
temporis ut puncto nil extet reliquiarum  <lb/>
desertum praeter spatium et primordia caeca. </s><s id="s.000261">                  <lb/>
nam quacumque prius de parti corpora desse  <lb/>
constitues, haec rebus erit pars ianua leti,  <lb/>
hac se turba foras dabit omnis materiai. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000262">Haec sei pernosces, parva perductus opella <lb/>
... <lb/>
namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca                      <lb/>
nox iter eripiet quin ultima naturai  <lb/>
pervideas: ita res accendent lumina rebus. <lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/040.jpg"/>
<chap n="2">
<p type="head"><s id="s.000263">T. LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.000264">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.000265">LIBER SECUNDUS</s></p> 
<p type="main"><s id="s.000266"> <lb/>
Suave, mari magno turbantibus aequora ventis,  <lb/>
e terra magnum alterius spectare laborem;  <lb/>
non quia vexari quemquamst iucunda voluptas,  <lb/>
sed quibus ipse malis careas quia cernere suave est.</s>  <lb/>
<s id="s.000267"> suave etiam belli certamina magna tueri               <lb/>
 per campos instructa tua sine parte pericli. </s><s id="s.000268"> <lb/>
sed nil dulcius est, bene quam munita tenere  <lb/>
edita doctrina sapientum templa serena,  <lb/>
despicere unde queas alios passimque videre  <lb/>
errare atque viam palantis quaerere vitae,                                 <lb/>
certare ingenio, contendere nobilitate,  <lb/>
noctes atque dies niti praestante labore  <lb/>
ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s id="s.000269"> <lb/>
o miseras hominum mentes, o pectora caeca!  <lb/>
qualibus in tenebris vitae quantisque periclis                           <lb/>
degitur hoc aevi quodcumquest! nonne videre  <lb/>
nil aliud sibi naturam latrare, nisi utqui  <lb/>
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur <lb/>
<pb xlink:href="082/01/041.jpg" pagenum="79"/>
iucundo sensu cura semota metuque ?</s><s id="s.000270">  <lb/>
ergo corpoream ad naturam pauca videmus                     <lb/>
esse opus omnino, quae demant cumque dolorem. </s><s id="s.000271"> <lb/>
delicias quoque uti multas substernere possint  <lb/>
gratius interdum, neque natura ipsa requirit,  <lb/>
si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes  <lb/>
lampadas igniferas manibus retinentia dextris,                  <lb/>
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,  <lb/>
nec domus argento fulget auroque renidet  <lb/>
nec citharae reboant laqueata aurataque tecta,  <lb/>
cum tamen inter se prostrati in gramine molli  <lb/>
propter aquae rivum sub ramis arboris altae                      <lb/>
non magnis opibus iucunde corpora curant,  <lb/>
praesertim cum tempestas adridet et anni  <lb/>
tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s id="s.000272"> <lb/>
nec calidae citius decedunt corpore febres,  <lb/>
textilibus si in picturis ostroque rubenti                              <lb/>
iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est. </s><s id="s.000273"> <lb/>
quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae  <lb/>
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,  <lb/>
quod superest, animo quoque nil prodesse putandum;  <lb/>
si non forte tuas legiones per loca campi                            <lb/>
fervere cum videas belli simulacra cientis, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/042.jpg" pagenum="80"/>
subsidiis magnis et ecum vi constabilitas,  <lb/>
ornatas<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> armis statuas pariterque animatas,  <lb/>
his tibi tum rebus timefactae religiones  <lb/>
effugiunt animo pavide; mortisque timores                        <lb/>
tum vacuum pectus lincunt curaque solutum,  <lb/>
fervere cum videas classem lateque vagari.</s>  <lb/>
<s id="s.000274">quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus,  <lb/>
re veraque metus hominum curaeque sequaces  <lb/>
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela  <lb/>
audacterque inter reges rerumque potentis                         <lb/>
versantur neque fulgorem reverentur ab auro  <lb/>
nec clarum vestis splendorem purpureai,  <lb/>
quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas?</s><s id="s.000275">  <lb/>
omnis cum in tenebris praesertim vita laboret. </s><s id="s.000276"> <lb/>
nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis                    <lb/>
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus  <lb/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam  <lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s id="s.000277"> <lb/>
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest  <lb/>
non radii solis neque lucida tela diei                                   <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000278">Nunc age, quo motu genitalia materiai <lb/>
corpora res varias gignant genitasque resolvant <lb/>
<pb xlink:href="082/01/043.jpg" pagenum="81"/>
et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis  <lb/>
reddita mobilitas magnum per inane meandi,             <lb/>
expediam : tu te dictis praebere memento. </s><s id="s.000279"> <lb/>
nam certe non inter se stipata cohaeret  <lb/>
materies, quoniam minui rem quamq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> videmus  <lb/>
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo  <lb/>
ex oculisque vetustatem subducere nostris,                 <lb/>
cum, tamen incolumis videatur summa manere  <lb/>
propterea quia, quae decedunt corpora cuique,  <lb/>
unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant,  <lb/>
illa senescere at haec contra florescere cogunt,  <lb/>
nec remorantur ibi. </s><s id="s.000280">sic rerum summa novatur                  <lb/>
semper, et inter se mortales mutua vivunt. </s><s id="s.000281"> <lb/>
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,  <lb/>
inque brevi spatio mutantur saecla animantum  <lb/>
et quasi cursores vitai lampada tradunt. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000282">Si cessare putas rerum primordia posse                 <lb/>
cessandoque novos rerum progignere motus, <lb/>
avius a vera longe ratione vagaris.</s>  <lb/>
<s id="s.000283">nam quoniam per inane vagantur cuncta necessest <lb/>
aut gravitate sua ferri primordia rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000284">aut ictu forte alterius. </s><s id="s.000285">nam <emph type="italics"/>cum<emph.end type="italics"/>, cita saepe        <lb/>
obvia conflixere, fit ut diversa repente <lb/>
dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint <lb/>
ponderibus solidis neque quicquam a tergo ibus obstet.</s>  <lb/>
<s id="s.000286">et quo iactari magis omnia materiai <lb/>
corpora pervideas, reminiscere totius imum                  <lb/>
nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima <lb/>
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest <lb/>
inmensumque patere in cunctas undique partis <lb/>
pluribus ostendi et certa ratione probatumst.</s>  <lb/>
<s id="s.000287">quod quoniam constat, nimirum nulla quies est           <lb/>
<pb xlink:href="082/01/044.jpg" pagenum="82"/>
reddita corporibus primis per inane profundum, <lb/>
sed magis adsiduo varioque exercita motu <lb/>
partim intervallis magnis confulta resultant, <lb/>
pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.</s>  <lb/>
<s id="s.000288">et quaecumque magis condenso conciliatu                 <lb/>
exiguis intervallis convecta resultant, <lb/>
indupedita suis perplexis ipsa figuris, <lb/>
haec validas saxi radices et fera ferri <lb/>
corpora constituunt et cetera <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> genere horum <lb/>
paucula quae porro magnum per inane vagantur. </s><s id="s.000289">              <lb/>
cetera dissiliunt longe longeque recursant <lb/>
in magnis intervallis: haec aera rarum <lb/>
sufficiunt nobis et splendida lumina solis.</s>  <lb/>
<s id="s.000290">multaque praeterea magnum per inane vagantur, <lb/>
conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam            <lb/>
consociare etiam motus potuere recepta.</s>  <lb/>
<s id="s.000291">cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago <lb/>
ante oculos semper nobis versatur et instat.</s>  <lb/>
<s id="s.000292">contemplator enim, cum solis lumina cumque <lb/>
inserti fundunt radii per opaca domorum:                  <lb/>
multa minuta modis multis per inane videbis <lb/>
corpora misceri radiorum lumine in ipso <lb/>
et velut aeterno certamine proelia pugnas <lb/>
edere turmatim certantia nec dare pausam, <lb/>
conciliis et discidiis exercita crebris ;                         <lb/>
conicere ut possis ex hoc, primordia rerum <lb/>
quale sit in magno iactari semper inani.</s>  <lb/>
<s id="s.000293">dumtaxat rerum magnarum parva potest res <lb/>
exemplare dare et vestigia notitiai.</s>  <lb/>
<s id="s.000294">hoc etiam magis haec animum te advertere par est     <lb/>
corpora quae in solis radiis turbare videntur, <lb/>
quod tales turbae motus quoque materiai <lb/>
<pb xlink:href="082/01/045.jpg" pagenum="83"/>
significant clandestinos caecosque subesse.</s>  <lb/>
<s id="s.000295">multa videbis enim plagis ibi percita caecis <lb/>
commutare viam retroque repulsa reverti                 <lb/>
nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.</s>  <lb/>
<s id="s.000296">scilicet hic a principiis est omnibus error.</s>  <lb/>
<s id="s.000297">prima moventur enim per se primordia rerum; <lb/>
inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu <lb/>
et quasi proxima sunt ad viris principiorum,            <lb/>
ictibus illorum caecis inpulsa cientur, <lb/>
ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000298">sic a principiis ascendit motus et exit <lb/>
paulatim nostros ad sensus, ut moveantur <lb/>
illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus      <lb/>
nec quibus id faciant plagis apparet aperte. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000299">Nunc quae mobilitas sit reddita materiai <lb/>
corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.</s>  <lb/>
<s id="s.000300">primum aurora novo cum spargit lumine terras <lb/>
et variae volucres nemora avia pervolitantes             <lb/>
aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent, <lb/>
quam subito soleat sol ortus tempore tali <lb/>
convestire sua perfundens omnia luce, <lb/>
omnibus in promptu manifestumque esse videmus <lb/>
at vapor is quem sol mittit lumenque serenum           <lb/>
non per inane meat vacuum; quo tardius ire <lb/>
cogitur, aerias quasi dum diverberet undas.</s>  <lb/>
<s id="s.000301">nec singillatim corpuscula quaeque vaporis <lb/>
sed complexa meant inter se conque globata; <lb/>
quapropter simul inter se <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>trahuntur et extra <lb/>
officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s>  <lb/>
<s id="s.000302">at quae sunt solida primordia simplicitate, <lb/>
cum, per inane meant vacuum nec res remoratur <lb/>
<pb xlink:href="082/01/046.jpg" pagenum="84"/>
ulla foris atque ipsa, suis e partibus una,  <lb/>
unum in quem coepere locum conixa feruntur,         <lb/>
debent nimirum praecellere mobilitate  <lb/>
et multo citius ferri quam lumina solis  <lb/>
multiplexque loci spatium transcurrere eodem  <lb/>
tempore quo solis pervolgant fulgura caelum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000303">[nec persectari primordia singula quaeque         <lb/>
ut <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>deant qua quicque geratur cum ratione.  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000304">At quidam contra haec, ignari materiai,  <lb/>
naturam non posse deum sine numine credunt  <lb/>
tanto opere humanis rationibus admoderate  <lb/>
tempora mutare annorum frugesque creare,             <lb/>
et iam cetera, mortalis quae suadet adire  <lb/>
ipsaque deducit dux vitae dia voluptas  <lb/>
et res per Veneris blanditur saecla propagent,  <lb/>
ne genus occidat humanum. </s><s id="s.000305">quorum omnia causa  <lb/>
constituisse deos cum fingunt, omnibus rebus          <lb/>
magno opere a vera lapsi ratione videntur. </s><s id="s.000306"> <lb/>
nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint  <lb/>
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim  <lb/>
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,  <lb/>
nequaquam nobis divinitus esse creatam                   <lb/>
naturam mundi: <emph type="italics"/>tanta stat<emph.end type="italics"/> praedita culpa. </s><s id="s.000307"> <lb/>
quae tibi posterius, Memmi, faciemus aperta.</s>  <lb/>
<s id="s.000308"><pb xlink:href="082/01/047.jpg" pagenum="85"/>
nunc id quod superest de motibus expediemus.] <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000309">Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus <lb/>
confirmare tibi, nullam rem posse sua vi         <lb/>
corpoream sursum ferri sursumque meare; <lb/>
ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem.</s>  <lb/>
<s id="s.000310">sursus enim versus gignuntur et augmina sumunt <lb/>
et sursurn nitidae fruges arbustaque crescunt, <lb/>
pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000311">nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum       <lb/>
et celeri flamma degustant tigna trabesque, <lb/>
sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s>  <lb/>
<s id="s.000312">quod genus e nostro quom missus corpore sanguis <lb/>
emicat exultans alte spargitque cruorem. </s><s id="s.000313">   <lb/>
nonne vides etiam quanta vi tigna trabesque <lb/>
respuat umor aquae ?</s><s id="s.000314"> nam quo magis ursimus alte <lb/>
derecta et rnagna vi multi pressimus aegre, <lb/>
tam cupide sursum revomit magis atque remittit, <lb/>
plus ut parte foras emergant exiliantque. </s><s id="s.000315">  <lb/>
nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor, <lb/>
quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000316">sic igitur debent flammae quoque posse per auras <lb/>
aeris expressae sursum succedere, quamquam <lb/>
pondera, quantum in sest, deorsum <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>ducere pugnent,      <lb/>
nocturnasque faces caeli sublime volantis <lb/>
nonne vides longos flammarum ducere tractus <lb/>
in quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s id="s.000317"> <lb/>
non cadere in terram stellas et sidera cernis?</s><s id="s.000318"> <lb/>
sol etiam <emph type="italics"/>caeli<emph.end type="italics"/> de vertice dissipat omnis        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/048.jpg" pagenum="86"/>
ardorem in partis et lumine conserit arva; <lb/>
in terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s>  <lb/>
<s id="s.000319">transversosque volare per imbris fulmina cernis: <lb/>
nunc hinc nunc illinc abrupti nubibus ignes <lb/>
concursant; cadit in terras vis flammea volgo. </s><s id="s.000320">     <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000321">Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus, <lb/>
corpora eum deorsum rectum per inane feruntur <lb/>
ponderibus propriis, <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> incerto tempore ferme <lb/>
incertisque locis spatio depellere paulum, <lb/>
tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s id="s.000322">   <lb/>
quod nisi declinare solerent, omnia deorsum, <lb/>
imbris uti guttae, caderent per inane profundum, <lb/>
nec foret offensus natus nec plaga creata <lb/>
principiis: ita nil umquam natura creasset. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000323">Quod si forte aliquis credit graviora potesse            <lb/>
corpora, quo citius rectum per inane feruntur, <lb/>
incidere ex supero levioribus atque ita plag<emph type="italics"/>as<emph.end type="italics"/> <lb/>
gignere quae possint genitalis reddere motus, <lb/>
avius a vera longe ratione recedit.</s>  <lb/>
<s id="s.000324">nam per aquas quaecumque cadunt atque aera rarum,       <lb/>
haec pro ponderibus casus celerare necessest <lb/>
propterea quia corpus aquae naturaque tenvis <lb/>
aeris haut possunt aeque rem quamque morari, <lb/>
sed citius cedunt gravioribus exsuperata; <lb/>
at contra nulli de nulla parte neque ullo        <lb/>
tempore inane potest vacuum subsistere rei, <lb/>
quin, sua quod natura petit, concedere pergat; <lb/>
omnia quapropter debent per inane quietum <lb/>
aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s>  <lb/>
<s id="s.000325">haud igitur poterunt levioribus incidere umquam         <lb/>
ex supero graviora neque ictus gignere per se <lb/>
<pb xlink:href="082/01/049.jpg" pagenum="87"/>
qui varient motus per quos natura gerat res.</s>  <lb/>
<s id="s.000326">quare etiam atque etiam paulum inelinare necessest <lb/>
corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus <lb/>
obliquos videamur et id res vera refutet. </s><s id="s.000327">  <lb/>
namque hoc in promptu manifestumque esse videmus, <lb/>
pondera, quantum in <emph type="italics"/>s<emph.end type="italics"/>est, non posse obliqua meare, <lb/>
ex supero cum praecipitant, quod cernere possis; <lb/>
sed nil omnino <emph type="italics"/>recta<emph.end type="italics"/> regione viai <lb/>
declinare quis est qui possit cernere sese ?</s><s id="s.000328">        <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000329">Denique si semper motus conectitur omnis <lb/>
et vetere exoritur <emph type="italics"/>semper<emph.end type="italics"/> novus ordine certo <lb/>
nec declinando faciunt primordia motus <lb/>
principium quoddam quod fati foedera rumpat, <lb/>
ex infinito ne causam causa sequatur,    <lb/>
libera per terras unde haec animantibus exstat <lb/>
unde est haec, inquam, fatis avolsa <emph type="italics"/>potestas<emph.end type="italics"/> <lb/>
per quam progredimur quo ducit quemque voluntas, <lb/>
declinamus item motus nec tempore certo <lb/>
nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens ?</s><s id="s.000330">   <lb/>
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas <lb/>
principium dat et hinc motus per membra rigantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000331">nonne vides etiam patefactis tempore puncto <lb/>
carceribus non posse tamen prorumpere <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>quorum <lb/>
vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa?</s><s id="s.000332">      <lb/>
omnis enim totum per corpus materiai <lb/>
copia conquiri debet, concita per artus <lb/>
omnis ut studium mentis conixa sequatur; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/050.jpg" pagenum="88"/>
ut videas initum motus a corde creari <lb/>
ex animique voluntate id procedere primum,       <lb/>
inde dari porro per totum corpus et artus.</s>  <lb/>
<s id="s.000333">nec similest ut cum impulsi procedimus ictu <lb/>
viribus alterius magnis magnoque coactu; <lb/>
nam tum materiem totius corporis omnem <lb/>
perspicuumst nobis invitis ire rapique,          <lb/>
donec eam refrenavit per membra voluntas.</s>  <lb/>
<s id="s.000334">iamne vides igitur, quamquam vis extera multos <lb/>
pellat et invitos cogat procedere saepe <lb/>
praecipitesque rapi, tamen esse in pectore no<emph type="italics"/>stro<emph.end type="italics"/> <lb/>
quiddam quod contra pugnare obstareque possit ?</s><s id="s.000335">     <lb/>
cuius ad arbitrium quoque copla materiai <lb/>
cogitur interdum flecti per membra per artus <lb/>
et proiecta refrenatur retroque residit.</s>  <lb/>
<s id="s.000336">quare in seminibus quoque idem fateare necessest, <lb/>
esse aliam praeter plagas et pondera causam      <lb/>
motibus, unde haec est nobis innata potestas, <lb/>
de nilo quoniam fieri nil posse videmus.</s>  <lb/>
<s id="s.000337">pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant <lb/>
externa quasi vi; sed ne mens ipsa necessum <lb/>
intestinum habeat cunctis in rebus agendis       <lb/>
et devicta quasi <emph type="italics"/>hoc<emph.end type="italics"/> cogatur ferre patique, <lb/>
id facit exiguum clinamen principiorum <lb/>
nec regione loci certa nec tempore certo. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000338">Nec stipata magis fuit umquam materiai <lb/>
copia nec porro maioribus intervallis;   <lb/>
nam neque adaugescit quicquam neque deperit inde.</s>  <lb/>
<s id="s.000339">quapropter quo nunc in motu principiorum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/051.jpg" pagenum="89"/>
corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere <lb/>
et post haec semper simili ratione ferentur, <lb/>
et quae consuerint gigni gignentur eadem         <lb/>
condicione et erunt et crescent vique valebunt, <lb/>
quantum cuique datum est per foedera naturai.</s>  <lb/>
<s id="s.000340">nec rerum summam commutare ulla potest vis; <lb/>
nam neque, quo possit genus ullum materiai <lb/>
effugere ex omni, quicquam est <emph type="italics"/>extra<emph.end type="italics"/>, neque in Omne      <lb/>
unde coorta queat nova vis inrumpere et omnem <lb/>
naturam rerum mutare et vertere motus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000341">Illud in his rebus non est mirabile, quare, <lb/>
omnia cum rerum primordia sint in motu, <lb/>
summa tamen summa videatur stare quiete,         <lb/>
praeterquam siquid proprio dat corpore motus.</s>  <lb/>
<s id="s.000342">omnis enim longe nostris ab sensibus infra <lb/>
primorum natura iacet: quapropter, ubi ipsa <lb/>
cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent; <lb/>
praesertim cum, quae possimus cernere, celent    <lb/>
saepe tamen motus spatio diducta locorum.</s>  <lb/>
<s id="s.000343">nam saepe in colli tondentes pabula laeta <lb/>
lanigerae reptant pecudes quo quam<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> vocantes <lb/>
invitant herbae gemmantes rore recenti, <lb/>
et satiati agni ludunt blandeque coruscant;      <lb/>
omnia quae nobis longe confusa videntur <lb/>
et velut in viridi candor consistere colli.</s>  <lb/>
<s id="s.000344">praeterea magnae legiones cum loca cursu <lb/>
camporum complent. </s><s id="s.000345">belli simulacra cientes, <lb/>
fulgor ibi ad caelum se tollit totaque circum    <lb/>
aere renidescit tellus supterque virum vi <lb/>
excitur pedibus sonitus clamoreque montes <lb/>
<pb xlink:href="082/01/052.jpg" pagenum="90"/>
icti reiectant voces ad sidera mundi <lb/>
et circumvolitant equites mediosque repente <lb/>
tramittunt valido quatientes impete campos. </s><s id="s.000346">        <lb/>
et tamen est quidam locus altis montibus <emph type="italics"/>unde<emph.end type="italics"/> <lb/>
stare videntur et in campis consistere fulgor. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000347">Nunc age iam deinceps cunctarum exordia rerum <lb/>
qualia sint et quam longe distantia formis <lb/>
percipe, multigenis quam sint variata figuris;   <lb/>
non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s>  <lb/>
<s id="s.000348">nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta <lb/>
ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla, <lb/>
debent nimirum non omnibus omnia prorsum         <lb/>
esse pari filo similique adfecta figura.</s>  <lb/>
<s id="s.000349">praeter eat genus humanum mutaeque natantes <lb/>
squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque <lb/>
et variae volucres, laetantia quae loca aquarum, <lb/>
concelebrant circum ripas fontisque lacusque,    <lb/>
et quae pervolgant nemora avia pervolitantes; <lb/>
quorum unum quidvis generatim sumere perge, <lb/>
invenies tamen inter se differre figuris.</s>  <lb/>
<s id="s.000350">nec ratione alia proles cognoscere matrem.</s>  <lb/>
<s id="s.000351">nec mater posset prolem; quod posse videmus     <lb/>
nec minus atque homines inter se nota cluere.</s>  <lb/>
<s id="s.000352">nam saepe ante deum vitulus delubra decora <lb/>
turicremas propter mactatus concidit aras <lb/>
sanguinis expirans calidum de pectore flumen; <lb/>
at mater viridis saltus orbata peragrans         <lb/>
noscit humi pedibus vestigia pressa bisulcis, <lb/>
omnia convisens oculis loca si queat usquam <lb/>
<pb xlink:href="082/01/053.jpg" pagenum="91"/>
conspicere amissum fetum, completque querellis <lb/>
frondiferum nemus absistens et crebra revisit <lb/>
ad stabulum desiderio perfixa iuvenci,   <lb/>
nec tenerae salices atque herbae rore vigentes <lb/>
fluminaque illa queunt summis labentia ripis <lb/>
oblectare animum subitamque avertere curam, <lb/>
nec vitulorum aliae species per pabula laeta <lb/>
derivare queunt animum curaque levare:   <lb/>
usque adeo quiddam proprium notumque requirit.</s>  <lb/>
<s id="s.000353">praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi <lb/>
cornigeras norunt matres agnique petulci <lb/>
balantum pecudes: ita, quod natura reposcit, <lb/>
ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s id="s.000354">        <lb/>
postremo quodvis frumentum non tamen omne <lb/>
quique suo genere inter se simile esse videbis, <lb/>
quin intercurrat quaedam distantia formis.</s>  <lb/>
<s id="s.000355">concharumque genus parili ratione videmus <lb/>
pingere telluris gremium, qua mollibus undis     <lb/>
litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.</s>  <lb/>
<s id="s.000356">quare etiam atque etiam simili ratione necessest, <lb/>
natura quoniam constant neque facta manu sunt <lb/>
unius ad certam formam primordia rerum, <lb/>
dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s id="s.000357">        <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000358">Perfacile est tali ratione exsolvere nobis <lb/>
quare fulmineus multo penetralior ignis <lb/>
quam noster fuat e taedis terrestribus ortus; <lb/>
dicere enim possis caelestem fulminis ignem <lb/>
suptilem magis e parvis constare figuris         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/054.jpg" pagenum="92"/>
atque ideo transire foramina quae nequit ignis <lb/>
noster hic e lignis ortus taedaque creatus.</s>  <lb/>
<s id="s.000359">praeterea lumen per cornum transit, at imber <lb/>
respuitur. </s><s id="s.000360">quare ?</s><s id="s.000361"> nisi luminis illa minora <lb/>
corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum <lb/>
et quamvis subito per colum vina videmus         <lb/>
perfluere; at contra tardum cunctatur olivom, <lb/>
aut quia nimirum maioribus est elementis <lb/>
aut magis hamatis inter se perque plicatis, <lb/>
atque ideo fit uti non tam diducta repente       <lb/>
inter se possint primordia singula quaeque <lb/>
singula per cuiusque foramina permanare. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000362">Huc accedit uti mellis lactisque liquores <lb/>
iucundo sensu linguae tractentur in ore; <lb/>
at contra taetra absinthi natura ferique         <lb/>
centauri foedo pertorquent ora sapore; <lb/>
ut facile agnoscas e levibus atque rutundis <lb/>
esse ea quae sensus iucunde tangere possunt, <lb/>
at contra quae amara atque aspera cumque videntur, <lb/>
haec magis hamatis inter se nexa teneri          <lb/>
proptereaque solere vias rescindere nostris <lb/>
sensibus introituque suo perrumpere corpus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000363">Omnia postremo bona sensibus et mala tactu <lb/>
dissimili inter se pugnant perfecta figura; <lb/>
ne tu forte putes serrae stridentis acerbum      <lb/>
horrorem constare elementis levibus aeque <lb/>
ac musaea mele, per chordas organici quae <lb/>
mobilibus digitis expergefacta figurant; <lb/>
neu simili penetrare putes primordia forma <lb/>
in nares hominum, cum taetra cadavera torrent,   <lb/>
et cum scena croco Cilici perfusa recens est <lb/>
araque Panchaeos exhalat propter odores <lb/>
neve bonos rerum simili constare colores <lb/>
semine constituas, oculos qui pascere possunt, <lb/>
et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt      <lb/>
<pb xlink:href="082/01/055.jpg" pagenum="93"/>
aut foeda specie di<emph type="italics"/>ri<emph.end type="italics"/> turpesque videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000364">omnis enim, sensus quae mulcet cumque, <emph type="italics"/>figura<emph.end type="italics"/> <lb/>
haut sine principiali aliquo levore creatast; <lb/>
at contra quaecumque molesta atque aspera constat, <lb/>
non aliquo sine materiae squalore repertast. </s><s id="s.000365">       <lb/>
sunt etiam quae iam nec levia iure putantur <lb/>
esse neque omnino flexis mucronibus unca, <lb/>
sed magis angellis paulum prostantibus, <emph type="italics"/>utqui<emph.end type="italics"/> <lb/>
titillare magis sensus quam laedere possint; <lb/>
faecula iam quo de genere est inulaeque sapores. </s><s id="s.000366">   <lb/>
denique iam calidos ignis gelidamque pruinam <lb/>
dissimili dentata modo conpungere sensus <lb/>
corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s>  <lb/>
<s id="s.000367">tactus enim, tactus, pro divum numina sancta, <lb/>
corporis est sensus, vel cum res extera sese     <lb/>
insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast <lb/>
aut iuvat <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>grediens genitalis per Veneris res, <lb/>
aut ex offensu cum turbant corpore in ipso <lb/>
semina confundunt<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> inter se concita sensum; <lb/>
ut si forte manu quamvis iam corporis ipse       <lb/>
tute tibi partem ferias atque experiare.</s>  <lb/>
<s id="s.000368">quapropter longe formas distare necessest <lb/>
principiis, varios quae possint edere sensus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000369">Denique quae nobis durata ac spissa videntur, <lb/>
haec magis hamatis inter sese esse necessest     <lb/>
et quasi ramosis alte compacta teneri.</s>  <lb/>
<s id="s.000370"><pb xlink:href="082/01/056.jpg" pagenum="94"/>
in quo iam genere in primis adamantina saxa <lb/>
prima acie constant ictus contemnere sueta <lb/>
et validi silices ac duri robora ferri <lb/>
aeraque quae claustris restantia vociferantur. </s><s id="s.000371">     <lb/>
illa quidem debent e levibus atque rutundis <lb/>
esse magis, fluvido quae corpore liquida constant; <lb/>
NAMQUE PAPAVERIS HAUSTUS ITEMST FACILIS QUOD AQUARUM <lb/>
nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque <lb/>
et procursus item proclive volubilis exstat. </s><s id="s.000372">       <lb/>
omnia postremo quae puncto tempore cernis <lb/>
diffugere, ut fumum nebulas flammasque, necessest, <lb/>
si minus omnibu' sunt e levibus atque rutundis, <lb/>
at non esse tamen perplexis indupedita, <lb/>
pungere uti possint corpus penetrareque <emph type="italics"/>ve<emph.end type="italics"/>sca    <lb/>
nec tamen haerere inter se; quodcumque videmus <lb/>
sensibus sedatum, facile ut cognoscere possis <lb/>
non e perplexis sed acutis esse elementis.</s>  <lb/>
<s id="s.000373">sed quod amara vides eadem quae fluvida constant, <lb/>
sudor uti maris est, minime mirabile habeto ;    <lb/>
nam quod fluvidus est, e levibus atque rutundis <lb/>
est, et <emph type="italics"/>squalida multa creant<emph.end type="italics"/> admixta doloris <lb/>
corpora; nec tamen haec retineri hamata necessu<emph type="italics"/>mst<emph.end type="italics"/>; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/057.jpg" pagenum="95"/>
scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent, <lb/>
provolvi simul ut possint et laedere sensus. </s><s id="s.000374">       <lb/>
et quo mixta putes magis aspera levibus esse <lb/>
principiis, unde est Neptuni corpus acerbum, <lb/>
est ratio secernendi; seorsumque videndi <lb/>
umor dulcis, ubi per terras crebrius idem <lb/>
percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat;    <lb/>
linquit enim supera taetri primordia viri, <lb/>
aspera quo<emph type="italics"/>m<emph.end type="italics"/> magis in terris haerescere possint. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000375">Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae <lb/>
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum <lb/>
finita variare figurarum ratione. </s><s id="s.000376">  <lb/>
quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam <lb/>
esso infinito debebunt corporis auctu.</s>  <lb/>
<s id="s.000377">namque in eodem, una cuiusvis in brevitate <lb/>
corporis inter se multum variare figurae <lb/>
non possunt: fac enim minimis e partibus esse    <lb/>
corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge; <lb/>
nempe ubi eas partis unius corporis omnis, <lb/>
summa atque ima locans, transmutans dextera laevis, <lb/>
omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo <lb/>
formai speciem totius corporis eius,     <lb/>
quod superest, si forte voles variare figuras, <lb/>
addendum partis alias erit, inde sequetur, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/058.jpg" pagenum="96"/>
adsimili ratione alias ut postulet ordo, <lb/>
si tu forte voles etiam variare figuras.</s>  <lb/>
<s id="s.000378">ergo formarum novitatem corporis augmen         <lb/>
subsequitur. </s><s id="s.000379">quare non est ut credere possis <lb/>
esse infinitis distantia semina formis, <lb/>
ne quaedam cogas inmani maximitate <lb/>
esse supra quod iam docui non posse probari.</s>  <lb/>
<s id="s.000380">iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgens          <lb/>
purpura Thessalico concharum tacta colore <lb/>
... <lb/>
aurea pavonum ridenti imbuta lepore <lb/>
saecla, novo rerum superata colore iacerent <lb/>
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores, <lb/>
et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis        <lb/>
carmina consimili ratione oppressa silerent; <lb/>
namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s>  <lb/>
<s id="s.000381">cedere item retro possent in deteriores <lb/>
omnia sic partis, ut diximus in melioris; <lb/>
namque aliis aliud retro quoque taetrius esset   <lb/>
naribus auribus atque oculis orisque sapori.</s>  <lb/>
<s id="s.000382">quae quoniam non sunt, <emph type="italics"/>sed<emph.end type="italics"/> rebus reddita certa <lb/>
finis utrimque tenet summam, fateare necessest <lb/>
materiem quoque finitis differre figuris.</s>  <lb/>
<s id="s.000383">denique ab ignibus ad gelidas iter usque pruinas        <lb/>
finitumst retroque pari ratione remensumst ; <lb/>
omnis enim calor ac frigus mediique tepores <lb/>
interutrasque iacent explentes ordine summam.</s>  <lb/>
<s id="s.000384">ergo finita distant ratione creata, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/059.jpg" pagenum="97"/>
ancipi<emph type="italics"/>ti<emph.end type="italics"/> quoniam mucroni utrimque notantur,      <lb/>
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000385">Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae <lb/>
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum, <lb/>
inter se simili quae sunt perfecta figura, <lb/>
infinita cluere. </s><s id="s.000386">etenim distantia cum sit   <lb/>
formarum finita, necesse est quae similes sint <lb/>
esse infinitas aut summam materiai <lb/>
finitam constare, id quod non esse probavi <lb/>
versibus ostendens corpuscula materiai <lb/>
ex infinito summam rerum usque tenere,   <lb/>
undique protelo plagarum continuato.</s>  <lb/>
<s id="s.000387">nam quod rara vides magis esse animalia quaedam <lb/>
fecundamque minus naturam cernis in illis, <lb/>
at regione locoque alio terrisque remotis <lb/>
multa licet genere esse in eo numerumque repleri;        <lb/>
sicut quadripedum cum primis esse videmus <lb/>
in genere anguimanus elephantos, India quorum <lb/>
milibus e multis vallo munitur eburno, <lb/>
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum <lb/>
vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s id="s.000388">      <lb/>
sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto <lb/>
unica res quaedam nativo corpore sola, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/060.jpg" pagenum="98"/>
cui similis toto terrarum <emph type="italics"/>nulla<emph.end type="italics"/> sit orbi; <lb/>
infinita tamen nisi erit vis materiai <lb/>
unde ea progigni possit concepta, creari         <lb/>
non poterit, neque, quod superest, procrescere alique.</s>  <lb/>
<s id="s.000389">quippe etenim sumam hoc quoque uti finita per omne <lb/>
corpora iactari unius genitalia rei, <lb/>
unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibunt <lb/>
materiae tanto in pelago turbaque aliena ?</s><s id="s.000390">          <lb/>
non, ut opinor, habent rationem conciliandi; <lb/>
sed quasi naufragiis magnis multisque coortis <lb/>
disiectare solet magnum mare transtra guberna <lb/>
antemnas proram malos tonsasque natantis, <lb/>
per terrarum omnis oras fluitantia aplustra      <lb/>
ut videantur et indicium mortalibus edant, <lb/>
infidi maris insidias virisque dolumque <lb/>
ut vitare velint, neve ullo tempore credant, <lb/>
subdola cum ridet placidi pellacia ponti, <lb/>
sic tibi si finita semel primordia quaedam       <lb/>
constitues, aevom debebunt sparsa per omnem <lb/>
disiectare aestus diversi materiai, <lb/>
numquam in concilium ut possint compulsa coire <lb/>
nec remorari in concilio nec crescere adaucta ; <lb/>
quorum utrumque palam fieri manifesta docet res,         <lb/>
et res progigni, et genitas procrescere posse.</s>  <lb/>
<s id="s.000391">esse igitur genere in. </s><s id="s.000392">quovis primordia rerum <lb/>
infinita palam est unde omnia suppeditantur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000393">Nec superare queunt motus itaque exitiales <lb/>
perpetuo neque in aeternum sepelire salutem,     <lb/>
nec porro rerum genitales auctificique <lb/>
motus perpetuo possunt servare creata.</s>  <lb/>
<s id="s.000394">sic aequo geritur certamine principiorum <lb/>
ex infinito contractum tempore bellum: <lb/>
nunc hic nunc illic superant vitalia rerum       <lb/>
<pb xlink:href="082/01/061.jpg" pagenum="99"/>
et superantur item. </s><s id="s.000395">miscetur funere vagor <lb/>
quem pueri tollunt visentis luminis oras ; <lb/>
nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast <lb/>
quae non audierit mixtos vagitibus aegris <lb/>
ploratus mortis comites et funeris atri.         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000396">Illud in his obsignatum quoque rebus habere <lb/>
convenit et memori mandatum mente tenere, <lb/>
nil esse, in promptu quorum natura videtur, <lb/>
quod genere ex uno consistat principiorum, <lb/>
nec quicquam quod non permixto semine constet. </s><s id="s.000397">     <lb/>
et quodcumque magis vis multas possidet in se <lb/>
atque potestates, ita plurima principiorum <lb/>
in sese genera ac varias docet esse figuras.</s>  <lb/>
<s id="s.000398">principio tellus habet in se corpora prima <lb/>
unde mare inmensum volventes frigora fontes      <lb/>
adsidue renovent, habet ignes unde oriantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000399">nam multis succensa locis ardent sola terrae, <lb/>
eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s>  <lb/>
<s id="s.000400">tum porro nitidas fruges arbustaque laeta <lb/>
gentibus humanis habet unde extollere possit,    <lb/>
unde etiam fluvios frondes et pabula laeta <lb/>
montivago generi possit praebere ferarum.</s>  <lb/>
<s id="s.000401">quare magna deum mater materque ferarum <lb/>
et nostri genetrix haec dicta est corporis una. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000402">Hanc veteres Graium docti cecinere poetae        <lb/>
sedibus in curru biiugos agitare leones, <lb/>
aeris in spatio magnam pendere docentes <lb/>
tellurem neque posse in terra sistere terram.</s>  <lb/>
<s id="s.000403">adiunxere feras, quia quamvis effera proles <lb/>
officiis debet molliri victa parentum. </s><s id="s.000404">     <lb/>
<pb xlink:href="082/01/062.jpg" pagenum="100"/>
muralique caput summum cinxere corona, <lb/>
eximiis munita locis quia sustinet urbes; <lb/>
quo nunc insigni per magnas praedita terras <lb/>
horrifice fertur divinae matris imago.</s>  <lb/>
<s id="s.000405">hanc variae gentes antiquo more sacrorum        <lb/>
Idaeam vocitant matrem Phrygiasque catervas <lb/>
dant comites, quia primum ex illis finibus edunt <lb/>
per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s>  <lb/>
<s id="s.000406">gallos attribuunt, quia, numen qui violarint <lb/>
matris et ingrati genitoribus inventi sint,      <lb/>
significare volunt indignos esse putandos, <lb/>
vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s>  <lb/>
<s id="s.000407">tympana tenta tonant palmis et cymbala circum <lb/>
concava, raucisonoque minantur cornua cantu, <lb/>
et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis,    <lb/>
telaque praeportant violenti signa furoris, <lb/>
ingratos animos atque impia pectora volgi <lb/>
conterrere metu quae possint numini' divae.</s>  <lb/>
<s id="s.000408">ergo cum primum magnas invecta per urbis <lb/>
munificat tacita mortalis muta salute,   <lb/>
aere atque argento sternunt iter omne viarum <lb/>
largifica stipe ditantes ninguntque rosarum <lb/>
floribus umbrantes matrem comitumque catervas.</s>  <lb/>
<s id="s.000409">hic armata manus, Curetas nomine Grai <lb/>
quos memorant Phrygios, inter se forte <emph type="italics"/>quod armis<emph.end type="italics"/>        <lb/>
ludunt in numerumque exultant sanguinolenti <lb/>
terrificas capitum quatientes numine cristas, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/063.jpg" pagenum="101"/>
Dictaeos referunt Curetas qui Iovis illum <lb/>
vagitum in Creta quondam occultasse feruntur, <lb/>
cum pueri circum puerum pernice chorea   <lb/>
armatei in numerum pulsarent aeribus aera, <lb/>
ne Saturnus eum malis mandaret adeptus <lb/>
aeternumque daret matri sub pectore volnus.</s>  <lb/>
<s id="s.000410">propterea magnam armati matrem comitantur,      <lb/>
aut quia significant divam praedicere ut armis <lb/>
ac virtute velint patriam defendere terram <lb/>
praesidioque parent decorique parentibus esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000411">quae bene et eximie quamvis disposta ferantur, <lb/>
longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s><s id="s.000412">   <lb/>
omnis enim per se divom natura necessest <lb/>
inmortali aevo summa cum pace fruatur <lb/>
semota ab nostris rebus seiunctaque longe; <lb/>
nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/>
ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri,     <lb/>
nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.</s>  <lb/>
<s id="s.000413">hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare <lb/>
constituit fruges et Bacchi nomine abuti <lb/>
mavolt quam laticis proprium proferre vocamen, <lb/>
concedamus ut hic terrarum dictitet orbem        <lb/>
esse deum matrem, dum vera re tamen ipse <lb/>
religione animum turpi contingere parcat.</s>  <lb/>
<s id="s.000414">terra quidem vero caret omni tempore sensu, <lb/>
et quia multarum potitur primordia rerum, <lb/>
multa modis multis effert in lumina solis. </s><s id="s.000415">         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000416">Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo <lb/>
lanigerae pecudes et equorum duellica proles <lb/>
buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli <lb/>
<pb xlink:href="082/01/064.jpg" pagenum="102"/>
ex unoque sitim sedantes flumine aquai <lb/>
dissimili vivont specie retinentque parentum     <lb/>
naturam et mores generatim quaeque imitantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000417">tanta est in quovis genere herbae materiai <lb/>
dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.</s>  <lb/>
<s id="s.000418">hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam <lb/>
ossa cruor venae calor umor viscera nervi        <lb/>
constituunt; quae sunt porro distantia longe, <lb/>
dissimili perfecta figura principiorum.</s>  <lb/>
<s id="s.000419">tum porro quaecumque igni flammata cremantur, <lb/>
si nil praeterea, tamen haec in corpore condunt <lb/>
unde ignem iacere et lumen summittere possint    <lb/>
scintillasque agere ac late differre favillam.</s>  <lb/>
<s id="s.000420">cetera consimili mentis ratione peragrans <lb/>
invenies igitur multarum semina rerum <lb/>
corpore celare et varias cohibere figuras.</s>  <lb/>
<s id="s.000421">denique multa vides quibus et color et sapor una        <lb/>
reddita sunt cum odore: in primis pleraque dona <lb/>
haec igitur variis debent constare figuris; <lb/>
nidor enim penetrat qua fucus non it in artus, <lb/>
fucus item sorsum, <emph type="italics"/>sorsum<emph.end type="italics"/> sapor insinuatur <lb/>
sensibus; ut noscas primis differre figuris. </s><s id="s.000422">       <lb/>
dissimiles igitur formae glomeramen in unum <lb/>
conveniunt et res permixto semine constant.</s>  <lb/>
<s id="s.000423"><pb xlink:href="082/01/065.jpg" pagenum="103"/>
quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/>
multa elementa vides multis communia verbis, <lb/>
cum tamen inter se versus ac verba necesse est   <lb/>
confiteare alia ex aliis constare elementis; <lb/>
non quo multa parum communis littera currat <lb/>
aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem, <lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s>  <lb/>
<s id="s.000424">sic aliis in rebus item communia multa          <lb/>
multarum rerum cum sint primordia, verum <lb/>
dissimili tamen inter se consistere summa <lb/>
possunt ; ut merito ex aliis constare feratur <lb/>
humanum genus et fruges arbustaque laeta. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000425">Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est           <lb/>
omnia; nam volgo, fieri portenta videres, <lb/>
semiferas hominum species existere et altos <lb/>
interdum ramos egigni corpore vivo, <lb/>
multaque conecti terrestria membra marinis, <lb/>
tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras       <lb/>
pascere naturam per terras omniparentis.</s>  <lb/>
<s id="s.000426">quorum nil fieri manifestum est, omnia quando <lb/>
seminibus certis certa genetrice creata <lb/>
conservare genus crescentia posse videmus.</s>  <lb/>
<s id="s.000427">scilicet id certa fieri ratione necessust. </s><s id="s.000428">        <lb/>
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus <lb/>
corpora discedunt conexaque convenientis <lb/>
efficiunt motus; at contra aliena videmus <lb/>
reicere in terras naturam, multaque caecis <lb/>
corporibus fugiunt e corpore percita plagis,     <lb/>
quae neque conecti quoquam potuere neque intus <lb/>
vitalis motus consentire atque imitari.</s>  <lb/>
<s id="s.000429">sed ne forte putes animalia sola teneri <lb/>
<pb xlink:href="082/01/066.jpg" pagenum="104"/>
legibus hisce, ea res ratio disterminat omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.000430">nam veluti tota natura dissimiles sunt          <lb/>
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest <lb/>
dissimili constare figura principiorum; <lb/>
non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s>  <lb/>
<s id="s.000431">semina cum porro distent, differre necessust    <lb/>
intervalla vias conexus pondera plagas <lb/>
concursus motus, quae non animalia solum <lb/>
corpora seiungunt, sed terras ac mare totum <lb/>
secernunt caelumque a terris omne retentant. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000432">Nunc age dicta meo dulci quaesita labore         <lb/>
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis <lb/>
principiis esse, ante oculos quae candida cernis, <lb/>
aut ea quae nigrant nigro de semine nata; <lb/>
nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem, <lb/>
propterea gerere hunc credas, quod materiai      <lb/>
corpora consimili sint eius tincta colore.</s>  <lb/>
<s id="s.000433">nullus enim color est omnino materiai <lb/>
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.</s>  <lb/>
<s id="s.000434">in quae corpora si nullus tibi forte videtur <lb/>
posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s id="s.000435">    <lb/>
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam <lb/>
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu, <lb/>
ex ineunte aevo nullo coniuncta colore, <lb/>
scire licet nostrae quoque menti corpora posse <lb/>
vorti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s id="s.000436">   <lb/>
<pb xlink:href="082/01/067.jpg" pagenum="105"/>
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris <lb/>
tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s>  <lb/>
<s id="s.000437">quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo <lb/>
omnis enim color omnino mutatur in omnis; <lb/>
quod facere haud ullo debent primordia pacto;    <lb/>
immutabile enim quiddam superare necessest, <lb/>
ne res ad nilum redigantur funditus omnes <lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000438">proinde colore cave contingas semina rerum,     <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000439">Praeterea si nulla coloris principiis est <lb/>
reddita natura et variis sunt praedita formis, <lb/>
e quibus omne genus gignunt variantque colores <lb/>
propterea, magni quod refert semina quaeque      <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur <lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>
perfacile extemplo rationem reddere possis <lb/>
cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore, <lb/>
marmoreo fieri possint candore repente;          <lb/>
ut mare, cum magni commorunt aequora venti, <lb/>
vertitur in canos candenti marmore fluctus; <lb/>
dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus, <lb/>
materies ubi permixta est illius et ordo <lb/>
principiis mutatus et addita demptaque quaedam,          <lb/>
continuo id fieri ut candens videatur et album.</s>  <lb/>
<s id="s.000440">quod si caeruleis constarent aequora ponti <lb/>
seminibus, nullo possent albescere pacto; <lb/>
nam quocumque modo perturbes caerula quae sint, <lb/>
numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s id="s.000441">      <lb/>
sin alio atque alio sunt semina tincta colore <lb/>
quae maris efficiunt unum purumque nitorem, <lb/>
ut saepe ex aliis formis variisque figuris <lb/>
<pb xlink:href="082/01/068.jpg" pagenum="106"/> 
efficitur quiddam quadratum unaque figura,  <lb/>
conveniebat, ut in quadrato cernimus esse  <lb/>
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti  <lb/>
aut alio in quovis uno puroque nitore  <lb/>
dissimiles longe inter se variosque colores. </s><s id="s.000442"> <lb/>
praeterea nil officiunt obstantque figurae <lb/>
dissimiles quo quadratum minus omne sit extra;   <lb/>
at varii rerum inpediunt prohibentque colores  <lb/>
quominus esse uno possit res tota nitore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000443">Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus  <lb/>
principiis rerum nonnumquam causa colores,  <lb/>
occidit, ex albis quoniam non alba creantur,  <lb/>
nec quae nigra cluent de nigris sed variis ex. </s><s id="s.000444"> <lb/>
quippe etenim multo proclivius exorientur  <lb/>
candida de nullo quam nigro nata colore  <lb/>
aut alio quovis qui contra pugnet et obstet. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000445">Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores     <lb/>
esse neque in lucem existunt primordia rerum,  <lb/>
scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s id="s.000446"> <lb/>
qualis enim caecis poterit color esse tenebris ?</s><s id="s.000447">  <lb/>
lumine quin ipso mutatur propterea quod <lb/>
recta aut obliqua percussus luce refulget;               <lb/>
pluma columbarum quo pacto in sole videtur,  <lb/>
quae sita cervices circum collumque coronat ; <lb/>
namque alias fit uti claro sit rubra pyropo, <lb/>
interdum quodam sensu fit uti videatur <lb/>
inter curalium viridis miscere zmaragdos.</s>  <lb/>
<s id="s.000448">caudaque pavonis, larga cum luce repleta est, <lb/>
consimili mutat ratione obversa colores; <lb/>
<lb/></s><s id="s.000449">
779 <emph type="italics"/>unaque figura<emph.end type="italics"/> Nicc. </s><s id="s.000450">for <emph type="italics"/>unaque figuras.  unaque figura est<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s id="s.000451">31 Camb.</s>  <lb/>
<s id="s.000452">Mar. </s><s id="s.000453">Junt. </s><s id="s.000454"><emph type="italics"/>unaeque figurae<emph.end type="italics"/> Lamb. </s><s id="s.000455">after Muretus;  contra consuetudinem Lueretii <lb/>
says Lach. </s><s id="s.000456">780 <emph type="italics"/>ut in<emph.end type="italics"/> Lach. </s><s id="s.000457">for <emph type="italics"/>uti in:<emph.end type="italics"/> see 322. </s><s id="s.000458">781 <emph type="italics"/>in aequore<emph.end type="italics"/> Ver.</s>  <lb/>
<s id="s.000459">Ven. </s><s id="s.000460">Politian (?</s><s id="s.000461">) Mar. </s><s id="s.000462">Junt. </s><s id="s.000463">for <emph type="italics"/>in aequora.<emph.end type="italics"/> 783 <emph type="italics"/>colores<emph.end type="italics"/> Nicc. </s><s id="s.000464">for <emph type="italics"/>calores.<emph.end type="italics"/> <lb/>
785 <emph type="italics"/>extra<emph.end type="italics"/> seems quite appropriate - Lach. </s><s id="s.000465">reads <emph type="italics"/>ex his.<emph.end type="italics"/> 788 <emph type="italics"/>ducit et inlicit  <lb/>
ut tribuamus<emph.end type="italics"/> Lamb. </s><s id="s.000466">and Turneb. </s><s id="s.000467">for <emph type="italics"/>ducit et inlicitu tribuamus (et<emph.end type="italics"/> om. </s><s id="s.000468">A Nicc.). </s><s id="s.000469"> <lb/>
<emph type="italics"/>ducit in licitum ut tribuamus<emph.end type="italics"/> Camb.<emph type="italics"/> ut illicitunt hoc tribuamus<emph.end type="italics"/> Mar. </s><s id="s.000470">Junt.</s>  <lb/>
<s id="s.000471">790 <emph type="italics"/>creantur<emph.end type="italics"/> Nice. </s><s id="s.000472">for <emph type="italics"/>creatur.<emph.end type="italics"/> 791 <emph type="italics"/>Nec quae<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s id="s.000473">31 Gamb. </s><s id="s.000474">for <emph type="italics"/>Neque. </s><s id="s.000475"> <lb/>
variis ex<emph.end type="italics"/> Wak. </s><s id="s.000476">for <emph type="italics"/>variis ea. </s><s id="s.000477">variata<emph.end type="italics"/> Pont. </s><s id="s.000478"><emph type="italics"/>variantur<emph.end type="italics"/> Mar. </s><s id="s.000479">Junt. </s><s id="s.000480"><emph type="italics"/>variant se<emph.end type="italics"/> <lb/>
Ald. </s><s id="s.000481">1. </s><s id="s.000482">800 <emph type="italics"/>refulget. </s><s id="s.000483">Refulgit<emph.end type="italics"/> Lach. </s><s id="s.000484">802 <emph type="italics"/>cervices. </s><s id="s.000485">Cervicemst<emph.end type="italics"/> Brieger.</s>  <lb/>
<s id="s.000486">803 <emph type="italics"/>rubra<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s id="s.000487">31 Camb. </s><s id="s.000488">Mon. </s><s id="s.000489">Ver. </s><s id="s.000490">Ven. </s><s id="s.000491">for <emph type="italics"/>rubro.<emph.end type="italics"/>    805 <emph type="italics"/>curalium<emph.end type="italics"/> Wak.</s>  <lb/>
<s id="s.000492">for <emph type="italics"/>caeruleum.<emph.end type="italics"/>&quot;fo. </s><s id="s.000493"><emph type="italics"/>beryllum&quot;<emph.end type="italics"/> Bentl. </s><s id="s.000494">806 <emph type="italics"/>larga cum luce<emph.end type="italics"/> Nice. </s><s id="s.000495">B corr. for <lb/> </s><s id="s.000496">
<pb xlink:href="082/01/069.jpg" pagenum="107"/>
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,  <lb/>
scire licet, sine eo fieri non posse putandum est. </s><s id="s.000497"> <lb/>
et quoniam plagae quoddam genus excipit in se    <lb/>
pupula, eum sentire colorem dicitur album,  <lb/>
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,  <lb/>
nec refert ea quae tangas quo forte colore  <lb/>
praedita sint, verum quali magis apta figura,  <lb/>
scire licet nil principiis opus esse colores,    <lb/>
sed variis formis variantes edere tactus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000498">Praeterea quoniam non certis certa figuris  <lb/>
est natura coloris et omnia principiorum  <lb/>
formamenta queunt in quovis esse nitore, <lb/>
cur ea quae constant ex illis non pariter sunt   <lb/>
omne genus perfusa coloribus in genere omni?</s><s id="s.000499">  <lb/>
conveniebat enim corvos quoque saepe volantis  <lb/>
ex albis album pinnis iactare colorem,  <lb/>
et nigros fieri nigro de semine cycnos  <lb/>
aut alio quovis uno varioque colore.     <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000500">Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas  <lb/>
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis  <lb/>
evanescere paulatim stinguique colorem;  <lb/>
ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:  <lb/>
purpura poeniceusque color clarissimu' multo,    <lb/>
filatim cum distractum est, dispergitur omnis; <lb/>
noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem  <lb/>
particulas quam discedant ad semina rerum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000501">Postremo quoniam non obuia corpora vocem <lb/>
mittere concedis neque odorem, propterea fit             <lb/>
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores. </s><s id="s.000502"> <lb/>
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,  <lb/>
scire licet quaedam tam constare orba colore  <lb/>
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/070.jpg" pagenum="108"/>
nec minus haec animum cognoscere posse sagacem   <lb/>
quam quae sunt aliis rebus privata notare.</s>  <lb/>
<s id="s.000503">Sed ne forte putes solo spoliata colore <lb/>
corpora prima manere, etiam secreta teporis <lb/>
sunt ac frigoris omnino calidique vaporis, <lb/>
et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,       <lb/>
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.</s>  <lb/>
<s id="s.000504">sicut amaracini blandum stactaeque liquorem <lb/>
et nardi florem, nectar qui naribus halat, <lb/>
cum facere instituas, cum primis quaerere par est, <lb/>
quoad licet ac possis reperire, inolentis olivi  <lb/>
naturam, nullam quae mittat naribus auram, <lb/>
quam minime ut possit mixtos in corpore odores <lb/>
concoctosque suo contractans perdere viro, <lb/>
propter eandem <emph type="italics"/>rem<emph.end type="italics"/> debent primordia rerum <lb/>
non adhibere suum gignundis rebus odorem         <lb/>
nec sonitum, quoniam nil ab se mittere possunt, <lb/>
nec simili ratione saporem denique quemquam <lb/>
nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem, <lb/>
cetera; quae eum ita sunt tamen ut mortalia constent, <lb/>
molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,   <lb/>
omnia sint a principiis seiuncta necessest, <lb/>
inmortalia si volumus subiungere rebus <lb/>
fundamenta quibus nitatur summa salutis; <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000505">Nunc ea quae sentire videmus eumque necessest    <lb/>
ex insensilibus tamen omnia confiteare <lb/>
principiis constare. </s><s id="s.000506">neque id manufesta refutant <lb/>
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt, <lb/>
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt <lb/>
ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.      <lb/>
quippe videre licet vivos existere vermes <lb/>
stercore de taetro, putorem eum sibi nacta est <lb/>
<pb xlink:href="082/01/071.jpg" pagenum="109"/>
intempestivis ex imbribus umida tellus; <lb/>
praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s>  <lb/>
<s id="s.000507">vertunt se fluvii frondes et pabula laeta       <lb/>
in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra <lb/>
naturam, et nostro de corpore saepe ferarum <lb/>
augescunt vires et corpora pennipotentum.</s>  <lb/>
<s id="s.000508">ergo omnes natura cibos in corpora viva <lb/>
vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,  <lb/>
non alia longe ratione adque arida ligna <lb/>
explicat in flammas et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> ignis omnia versat.</s>  <lb/>
<s id="s.000509">iamne vides igitur magni primordia rerum <lb/>
referre in quali sint ordine quaeque locata <lb/>
et commixta quibus dent motus accipiantque?</s><s id="s.000510">         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000511">Tum porro quid id est, animum quod percutit, ipsum <lb/>
quod movet et varios sensus expromere cogit, <lb/>
ex insensilibus ne credas sensile gigni ?</s><s id="s.000512"> <lb/>
nimirum lapides et ligna et terra quod una  <lb/>
mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s><s id="s.000513">       <lb/>
illud in his igitur rebus meminisse decebit,  <lb/>
non ex omnibus omnino, quaecumque ereant res,  <lb/>
sensile et extemplo me gigni dicere sensus,  <lb/>
sed magni referre ea primum quantula constent,  <lb/>
sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,        <lb/>
motibus ordinibus posituris denique quae sint. </s><s id="s.000514"> <lb/>
quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;  <lb/>
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,  <lb/>
vermiculos pariunt, quia corpora materiai <lb/>
antiquis ex ordinibus permota nova re  <lb/>
conciliantur ita ut debent animalia gigni. </s><s id="s.000515"> <lb/>
deinde ex sensilibus qui sensile posse creari  <lb/>
constituunt, porro ex aliis sentire sueti <lb/>
<pb xlink:href="082/01/072.jpg" pagenum="110"/>
mollia cum faciunt. </s><s id="s.000516">nam sensus iungitur omnis <lb/>
visceribus nervis venis, quae euique videmus     <lb/>
mollia mortali consistere corpore creta.</s>  <lb/>
<s id="s.000517">sed tamen esto iam posse haec aeterna manere: <lb/>
nempe tamen debent aut sensum partis habere  <lb/>
aut simili totis animalibus esse putari. </s><s id="s.000518"> <lb/>
at nequeant per se partes sentire necesse est;  <lb/>
namque alio sensus membrorum respicit omnis,  <lb/>
nec manus a nobis potis est secreta neque ulla  <lb/>
corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s id="s.000519"> <lb/>
linquitur ut totis animantibus adsimulentur.</s>  <lb/>
<s id="s.000520">sic itidem quae sentimus sentire necessest,     <lb/>
vitali ut possint consentire undique sensu.</s>  <lb/>
<s id="s.000521">qui poterunt igitur rerum primordia dici <lb/>
et leti vitare vias, animalia cum sint, <lb/>
adque animalia <emph type="italics"/>sint<emph.end type="italics"/> mortalibus una eademque ?</s><s id="s.000522"> <lb/>
quod tamen ut possint, at coetu concilioque      <lb/>
nil facient praeter volgum turbamque animantum,  <lb/>
scilicet ut nequeant homines armenta feraeque  <lb/>
inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s>  <lb/>
<s id="s.000523">quod si forte suum dimittunt corpore sensum <lb/>
atque allum capiunt, quid opus fuit adtribui id quod  <lb/>
detrahitur ?</s><s id="s.000524"> tum praeterea, quo fugimus ante, <lb/>
quatenus in pullos animalis vertier ova <lb/>
cernimus alituum vermisque effervere, terram <lb/>
intempestivos quom putor cepit ob imbris, <lb/>
scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000525">Quod si forte aliquis dicet dumtaxat oriri <lb/>
<pb xlink:href="082/01/073.jpg" pagenum="111"/>
posse a non sensu. </s><s id="s.000526">sensum mutabilitate,  <lb/>
aut aliquo tamquam partu quod proditus extet,  <lb/>
huic satis illud erit planum facere atque probare  <lb/>
non fieri partum nisi concilio ante coacto               <lb/>
nec quicquam commutari sine conciliatu. </s><s id="s.000527"> <lb/>
principio nequeunt ullius corporis esse <lb/>
sensus ante ipsam genitam naturam animantis,  <lb/>
nimirum quia materies disiecta tenetur  <lb/>
aere fluminibus terris terraque creatis,  <lb/>
nec congressa modo vitalis convenienti  <lb/>
contulit inter se motus, quibus omnituentes  <lb/>
accensi sensus animante in quaque cientur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000528">Praeterea quamvis animantem grandior ictus, <lb/>
quam patitur natura, repente adfligit et omnis   <lb/>
corporis atque animi pergit confundere sensus.</s>  <lb/>
<s id="s.000529">dissoluuntur enim positurae principiorum <lb/>
et penitus motus vitales inpediuntur, <lb/>
donec materies, omnis concussa per artus, <lb/>
vitalis animae nodos a corpore solvit    <lb/>
dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.000530">nam quid praeterea facere ictum posse reamur <lb/>
oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?</s><s id="s.000531"> <lb/>
fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu <lb/>
reliqui, motus vitalis vincere saepe,    <lb/>
vincere, et ingentis plagae sedare tumultus <lb/>
inque suos quicquid rursus revocare meatus <lb/>
<pb xlink:href="082/01/074.jpg" pagenum="112"/>
et quasi iam leti dominantem in corpore motum  <lb/>
discutere ac paene amissos accendere sensus. </s><s id="s.000532"> <lb/>
nam qua re potius leti iam limine ab ipso        <lb/>
ad vitam possit conlecta mente reverti,  <lb/>
quam quo decursum prope iam fiet ire et abire ?</s><s id="s.000533"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000534">Praeterea quoniam dolor est ubi materiai  <lb/>
corpora vi quadam per viscera viva per artus  <lb/>
sollicitata suis trepidant in sedibus intus,             <lb/>
inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,  <lb/>
scire licet nullo primordia posse dolore  <lb/>
temptari nullamque voluptatem capere ex se;  <lb/>
quandoquidem non sunt ex ullis principiorum <lb/>
corporibus, quorum motus novitate laborent       <lb/>
aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae,  <lb/>
haut igitur debent esse ullo praedita sensu. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000535">Denique uti possint sentire animalia quaeque, <lb/>
principiis si iam est sensus tribuendus eorum, <lb/>
quid, genus humanum propritim de quibus factumst?</s><s id="s.000536">   <lb/>
scilicet et risu tremulo concussa cachinnant <lb/>
et lacrimis spargunt rorantibus, ora genasque <lb/>
multaque de rerum mixtura dicere callent <lb/>
et sibi proporro quae sint primordia quaerunt; <lb/>
quandoquidem totis mortalibus adsimulata         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/075.jpg" pagenum="113"/>
ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,  <lb/>
inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis:  <lb/>
quippe sequar, quodcumque loqui ridereque dices  <lb/>
et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit. </s><s id="s.000537"> <lb/>
quod si delira haec furiosaque cernimus esse     <lb/>
et ridere potest non ex ridentibus factus  <lb/>
et sapere et doctis rationem reddere dictis <lb/>
non ex seminibus sapientibus atque disertis,  <lb/>
qui minus esse queant ea quae sentire videmus  <lb/>
seminibus permixta carentibus undique sensu ?</s><s id="s.000538">       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000539">Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;  <lb/>
omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis. </s><s id="s.000540"> <lb/>
umoris guttas mater eum terra recepit,  <lb/>
feta parit nitidas fruges arbustaque Iaeta <lb/>
et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,    <lb/>
pabula cum praebet quibus omnes corpora pascunt <lb/>
et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;  <lb/>
quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s id="s.000541"> <lb/>
cedit item retro, de terra quod fuit ante,  <lb/>
in terras, et quod missumst ex aetheris oris,  <lb/>
id rursum caeli rellatum templa receptant. </s><s id="s.000542"> <lb/>
nec sic interemit mors res ut materiai  <lb/>
corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis, <lb/>
inde aliis aliud coniungit; et effit ut omnes  <lb/>
res ita convertant formas mutentque colores      <lb/>
et capiant sensus et puncto tempore reddant;  <lb/>
ut noscas referre eadem primordia rerum  <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur  <lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque,  <lb/>
neve putes aeterna penes residere potesse                <lb/>
<pb xlink:href="082/01/076.jpg" pagenum="114"/>
corpora prima quod in summis fluitare videmus <lb/>
rebus et interdum nasci subitoque perire. </s><s id="s.000543"> <lb/>
quin etiam refert nostris in versibus ipsis  <lb/>
cum quibus et quali sint ordine quaeque locata. </s><s id="s.000544"> <lb/>
si non omnia sunt, at multo maxima pars est      <lb/>
consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s id="s.000545"> <lb/>
sic ipsis in rebus item iam materiai  <lb/>
concursus motus ordo positura figurae  <lb/>
cum permutantur, mutari res quoque debent. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000546">Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s>  <lb/>
<s id="s.000547">nam tibi vementer nova res molitur ad auris <lb/>
accedere et nova se species ostendere rerum.     <lb/>
sed neque tam facilis res ulla est quin ea primum <lb/>
difficilis magis ad credendum constet, itemquen <lb/>
nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam, <lb/>
quod non paulatim minuant mirarier omnes.</s>  <lb/>
<s id="s.000548">suspicito caeli clarum purumque colorem,        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/077.jpg" pagenum="115"/>
quaeque in se cohibet, palantia sidera passim, <lb/>
lunamque et solis praeclara luce nitorem;  <lb/>
omnia quae nunc si primum. </s><s id="s.000549">mortalibus essent,  <lb/>
ex inproviso si nunc obiecta repente,  <lb/>
quid magis his rebus poterat mirabile dici               <lb/>
aut minus ante quod auderent fore redere gentes ?</s><s id="s.000550">  <lb/>
nil, ut opinor: ita haec species miranda fuisset. </s><s id="s.000551"> <lb/>
quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi,  <lb/>
suspicere in caeli dignatur lucida templa! <lb/>
desine quapropter novitate exterritus ipsa       <lb/>
expuere ex animo rationem, sed magis acri  <lb/>
iudicio perpende et, si tibi vera videntur,  <lb/>
dede manus, aut, si falsum est, accingere contra. </s><s id="s.000552"> <lb/>
quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit  <lb/>
infinita foris haec extra moenia mundi,          <lb/>
quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens  <lb/>
atque animi iactus liber quo pervolet ipse. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000553">Principio nobis in cunctas undique partis <lb/>
et latere ex utroque <emph type="italics"/>supra <emph.end type="italics"/> supterque per omne <lb/>
nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se   <lb/>
vociferatur, et elucet natura profundi.</s>  <lb/>
<s id="s.000554">nullo iam pacto veri simile esse putandumst, <lb/>
undique eum vorsum spatium vacet infinitum <lb/>
seminaque innumero numero summaque profunda <lb/>
multimodis volitent aeterno percita motu,        <lb/>
hunc unum terrarum orbem caelumque creatum, <lb/>
nil agere illa foris tot corpora materiai; <lb/>
eum praesertim hic sit natura factus, ut ipsa <lb/>
sponte sua forte offensando semina rerum, <lb/>
multimodis temere incassum frustraque coacta,    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/078.jpg" pagenum="116"/>
tandem colarunt ea quae coniecta repente <lb/>
magnarum rerum fierent exordia semper, <lb/>
terrai maris et caeli generisque animantum.</s>  <lb/>
<s id="s.000555">quare etiam atque etiam talis fateare necesse est <lb/>
esse alios alibi congressus rnateriai,   <lb/>
qualis hic est, avido complexu quem tenet aether. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000556">Praeterea cum materies est multa parata, <lb/>
cum locus est praesto nec res nec causa moratur <lb/>
ulla, geri debent nimirum et confieri res.</s>  <lb/>
<s id="s.000557">nunc et seminibus si tanta est copia quantam    <lb/>
enumerare aetas animantum non queat omnis, <lb/>
visq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> eadem <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> natura manet quae semina rerum <lb/>
conicere in loca quaeq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> queat simili ratione <lb/>
atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare <lb/>
esse alios aliis terrarum in partibus orbis      <lb/>
et varias hominum gentis et saecla ferarum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000558">Huc accedit ut in summa res nulla sit una, <lb/>
unica quae gignatur et unica solaque crescat, <lb/>
quin aliquoiu' siet saecli permultaque eodem <lb/>
sint genere. </s><s id="s.000559">in primis animalibus, inclute Memmi,           <lb/>
invenies sic montivagum genus esse ferarum, <lb/>
sic hominum, genitam prolem, sic denique mutas <lb/>
squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.</s>  <lb/>
<s id="s.000560">quapropter caelum simili ratione fatendumst <lb/>
terramque et solem lunam mare, cetera quae sunt,         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/079.jpg" pagenum="117"/>
non esse unica, sed numero magis innumerali;  <lb/>
quandoquidem vitae depactus terminus alte <lb/>
tam manet haec et tam nativo corpore constant,  <lb/>
quam genus omne quod hic generatim<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/> rebus abundans. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000561">Quae bene cognita si teneas, natura videtur  <lb/>
libera continuo dominis privata superbis <lb/>
ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s>  <lb/>
<s id="s.000562">nam pro sancta deum tranquilla pectora pace <lb/>
quae placidum degunt aevom vitamque serenam, <lb/>
quis regere immensi summam, quis habere profundi         <lb/>
indu manu validas potis est moderanter habenas, <lb/>
quis pariter caelos omnis convertere et omnis <lb/>
ignibus aetheriis terras suffire feracis, <lb/>
omnibus inve locis esse omni tempore praesto, <lb/>
nubibus ut tenebras faciat caelique serena       <lb/>
concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis <lb/>
saepe suas disturbet et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> deserta recedens <lb/>
saeviat exercens telum quod saepe nocentes <lb/>
praeterit exanimatque indignos inque merentes ?</s><s id="s.000563"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000564">Multaque post mundi tempus genitale diemque      <lb/>
primigenum maris et terrae solisque coortum <lb/>
addita corpora sunt extrinsecus, addita circum <lb/>
semina quae magnum iaculando contulit omne; <lb/>
unde mare et terrae possent augescere et unde <lb/>
appareret spatium caeli domus altaque tecta      <lb/>
tolleret a terris procul et consurgeret aer.</s>  <lb/>
<s id="s.000565">nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis <lb/>
corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000566">umor ad umorem, terreno corpore terra <lb/>
crescit et ignem ignes procudunt aetheraque <emph type="italics"/>aether,<emph.end type="italics"/>      <lb/>
donique ad extremam crescendi perfica finem <lb/>
<pb xlink:href="082/01/080.jpg" pagenum="118"/>
omnia perduxit rerum natura creatrix;  <lb/>
ut fit ubi nilo iam plus est quod datur intra <lb/>
vitalis venas quam quod fluit adque recedit. </s><s id="s.000567"> <lb/>
omnibus hic aetas debet consistere rebus,                <lb/>
hic natura suis refrenat viribus auctum.</s>  <lb/>
<s id="s.000568">nam quaecumque, vides hilar<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/> grandescere adauctu <lb/>
paulatimque gradus aetatis scandere adultae,  <lb/>
plura sibi adsumunt quam de se cor<emph type="italics"/>pora<emph.end type="italics"/> mittunt,  <lb/>
dum facile in venas cibus omnis inditur et dum   <lb/>
non ita sunt late dispessa ut multa remittant  <lb/>
et plus dispendi faciant quam vescitur aetas. </s><s id="s.000569"> <lb/>
nam certe fluere adque recedere corpora rebus  <lb/>
multa manus dandum est; sed plura accedere debent,  <lb/>
donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s id="s.000570">   <lb/>
inde minutatim vires et robur adultum  <lb/>
frangit et in partem peiorem liquitur aetas. </s><s id="s.000571"> <lb/>
quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto, <lb/>
et quo latior est, in cunctas undique partis <lb/>
plura modo dispargit et ab se corpora mittit,    <lb/>
nec facile in venas cibus omnis diditur ei <lb/>
nec satis est, proquam largos exaestuat aestus, <lb/>
unde queat tantum suboriri ac subpeditare.</s>  <lb/>
<s id="s.000572">omnia debet enim cibus integrare novando <lb/>
et fulcire cibus, <emph type="italics"/>cibus<emph.end type="italics"/> omnia sustentare, <lb/>
nequiquam, quoniam nec venae perpetiuntur <lb/>
quod satis est neque quantum opus est natura ministrat.</s>  <lb/>
<s id="s.000573"><pb xlink:href="082/01/081.jpg" pagenum="119"/>
sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,  <lb/>
quandoquidem grandi cibus aevo denique defit     <lb/>
nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam  <lb/>
corpora conficere et plagis infesta domare. </s><s id="s.000574"> <lb/>
sic igitur magni quoque circum moenia mundi  <lb/>
expugnata dabunt labem putris<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> ruinas.</s>  <lb/>
<s id="s.000575">iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus  <lb/>
vix animalia parva creat quae cuncta creavit <lb/>
saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.</s>  <lb/>
<s id="s.000576">haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne <lb/>
aurea de caelo demisit funis in arva <lb/>
nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,   <lb/>
sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.</s>  <lb/>
<s id="s.000577">praeterea nitidas fruges vinetaque laeta <lb/>
sponte sua primum mortalibus ipsa creavit, <lb/>
ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta; <lb/>
quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,   <lb/>
conterimusque boves et viris agricolarum, <lb/>
conficimus ferrum vix arvis suppeditati: <lb/>
usque adeo parcunt fetus augentque labore.</s>  <lb/>
<s id="s.000578">iamque caput quassans grandis suspirat arator <lb/>
crebrius, incassum manuum cecidisse labores,     <lb/>
et cum tempora temporibus praesentia confert <lb/>
praeteritis, laudat fortunas saepe parentis <lb/>
et crepat, anticum genus ut pietate repletum <lb/>
perfacile angustis tolerarit finibus aevom, <lb/>
cum minor esset agri multo modus ante viritim.   <lb/>
 tristis item vetulae vitis sator atque <emph type="italics"/>victae<emph.end type="italics"/> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/082.jpg" pagenum="120"/>
temporis incusat momen caelumque fatigat <lb/>
nec tenet omnia paulatim tabescere et ire  <lb/>
ad capulum spatio aetatis defessa vetusto. <lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/083.jpg"/>
<chap n="3"> 
<p type="head"><s id="s.000579">T. </s><s id="s.000580">LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.000581">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.000582">LIBER TERTIUS</s></p>
<p type="main"><s id="s.000583"> <lb/>
E tenebris tantis tam clarum extollere lumen  <lb/>
qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,  <lb/>
te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc  <lb/>
ficta pedum pono pressis vestigia signis,  <lb/>
non ita certandi cupidus quam propter amorem             <lb/>
quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo  <lb/>
cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi  <lb/>
consimile in cursu possint et fortis equi vis?</s><s id="s.000584">  <lb/>
tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis  <lb/>
suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,              <lb/>
floriferis ut apes in saltibus omnia libant,  <lb/>
omnia nos itidem depascimur aurea dicta,  <lb/>
aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s id="s.000585"> <lb/>
nam simul ac ratio tua coepit vociferari  <lb/>
naturam rerum, divina mente coorta,                              <lb/>
diffugiunt animi terrores, moenia mundi  <lb/>
discedunt, totum video per inane geri res. </s><s id="s.000586"> <lb/>
apparet divum numen sedesque quietae  <lb/>
quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis <lb/>
aspergunt neque nix acri concreta pruina                          <lb/>
cana cadens violat semper<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> innubilus aether <lb/>
<pb xlink:href="082/01/084.jpg" pagenum="122"/>
integit, et large diffuso lumine rident.</s>  <lb/>
<s id="s.000587">omnia suppeditat porro natura neque ulla <lb/>
res animi pacem delibat tempore in ullo.</s>  <lb/>
<s id="s.000588">at contra nusquam apparent Acherusia templa               <lb/>
nec tellus obstat quin omnia dispiciantur, <lb/>
sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000589">his ibi me rebus quaedam divina voluptas <lb/>
percipit adque horror, quod sic natura tua vi <lb/>
tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s id="s.000590">             <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000591">        Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum <lb/>
qualia sint et quam variis distantia formis <lb/>
sponte sua volitent aeterno percita motu <lb/>
quove modo possint res ex his quaeque creari, <lb/>
hasce secundum res animi natura videtur                          <lb/>
atque animae claranda meis iam versibus esse <lb/>
et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus, <lb/>
funditus humanam qui vitam turbat ab imo <lb/>
omnia suffundens mortis nigrore neque ullam <lb/>
esse voluptatem liquidam puramque relinquit. </s><s id="s.000592">               <lb/>
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos <lb/>
infamemque ferunt vitam quam Tartara leti <lb/>
et se scire animae naturam sanguinis esse <lb/>
aut etiam venti, si fert ita forte voluntas, <lb/>
nec prosum quicquam nostrae rationis egere,                   <lb/>
hinc licet advertas animum magis omnia laudis <lb/>
iactari causa quam quod res ipsa probetur.</s>  <lb/>
<s id="s.000593">extorres idem patria longeque.fugati <lb/>
conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, <lb/>
omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,                       <lb/>
et quocumque tamen miseri venere parentant <lb/>
et nigras mactant pecudes et manibu' divis <lb/>
inferias mittunt multoque in rebus acerbis <lb/>
acrius advertunt, animos ad religionem.</s>  <lb/>
<s id="s.000594">quo magis in dubiis hominem spectare periclis              <lb/>
convenit adversisque in rebus noscere qui sit; <lb/>
nam verae voces tum demum pectore ab imo <lb/>
<pb xlink:href="082/01/085.jpg" pagenum="123"/>
eiciuntur <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> eripitur persona, manet res.</s>  <lb/>
<s id="s.000595">denique avarities et honorum caeca cupido <lb/>
quae miseros homines cogunt transcendere fines           <lb/>
iuris et interdum socios scelerum atque ministros <lb/>
noctes atque dies niti praestante labore <lb/>
ad summas emergere opes, haec vulnera vitae <lb/>
non minimam partem mortis formidine aluntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000596">turpis enim ferme contemptus et acris egestas                    <lb/>
semota ab dulci vita stabilique videntur <lb/>
et quasi iam leti portas cunctarier ante; <lb/>
unde homines dum se falso terrore coacti <lb/>
effugisse volunt longe longeque remosse, <lb/>
sanguine civili rem conflant divitiasque         <lb/>
conduplicant avidi, caedem caede accumulantes ; <lb/>
crudeles gaudent in tristi funere fratris <lb/>
et consanguineum mensas odere timentque.</s>  <lb/>
<s id="s.000597">consimili ratione ab eodem saepe timore <lb/>
macerat invidia. </s><s id="s.000598">ante oculos illum esse potentem,                    <lb/>
illum aspectari, claro qui incedit honore, <lb/>
ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000599">intereunt partim statu<emph type="italics"/>aru<emph.end type="italics"/>m et nominis ergo.</s>  <lb/>
<s id="s.000600">et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae <lb/>
percipit humanos odium lucisque videndae,                   <lb/>
<pb xlink:href="082/01/086.jpg" pagenum="124"/>
ut sibi consciscant maerenti pectore letum <lb/>
obliti fontem curarum hunc esse timorem, <lb/>
... <lb/>
hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai <lb/>
rumpere et in summa pietatem evertere suadet; <lb/>
nam iam saepe homines patriam carosque parentis          <lb/>
prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s>  <lb/>
<s id="s.000601">nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/>
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus <lb/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam <lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s id="s.000602">                 <lb/>
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>
non radii solis neque lucida tela diei <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000603">Primum animum dico, mentem quam saepe vocamus, <lb/>
in quo consilium vitae regimenque locatum est,             <lb/>
esse hominis partem nilo minus ac manus et pes <lb/>
atque oculei partes animantis totius extant.</s>  <lb/>
<s id="s.000604">...</s><lb/>
<s id="s.000605">sensum animi certa non esse in parte locatum, <lb/>
verum habitum quendam vitalem corporis esse, <lb/>
harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos                      <lb/>
vivere cum sensu, nulla cum in parte fiet mens <lb/>
ut bona saepe valetudo cum dicitur esse <lb/>
corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis.</s>  <lb/>
<s id="s.000606">sic animi sensum non certa parte reponunt; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/087.jpg" pagenum="125"/>
magno opere in quo ini diversi errare videntur. </s><s id="s.000607">            <lb/>
saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret, <lb/>
cum tamen ex alia laetamur parte latenti; <lb/>
et retro fit uti contra sit saepe vicissim,  <lb/>
cum miser ex animo laetatur corpore toto; <lb/>
non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,                      <lb/>
in nullo caput interea sit forte dolore.</s>  <lb/>
<s id="s.000608">praeterea molli cum somno dedita membra <lb/>
effusumque iacet sine sensu corpus honustum, <lb/>
est aliud tainen in nobis quod tempore in illo <lb/>
multimodis agitatur et omnis accipit in se                       <lb/>
laetitiae motus et curas cordis inanis.</s>  <lb/>
<s id="s.000609">nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis <lb/>
esse neque harmonia corpus sentire solere, <lb/>
principio fit uti detracto corpore multo <lb/>
saepe tamen nobis in membris vita moretur;                       <lb/>
atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris <lb/>
diffugere forasque per os est editus aer, <lb/>
deserit extemplo venas atque ossa relinquit; <lb/>
noscere ut hinc possis non aequas omnia partis <lb/>
corpora habere neque ex aequo fulcire salutem,                   <lb/>
sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis         <lb/>
semina, curare in membris ut vita moretur.</s>  <lb/>
<s id="s.000610">est igitur calor ac ventus vitalis in ipso <lb/>
corpore qui nobis moribundos deserit artus.</s>  <lb/>
<s id="s.000611">quapropter quoniam est animi natura reperta                     <lb/>
atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai <lb/>
nomen, ad organicos alto delatum Heliconi; <lb/>
sive aliunde ipsi porro traxere et in illam <lb/>
transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s>  <lb/>
<s id="s.000612">  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/088.jpg" pagenum="126"/>
quidquid <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> est, habeant: tu cetera percipe dicta.       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000613">Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri <lb/>
inter se atque unam naturam conficere ex se, <lb/>
sed caput esse quasi et dominari in corpore toto <lb/>
consilium quod nos animum mentemque vocamus.</s>  <lb/>
<s id="s.000614">idque situm media regione in pectoris haeret. </s><s id="s.000615">                      <lb/>
hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum <lb/>
laetitiae mulcent; hic ergo mens animusquest.</s>  <lb/>
<s id="s.000616">cetera pars animae per totum dissita corpus <lb/>
paret et ad numen mentis momenque movetur.</s>  <lb/>
<s id="s.000617">idque sibi solum per se sapit, <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> sibi gaudet,        <lb/>
cum neque res animam neque corpus commovet una.</s>  <lb/>
<s id="s.000618">et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore <lb/>
laeditur in nobis, non omni concruciamur <lb/>
corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse <lb/>
laetitiaque viget, cum cetera pars animai                                <lb/>
per membra atque artus nulla novitate cietur.</s>  <lb/>
<s id="s.000619">verum ubi vementi magis est commota metu mens, <lb/>
consentire animam totam per membra videmus <lb/>
sudoresque ita palloremque existere toto <lb/>
corpore et infringi linguam vocemque aboriri,                    <lb/>
caligare oculos, sonere auris, succidere artus, <lb/>
denique concidere ex animi terrore videmus <lb/>
saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit <lb/>
esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/> <lb/>
percussast, exim corpus propellit et icit. </s><s id="s.000620">                         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000621">Haec eadem ratio naturam animi atque animai <lb/>
corpoream docet esse ; ubi enim propellere membra, <lb/>
corripere ex somno corpus mutareque vultum <lb/>
atque hominem totum regere ac versare videtur, <lb/>
quorum nil fieri sine tactu posse videmus                        <lb/>
nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst <lb/>
corporea natura animum constare animamque?</s><s id="s.000622"> <lb/>
praeterea pariter fungi cum corpore et una <lb/>
consentire animum nobis in corpore cernis.</s>  <lb/>
<s id="s.000623"><pb xlink:href="082/01/089.jpg" pagenum="127"/>
si minus offendit vitam vis horrida teli                         <lb/>
ossibus ac nervis diselusis intus adacta,  <lb/>
at tamen insequitur languor terraeque petitus  <lb/>
segnis, et in terra mentis qui gignitur aestus,  <lb/>
interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s id="s.000624"> <lb/>
ergo corpoream naturam animi esse necessest,             <lb/>
corporeis quoniam telis ictuque laborat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000625">Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde <lb/>
constiterit pergam rationem reddere dictis.</s>  <lb/>
<s id="s.000626">principio esse aio persuptilem atque minutis <lb/>
perquam corporibus factum constare. </s><s id="s.000627">id ita esse             <lb/>
hinc licet advertas animum ut pernoscere possis: <lb/>
nil adeo fieri celeri ratione videtur, <lb/>
quam si<emph type="italics"/>bi<emph.end type="italics"/> mens fieri proponit et inchoat ipsa; <lb/>
ocius ergo animus quam res se perciet ulla, <lb/>
ante oculos quorum in promptu natura videtur. </s><s id="s.000628">      <lb/>
at quod mobile tanto operest, constare rutundis <lb/>
perquam seminibus debet perquamque minutis, <lb/>
momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s>  <lb/>
<s id="s.000629">namque movetur aqua et tantillo momine flutat <lb/>
quippe volubilibus parvisque creata figuris,             <lb/>
at contra mellis constantior est natura <lb/>
et pigri latices magis et cunctantior actus; <lb/>
haeret enim inter se magis omnis materiai <lb/>
copia, nimirum quia non tam levibus extat <lb/>
corporibus neque tam suptilibus atque rutundis. </s><s id="s.000630">    <lb/>
namque papaveris aura potest suspensa levisque <lb/>
cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus; <lb/>
at contra lapidum conlectum ipse euru' move<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/090.jpg" pagenum="128"/>
noenu potest. </s><s id="s.000631">igitur parvissima corpora proquam <lb/>
et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;                      <lb/>
at contra quaecumque magis cum pondere magno <lb/>
asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000632">nunc igitur quoniam <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> animi natura reperta <lb/>
mobilis egregie, perquam constare necessest <lb/>
corporibus parvis et levibus atque rutundis. </s><s id="s.000633">               <lb/>
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus <lb/>
utilis invenietur et opportuna cluebit.</s>  <lb/>
<s id="s.000634">haec quoque res etiam naturam dedicat eius, <lb/>
quam tenui constet textura quamque loco se <lb/>
contineat parvo, si possit conglomerari,                         <lb/>
quod simul atque hominem leti secura quies est <lb/>
indepta atque animi natura animaeque recessit, <lb/>
nil ibi libatum de toto corpore cernas <lb/>
ad speciem, nil ad pondus: mors omnia praestat <lb/>
vitalem praeter sensum calidumque vaporem. </s><s id="s.000635">                 <lb/>
ergo animam totam perparvis esse necessest <lb/>
seminibus, nexam per venas viscera nervos; <lb/>
quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit, <lb/>
extima membrorum circumcaesura tamen se <lb/>
incolumem praestat nec defit ponderis hilum. </s><s id="s.000636">                <lb/>
quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum <lb/>
spiritus unguenti suavis diffugit in auras <lb/>
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit; <lb/>
nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur <lb/>
propterea neque detractum de pondere quicquam,           <lb/>
nimirum quia multa minutaque semina sucos <lb/>
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000637">quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque <lb/>
scire licet perquam pauxillis esse creatam <lb/>
seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert. </s><s id="s.000638">            <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000639">Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.</s>  <lb/>
<s id="s.000640">tenvis enim quaedam moribundos deserit aura <lb/>
<pb xlink:href="082/01/091.jpg" pagenum="129"/>
mixta vapore, vapor porro trahit aera secum.</s>  <lb/>
<s id="s.000641">nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aer; <lb/>
rara quod eius enim constat natura, necessest                    <lb/>
aeris inter eum primordia multa moveri.</s>  <lb/>
<s id="s.000642">iam triplex animi est igitur natura reperta; <lb/>
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum., <lb/>
nil horum quoniam recepit res posse creare <lb/>
sensiferos motus <emph type="italics"/>et homo<emph.end type="italics"/> quae mente volutat. </s><s id="s.000643">       <lb/>
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest <lb/>
adtribuatur; east omnino nominis expers; <lb/>
qua neque mobilius quicquam neque tenvius exstat, <lb/>
nec magis e parvis et levibus est elementis; <lb/>
sensiferos motus quae didit prima per artus. </s><s id="s.000644">                       <lb/>
prima cietur enim, parvis perfecta figuris; <lb/>
inde calor motus et venti caeca potestas <lb/>
accipit, inde aer; inde omnia mobilitantur, <lb/>
concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt <lb/>
omnia, postremis datur ossibus atque medullis                    <lb/>
sive voluptas est sive est contrarius ardor.</s>  <lb/>
<s id="s.000645">nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre <lb/>
permanare malum, quin omnia perturbentur <lb/>
<pb xlink:href="082/01/092.jpg" pagenum="130"/>
usque adeo <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> vitae desit locus atque animal  <lb/>
diffugiant partes per caulas corporis omnis. </s><s id="s.000646">                       <lb/>
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis  <lb/>
motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000647">Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque  <lb/>
compta modis vigeant rationem reddere aventem  <lb/>
abstrahit invitum patrii sermonis egestas;                       <lb/>
sed tamen, ut potero, summatim, attingere, tangam. </s><s id="s.000648"> <lb/>
inter enim cursant primordia principiorum <lb/>
motibus inter se, nil ut secernier unum <lb/>
possit nec spatio fieri divisa potestas, <lb/>
sed quasi multae vis unius corporis extant. </s><s id="s.000649">                        <lb/>
quod genus in quovis animantum viscere volgo  <lb/>
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his  <lb/>
omnibus est unum perfectum corporis augmen.</s>  <lb/>
<s id="s.000650">sic calor atque aer et venti caeca potestas  <lb/>
mixta creant unam naturam et mobilis illa                <lb/>
vis, initum motus ab se quae dividit ollis, <lb/>
sensifer unde oritur primum per viscera motus.</s>  <lb/>
<s id="s.000651">nam penitus prorsum latet haec natura subestque <lb/>
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro  <lb/>
atque anima est animae proporro totius ipsa. </s><s id="s.000652">               <lb/>
quod genus in nostris membris et corpore toto  <lb/>
mixta latens animi vis est animaeque potestas,  <lb/>
corporibus quia de parvis paucisque creatast.</s>  <lb/>
<s id="s.000653">sic tibi nominis haec expers vis facta minutis <lb/>
corporibus latet atque animae quasi totius ipsa                  <lb/>
proporrost anima et dominatur corpore toto.</s>  <lb/>
<s id="s.000654">consimili ratione necessest ventus et aer <lb/>
et calor inter se vigeant commixta per artus  <lb/>
adque aliis aliud subsit magis emineatque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/093.jpg" pagenum="131"/>
ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,       <lb/>
ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas  <lb/>
aeris interemant sensum diductaque solvant. </s><s id="s.000655"> <lb/>
est etenim calor ille animo, quem sumit, in ira  <lb/>
cum fervescit et ex oculis micat acribus ardor;  <lb/>
est et frigida multa comes formidinis aura       <lb/>
quae ciet horrorem membris et concitat artus;  <lb/>
est etiam quoque pacati status aeris ille,  <lb/>
pectore tranquillo fit qui voltuque sereno. </s><s id="s.000656"> <lb/>
sed calidi plus est illis quibus acria corda  <lb/>
iracundaque mens facile effervescit in ira. </s><s id="s.000657">        <lb/>
quo genere in primis vis est violenta leonum,  <lb/>
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes  <lb/>
nec capere irarum fluctus in pectore possunt. </s><s id="s.000658"> <lb/>
at ventosa magis cervorum frigida mens est  <lb/>
et gelidas citius per viscera concitat auras     <lb/>
quae tremulum faciunt membris existere motum.</s>  <lb/>
<s id="s.000659">at natura boum placido magis aere vivit,  <lb/>
nec  nimis irai fax umquam subdita percit  <lb/>
fumida, suffundens caecae caliginis umbra,  <lb/>
nec gelidis torpet telis perfixa pavoris:        <lb/>
inter utrosque sitast, cervos saevosque leones. </s><s id="s.000660"> <lb/>
sic hominum genus est. </s><s id="s.000661">quamvis doctrina politos  <lb/>
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit  <lb/>
naturae cuiusque animi vestigia prima. </s><s id="s.000662"> <lb/>
nec radicitus evelli mala posse putandumst,      <lb/>
quin proclivius hic iras decurrat ad acris,  <lb/>
ille metu citius paulo temptetur, at ille  <lb/>
tertius accipiat quaedam clementius aequo. </s><s id="s.000663"> <lb/>
inque aliis rebus multis differre necessest <lb/>
<pb xlink:href="082/01/094.jpg" pagenum="132"/>
naturas hominum varias moresque sequacis;                        <lb/>
quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas <lb/>
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt <lb/>
principiis, unde haec oritur variantia rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000664">illud in his rebus videor firmare potesse, <lb/>
usque adeo naturarum vestigia linqui,                                    <lb/>
parvola quae nequeat, ratio depellere nobis, <lb/>
ut nil inpediat dignam, dis degere vitam. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000665">Haec igitur natura tenetur corpore ab omni <lb/>
ipsaque corporis est custos et causa salutis; <lb/>
nam communibus inter se radicibus haerent                <lb/>
nec sine pernicie divelli posse videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000666">quod genus e thuris glaebis evellere odorem <lb/>
haud facile est quin intereat natura quoque eius.</s>  <lb/>
<s id="s.000667">sic animi atque a-nimae naturam corpore toto <lb/>
extrahere haut facile est quin omnia dissoluantur. </s><s id="s.000668">                 <lb/>
inplexis ita principiis ab origine prima <lb/>
inter se fiunt consorti praedita vita, <lb/>
nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur <lb/>
corporis atque animi seorsum sentire potestas, <lb/>
sed communibus inter eas conflatur utrimque              <lb/>
motibus accensus nobis per viscera sensus.</s>  <lb/>
<s id="s.000669">praeterea corpus per se nec gignitur umquam <lb/>
nec crescit neque post mortem durare videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.000670">non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem <lb/>
qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,                  <lb/>
sed manet incolumis, non, inquam, sic animai <lb/>
discidium possunt artus perferre relicti, <lb/>
sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000671">ex ineunte aevo sic corporis atque animai <lb/>
mutua vitalis discunt contagia motus                             <lb/>
maternis etiam membris alvoque reposta, <lb/>
discidium <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> nequeat fieri sine peste maloque; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/095.jpg" pagenum="133"/>
ut videas, quoniam coniunctast causa salutis, <lb/>
coniunctam quoque naturam consistere eorum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000672">Quod superest, siquis corpus sentire refutat             <lb/>
atque animam credit permixtam corpore toto <lb/>
suscipere hunc motum quem sensum nominitamus, <lb/>
vel manifestas res contra verasque repugnat.</s>  <lb/>
<s id="s.000673">quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam, <lb/>
si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?</s><s id="s.000674">             <lb/>
at dimissa anima corpus caret undique sensu; <lb/>
perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo; <lb/>
multaque praeterea perdit quam expellitur <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000675">Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,      <lb/>
sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,                 <lb/>
difficilest, contra cum sensus dicat eorum ; <lb/>
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas; <lb/>
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus, <lb/>
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000676">quod foribus non fit; neque enim, quia cernimus ipsi,   <lb/>
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</s>  <lb/>
<s id="s.000677">praeterea si pro foribus sunt lumina nostra, <lb/>
iam magis exemptis oculis debere videtur <lb/>
cernere res animus sublatis postibus ipsis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000678">Illud in his rebus nequaquam sumere possis,              <lb/>
Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/>
corporis atque animi primordia singula privis <lb/>
adposita alternis variare, ac nectere membra.</s>  <lb/>
<s id="s.000679">nam cum multo sunt animae elementa minora <lb/>
quam quibus e corpus nobis et viscera constant,                  <lb/>
tum numero quoque concedunt et rara per artus <lb/>
dissita sunt dumtaxat; ut hoc promittere possis, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/096.jpg" pagenum="134"/>
quantula prima queant nobis iniecta ciere <lb/>
corpora sensiferos motus in corpore, tanta <lb/>
intervalla tenere exordia prima animai. </s><s id="s.000680">                    <lb/>
nam neque pulveris interdum sentimus adhaesum <lb/>
corpore nec membris incussam sidere cretam, <lb/>
nec nebulam noctu neque aranei tenvia fila <lb/>
obvia sentimus, quando obretimur euntes, <lb/>
nec supera caput eiusdem cecidisse victam                <lb/>
vestem nec plumas avium papposque volantis <lb/>
qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim, <lb/>
nec repentis itum cuiusviscumque animantis <lb/>
sentimus nec priva pedum vestigia quaeque, <lb/>
corpore quae in nostro culices et cetera ponunt. </s><s id="s.000681">                   <lb/>
usque adeo prius est in nobis multa ciendum, <lb/>
quam primordia sentiscant concussa animai <lb/>
semina corporibus nostris inmixta per artus, <lb/>
et quam in his intervallis tuditantia possint <lb/>
concursare coire et dissultare vicissim. </s><s id="s.000682">                           <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000683">Et magis est animus vitai claustra coercens <lb/>
et dominantior ad vitam quam vis animai.</s>  <lb/>
<s id="s.000684">nam sine mente animoque nequit residere per artus <lb/>
temporis exiguam partem pars ulla animai, <lb/>
sed comes insequitur facile et discedit in auras                 <lb/>
et gelidos artus in leti frigore linquit.</s>  <lb/>
<s id="s.000685">at manet in vita cui mens animusque remansit.</s>  <lb/>
<s id="s.000686">quamvis est circum caesis lacer undique membris <lb/>
truncus, adempta anima circum membrisque remota <lb/>
vivit et aetherias vitalis suscipit auras. </s><s id="s.000687">                         <lb/>
si non omnimodis, at magna parte animai <lb/>
privatus, tamen in vita cunctatur et haeret; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/097.jpg" pagenum="135"/>
ut, lacerato oculo circum si pupula mansit  <lb/>
incolumis, stat cernundi vivata potestas,  <lb/>
dummodo ne totum corrumpas, luminis orbem                   <lb/>
et circum caedas aciem solamque relinquas;  <lb/>
id quoque enim sine pernicie non fiet et orbei. </s><s id="s.000688"> <lb/>
at si tantula pars oculi media illa peresa est,  <lb/>
occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,  <lb/>
incolumis quamvis aliquoi <emph type="italics"/>sit<emph.end type="italics"/> splendidus orbis.   <lb/>
hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000689">Nunc age, nativos animantibus et mortalis  <lb/>
esse animos animasque levis ut noscere possis,  <lb/>
conquisita diu dulcique reperta labore  <lb/>
digna tua pergam disponere carmina cura. </s><s id="s.000690">                   <lb/>
tu fac utrumque uno sub iungas nomine eorum,  <lb/>
atque animam verbi causa cum dicere pergam,  <lb/>
mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,  <lb/>
quatenus est unum inter se coniunctaque res est.</s>  <lb/>
<s id="s.000691">principio quoniam tenuem constare minutis                       <lb/>
corporibus docui multoque minoribus esse <lb/>
principiis factam quam liquidus umor aquai <lb/>
aut nebula aut fumus:-nam longe mobilitate <lb/>
praestat et a tenui causa magis icta movetur; <lb/>
quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur:                   <lb/>
quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte <lb/>
exhalare vaporem altaria ferreque fumum; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/098.jpg" pagenum="136"/>
nam procul hinc dubio nobis simulacra genuntur:- <lb/>
nunc igitur quoniam quassatis undique vasis <lb/>
diffluere umorem et laticem discedere cernis                     <lb/>
et nebula ac furnus quoniam discedit in auras, <lb/>
crede animam quoque diffundi multoque perire <lb/>
ocius et citius dissolvi in corpora prima, <lb/>
cum semel ex hominis membris ablata recessit.</s>  <lb/>
<s id="s.000692">quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,      <lb/>
cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re <lb/>
ac rarefactum detracto sanguine venis, <lb/>
aere qui credas posse hanc cohiberier ullo?</s><s id="s.000693"> <lb/>
corpore qui nostro rarus magis <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> cohibessit?</s><s id="s.000694"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000695">Praeterea gigni pariter cum corpore et una               <lb/>
crescere sentimus pariterque senescere mentem.</s>  <lb/>
<s id="s.000696">nam velut infirmo pueri teneroque vagantur <lb/>
corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.</s>  <lb/>
<s id="s.000697">inde ubi robustis adolevit viribus aetas, <lb/>
consilium quoque maius et auctior est animi vis. </s><s id="s.000698">                   <lb/>
post ubi iam validis quassatum est viribus aevi <lb/>
corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, <lb/>
claudicat ingenium, delirat lingua, <emph type="italics"/>labat<emph.end type="italics"/> mens, <lb/>
Omnia deficiunt atque uno tempore desunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000699">ergo dissolui quoque convenit omnem animai              <lb/>
naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; <lb/>
quandoquidem gigni pariter pariterque videmus <lb/>
crescere et, <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> docui, simul aevo fessa fatisci.</s>  <lb/>
<s id="s.000700"><pb xlink:href="082/01/099.jpg" pagenum="137"/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000701">Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum <lb/>
suscipere inmanis morbos durumque dolorem,               <lb/>
sic animum curas acris luctumque metumque <lb/>
quare participem leti quoque convenit esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000702">quin etiam morbis in corporis avius errat <lb/>
saepe animus; dementit enim deliraque fatur <lb/>
interdumque gravi lethargo fertur in altum                       <lb/>
aeternumque soporem oculis nutuque cadenti, <lb/>
unde neque exaudit voces nec noscere voltus <lb/>
illorum potis est, ad vitam qui revocantes <lb/>
circumstant lacrimis rorantes ora genasque.</s>  <lb/>
<s id="s.000703">quare animum quoque dissolui fateare necessest,         <lb/>
quandoquidem penetrant in eum contagia morbi; <lb/>
nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest, <lb/>
multorum exitio perdocti quod sumus ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000704">denique quor, hominem cum vini vis penetravit                   <lb/>
acris et in venas discessit diditus ardor, <lb/>
consequitur gravitas membrorum, praepediuntur <lb/>
crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens, <lb/>
nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,                    <lb/>
et iam cetera de genere hoc quaecumque secuntur, <lb/>
cur ea sunt, nisi quod vemens violentia vini <lb/>
conturbare animam consuevit corpore in ipso?</s><s id="s.000705"> <lb/>
at quaecumque queunt conturbari inque pediri, <lb/>
significant, paulo si durior insinuarit                                  <lb/>
causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</s>  <lb/>
<s id="s.000706">quin etiam subito vi morbi saepe coactus <lb/>
ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu, <lb/>
concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus, <lb/>
desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat                     <lb/>
inconstanter, et in iactando membra fatigat.</s>  <lb/>
<s id="s.000707">nimirum quia vis morbi distracta per artus <lb/>
<pb xlink:href="082/01/100.jpg" pagenum="138"/>
turbat, agens animam spumat, quasi in aequore salso  <lb/>
ventorum validis fervescunt viribus undae,  <lb/>
exprimitur porro gemitus, quia membra dolore             <lb/>
adficiuntur et omnino quod semina vocis  <lb/>
eiciuntur et ore foras glomerata feruntur  <lb/>
qua quasi consuerunt et sunt munita viai. </s><s id="s.000708"> <lb/>
desipientia fit, quia vis animi atque animai  <lb/>
conturbatur et, ut docui, divisa seorsum                         <lb/>
disiectatur eodem illo distracta veneno.</s>  <lb/>
<s id="s.000709">inde ubi iam morbi reflexit causa reditque  <lb/>
in latebras acer corrupti corporis umor,  <lb/>
tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis  <lb/>
paulatim redit in sensus animamque receptat. </s><s id="s.000710">               <lb/>
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso  <lb/>
iactentur miserisque modis distracta laborent, <lb/>
cur eadem credis sine corpore in aere aperto  <lb/>
cum validis ventis aetatem degere posse?</s><s id="s.000711">  <lb/>
et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum,              <lb/>
cernimus et flecti medicina posse videmus,  <lb/>
id quoque praesagit mortalem vivere mentem. </s><s id="s.000712"> <lb/>
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst  <lb/>
aut aliquid prorsum de summa detrahere hilum,  <lb/>
commutare animum quicumque adoritur et infit             <lb/>
aut aliam quamvis naturam flectere quaerit,  <lb/>
at neque transferri sibi partis nec tribui vult  <lb/>
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum. </s><s id="s.000713"> <lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,  <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s id="s.000714">                       <lb/>
ergo animus sive aegrescit, mortalia signa  <lb/>
mittit, uti docui, seu flectitur a medicina. </s><s id="s.000715"> <lb/>
usque adeo falsae rationi vera videtur <lb/>
res occurrere et effugium praecludere eunti  <lb/>
ancipitique refutatu convincere falsum. </s><s id="s.000716">                            <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000717">Denique saepe hominem paulatim cernimus ire <lb/>
<pb xlink:href="082/01/101.jpg" pagenum="139"/>
et membratim vitalem deperdere sensum; <lb/>
in pedibus primum digitos livescere et unguis, <lb/>
inde pedes et crura mori, post inde per artus <lb/>
ire alios tractim gelidi vestigia leti. </s><s id="s.000718">                            <lb/>
scinditur itque animae hoc quoniam natura nec uno <lb/>
tempore sincera existit, mortalis habendast.</s>  <lb/>
<s id="s.000719">quod si forte putas ipsam se posse per artus <lb/>
introsum trahere et partis conducere in unum <lb/>
atque ideo cunctis sensum deducere membris,      <lb/>
at locus ille tamen, quo copia tanta animai <lb/>
cogitur, in sensu debet maiore videri; <lb/>
qui quoniam nusquamst, nimirum ut diximus <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>, <lb/>
dilaniata foras dispargitur, interit ergo.</s>  <lb/>
<s id="s.000720">quin etiam si iam libeat concedere falsum               <lb/>
et dare posse animam glomerari in corpore eorum, <lb/>
lumina qui lincunt moribundi particulatim, <lb/>
mortalem tamen esse animam fateare necesse, <lb/>
nec refert utrum pereat dispersa per auras <lb/>
an contracta suis e partibus obbrutescat,                        <lb/>
quando hominem totum magis ac magis undique sensus <lb/>
deficit et vitae minus et minus undique restat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000721">Et quoniam mens est hominis pars una, loco quae <lb/>
fixa manet certo, velut aures atque oculi sunt <lb/>
atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,            <lb/>
et veluti manus atque oculus naresve seorsum <lb/>
secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse, <lb/>
sed tamen in parvo licuntur tempore tabe, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/102.jpg" pagenum="140"/>
sic animus per se non quit sine corpore et ipso  <lb/>
esse homine, illius quasi quod vas <emph type="italics"/>es<emph.end type="italics"/>se videtur           <lb/>
sive aliud quid vis potius coniunctius ei  <lb/>
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000722">Denique corporis atque animi vivata potestas  <lb/>
inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;  <lb/>
nec sine corpore enim vitalis edere motus                        <lb/>
sola potest animi per se natura nec autem  <lb/>
cassum anima corpus durare et sensibus uti. </s><s id="s.000723"> <lb/>
scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam  <lb/>
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,  <lb/>
sic anima atque animus per se nil posse videtur. </s><s id="s.000724">             <lb/>
nimirum quia <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> venas et viscera mixtim,  <lb/>
per nervos atque ossa, tenentur corpore ab omni  <lb/>
nec magnis intervallis primordia possunt  <lb/>
libera dissultare, ideo conclusa moventur  <lb/>
sensiferos motus quos extra corpus in auras                     <lb/>
aeris haut possunt post mortem eiecta moveri  <lb/>
propterea quia non simili ratione tenentur. </s><s id="s.000725"> <lb/>
corpus enim atque animans erit aer, si cohibere  <lb/>
sese anima atque in eo poterit concludere motus  <lb/>
quos ante in nervis et in ipso corpore agebat. </s><s id="s.000726">                  <lb/>
quin etiam finis dum vitae vertitur intra, <lb/>
saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur <lb/>
ire anima ac toto solui de corpore <emph type="italics"/>velle<emph.end type="italics"/> <lb/>
        et quasi supremo languescere tempore voltus <lb/>
molliaque exsangui <emph type="italics"/>trunco<emph.end type="italics"/> cadere omnia membra.   <lb/>
<pb xlink:href="082/01/103.jpg" pagenum="141"/>
quod genus est, animo male factum cum perhibet<emph type="italics"/>ur<emph.end type="italics"/>  <lb/>
aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes  <lb/>
extremum cupiunt vitae repraehendere vinclum.</s>  <lb/>
<s id="s.000727">conquassatur enim tum mens animaeque potestas   <lb/>
omnis et haec ipso cum corpore conlabefiunt;     <lb/>
ut gravior paulo possit dissolvere causa, <lb/>
quid dubitas tandem quin extra prodita corpus <lb/>
inbecilla foras in aperto, tegmine dempto, <lb/>
non modo non omnem possit durare per aevom, <lb/>
sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</s><s id="s.000728">      <lb/>
quare etiam atque etiam resoluto corporis omni <lb/>
tegmine et eiectis extra vitalibus auris <lb/>
dissolui sensus animi fateare necessest <lb/>
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000729">Denique cum corpus nequeat perferre animai <lb/>
discidium quin in taetro tabescat odore, <lb/>
quid dubitas quin ex imo penitusque coorta <lb/>
emanarit uti fumus diffusa animae vis, <lb/>
atque ideo tanta mutatum putre ruina <lb/>
conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt   <lb/>
fundamenta, foras anima emanante per artus <lb/>
perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt, <lb/>
atque foramina?</s><s id="s.000730"> multimodis ut noscere possis <lb/>
dispertitam animae naturam exisse per artus <lb/>
et prius esse sibi distractam corpore in ipso, <lb/>
quam prolapsa foras enaret in aeris auras.</s>  <lb/>
<s id="s.000731">nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur <lb/>
ire foras animam incolumem de corpore toto <lb/>
nec prius ad iugulum et supera succedere fauces, <lb/>
verum deficere in certa regione locatam;         <lb/>
ut sensus alios in parti quemque sua scit <lb/>
dissolui. </s><s id="s.000732">quod si inmortalis nostra foret mens, <lb/>
non tam se moriens dissolvi conquereretur, <lb/>
sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.</s>  <lb/>
<s id="s.000733"><pb xlink:href="082/01/104.jpg" pagenum="142"/>
Denique cur animi numquam mens consiliumque      <lb/>
gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis <lb/>
sedibus et certis regionibus omnibus haeret, <lb/>
si non certa loca ad nascendum reddita cuique <lb/>
sunt, et ubi quicquid possit durare creatum, <lb/>
atque ita multimodis partitis artubus esse,      <lb/>
membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?</s><s id="s.000734"> <lb/>
usque adeo sequitur res rem neque flamma creari <lb/>
fluminibus solitast neque in igni gignier algor. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000735">Praeterea si inmortalis natura animaist <lb/>
et sentire potest secreta a corpore nostro,      <lb/>
quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam; <lb/>
nec ratione alia nosmet proponere nobis <lb/>
possumus infernas animas Acherunte vagari.</s>  <lb/>
<s id="s.000736">pictores itaque et scriptorum saecla priora <lb/>
sic animas intro duxerunt sensibus auctas.       <lb/>
at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa <lb/>
esse potest animae neque sorsum lingua, neque aures <lb/>
auditu per se possunt sentire neque esse. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000737">Et quoniam toto sentimus corpore inesse  <lb/>
vitalem sensum et totum esse animale videmus,    <lb/>
si subito medium celeri praeciderit ictu  <lb/>
vis aliqua ut sorsum partem secernat utramque,  <lb/>
dispertita procul dubio quoque vis animai  <lb/>
et discissa simul cum corpore dissicietur. </s><s id="s.000738"> <lb/>
at quod scinditur et partis discedit in ullas,   <lb/>
scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse. </s><s id="s.000739"> <lb/>
falciferos memorant currus abscidere membra  <lb/>
saepe ita de subito permixta caede calentis,  <lb/>
ut tremere in terra videatur ab artubus id quod  <lb/>
decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis       <lb/>
mobilitate mali non quit sentire dolorem;  <lb/>
et semel in pugnae studio quod dedita mens est, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/105.jpg" pagenum="143"/>
corpore reliquo pugnam caedesque petessit, <lb/>
nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe <lb/>
inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,    <lb/>
nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.</s>  <lb/>
<s id="s.000740">inde alius conatur adempto surgere crure, <lb/>
cum digitos agitat propter moribundus humi pes.</s>  <lb/>
<s id="s.000741">et caput, abscisum calido viventeque trunco <lb/>
servat humi voltum vitalem oculosque patentis,   <lb/>
donec reliquias animai reddidit omnes.</s>  <lb/>
<s id="s.000742">quin etiam tibi si, lingua vibrante, micanti <lb/>
serpentis cauda e procero corpore, utrumque <lb/>
... <lb/>
sit libitum in multas partis discidere ferro, <lb/>
omnia iam sorsum cernes ancisa recenti   <lb/>
volnere tortari et terram conspargere tabo, <lb/>
ipsam seque retro partem petere ore priorem, <lb/>
volneris ardenti ut morsu premat icta dolorem.</s>  <lb/>
<s id="s.000743">omnibus esse igitur totas dicemus in illis <lb/>
particulis animas?</s><s id="s.000744"> at ea ratione sequetur   <lb/>
unam animantem animas habuisse in corpore multas.</s>  <lb/>
<s id="s.000745">ergo divisast ea quae fuit una simul cum <lb/>
corpore; quapropter mortale utrumque putandumst, <lb/>
in      multas quoniam partis disciditur aeque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000746">Praeterea si inmortalis natura animai    <lb/>
constat et in corpus nascentibus insinuatur, <lb/>
cur super anteactam aetatem meminisse nequimus <lb/>
nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus ?</s><s id="s.000747"> <lb/>
nam si tanto operest animi mutata potestas, <lb/>
omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,     <lb/>
non, ut opinor, id a leto iam longiter errat, <lb/>
quapropter fateare necessest quae fuit ante <lb/>
<pb xlink:href="082/01/106.jpg" pagenum="144"/>
interiisse et quae nunc est nunc esse creatam. </s><s id="s.000748"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000749">Praeterea si iam perfecto corpore nobis  <lb/>
inferri solitast animi vivata potestas   <lb/>
tum cum gignimur et vitae eum limen inimus,  <lb/>
haud ita conveniebat uti cum corpore et una  <lb/>
cum membris videatur in ipso sanguine cresse,  <lb/>
sed velut in cavea per se sibi vivere solam.</s>  <lb/>
<s id="s.000750">CONVENIT UT SENSU CORPUS TAMEN AFFLUAT OMNE     <lb/>
quod fieri totum contra manifesta docet res;  <lb/>
namque ita conexa est per venas viscera nervos  <lb/>
ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;  <lb/>
morbus ut indicat et gelidai stringor aquai  <lb/>
et lapis oppressus, subiit si e frugibus, asper.         <lb/>
quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst <lb/>
expertis animas nec leti lege solutas.</s>  <lb/>
<s id="s.000751">nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst <lb/>
corporibus nostris extrinsecus insinuatas, <lb/>
nec, tam contextae cum sint, exire videntur      <lb/>
incolumes posse et salvas exsolvere sese <lb/>
omnibus e nervis atque ossibus articulisque.</s>  <lb/>
<s id="s.000752">quod si forte putas extrinsecus insinuatam <lb/>
permanare animam nobis per membra solere, <lb/>
tanto quique magis eum corpore fusa peribit.     <lb/>
quod permanat enim dissolvitur, interit ergo.</s>  <lb/>
<s id="s.000753">dispertitus enim per caulas corporis omnis <lb/>
ut cibus, in membra atque artus cuin diditur omnis, <lb/>
disperit atque aliam naturam sufficit ex se, <lb/>
sic anima atque animus quamvis integra recens <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/>         <lb/>
corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur, <lb/>
dum quasi per caulas omnis diduntur in artus <lb/>
particulae quibus haec animi natura creatur, <lb/>
quae nunc in nostro dominatur corpore nata <lb/>
<pb xlink:href="082/01/107.jpg" pagenum="145"/>
ex illa quae tum periit partita per artus,       <lb/>
quapropter neque natali privata videtur  <lb/>
esse die natura animae nec funeris expers. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000754">Semina praeterea linquontur necne animai  <lb/>
corpore in exanimo?</s><s id="s.000755"> quod si lincuntur et insunt,  <lb/>
haut erit ut merito inmortalis possit haberi,    <lb/>
partibus amissis quoniam libata recessit. </s><s id="s.000756"> <lb/>
sin ita sinceris membris ablata profugit  <lb/>
ut nullas partis in corpore liquerit ex, se,  <lb/>
unde cadavera rancenti iam viscere vermes  <lb/>
expirant atque unde animantum copia tanta        <lb/>
exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?</s><s id="s.000757">  <lb/>
quod si forte animas extrinsecus, insinuari <lb/>
vermibus et privas in corpora posse venire <lb/>
credis nec reputas cur milia multa animarum <lb/>
conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut         <lb/>
quaerendum videatur et in discrimen agendum, <lb/>
utrum tandem animae venentur semina quaeque <lb/>
vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint, <lb/>
an quasi corporibus perfectis insinuentur.</s>  <lb/>
<s id="s.000758">at neque cur faciant ipsae quareve laborent     <lb/>
dicere suppeditat. </s><s id="s.000759">neque enim, sine corpore cum sunt, <lb/>
sollicitae volitant morbis alguque fameque; <lb/>
corpus enim magis his vitiis adfine laborat <lb/>
et mala multa animus contage fungitur eius.</s>  <lb/>
<s id="s.000760">sed tamen his esto quamvis , facere utile corpus,       <lb/>
cum subeant; at qua possint via nulla videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.000761">haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.</s>  <lb/>
<s id="s.000762">nec tamen est utqui perfectis insinuentur       <lb/>
corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse <lb/>
<pb xlink:href="082/01/108.jpg" pagenum="146"/>
conexae neque consensus contagia fient.  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000763">Denique cur acris violentia triste leonum <lb/>
seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos, <lb/>
A PATRIBUS DATUR ET A PATRIUS PAVOR INCITAT ARTUS <lb/>
et iam cetera de genere hoc cur omnia membris  <lb/>
ex ineunte aevo generascunt ingenioque,          <lb/>
si non, certa suo quia semine seminioque  <lb/>
vis animi pariter crescit cum corpore toto?</s><s id="s.000764">  <lb/>
quod si inmortalis foret et mutare soleret  <lb/>
corpora, permixtis animantes moribus essent,  <lb/>
effugeret canis Hyrcano de semine saepe  <lb/>
cornigeri incursum cervi tremeretque per auras  <lb/>
aeris accipiter fugiens veniente columba, <lb/>
desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.</s>  <lb/>
<s id="s.000765">illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt  <lb/>
inmortalem animam mutato corpore flecti. </s><s id="s.000766">   <lb/>
quod mutatur enim dissolvitur, interit ergo;  <lb/>
traiciuntur enim partes atque ordine migrant;  <lb/>
quare dissolui quoque debent posse per artus,  <lb/>
denique ut intereant una cum corpore cunctae. </s><s id="s.000767"> <lb/>
sin animas hominum dicent in corpora semper      <lb/>
ire humana, tamen quaeram cur e sapienti  <lb/>
stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus  <lb/>
nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis. </s><s id="s.000768"> <lb/>
Scilicet in tenero tenerascere corpore mentem     <lb/>
confugient. </s><s id="s.000769">quod si iam fit, fateare necessest  <lb/>
mortalem esse animam, quoniam mutata per artus  <lb/>
tanto opere amittit vitam sensumque priorem. </s><s id="s.000770"> <lb/>
quove modo poterit pariter cum corpore quoque  <lb/>
confirmata cupitum aetatis tangere florem        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/109.jpg" pagenum="147"/>
vis animi, nisi erit consors in origine prima?</s><s id="s.000771"> <lb/>
quidve foras sibi vult membris exire senectis ?</s><s id="s.000772"> <lb/>
an metuit conclusa manere in corpore putri <lb/>
et domus aetatis spatio ne fessa vetusto <lb/>
obruat?</s><s id="s.000773"> at non sunt immortali ulla pericla.         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000774">Denique conubia ad Veneris partusque ferarum <lb/>
esse animas praesto deridiculum esse videtur, <lb/>
expectare immortalis mortalia membra <lb/>
innumero numero certareque praeproperanter <lb/>
inter se quae prima potissimaque insinuetur,     <lb/>
si non forte ita sunt animarum foedera pacta <lb/>
ut quae prima volans advenerit insinuetur <lb/>
prima neque inter se contendant viribus hilum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000775">Denique in aethere non arbor, non aequore in alto <lb/>
nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis     <lb/>
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.</s>  <lb/>
<s id="s.000776">certum ac dispositumst ubi quicquit crescat et insit.</s>  <lb/>
<s id="s.000777">sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/>
sola neque a nervis et sanguine longiter esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000778">quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis        <lb/>
in capite aut umeris aut imis calcibus esse <lb/>
posset et innasci quavis in parte, soleret <lb/>
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s>  <lb/>
<s id="s.000779">quod quoniam nostro quoque constat corpore certum <lb/>
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit        <lb/>
sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum <lb/>
totum posse extra corpus durare genique.</s>  <lb/>
<s id="s.000780">quare, corpus ubi interiit, periisse necessest <lb/>
confiteare animam distractam in corpore toto.</s>  <lb/>
<s id="s.000781">quippe etenim mortale aeterno iungere et una    <lb/>
consentire putare et fungi mutua posse <lb/>
desiperest; quid enim diversius esse putandumst <lb/>
<pb xlink:href="082/01/110.jpg" pagenum="148"/>
aut magis inter se disiunctum discrepitansque, <lb/>
quam mortale quod est inmortali atque perenni <lb/>
iunctum in concilio saevas tolerare procellas ?</s><s id="s.000782">     <lb/>
quod si forte ideo magis immortalis habendast,   <lb/>
quod letalibus ab rebus munita tenetur, <lb/>
aut quia non veniunt omnino aliena salutis <lb/>
aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt <lb/>
pulsa prius quam quid noceant sentire queamus, <lb/>
... <lb/>
praeter enim quam quod morbis curn corporis aegret, <lb/>
advenit id quod eam de rebus saepe futuris       <lb/>
macerat inque metu male habet eurisque fatigat <lb/>
praeteritisque male admissis peccata remordent.</s>  <lb/>
<s id="s.000783">adde furorem animi proprium atque oblivia rerum, <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/111.jpg" pagenum="149"/>
adde quod in nigras lethargi mergitur undas. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000784">Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,         <lb/>
quandoquidem natura animi mortalis habetur,  <lb/>
et velut anteacto nil tempore sensimus aegri,  <lb/>
ad confligendum venientibus undique Poenis,  <lb/>
omnia cum belli trepido concussa tumultu  <lb/>
horrida contremuere sub altis aetheris oris,     <lb/>
in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum  <lb/>
omnibus humanis esset terraque marique, <lb/>
sic, ubi non erimus, curn corporis atque animai  <lb/>
discidium fuerit quibus e sumus uniter apti,  <lb/>
scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,        <lb/>
accidere omnino poterit sensumque movere,  <lb/>
non si terra mari miscebitur et mare caelo. </s><s id="s.000785"> <lb/>
et si iam nostro sentit de corpore postquam  <lb/>
distractast animi natura animaeque potestas,  <lb/>
nil tainen est ad nos qui comptu coniugioque     <lb/>
corporis atque animae consistimus uniter apti. </s><s id="s.000786"> <lb/>
nec, si materiem nostram collegerit aetas  <lb/>
post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est  <lb/>
atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,  <lb/>
pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,        <lb/>
interrupta semel cum sit repetentia nostri. </s><s id="s.000787"> <lb/>
et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante  <lb/>
qui fuimus, <emph type="italics"/>neque<emph.end type="italics"/> iam de illis nos adficit angor. </s><s id="s.000788"> <lb/>
nam cum respicias inmensi temporis omne  <lb/>
praeteritum spatium, tum motus materiai          <lb/>
multimodis quam sint, facile hoc adcredere possis,  <lb/>
semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta <lb/>
haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.</s>  <lb/>
<s id="s.000789">nec memori tamen id quimus repraehendere mente;  <lb/>
inter enim iectast vitai pausa vageque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/112.jpg" pagenum="150"/>
deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.</s>  <lb/>
<s id="s.000790">debet enim, misere si forte aegreque futurumst, <lb/>
ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit <lb/>
accidere. </s><s id="s.000791">id quoniam mors eximit, esseque probet <lb/>
 illum cui possint incommoda conciliari,         <lb/>
scire licet nobis nil esse in morte timendum <lb/>
nec miserum fieri qui non est posse neque hilum  <lb/>
differre anno ullo fuerit iam tempore natus,  <lb/>
mortalem vitam mors eum inmortalis ademit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000792">Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,         <lb/>
post mortem fore ut aut putescat corpore posto  <lb/>
aut flammis interfiat malisve ferarum,  <lb/>
scire licet non sincerum sonere atque subesse  <lb/>
caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse  <lb/>
credere se quemquam sibi sensum in morte futurum.        <lb/>
non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde,  <lb/>
nec radicitus e vita se tollit et eicit,  <lb/>
sed facit esse sui quiddam super inscius ipse. </s><s id="s.000793"> <lb/>
vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,  <lb/>
corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,  <lb/>
ipse sui miseret; neque enim se dividit illim,  <lb/>
nec removet satis a proiecto corpore et illum  <lb/>
se fingit sensuque suo contaminat astans. </s><s id="s.000794"> <lb/>
hinc indignatur se mortalem esse creatum  <lb/>
nec videt in vera nullum fore morte alium se     <lb/>
qui possit vivus sibi se lugere peremptum  <lb/>
stansque iacentem <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> lacerari urive dolere.</s>  <lb/>
<s id="s.000795"><pb xlink:href="082/01/113.jpg" pagenum="151"/>
nam si in in morte malumst malis morsuque ferarum <lb/>
tractari, non invenio qui non sit acerbum <lb/>
ignibus inpositum calidis torrescere flammis     <lb/>
aut in melle situm suffocari atque rigere <lb/>
frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi, <lb/>
urgerive superne obtritum pondere terrae. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000796">Iam iam non domus accipiet te laeta, neque uxor <lb/>
optima nec dulces occurrent oscula nati  <lb/>
praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.</s>  <lb/>
<s id="s.000797">non poteris factis florentibus esse, tuisque <lb/>
praesidium. </s><s id="s.000798">misero misere' aiunt 'omnia ademit <lb/>
una dies infesta tibi tot praemia vitae.' <lb/>
illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum    <lb/>
iam desiderium rerum super insidet una.' <lb/>
quod bene si videant animo dictisque sequantur, <lb/>
dissoluant animi magno se angore metuque.</s>  <lb/>
<s id="s.000799">'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi <lb/>
quod superest cunctis privatu' doloribus aegris:         <lb/>
at nos horrifico cinefactum te prope busto <lb/>
insatiabiliter deflevimus, aeternumque <lb/>
nulla dies nobis maerorem e pectore demet.' <lb/>
illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari <lb/>
tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,       <lb/>
cur quisquam aeterno possit tabescere luctu. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000800">Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque <lb/>
pocula saepe homines et inumbrant ora coronis, <lb/>
ex animo ut dicant 'brevis hic est fructus homullis; <lb/>
iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'  <lb/>
tamquam in morte mali cum primis hoc sit eorum, <lb/>
quod sitis exurat miseros atque arida torres, <lb/>
aut aliae cuius desiderium insideat rei.</s>  <lb/>
<s id="s.000801">nec sibi enim quisquam tum se vitamque requirit, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/114.jpg" pagenum="152"/>
eum pariter mens et corpus sopita quiescunt ;  <lb/>
nam licet aeternum per nos sie esse soporem,  <lb/>
nec desiderium nostri nos adficit ullum. </s><s id="s.000802"> <lb/>
et tamen haudquaquam nostros tune illa per artus  <lb/>
longe ab sensiferis primordia motibus errant,  <lb/>
cum correptus homo ex somno se colligit ipse. </s><s id="s.000803">      <lb/>
multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,  <lb/>
si minus esse potest quam quod nil esse videmus;  <lb/>
maior enim turbae disiectus materiai  <lb/>
consequitur leto nec quisquam expergitus exstat,  <lb/>
frigida quem semel est vitai pausa secuta.       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000804">Denique si vocem rerum natura repente <lb/>
mittat et hoc alicui nostrum sie increpet ipsa <lb/>
'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris <lb/>
luctibus indulges ?</s><s id="s.000805"> quid mortem congemis ac fles?</s><s id="s.000806"> <lb/>
nam gratis anteacta fuit tibi vita priorque <lb/>
et non omnia pertusum congesta quasi in vas <lb/>
commoda perfluxere atque ingrata interiere: <lb/>
cur non ut plenus vitae conviva recedis <lb/>
aequo animoque capis securam, stulte, quietem ?</s><s id="s.000807"> <lb/>
sin ea quae fructus cumque es periere profusa    <lb/>
vitaque in offensust, cur amplius addere quaeris, <lb/>
rursum quod pereat male et ingratum occidat omne, <lb/>
non potius vitae finem facis atque laboris ?</s><s id="s.000808"> <lb/>
nam tibi praeterea quod machiner inveniamque, <lb/>
quod placeat, nil est: eadem sunt omnia semper.  <lb/>
si tibi non annis corpus iam marcet et artus <lb/>
confecti languent, eadem tamen omnia restant, <lb/>
omnia si pergas vivendo vincere saecla, <lb/>
atque etiam potius, si numquam sis moriturus,' <lb/>
<pb xlink:href="082/01/115.jpg" pagenum="153"/>
quid respondemus, nisi iustam intendere litem  <lb/>
naturam et veram verbis exponere causam ?</s><s id="s.000809"> <lb/>
 grandior hic vero si iam seniorque queratur <lb/>
 atque obitum lamentetur miser amplius aequo,  <lb/>
non merito inclamet magis et voce inerepet acri ?</s><s id="s.000810"> <lb/>
'aufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querellas. </s><s id="s.000811"> <lb/>
omnia perfunctus vitai praemia marces.</s>  <lb/>
<s id="s.000812">sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis, <lb/>
inperfecta tibi elapsast ingrataque vita <lb/>
et nec opinanti mors ad caput adstitit ante <lb/>
quam satur ac plenus possis disce<emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>re rerum.     <lb/>
nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte <lb/>
aequo animoque agedum magnus concede: necessest.' <lb/>
iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque; <lb/>
cedit enim rerum novitate extrusa vetustas <lb/>
semper, et ex aliis aliud reparare necessest;    <lb/>
nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra: <lb/>
materies opus est ut crescant postera saecla; <lb/>
quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur; <lb/>
nec minus ergo ante haec quam tu cecidere, cadentque.</s>  <lb/>
<s id="s.000813">sic alid ex alio numquam desistet oriri         <lb/>
vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.</s>  <lb/>
<s id="s.000814">respice item quam nil ad nos anteacta vetustas <lb/>
temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.</s>  <lb/>
<s id="s.000815">hoc igitur speculum nobis natura futuri <lb/>
temporis exponit post mortem denique nostram.    <lb/>
numquid ibi horribile apparet, num triste videtur <lb/>
quicquam, non omni somno securius exstat?</s><s id="s.000816"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000817">Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo <lb/>
prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.</s>  <lb/>
<s id="s.000818"><pb xlink:href="082/01/116.jpg" pagenum="154"/>
nec miser inpedens magnum timet aere saxum       <lb/>
Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens; <lb/>
sed magis in vita divom metus urget inanis <lb/>
mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.</s>  <lb/>
<s id="s.000819">nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem <lb/>
nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam   <lb/>
perpetuam aetatem possunt reperire profecto.</s>  <lb/>
<s id="s.000820">quamlibet immani proiectu corporis exstet, <lb/>
qui non sola novem dispessis iugera membris <lb/>
optineat, sed qui terrai totius orbern,  <lb/>
non tamen aeternum poterit perferre dolorem      <lb/>
nec praebere cibum proprio de corpore semper.</s>  <lb/>
<s id="s.000821">sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem <lb/>
quem volucres lacerant atque exest anxius angor <lb/>
aut alia quavis scindunt cuppedine curae.</s>  <lb/>
<s id="s.000822">Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est   <lb/>
qui petere a populo fasces saevasque secures <lb/>
imbibit et semper victus tristisque recedit.</s>  <lb/>
<s id="s.000823">nam petere imperium quod inanest nec datur umquam, <lb/>
atque in eo semper durum sufferre laborem, <lb/>
hoc est adverso nixantem trudere monte   <lb/>
saxum quod tamen <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> summo iam vertice rusum <lb/>
volvitur et plani raptim petit aequora campi.</s>  <lb/>
<s id="s.000824">deinde animi ingratam naturam pascere semper <lb/>
<pb xlink:href="082/01/117.jpg" pagenum="155"/>
atque explere bonis rebus satiareque numquam, <lb/>
quod faciunt nobis annorum tempora, circum       <lb/>
cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,  <lb/>
nec tamen explemur vitai fructibus umquam,  <lb/>
hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas  <lb/>
quod memorant laticem pertusum congere<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> in vas,  <lb/>
quod tamen expleri nulla ratione potestur. </s><s id="s.000825">         <lb/>
Cerberus et furiae iam vero et lucis egestas <lb/>
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus, <lb/>
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto. </s><s id="s.000826"> <lb/>
sed inetus in vita poenarum pro male factis  <lb/>
est insignibus insignis scelerisque luella,              <lb/>
carcer et horribilis de saxo iactu' deorsum,  <lb/>
verbera carnifices robur pix lammina taedae;  <lb/>
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis  <lb/>
praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis  <lb/>
nec videt interea qui terminus esse malorum      <lb/>
possit nec quae sit poenarum denique finis  <lb/>
atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant. </s><s id="s.000827"> <lb/>
hic Acherusia fit stultorum denique vita. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000828">Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis <lb/>
'lumina sis oculis etiam bonus Ancu' reliquit    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/118.jpg" pagenum="156"/>
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.</s>  <lb/>
<s id="s.000829">inde alii multi reges rerumque potentes <lb/>
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.</s>  <lb/>
<s id="s.000830">ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum <lb/>
stravit iterque dedit legionibus ire per altum   <lb/>
ac pedibus salsas docuit superare lucunas <lb/>
et contemsit equis insultans murmura ponti, <lb/>
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.</s>  <lb/>
<s id="s.000831">Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror, <lb/>
ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.                <lb/>
adde repertores doctrinarum atque leporum, <lb/>
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus <lb/>
sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest.</s>  <lb/>
<s id="s.000832">denique Democritum postquam matura vetustas <lb/>
admonuit memores motus languescere mentis,       <lb/>
sponte sua leto caput obvius optulit ipse.</s>  <lb/>
<s id="s.000833">ipse Epicurus obit decurso lumine vitae, <lb/>
qui genus humanum ingenio superavit et omnis <lb/>
restincxit, stellas exortus ut aetherius sol.</s>  <lb/>
<s id="s.000834">tu vero dubitabis et indignabere obire ?</s><s id="s.000835">   <lb/>
mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti, <lb/>
qui somno partem maiorem conteris aevi <lb/>
et vigilans stertis nec somnia cernere cessas <lb/>
sollicitamque geris cassa formidine mentem <lb/>
nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum         <lb/>
ebrius urgeris multis miser undique curis <lb/>
atque animi incerto fluitans errore vagaris.' <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000836">Si possent homines, proinde ac sentire videntur <lb/>
pondus inesse animo quod se gravitate fatiget, <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/119.jpg" pagenum="157"/>
e quibus id fiat causis quoque noscere et unde           <lb/>
tanta mali tamquam moles in pectore constet, <lb/>
haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus <lb/>
quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper <lb/>
commutare locum quasi onus deponere possit.</s>  <lb/>
<s id="s.000837">exit saepe foras magnis ex aedibus ille,        <lb/>
esse domi quem pertaesumst, subitoque <emph type="italics"/>revertit,<emph.end type="italics"/> <lb/>
quippe foris nilo melius qui sentiat esse.</s>  <lb/>
<s id="s.000838">currit agens mannos ad villam praecipitanter, <lb/>
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans; <lb/>
oscitat extemplo, tetigit eum limina villae,     <lb/>
aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit, <lb/>
aut etiam properans urbem petit atque revisit.</s>  <lb/>
<s id="s.000839">hoc se quisque modo fugit (at quem scilicet, ut fit, <lb/>
effugere haut potis est, ingratis haeret) et odit <lb/>
propterea, morbi quia causam non tenet aeger;    <lb/>
quam bene si videat, iam rebus quisque relictis <lb/>
naturam primum studeat cognoscere rerum, <lb/>
temporis aeterni quoniam, non unius horae, <lb/>
ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis <lb/>
aetas, post mortem quae restat cumque manenda.   <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000840">Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis <lb/>
quae mala nos subigit vitai tanta cupido ?</s><s id="s.000841"> <lb/>
certa quidem finis vitae mortalibus adstat <lb/>
nec devitari letum pote quin obeamus.</s>  <lb/>
<s id="s.000842">praeterea versamur ibidem atque insumus usque   <lb/>
nec nova vivendo procuditur ulla voluptas; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/120.jpg" pagenum="158"/>
sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur <lb/>
cetera; post aliut, cum contigit illud, avemus <lb/>
et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.</s>  <lb/>
<s id="s.000843">posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,        <lb/>
quidve ferat nobis casus quive exitus instet.</s>  <lb/>
<s id="s.000844">nec prorsum vitam ducendo demimus hilum <lb/>
tempore de mortis nec delibare valemus, <lb/>
quo minus esse diu possimus forte perempti.</s>  <lb/>
<s id="s.000845">proinde licet quot vis vivendo condere saecla;  <lb/>
mors aeterna tamen nilo minus illa manebit, <lb/>
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno <lb/>
lumine qui finem vitai fecit, et ille, <lb/>
mensibus atque annis qui multis occidit ante. <lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/121.jpg"/>
<chap n="4">
<p type="head"><s id="s.000846">T. </s><s id="s.000847">LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.000848">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.000849">LIBER QUARTUS</s></p>
<p type="main"><s id="s.000850"> <lb/>
(Avia Pieridum peragro loca nullius ante <lb/>
trita solo, iuvat integros accedere fontis <lb/>
atque haurire, iuvatque novos decerpere flores <lb/>
insignemque meo capiti petere inde coronam <lb/>
unde prius nulli velarint tempora musae;         <lb/>
primum quod magnis doceo de rebus et artis <lb/>
religionum animum nodis exsolvere pergo, <lb/>
deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/>
carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s>  <lb/>
<s id="s.000851">id quoque enim non ab nulla ratione videtur;    <lb/>
nam veluti pueris absinthia taetra medentes <lb/>
cum dare conantur, prius oras pocua circum <lb/>
contingunt mellis dulci flavoque liquore, <lb/>
ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/>
labrorum tenus, interea perpotet amarum <lb/>
absinthi laticem deceptaque non capiatur, <lb/>
sed potius tali pacto recreata valescat, <lb/>
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/>
tristior esse quibus non est tractata, retroque <lb/>
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti         <lb/>
carmine Pierio rationem exponere nostram <lb/>
<pb xlink:href="082/01/122.jpg" pagenum="160"/>
et quasi musaeo dulci contingere melle, <lb/>
si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/>
versibus in nostris possem, dum percipis omnem <lb/>
naturam rerum ac persentis utilitatem.)  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000852">Atque animi quoniam docui natura quid esset <lb/>
et quibus e rebus cum corpore compta vigeret <lb/>
quove modo distracta rediret in ordia prima, <lb/>
nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res <lb/>
attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus:   <lb/>
quae, quasi membranae summo de corpore rerum <lb/>
dereptae, volitant ultroque citroque per auras, <lb/>
atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes <lb/>
terrificant atque in somnis, cum saepe figuras <lb/>
contuimur miras simulacraque luce carentum,      <lb/>
quae nos horrifice languentis saepe sopore <lb/>
excierunt: ne forte animas Acherunte reamur <lb/>
effugere aut umbras inter vivos volitare <lb/>
neve aliquid nostri post mortem posse relinqui, <lb/>
cum corpus simul atque animi natura perempta     <lb/>
in sua discessum dederint primordia quaeque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000853">Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras <lb/>
mittier ab rebus summo de corpore rerum, <lb/>
quoi quasi membranae, vel cortex nominitandast,  <lb/>
quod speciem ac formam similem gerit eius imago <lb/>
<pb xlink:href="082/01/123.jpg" pagenum="161"/>
cuiuscumque cluet de corpore fusa vagari.</s>  <lb/>
<s id="s.000854">id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s>  <lb/>
<s id="s.000855">principio quoniam mittunt in rebus apertis <lb/>
corpora res multae, partim diffusa solute,       <lb/>
robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem, <lb/>
et partim contexta magis condensaque, ut olim <lb/>
cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae, <lb/>
et vituli cum membranas de corpore summo <lb/>
nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens   <lb/>
exuit in spinis vestem; nam saepe videmus <lb/>
illorum spoliis vepres volitantibus auctas: <lb/>
quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago <lb/>
ab rebus mitti summo de corpore rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000856">nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant  <lb/>
quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas; <lb/>
praesertim cum sint in summis corpora rebus <lb/>
multa minuta, iaci quae possint ordine eodem <lb/>
quo fuerint et formai servare figuram, <lb/>
et multo citius, quanto minus indupediri <lb/>
pauca queunt et <emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> sunt prima fronte locata.</s>  <lb/>
<s id="s.000857">nam certe iacere ac largiri multa videmus, <lb/>
non solum ex alto penitusque, ut diximus ante, <lb/>
verum de summis ipsum quoque saepe colorem.</s>  <lb/>
<s id="s.000858">et volgo faciunt id lutea russaque vela         <lb/>
et ferrugina, cum magnis intenta theatris <lb/>
per malos volgata trabesque trementia flutant; <lb/>
namque ibi consessum caveai supter et omnem <lb/>
<pb xlink:href="082/01/124.jpg" pagenum="162"/>
scaenai speciem, patrum coetumque decorum  <lb/>
inficiunt coguntque suo fluitare colore.         <lb/>
et quanto circum mage sunt inclusa theatri <lb/>
moenibus, tam magis haec intus perfusa lepore  <lb/>
omnia conrident correpta luce diei.</s>  <lb/>
<s id="s.000859">ergo lintea de summo cum corpore fucum <lb/>
mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis   <lb/>
res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque. </s><s id="s.000860"> <lb/>
sunt igitur iam formarum vestigia certa <lb/>
quae volgo volitant suptili praedita filo <lb/>
nec singillatim possunt secreta videri.</s>  <lb/>
<s id="s.000861">praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res         <lb/>
consimiles ideo diffusae <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> rebus abundant, <lb/>
ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae, <lb/>
scinduntur per iter flexum, nec recta viarum  <lb/>
ostia sunt qua contendant exire coortae.</s>  <lb/>
<s id="s.000862">at contra tenuis summi membrana coloris         <lb/>
cum iacitur, nil est quod eam discerpere possit,  <lb/>
in promptu quoniam est in prima fronte locata. </s><s id="s.000863"> <lb/>
postremo speculis in aqua splendoreque in omni  <lb/>
quaecumque apparent nobis simulacra, necessest,  <lb/>
quandoquidem simili specie sunt praedita rerum   <lb/>
ext<emph type="italics"/>ima,<emph.end type="italics"/> imaginibus missis consistere rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.000864"><pb xlink:href="082/01/125.jpg" pagenum="163"/>
sunt igitur tenues formae, rerum similesque      <lb/>
effigiae, singillatim quas cernere nemo <lb/>
cum possit tamen, adsiduo crebroque repulsu <lb/>
reiectae reddunt speculorum ex aequore visum, <lb/>
nec ratione alia servari posse videntur, <lb/>
tanto opere ut similes reddantur cuique figurae. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000865">Nunc age quam tenui natura constet imago         <lb/>
percipe. </s><s id="s.000866">et in primis, quoniam primordia tantum <lb/>
sunt infra nostros sensus tantoque minora <lb/>
quam quae primum oculi coeptant non posse tueri, <lb/>
nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum <lb/>
cunctarum quam sint suptilia percipe paucis.     <lb/>
primum animalia sunt iam partim tantula, quorum <lb/>
tertia pars nulla possit ratione videri.</s>  <lb/>
<s id="s.000867">horum intestinum quodvis quale esse putandumst! <lb/>
quid cordis globus aut oculi?</s><s id="s.000868"> quid membra?</s><s id="s.000869"> quid artus?</s><s id="s.000870"> <lb/>
quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque          <lb/>
unde anima atque animi constet natura necessumst ?</s><s id="s.000871"> <lb/>
nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?</s><s id="s.000872"> <lb/>
praeterea quaecumque suo de corpore odorem <lb/>
expirant acrem, panaces absinthia taetra <lb/>
                                 <lb/>
<pb xlink:href="082/01/126.jpg" pagenum="164"/>
habrotonique graves et tristia centaurea,          <lb/>
quorum unum quidvis leviter si forte duobus <lb/>
quin potius noscas rerum simulacra vagari <lb/>
multa modis multis nulla vi cassaque sensu ?</s><s id="s.000873"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000874">(Sed ne forte putes ea demum sola vagari,  <lb/>
quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt              <lb/>
sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa  <lb/>
constituuntur in hoc caelo qui dicitur aer, <lb/>
quae multis formata modis sublime feruntur <lb/>
nec speciem mutare suam liquentia cessant <lb/>
et cuiusque modi formarum vertere in oras;       <lb/>
ut nubes facile interdum concrescere in alto <lb/>
cernimus et mundi speciem violare serenam <lb/>
aera mulcentes motu. </s><s id="s.000875">nam saepe Gigantum <lb/>
ora volare videntur et umbram ducere late, <lb/>
interdum magni montes avolsaque saxa     <lb/>
montibus anteire et solem succedere praeter, <lb/>
 inde alios trahere atque inducere belua nimbos.) <lb/>
Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur  <lb/>
perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant <lb/>
...<lb/>
semper enim summum quicquid de rebus abundat     <lb/>
quod iaculentur. </s><s id="s.000876">et hoc alias cum pervenit in res, <lb/>
transit, ut in primis vitrum . </s><s id="s.000877">sed ubi aspera saxa <lb/>
aut in materiam ligni pervenit, ibi iam <lb/>
scinditur ut nullum simulacrum reddere possit.</s>  <lb/>
<s id="s.000878">at cum splendida quae constant opposta fuerunt  <lb/>
densaque, ut in primis speculum est, nil accidit horum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/127.jpg" pagenum="165"/>
nam neque, uti vitrum, potis est transire, neque autem  <lb/>
scindi; quam meminit levor praestare salutem. </s><s id="s.000879"> <lb/>
quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent. </s><s id="s.000880"> <lb/>
et quamvis subito quovis in tempore quamque      <lb/>
rem contra speculum ponas, apparet imago;  <lb/>
perpetuo fluere ut noscas e corpore summo  <lb/>
texturas rerum tenuis tenuisque figuras. </s><s id="s.000881"> <lb/>
ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,  <lb/>
ut merito celer his rebus dicatur origo. </s><s id="s.000882"> <lb/>
et quasi multa brevi spatio summittere debet  <lb/>
lumina sol ut perpetuo sint omnia plena,  <lb/>
sic ab rebus item simili ratione necessest  <lb/>
temporis in puncto rerum simulacra ferantur <lb/>
multa modis multis in cunctas undique partis;    <lb/>
quandoquidem speculum quocumque obvertimus oris,  <lb/>
res ibi respondent simili forma atque colore. </s><s id="s.000883"> <lb/>
praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli  <lb/>
tempestas, perquam subito fit turbida foede,  <lb/>
undique uti tenebras omnis Acherunta rearis      <lb/>
liquisse et magnas caeli complesse cavernas. </s><s id="s.000884"> <lb/>
usque adeo taetra nimborum nocte coorta  <lb/>
inpendent atrae formidinis ora superne;  <lb/>
quorum quantula pars sit imago dicere nemost  <lb/>
qui possit neque eam rationem reddere dictis.    <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000885">Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur  <lb/>
et quae mobilitas ollis tranantibus auras  <lb/>
reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,  <lb/>
in quem quaeque, locum diverso numine tendunt,  <lb/>
suavidicis potius quam multis versibus edam;     <lb/>
parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam  <lb/>
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. </s><s id="s.000886"> <lb/>
principio persaepe levis res atque minutis  <lb/>
corporibus factas celeris licet esse videre.</s>  <lb/>
<s id="s.000887"><pb xlink:href="082/01/128.jpg" pagenum="166"/>
in quo iam genere est solis lux et vapor eius    <lb/>
propterea quia sunt e primis facta minutis <lb/>
quae quasi cuduntur perque aeris intervallum <lb/>
non dubitant transire sequenti concita plaga.</s>  <lb/>
<s id="s.000888">suppeditatur enim confestim lumine lumen <lb/>
et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.      <lb/>
quapropter simulacra pari ratione necesse est <lb/>
inmemorabile per spatium transcurrere posse <lb/>
temporis in puncto, primum quod parvola causa <lb/>
est procul a tergo quae provehat atque propellat, <lb/>
quod superest, ubi tam volucri levitate ferantur;        <lb/>
deinde quod usque adeo textura praedita rara <lb/>
mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res <lb/>
et quasi permanare per aeris intervallum.</s>  <lb/>
<s id="s.000889">praeterea si, quae penitus corpuscula rerum <lb/>
ex altoque foras mittuntur, solis uti lux        <lb/>
ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei <lb/>
per totum caeli spatium diffundere sese <lb/>
perque volare mare ac terras caelumque rigare <lb/>
quid quae sunt igitur iam prima fronte parata, <lb/>
cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?</s><s id="s.000890">         <lb/>
quone vides citius debere et longius ire <lb/>
multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/>
tempore quo solis pervolgant lumina caelum ?</s><s id="s.000891"> <lb/>
hoc etiam in primis specimen verum esse videtur <lb/>
quam celeri motu rerum simulacra ferantur,       <lb/>
quod simul ac primum sub diu splendor aquai <lb/>
ponitur, extemplo caelo stellante serena <lb/>
sidera respondent in aqua radiantia mundi.</s>  <lb/>
<s id="s.000892">iamne vides igitur puncto tempore imago <lb/>
aetheris ex oris in terrarum accidat oras ?</s><s id="s.000893">         <lb/>
quare etiam atque etiam mira fateare necessest <lb/>
<pb xlink:href="082/01/129.jpg" pagenum="167"/>
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s>  <lb/>
<s id="s.000894">perpetuoque fluunt certis ab rebus odores ; <lb/>
frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis <lb/>
aequoris exesor moerorum litora circum.  <lb/>
nec variae cessant voces volitare per auras.</s>  <lb/>
<s id="s.000895">denique in os salsi venit umor saepe saporis, <lb/>
eum mare versamur propter, dilutaque contra <lb/>
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.</s>  <lb/>
<s id="s.000896">usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter                <lb/>
fertur et in cunctas dimittitur undique partis <lb/>
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi, <lb/>
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper <lb/>
cernere odorari licet et sentire sonare. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000897">Praeterea quoniam manibus tractata figura        <lb/>
in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae <lb/>
cernitur in luce et claro candore, necessest <lb/>
consimili causa tactum visumque moveri. </s><s id="s.000898"> <lb/>
nunc igitur si quadratum temptamus et id nos <lb/>
commovet in tenebris, in luci quae poterit res   <lb/>
accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago! <lb/>
esse in imaginibus quapropter causa videtur <lb/>
cernundi neque posse sine his res ulla videri.</s>  <lb/>
<s id="s.000899">nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur <lb/>
undique et in cunctas iaciuntur didita partis;   <lb/>
verum nos oculis quia solis cernere quimus, <lb/>
propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes <lb/>
res ibi eam contra feriant forma atque colore.</s>  <lb/>
<s id="s.000900">et quantum quaeque ab nobis res absit, imago <lb/>
                         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/130.jpg" pagenum="168"/>
... <lb/>
efficit ut videamus. </s><s id="s.000901">et internoscere curat;         <lb/>
nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque  <lb/>
aera qui inter se cumque est oculosque locatus,  <lb/>
isque ita per nostras acies perlabitur omnis  <lb/>
et quasi perterget pupillas atque ita transit.</s>  <lb/>
<s id="s.000902"> propterea fit uti videamus quam procul absit   <lb/>
res quaeque. </s><s id="s.000903">et quanto plus aeris ante agitatur <lb/>
et nostros oculos perterget longior aura, <lb/>
tam procul esse magis res quaeque remota videtur. </s><s id="s.000904"> <lb/>
scilicet haec summe celeri ratione geruntur,  <lb/>
quale sit ut videamus et una quam, procul absit.          <lb/>
illud in his rebus minime mirabile habendumst,  <lb/>
cur, ea quae feriant oculos simulacra videri  <lb/>
singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur. </s><s id="s.000905"> <lb/>
ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum  <lb/>
acre fluit frigus, non privam quamque solemus    <lb/>
particulam venti sentire et frigoris eius,  <lb/>
sed magis unorsum, flerique perinde videmus  <lb/>
corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res  <lb/>
verberet atque sui det sensum corporis extra. </s><s id="s.000906"> <lb/>
praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum     <lb/>
tangimus extremum saxi summumque colorem,  <lb/>
nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam  <lb/>
duritiem penitus saxi sentimus in alto. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000907">Nunc age, cur ultra speculum videatur imago  <lb/>
percipe; nam certe penitus semota videtur.        <lb/>
quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,  <lb/>
ianua cum per se transpectum praebet apertum,  <lb/>
multa facitque foris ex aedibus ut videantur.</s>  <lb/>
<s id="s.000908">is quoque enim duplici geminoque fit aere visus.</s>  <lb/>
<s id="s.000909"><pb xlink:href="082/01/131.jpg" pagenum="169"/>
primus enim citra postes tum cernitur aer,       <lb/>
inde fores ipsae dextra laevaque secuntur, <lb/>
post extraria lux oculos perterget et aer <lb/>
alter et illa foris quae vere transpiciuntur.</s>  <lb/>
<s id="s.000910">sic ubi se primum speculi proiecit imago, <lb/>
dum venit ad nostras acies, protrudit agitque    <lb/>
aera qui inter se cumquest oculosque locatus, <lb/>
et facit ut prius hunc omnem sentire queamus <lb/>
quam speculum. </s><s id="s.000911">sed ubi speculum quoque sensimus ipsum, <lb/>
continuo a nobis in <emph type="italics"/>i<emph.end type="italics"/>dem quae fertur imago <lb/>
pervenit et nostros oculos reiecta revisit       <lb/>
atque alium prae se propellens aera volvit <lb/>
et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque <lb/>
distare ab speculo tantum semota videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.000912">quare etiam atque etiam minime mirarier est par, <lb/>
illic quor reddant speculorum ex aequore visum,  <lb/>
aeribus binis quoniam res confit utraque.</s>  <lb/>
<s id="s.000913">nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est, <lb/>
in speculis fit ut in laeva videatur eo quod <lb/>
planitiem ad speculi veniens cum offendit imago  <lb/>
non convertitur incolumis, sed recta retrorsum    <lb/>
sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit  <lb/>
cretea persona, adlidat pilaeve trabive,  <lb/>
atque ea continuo rectam si fronte figuram <lb/>
servet et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>lisam retro sese exprimat ipsa.</s>  <lb/>
<s id="s.000914"><pb xlink:href="082/01/132.jpg" pagenum="170"/>
fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem                 <lb/>
nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter.</s>  <lb/>
<s id="s.000915">fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago, <lb/>
quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint.</s>  <lb/>
<s id="s.000916">nam quaecumque retro parte interiore latebunt, <lb/>
inde tamen, quamvis torte penitusque remota,     <lb/>
omnia per flexos aditus educta licebit  <lb/>
pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. </s><s id="s.000917"> <lb/>
usque adeo speculo in speculum translucet imago,  <lb/>
et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,  <lb/>
inde retro rursum redit et convertitur eodem.    <lb/>
quin etiam quaecumque latuscula sunt speculorum <lb/>
adsimili lateris flexura praedita nostri, <lb/>
dextera ea propter nobis simulacra remittunt, <lb/>
aut quia de speculo in speculum transfertur imago, <lb/>
inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod.   <lb/>
circum agitur, cum venit, imago propterea quod <lb/>
flexa figura docet speculi convertier ad nos.</s>  <lb/>
<s id="s.000918">indugredi porro pariter simulacra pedemque <lb/>
ponere nobiscum credas gestumque imitari <lb/>
propterea quia, de speculi qua parte recedas,    <lb/>
continuo nequeunt illinc simulacra reverti; <lb/>
omnia quandoquidem cogit natura referri <lb/>
ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.</s>  <lb/>
<s id="s.000919">Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.</s>  <lb/>
<s id="s.000920">sol etiam caecat, contra si tendere pergas,     <lb/>
propterea quia vis magnast ipsius et alte <lb/>
aera per purum graviter simulacra feruntur <lb/>
et feriunt oculos turbantia composituras.</s>  <lb/>
<s id="s.000921">praeterea splendor quicumque est acer adurit <lb/>
saepe oculos ideo quod semina possidet ignis  <lb/>
multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.</s>  <lb/>
<s id="s.000922"><pb xlink:href="082/01/133.jpg" pagenum="171"/>
lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur <lb/>
arquati, quia luroris de corpore eorum <lb/>
semina multa fluunt, simulacris obvia rerum, <lb/>
multaque sunt oculis in eorum denique mixta,     <lb/>
quae contage sua palloribus omnia pingunt. </s><s id="s.000923"> <lb/>
e tenebris autem quae sunt in luce tuemur  <lb/>
propterea quia, cum propior caliginis aer  <lb/>
ater init oculos prior et possedit apertos, <lb/>
insequitur candens confestim lucidus aer <lb/>
qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras <lb/>
aeris illius; nam multis partibus hic est <lb/>
mobilior multisque minutior et mage pollens.</s>  <lb/>
<s id="s.000924">qui simul atque vias oculorum luce replevit <lb/>
atque patefecit quas ante obsederat aer          <lb/>
<emph type="italics"/>ater,<emph.end type="italics"/> continuo rerum simulacra secuntur  <lb/>
quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.</s>  <lb/>
<s id="s.000925">quod contra facere in tenebris e luce nequimus <lb/>
propterea quia posterior caliginis aer <lb/>
crassior insequitur qui cuncta foramina complet  <lb/>
obsiditque vias oculorum, ne simulacra <lb/>
possint ullarum rerum coniecta movere.</s>  <lb/>
<s id="s.000926">quadratasque procul turris cum cernimus urbis, <lb/>
propterea fit uti videantur saepe rutundae, <lb/>
angulus optusus quia longe cernitur omnis        <lb/>
sive etiam potius non cernitur ac perit eius <lb/>
plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus, <lb/>
aera per multum quia dum simulacra feruntur, <lb/>
cogit hebescere eum crebris offensibus aer.</s>  <lb/>
<s id="s.000927">hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis,    <lb/>
fit quasi ut ad tornum saxorum structa terantur; <lb/>
non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/134.jpg" pagenum="172"/>
Sed quasi adumbratim paulum simulata videntur. </s><s id="s.000928"> <lb/>
umbra videtur item nobis in sole moveri  <lb/>
et vestigia nostra sequi gestumque imitari;      <lb/>
aera si credis privatum lumine posse  <lb/>
indugredi, motus hominum gestumque sequentem;  <lb/>
nam nil esse potest aliut nisi lumine cassus  <lb/>
aer id quod nos umbram perhibere suemus. </s><s id="s.000929"> <lb/>
nimirum quia terra locis ex ordine certis                <lb/>
lumine privatur solis quacumque meantes  <lb/>
officimus, repletur item quod liquimus eius,  <lb/>
propterea fit uti videatur, quae fuit umbra  <lb/>
corporis, e regione eadem nos usque secuta. </s><s id="s.000930"> <lb/>
semper enim nova se radiorum lumina fundunt      <lb/>
primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. </s><s id="s.000931"> <lb/>
propterea facile et spoliatur lumine terra  <lb/>
et repletur item nigrasque sibi abluit umbras. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000932">Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum. </s><s id="s.000933"> <lb/>
nam quocumque loco sit lux atque umbra tueri      <lb/>
illorum est; eadem vero sint lumina necne,  <lb/>
umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc,  <lb/>
an potius flat paulo quod diximus ante,  <lb/>
hoc animi demum ratio discernere debet,  <lb/>
nec possunt oculi naturam noscere rerum. </s><s id="s.000934">   <lb/>
proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. </s><s id="s.000935"> <lb/>
qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur;  <lb/>
quae manet in statione, ea praeter creditur ire. </s><s id="s.000936"> <lb/>
et fugere ad puppim colles campique videntur  <lb/>
quos agimus praeter navem velisque volamus. </s><s id="s.000937">        <lb/>
sidera cessare aetheriis adfixa cavernis  <lb/>
cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu,  <lb/>
quandoquidem longos obitus exorta revisunt,  <lb/>
cum permensa suo sunt caelum corpore claro. </s><s id="s.000938"> <lb/>
solque pari ratione manere et luna videntur      <lb/>
in statione, ea quae ferri res indicat ipsa. </s><s id="s.000939"> <lb/>
exstantisque procul medio de gurgite montis  <lb/>
classibus inter quos liber patet exitus ingens, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/135.jpg" pagenum="173"/>
insula coniunctis tamen ex his una videtur. </s><s id="s.000940"> <lb/>
atria versari et circumcursare columnae  <lb/>
usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi  <lb/>
desierunt verti, vix ut iam credere possint  <lb/>
non supra sese ruere omnia tecta minari. </s><s id="s.000941"> <lb/>
iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte  <lb/>
cum coeptat natura supraque extollere montes,    <lb/>
quos tibi tum supra sol montis esse videtur  <lb/>
comminus ipse suo contingens fervidus igni,  <lb/>
vix absunt nobis missus bis mille sagittae,  <lb/>
vix etiam cursus quingentos saepe veruti; <lb/>
inter eos solemque iacent immania ponti          <lb/>
aequora substrata aetheriis ingentibus oris,  <lb/>
interiectaque sunt terrarum milia multa  <lb/>
quae variae retinent gentes et saecla ferarum.</s>  <lb/>
<s id="s.000942">at conlectus aquae digitum non altior unum,  <lb/>
qui lapides inter sistit per strata viarum,      <lb/>
despectum praebet sub terras inpete tanto,  <lb/>
a terris quantum caeli patet altus hiatus;  <lb/>
nubila dispicere et caelum ut videare videre  <lb/>
corpora mirando sub terras abdita caelo. </s><s id="s.000943"> <lb/>
denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/136.jpg" pagenum="174"/>
flumine et in rapidas amnis despeximus undas,  <lb/>
stantis equi corpus transversum ferre videtur  <lb/>
vis et in adversum flumen contrudere raptim,  <lb/>
et quocumque oculos traiecimus omnia ferri  <lb/>
et fluere adsimili nobis ratione videntur. </s><s id="s.000944">         <lb/>
porticus aequali quamvis est denique ductu  <lb/>
stansque in perpetuum paribus suffulta columnis, <lb/>
longa tamen parte ab summa cum tota videtur,  <lb/>
paulatim trahit angusti fastigia coni,  <lb/>
tecta solo iungens atque omnia dextera laevis    <lb/>
donec in obscurum coni conduxit acumen.</s>  <lb/>
<s id="s.000945">in pelago nautis ex undis ortus in undis  <lb/>
sol fit uti videatur obire et condere lumen;  <lb/>
quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur;  <lb/>
ne leviter credas labefactari undique sensus.     <lb/>
at maris ignaris in portu clauda videntur  <lb/>
navigia aplustris fractis obnitier undae. </s><s id="s.000946"> <lb/>
nam quaecumque supra rorem salis edita pars est  <lb/>
remorum, recta est, et recta superne guberna:  <lb/>
quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur  <lb/>
omnia converti sursumque supina reverti  <lb/>
et reflexa prope in summo fluitare liquore. </s><s id="s.000947"> <lb/>
raraque per caelum cum venti nubila portant  <lb/>
tempore nocturno, tum splendida signa videntur  <lb/>
labier adversum nimbos atque ire superne  <lb/>
longe aliam in partem ac ver<emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> ratione feruntur. </s><s id="s.000948"> <lb/>
at si forte oculo manus uni subdita supter  <lb/>
pressit eum, quodam sensu fit uti videantur  <lb/>
omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo,  <lb/>
bina lucernarum florentia lumina flammis  <lb/>
binaque per totas aedis geminare supellex  <lb/>
et duplicis hominum facies et corpora bina.</s>  <lb/>
<s id="s.000949"><pb xlink:href="082/01/137.jpg" pagenum="175"/>
denique cum suavi devinxit membra sopore  <lb/>
somnus et in summa corpus iacet omne quiete,  <lb/>
tum vigilare tamen nobis et membra movere        <lb/>
nostra videmur, et in noctis caligine caeca cernere  <lb/>
cernere censemus solem lumenque diurnum  <lb/>
conclusoque loco caelum mare flumina montis  <lb/>
mutare et campos pedibus transire videmur,  <lb/>
et sonitus audire, severa silentia noctis        <lb/>
undique cum constent, et reddere dicta tacentes. </s><s id="s.000950"> <lb/>
cetera de genere hoc mir<emph type="italics"/>acula<emph.end type="italics"/> multa videmus,  <lb/>
quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,  <lb/>
nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit  <lb/>
propter opinatus animi quos addimus ipsi,         <lb/>
pro visis ut sint quae non sunt sensibu' visa. </s><s id="s.000951"> <lb/>
nam nil aegrius est quam res secernere apertas  <lb/>
ab dubiis, animus quas ab se protinus addit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000952">Denique nil sciri siquis putat, id quoque nescit  <lb/>
an sciri possit, quoniam nil scire fatetur. </s><s id="s.000953">        <lb/>
hunc igitur contra mittam contendere causam,  <lb/>
qui capite ipse sua in statuit vestigia sese. </s><s id="s.000954"> <lb/>
et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum  <lb/>
quaeram, cum in rebus veri nil viderit ante,  <lb/>
unde sciat quid sit scire et nescire. </s><s id="s.000955">vicissim,     <lb/>
notitiam veri quae res falsique crearit  <lb/>
et dubium certo quae res differre probarit. </s><s id="s.000956"> <lb/>
invenies primis ab sensibus esse creatam  <lb/>
notitiem veri neque sensus posse refelli. </s><s id="s.000957"> <lb/>
nam maiore fide debet reperirier illud,          <lb/>
sponte sua veris quod possit vincere falsa. </s><s id="s.000958"> <lb/>
quid maiore fide porro quam sensus haberi  <lb/>
debet ?</s><s id="s.000959"> an ab sensu falso ratio orta valebit  <lb/>
dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ?</s><s id="s.000960"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/138.jpg" pagenum="176"/>
qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit omnis.        <lb/>
an poterunt oculos aures reprehendere, an aures <lb/>
tactus?</s><s id="s.000961"> an hunc porro tactum sapor arguet oris, <lb/>
an confutabunt nares oculive, revincent?</s><s id="s.000962"> <lb/>
non, ut opinor, ita est. </s><s id="s.000963">nam seorsum cuique potestas <lb/>
divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est   <lb/>
et quod molle sit et gelidum fervensve <emph type="italics"/>seorsum<emph.end type="italics"/> <lb/>
et seorsum varios rerum sentire colores <lb/>
et quaecumque coloribu' sint coniuncta <emph type="italics"/>videre.<emph.end type="italics"/> <lb/>
seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores <lb/>
nascuntur, sorsum sonitus. </s><s id="s.000964">ideoque necesse est      <lb/>
non possint alios alii convincere sensus.</s>  <lb/>
<s id="s.000965">nec porro poterunt ipsi reprehendere sese, <lb/>
aequa fides quoniam debebit semper haberi.</s>  <lb/>
<s id="s.000966">proinde quod in quoquest his visum tempore, verumst.</s>  <lb/>
<s id="s.000967">et si non poterit ratio dissolvere causam,      <lb/>
cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint <lb/>
visa rutunda, tamen praestat rationis egentem <lb/>
reddere mendose causas utriusque figurae, <lb/>
quam manibus manifesta suis emittere quoquam <lb/>
et violare fidem primam et convellere tota       <lb/>
fundamenta quibus nixatur vita salusque.</s>  <lb/>
<s id="s.000968">non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa <lb/>
concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis <lb/>
praecipitisque locos vitare et cetera quae sint <lb/>
in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint.       <lb/>
illa tibi est igitur verborum copia cassa <lb/>
omnis quae contra sensus instructa paratast.</s>  <lb/>
<s id="s.000969">denique ut in fabrica, si pravast regula prima, <lb/>
normaque si fallax rectis regionibus exit, <lb/>
et libella aliqua si ex parti claudicat hilum,   <lb/>
omnia mendose fieri atque obstipa necesse est <lb/>
prava cubantia prona supina atque absona tecta, <lb/>
iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/139.jpg" pagenum="177"/>
prodita iudiciis fallacibus omnia primis,  <lb/>
sic igitur ratio tibi rerum prava necessest      <lb/>
falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000970">Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem  <lb/>
sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000971">Principio auditur sonus et vox omnis, in auris  <lb/>
insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. </s><s id="s.000972">         <lb/>
corpoream <emph type="italics"/>vocem<emph.end type="italics"/> quoque enim constare fatendumst  <lb/>
et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus. </s><s id="s.000973"> <lb/>
praeterea radit vox fauces saepe facitque  <lb/>
asperiora foras gradiens arteria clamor. </s><s id="s.000974"> <lb/>
quippe per angustum turba maiore coorta   <lb/>
ire foras ubi coeperunt primordia vocum,  <lb/>
scilicet expleti quoque ianua raditur oris. </s><s id="s.000975"> <lb/>
haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent  <lb/>
corporeis e principiis, ut laedere possint. </s><s id="s.000976"> <lb/>
nec te fallit item quid corporis auferat et quid          <lb/>
detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis  <lb/>
perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram  <lb/>
aurorae perductus ab exoriente nitore,  <lb/>
praesertim si cum summost clamore profusus. </s><s id="s.000977"> <lb/>
ergo corpoream vocem constare necessest,         <lb/>
multa loquens quoniam amittit de corpore partem.</s>  <lb/>
<s id="s.000978">asperitas autem vocis fit ab asperitate  <lb/>
principiorum et item levor levore creatur.</s>  <lb/>
<s id="s.000979">nec simili penetrant auris primordia forma, <lb/>
cum tuba depresso graviter sub murmure mugit     <lb/>
et reboat raucum regio cita barbara bombum, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/140.jpg" pagenum="178"/>
et validis cycni torrentibus ex Heliconis  <lb/>
cum liquidam tollunt lugubri voce querellam. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000980">Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro <lb/>
exprimimus rectoque foras emittimus ore,         <lb/>
mobilis articulat verborum daedala lingua <lb/>
formaturaque labrorum pro parte figurat.</s>  <lb/>
<s id="s.000981">hoc ubi non longum spatiumst unde una profecta <lb/>
perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa <lb/>
plane exaudiri discernique articulatim ;         <lb/>
servat enim formaturam servatque figuram.</s>  <lb/>
<s id="s.000982">at si interpositum spatium sit longius aequo,  <lb/>
aera per multum confundi verba necessest  <lb/>
et conturbari vocem, dum transvolat auras. </s><s id="s.000983"> <lb/>
ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam          <lb/>
internoscere, verborum sententia quae sit: <lb/>
usque adeo confusa venit vox inque pedita <lb/>
praeterea verbum saepe unum perciet auris  <lb/>
omnibus in populo, missum praeconis ab ore. </s><s id="s.000984"> <lb/>
in multas igitur voces vox una repente   <lb/>
diffugit, in privas quoniam se dividit auris  <lb/>
obsignans formam verbi clarumque sonorem. </s><s id="s.000985"> <lb/>
at quae pars vocum non auris incidit ipsas,  <lb/>
praeterlata perit frustra diffusa per auras.</s>  <lb/>
<s id="s.000986">pars solidis adlisa locis reiecta sonorem       <lb/>
reddit et interdum frustratur imagine verbi.</s>  <lb/>
<s id="s.000987">quae bene cum videas, rationem reddere possis  <lb/>
tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola <lb/>
<pb xlink:href="082/01/141.jpg" pagenum="179"/>
saxa paris formas verborum ex ordine reddant, <lb/>
palantis comites quom montis inter opacos        <lb/>
quaerimus et magna dispersos voce ciemus.</s>  <lb/>
<s id="s.000988">sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis, <lb/>
unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi <lb/>
verba repulsantes iterabant docta referri.</s>  <lb/>
<s id="s.000989">haec loca capripedes satyros nymphasque tenere  <lb/>
finitimi fingunt et faunos esse locuntur <lb/>
quorum noctivago strepitu ludoque iocanti <lb/>
adfirmant volgo taciturna silentia rumpi <lb/>
chordarumque sonos fieri dulcisque querellas, <lb/>
tibia quas fundit digitis pulsata canentum,      <lb/>
et genus agricolum late sentiscere, quom Pan <lb/>
pinea semiferi capitis velamina quassans <lb/>
unco saepe labro calamos percurrit hiantis, <lb/>
fistula silvestrem ne cesset fundere musam.</s>  <lb/>
<s id="s.000990">cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,     <lb/>
ne loca deserta ab divis quoque forte putentur <lb/>
sola tenere. </s><s id="s.000991">ideo iactant miracula dictis <lb/>
aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne <lb/>
humanum genus est avidum nimis auricularum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000992">Quod superest, non est mirandum qua ratione,     <lb/>
per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas, <lb/>
haec loca per voces veniant aurisque lacessant.</s>  <lb/>
<s id="s.000993">conloquium clausis foribus quoque saepe videmus, <lb/>
nimirum quia vox per flexa foramina rerum <lb/>
incolumis transire potest, simulacra renutant;   <lb/>
perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant, <lb/>
qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.000994"><pb xlink:href="082/01/142.jpg" pagenum="180"/>
praeterea partis in cunctas dividitur vox,  <lb/>
ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una  <lb/>
dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis    <lb/>
saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. </s><s id="s.000995"> <lb/>
ergo replentur loca vocibus, abdita retro  <lb/>
omnia quae circum fervunt sonituque cientur. </s><s id="s.000996"> <lb/>
at simulacra viis derectis omnia tendunt  <lb/>
ut sunt missa semel; quapropter cernere nemo     <lb/>
saepem ultra potis est, at voces accipere extra. </s><s id="s.000997"> <lb/>
et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa <emph type="italics"/>domorum,<emph.end type="italics"/> <lb/>
vox optunditur atque auris confusa penetrat <lb/>
et sonitum potius quam verba audire videmur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.000998">Nec, qui sentimus sucum, lingua atque palatum    <lb/>
plusculum habent in se rationis plus operae<emph type="italics"/>ve.<emph.end type="italics"/> <lb/>
principio sucum sentimus in ore, cibum cum <lb/>
mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai <lb/>
siquis forte manu premere ac siccare coepit.</s>  <lb/>
<s id="s.000999">inde quod exprimimus per caulas omne palati     <lb/>
diditur et rarae perplexa foramina linguae.</s>  <lb/>
<s id="s.001000">hoc ubi levia sunt manantis corpora suci, <lb/>
suaviter attingunt et suaviter omnia tractant <lb/>
umida linguai circum sudantia templa.</s>  <lb/>
<s id="s.001001">at contra pungunt sensum lacerantque coorta,    <lb/>
quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.</s>  <lb/>
<s id="s.001002">deinde voluptas est e suco fine palati; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/143.jpg" pagenum="181"/>
cum vero deorsum per fauces praecipitavit,  <lb/>
nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. </s><s id="s.001003"> <lb/>
nec refert quicquam quo victu corpus alatur,     <lb/>
dummodo quod capias concoctum didere possis  <lb/>
artubus et stomachi umidulum servare tenorem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001004">Nunc aliis alius qui sit cibu' suavis et almus  <lb/>
expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst  <lb/>
hoc tamen esse aliis possit perdulce videri,     <lb/>
tantaque <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> his rebus distantia differitasque, <lb/>
ut quod ali cibus est aliis fuat acre venenum, <lb/>
extetque ut serpens, hominis quae tacta salivis  <lb/>
disperit ac sese mandendo conficit ipsa. </s><s id="s.001005"> <lb/>
praeterea nobis veratrum est aere venenum,        <lb/>
at capris adipes et coturnicibus auget. </s><s id="s.001006"> <lb/>
ut quibus id fiat rebus cognoscere possis,  <lb/>
principio meminisse decet quae diximus ante,  <lb/>
semina multimodis in rebus mixta teneri.</s>  <lb/>
<s id="s.001007">porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes,  <lb/>
ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim <lb/>
extima membrorum circumcaesura coercet, <lb/>
proinde et seminibus constant variante figura.</s>  <lb/>
<s id="s.001008">semina cum porro distent, differre necessest <lb/>
intervalla viasque, foramina quae perhibemus,    <lb/>
omnibus in membris et in ore ipsoque palato.</s>  <lb/>
<s id="s.001009">esse minora igitur quaedam maioraque debent, <lb/>
esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest, <lb/>
multa rutunda, modis multis multangula quaedam.</s>  <lb/>
<s id="s.001010">namque figurarum ratio ut motusque reposcunt,   <lb/>
proinde foraminibus debent differre figurae, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/144.jpg" pagenum="182"/>
et variare viae proinde ac textura coercet. </s><s id="s.001011"> <lb/>
hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum,  <lb/>
illi, cui suave est, levissima corpora debent  <lb/>
contractabiliter caulas intrare palati,          <lb/>
at contra quibus est eadem res intus acerba,  <lb/>
aspera nimirum penetrant hamataque fauces. </s><s id="s.001012"> <lb/>
nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque. </s><s id="s.001013"> <lb/>
quippe ubi cui febris bili superante coorta est  <lb/>
aut alia ratione aliquast vis excita morbi,      <lb/>
perturbatur ibi iam totum corpus et omnes  <lb/>
commutantur ibi positurae principiorum; <lb/>
fit prius ad sensum <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> quae corpora conveniebant <lb/>
nunc non conveniant, et cetera sint magis apta, <lb/>
quae penetrata queunt sensum progignere acerbum  <lb/>
utraque enim sunt in mellis commixta sapore; <lb/>
id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001014">Nunc age quo pacto naris adiectus odoris <lb/>
tangat agam. </s><s id="s.001015">primum res multas esse necessest <lb/>
unde fluens volvat varius se fluctus odorum,     <lb/>
et fluere et mitti volgo spargique putandumst; <lb/>
verum aliis alius magis est animantibus aptus <lb/>
dissimilis propter formas. </s><s id="s.001016">ideoque per auras <lb/>
mellis apes quamvis longe ducuntur odore, <lb/>
volturiique cadaveribus. </s><s id="s.001017">tum fissa ferarum  <lb/>
ungula quo tulerit gressum promissa canum vis <lb/>
ducit, et humanum longe praesentit odorem <lb/>
Romulidarum arcis servator candidus anser.</s>  <lb/>
<s id="s.001018">sic aliis alius nidor datus ad sua quemque <lb/>
pabula ducit et a taetro resilire veneno         <lb/>
cogit, eoque modo servantur saecla ferarum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001019">Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit, <lb/>
est alio ut possit permitti longius alter; <lb/>
sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum <lb/>
quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res . </s><s id="s.001020"> <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/145.jpg" pagenum="183"/>
quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001021">errabundus enim tarde venit ac perit ante <lb/>
paulatim facilis distractus in aeris auras; <lb/>
ex alto primum quia vix emittitur ex re: <lb/>
nam penitus fluere atque recedere rebus odores   <lb/>
significat quod fracta magis redolere videntur <lb/>
omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta: <lb/>
deinde videre licet maioribus esse creatum <lb/>
principiis quam vox, quoniam per saxea saepta <lb/>
non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.         <lb/>
quare etiam quod olet non tam facile esse videbis <lb/>
investigare in qua sit regione locatum; <lb/>
refrigescit enim cunctando plaga per auras <lb/>
nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.001022">errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt.         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001023">(Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum <lb/>
in generest, sed item species rerum atque colores <lb/>
non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes, <lb/>
ut non sint allis quaedam magis acria visu.</s>  <lb/>
<s id="s.001024">quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis   <lb/>
auroram clara consuetum voce vocare, <lb/>
noenu queunt rabidi contra constare leones <lb/>
inque tueri: ita continuo meminere fugai, <lb/>
nimirum quia sunt gallorum in corpore quaedam <lb/>
semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum,     <lb/>
pupillas interfodiunt acremque dolorem <lb/>
praebent, ut nequeant contra durare feroces; <lb/>
cum tamen haec nostras acies nil laedere possint, <lb/>
aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis <lb/>
exitus ex oculis liber datur, in remorando               <lb/>
laedere ne possint ex ulla lumina parte.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001025">Nunc age quae moveant animum res accipe, et unde <lb/>
quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.</s>  <lb/>
<s id="s.001026">principio hoc dico, rerum simulacra vagari <lb/>
multa modis multis in cunctas undique partis     <lb/>
tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris, <lb/>
obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.</s>  <lb/>
<s id="s.001027"><pb xlink:href="082/01/146.jpg" pagenum="184"/>
quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu <lb/>
quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt, <lb/>
corporis haec quoniam penetrant per rara cientque        <lb/>
tenvem animi naturam intus sensumque facessunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001028">Centauros itaque et Scyllarum membra videmus <lb/>
Cerbereasque canum facies simulacraque eorum <lb/>
quorum morte obita tellus amplectitur ossa; <lb/>
omne genus quoniam passim simulacra feruntur,    <lb/>
partim sponte sua quae fiunt aere in ipso, <lb/>
partim quae variis ab rebus cumque recedunt <lb/>
et quae confiunt ex horum facta figuris.</s>  <lb/>
<s id="s.001029">nam certe ex vivo Centauri non fit imago, <lb/>
nulla fuit quoniam talis natura anima<emph type="italics"/>ntis;<emph.end type="italics"/>       <lb/>
verum ubi equi atque hominis casu convenit imago, <lb/>
haerescit facile extemplo, quod diximus ante, <lb/>
propter subtilem naturam et tenvia texta.</s>  <lb/>
<s id="s.001030">cetera de genere hoc eadem ratione creantur.</s>  <lb/>
<s id="s.001031">quae cum mobiliter summa levitate feruntur,     <lb/>
ut prius ostendi, facile uno commovet ictu <lb/>
quaelibet una animum nobis subtilis imago; <lb/>
tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001032">Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.</s>  <lb/>
<s id="s.001033">quatenus hoc simile est illi, quod mente videmus        <lb/>
atque oculis, simili fieri ratione necesse est.</s>  <lb/>
<s id="s.001034">nunc igitur docui quoniam me forte leonem <lb/>
cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt, <lb/>
scire licet mentem simili ratione moveri, <lb/>
per simulacra leonem et cetera quae videt aeque  <lb/>
nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.</s>  <lb/>
<s id="s.001035">nec ratione alia, cum somnus membra profudit, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/147.jpg" pagenum="185"/>
mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt  <lb/>
haec eadem nostros animos quae cuin vigilamus,  <lb/>
usque adeo, certe ut videamur cernere cum quem  <lb/>
rellicta vita iam mors et terra potitast. </s><s id="s.001036"> <lb/>
Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes  <lb/>
corporis offecti sensus per membra quiescunt  <lb/>
nec possunt falsum veris convincere rebus.</s>  <lb/>
<s id="s.001037">praeterea meminisse iacet languetque sopore     <lb/>
nec dissentit cum mortis letique potitum  <lb/>
iam pridem, quem mens vivom se cernere credit. </s><s id="s.001038"> <lb/>
quod superest, non est mirum simulacra moveri  <lb/>
bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;  <lb/>
nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago;          <lb/>
quippe ubi prima perit alioque est altera nata  <lb/>
inde statu, prior hic gestum mutasse videtur. </s><s id="s.001039"> <lb/>
scilicet id fieri celeri ratione putandumst:  <lb/>
tanta est mobilitas et rerum copia tanta  <lb/>
tantaque sensibili quovis est tempore in uno     <lb/>
copia particularum, ut possit suppeditare. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001040">(Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis <lb/>
clarandumst, plane si res exponere avemus.</s>  <lb/>
<s id="s.001041">quaeritur in primis quare, quod cuique libido <lb/>
venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.    <lb/>
anne voluntatem nostram simulacra tuentur <lb/>
et simul ac volumus nobis occurrit imago, <lb/>
si mare, si terrast cordi, si denique caelum?</s><s id="s.001042"> <lb/>
conventus hominum pompam convivia pugnas, <lb/>
omnia sub verbone creat natura paratque ?</s><s id="s.001043"> <lb/>
cum praesertim aliis eadem in regione locoque <lb/>
longe dissimilis animus res cogitet omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.001044">quid porro, in numerum procedere cum simulacra <lb/>
cernimus in somnis et mollia membra movere, <lb/>
mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt   <lb/>
et repetunt oculis gestum pede convenienti?</s><s id="s.001045"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/148.jpg" pagenum="186"/>
scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,  <lb/>
nocturno facere ut possint in tempore ludos. </s><s id="s.001046"> <lb/>
an magis illud erit verum?</s><s id="s.001047"> quia tempore in uno,  <lb/>
cum sentimus id, et cum vox emittitur una,       <lb/>
tempora multa latent, ratio quae comperit esse,  <lb/>
propterea fit uti quovis in tempore quaeque  <lb/>
praesto sint simulacra locis in quisque parata. </s><s id="s.001048"> <lb/>
et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute          <lb/>
cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt <lb/>
praeterea pereunt, nisi <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quae ad se ipse paravit. </s><s id="s.001049"> <lb/>
ipse parat sese porro speratque futurum          <lb/>
ut videat quod consequitur rem quamque; fit ergo. </s><s id="s.001050"> <lb/>
nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt  <lb/>
cernere coeperunt, contendere se atque parare,  <lb/>
nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?</s><s id="s.001051">          <lb/>
et tamen in rebus quoque apertis noscere possis, <lb/>
si non advertas animum, proinde esse quasi omni  <lb/>
tempore semotum fuerit longeque remotum. </s><s id="s.001052"> <lb/>
cur igitur mirumst, animus si cetera perdit  <lb/>
praeterquam quibus est in rebus deditus ipse ?</s><s id="s.001053">  <lb/>
deinde adopinamur de signis maxima parvis  <lb/>
ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001054">Fit quoque ut interdum non suppeditetur imago  <lb/>
eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,  <lb/>
in manibus vir uti factus videatur adesse,        <lb/>
aut alia ex alia facies aetasque sequatur.</s>  <lb/>
<s id="s.001055">quod ne miremur sopor atque oblivia curant.</s>  <lb/>
<s id="s.001056">Illud in his rebus vitium vementer avessis <lb/>
<pb xlink:href="082/01/149.jpg" pagenum="187"/>
effugere, errorem vitareque praemetuenter, <lb/>
lumina ne facias oculorum clara creata,  <lb/>
prospicere ut possemus, et ut proferre quea<emph type="italics"/>mus<emph.end type="italics"/> <lb/>
proceros passus, ideo fastigia posse <lb/>
surarum ac feminum pedibus fundata plicari, <lb/>
bracchia tum porro validis ex apta lacertis <lb/>
esse manusque datas utraque <emph type="italics"/>ex<emph.end type="italics"/> parte ministras,  <lb/>
ut facere ad vitam possemus quae foret usus.</s>  <lb/>
<s id="s.001057">cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur, <lb/>
omnia perversa praepostera sunt ratione, <lb/>
nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti <lb/>
possemus, sed quod natumst id procreat usum,     <lb/>
nec fuit ante videre oculorum lumina nata <lb/>
nec dictis orare prius quam lingua creatast, <lb/>
sed potius longe linguae praecessit origo <lb/>
sermonem multoque creatae sunt prius aures <lb/>
quam sonus est auditus, et omnia denique membra  <lb/>
ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus; <lb/>
haud igitur potuere utendi crescere causa.</s>  <lb/>
<s id="s.001058">at contra conferre manu certamina pugnae <lb/>
et lacerare artus foedareque membra cruore <lb/>
ante fuit multo quam lucida tela volarent,       <lb/>
et volnus vitare prius natura coegit <lb/>
quam daret obiectum parmai laeva per artem.</s>  <lb/>
<s id="s.001059">scilicet et fessum corpus mandare quieti <lb/>
multo antiquius est quam lecti mollia strata, <lb/>
et sedare sitim prius est quam pocula natum.</s>  <lb/>
<s id="s.001060">haec igitur possunt utendi cognita causa, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/150.jpg" pagenum="188"/>
credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.</s>  <lb/>
<s id="s.001061">illa quidem seorsum sunt omnia quae prius ipsa <lb/>
nata dedere suae post notitiam utilitatis.</s>  <lb/>
<s id="s.001062">quo genere in primis sensus et membra videmus;  <lb/>
quare etiam atque etiam procul est ut credere possis <lb/>
utilitatis ob officium potuisse creari.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001063">(Illud item non est mirandum, corporis ipsa <lb/>
quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.</s>  <lb/>
<s id="s.001064">quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus               <lb/>
multa modis multis docui, sed plurima debent <lb/>
ex animalibu'. </s><s id="s.001065"><emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> quia sunt exercita motu, <lb/>
multaque per sudorem ex alto pressa feruntur, <lb/>
multa per os exhalantur, cum languida anhelant, <lb/>
his igitur rebus rarescit corpus et omnis <lb/>
subruitur natura; dolor quam consequitur rem.</s>  <lb/>
<s id="s.001066">propterea capitur cibus ut suffulciat artus <lb/>
et recreet vires interdatus atque patentem <lb/>
per membra ac venas ut amorem opturet edendi.</s>  <lb/>
<s id="s.001067">umor item discedit in omnia quae loca cumque    <lb/>
poscunt umorem; glomerataque multa vaporis <lb/>
corpora, quae stomacho praebent incendia nostro, <lb/>
dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem, <lb/>
urere ne possit calor amplius aridus artus.</s>  <lb/>
<s id="s.001068">sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro  <lb/>
abluitur, sic expletur ieiuna cupido.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001069">Nunc qui fiat uti passus proferre queamus, <lb/>
cum volumus, varieque datum sit membra movere, <lb/>
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri <lb/>
corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta.     <lb/>
dico animo nostro primum simulacra meandi <lb/>
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.</s>  <lb/>
<s id="s.001070">inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam <lb/>
rem quis<emph type="italics"/>quam,<emph.end type="italics"/> quam mens providit quid velit ante.</s>  <lb/>
<s id="s.001071">id quod providet , illius rei constat imago.    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/151.jpg" pagenum="189"/>
ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire <lb/>
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto <lb/>
per membra atque artus animai dissita vis est.</s>  <lb/>
<s id="s.001072">et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.</s>  <lb/>
<s id="s.001073">inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota   <lb/>
paulatim moles protruditur atque movetur.</s>  <lb/>
<s id="s.001074">praeterea tum rarescit quoque corpus et aer, <lb/>
scilicet ut debet qui semper mobilis extat, <lb/>
per patefacta venit penetratque foramina largus <lb/>
et dispargitur ad partis ita quasque minutas     <lb/>
corporis. </s><s id="s.001075">hic igitur rebus fit utrimque duabus, <lb/>
corporis ut ac navis velis ventoque feratur.</s>  <lb/>
<s id="s.001076">nec tamen illud in his rebus mirabile constat, <lb/>
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt <lb/>
contorquere et onus totum convertere nostrum.    <lb/>
quippe etenim ventus suptili corpore tenvis <lb/>
trudit agens magnam magno molimine navem <lb/>
et manus una regit quantovis impete euntem <lb/>
atque gubernaclum contorquet quolibet unum, <lb/>
multaque per trocleas et tympana pondere magno   <lb/>
commovet atque levi sustollit machina nisu. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001077">Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem <lb/>
inriget atque animi, curas e pectore solvat, <lb/>
suavidicis potius quam multis versibus edam; <lb/>
parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam        <lb/>
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.</s>  <lb/>
<s id="s.001078">tu mihi da tenuis aures animumque sagacem, <lb/>
ne fieri negites quae dicam posse retroque <lb/>
vera. </s><s id="s.001079">repulsanti discedas pectore dicta, <lb/>
tutimet in culpa cum sis neque cernere possis.   <lb/>
principio somnus fit ubi est distracta per artus <lb/>
vis animae partimque foras eiecta recessit <lb/>
et partim contrusa magis concessit in altum; <lb/>
dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.</s>  <lb/>
<s id="s.001080"><pb xlink:href="082/01/152.jpg" pagenum="190"/>
nam dubium non est, animai quin opera sit        <lb/>
sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,  <lb/>
tum nobis animam perturbatam esse putandumst  <lb/>
eiectamque foras; non omnem; namque iaceret  <lb/>
aeterno corpus perfusum frigore leti,  <lb/>
quippe ubi nulla latens animai pars remaneret    <lb/>
in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,  <lb/>
unde reconflari sensus per membra repente  <lb/>
posset, ut ex igni caeco consurgere flamma?</s><s id="s.001081"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001082">Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde  <lb/>
perturbari anima et corpus languescere possit,    <lb/>
expediam: tu fac ne ventis verba profundam. </s><s id="s.001083"> <lb/>
principio externa corpus de parte necessum est,  <lb/>
aeriis quoniam vicinum tangitur auris,  <lb/>
tundier atque eius crebro pulsarier ictu,  <lb/>
proptereaque fere res omnes aut corio sunt       <lb/>
aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae. </s><s id="s.001084"> <lb/>
interiorem etiam partem spirantibus aer  <lb/>
verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur. </s><s id="s.001085"> <lb/>
quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum  <lb/>
perveniant plagae per parva foramina nobis       <lb/>
corporis ad primas partis elementaque prima,  <lb/>
fit quasi paulatim nobis per membra ruina. </s><s id="s.001086"> <lb/>
conturbantur enim positurae principiorum  <lb/>
corporis atque animi. </s><s id="s.001087">fit uti pars inde animai  <lb/>
eiciatur et introrsum pars abdita cedat,         <lb/>
pars etiam distracta per artus non queat esse  <lb/>
coniuncta inter se neque motu mutua fungi;  <lb/>
inter enim saepit coetus natura viasque;  <lb/>
ergo sensus abit mutatis motibus alte. </s><s id="s.001088"> <lb/>
et quonam non est quasi quod suffulciat artus,   <lb/>
debile fit corpus languescuntque omnia membra,  <lb/>
bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti <lb/>
<pb xlink:href="082/01/153.jpg" pagenum="191"/>
saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001089">deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer, <lb/>
haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis,            <lb/>
efficit. </s><s id="s.001090">et multo sopor ille gravissimus exstat <lb/>
quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se <lb/>
corpora conturbant magno contusa labore.</s>  <lb/>
<s id="s.001091">fit ratione eadem coniectus partim animai <lb/>
altior atque foras eiectus largior eius,         <lb/>
et divisior inter se ac distractior in test. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001092">Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret <lb/>
aut quibus in rebus multum sumus ante morati <lb/>
atque in ea ratione fuit contenta magis mens, <lb/>
in somnis eadem plerumque videmur obire; <lb/>
causidici causas agere et componere leges,       <lb/>
induperatores pugnare ac proelia obire, <lb/>
nautae contractum cum ventis degere bellum, <lb/>
nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum <lb/>
semper et inventam patriis exponere chartis.     <lb/>
cetera sic studia atque artes plerumque videntur <lb/>
in somnis animos hominum frustrata tenere.</s>  <lb/>
<s id="s.001093">et quicumque dies multos ex ordine ludis <lb/>
adsiduas dederunt operas, plerumque videmus, <lb/>
cum iam destiterunt ea sensibus usurpare,        <lb/>
relicuas tamen esse vias in mente patentis, <lb/>
qua possint eadem rerum simulacra venire.</s>  <lb/>
<s id="s.001094">per multos itaque illa dies eadem obversantur <lb/>
ante oculos, etiam vigilantes ut videantur <lb/>
cernere saltantis et mollia membra moventis      <lb/>
et citharae liquidum carmen chordasque loquentis <lb/>
auribus accipere et consessum cernere eundem <lb/>
scenaique simul varios splendere decores.</s>  <lb/>
<s id="s.001095"><pb xlink:href="082/01/154.jpg" pagenum="192"/>
usque adeo magni refert studium atque voluptas,  <lb/>
et quibus in rebus consuerint esse operati       <lb/>
non homines solum sed vero animalia cuncta. </s><s id="s.001096"> <lb/>
quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt,  <lb/>
in somnis sudare tamen spirareque semper  <lb/>
et quasi de palma summas contendere viris, <lb/>
aut quasi carceribus patefactis          <lb/>
 venantumque canes in molli saepe quiete <lb/>
iactant crura tamen subito vocisque repente  <lb/>
mittunt et crebro redducunt naribus auras,  <lb/>
ut vestigia si teneant inventa ferarum,  <lb/>
expergefactique secuntur inania saepe    <lb/>
cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant,  <lb/>
donec discussis redeant erroribus ad se.</s>  <lb/>
<s id="s.001097">at consueta domi catulorum blanda propago  <lb/>
discutere et corpus de terra corripere instant  <lb/>
proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur. </s><s id="s.001098">    <lb/>
et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum,  <lb/>
tam magis in somnis eadem saevire necessust. </s><s id="s.001099"> <lb/>
at variae fugiunt volueres pinnisque repente  <lb/>
sollicitant divom nocturno tempore lucos,  <lb/>
accipitres somno in leni si proelia pugnas  <lb/>
edere sunt persectantes visaeque volantes. </s><s id="s.001100">          <lb/>
porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt  <lb/>
magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque,  <lb/>
reges expugnant, capiuntur, proelia miscent,  <lb/>
tollunt clamorem quasi si iugulentur ibidem. </s><s id="s.001101"> <lb/>
multi depugnant gemitusque doloribus edunt       <lb/>
<pb xlink:href="082/01/155.jpg" pagenum="193"/>
et quasi pantherae morsu saevive leonis <lb/>
mandantur magnis clamoribus omnia complent.</s>  <lb/>
<s id="s.001102">multi de magnis per somnum rebu' loquuntur <lb/>
indicioque sui facti persaepe fuere.</s>  <lb/>
<s id="s.001103">multi mortem obeunt. </s><s id="s.001104">multi, de montibus altis      <lb/>
ut qui praecipitent ad terram corpore toto, <lb/>
externantur et ex somno quasi mentibu' capti <lb/>
vix ad se redeunt permoti corporis aestu.</s>  <lb/>
<s id="s.001105">flumen item sitiens aut fontem propter amoenum <lb/>
adsidet et totum prope faucibus occupat amnem.   <lb/>
puri saepe lacum propter si ac dolia curta <lb/>
somno devincti credunt se extollere vestem, <lb/>
totius umorem saccatum corpori' fundunt, <lb/>
cum Babylonica magnifico splendore rigantur.</s>  <lb/>
<s id="s.001106">tum quibus aetatis freta primitus insinuatur    <lb/>
semen, ubi ipsa dies membris matura creavit, <lb/>
conveniunt simulacra foris e corpore quoque <lb/>
nuntia praeclari voltus pulchrique coloris, <lb/>
qui ciet inritans loca turgida semine multo, <lb/>
ut quasi transactis saepe omnibu' rebu' profundant       <lb/>
fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001107">Sollicitatur id <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> nobis, quod diximus ante <lb/>
semen, adulta aetas cum primum roborat artus.</s>  <lb/>
<s id="s.001108">namque alias aliud res commovet atque lacessit; <lb/>
ex homine humanum semen ciet una hominis vis. </s><s id="s.001109">      <lb/>
quod simul atque suis eiectum sedibus exit, <lb/>
per membra atque artus decedit corpore toto <lb/>
in loca conveniens nervorum certa  cietque <lb/>
continuo partis genitalis corporis ipsas.</s>  <lb/>
<s id="s.001110">inritata tument loca semine fitque voluntas     <lb/>
eicere id quo se contendit dira lubido, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/156.jpg" pagenum="194"/>
idque petit corpus, mens unde est. </s><s id="s.001111">saucia amore. </s><s id="s.001112"> <lb/>
namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam  <lb/>
emicat in partem sanguis unde icimur ictu,       <lb/>
et si comminus est, hostem ruber occupat umor.</s>  <lb/>
<s id="s.001113">sic igitur Veneris qui telis accipit ictus,  <lb/>
sive puer membris muliebribus hunc iaculatur  <lb/>
seu mulier toto iactans e corpore amorem,  <lb/>
unde feritur, eo tendit gestitque coire          <lb/>
et iacere umorem in corpus de corpore ductum;  <lb/>
namque voluptatem praesagit muta cupido. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001114">Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen amoris,  <lb/>
hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor  <lb/>
stillavit gutta et successit frigida cura. </s><s id="s.001115">         <lb/>
nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt  <lb/>
illius et nomen dulce obversatur ad auris. </s><s id="s.001116"> <lb/>
sed fugitare decet simulacra et pabula amoris  <lb/>
absterrere sibi atque alio convertere mentem  <lb/>
et iacere umorem conlectum in corpora quaeque     <lb/>
nec retinere, semel conversum unius amore,  <lb/>
et servare sibi curam certumque dolorem. </s><s id="s.001117"> <lb/>
ulcus enim vivescit et inveterascit alendo  <lb/>
inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit,  <lb/>
si non prima novis conturbes volnera plagis      <lb/>
volgivagaque vagus Venere ante recentia cures  <lb/>
aut alio possis animi traducere motus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001118">Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem,  <lb/>
sed potius quae sunt sine poena, commoda sumit;  <lb/>
nam certe purast sanis magis inde voluptas       <lb/>
quam miseris. </s><s id="s.001119">etenim potiundi tempore in ipso  <lb/>
fluctuat incertis erroribus ardor amantum  <lb/>
nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.</s>  <lb/>
<s id="s.001120"><pb xlink:href="082/01/157.jpg" pagenum="195"/>
quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem <lb/>
corporis et dentes inlidunt saepe labellis       <lb/>
osculaque adfligunt, quia non est pura voluptas <lb/>
et stimuli subsunt qui instigant laedere id ipsum <lb/>
quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt, <lb/>
sed leviter poenas frangit Venus inter amorem.</s>  <lb/>
<s id="s.001121">blandaque <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>frenat morsus admixta voluptas.     <lb/>
namque in eo spes est, unde est ardoris origo, <lb/>
restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.</s>  <lb/>
<s id="s.001122">quod fieri contra totum natura repugnat; <lb/>
unaque res haec est, cuius quom plurima habemus, <lb/>
tum magis ardescit dira cuppedine pectus.        <lb/>
nam cibus atque umor membris adsumitur intus; <lb/>
quae quoniam certas possunt obsidere partis, <lb/>
hoc facile expletur laticum frugumque cupido.</s>  <lb/>
<s id="s.001123">ex hominis vero facie pulchroque colore <lb/>
nil datur in corpus praeter simulacra fruendum   <lb/>
tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.</s>  <lb/>
<s id="s.001124">ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor <lb/>
non datur, ardorem qui membris stinguere possit, <lb/>
sed laticum simulacra petit frustraque laborat <lb/>
in medioque sitit torrenti flumine potans,       <lb/>
sic in amore Venus simulacris ludit amantis <lb/>
nec satiare queunt spectando corpora coram, <lb/>
nec manibus quicquam teneris abradere membris <lb/>
possunt errantes incerti corpore toto.</s>  <lb/>
<s id="s.001125">denique cum membris conlatis flore fruuntur     <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/158.jpg" pagenum="196"/>
aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus <lb/>
atque in eost Venus ut muliebria conserat arva, <lb/>
adfigunt avide corpus iunguntque salivas <lb/>
oris et inspirant pressantes dentibus ora, <lb/>
nequiquam, quoniam nil inde abradere possunt             <lb/>
nec penetrare et abire in corpus corpore toto; <lb/>
nam facere interdum velle et certare videntur: <lb/>
usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent, <lb/>
membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001126">tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido,    <lb/>
parva fit ardoris violenti pausa parumper.</s>  <lb/>
<s id="s.001127">inde redit rabies eadem et furor ille revisit, <lb/>
cum sibi quid cupiant ipsi contingere quaerunt, <lb/>
nec reperire malum id possunt quae machina vincat; <lb/>
usque adeo incerti tabescunt volnere caeco.      <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001128">Adde quod absumunt viris pereuntque labore, <lb/>
adde quod alterius sub nutu degitur aetas.</s>  <lb/>
<s id="s.001129">labitur interea res et Babylonica fiunt, <lb/>
languent officia atque aegrotat fama vacillans.</s>  <lb/>
<s id="s.001130">huic lenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident        <lb/>
scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi <lb/>
auro includuntur teriturque thalassina vestis <lb/>
adsidue et Veneris sudorem exercita potat.</s>  <lb/>
<s id="s.001131">et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae, <lb/>
interdum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. </s><s id="s.001132">         <lb/>
eximia veste et victu convivia, ludi, <lb/>
<lb/>
<pb xlink:href="082/01/159.jpg" pagenum="197"/>
pocula crebra, unguenta coronae serta parantur, <lb/>
nequiquam, quoniam medio de fonte leporum <lb/>
surgit amari aliquit quod in ipsis floribus angat, <lb/>
aut cum conscius ipse animus se forte remodet            <lb/>
desidiose agere aetatem lustrisque perire, <lb/>
aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit <lb/>
quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis, <lb/>
aut nimium iactare oculos aliumve tueri <lb/>
quod putat in voltuque videt vestigia risus.             <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001133">Atque in amore mala haec proprio summeque secundo <lb/>
inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt, <lb/>
prendere quae possis oculorum lumine operto, <lb/>
innumerabilia; ut melius vigilare sit ante, <lb/>
qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. </s><s id="s.001134">        <lb/>
nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur, <lb/>
non ita difficile est quam captum retibus ipsis <lb/>
exire et validos Veneris perrumpere nodos.</s>  <lb/>
<s id="s.001135">et tamen implicitus quoque possis inque peditus <lb/>
effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes  <lb/>
et praetermittas animi vitia omnia primum <lb/>
aut quae corpori' sunt eius, <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quam petis ac vis.</s>  <lb/>
<s id="s.001136">nam faciunt homines plerumque cupidine caeci, <lb/>
et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.</s>  <lb/>
<s id="s.001137">multimodis igitur pravas turpisque videmus      <lb/>
esse in deliciis summoque in honore vigere.</s>  <lb/>
<s id="s.001138">atque, alios alii inrident Veneremque s&uuml;adent <lb/>
ut placent, quoniam foedo adflictentur amore, <lb/>
nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.</s>  <lb/>
<s id="s.001139">nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos  <lb/>
caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas, <lb/>
parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal, <lb/>
magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.</s>  <lb/>
<s id="s.001140">balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est; <lb/>
at flagrans odiosa loquacula Lampadium fit.      <lb/>
ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/160.jpg" pagenum="198"/>
prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.</s>  <lb/>
<s id="s.001141">at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho, <lb/>
simula Silena ac saturast, labeosa philema.</s>  <lb/>
<s id="s.001142">cetera de genere hoc longum est si dicere coner.                        <lb/>
sed tamen esto iam quantovis oris honore, <lb/>
cui Veneris membris vis omnibus exoriatur: <lb/>
nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante; <lb/>
nempe eadem facit, et scimus facere, omnia turpi, <lb/>
et miseram taetris se suffit odoribus ipsa       <lb/>
quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.</s>  <lb/>
<s id="s.001143">at lacrimans exclusus amator limina saepe <lb/>
floribus et sertis operit postisque superbos <lb/>
unguit amaracino et foribus miser oscula figit; <lb/>
quem si, iam <emph type="italics"/>am<emph.end type="italics"/>missum, venientem offenderit aura         <lb/>
una modo, causas abeundi quaerat honestas, <lb/>
et meditata diu cadat alte sumpta querella, <lb/>
stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi <lb/>
plus videat quam mortali concedere par est.</s>  <lb/>
<s id="s.001144">nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae         <lb/>
omnia summo opere hos vitae poscaenia celant <lb/>
quos retinere volunt adstrictosque esse in amore, <lb/>
nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis <lb/>
protrahere in lucem atque omnis inquirere risus <lb/>
et, si bello animost et non odiosa, vicissim     <lb/>
praetermittere <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> humanis concedere rebus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001145">Nec mulier semper ficto suspirat amore <lb/>
quae conplexa viri corpus cum corpore iungit <lb/>
et tenet adsuctis umectans oscula labris.</s>  <lb/>
<s id="s.001146">nam facit ex animo saepe et communia quaerens           <lb/>
gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.</s>  <lb/>
<s id="s.001147">nec ratione alia volucres armenta feraeque <lb/>
<pb xlink:href="082/01/161.jpg" pagenum="199"/>
et pecudes et equae maribus subsidere possent, <lb/>
si non, ipsa quod illorum subat ardet abundans <lb/>
natura et Venerem salientum laeta retractat.     <lb/>
nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas <lb/>
vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur?</s><s id="s.001148"> <lb/>
in triviis quam saepe canes, discedere aventis, <lb/>
divorsi cupide summis ex viribus tendunt, <lb/>
quom interea validis Veneris compagibus haerent!  <lb/>
quod facerent numquam nisi mutua gaudia nossent <lb/>
quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.</s>  <lb/>
<s id="s.001149">quare etiam atque etiam, ut dico, est communi' voluptas <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001150">Et commiscendo quom semine forte virili <lb/>
femina vini vicit subita vi corripuitque,  <lb/>
tum similes matrum materno semine fiunt, <lb/>
ut patribus patrio. </s><s id="s.001151">sed quos utriusque figurae <lb/>
esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum, <lb/>
corpore de patrio et materno sanguine crescunt, <lb/>
semina cum Veneris stimulis excita per artus     <lb/>
obvia conflixit conspirans mutuus ardor, <lb/>
et neque utrum superavit eorum nec superatumst.</s>  <lb/>
<s id="s.001152">fit quoque ut interdum similes existere avorum <lb/>
possint et referant proavorum saepe figuras <lb/>
propterea quia multa modis primordia multis      <lb/>
mixta suo celant in corpore saepe parentis, <lb/>
quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta; <lb/>
inde Venus varia producit sorte figuras <lb/>
<pb xlink:href="082/01/162.jpg" pagenum="200"/>
maiorumque refert voltus vocesque comasque.</s>  <lb/>
<s id="s.001153">       et muliebre oritur patrio de semine saeclum <lb/>
maternoque mares existunt corpore creti; <lb/>
quandoquidem nilo magis haec <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> semine certo <lb/>
fiunt quam facies et corpora membraque nobis; <lb/>
semper enim partus duplici de semine constat, <lb/>
atque utri similest magis id quodcumque creatur,         <lb/>
eius habet plus parte aequa; quod cernere possis, <lb/>
sive virum suboles sivest muliebris origo. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001154">Nec divina satum genitalem numina cuiquam <lb/>
absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam <lb/>
appelletur et ut sterili Venere exigat aevom;    <lb/>
quod plerumque putant et multo sanguine maesti <lb/>
conspergunt aras adolentque altaria donis, <lb/>
ut gravidas reddant uxores semine largo.</s>  <lb/>
<s id="s.001155">nequiquam divom numen sortisque fatigant.</s>  <lb/>
<s id="s.001156">nam steriles nimium crasso sunt semine partim   <lb/>
et liquido praeter iustum tenuique vicissim.</s>  <lb/>
<s id="s.001157">tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum, <lb/>
liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.</s>  <lb/>
<s id="s.001158">crassius his porro quoniam concretius aequo <lb/>
mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu      <lb/>
aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum <lb/>
aegre admiscetur muliebri semine semen.</s>  <lb/>
<s id="s.001159">nam multum harmoniae Veneris differre videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.001160">atque alias alii complent magis ex allisque <lb/>
succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt.  <lb/>
et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt <lb/>
pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos <lb/>
suscipere et partu possent ditescere dulci.</s>  <lb/>
<s id="s.001161">et quibus ante domi fecundae saepe nequissent <lb/>
uxores parere, inventast illis quoque compar     <lb/>
natura, ut possent gnatis munire senectam.</s>  <lb/>
<s id="s.001162"><pb xlink:href="082/01/163.jpg" pagenum="201"/>
usque adeo magni refert, ut semina possint  <lb/>
seminibus commisceri genitaliter apta,  <lb/>
crassane conveniant liquidis et liquida crassis. </s><s id="s.001163"> <lb/>
atque in eo refert quo victu vita colatur;       <lb/>
namque aliis rebus concrescunt semina membris  <lb/>
atque aliis extenvantur tabentque vicissim. </s><s id="s.001164"> <lb/>
et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas,  <lb/>
id quoque permagni refert; nam more ferarum  <lb/>
quadrupedumque magis ritu plerumque putantur     <lb/>
concipere uxores, quia sic loca sumere possunt,  <lb/>
pectoribus positis, sublatis semina lumbis. </s><s id="s.001165"> <lb/>
nec molles opu' sunt motus uxoribus hilum. </s><s id="s.001166"> <lb/>
nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,  <lb/>
clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat    <lb/>
atque exossato ciet omni pectore fluctus; <lb/>
eicit enim sulcum recta regione viaque <lb/>
vomeris atque locis avertit seminis ictum.</s>  <lb/>
<s id="s.001167">idque sua causa consuerunt scorta moveri, <lb/>
ne complerentur crebro gravidaeque iacerent      <lb/>
et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset; <lb/>
coniugibus quod nil nostris opus esse videtur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001168">Nec divinitus interdum Venerisque sagittis <lb/>
deteriore fit ut forma muliercula ametur.</s>  <lb/>
<s id="s.001169">nam facit ipsa suis interdum femina factis      <lb/>
morigerisque modis et munde corpore culto, <lb/>
ut facile insuescat <emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> secum degere vitam.</s>  <lb/>
<s id="s.001170">quod superest, consuetudo concinnat amorem; <lb/>
nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu, <lb/>
vincitur in longo spatio tamen atque labascit.   <lb/>
nonne vides etiam guttas in saxa cadentis <lb/>
umoris longo in spatio pertundere saxa?</s><s id="s.001171"> <lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/164.jpg"/>
<chap n="5">
<p type="head"><s id="s.001172">T. </s><s id="s.001173">LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.001174">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.001175">LIBER QUINTUS</s></p>
<p type="main"><s id="s.001176"> <lb/>
Quis potis est dignum pollenti pectore carmen  <lb/>
condere pro rerum maiestate hisque repertis?</s><s id="s.001177">  <lb/>
quisve valet verbis tantum qui fingere laudes  <lb/>
pro meritis eius possit qui talia nobis  <lb/>
pectore parta suo quaesita<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> praemia liquit?</s><s id="s.001178">       <lb/>
nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. </s><s id="s.001179"> <lb/>
nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,  <lb/>
dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,  <lb/>
qui princeps vitae rationem invenit eam quae  <lb/>
nunc appellatur sapientia, quique per artem      <lb/>
fluctibus e tantis vitam tantisque tenebris  <lb/>
in tam tranquillo et tam clara luce locavit. </s><s id="s.001180"> <lb/>
confer enim divina aliorum antiqua reperta. </s><s id="s.001181"> <lb/>
namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris  <lb/>
vitigeni laticem mortalibus instituisse;         <lb/>
cum tamen his posset sine rebus vita manere,  <lb/>
ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. </s><s id="s.001182"> <lb/>
at bene non poterat sine puro pectore vivi;  <lb/>
quo magis hic merito nobis deus esse videtur,  <lb/>
ex quo nunc etiam per magnas didita gentis       <lb/>
dulcia permulcent animos solacia vitae. </s><s id="s.001183"> <lb/>
Herculis antistare autem si facta putabis,  <lb/>
longius a vera multo ratione ferere,  <lb/>
quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus <lb/>
<pb xlink:href="082/01/165.jpg" pagenum="203"/>
ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?</s><s id="s.001184">        <lb/>
denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis <lb/>
hydra venenatis posset vallata colubris?</s><s id="s.001185">    <lb/>
quidve tripectora tergemini vis Geryonai <lb/>
...<lb/>
tanto opere officerent nobis Stymphala colentes  <lb/>
et Diomedis equi spirantes naribus ignem  <lb/>
Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?</s><s id="s.001186"> <lb/>
aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,  <lb/>
asper, acerba tuens, immani corpore serpens  <lb/>
arboris amplexus stirpem quid denique obesset  <lb/>
propter Atlanteum litus pelageque sonora,         <lb/>
quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?</s><s id="s.001187">  <lb/>
cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,  <lb/>
sei non victa forent, quid tandem viva nocerent?</s><s id="s.001188">  <lb/>
nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum  <lb/>
nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est         <lb/>
per nemora ac montes magnos silvasque profundas;  <lb/>
quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. </s><s id="s.001189"> <lb/>
at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis  <lb/>
atque pericula tumst ingratis insinuandum! <lb/>
quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres    <lb/>
sollicitum curae quantique perinde timores! <lb/>
quidve superbia spurcitia ac petulantia?</s><s id="s.001190"> quantas <lb/>
<pb xlink:href="082/01/166.jpg" pagenum="204"/>
efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?</s><s id="s.001191"> <lb/>
haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque      <lb/>
expulerit dictis, non armis, nonne decebit <lb/>
hunc hominem numero divom dignarier esse?</s><s id="s.001192"> <lb/>
cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis <lb/>
immortalibu' de divis dare dicta suerit <lb/>
atque omnem rerum naturam pandere dictis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001193">Cuius ego ingressus vestigia dum rationes         <lb/>
persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata <lb/>
foedere sint, in eo quam sit durare necessum <lb/>
nec validas valeant aevi rescindere leges, <lb/>
quo genere in primis animi natura reperta est <lb/>
nativo primum consistere corpore creta    <lb/>
nec posse incolumis magnum durare per aevom, <lb/>
sed simulacra solere in somnis fallere mentem, <lb/>
cernere cum videamur eum quem vita reliquit, <lb/>
quod superest, nunc huc rationis detulit ordo, <lb/>
ut mihi mortali consistere corpore mundum         <lb/>
nativomque simul ratio reddunda sit esse; <lb/>
et quibus ille modis congressus materiai <lb/>
fundarit terram caelum mare sidera solem <lb/>
lunaique globum; tum quae tellure animantes <lb/>
extiterint, et quae nullo sint tempore natae;    <lb/>
quove modo genus humanum variante loquella <lb/>
coeperit inter se vesci per nomina rerum; <lb/>
et quibus ille modis divom metus insinuarit <lb/>
pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur <lb/>
fana lacus lucos aras simulacraque divom.       </s><s id="s.001193a">  <lb/>
praeterea solis cursus lunaeque meatus <lb/>
expediam qua vi flectat natura gubernans; <lb/>
ne forte haec inter caelum terramque reamur <lb/>
libera sponte sua cursus lustrare perennis <lb/>
morigera ad fruges augendas atque animantis,      <lb/>
neve aliqua divom volvi ratione putemus.</s>  <lb/>
<s id="s.001194">nam bene qui didicere deos securum agere aevom, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/167.jpg" pagenum="205"/>
si tamen interea mirantur qua ratione <lb/>
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis <lb/>
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,            <lb/>
rursus in antiquas referuntur religiones <lb/>
et dominos acris adsciscunt, omnia posse <lb/>
quos miseri credunt, ignari quid queat esse, <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens.           <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001195">Quod superest, ne te in promissis plura moremur, <lb/>
principio maria ac terras caelumque tuere; <lb/>
quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi, <lb/>
tris species tam dissimilis, tria talia texta, <lb/>
una dies dabit exitio, multosque per annos        <lb/>
sustentata ruet moles et machina mundi.</s>  <lb/>
<s id="s.001196">nec me animi fallit quam res nova miraque menti <lb/>
accidat exitium caeli terraeque futurum, <lb/>
et quam difficile id mihi sit pervincere dictis; <lb/>
ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante   <lb/>
nec tamen hanc possis oculorum subdere visu <lb/>
nec iacere indu manus, via qua munita fidei <lb/>
proxima fert humanum in pectus templaque mentis.</s>  <lb/>
<s id="s.001197">sed tamen effabor. </s><s id="s.001198">dictis dabit ipsa fidem res <lb/>
forsitan et graviter terrarum motibus ortis      <lb/>
omnia conquassari in parvo tempore cernes.</s>  <lb/>
<s id="s.001199">quod procul a nobis flectat fortuna gubernans, <lb/>
et ratio potius quam res persuadeat ipsa <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001200">(Qua prius adgrediar quam de re fundere fata     <lb/>
sanctius et multo certa ratione magis quam <lb/>
Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur, <lb/>
multa tibi expediam doctis solacia dictis <lb/>
religione refrenatus ne forte rearis <lb/>
terras et solem et caelum, mare sidera lunam,    <lb/>
corpore divino debere aeterna manere, <lb/>
proptereaque putes ritu par esse Gigantum <lb/>
pendere eos poenas inmani pro scelere omnis <lb/>
qui ratione sua disturbent moenia mundi <lb/>
         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/168.jpg" pagenum="206"/>
praeclarumque velint caeli restinguere solem     <lb/>
inmortalia mortali sermone notantes ;  <lb/>
quae procul usque adeo divino a numine distent,  <lb/>
inque deum numero quae sint indigna videri, <lb/>
notitiam potius praebere ut posse putentur  <lb/>
quid sit vitali motu sensuque remotum. </s><s id="s.001201">     <lb/>
quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse <lb/>
posse animi natura putetur consiliumque;  <lb/>
sicut in aethere non arbor, non aequore salso  <lb/>
nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis  <lb/>
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse. </s><s id="s.001202">      <lb/>
certum ac dispositumst ubi quicquit crescat et insit. </s><s id="s.001203"> <lb/>
sic animi natura nequit sine corpore oriri  <lb/>
sola neque a nervis et sanguine longiter esse. </s><s id="s.001204"> <lb/>
quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis  <lb/>
in capite aut umeris aut imis calcibus esse      <lb/>
posset et innasci quavis in parte, soleret <lb/>
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s>  <lb/>
<s id="s.001205">quod quoniam nostro quoque constat corpore certum <lb/>
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit <lb/>
seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum <lb/>
totum posse extra corpus formamque animalem <lb/>
putribus in glebis terrarum aut solis <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> igni <lb/>
aut in aqua durare aut altis aetheris oris.</s>  <lb/>
<s id="s.001206">haud igitur constant divino praedita sensu, <lb/>
quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.            <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001207">Illud item non est ut possis credere, sedes <lb/>
esse deum sanctas in mundi partibus ullis.</s>  <lb/>
<s id="s.001208">tenvis enim natura deum longeque remota <lb/>
sensibus ab nostris animi vix mente videtur; <lb/>
quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,            <lb/>
tactile nil nobis quod sit contingere debet.</s>  <lb/>
<s id="s.001209">tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.</s>  <lb/>
<s id="s.001210">quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse <lb/>
dissimiles debent, tenues de corpore eorum; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/169.jpg" pagenum="207"/>
quae tibi posterius largo sermone probabo.       <lb/>
dicere porro hominum causa voluisse parare <lb/>
praeclaram mundi naturam proptereaque <lb/>
adlaudabile opus divom Iaudare decere <lb/>
aeternumque putare atque inmortale futurum <lb/>
nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta      <lb/>
gentibus humanis fundatum perpetuo aevo, <lb/>
solicitare suis ulla vi ex sedibus umquam <lb/>
nec verbis vexare et ab imo evertere summa, <lb/>
cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi, <lb/>
desiperest. </s><s id="s.001211">quid enim inmortalibus atque beatis     <lb/>
gratia nostra queat largirier emolumenti, <lb/>
ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?</s><s id="s.001212"> <lb/>
quidve novi potuit tanto post ante quietos <lb/>
inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?</s><s id="s.001213"> <lb/>
nam gaudere novis rebus debere videtur   <lb/>
cui veteres obsunt; sed cui nil accidit aegri <lb/>
tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevom, <lb/>
quid potuit novitatis amorem accendere tali?</s><s id="s.001214"> <lb/>
 an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,  <lb/>
donec diluxit rerum genitalis origo.     <lb/>
 quidve mali fuerat nobis non esse creatis?</s><s id="s.001215"> <lb/>
  natus enim debet quicumque est velle manere  <lb/>
in vita, donec retinebit blanda voluptas. </s><s id="s.001216"> <lb/>
qui numquam vero vitae gustavit amorem <lb/>
nec fuit in numero, quid obest non esse creatum  <lb/>
exemplum porro gignundis rebus et ipsa <lb/>
notities divis hominum unde est insita primum <lb/>
quid vellent facere ut scirent animoque viderent, <lb/>
quove modost umquam vis cognita principiorum <lb/>
quidque inter se<emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> permutato ordine possent,     <lb/>
si non ipsa dedit specimen natura creandi ?</s><s id="s.001217"> <lb/>
namque ita multa modis multis primordia rerum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/170.jpg" pagenum="208"/>
ex infinito iam tempore percita plagis  <lb/>
ponderibusque suis consuerunt concita ferri  <lb/>
omnimodisque coire atque omnia pertemptare,      <lb/>
quaecumque inter se possent congressa creare,  <lb/>
ut non sit mirum si in talis disposituras  <lb/>
deciderunt quoque et in talis venere meatus,  <lb/>
qualibus haec rerum geritur nunc summa novando. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001218">Quod <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/> iam rerum ignorem primordia quae sint,   <lb/>
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/>
confirmare aliisque ex rebus reddere multis, <lb/>
nequaquam nobis divinitus esse paratam <lb/>
naturam rerum; tanta stat praedita culpa.</s>  <lb/>
<s id="s.001219">principio quantum caeli tegit impetus ingens,   <lb/>
inde avidei partem montes silvaeque ferarum <lb/>
possedere, tenent rupes vastaeque paludes <lb/>
et mare quod late terrarum distinet oras.</s>  <lb/>
<s id="s.001220">inde duas porro prope partis fervidus ardor <lb/>
adsiduusque geli casus mortalibus aufert.        <lb/>
quod superest arvi, tamen id natura sua vi <lb/>
sentibus obducat, ni vis humana resistat <lb/>
vitai causa valido consueta bidenti <lb/>
ingemere et terram pressis proscindere aratris.</s>  <lb/>
<s id="s.001221">si non fecundas vertentes vomere glebas         <lb/>
terraique solum subigentes cimus ad ortus, <lb/>
sponte sua nequeant liquidas existere in auras, <lb/>
et tamen interdum magno quaesita labore <lb/>
cum iam per terras frondent atque omnia florent, <lb/>
aut nimiis torret fervoribus aetherius sol       <lb/>
aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae,  <lb/>
flabraque ventorum violento turbine vexant.</s>  <lb/>
<s id="s.001222">praeterea genus horriferum natura ferarum  <lb/>
humanae genti infestum terraque marique  <lb/>
cur alit atque auget?</s><s id="s.001223"> cur anni tempora morbos       <lb/>
adportant?</s><s id="s.001224"> quare mors inmatura vagatur?</s><s id="s.001225"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/171.jpg" pagenum="209"/>
tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis <lb/>
navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni <lb/>
vitali auxilio, cum primum in luminis oras <lb/>
nixibus ex alvo matris natura profudit,  <lb/>
vagituque locum lugubri complet, ut aecumst <lb/>
cui tantum in vita restet transire malorum.</s>  <lb/>
<s id="s.001226">at variae crescunt pecudes armenta feraeque <lb/>
nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast <lb/>
almae nutricis blanda atque infracta loquella    <lb/>
nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli, <lb/>
denique non armis opus est, non moenibus altis, <lb/>
qui sua tutentur, quando omnibus omnia large <lb/>
tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001227">Principio quoniam terrai corpus et umor  <lb/>
aurarumque leves animae calidique vapores, <lb/>
e quibus haec rerum consistere summa videtur, <lb/>
omnia nativo ac mortali corpore constant, <lb/>
debet eodem omnis mundi natura putari.</s>  <lb/>
<s id="s.001228">quippe etenim quorum partis et membra videmus   <lb/>
corpore nativo ac mortalibus esse figuris, <lb/>
haec eadem ferme mortalia cernimus esse <lb/>
et nativa simul. </s><s id="s.001229">quapropter maxima mundi <lb/>
cum videam membra ac partis consumpta regigni, <lb/>
scire licet caeli quoque item terraeque fuisse   <lb/>
principiale aliquod tempus clademque futuram. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001230">Illud in his rebus ne corripuisse rearis <lb/>
me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi <lb/>
esse neque umorem dubitavi aurasque perire <lb/>
atque eadem gigni rursusque augescere dixi,      <lb/>
principio pars terrai nonnulla, perusta <lb/>
solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi, <lb/>
                         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/172.jpg" pagenum="210"/>
pulveris exhalat nebulam nubesque volantis <lb/>
quas validi toto dispergunt aere venti.</s>  <lb/>
<s id="s.001231">pars etiam glebarum ad diluviem revocatur       <lb/>
imbribus et ripas radentia flumina rodunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001232">Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget, <lb/>
redditur; et quoniam dubio procul esse videtur <lb/>
omniparens eadem rerum commune sepulcrum, <lb/>
ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.      <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001233">Quod superest, umore novo mare flumina fontes <lb/>
semper abundare et latices manare perennis <lb/>
nil opus est verbis: magnus decursus aquarum <lb/>
undique declarat. </s><s id="s.001234">sed primum quicquid aquai <lb/>
tollitur in summaque fit ut nil umor abundet,    <lb/>
partim quod validi verrentes aequora venti <lb/>
diminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/>
partim quod supter per terras diditur omnis; <lb/>
percolatur enim virus retroque remanat <lb/>
materies umoris et ad caput amnibus omnis        <lb/>
convenit, inde super terras fluit agmine dulci <lb/>
qua via secta semel liquido pede detulit undas. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001235">Aera nunc igitur dicam qui corpore toto <lb/>
innumerabiliter privas mutatur in horas.</s>  <lb/>
<s id="s.001236">semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne         <lb/>
aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra <lb/>
corpora retribuat rebus recreetque fluentis, <lb/>
omnia iam resoluta forent et in aera versa.</s>  <lb/>
<s id="s.001237">haut igitur cessat gigni de rebus et in res <lb/>
reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001238">Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol, <lb/>
inrigat adsidue caelum candore recenti <lb/>
suppeditatque novo confestim lumine lumen.</s>  <lb/>
<s id="s.001239">nam primum quicquid fulgoris disperit ei, <lb/>
quocumque accidit. </s><s id="s.001240">id licet hinc cognoscere possis,         <lb/>
quod simul ac primum nubes succedere soli <lb/>
coepere et radios inter quasi rumpere lucis, <lb/>
extemplo inferior pars horum disperit omnis <lb/>
<pb xlink:href="082/01/173.jpg" pagenum="211"/>
terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur; <lb/>
ut noscas splendore novo res semper egere        <lb/>
et primum iactum fulgoris quemque perire  <lb/>
nec ratione alia res posse in sole videri,  <lb/>
perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. </s><s id="s.001241"> <lb/>
quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,  <lb/>
lumina, pendentes lychini claraeque coruscis     <lb/>
fulguribus pingues multa caligine taedae <lb/>
consimili properant ratione, ardore ministro,  <lb/>
suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,  <lb/>
instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit: <lb/>
usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei     <lb/>
exitium celeri celatur origine flammae. </s><s id="s.001242"> <lb/>
sic igitur solem lunam stellasque putandum<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/>  <lb/>
ex alio atque alio lucem iactare subortu  <lb/>
et primum quicquid flammarum perdere semper; <lb/>
inviolabilia haec ne credas forte vigere.        <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001243">Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo, <lb/>
non altas turris ruere et putrescere saxa, <lb/>
non delubra deum simulacraque fessa fatisci, <lb/>
nec sanctum numen fati protollere finis <lb/>
posse neque adversus naturae foedera niti ?</s><s id="s.001244">         <lb/>
denique non monimenta virum dilapsa videmus <lb/>
quaerere proporro sibi <emph type="italics"/>sene<emph.end type="italics"/> senescere credas, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/174.jpg" pagenum="212"/> 
non ruere avolsos silices a montibus altis  <lb/>
nec validas aevi vires perferre patique  <lb/>
finiti?</s><s id="s.001245"> neque enim caderent avolsa repente,         <lb/>
ex infinito quae tempore pertolerassent <lb/>
omnia tormenta aetatis privata fragore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001246">Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem  <lb/>
continet amplexu terram: si procreat ex se  <lb/>
omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,        <lb/>
totum nativum mortali corpore constat. </s><s id="s.001247"> <lb/>
nam quodcumque alias ex se res auget alitque,  <lb/>
deminui debet, recreari, cum recipit res. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001248">Praeterea si nulla fuit genitalis origo <lb/>
terrarum et caeli semperque aeterna fuere,       <lb/>
cur supera bellum Thebanum et funera Troiae <lb/>
non alias alii quoque res cecinere poetae ?</s><s id="s.001249"> <lb/>
quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam <lb/>
aeternis famae monimentis insita florent ?</s><s id="s.001250"> <lb/>
verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque        <lb/>
naturast mundi neque pridem exordia cepit.</s>  <lb/>
<s id="s.001251">quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur, <lb/>
nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt <lb/>
multa, modo organici melicos peperere sonores.</s>  <lb/>
<s id="s.001252">denique natura haec rerum ratioque repertast    <lb/>
nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus <lb/>
nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.</s>  <lb/>
<s id="s.001253">quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis, <lb/>
sed periisse hominum torrenti saecla vapore, <lb/>
aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,        <lb/>
aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces  <lb/>
per terras amnes at<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> oppida cooperuisse, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/175.jpg" pagenum="213"/>
tanto quique magis victus fateare necessest  <lb/>
exitium quoque terrarum caelique futurum. </s><s id="s.001254"> <lb/>
nam cum res tantis morbis tantisque periclis     <lb/>
temptarentur, ibi si tristior incubuisset  <lb/>
causa, darent late cladem magnasque ruinas. </s><s id="s.001255"> <lb/>
nec ratione alia mortales esse videmur,  <lb/>
inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem  <lb/>
atque illi quos a vita natura removit.   <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001256">Praeterea quaecumque manent aeterna necessust <lb/>
aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus <lb/>
nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas <lb/>
dissociare intus partis, ut materiai <lb/>
corpora sunt quorum naturam ostendimus ante,     <lb/>
aut ideo durare aetatem posse per omnem, <lb/>
plagarum quia sunt expertia, sicut inane est <lb/>
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum, <lb/>
aut etiam quia nulla loci fit copia circum, <lb/>
quo quasi res possint discedere dissoluique,     <lb/>
sicut summarum summa est aeterna neque extra <lb/>
qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae <lb/>
possint incidere et valida dissolvere plaga.</s>  <lb/>
<s id="s.001257">at neque, uti docui, solido cum corpore mundi <lb/>
naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,     <lb/>
nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt, <lb/>
ex infinito quae possint forte coorta <lb/>
corruere hanc rerum violento turbine summam <lb/>
aut aliam quamvis cladem inportare pericli, <lb/>
nec porro natura loci spatiumque profundi        <lb/>
deficit, exspargi quo possint moenia mundi, <lb/>
aut alia quavis possunt vi pulsa perire.</s>  <lb/>
<s id="s.001258">haut igitur leti praeclusa est ianua caelo <lb/>
nec soli terraeque neque altis aequoris undis, <lb/>
sed patet immani et vasto respectat hiatu.       <lb/>
quare etiam nativa necessumst confiteare <lb/>
haec eadem ; neque enim, mortali corpore quae sunt <lb/>
<pb xlink:href="082/01/176.jpg" pagenum="214"/>
ex infinito iam tempore adhuc potuissent <lb/>
inmensi validas aevi contemnere vires. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001259">Denique tantopere inter se cum maxima mundi      <lb/>
pugnent membra, pio nequaquam concita bello, <lb/>
nonne vides aliquam longi certaminis ollis <lb/>
posse dari finem ?</s><s id="s.001260"> vel cum sol et vapor omnis <lb/>
omnibus epotis umoribus exsuperarint: <lb/>
quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur:     <lb/>
tantum suppeditant amnes ultraque minantur <lb/>
omnia diluviare ex alto gurgite ponti, <lb/>
nequiquam, quoniam verrentes aequora venti <lb/>
deminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/>
et siccare prius confidunt omnia posse   <lb/>
quam liquor incepti possit contingere finem.</s>  <lb/>
<s id="s.001261">tantum spirantes aequo certamine bellum <lb/>
magnis <emph type="italics"/>inter se<emph.end type="italics"/> de rebus cernere certant, <lb/>
cum semel interea fuerit superantior ignis <lb/>
et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.   <lb/>
ignis enim superat et lambens multa perussit, <lb/>
avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum <lb/>
aethere raptavit toto terrasque per omnis.</s>  <lb/>
<s id="s.001262">at pater omnipotens ira tum percitus acri <lb/>
magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu      <lb/>
deturbavit equis in terram, solque cadenti <lb/>
obvius aeternam succepit lampada mundi <lb/>
disiectosque redegit equos iunxitque trementis, <lb/>
inde suum per iter recreavit cuncta gubernans, <lb/>
scilicet ut veteres Graium cecinere poetae.      <lb/>
quod procul a vera nimis est ratione repulsum.</s>  <lb/>
<s id="s.001263">ignis enim superare potest ubi materiai <lb/>
ex infinito sunt corpora plura coorta; <lb/>
inde cadunt vires aliqua ratione revictae, <lb/>
aut pereunt res exustae torrentibus auris.       <lb/>
<pb xlink:href="082/01/177.jpg" pagenum="215"/>
umor item quondam coepit superare coortus,  <lb/>
ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.</s>  <lb/>
<s id="s.001264">inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,  <lb/>
ex infinito fuerat quaecumque coorta,  <lb/>
constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.    <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001265">Sed quibus ille modis coniectus materiai <lb/>
fundarit terram et caelum pontique profunda,  <lb/>
solis lunai cursus, ex ordine ponam. </s><s id="s.001266"> <lb/>
nam certe neque consilio primordia rerum  <lb/>
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt      <lb/>
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto, <lb/>
sed quia multa modis multis primordia rerum  <lb/>
ex infinito iam tempore percita plagis  <lb/>
ponderibusque suis consuerunt concita ferri  <lb/>
omnimodisque coire atque omnia pertemptare,      <lb/>
quaecumque inter se possent congressa creare,  <lb/>
propterea fit uti magnum volgata per aevom  <lb/>
omne genus coetus et motus experiundo  <lb/>
tandem conveniant ea quae convecta repente  <lb/>
magnarum rerum fiunt exordia saepe,      <lb/>
terrai maris et caeli generisque animantum.</s>  <lb/>
<s id="s.001267">       </s></p><p type="main"><s id="s.001268">Hic neque tum solis rota cerni lumine largo <lb/>
        altivolans poterat nec magni sidera mundi <lb/>
        nec mare nec caelum nec denique terra neque aer <lb/>
        nec similis nostris rebus res ulla videri,         <lb/>
        sed nova tempestas quaedam molesque coorta <lb/>
 omne genus de principiis, discordia quorum <lb/>
        intervalla vias conexus pondera plagas <lb/>
        concursus motus turbabat proelia miscens, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/178.jpg" pagenum="216"/>
propter dissimilis formas variasque figuras      <lb/>
quod non omnia sic poterant coniuncta manere  <lb/>
 nec motus inter sese dare convenientis. </s><s id="s.001269"> <lb/>
 diffugere inde loci partes coepere paresque  <lb/>
cum paribus iungi res et discludere mundum  <lb/>
membraque dividere et magnas disponere partes,   <lb/>
 hoc est, a terris altum secernere caelum  <lb/>
et sorsum mare uti secreto umore pateret,  <lb/>
seorsus item puri secretique aetheris ignes. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001270">Quippe etenim primum terrai corpora quaeque, <lb/>
propterea quod erant gravia et perplexa, coibant         <lb/>
in medio atque imas capiebant omnia sedes;  <lb/>
quae quanto magis inter se perplexa coibant, <lb/>
tam magis expressere ea quae mare sidera solem  <lb/>
lunamque efficerent et magni moenia mundi. </s><s id="s.001271"> <lb/>
omnia enim magis haec e levibus atque rutundis   <lb/>
seminibus multoque minoribus sunt elementis  <lb/>
quam tellus. </s><s id="s.001272">ideo, per rara foramina, terrae  <lb/>
partibus erumpens primus se sustulit aether  <lb/>
ignifer et multos secum levis abstulit ignis,  <lb/>
non alia longe ratione ac saepe videmus,         <lb/>
aurea cum primum gemmantis rore per herbas  <lb/>
matutina rubent radiati lumina solis <lb/>
exhalantque lacus nebulam fluviique perennes,  <lb/>
ipsaque ut interdum tellus fumare videtur;  <lb/>
omnia quae sursum cum conciliantur, in alto      <lb/>
corpore concreto subtexunt nubila caelum. </s><s id="s.001273"> <lb/>
sic igitur tum se levis ac diffusilis aether  <lb/>
corpore concreto circumdatus undique <emph type="italics"/>flexit<emph.end type="italics"/>  <lb/>
et Iate diffusus in omnis undique partis <lb/>
omnia sic avido complexu cetera saepsit.         <lb/>
hunc exordia sunt solis lunaeque secuta, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/179.jpg" pagenum="217"/>
interutrasque globi quorum vertuntur in auris;  <lb/>
quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,  <lb/>
quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent, <lb/>
nec levia ut possent per summas labier oras,     <lb/>
et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva  <lb/>
versent et partes ut mundi totius extent;  <lb/>
quod genus in nobis quaedam licet in statione <lb/>
membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.</s>  <lb/>
<s id="s.001274">his igitur rebus retractis terra repente,       <lb/>
maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,  <lb/>
succidit et salso suffudit gurgite fossas. </s><s id="s.001275"> <lb/>
inque dies quanto circum magis aetheris aestus  <lb/>
et radii solis cogebant undique terram  <lb/>
verberibus crebris extrema ad limina <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> artum,   <lb/>
in medio ut propulsa suo condensa coiret, <lb/>
tam magis expressus salsus de corpore sudor  <lb/>
augebat mare manando camposque natantis,  <lb/>
et tanto magis illa foras elabsa volabant  <lb/>
corpora multa vaporis et aeris altaque caeli     <lb/>
densebant procul a terris fulgentia templa. </s><s id="s.001276"> <lb/>
sidebant campi, crescebant montibus altis  <lb/>
ascensus; neque enim poterant subsidere saxa  <lb/>
nec pariter tantundem omnes succumbere partis. </s><s id="s.001277"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001278">Sic igitur terrae concreto corpore pondus        <lb/>
Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/180.jpg" pagenum="218"/>
confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;   <lb/>
inde mare inde aer inde aether ignifer ipse  <lb/>
corporibus liquidis sunt omnia pura relicta,  <lb/>
et leviora aliis alia, et liquidissimus aether   <lb/>
atque levissimus aerias super influit auras, <lb/>
nec liquidum corpus turbantibus aeris auris <lb/>
commiscet; sinit haec violentis omnia verti  <lb/>
turbinibus, sinit incertis turbare procellis,  <lb/>
ipse suos ignis certo fert impete labens. </s><s id="s.001279">  <lb/>
nam modice fluere atque uno posse aethera nisu  <lb/>
significat Pontos, mare certo quod fluit aestu  <lb/>
unum labendi conservans usque tenorem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001280">(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. </s><s id="s.001281"> <lb/>
principio magnus caeli si vortitur orbis,        <lb/>
ex utraque polum parti premere aera nobis  <lb/>
dicendum est extraque tenere et claudere utrimque; <lb/>
inde alium supra fluere atque intendere eodem  <lb/>
quo volvenda micant aeterni sidera mundi;  <lb/>
aut alium supter, contra qui subvehat orbem,     <lb/>
ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. </s><s id="s.001282"> <lb/>
est etiam quoque uti possit caelum omne manere <lb/>
in statione, tamen cum lucida signa ferantur;  <lb/>
sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus  <lb/>
quaerentesque viam circum versantur et ignes     <lb/>
passim per caeli volvunt Summania templa;  <lb/>
sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer  <lb/>
versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt  <lb/>
quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,  <lb/>
flammea per caelum pascentis corpora passim. </s><s id="s.001283">       <lb/>
nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/181.jpg" pagenum="219"/>
difficile est; sed quid possit fiatque per omne <lb/>
in variis mundis varia ratione creatis, <lb/>
id doceo plurisque sequor disponere causas, <lb/>
motibus astrorum quae possint esse per omne;     <lb/>
e quibus una tamen sit in hoc quoque causa necessest <lb/>
quae vegeat motum signis; sed quae sit earum <lb/>
praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001284">Terraque ut in media mundi regione quiescat, <lb/>
evanescere paulatim et decrescere pondus         <lb/>
convenit, atque aliam naturam supter habere <lb/>
ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam <lb/>
partibus aeriis mundi quibus insita vivit.</s>  <lb/>
<s id="s.001285">propterea non est oneri neque deprimit auras; <lb/>
ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra   <lb/>
nec caput est oneri collo nec denique totum <lb/>
corporis in pedibus pondus sentimus inesse; <lb/>
at quaecumque foris veniunt inpostaque nobis <lb/>
pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.</s>  <lb/>
<s id="s.001286">usque adeo magni refert quid quaeque obeat res.         <lb/>
sic igitur tellus non est aliena repente <lb/>
allata atque auris aliunde obiecta alienis, <lb/>
sed pariter prima concepta ab origine mundi <lb/>
certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.</s>  <lb/>
<s id="s.001287">praeterea grandi tonitru concussa repente,      <lb/>
terra supra quae se sunt concutit omnia motu: <lb/>
quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset <lb/>
partibus aeriis mundi caeloque revincta.</s>  <lb/>
<s id="s.001288">nam communibus inter se radicibus haerent <lb/>
ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta.     <lb/>
<pb xlink:href="082/01/182.jpg" pagenum="220"/>
nonne vides etiam quam magno pondere nobis  <lb/>
sustineat corpus tenuissima vis animai  <lb/>
propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ?</s><s id="s.001289">  <lb/>
denique iam saltu pernici tollere corpus  <lb/>
quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ?</s><s id="s.001290">        <lb/>
iamne vides quantum tenuis natura valere <lb/>
possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut aer  <lb/>
coniunctus terris et nobis est animi vis ?</s><s id="s.001291"> <lb/>
Nec nimio solis maior rota nec minor ardor  <lb/>
esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.                 <lb/>
nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt  <lb/>
adicere et calidum membris adflare vaporem,  <lb/>
nil illa his intervallis de corpore libant <lb/>
flammarum, nil ad speciem est contractior ignis. </s><s id="s.001292"> <lb/>
 proinde, calor quoniam solis lumenque profusum <lb/>
 perveniunt nostros ad sensus et loca mulcent, <lb/>
forma quoque hine solis debet filumque videri, <lb/>
 nil adeo ut possis plus aut minus addere, vere.</s>  <lb/>
<s id="s.001293"> lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans <lb/>
sive suam proprio iactat de corpore lucem,  <lb/>
quidquid id est, nilo fertur maiore figura  <lb/>
quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. </s><s id="s.001294"> <lb/>
nam prius omnia, quae longe semota tuemur  <lb/>
aera per multum, specie confusa videntur                 <lb/>
quam mi<emph type="italics"/>nui<emph.end type="italics"/> filum. </s><s id="s.001295">quapropter luna necesse est,  <lb/>
quandoquidem claram speciem certamque figuram <lb/>
  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/183.jpg" pagenum="221"/>
praebet, ut est oris extremis cumque notata  <lb/>
quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. </s><s id="s.001296"> <lb/>
postremo quoscumque vides hine aetheris ignes;  <lb/>
quandoquidem quoscumque in terris cernimus <emph type="italics"/>ignes<emph.end type="italics"/>,        <lb/>
dum tremor <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> clarus, dum cernitur ardor eorum, <lb/>
perparvom quiddam interdum mutare videtur  <lb/>
alteram utram in partem filum, quo longius absunt; <lb/>
scire licet perquam pauxillo posse minores  <lb/>
esse vel exigua maioris parte brevique. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001297">Illud item non est mirandum, qua ratione  <lb/>
tantulus ille queat tantum sol mittere lumen, <lb/>
quod maria ac terras omnis caelumque rigando <lb/>
compleat et calido perfundat cuncta vapore.              <lb/>
nam licet hinc mundi patefactum totius unum <lb/>
largifluum fontem scatere atque erumpere lumen, <lb/>
ex omni mundo quia sic elementa vaporis <lb/>
undique conveniunt et sic coniectus eorum                <lb/>
confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.</s>  <lb/>
<s id="s.001298">nonne vides etiam quam late parvus aquai <lb/>
prata riget fons interdum campisque redundet ?</s><s id="s.001299"> <lb/>
est etiam quoque uti non magno solis ab igni <lb/>
aera percipiat calidis fervoribus ardor,                 <lb/>
opportunus ita est si forte et idoneus aer, <lb/>
ut queat accendi parvis ardoribus ictus; <lb/>
quod genus interdum segetes stipulamque videmus <lb/>
accedere ex una scintilla incendia passim.</s>  <lb/>
<s id="s.001300"><pb xlink:href="082/01/184.jpg" pagenum="222"/>
forsitan et rosea sol alte lampade lucens        <lb/>
possideat multum caecis fervoribus ignem  <lb/>
circum se, nullo qui sit fulgore notatus,  <lb/>
aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001301">Nec ratio solis simplex <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> certa patescit,  <lb/>
quo pacto aestivis e partibus aegocerotis        <lb/>
brumalis adeat flexus atque inde revertens  <lb/>
cancri se ut vertat metas ad solstitialis,  <lb/>
lunaque mensibus id spatium videatur obire,  <lb/>
annua sol in quo consumit tempora cursu. </s><s id="s.001302"> <lb/>
non, inquam, simplex his rebus reddita causast. </s><s id="s.001303">    <lb/>
nam fieri vel cum primis id posse videtur,  <lb/>
Democriti quod sancta viri sententia ponit,  <lb/>
quanto quaeque magis sint terram sidera propter,  <lb/>
tanto posse minus cum caeli turbine ferri. </s><s id="s.001304"> <lb/>
evanescere enim rapidas illius et acris          <lb/>
imminui supter viris, ideoque relinqui  <lb/>
paulatim solem cum posterioribu' signis, <lb/>
inferior multo quod sit quam fervida signa. </s><s id="s.001305"> <lb/>
et magis hoc lunam: quanto demissior eius  <lb/>
cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,        <lb/>
tanto posse minus cum signis tendere cursum.</s>  <lb/>
<s id="s.001306">flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur  <lb/>
inferior quam sol, tanto magis omnia signa,  <lb/>
hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur. </s><s id="s.001307"> <lb/>
propterea fit ut haec ad signum quodque reverti  <lb/>
mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt. </s><s id="s.001308"> <lb/>
fit quoque ut e mundi transversis partibus aer  <lb/>
alternis certo fluere alter tempore possit,  <lb/>
qui queat aestivis solem detrudere signis  <lb/>
brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,      <lb/>
et qui reiciat gelidis a frigoris umbris <lb/>
<pb xlink:href="082/01/185.jpg" pagenum="223"/>
aestiferas usque in partis et fervida signa.</s>  <lb/>
<s id="s.001309">et ratione pari lunam stellasque putandumst, <lb/>
quae volvunt magnos in magnis orbibus annos, <lb/>
aeribus posse alternis e partibus ire.   <lb/>
nonne vides etiam diversis nubila ventis <lb/>
diversas ire in partis inferna supernis?</s><s id="s.001310"> <lb/>
qui minus illa queant per magnos aetheris orbis <lb/>
aestibus inter se diversis sidera ferri?</s><s id="s.001311"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001312">At nox obruit ingenti caligine terras,   <lb/>
aut ubi de longo cursu sol ultima caeli  <lb/>
impulit atque suos efflavit languidus ignis  <lb/>
concussos itere et labefactos aere multo,  <lb/>
aut quia sub terras cursum convortere cogit  <lb/>
vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.     <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001313">Tempore item certo roseam Matuta per oras <lb/>
aetheris auroram differt et lumina pandit, <lb/>
aut quia sol idem, sub terras ille revertens, <lb/>
anticipat caelum radiis accendere temptans, <lb/>
aut quia conveniunt ignes et semina multa        <lb/>
confluere ardoris consuerunt tempore certo, <lb/>
quae faciunt solis nova semper lumina  gigni; <lb/>
quod genus Idaeis fama est e montibus altis <lb/>
dispersos ignis orienti lumine cerni, <lb/>
inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.      <lb/>
nec tamen illud in his rebus mirabile debet  <lb/>
esse, quod haec ignis tam certo tempore possunt  <lb/>
semina confluere et solis reparare nitorem. </s><s id="s.001314"> <lb/>
multa videmus enim, certo quae tempore fiunt <lb/>
omnibus in rebus. </s><s id="s.001315">florescunt tempore certo          <lb/>
arbusta et certo dimittunt tempore florem. </s><s id="s.001316"> <lb/>
nec minus in certo dentes cadere imperat aetas  <lb/>
tempore et inpubem molli pubescere veste  <lb/>
et pariter mollem malis demittere barbam. </s><s id="s.001317"> <lb/>
fulmina postremo nix imbres nubila venti         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/186.jpg" pagenum="224"/>
non nimis incertis fiunt in partibus anni. </s><s id="s.001318"> <lb/>
namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima, <lb/>
atque ita res mundi cecidere ab origine prima,  <lb/>
conseque quoque iam redeunt ex ordine certo. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001319">Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,         <lb/>
et minui luces, eum sumant augmina noctes, <lb/>
aut quia sol idem sub terras atque superne <lb/>
imparibus currens amfractibus aetheris oras <lb/>
partit et in partis non aequas dividit orbem, <lb/>
et quod ab alterutra detraxit parte, reponit     <lb/>
eius in adversa tanto plus parte relatus, <lb/>
donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni <lb/>
nodus nocturnas exaequat lucibus umbras.</s>  <lb/>
<s id="s.001320">nam, medio cursu flatus aquilonis et austri, <lb/>
distinet aequato caelum discrimine metas         <lb/>
propter signiferi posituram totius orbis, <lb/>
annua sol in quo concludit tempora serpens, <lb/>
obliquo terras et caelum  lumine lustrans, <lb/>
ut ratio declarat eorum qui loca caeli <lb/>
omnia dispositis signis ornata notarunt.         <lb/>
aut quia crassior est certis in partibus aer, <lb/>
sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis <lb/>
nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus.</s>  <lb/>
<s id="s.001321">propterea noctes hiberno tempore longae <lb/>
cessant, dum veniat radiatum insigne diei.       <lb/>
aut etiam, quia sic alternis partibus anni <lb/>
tardius et citius consuerunt confluere ignes <lb/>
qui faciunt solem certa desurgere parte, <lb/>
propterea fit uti videantur dicere verum <lb/>
...<lb/>
<pb xlink:href="082/01/187.jpg" pagenum="225"/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001322">Luna potest solis radiis percussa nitere                 <lb/>
inque dies magis <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> lumen convertere nobis <lb/>
ad speciem, quantum solis secedit ab orbi, <lb/>
donique eum contra pleno bene lumine fulsit <lb/>
atque oriens obitus eius super edita vidit; <lb/>
inde minutatim retro quasi condere lumen.        </s><lb/>
<s id="s.001322a">debet item, quanto propius iam solis ad ignem <lb/>
labitur ex alia signorum parte per orbem; <lb/>
ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai <lb/>
consimilem cursusque viam sub sole tenere.</s>  <lb/>
<s id="s.001323">est etiam quare proprio cum lumine possit       <lb/>
volvier et varias splendoris reddere formas.</s>  <lb/>
<s id="s.001324">corpus enim licet esse aliud quod fertur et una <lb/>
labitur omnimodis occursans officiensque <lb/>
nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.</s>  <lb/>
<s id="s.001325">versarique potest, globus ut, si forte, pilai   <lb/>
dimidia ex parti candenti lumine tinctus, <lb/>
versandoque globum variantis edere formas, <lb/>
donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta, <lb/>
ad speciem vertit nobis oculosque patentis ; <lb/>
inde minutatim retro contorquet et aufert        <lb/>
luciferam partem glomeraminis atque pilai; <lb/>
ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans <lb/>
astrologorum artem contra convincere tendit, <lb/>
proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque <lb/>
aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.     </s><lb/>
<s id="s.001325a">denique cur nequeat semper nova luna creari <lb/>
ordine formarum certo certisque figuris <lb/>
inque dies privos aborisci quaeque creata <lb/>
<pb xlink:href="082/01/188.jpg" pagenum="226"/>
atque alia illius reparari in parte locoque, <lb/>
difficilest ratione docere et vincere verbis,    <lb/>
ordine eum <emph type="italics"/>possint<emph.end type="italics"/> tam certo multa creari.</s>  <lb/>
<s id="s.001326">it ver et Venus, et Veneris praenuntius ante <lb/>
pennatus graditur, zephyri vestigia propter <lb/>
Flora quibus mater praespargens ante viai <lb/>
cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.    </s><lb/>
<s id="s.001326a">inde loci sequitur calor aridus et comes una <lb/>
pulverulenta Ceres <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> etesia flabra aquilonum.</s>  <lb/>
<s id="s.001327">inde autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.</s>  <lb/>
<s id="s.001328">inde aliae tempestates ventique secuntur, <lb/>
altitonans Volturnus et auster fulmine pollens.  <lb/>
</s><s id="s.001328a">tandem bruma nives adfert pigrumque rigorem <lb/>
reddit: hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.</s>  <lb/>
<s id="s.001329">quo minus est mirum si certo tempore luna <lb/>
gignitur et certo deletur tempore rusus, <lb/>
cum fieri possint tam certo tempore multa.       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001330">Solis item quoque defectus lunaeque latebras  <lb/>
pluribus e causis fieri tibi posse putandumst. </s><s id="s.001331"> <lb/>
nam cur luna queat terram secludere solis  <lb/>
lumine et a terris altum caput obstruere ei,  <lb/>
obiciens caecum radiis ardentibus orbem;         <lb/>
tempore eodem aliud facere id non posse putetur  <lb/>
corpus quod cassum labatur lumine semper?</s><s id="s.001332">  <lb/>
solque suos etiam dimittere languidus ignis  <lb/>
tempore cur certo nequeat recreareque lumen,  <lb/>
cum loca praeteriit flammis infesta per auras,   <lb/>
quae faciunt ignis interstingui atque perire?</s><s id="s.001333"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/189.jpg" pagenum="227"/>
et cur terra queat lunam spoliare vicissim  <lb/>
lumine et oppressum solem super ipsa tenere, <lb/>
menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras, <lb/>
tempore eodem aliut nequeat succurrere lunae     <lb/>
corpus vel supra solis perlabier orbem,  <lb/>
quod radios interrumpat lumenque profusum ?</s><s id="s.001334"> <lb/>
et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,  <lb/>
cur nequeat certa mundi languescere parte,  <lb/>
dum loca luminibus propriis inimica per exit?</s><s id="s.001335">       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001336">Quod superest, quoniam magni per caerula mundi <lb/>
qua fieri quicquid posset ratione resolvi,  <lb/>
solis uti varios cursus lunaeque meatus  <lb/>
noscere possemus quae vis et causa cieret,       <lb/>
quove modo <emph type="italics"/>possent<emph.end type="italics"/> offecto lumine obire  <lb/>
et neque opinantis tenebris obducere terras,  <lb/>
cum quasi conivent et aperto lumine rursum  <lb/>
omnia convisunt clara loca candida luce,  <lb/>
nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae   <lb/>
arva, novo fetu quid primum in luminis oras <lb/>
tollere et incertis crerint committere ventis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001337">Principio genus herbarum viridemque nitorem <lb/>
terra dedit circum collis camposque per omnis,  <lb/>
florida fulserunt viridanti prata colore,        <lb/>
arboribusque datumst variis exinde per auras <lb/>
crescendi magnum inmissis certamen habenis. </s><s id="s.001338"> <lb/>
ut pluma atque pili primum saetaeque creantur <lb/>
quadripedum membris et corpore pennipotentum,  <lb/>
sic nova tum tellus herbas virgultaque primum    <lb/>
sustulit, inde loci mortalia saecla creavit  <lb/>
multa modis multis varia ratione coorta. </s><s id="s.001339"> <lb/>
nam neque de caelo cecidisse animalia possunt  <lb/>
nec terrestria de salsis exisse lacunis. </s><s id="s.001340"> <lb/>
linquitur ut merito maternum nomen adepta        <lb/>
terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata. </s><s id="s.001341"> <lb/>
multaque nunc etiam existunt animalia terris <lb/>
         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/190.jpg" pagenum="228"/>
imbribus et calido solis concreta vapore;  <lb/>
quo minus est mirum si tum sunt plura coorta  <lb/>
et maiora, nova tellure atque aethere adulta.    </s><s id="s.001341a"><lb/>
principio genus alituum variaeque volucres  <lb/>
ova relinquebant exclusae tempore verno,  <lb/>
folliculos ut nunc teretis aestate cicadae  <lb/>
lincunt sponte sua victum vitamque petentes. </s><s id="s.001342"> <lb/>
tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. </s><s id="s.001343">               <lb/>
multus enim calor atque umor superabat in arvis.</s>  <lb/>
<s id="s.001344">hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,  <lb/>
crescebant uteri terram radicibus apti;  <lb/>
quos ubi tempore maturo patefecerat aestus  <lb/>
infantum fugiens umorem aurasque petessens,              <lb/>
convertebat ibi natura foramina terrae  <lb/>
et sucum venis cogebat fundere apertis  <lb/>
consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque  <lb/>
cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis  <lb/>
impetus in mammas convertitur ille alimenti. </s><s id="s.001345">               <lb/>
terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile  <lb/>
praebebat multa et molli lanugine abundans. </s><s id="s.001346"> <lb/>
at novitas mundi nec frigora dura ciebat  <lb/>
nec nimios aestus nec magnis viribus auras. </s><s id="s.001347"> <lb/>
omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.            <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001348">Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta <lb/>
terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit  <lb/>
humanum atque animal prope certo tempore fudit  <lb/>
omne quod in magnis bacchatur montibu' passim, <lb/>
aeriasque simul volucres variantibu' formis.     </s><lb/>
<s id="s.001348a">sed quia finem aliquam pariendi debet habere,  <lb/>
destitit, ut mulier spatio defessa vetusto. </s><s id="s.001349"> <lb/>
mutat enim mundi naturam totius aetas  <lb/>
ex alioque alius status excipere omnia debet, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/191.jpg" pagenum="229"/>
nec manet ulla sui similis res: omnia migrant,   <lb/>
omnia commutat natura et vertere cogit.</s>  <lb/>
<s id="s.001350">namque aliut putrescit et aevo debile languet,  <lb/>
porro aliut clarescit et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> contemptibus exit. </s><s id="s.001351"> <lb/>
sic igitur mundi naturam totius aetas  <lb/>
mutat et ex alio terram status excipit alter :   <lb/>
quod potuit nequit, ut possit quod non tulit ante. </s><s id="s.001352"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001353">Multaque tum tellus etiam portenta creare  <lb/>
conatast mira facie membrisque coorta,  <lb/>
androgynum, interutrasque nec utrum, utrimque remotum,  <lb/>
orba pedum partim, manuum viduata vicissim,      <lb/>
muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,  <lb/>
vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,  <lb/>
nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam  <lb/>
nec vitare malum nec sumere quod foret usus. </s><s id="s.001354"> <lb/>
cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,        <lb/>
nequiquam, quoniam natura absterruit auctum  <lb/>
nec potuere cupitum aetatis tangere florem  <lb/>
nec reperire cibum nec iungi per Veneris res. </s><s id="s.001355"> <lb/>
multa videmus enim rebus concurrere debere,  <lb/>
ut propagando possint procudere saecla;          <lb/>
pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus  <lb/>
semina qua possint membris manare remissis;  <lb/>
feminaque ut maribus coniungi possit, habere  <lb/>
mutua qui mutent inter se gaudia uterque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001356">Multaque tum interiisse animantum saecla necessest  <lb/>
nec potuisse propagando procudere prolem.</s>  <lb/>
<s id="s.001357">nam quaecumque vides vesci vitalibus auris, <lb/>
aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est <lb/>
<pb xlink:href="082/01/192.jpg" pagenum="230"/>
ex ineunte aevo genus id tuta<emph type="italics"/>ta<emph.end type="italics"/> reservans.</s>  <lb/>
<s id="s.001358">multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae      <lb/>
commendata manent, tutelae tradita nostrae.</s>  <lb/>
<s id="s.001359">principio genus acre leonum saevaque saecla <lb/>
tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.</s>  <lb/>
<s id="s.001360">at levisomna canum fido cum pectore corda <lb/>
et genus omne quod est veterino semine partum    <lb/>
lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla <lb/>
omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi.</s>  <lb/>
<s id="s.001361">nam cupide fugere feras pacemque secuta <lb/>
sunt et larga suo sine pabula parta labore, <lb/>
quae damus utilitatis eorum praemia causa.       </s><lb/>
<s id="s.001361a">at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa <lb/>
sponte sua possent ut vivere nec dare nobis <lb/>
utilitatem aliquam quare pateremur eorum <lb/>
praesidio nostro pasci genus esseque tutum, <lb/>
scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant    <lb/>
indupedita suis fatalibus omnia vinclis, <lb/>
donec ad interitum genus id natura, redegit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001362">Sed neque Centauri fuerunt, nec tempore in ullo <lb/>
esse queunt duplici natura et corpore bino <lb/>
ex alienigenis membris compacta, potestas        <lb/>
hine illinc vis<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> ut non sat par esse potissit.</s>  <lb/>
<s id="s.001363">id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s>  <lb/>
<s id="s.001364">principio circum tribus actis impiger annis <lb/>
floret ecus, puer hautquaquam; nam saepe etiam nunc <lb/>
ubera mammarum in somnis lactantia quaeret.      <lb/>
</s><pb xlink:href="082/01/193.jpg" pagenum="231"/>
<s id="s.001364a">post ubi ecum validae vires aetate senecta <lb/>
membraque deficiunt fugienti languida vita, <lb/>
tum demum puero illi aevo florente iuventas <lb/>
occipit et molli vestit lanugine malas.</s>  <lb/>
<s id="s.001365">ne forte ex homine et veterino semine equorum   <lb/>
confieri credas Centauros posse neque esse, <lb/>
aut rabidis canibus succinctas semimarinis <lb/>
corporibus Scyllas et cetera de genere horum, <lb/>
inter se quorum discordia membra videmus; <lb/>
quae neque florescunt pariter nec robora sumunt  <lb/>
corporibus neque proiciunt aetate senecta <lb/>
nec simili Venere ardescunt nec moribus unis <lb/>
conveniunt, neque sunt eadem iucunda per artus.</s>  <lb/>
<s id="s.001366">quippe videre licet pinguescere saepe cicuta <lb/>
barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.        </s><lb/>
<s id="s.001366a">flamma quidem <emph type="italics"/>vero<emph.end type="italics"/> cum corpora fulva leonum <lb/>
tam soleat torrere atque urere quam genus omne <lb/>
visceris in terris quodcumque et sanguinis extet, <lb/>
qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una, <lb/>
prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera  <lb/>
ore foras acrem flaret de corpore flammam ?</s><s id="s.001367"> <lb/>
quare etiam tellure nova caeloque recenti <lb/>
talia qui fingit potuisse animalia gigni, <lb/>
nixus in hoc uno novitatis nomine inani, <lb/>
multa licet simili ratione effutiat ore,                                 <lb/>
aurea tum dicat per terras flumina vulgo <lb/>
fluxisse et gemmis florere arbusta suesse <lb/>
aut hominem tanto membrorum esse impete natum, <lb/>
trans maria alta pedum nisus ut ponere posset <lb/>
et manibus totum circum se vertere caelum.       <lb/>
</s><s id="s.001367a">nam quod multa fuere in terris semina rerum <lb/>
         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/194.jpg" pagenum="232"/>
tempore quo primum tellus animalia fudit, <lb/>
nil tamen est signi mixtas potuisse creari <lb/>
inter se pecudes compactaque membra animantum, <lb/>
propterea quia quae de terris nunc quoque abundant       <lb/>
herbarum genera ac fruges arbustaque laeta <lb/>
non tamen inter se possunt complexa creari, <lb/>
sed res quaeque suo ritu procedit et omnes <lb/>
foedere naturae certo discrimina servant. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001368">At genus humanum multo fuit illud in arvis       <lb/>
durius, ut decuit, tellus quod dura creasset, <lb/>
et maioribus et solidis magis ossibus intus <lb/>
fundatum, validis aptum per viscera nervis, <lb/>
nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur <lb/>
nec novitate cibi nec labi corporis ulla.        <lb/>
</s><s id="s.001368a">multaque per caelum solis volventia lustra <lb/>
volgivago vitam tractabant more ferarum.</s>  <lb/>
<s id="s.001369">nec robustus erat curvi moderator aratri <lb/>
quisquam, nec scibat ferro molirier arva <lb/>
nec nova defodere in terram virgulta neque altis         <lb/>
arboribus veteres decidere falcibu' ramos.</s>  <lb/>
<s id="s.001370">quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat <lb/>
sponte sua, satis id placabat pectora donum.</s>  <lb/>
<s id="s.001371">glandiferas inter curabant corpora quercus <lb/>
plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis   <lb/>
arbita puniceo fieri matura colore, <lb/>
plurima tum tellus etiam maiora ferebat.</s>  <lb/>
<s id="s.001372">multaque praeterea novitas tum florida mundi <lb/>
pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.</s>  <lb/>
<s id="s.001373">at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,       <lb/>
ut nunc montibus e magnis decursus aquai <lb/>
claru' citat late sitientia saecla ferarum.</s>  <lb/>
<s id="s.001374">denique nota vagi silvestria templa tenebant <lb/>
<pb xlink:href="082/01/195.jpg" pagenum="233"/>
nympharum, quibus e scibant umori' fluenta <lb/>
lubrica proluvie larga lavere umida saxa,                <lb/>
umida saxa, super viridi stillantia musco, <lb/>
et partim plano scatere atque erumpere campo.</s>  <lb/>
<s id="s.001375">necdum res igni scibant tractare neque uti <lb/>
pellibus et spoliis corpus vestire ferarum, <lb/>
sed nemora atque cavos montis silvasque colebant                 <lb/>
et frutices inter condebant squalida membra <lb/>
verbera ventorum vitare imbrisque coacti.</s>  <lb/>
<s id="s.001376">nec commune bonum poterant spectare neque ullis <lb/>
moribus inter se scibant nec legibus uti.</s>  <lb/>
<s id="s.001377">quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat          <lb/>
sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.</s>  <lb/>
<s id="s.001378">et Venus in silvis iungebat corpora amantum; <lb/>
conciliabat enim vel mutua quamque cupido <lb/>
vel violenta viri vis atque inpensa libido <lb/>
vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.                <lb/>
</s><s id="s.001378a">et manuum mira freti virtute pedumque <lb/>
consectabantur silvestria saecla ferarum <lb/>
 missilibus saxis et magno pondere clavae; <lb/>
 multaque vincebant, vitabant pauca latebris; <lb/>
saetigerisque pares subus <emph type="italics"/>sic<emph.end type="italics"/> silvestria membra          <lb/>
nuda <emph type="italics"/>da<emph.end type="italics"/>bant terrae nocturno tempore capti, <lb/>
circum se foliis ac frondibus involventes.</s>  <lb/>
<s id="s.001379">nec plangore diem magno solemque per agros  <lb/>
quaerebant pavidi palantes noctis in umbris, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/196.jpg" pagenum="234"/>
 Sed taciti respectabant somnoque sepulti,  <lb/>
 dum rosea face sol inferret lumina caelo. </s><s id="s.001380"> <lb/>
a parvis quod enim consuerant cernere semper  <lb/>
alterno tenebras et lucem tempore gigni, <lb/>
non erat ut fieri posset mirarier umquam  <lb/>
nec diffidere ne terras aeterna teneret                                  <lb/>        
nox in perpetuum detracto lumine solis.</s>  <lb/>
<s id="s.001381">sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum  <lb/>
infestam miseris faciebant saepe quietem. </s><s id="s.001382"> <lb/>
eiectique domo fugiebant saxea tecta  <lb/>
spumigeri suis adventu validique leonis                                  <lb/>
atque intempesta cedebant nocte paventes <lb/>
hospitibus saevis instrata cubilia fronde. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001383">Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla  <lb/>
dulcia linquebant labentis lumina vitae. </s><s id="s.001384"> <lb/>
unus enim tum quisque magis deprensus eorum      <lb/>
pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,  <lb/>
et nemora ac montis gemitu silvasque replebat  <lb/>
viva videns vivo sepeliri viscera busto. </s><s id="s.001385"> <lb/>
At quos effugium servarat corpore adeso,  <lb/>
posterius tremulas super ulcera taetra tenentes          <lb/>
palmas horriferis accibant vocibus Orcum,  <lb/>
donique eos vita privarant vermina saeva  <lb/>
expertis opis, ignaros quid volnera vellent. </s><s id="s.001386"> <lb/>
at non multa virum sub signis milia ducta  <lb/>
una dies dabat exitio nec turbida ponti          <lb/>
aequora fligebant navis ad saxa virosque. </s><s id="s.001387"> <lb/>
hic temere incassum frustra mare saepe coortum  <lb/>
saevibat leviterque minas ponebat inanis, <lb/>
         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/197.jpg" pagenum="235"/>
nec poterat quemquam placidi pellacia ponti  <lb/>
subdola pellicere in fraudem ridentibus undis,   <lb/>
improba naucleri ratio cum caeca iacebat. </s><s id="s.001388"> <lb/>
tum penuria deinde cibi languentia leto  <lb/>
membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.</s>  <lb/>
<s id="s.001389">illi <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/>prudentes ipsi sibi saepe venenum  <lb/>
vergebant, nu<emph type="italics"/>rui nunc<emph.end type="italics"/> dant sollertius ipsi.      <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001390">Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt, <lb/>
et mulier coniuncta viro concessit in unum <lb/>
... <lb/>
cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,  <lb/>
tum genus humanum primum mollescere coepit. </s><s id="s.001391"> <lb/>
ignis enim curavit ut alsia corpora frigus       <lb/>
non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,  <lb/>
et Venus inminuit viris puerique parentum  <lb/>
blanditiis facile ingenium fregere superbum. </s><s id="s.001392"> <lb/>
tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes  <lb/>
finitimi inter se nec laedere nec violari,       <lb/>
et pueros commendarunt muliebreque saeclum,  <lb/>
vocibus et gestu cum balbe significarent  <lb/>
imbecillorum esse aecum misererier omnis. </s><s id="s.001393"> <lb/>
nec tamen omnimodis poterat concordia gigni, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/198.jpg" pagenum="236"/>
sed bona magnaque pars servabat foedera caste;   <lb/>
aut genus humanum iam tum foret omne peremptum <lb/>
nec potuisset adhuc perducere saecla propago. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001394">At varios linguae sonitus natura subegit <lb/>
mittere et utilitas expressit nomina rerum, <lb/>
non alia longe ratione atque ipsa videtur        <lb/>
protrahere ad gestum pueros infantia linguae, <lb/>
cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.</s>  <lb/>
<s id="s.001395">sentit enim vim quisque suam quoad possit abuti.</s>  <lb/>
<s id="s.001396">cornua nata prius vitulo quam frontibus extent, <lb/>
illis iratus petit atque infestus inurget.       <lb/>
at catuli pantherarum scymnique leonum <lb/>
unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant, <lb/>
vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.</s>  <lb/>
<s id="s.001397">alituum porro genus alis omne videmus <lb/>
fidere et a pinnis tremulum petere auxillatum.   <lb/>
proinde putare aliquem tum nomina distribuisse <lb/>
rebus et inde homines didicisse vocabula prima, <lb/>
desiperest. </s><s id="s.001398">nam cur hic posset cuncta notare <lb/>
vocibus et varios sonitus emittere linguae, <lb/>
tempore eodem alii facere id non quisse putentur?</s><s id="s.001399">                   <lb/>
praeterea si non alii quoque vocibus usi <lb/>
inter se fuerant, unde insita notities est <lb/>
utilitatis et unde data est huic prima potestas, <lb/>
quid vellet facere ut sciret animoque videret ?</s><s id="s.001400"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/199.jpg" pagenum="237"/>
cogere item pluris unus victosque domare                 <lb/>
non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.</s>  <lb/>
<s id="s.001401">nec ratione docere ulla suadereque surdis, <lb/>
quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur <lb/>
nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris <lb/>
vocis inauditos sonitus obtundere frustra.               <lb/>
postremo quid in hac mirabile tantoperest re, <lb/>
si genus humanum, cui vox et lingua vigeret, <lb/>
pro vario sensu varia res voce notaret ?</s><s id="s.001402"> <lb/>
cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum <lb/>
dissimilis soleant voces variasque ciere,                <lb/>
cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.</s>  <lb/>
<s id="s.001403">quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.</s>  <lb/>
<s id="s.001404">inritata canum cum primum magna Molossum <lb/>
mollia ricta fremunt duros nudantia dentes, <lb/>
longe alio sonitu rabie <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>stricta minantur,              <lb/>
et cum iam latrant et vocibus omnia complent.</s>  <lb/>
<s id="s.001405">et catulos blande cum lingua lambere temptant <lb/>
aut ubi eos iactant pedibus morsuque petentes <lb/>
suspensis teneros imitantur dentibus haustus, <lb/>
longe alio pacto gannitu vocis adulant,          <lb/>
et cum deserti baubantur in aedibus aut cum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/200.jpg" pagenum="238"/>
plorantis fugiunt summisso corpore plagas. </s><s id="s.001406"> <lb/>
denique non hinnitus item differre videtur,  <lb/>
inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus  <lb/>
pinnigeri saevit calcaribus ictus amoris,                                        <lb/>
et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma,  <lb/>
et cum sic alias concussis artibus hinnit ?</s><s id="s.001407">  <lb/>
postremo genus alituum variaeque volucres,  <lb/>
accipitres atque ossifragae mergique marinis  <lb/>
fluctibus in salso victum vitamque petentes,     <lb/>
longe alias alio iaciunt in tempore voces, <lb/>
et quom de victu certant praedaeque repugnant <lb/>
et partim mutant cum tempestatibus una <lb/>
raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta <lb/>
corvorumque greges ubi aquam dicuntur et imbris  <lb/>
poscere et interdum ventos aurasque vocare.</s>  <lb/>
<s id="s.001408">ergo si varii sensus animalia cogunt, <lb/>
muta tamen cum sint, varias emittere voces, <lb/>
quanto mortalis magis aecumst tum potuisse <lb/>
dissimilis alia atque alia res voce notare !     <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001409">(Illud in his rebus tacitus ne forte requiras, <lb/>
fulmen detulit in terram mortalibus ignem <lb/>
primitus, inde omnis flammarum diditur ardor.</s>  <lb/>
<s id="s.001410">multa videmus enim caelestibus inlita flammis <lb/>
fulgere, cum caeli donavit plaga vapore.         <lb/>
et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans <lb/>
aestuat in ramos incumbens arboris arbor, <lb/>
exprimitur validis extritus viribus ignis <lb/>
<pb xlink:href="082/01/201.jpg" pagenum="239"/>
et micat interdum flammai fervidus ardor, <lb/>
mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. </s><s id="s.001411">       <lb/>
quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem. </s><s id="s.001412"> <lb/>
inde cibum coquere ac flammae mollire vapore  <lb/>
sol docuit, quoniam mitescere multa videbant  <lb/>
verberibus radiorum atque aestu victa per agros. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001413">Inque dies magis hi victum vitamque priorem      <lb/>
commutare novis monstrabant rebus <emph type="italics"/>be<emph.end type="italics"/>nigni,  <lb/>
ingenio qui praestabant et corde vigebant. </s><s id="s.001414"> <lb/>
condere coeperunt urbis arcemque locare  <lb/>
praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,  <lb/>
et pecus atque agros divisere atque dedere       <lb/>
pro facie cuiusque et viribus ingenioque;  <lb/>
nam facies multum valuit viresque vigentes. </s><s id="s.001415"> <lb/>
posterius res inventast aurumque repertum,  <lb/>
quod facile et validis et pulchris dempsit honorem  <lb/>
divitioris enim sectam plerumque secuntur        <lb/>
quamlubet et fortes et pulchro corpore creti. </s><s id="s.001416"> <lb/>
quod siquis vera vitam ratione gubernet,  <lb/>
divitiae grandes homini sunt vivere parce <lb/>
aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.</s>  <lb/>
<s id="s.001417">at claros homines voluerunt se atque potentes,  <lb/>
ut fundamento stabili fortuna maneret <lb/>
et placidam possent opulenti degere vitam, <lb/>
nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem <lb/>
certantes iter infestum fecere viai, <lb/>
et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos      <lb/>
invidia interdum contemptim in Tartara taetra; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/202.jpg" pagenum="240"/>
invidia quoniam, ceu fulmine, summa vaporant  <lb/>
plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque; <lb/>
ut satius multo iam sit parere quietum  <lb/>
quam regere imperio res velle et regna tenere.   <lb/>
proinde sine incassum defessi sanguine sudent,  <lb/>
angustum per iter luctantes ambitionis; <lb/>
quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque <lb/>
res ex auditis potius quam sensibus ipsis,       <lb/>
nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001418">Ergo regibus occisis subversa iacebat    <lb/>
pristina maiestas soliorum et sceptra superba, <lb/>
et capitis summi praeclarum insigne cruentum <lb/>
sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem; <lb/>
nam cupide conculcatur nimis ante metutum.       <lb/>
res itaque ad summam faecem turbasque redibat, <lb/>
imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.</s>  <lb/>
<s id="s.001419">inde magistratum partim docuere creare <lb/>
iuraque constituere, ut vellent legibus uti.</s>  <lb/>
<s id="s.001420">nam genus humanum, defessum vi colere aevom,    <lb/>
ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum <lb/>
sponte sua cecidit sub leges artaque iura.</s>  <lb/>
<s id="s.001421">acrius ex ira quod enim se quisque parabat <lb/>
ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis, <lb/>
hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. </s><s id="s.001422">         <lb/>
inde metus maculat poenarum praemia vitae.</s>  <lb/>
<s id="s.001423">circumretit enim vis atque iniuria quemque <lb/>
atque, unde exortast, ad eum plerumque revertit, <lb/>
nec facilest placidam ac pacatam degere vitam <lb/>
qui violat factis communia foedera pacis.        <lb/>
etsi fallit enim divom genus humanumque, <lb/>
perpetuo tamen id fore clam diffidere debet, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/203.jpg" pagenum="241"/>
quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes <lb/>
aut morbo delirantes protraxe ferantur <lb/>
et      celata <emph type="italics"/>mala<emph.end type="italics"/> in medium et peccata dedisse.)          <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001424">Nunc quae causa deum per magnas numina gentis <lb/>
pervulgarit et ararum compleverit urbis <lb/>
suscipiendaque curarit sollemnia sacra, <lb/>
quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque, <lb/>
unde etiam nunc est mortalibus insitus horror    <lb/>
qui delubra deum nova toto suscitat orbi <lb/>
terrarum et festis cogit celebrare diebus, <lb/>
non ita difficilest rationem reddere verbis.</s>  <lb/>
<s id="s.001425">quippe etenim iam tum divom mortalia saecla <lb/>
egregias animo facies vigilante videbant                 <lb/>
et magis in somnis mirando corporis auctu.</s>  <lb/>
<s id="s.001426">his igitur sensum tribuebant propterea quod <lb/>
membra movere videbantur vocesque superbas <lb/>
mittere pro facie praeclara et viribus amplis.</s>  <lb/>
<s id="s.001427">aeternamque dabant vitam, quia semper eorum,            <lb/>
subpeditabatur facies et forma manebat, <lb/>
et tamen omnino quod tantis viribus auctos <lb/>
non temere ulla vi convinci posse putabant.</s>  <lb/>
<s id="s.001428">fortunisque ideo longe praestare putabant, <lb/>
quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,   <lb/>
et simul in somnis quia multa et mira videbant <lb/>
efficere et nullum capere ipsos inde laborem.</s>  <lb/>
<s id="s.001429">praeterea caeli rationes ordine certo <lb/>
et varia annorum cernebant tempora verti <lb/>
nec poterant quibus id fieret cognoscere causis.         <lb/>
ergo perfugium sibi habebant omnia divis <lb/>
tradere et illorum nutu facere omnia flecti.</s>  <lb/>
<s id="s.001430">in caeloque deum sedes et templa locarunt, <lb/>
per caelum volvi quia nox et luna videtur, <lb/>
luna dies et nox et noctis signa severa          <lb/>
<pb xlink:href="082/01/204.jpg" pagenum="242"/>
noctivagaeque faces caeli flaminaeque volantes, <lb/>
nubila sol imbres nix venti fulmina grando <lb/>
et rapidi fremitus et murmura magna minarum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001431"> O genus infelix humanum, talia divis <lb/>
cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!  <lb/>
</s><s id="s.001431a">quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis <lb/>
volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris! <lb/>
</s><s id="s.001431b">nec pietas ullast velatum saepe videri <lb/>
vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras <lb/>
nec procumbere humi prostratum et pandere palmas         <lb/>
ante deum delubra nec aras sanguine multo <lb/>
spargere quadrupedum nec votis nectere vota, <lb/>
sed mage pacata posse omnia mente tueri.</s>  <lb/>
<s id="s.001432">nam cum suspicimus magni caelestia mundi <lb/>
templa, super stellisque micantibus aethera fixum,               <lb/>
et venit in mentem solis lunaeque viarum, <lb/>
tunc allis oppressa malis in pectora cura <lb/>
illa quoque expergefactum caput erigere infit, <lb/>
nequae forte deum nobis inmensa potestas <lb/>
sit, vario motu quae candida sidera verset.      <lb/>
</s><s id="s.001432a">temptat enim dubiam mentem rationis egestas, <lb/>
ecquaenam fuerit mundi genitalis origo, <lb/>
et simul ecquae sit finis quoad moenia mundi <lb/>
solliciti motus hunc possint ferre laborem, <lb/>
an divinitus aeterna donata salute       <lb/>
perpetuo possint aevi labentia tractu <lb/>
inmensi validas aevi contemnere viris.</s>  <lb/>
<s id="s.001433">praeterea cui non animus formidine divum <lb/>
contrahitur, cui non correpunt membra pavore, <lb/>
fulminis horribili cum plaga torrida tellus              <lb/>
contremit et magnum percurrunt murmura caelum?</s><s id="s.001434"> <lb/>
non populi gentesque tremunt, regesque superbi  <lb/>
corripiunt divum percussi membra timore, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/205.jpg" pagenum="243"/>
nequid ob admissum foede dictumve superbe  <lb/>
poenarum grave sit solvendi tempus adultum?</s><s id="s.001435">         <lb/>
summa etiam cum vis violenti per mare venti  <lb/>
induperatorem classis super aequora verrit  <lb/>
cum validis pariter legionibus atque elephantis,  <lb/>
non divom pacem votis adit ac prece quaesit  <lb/>
ventorum pavidus paces animasque secundas,       <lb/>
nequiquam, quoniam violento turbine saepe  <lb/>
correptus nilo fertur minus ad vada leti?</s><s id="s.001436"> <lb/>
usque adeo res humanas vis abdita quaedam  <lb/>
opterit et pulchros fascis saevasque secures  <lb/>
proculcare ac ludibrio sibi habere videtur. </s><s id="s.001437">        <lb/>
denique sub pedibus tellus cum tota vacillat  <lb/>
concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,  <lb/>
quid mirum si se temnunt mortalia saecla  <lb/>
atque potestatis magnas mirasque relinqunt  <lb/>
in rebus viris divum, quae cuncta gubernent ?</s><s id="s.001438">       <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001439">Quod superest, aes <emph type="italics"/>at<emph.end type="italics"/>que aurum ferrumque repertumst <lb/>
et simul argenti pondus plumbique potestas, <lb/>
ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat <lb/>
montibus in magnis, seu caeli fulmine misso, <lb/>
sive quod inter se bellum silvestre gerentes             <lb/>
hostibus intulerant ignem formidinis ergo, <lb/>
sive quod inducti terrae bonitate volebant <lb/>
pandere agros pinguis et pascua reddere rura, <lb/>
sive feras interficere et ditescere praeda.</s>  <lb/>
<s id="s.001440">nam fovea atque igni prius est venarier ortum   <lb/>
quam saepire plagis saltum canibusque ciere.</s>  <lb/>
<s id="s.001441">quidquid id est, quacumque e causa flammeus ardor <lb/>
<pb xlink:href="082/01/206.jpg" pagenum="244"/>
horribili sonitu silvas exederat altis <lb/>
ab radicibus et terram percoxerat igni, <lb/>
manabat venis ferventibus in loca terrae         <lb/>
concava conveniens argenti rivus et auri, <lb/>
aeris item et plumbi. </s><s id="s.001442">quae cum concreta videbant <lb/>
posterius claro in terra splendere colore, <lb/>
tollebant nitido capti levique lepore <lb/>
et simili formata videbant esse figura   <lb/>
atque lacunarum fuerant vestigia cuique.</s>  <lb/>
<s id="s.001443">tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore <lb/>
quamlibet in formam et faciem decurrere rerum <lb/>
et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse <lb/>
mucronum duci fastigia procudendo,       <lb/>
ut sibi tela darent, silvasque ut caedere possent <lb/>
materiemque dolare et levia radere tigna <lb/>
et terebrare etiam ac pertundere perque forare.</s>  <lb/>
<s id="s.001444">nec minus argento facere haec auroque parabant <lb/>
quam validi primum violentis viribus aeris,      <lb/>
nequiquam, quoniam cedebat victa potestas <lb/>
nec poterat pariter durum sufferre laborem.</s>  <lb/>
<s id="s.001445">tum fuit in pretio magis <emph type="italics"/>aes<emph.end type="italics"/> aurumque iacebat <lb/>
propter inutilitatem hebeti mucrone retusum.</s>  <lb/>
<s id="s.001446">nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem. </s><s id="s.001447">        <lb/>
sic volvenda aetas commutat tempora rerum.</s>  <lb/>
<s id="s.001448">quod fuit in pretio, fit nullo denique honore; <lb/>
porro aliut succedit et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> contemptibus exit <lb/>
inque dies magis adpetitur floretque repertum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/207.jpg" pagenum="245"/>
laudibus et miro est mortalis inter honore.      <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001449">Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta  <lb/>
sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi. </s><s id="s.001450"> <lb/>
arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt  <lb/>
et Iapides et item silvarum fragmina rami,  <lb/>
et flamma atque ignes, postquam sunt cognita primum.     <lb/>
posterius ferri vis est aerisque reperta. </s><s id="s.001451"> <lb/>
et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,  <lb/>
quo facilis magis est natura et copia maior. </s><s id="s.001452"> <lb/>
aere solum terrae tractabant, aereque belli  <lb/>
miscebant fluctus et vulnera vasta serebant      <lb/>
et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis <lb/>
omnia cedebant armatis nuda et inerma. </s><s id="s.001453"> <lb/>
inde minutatim processit ferreus ensis <lb/>
versaque in obprobrium species est falcis ahenae, <lb/>
et ferro coepere solum proscindere terrae        <lb/>
exaequataque sunt creperi certamina belli.</s>  <lb/>
<s id="s.001454">et prius est armatum in equi conscendere costas <lb/>
et moderarier hunc frenis dextraque vigere <lb/>
quam biiugo curru belli temptare pericla.</s>  <lb/>
<s id="s.001455">et biiugos prius est quam bis coniungere binos  <lb/>
et quam falciferos armatum escendere currus.</s>  <lb/>
<s id="s.001456">inde boves <emph type="italics"/>lu<emph.end type="italics"/>cas turrito corpore, taetras, <lb/>
anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni <lb/>
sufferre et magnas Martis turbare catervas.</s>  <lb/>
<s id="s.001457">sic alid ex alio peperit discordia tristis,     <lb/>
horribile humanis quod gentibus esset in armis, <lb/>
inque dies belli terroribus addidit augmen. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001458">Temptarunt etiam tauros in moenere belli <lb/>
expertique sues saevos sunt mittere in hostis.</s>  <lb/>
<s id="s.001459">et validos partim prae se misere leones         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/208.jpg" pagenum="246"/>
cum doctoribus armatis saevisque magistris <lb/>
qui moderarier his possent vinclisque tenere,  <lb/>
nequiquam, quoniam permixta caede calentes <lb/>
turbabant saevi nullo discrimine turmas,  <lb/>
terrificas capitum quatientes undique cristas,   <lb/>
nec poterant equites fremitu perterrita equorum  <lb/>
pectora mulcere et frenis convertere in hostis. </s><s id="s.001460"> <lb/>
inritata leae iaciebant corpora saltu  <lb/>
undique et adversum venientibus ora petebant  <lb/>
et nec opinantis a tergo deripiebant     <lb/>
deplexaeque dabant in terram volnere victos,  <lb/>
morsibus adfixae validis atque unguibus uncis. </s><s id="s.001461"> <lb/>
iactabantque suos tauri pedibusque terebant  <lb/>
et latera ac ventres hauribant supter equorum  <lb/>
cornibus et terram minitanti fronte ruebant. </s><s id="s.001462">       <lb/>
et validis socios caedebant dentibus apri  <lb/>
tela infracta suo tinguentes sanguine saevi,  <lb/>
in se fracta suo tinguentes sanguine tela,  <lb/>
permixtasque dabant equitum peditumque ruinas. </s><s id="s.001463"> <lb/>
nam transversa feros exibant dentis adactus      <lb/>
iumenta aut pedibus ventos erecta petebant,  <lb/>
nequiquam, quoniam ab nervis succisa videres  <lb/>
concidere atque gravi terram consternere casu. </s><s id="s.001464"> <lb/>
siquos ante domi domitos satis esse putabant,  <lb/>
effervescere cernebant in rebus agundis          <lb/>
volneribus clamore fuga terrore tumultu,  <lb/>
nec poterant ullam partem redducere eorum;  <lb/>
diffugiebat enim varium genus omne ferarum;  <lb/>
ut nunc saepe boves lucae ferro male mactae <lb/>
diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere.                    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/209.jpg" pagenum="247"/>
</s><s id="s.001464a">SI FUIT UT FACERENT SED VIX ADDUCOR UT ANTE <lb/>
NON QUIERINT ANIMO PRAESENTIRE ATQUE VIDERE <lb/>
QUAM COMMUNE MALUM FIERET FOEDUMQUE FUTURUM  <lb/>
ET MAGIS ID POSSIS FACTUM CONTENDERE IN OMNI  <lb/>
IN VARIIS MUNDIS VARIA RATIONE CREATIS   <lb/>
QUAM CERTO ATQUE UNO TERRARUM QUOLIBET ORBI <lb/>
sed facere id non tam vincendi spe voluerunt, <lb/>
quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire, <lb/>
qui numero diffidebant armisque vacabant. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001465">Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen.    <lb/>
textile post ferrumst, quia ferro tela paratur, <lb/>
nec ratione alia possunt tam levia gigni <lb/>
insilia ac fusi radii scapique sonantes.</s>  <lb/>
<s id="s.001466">et facere ante viros lanam natura coegit <lb/>
quam muliebre genus; nam longe praestat in arte  <lb/>
et sollertius est multo genus omne virile; <lb/>
agricolae donec vitio vertere severi, <lb/>
ut muliebribus id manibus concedere vellent <lb/>
atque ipsi pariter durum sufferre laborem <lb/>
atque opere in duro durarent membra manusque.    <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001467">At specimen sationis et insitionis origo <lb/>
ipsa fuit rerum primum natura creatrix.</s>  <lb/>
<s id="s.001468">arboribus quoniam bacae glandesque caducae <lb/>
tempestiva dabant pullorum examina supter; <lb/>
unde etiam libitumst stirpis committere ramis    <lb/>
et nova defodere in terram virgulta per agros.</s>  <lb/>
<s id="s.001469">inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli <lb/>
temptabant fructusque feros mansuescere terram <lb/>
cernebant indulgendo blandeque colendo.</s>  <lb/>
<s id="s.001470">inque dies magis in montem succedere silvas     <lb/>
cogebant infraque locum concedere cultis, <lb/>
prata lacus rivos segetes vinetaque laeta <lb/>
<pb xlink:href="082/01/210.jpg" pagenum="248"/>
collibus et campis ut haberent, atque olearum  <lb/>
caerula distinguens inter plaga currere posset  <lb/>
per tumulos et convallis camposque profusa;      <lb/>
ut nunc esse vides vario distincta lepore  <lb/>
omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant  <lb/>
arbustisque tenent felicibus opsita circum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001471">At liquidas avium voces imitarier ore <lb/>
ante fuit multo quam levia carmina cantu                 <lb/>
concelebrare homines possent aurisque iuvare.</s>  <lb/>
<s id="s.001472">et zephyri, cava per calamorum, sibila primum <lb/>
agrestis docuere cavas inflare cicutas.</s>  <lb/>
<s id="s.001473">inde minutatim dulcis didicere querellas, <lb/>
tibia quas fundit digitis pulsata canentum,              <lb/>
avia per nemora ac silvas saltusque reperta, <lb/>
per loca pastorum deserta atque otia dia.</s>  <lb/>
<s id="s.001474">haec animos ollis mulcebant atque iuvabant              <lb/>
cum satiate cibi; nam tum <emph type="italics"/>haec<emph.end type="italics"/> sunt omnia cordi.</s>  <lb/>
<s id="s.001475">saepe itaque inter se prostrati in gramine molli <lb/>
propter aquae rivom sub ramis arboris altae <lb/>
non magnis opibus iucunde corpora habebant, <lb/>
praesertim cum tempestas ridebat et anni                 <lb/>
tempora pingebant viridantis floribus herbas.</s>  <lb/>
<s id="s.001476">tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni <lb/>
consuerant. </s><s id="s.001477">agrestis enim tum musa vigebat; <lb/>
tum caput atque umeros plexis redimire coronis <lb/>
floribus et foliis lascivia laeta monebat,               <lb/>
atque extra numerum procedere membra moventes <lb/>
duriter et duro terram pede pellere matrem; <lb/>
unde oriebantur risus dulcesque cachinni, <lb/>
omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.</s>  <lb/>
<s id="s.001478">et vigilantibus hinc aderant solacia somni,             <lb/>
ducere multimodis voces et flectere cantus <lb/>
et supera calamos unco percurrere labro; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/211.jpg" pagenum="249"/>
unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur <lb/>
et numerum servare recens didicere, neque hilo <lb/>
maiorem interea capiunt dulcedini' fructum               <lb/>
quam silvestre genus capiebat terrigenarum.</s>  <lb/>
<s id="s.001479">nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante <lb/>
suavius, in primis placet et poliere videtur, <lb/>
posteriorque fere melior res illa reperta <lb/>
perdit et immutat sensus ad pristina quaeque.            <lb/>
</s><s id="s.001479a">sic odium coepit glandis, sic illa relicta <lb/>
strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.</s>  <lb/>
<s id="s.001480">pellis item cecidit vestis contempta ferinae <lb/>
quam reor invidia tali tunc esse repertam, <lb/>
ut letum insidiis qui gessit primus obiret,              <lb/>
et tamen inter eos distractam sanguine multo <lb/>
disperiisse neque in fructum convertere quisse.</s>  <lb/>
<s id="s.001481">tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis <lb/>
exercent hominum vitam belloque fatigant <lb/>
quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit.            <lb/>
</s><s id="s.001481a">frigus enim nudos sine pellibus excruciabat <lb/>
terrigenas; at nos nil laedit veste carere <lb/>
purpurea atque auro signisque ingentibus apta, <lb/>
dum plebeia tamen sit quae defendere possit.</s>  <lb/>
<s id="s.001482">ergo hominum genus incassum frustraque laborat          <lb/>
semper et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> curis consumit inanibus aevom, <lb/>
nimirum quia non cognovit quae sit habendi <lb/>
finis et omnino quoad crescat vera voluptas.</s>  <lb/>
<s id="s.001483">idque minutatim vitam provexit in altum <lb/>
et belli magnos commovit funditus aestus.                <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001484">At vigiles mundi magnum versatile templum <lb/>
sol et luna suo lustrantes lumine circum <lb/>
perdocuere homines annorum tempora verti <lb/>
<pb xlink:href="082/01/212.jpg" pagenum="250"/>
et certa ratione geri rem atque ordine certo. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001485">Iam validis saepti degebant turribus aevom       <lb/>
et divisa colebatur discrataqe tellus. <lb/>
iam mare velivolis florebat puppibus; urbes <lb/>
auxilia ac socios iam pacto foeder habebant <lb/>
carminibus cum res gestas coepere poetae <lb/>
tradere; nec multo priu' sunt elementa reperta.</s><lb/>
<s id="s.001486">propterea quid sit prius actum respicere aetas <lb/>
nostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001487">Navigia atque agri culturas moenia leges  <lb/>
arma vias vestes <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> cetera de genere horum, <lb/>
praemia, delicias quoque vitae funditus omnis,   <lb/>
carmina picturas, et daedala signa polire,  <lb/>
usus et impigrae simul experientia mentis  <lb/>
paulatim docuit pedetemtim progredientis. </s><s id="s.001488"> <lb/>
sic unumquicquid paulatim protrahit aetas  <lb/>
in medium ratioque in luminis erigit oras.       <lb/>
namque alid ex alio clarescere et ordine debet  <lb/>
artibus, ad summum donec venere cacumen. <lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/213.jpg"/>
<chap n="6">
<p type="head"><s id="s.001489">T. </s><s id="s.001490">LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s id="s.001491">DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s id="s.001492">LIBER SEXTUS</s></p>
<p type="main"><s id="s.001493">Primae frugiparos fetus mortalibus aegris <lb/>
dididerunt quondam praeclaro nomine Athenae <lb/>
et recreaverunt vitam legesque rogarunt, <lb/>
et primae dederunt solacia dulcia vitae, <lb/>
cum, genuere virum tali cum corde repertum,              <lb/>
omnia veridico qui quondam ex ore profudit; <lb/>
cuius et extincti propter divina reperta <lb/>
divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.</s>  <lb/>
<s id="s.001494">nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus <lb/>
omnia iam ferme mortalibus esse parata           <lb/>
et, proquam posset, vitam consistere tutam, <lb/>
divitiis homines et honore et laude potentis <lb/>
affluere atque bona gnatorum excellere fama, <lb/>
nec minus esse domi cuiquam tamen anxia corda, <lb/>
atque animi ingratis vitam vexare <emph type="italics"/>sine ulla<emph.end type="italics"/>              <lb/>
pausa atque infestis cogei saevire querellis, <lb/>
    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/214.jpg" pagenum="252"/>
intellegit ibi vitium vas efficere ipsum <lb/>
omniaque illius vitio corrumpier intus <lb/>
quae conlata foris et commoda cumque venirent; <lb/>
partim quod fluxum pertusumque esse videbat,             <lb/>
ut nulla posset ratione explerier umquam; <lb/>
partim quod taetro quasi conspurcare sapore <lb/>
omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.</s>  <lb/>
<s id="s.001495">veridicis igitur purgavit pectora dictis <lb/>
et finem statuit cuppedinis atque timoris                <lb/>
exposuitque bonum summum quo tendimus omnes <lb/>
quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo <lb/>
qua possemus ad id recto contendere cursu, <lb/>
quidve mali foret in rebus mortalibu' passim, <lb/>
quod fieret naturali varieque volaret            <lb/>
seu casu seu vi, quod sic natura parasset, <lb/>
et quibus e portis occurri cuique deceret, <lb/>
et genus humanum frustra plerumque probavit <lb/>
volvere curarum tristis in pectore fluctus.</s>  <lb/>
<s id="s.001496">nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis           <lb/>
in tenebris metuunt, sie nos in luce timemus <lb/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam <lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.</s>  <lb/>
<s id="s.001497">hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>
non radii solis nec lucida tela diei             <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque.</s>  <lb/>
<s id="s.001498">quo magis inceptum pergam pertexere dictis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001499">Et quoniam docui mundi mortalia templa  <lb/>
esse <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> nativo consistere corpore caelum, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/215.jpg" pagenum="253"/>
et quaecumque in eo fiunt fierique necessest,            <lb/>
pleraque ressolui, quae restant percipe porro, <lb/>
quandoquidem semel insignem conscendere currum <lb/>
ventorum, ex ira ut placentur, <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> omina rursum <lb/>
quae fuerint sint placato conversa furore: <lb/>
cetera quae fieri in terris caeloque tuentur             <lb/>
mortales, pavidis cum pendent mentibu' saepe, <lb/>
et faciunt animos humilis formidine divom <lb/>
depressosque premunt ad terram propterea quod <lb/>
ignorantia causarum conferre deorum <lb/>
cogit ad imperium res et concedere regnum.               <lb/>
</s><s id="s.001499a">nam bene qui didicere deos securum agere aevom, <lb/>
si tamen interea mirantur qua ratione <lb/>
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis          <lb/>
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, <lb/>
rursus in antiquas referuntur religionis <lb/>
et dominos acris adsciscunt, omnia posse <lb/>
<pb xlink:href="082/01/216.jpg" pagenum="254"/>
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,  <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique     <lb/>
quanam sit rationi atque alte terminus haerens; <lb/>
quo magis errantes caeca ratione feruntur. </s><s id="s.001500"> <lb/>
quae nisi respuis ex animo longeque remittis  <lb/>
dis indigna putare alienaque pacis eorum,  <lb/>
delibata deum per te tibi numina sancta   <lb/>
saepe oberunt; non quo violari summa deum vis  <lb/>
possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,  <lb/>
sed quia tute tibi placida cum pace quietos  <lb/>
constitues magnos irarum volvere fluctus,  <lb/>
nec delubra deum placido cum pectore adibis,     <lb/>
nec de corpore quae sancto simulacra feruntur  <lb/>
in mentes hominum divinae nuntia formae,  <lb/>
suscipere haec animi tranquilla pace valebis. </s><s id="s.001501"> <lb/>
inde videre licet qualis iam vita sequatur. </s><s id="s.001502"> <lb/>
quam quidem ut a nobis ratio verissima longe      <lb/>
reiciat, quamquam sunt a me multa profecta,  <lb/>
multa tamen restant et sunt ornanda politis  <lb/>
versibus ; est ratio caeli <emph type="italics"/>specie<emph.end type="italics"/>sque tenenda,  <lb/>
sunt tempestates et fulmina clara canenda,  <lb/>
quid faciant et qua de causa cumque ferantur;    <lb/>
ne trepides caeli divisis partibus amens,  <lb/>
unde volans ignis pervenerit aut in utram se  <lb/>
verterit hine partim, quo pacto per loca saepta  <lb/>
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se. </s><s id="s.001503"> <lb/>
tu mihi supremae praescribta ad candida calcis   <lb/>
currenti spatium praemonstra, callida musa  <lb/>
Calliope, requies hominum divomque voluptas, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/217.jpg" pagenum="255"/>
te duce ut insigni capiam eum laude coronam.     <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001504">Principio tonitru quatiuntur caerula caeli <lb/>
propterea quia concurrunt sublime volantes <lb/>
aetheriae nubes contra pugnantibus ventis.</s>  <lb/>
<s id="s.001505">nec fit enim sonitus caeli de parte serena, <lb/>
verum ubicumque magis denso sunt agmine nubes,   <lb/>
tam magis hine magno fremitus fit murmure saepe.</s>  <lb/>
<s id="s.001506">praeterea neque tam condenso corpore nubes <lb/>
esse queunt quam sunt lapides ac tigna, neque autem <lb/>
tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes; <lb/>
nam cadere aut bruto deberent pondere pressae    <lb/>
ut lapides, aut ut fumus constare nequirent <lb/>
nec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.</s>  <lb/>
<s id="s.001507">dant etiam sonitum patuli super aequora mundi, <lb/>
carbasus ut quondam magnis intenta theatris <lb/>
dat crepitum malos inter iactata trabesque;      <lb/>
interdum perscissa furit petulantibus auris <lb/>
et fragilis <emph type="italics"/>sonitus<emph.end type="italics"/> chartarum commeditatur: <lb/>
id quoque enim genus in tonitru, cognoscere possis: <lb/>
aut ubi suspensam vestem chartasque volantis <lb/>
verberibus venti versant planguntque per auras.  </s><s id="s.001507a"><lb/>
fit quoque enim interdum <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> non tam concurrere nubes <lb/>
frontibus adversis possint quam de latere ire <lb/>
diverso motu radentes corpora tractim, <lb/>
aridus unde auris terget sonus ille diuque <lb/>
ducitur, exierunt donec regionibus artis.        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/218.jpg" pagenum="256"/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001508">Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur  <lb/>
omnia saepe gravi tremere et divolsa repente  <lb/>
maxima dissiluisse capacis moenia mundi,  <lb/>
cum subito validi venti conlecta procella  <lb/>
nubibus intorsit sese conclusaque ibidem         <lb/>
turbine versanti magis ac magis undique nubem <lb/>
cogit uti fiat spisso cava corpore circum,  <lb/>
post ubi conminuit vis eius et impetus acer,  <lb/>
tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem. </s><s id="s.001509"> <lb/>
nec mirum, cum plena animae vensicula parva      <lb/>
saepe ita dat torvum sonitum displosa repente. </s><s id="s.001510"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001511">Est etiam ratio, cum venti nubila perflant,  <lb/>
ut sonitus faciant. </s><s id="s.001512">etenim ramosa videmus  <lb/>
nubila saepe modis multis atque aspera ferri  <lb/>
scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri     <lb/>
perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem. </s><s id="s.001513"> <lb/>
fit quoque ut interdum validi vis incita venti  <lb/>
perscindat nubem perfringens impete recto. </s><s id="s.001514"> <lb/>
nam quid possit ibi flatus manifesta docet res, <lb/>
hic ubi lenior est, in terra cum tamen alta       <lb/>
arbusta evolvens radicibus haurit ab imis <lb/>
sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur <lb/>
dant in frangendo graviter; quod item fit in altis <lb/>
fluminibus magnoque mari, cum frangitur aest<emph type="italics"/>us.<emph.end type="italics"/> <lb/>
fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens       <lb/>
fulminis, haec multo si forte umore recepit  <lb/>
ignem, continuo <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> magno clamore trucidet; <lb/>
ut calidis candens ferrum e fornacibus olim <lb/>
<pb xlink:href="082/01/219.jpg" pagenum="257"/>
stridit, ubi in gelidum propere demersimus imbrem. </s><s id="s.001515"> <lb/>
aridior porro si nubes accipit ignem,    <lb/>
uritur ingenti sonitu succensa repente;  <lb/>
lauricomos ut si per montis flamma vagetur  <lb/>
turbine ventorum comburens impete magno;  <lb/>
nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus  <lb/>
terribili sonitu flamma crepitante crematur. </s><s id="s.001516">       <lb/>
denique saepe geli multus fragor atque ruina  <lb/>
grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte. </s><s id="s.001517"> <lb/>
ventus enim cum confercit, franguntur, in artum,  <lb/>
concreti montes nimborum et grandine mixti. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001518">Fulgit item, nubes ignis cum semina multa        <lb/>
excussere suo concursu; ceu lapidem si  <lb/>
percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen  <lb/>
exilit et claras scintillas dissipat ignis. </s><s id="s.001519"> <lb/>
sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus,  <lb/>
fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris         <lb/>
tardius adveniunt quam visum quae moveant res. </s><s id="s.001520"> <lb/>
id licet hine etiam cognoscere : caedere si quem  <lb/>
ancipiti videas ferro procul arboris auctum,  <lb/>
ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris  <lb/>
det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante   <lb/>
quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni  <lb/>
e simili causa, concursu natus eodem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001521">Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt  <lb/>
nubes et tremulo tempestas impete fulgit. </s><s id="s.001522"> <lb/>
ventus ubi invasit nubem et versatus ibidem      <lb/>
fecit ut ante cavam,docui spissescere nubem,  <lb/>
mobilitate sua fervescit; ut omnia motu  <lb/>
percalefacta vides ardescere, plumbea vero  <lb/>
glans etiam longo cursu volvenda liquescit.</s>  <lb/>
<s id="s.001523"><pb xlink:href="082/01/220.jpg" pagenum="258"/>
ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram,     <lb/>
dissipat ardoris quasi per vim expressa repente  <lb/>
semina quae faciunt nictantia fulgura flammae;  <lb/>
inde sonus sequitur qui tardius adficit auris  <lb/>
quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra. </s><s id="s.001524"> <lb/>
scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte    <lb/>
extructis aliis alias super impete miro;  <lb/>
ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus  <lb/>
quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.</s>  <lb/>
<s id="s.001525">contemplator enim, cum montibus adsimulata  <lb/>
nubila portabunt venti transversa per auras,      <lb/>
aut ubi per magnos montis cu<emph type="italics"/>mu<emph.end type="italics"/>lata videbis  <lb/>
insuper esse aliis alia atque urguere superne  <lb/>
in statione locata sepultis undique ventis:  <lb/>
tum poteris magnas moles cognoscere eorum <lb/>
speluncasque velut saxis pendentibus structas    <lb/>
cernere, quas venti cum tempestate coorta  <lb/>
conplerunt, magno indignantur murmure clausi  <lb/>
nubibus in caveisque ferarum more minantur; <lb/>
nunc hine nunc illinc fremitus per nubila mittunt  <lb/>
quaerentesque viam circuin versantur et ignis     <lb/>
semina convolvunt <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> nubibus atque iti cogunt  <lb/>
multa rotantque cavis flammam fornacibus intus,  <lb/>
donec divolsa fulserunt nube corusci. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001526">Hac etiam fit uti de causa mobilis ille  <lb/>
devolet in terram liquidi color aureus ignis,    <lb/>
semina quod nubes ipsas permulta necessust  <lb/>
ignis habere; etenim eum sunt umore sine ullo,  <lb/>
flammeus est plerumque colos et splendidus ollis.</s>  <lb/>
<s id="s.001527"><pb xlink:href="082/01/221.jpg" pagenum="259"/> 
quin etiam solis de lumine multa necessest <lb/>
concipere, ut merito rubeant ignesque profundant.        <lb/>
hasce igitur, cum ventus agens contrusit in unum <lb/>
compressitque locum cogens, expressa profundunt <lb/>
semina quae faciunt flammae fulgere colores.</s>  <lb/>
<s id="s.001528">fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli.</s>  <lb/>
<s id="s.001529">nam cum ventus eas leviter diducit euntis       <lb/>
dissoluitque, cadant ingratis illa necessest <lb/>
semina quae faciunt fulgorem. </s><s id="s.001530">tum sine taetro <lb/>
terrore, et sonitu fulgit nulloque tumultu. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001531">Quod superest, <emph type="italics"/>quali<emph.end type="italics"/> natura praedita constent <lb/>
fulmina, declarant ictus et inusta vaporis       <lb/>
signa notaeque gravis halantis sulpuris auras.</s>  <lb/>
<s id="s.001532">ignis enim sunt haec non venti signa neque imbris.</s>  <lb/>
<s id="s.001533">praeterea sae<emph type="italics"/>pe<emph.end type="italics"/> accendunt quoque tecta domorum <lb/>
et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.</s>  <lb/>
<s id="s.001534">hunc tibi subtilem cum primis ignibus ignem     <lb/>
constituit natura minutis mobilibusque <lb/>
corporibus, cui nil omnino obsistere possit.</s>  <lb/>
<s id="s.001535">transit enim validum fulmen per saepta domorum, <lb/>
clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera, <lb/>
et liquidum puncto facit aes in tempore et aurum,        <lb/>
curat item vasis integris vina repente <lb/>
diffugiant, quia nimirum facile omnia circum <lb/>
conlaxat rareque facit lateramina vasis <lb/>
adveniens calor eius et insinuatus in ipsum <lb/>
mobiliter soluens differt primordia vini. </s><s id="s.001536"> <lb/>
<pb xlink:href="082/01/222.jpg" pagenum="260"/>
quod solis vapor aetatem non posse videtur  <lb/>
efficere usque adeo pellens fervore corusco:  <lb/>
tanto mobilior vis et dominantior haec est. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001537">Nunc ea quo pacto gignantur et impete tanto  <lb/>
fiant ut possint ictu discludere turris,         <lb/>
disturbare domos, avellere tigna trabesque,  <lb/>
et monimenta virum demoliri atque cremare,  <lb/>
exanimare homines, pecudes prosternere passim,  <lb/>
cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint,  <lb/>
expediam, neque <emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> in promissis plura morabor.   <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001538">Fulmina gigni<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> e crassis alteque putandumst  <lb/>
nubibus extructis; nam caelo nulla sereno  <lb/>
nec leviter densis mittuntur nubibus umquam. </s><s id="s.001539"> <lb/>
nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res;  <lb/>
quod tum per totum concrescunt aera nubes,       <lb/>
undique uti tenebras omnis Acherunta reamur  <lb/>
liquisse et magnas caeli complesse cavernas:  <lb/>
usque adeo taetra nimborum nocte coorta  <lb/>
inpendent atrae formidinis ora superne:  <lb/>
cum commoliri tempestas fulmina coeptat. </s><s id="s.001540">   <lb/>
praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus,  <lb/>
ut picis e caelo demissum flumen, in undas  <lb/>
sic cadit effertus tenebris procul et trahit atram  <lb/>
fulminibus gravidam tempestatem atque procellis,  <lb/>
ignibus ac ventis cum primis ipse repletus,      <lb/>
in terra quoque ut horrescant ac tecta requirant. </s><s id="s.001541"> <lb/>
sic igitur supera nostrum caput esse putandumst  <lb/>
tempestatem altam. </s><s id="s.001542">neque enim caligine tanta  <lb/>
obruerent terras, nisi inaedificata superne <lb/>
<pb xlink:href="082/01/223.jpg" pagenum="261"/>
multa forent multis exempto nubila sole;         <lb/>
nec tanto possent venientes opprimere imbri,  <lb/>
flumina abundare ut facerent camposque natare,  <lb/>
si non extructis foret alte nubibus aether. </s><s id="s.001543"> <lb/>
hic igitur ventis atque ignibus omnia plena  <lb/>
sunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt. </s><s id="s.001544">       <lb/>
quippe etenim supra docui permulta vaporis  <lb/>
semina habere cavas nubes et multa necessest  <lb/>
concipere ex solis radiis ardoreque eorum. </s><s id="s.001545"> <lb/>
hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum  <lb/>
forte locum quemvis, expressit multa vaporis     <lb/>
semina seque simul cum eo commiscuit igni,  <lb/>
insinuatus ibi vortex versatur in arto  <lb/>
et calidis acuit fulmen fornacibus intus. </s><s id="s.001546"> <lb/>
nam duplici ratione accenditur, ipse sua cum  <lb/>
mobilitate calescit et e contagibus ignis. </s><s id="s.001547">         <lb/>
inde ubi percaluit venti vis <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> gravis ignis      <lb/>
impetus incessit, maturum tum quasi fulmen  <lb/>
perscindit subito nubem, ferturque coruscis  <lb/>
omnia luminibus lustrans loca percitus ardor. </s><s id="s.001548"> <lb/>
quem gravis insequitur sonitus, displosa repente          <lb/>
opprimere ut caeli videatur templa superne. </s><s id="s.001549"> <lb/>
inde tremor terras graviter pertemptat et altum  <lb/>
murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum  <lb/>
tempestas concussa, tremit fremitusque moventur. </s><s id="s.001550"> <lb/>
quo de concussu sequitur gravis imber et uber,   <lb/>
omnis uti videatur in imbrem vertier aether  <lb/>
atque ita praecipitans ad diluviem revocari:  <lb/>
tantus discidio nubis ventique procella  <lb/>
mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.</s>  <lb/>
<s id="s.001551">est etiam cum vis extrinsecus incita venti      <lb/>
<pb xlink:href="082/01/224.jpg" pagenum="262"/>
incidit in calidam maturo fulmine nubem ;  <lb/>
quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille  <lb/>
vertex quem patrio vocitamus nomine fulmen.</s>  <lb/>
<s id="s.001552">hoc fit idem in partis alias, quocumque tulit vis. </s><s id="s.001553"> <lb/>
fit quoque ut interdum venti vis missa sine igni          <lb/>
igniscat tamen in spatio longoque meatu,  <lb/>
dum venit, amittens in cursu corpora quaedam  <lb/>
grandia quae nequeunt pariter penetrare per auras;  <lb/>
atque alia ex ipso conradens aere portat           <lb/>
non alia longe ratione ac plumbea saepe  <lb/>
fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris  <lb/>
corpora, dimittens ignem concepit in auris. </s><s id="s.001554"> <lb/>
fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem, <lb/>
frigida eum venti pepulit vis missa sine igni,   <lb/>
nimirum quia, eum vementi perculit ictu, <lb/>
confluere ex ipso possunt elementa vaporis  <lb/>
et simul ex illa quae tum res excipit ictum;  <lb/>
ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis, <lb/>
nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi    <lb/>
semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.</s>  <lb/>
<s id="s.001555">sic igitur quoque res accendi fulmine debet,  <lb/>
opportuna fuit si forte et idonea flammis. </s><s id="s.001556"> <lb/>
nec temere omnino plane vis frigida venti  <lb/>
esse potest, ea quae tanta vi missa supernest, <lb/>
quin, prius in cursu si non accenditur igni, <lb/>
at tepefacta tamen veniat commixta calore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001557">Mobilitas autem fit fulminis et gravis ictus, <lb/>
et celeri forine percu<emph type="italics"/>rru<emph.end type="italics"/>nt fulmina lapsu, <lb/>
nubibus ipsa quod omnino prius incita se vis     <lb/>
<pb xlink:href="082/01/225.jpg" pagenum="263"/>
colligit et magnum conamen sumit eundi, <lb/>
inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum, <lb/>
exprimitur vis atque ideo volat impete miro, <lb/>
ut validis quae de tormentis missa feruntur.</s>  <lb/>
<s id="s.001558">adde quod e parvis et levibus est elementis,    <lb/>
nec facilest tali naturae opsistere quicquam; <lb/>
inter enim fugit ac penetrat per rara viarum, <lb/>
non igitur multis offensibus in remorando <lb/>
haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.</s>  <lb/>
<s id="s.001559">deinde, quod omnino natura pondera deorsum      <lb/>
omnia nituntur cum plagast addita vero <lb/>
mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit, <lb/>
ut vementius et citius quaecumque morantur <lb/>
obvia discutiat plagis itinerque sequatur.</s>  <lb/>
<s id="s.001560">denique quod, longo venit impete, sumere debet  <lb/>
mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo <lb/>
et validas auget viris et roborat ictum).</s>  <lb/>
<s id="s.001561">nam facit ut quae sint illius semina cumque <lb/>
e regione locum quasi in unum cuncta ferantur, <lb/>
omnia coniciens in eum volventia, cursum.</s>  <lb/>
<s id="s.001562">forsitan ex ipso veniens trahat aere, quaedam <lb/>
corpora quae plagis incendunt mobilitatem.</s>  <lb/>
<s id="s.001563">incolumisque venit per res atque integra transit <lb/>
multa foraminibus liquidus quia transvolat ignis.</s>  <lb/>
<s id="s.001564">multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa  <lb/>
corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.</s>  <lb/>
<s id="s.001565">dissoluit porro aes aurumque repente <lb/>
confervefacit, e parvis quia facta minute <lb/>
corporibus vis est et levibus ex elementis, <lb/>
quae facile insinuantur et insinuata repente     <lb/>
dissoluont nodos omnis et vincla relaxant.</s>  <lb/>
<s id="s.001566">autumnoque magis stellis fulgentibus apta <lb/>
<pb xlink:href="082/01/226.jpg" pagenum="264"/>
concutitur caeli domus undique totaque tellus,  <lb/>
et cum tempora se <emph type="italics"/>ve<emph.end type="italics"/>ris florentia pandunt. </s><s id="s.001567"> <lb/>
frigore enim desunt ignes ventique calore         <lb/>
deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes. </s><s id="s.001568"> <lb/>
interutrasque igitur cum caeli tempora constant,  <lb/>
tum variae causae concurrunt fulminis omnes. </s><s id="s.001569"> <lb/>
nam fretus ipse anni permiscet frigus <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> aestum,  <lb/>
quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi,    <lb/>
ut discordia <emph type="italics"/>sit<emph.end type="italics"/> rerum magnoque tumultu  <lb/>
ignibus et ventis furibundus fluctuet aer. </s><s id="s.001570"> <lb/>
prima caloris enim pars et postrema rigoris,  <lb/>
tempus id est vernum; cluare pugnare necessest  <lb/>
dissimilis <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/> inter se turbareque mixtas. </s><s id="s.001571">          <lb/>
et calor extremus primo cum frigore mixtus  <lb/>
volvitur, autumni quod fertur nomine tempus,  <lb/>
hic quoque, confligunt hiemes aestatibus acres. </s><s id="s.001572"> <lb/>
propterea <emph type="italics"/>freta<emph.end type="italics"/> sunt haec anni nominitanda, <lb/>
nec mirumst in eo si tempore plurima fiunt       <lb/>
fulmina tempestasque  cie<emph type="italics"/>tur<emph.end type="italics"/> turbida caelo,  <lb/>
ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,  <lb/>
hinc flammis illinc ventis umoreque mixto. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001573">Hoc est igniferi naturam fulminis ipsam <lb/>
perspicere et qua vi faciat rem quamque videre,  <lb/>
non Tyrrhena retro volventem carmina frustra <lb/>
indicia occultae divum perquirere mentis, <lb/>
unde volans ignis pervenerit aut in utram se <lb/>
verterit hinc partim, quo pacto per loca <lb/>
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se,           <lb/>
quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.</s>  <lb/>
<s id="s.001574"><pb xlink:href="082/01/227.jpg" pagenum="265"/>
quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi <lb/>
terrifico quatiunt sonitu caelestia templa <lb/>
et iaciunt ignem quo <emph type="italics"/>quo<emph.end type="italics"/>iquest cumque voluptas, <lb/>
cur quibus incautum scelus aversabile cumquest   <lb/>
non faciunt icti flammas ut fulguris halent <lb/>
pectore perfixo, documen mortalibus acre, <lb/>
et potius nulla sibi turpi conscius in re <lb/>
volvitur in flammis innoxius inque peditur <lb/>
turbine caelesti subito correptus et igni?</s><s id="s.001575">   <lb/>
cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?</s><s id="s.001576"> <lb/>
an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?</s><s id="s.001577"> <lb/>
in terraque patris cur telum perpetiuntur <lb/>
optundi?</s><s id="s.001578"> cur ipse sinit neque parcit in hostis?</s><s id="s.001579"> <lb/>
denique cur numquam caelo iacit undique puro     <lb/>
Iuppiter <emph type="italics"/>in ter<emph.end type="italics"/>ras fulmen sonitusque profundit?</s><s id="s.001580"> <lb/>
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum <lb/>
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?</s><s id="s.001581"> <lb/>
in mare qua porro mittit ratione?</s><s id="s.001582"> quid undas <lb/>
arguit et liquidam molem camposque natantis?</s><s id="s.001583">        <lb/>
praeterea si vult caveamus fulminis ictum, <lb/>
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?</s><s id="s.001584"> <lb/>
si nec opinantis autem volt opprimere igni, <lb/>
cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus, <lb/>
cur tenebras ante et fremitus et murmura, concit ?</s><s id="s.001585">          <lb/>
et simul in multas partis qui credere possis <lb/>
mittere?</s><s id="s.001586"> an hoc ausis numquam contendere factum, <lb/>
ut fierent ictus uno sub tempore plures?</s><s id="s.001587"> <lb/>
at saepest numero factum fierique necessest, <lb/>
ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,         <lb/>
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.</s>  <lb/>
<s id="s.001588">postremo cur sancta deum delubra suasque <lb/>
discutit infesto praeclaras fulmine sedes <lb/>
et bene facta deum frangit simulacra suisque <lb/>
demit imaginibus violento volnere honorem?</s><s id="s.001589">  <lb/>
<pb xlink:href="082/01/228.jpg" pagenum="266"/>
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius  <lb/>
montibus in summis vestigia cernimus ignis?</s><s id="s.001590"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001591">Quod superest, facilest ex his cognoscere rebus,  <lb/>
presteras Grai quos ab re nominitarunt,  <lb/>
in mare qua missi veniant ratione superne. </s><s id="s.001592">                 <lb/>
nam fit ut interdum tamquam demissa columna  <lb/>
in mare de caelo descendat, quam freta circum  <lb/>
fervescunt graviter spirantibus incita flabris,  <lb/>
et quaecumque in eo tum sint deprensa tumultu  <lb/>
navigia in summum veniant vexata periclum. </s><s id="s.001593">                 <lb/>
hoc fit ubi interdum non quit vis incita venti  <lb/>
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit  <lb/>
in mare de caelo tamquam demissa columna,  <lb/>
paulatim, quasi quid pugno bracchique superne  <lb/>
coniectu trudatur et extendatur in undas;                        <lb/>
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti  <lb/>
vis et fervorem mirum concinnat in undis;  <lb/>
versabundus enim turbo descendit et illam  <lb/>
deducit pariter lento cum corpore nubem;  <lb/>
quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti,         <lb/>
ille in aquam subito se inmittit et omne  <lb/>
excitat ingenti sonitu mare fervere cogens. </s><s id="s.001594"> <lb/>
fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse  <lb/>
vertex conradens, ex aere, semina nubis  <lb/>
et quasi demissum caelo prestera imitetur. <lb/>
</s><s id="s.001594a">hic ubi se in terras demisit dissoluitque,  <lb/>
turbinis inmanem vim provomit atque procellae. </s><s id="s.001595"> <lb/>
sed quia fit raro omnino montisque necessest  <lb/>
officere in terris, apparet crebrius idem  <lb/>
prospectu maris in magno caeloque patenti.               <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001596">Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando <lb/>
<pb xlink:href="082/01/229.jpg" pagenum="267"/>
hoc supero in caeli spatio coiere repente <lb/>
asperiora, moris quae possint indupedita <lb/>
exiguis tamen inter se comprensa teneri.</s>  <lb/>
<s id="s.001597">haec faciunt primum parvas consistere nubes;    <lb/>
inde haec comprendunt inter se conque gregantur <lb/>
et coniungendo crescunt ventisque feruntur <lb/>
usque adeo donec tempestas saeva coortast.</s>  <lb/>
<s id="s.001598">fit quoque uti montis vicina cacumina caelo <lb/>
quam sint quoque magis, tanto magis edita fument         <lb/>
adsidue furvae nubis caligine crassa <lb/>
propterea quia, cum consistunt nubila primum, <lb/>
ante videre oculi quam possint, tenvia, venti <lb/>
portantes cogunt ad summa cacumina montis.</s>  <lb/>
<s id="s.001599">hic demum fit uti turba maiore coorta   <lb/>
et condensa queant apparere et simul ipso <lb/>
vertice de montis videantur surgere in aethram.</s>  <lb/>
<s id="s.001600">nam loca declarat sursum ventosa patere <lb/>
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.</s>  <lb/>
<s id="s.001601">praeterea permulta mari quoque tollere toto     <lb/>
corpora naturam declarant litore vestes <lb/>
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.</s>  <lb/>
<s id="s.001602">quo magis ad nubis augendas multa videntur <lb/>
posse quoque e salso consurgere momine ponti; <lb/>
nam ratio consanguineast umoribus ollis.         <lb/>
praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa <lb/>
<pb xlink:href="082/01/230.jpg" pagenum="268"/>
surgere de terra nebulas aestumque videmus,  <lb/>
quae velut halitus hinc ita sursum expressa feruntur  <lb/>
suffunduntque sua, caelum caligine et altas  <lb/>
sufficiunt nubis paulatim conveniundo;   <lb/>
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus  <lb/>
et quasi densendo subtexit caerula nimbis. </s><s id="s.001603"> <lb/>
fit quoque ut huc veniant in caelum extrinsecus illa  <lb/>
corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;  <lb/>
innumerabilem enim numerum summamque profundi    <lb/>
esse infinitam docui, quantaque volarent  <lb/>
corpora mobilitate ostendi quamque repente  <lb/>
inmemorabile <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> spatium transire solerent. </s><s id="s.001604"> <lb/>
haut igitur mirumst si parvo tempore saepe  <lb/>
montibus tam magnis tempestas atque tenebrae     <lb/>
coperiunt maria ac terras inpensa superne, <lb/>
undique quandoquidem per caulas aetheris omnis <lb/>
et quasi per magni circum spiracula mundi <lb/>
exitus introitusque elementis redditus extat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001605">Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis  <lb/>
nubibus umor et in terras demissus ut imber <lb/>
decidat, expediam. </s><s id="s.001605a">primum iam semina aquai <lb/>
multa simul vincam consurgere nubibus ipsis <lb/>
omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque <lb/>
et nubis et aquam quaecumque in nubibus extat,   <lb/>
ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit, <lb/>
sudor item atque umor quicumque est denique membris.</s>  <lb/>
<s id="s.001606">concipiunt etiam multum quoque saepe marinum <lb/>
umorem, veluti pendentia vellera lanae, <lb/>
cum supera magnum mare venti nubila portant.     <lb/>
<pb xlink:href="082/01/231.jpg" pagenum="269"/>
</s><s id="s.001606a">consimili ratione ex omnibus amnibus umor  <lb/>
tollitur in nubis. </s><s id="s.001607">quo cum bene semina aquarum  <lb/>
multa modis multis convenere undique adaucta,  <lb/>
confertae nubes <emph type="italics"/>umorem<emph.end type="italics"/> mittere certant  <lb/>
dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa      <lb/>
copia nimborum turba maiore coacta  <lb/>
urget, de supero premit ac facit effluere imbris. </s><s id="s.001608"> <lb/>
praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis  <lb/>
aut dissolvuntur, solis super icta calore,  <lb/>
mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni   <lb/>
cera super calido tabescens multa liquescat. </s><s id="s.001609"> <lb/>
sed vemens imber fit, ubi vementer utraque  <lb/>
nubila vi cumulata premuntur et impete venti. </s><s id="s.001610"> <lb/>
atque tenere diu pluviae longumque morari  <lb/>
consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum     <lb/>
atque aliis aliae nubes nimbique rigantes  <lb/>
insuper atque omni vulgo de parte feruntur,  <lb/>
terraque cum fumans umorem tota redhalat. </s><s id="s.001611"> <lb/>
hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam  <lb/>
adversa fulsit nimborum aspargine contra,        <lb/>
tum color in nigris existit nubibus arqui. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001612">Cetera quae sorsum crescunt sorsumque creantur, <lb/>
et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum <lb/>
omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae <lb/>
et vis magna geli, magnum duramen aquarum,       <lb/>
et mora quae fluvios passim refrenat euntis, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/232.jpg" pagenum="270"/>
perfacilest tamen haec reperire animoque videre  <lb/>
omnia quo pacto fiant quareve creentur,  <lb/>
cum bene cognoris elementis reddita quae sint. </s><s id="s.001613"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001614">Nunc age quae ratio terrai motibus extet         <lb/>
percipe. </s><s id="s.001615">et in primis terram fac ut esse rearis  <lb/>
supter item ut supera ventosis undique plenam  <lb/>
speluncis multosque lacus multasque lucunas  <lb/>
in gremio gerere et rupes deruptaque saxa;  <lb/>
multaque sub tergo terrai flumina tecta          <lb/>
volvere vi fluctus summersaque saxa putandumst:  <lb/>
undique enim similem esse sui res postulat ipsa. </s><s id="s.001616"> <lb/>
his igitur rebus subiunctis suppositisque  <lb/>
terra superne tremit magnis concussa ruinis,  <lb/>
subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;     <lb/>
quippe cadunt toti montes magnoque repente  <lb/>
concussu late disserpunt inde tremores. </s><s id="s.001617"> <lb/>
et merito, quoniam plaustri concussa tremescunt  <lb/>
tecta viam propter non magno pondere tota,  <lb/>
nec minus exultant, ut scrupus cumque viai       <lb/>
ferratos utrimque rotarum succutit orbes. </s><s id="s.001618"> <lb/>
fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas  <lb/>
gleba vetustate e terra provolvitur ingens,  <lb/>
ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans; <lb/>
<pb xlink:href="082/01/233.jpg" pagenum="271"/>
ut vas inter<emph type="italics"/>dum<emph.end type="italics"/> non quit constare, nisi umor  <lb/>
destitit in dubio fluctu iactarier intus. </s><s id="s.001619">  <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001620">Praeterea ventus cum per loca subcava terrae  <lb/>
collectus parte ex una procumbit et urget  <lb/>
obnixus magnis speluncas viribus altas,  <lb/>
incumbit tellus quo venti prona premit vis. </s><s id="s.001621">        <lb/>
tum supera terram quae sunt extructa domorum  <lb/>
ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,  <lb/>
inclinata <emph type="italics"/>tu<emph.end type="italics"/>ment in eandem prodita partem  <lb/>
protractaeque trabes inpendent ire paratae.</s>  <lb/>
<s id="s.001622">et metuunt magni naturam credere mundi          <lb/>
exitiale aliquod tempus clademque manere,  <lb/>
cum videant tantam terrarum incumbere molem!  <lb/>
</s><s id="s.001622a">quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet  <lb/>
res neque ab exitio possit reprehendere euntis. </s><s id="s.001623"> <lb/>
nunc quia respirant alternis inque gravescunt    <lb/>
et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,  <lb/>
saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas  <lb/>
quam facit; inclinatur enim retroque recellit  <lb/>
et recipit prolapsa suas in pondere sedes. </s><s id="s.001624"> <lb/>
hac igitur ratione vacillant omnia tecta,        <lb/>
summa magis mediis, media imis, ima perhilum.    <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001625">Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris,  <lb/>
ventus ubi atque animae, subito vis maxima quaedam  <lb/>
aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta  <lb/>
in loca se cava terrai coniecit ibique   <lb/>
speluncas inter magnas fremit ante tumultu <lb/>
versabunda<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> portatur, post incita cum vis <lb/>
<pb xlink:href="082/01/234.jpg" pagenum="272"/>         
exagitata foras erumpitur et simul altam <lb/>
diffindens terram magnum concinnat hiatum, <lb/>
in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi        <lb/>
in Peloponneso, quas exitus hic animai <lb/>
disturbat urbes et terrae motas obortus.</s>  <lb/>
<s id="s.001626">multaque praeterea ceciderunt moenia magnis <lb/>
motibus in terris et multae per mare pessum <lb/>
subsedere suis pariter cum civibus urbes.        <lb/>
</s><s id="s.001626a">quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai <lb/>
et fera vis venti per crebra foramina terrae <lb/>
dispertitur ut horror et incutit inde tremorem; <lb/>
frigus uti nostros penitus cum venit in artus, <lb/>
concutit invitos cogens tremere atque movere.    <lb/>
</s><s id="s.001626b">ancipiti trepidant igitur terrore per urbis, <lb/>
tecta superne timent, metuunt inferne cavernas <lb/>
terrai ne dissoluat natura repente, <lb/>
neu distracta suum late dispandat hiatum <lb/>
adque suis confusa velit comple<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> ruinis. <lb/>
</s><s id="s.001626c">proinde licet quamvis caelum terramque reantur <lb/>
incorrupta fore aeternae mandata saluti; <lb/>
et      tamen interdum praesens vis ipsa pericli <lb/>
subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris, <lb/>
ne pedibus raptim tellus subtracta feratur       <lb/>
in barathrum rerumque sequatur prodita summa <lb/>
funditus et fiat mundi confusa ruina. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001627">[Principio mare mirantur non reddere maius <lb/>
naturam, quo sit tantus decursus aquarum, <lb/>
omnia quo veniant ex omni flumina parte.         <lb/>
</s><s id="s.001627a">adde vagos imbris tempestatesque volantes, <lb/>
omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque; <lb/>
adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam <lb/>
<pb xlink:href="082/01/235.jpg" pagenum="273"/>
guttai vix instar erunt unius adaugmen;  <lb/>
quo minus est mirum mare non augescere magnum. </s><s id="s.001628">     <lb/>
praeterea magnam sol partem detrahit aestu. </s><s id="s.001629"> <lb/>
quippe videmus enim vestis umore madentis  <lb/>
exsiccare suis radiis ardentibu' solem: <lb/>
at pelage multa et late substrata videmus.</s>  <lb/>
<s id="s.001630">proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol    <lb/>
umoris parvam delibet ab aequore partem; <lb/>
largiter in tanto spatio tamen auferet undis.</s>  <lb/>
<s id="s.001631">tum porro venti quoque magnam tollere partem <lb/>
umoris possunt verrentes aequora, ventis <lb/>
una nocte vias quoniam persaepe videmus  <lb/>
siccari mollisque luti concrescere crustas.</s>  <lb/>
<s id="s.001632">praeterea docui multum, quoque tollere nubes <lb/>
umorem magno conceptum ex aequore ponti <lb/>
et passim toto terrarum spargere in orbi, <lb/>
cum pluit in terris et venti nubila portant.     <lb/>
</s><s id="s.001632a">postremo quoniam raro cum corpore tellus <lb/>
est, et coniunctast, oras maris undique cingens, <lb/>
debet, ut in mare de terris venit umor aquai, <lb/>
in terras itidem manare ex aequore salso; <lb/>
percolatur enim virus retroque remanat   <lb/>
materies umoris et ad caput amnibus omnis <lb/>
confluit, inde super terras redit agmine dulci <lb/>
qua via secta semel liquido pede <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>tulit undas.] <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001633">Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae <lb/>
expirent ignes interdum turbine tanto,   <lb/>
expediam. </s><s id="s.001634">neque, enim mediocri clade coorta <lb/>
flammea tempestas Siculum dominata per agros <lb/>
finitimis ad se convertit gentibus ora, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/236.jpg" pagenum="274"/>
fumida cum caeli scintillare omnia templa <lb/>
cernentes pavida complebant pectora cura,        <lb/>
quid moliretur rerum natura novarum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001635">Hisce tibi in rebus latest alteque videndum <lb/>
et longe cunctas in partis dispiciendum, <lb/>
ut reminiscaris summam rerum esse profundam <lb/>
et videas caelum summai totius unum      <lb/>
quam sit parvula pars et quam multesima constet, <lb/>
nec tota pars, homo terrai quota totius unus.</s>  <lb/>
<s id="s.001636">quod bene propositum si plane contueare <lb/>
ac videas plane, mirari multa relinquas.</s>  <lb/>
<s id="s.001637">numquis enim nostrum miratur siquis in artus    <lb/>
accepit calido febrim fervore coortam <lb/>
aut alium quemvis morbi per membra dolorem?</s><s id="s.001638"> <lb/>
opturgescit enim subito pes, arripit acer <lb/>
saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos, <lb/>
existit sacer ignis et urit corpore serpens      <lb/>
quamcumque arripuit partim, repitque per artus, <lb/>
nimirum quia sunt multarum semina rerum, <lb/>
et satis haec tellus nobis caelumque mali fert, <lb/>
unde queat vis immensi procrescere morbi.</s>  <lb/>
<s id="s.001639">sic igitur toti caelo terraeque putandumst      <lb/>
ex infinito satis omnia suppeditare, <lb/>
unde repente queat tellus concussa moveri <lb/>
perque mare ac terras rapidus percurrere turbo, <lb/>
ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum; <lb/>
id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa,        <lb/>
et tempestates pluviae graviore coortu <lb/>
sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.</s>  <lb/>
<s id="s.001640">'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.' <lb/>
</s><s id="s.001641a">scilicet et fluvius quivis est maximus ei <lb/>
qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens    <lb/>
arbor homoque videtur, et omnia de genere omni <lb/>
<pb xlink:href="082/01/237.jpg" pagenum="274"/>
maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,  <lb/>
cum tamen omnia cum caelo terraque marique  <lb/>
nil sint ad summam summai totius omnem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001641">Nunc tamen illa modis quibus inritata repente    <lb/>
flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet, <lb/>
expediam. </s><s id="s.001642">primum totius subcava montis <lb/>
est natura, fere silicum suffulta cavernis.</s>  <lb/>
<s id="s.001643">omnibus est porro in speluncis ventus et aer; <lb/>
ventus enim fit, ubi est agitando percitus aer.  <lb/>
</s><s id="s.001643a">hic ubi percaluit calefecitque omnia circum <lb/>
saxa furens, qua contingit, terramque, et ab ollis <lb/>
excussit calidum flammis velocibus ignem, <lb/>
tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.</s>  <lb/>
<s id="s.001644">fert itaque ardorem longe longeque favillam     <lb/>
differt et crassa volvit caligine fumum <lb/>
extruditque simul mirando pondere saxa; <lb/>
ne dubites quin haec animai turbida sit vis.</s>  <lb/>
<s id="s.001645">praeterea magna ex parti mare montis ad eius <lb/>
radices frangit fluctus aestumque resorbet.      <lb/>
</s><s id="s.001645a">ex hoc usque mari speluncae montis ad altas <lb/>
perveniunt subter fauces. </s><s id="s.001646">hac ire fatendumst <lb/>
...<lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001647">et penetrare mari penitus res cogit aperto  <lb/>
atque efflare foras ideoque extollere flammam  <lb/>
saxaque subiectare et arenae tollere nimbos. </s><s id="s.001648">       <lb/>
in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi  <lb/>
nominitant; nos quod fauces perhibemus et ora. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001649">Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam  <lb/>
non satis est, verum pluris, unde una tamen sit; <lb/>
                         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/238.jpg" pagenum="276"/>
corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere     <lb/>
conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas  <lb/>
conveniat leti, dicatur ut illius una.</s>  <lb/>
<s id="s.001650">nam neque eum ferro nec frigore vincere possis <lb/>
interiisse neque a morbo neque forte veneno, <lb/>
verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei        <lb/>
scimus. </s><s id="s.001651">item in multis hoc rebus dicere habemus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001652">Nilus in aestatem crescit campisque redundat, <lb/>
unicus in terris Aegypti totius amnis.</s>  <lb/>
<s id="s.001653">is rigat Aegyptum medium per saepe calorem, <lb/>
aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,    <lb/>
anni tempore eo qui etesiae esse feruntur, <lb/>
et contra fluvium flantes remorantur et undas <lb/>
cogentes sursus replent coguntque manere.</s>  <lb/>
<s id="s.001654">nam dubio procul haec adverso flabra feruntur <lb/>
flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur.   <lb/>
</s><s id="s.001654a">ille ex aestifera parti venit amnis ab austro, <lb/>
inter nigra virum percocto saecla colore <lb/>
exoriens penitus media ab regione diei.</s>  <lb/>
<s id="s.001655">est quoque uti possit magnus congestus harenae <lb/>
fluctibus adversis oppilare ostia contra,        <lb/>
cum mare permotum ventis ruit intus harenam; <lb/>
quo fit uti pacto liber minus exitus amni <lb/>
et proclivis item fiat minus impetus undis.</s>  <lb/>
<s id="s.001656">fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei <lb/>
tempore eo fiant, quod etesia flabra aquilonum   <lb/>
nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.</s>  <lb/>
<s id="s.001657">scilicet ad mediam regionem eiecta diei <lb/>
cum convenerunt, ibi ad altos denique montis <lb/>
contrusae nubes coguntur vique premuntur.</s>  <lb/>
<s id="s.001658">forsitan Aethiopum penitus de montibus altis    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/239.jpg" pagenum="277"/>
crescat, ubi in campos albas descendere ningues  <lb/>
tabificis subigit radiis sol omnia lustrans. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001659">Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque, lacusque  <lb/>
expediam, quali natura, praedita constent. </s><s id="s.001660"> <lb/>
principio quod Averna vocantur nomine, id ab re          <lb/>
inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,  <lb/>
e regione ea quod loca cum venere volantes,  <lb/>
remigi oblitae pennarum vela remittunt  <lb/>
praecipitesque cadunt molli cervice profusae  <lb/>
in terram, si forte ita fert natura locorum,     <lb/>
aut in aquam, si forte lacus substratus Averni<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/>. </s><s id="s.001661"> <lb/>
is locus est Cumas aput, acri sulpure montes  <lb/>
oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti. </s><s id="s.001662"> <lb/>
est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso  <lb/>
vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,   <lb/>
quo numquam pennis appellunt corpora raucae  <lb/>
cornices, non cum fumant altaria donis:  <lb/>
usque adeo fugitant non iras Palladis acris  <lb/>
pervigili causa, Graium ut cecinere poetae,  <lb/>
sed natura loci ope sufficit ipsa suapte. </s><s id="s.001663">  <lb/>
in Syria quoque fertur item locus esse videri,  <lb/>
quadripedes quoque quo simul ac vestigia primum  <lb/>
intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,  <lb/>
manibus ut si sint divis mactata repente. </s><s id="s.001664"> <lb/>
omnia quae naturali ratione geruntur,    <lb/>
<pb xlink:href="082/01/240.jpg" pagenum="278"/>
et quibus effiant causis apparet origo;  <lb/>
ianua ne forte his Orci regionibus esse  <lb/>
credatur, post hinc animas Acheruntis in oras  <lb/>
ducere forte deos manis inferne reamur,  <lb/>
naribus alipedes ut cervi saepe putantur         <lb/>
ducere de latebris serpentia saecla ferarum. </s><s id="s.001665"> <lb/>
quod procul a vera quam sit ratione repulsum  <lb/>
percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001666">Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,  <lb/>
in terra cuiusque modi rerum esse figuras;       <lb/>
multa, cibo quae sunt, vitalia, multaque, morbos  <lb/>
incutere et mortem quae possint adcelerare. </s><s id="s.001667"> <lb/>
et magis esse aliis alias animantibus aptas  <lb/>
res ad vitai rationem ostendimus ante  <lb/>
propter dissimilem naturam dissimilisque         <lb/>
texturas inter sese primasque figuras. </s><s id="s.001668"> <lb/>
multa meant inimica per auris, multa per ipsas  <lb/>
insinuant naris infesta atque aspera iactu,  <lb/>
nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem  <lb/>
aspectu fugienda saporeque tristia quae sint.            <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001669">Deinde videre licet quam multae sint homini res  <lb/>
acriter infesto sensu spurcaeque gravesque;  <lb/>
arboribus primum certis gravis umbra tributa  <lb/>
usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,  <lb/>
siquis eas supter iacuit prostratus in herbis. </s><s id="s.001670">     <lb/>
est etiam magnis Heliconis montibus arbos <lb/>
<pb xlink:href="082/01/241.jpg" pagenum="279"/>
floris odore hominem taetro consueta necare.</s>  <lb/>
<s id="s.001671">scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt, <lb/>
multa modis multis multarum semina rerum <lb/>
quod permixta gerit tellus discretaque tradit.   <lb/>
</s><s id="s.001671a">nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri <lb/>
nidore offendit nares, consopit ibidem, <lb/>
concidere et spumas qui morbo mittere suevit.</s>  <lb/>
<s id="s.001672">castoreoque gravi mulier sopita recumbit <lb/>
et manibus nitidum teneris opus effluit ei,      <lb/>
tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.</s>  <lb/>
<s id="s.001673">multaque praeterea languentia membra per artus <lb/>
solvunt atque animam labefactant sedibus intus.</s>  <lb/>
<s id="s.001674">denique si calidis etiam cunctare lavabris <lb/>
plenior et laveris, solio ferventis aquai        <lb/>
quam facile in medio fit uti des saepe ruinas!  <lb/>
</s><s id="s.001674a">carbonumque gravis vis atque odor insinuatur <lb/>
quam facile in cerebrum, nisi aquam praecepimus ante! <lb/>
at cum membra domus percepit fervidu', nervis <lb/>
tum fit odor viri plagae mactabilis instar.      <lb/>
</s><s id="s.001674b">nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa <lb/>
gignier et taetro concrescere odore bitumen; <lb/>
denique ubi argenti venas aurique secuntur, <lb/>
terrai penitus scrutantes abdita ferro, <lb/>
qualis expiret Scaptensula subter odores?</s><s id="s.001675">   <lb/>
quidve mali fit ut exhalent aurata metalla! <lb/>
</s><s id="s.001675a">quas hominum reddunt facies qualisque colores! <lb/>
<pb xlink:href="082/01/242.jpg" pagenum="280"/>
</s><s id="s.001675b">nonne vides audisve perire in tempore parvo <lb/>
quam soleant et quam vitai copia desit, <lb/>
quos opere in tali cohibet vis magna necessis?</s><s id="s.001676">      <lb/>
hos igitur tellus omnis exaestuat aestus <lb/>
expiratque foras in apertum promptaque caeli. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001677">Sic et Averna loca alitibus summittere debent <lb/>
mortiferam vim, de terra quae surgit in auras,  <lb/>
ut spatium caeli quadam de parte venenet;        <lb/>
quo simul ac primum pennis delata sit ales,  <lb/>
impediatur ibi caeco correpta veneno,  <lb/>
ut cadat e regione loci, qua derigit aestus. </s><s id="s.001678"> <lb/>
quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus  <lb/>
reliquias vitae membris ex omnibus aufert. </s><s id="s.001679">         <lb/>
quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;  <lb/>
posterius fit uti, cum iam cecidere veneni  <lb/>
in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda  <lb/>
propterea quod magna mali fit copia circum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001680">Fit quoque ut interdum vis haec atque aestus Averni <lb/>
aera, qui inter avis cumquest terramque locatus,                 <lb/>
discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.</s>  <lb/>
<s id="s.001681">cuius ubi e regione loci venere volantes, <lb/>
claudicat extemplo pinnarum nisus inanis <lb/>
et conamen utrimque alarum proditur omne.        <lb/>
</s><s id="s.001681a">hic ubi nixari nequeunt insistereque alis, <lb/>
scilicet in terram delabi pondere cogit <lb/>
natura, et vacuum prope iam per inane iacentes <lb/>
dispergunt animas per caulas corporis omnis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001682">frigidior porro in puteis aestate fit umor,              <lb/>
<pb xlink:href="082/01/243.jpg" pagenum="281"/>
rarescit quia terra calore et semi<emph type="italics"/>na<emph.end type="italics"/> siquae  <lb/>
forte vaporis habet, propere dimittit in auras. </s><s id="s.001683"> <lb/>
quo magis est igitur tellus effeta calore, <lb/>
fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor. </s><s id="s.001684"> <lb/>
frigore cum premitur porro omnis terra coitque   <lb/>
et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo <lb/>
exprimat in puteos siquem gerit ipsa calorem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001685">Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna  <lb/>
frigidus et calidus nocturno tempore fertur.</s>  <lb/>
<s id="s.001686">hunc homines fontem nimis admirantur et acri    <lb/>
sole putant supter terras fervescere raptim, <lb/>
nox ubi terribili terras caligine texit.</s>  <lb/>
<s id="s.001687">quod nimis a verast longe ratione remotum.</s>  <lb/>
<s id="s.001688">quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai  <lb/>
non quierit calidum supera de reddere parte,     <lb/>
cum superum lumen tanto fervore fruatur, <lb/>
qui queat hic supter tam crasso corpore terram  <lb/>
percoquere umorem et calido satiare vapore?</s><s id="s.001689"> <lb/>
praesertim cum vix possit per saepta domorum  <lb/>
insinuare suum radiis ardentibus aestum.         <lb/>
</s><s id="s.001689a">quae ratiost igitur?</s><s id="s.001690"> nimirum terra magis quod  <lb/>
rara tepet circum fontem quam cetera tellus <lb/>
multaque sunt ignis prope semina corpus aquai. </s><s id="s.001691"> <lb/>
hoc ubi roriferis terram nox obruit umbris, <lb/>
extemplo penitus frigescit terra coitque.        <lb/>
</s><s id="s.001691a">hac ratione fit ut, tamquam compressa manu sit, <lb/>
exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,  <lb/>
quae calidum faciunt aquae tactum atque saporem.</s>  <lb/>
<s id="s.001692">inde ubi sol radiis terram dimovit obortus <lb/>
<pb xlink:href="082/01/244.jpg" pagenum="282"/>
et rarefecit calido gliscente vapore,    <lb/>
rursus in antiquas redeunt primordia sedes  <lb/>
ignis et in terram cedit calor omnis aquai. </s><s id="s.001693"> <lb/>
frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna. </s><s id="s.001694"> <lb/>
praeterea solis radiis iactatur aquai  <lb/>
umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu;      <lb/>
propterea fit uti quae semina cumque habet ignis  <lb/>
dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,  <lb/>
mittit et exolvit glaciem nodosque relaxat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001695">Frig<emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/>us est etiam fons, supra quem sita saepe <lb/>
stuppa iacit flammam concepto protinus igni,     <lb/>
taedaque consimili ratione accensa per undas <lb/>
conlucet, quocumque natans impellitur auris.</s>  <lb/>
<s id="s.001696">nimirum quia sunt in aqua permulta vaporis <lb/>
semina de terraque necessest funditus ipsa <lb/>
ignis corpora per totum consurgere fontem        <lb/>
et simul exspirare foras exireque in auras, <lb/>
non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons, <lb/>
propterea dispersa foras erumpere cogit <lb/>
vis per aquam subito sursumque ea conciliari.</s>  <lb/>
<s id="s.001697">quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai         <lb/>
qui scatit et salsas circum se dimovet undas; <lb/>
et multis aliis praebet regionibus aequor <lb/>
utilitatem opportunam sitientibus nautis, <lb/>
quod dulcis inter salsas intervomit undas.</s>  <lb/>
<s id="s.001698">sic igitur per eum possunt erumpere fontem      <lb/>
et scatere illa foras, in stuppam semina quae cum <lb/>
<pb xlink:href="082/01/245.jpg" pagenum="283"/>
conveniunt aut in taedai corpore adhaerent,  <lb/>
ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se  <lb/>
semina habent ignis stuppae taedaeque latentis. </s><s id="s.001699"> <lb/>
nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum      <lb/>
nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante  <lb/>
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?</s><s id="s.001700">  <lb/>
multaque praeterea prius ipso tacta vapore  <lb/>
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis. </s><s id="s.001701"> <lb/>
hoc igitur fleri quoque in illo fonte putandumst.        <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001702">Quod superest, agere incipiam quo foedere fiat  <lb/>
naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,  <lb/>
quem Magneta vocant patrio de nomine Grai,  <lb/>
Magnetum quia fit patriis in finibus ortus. </s><s id="s.001703"> <lb/>
hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam    <lb/>
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se. </s><s id="s.001704"> <lb/>
quinque etenim licet interdum pluresque videre  <lb/>
ordine demissos levibus iactarier auris,  <lb/>
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens  <lb/>
ex alioque allus lapidis vim vinclaque noscit:    <lb/>
usque adeo permananter vis pervolat eius. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001705">Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quam  <lb/>
ipsius rei rationem reddere possis,  <lb/>
et nimium longis ambagibus est adeundum; <lb/>
quo magis attentas auris animumque reposco.      <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001706">Principio omnibus ab rebus, quascumque videmus, <lb/>
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest <lb/>
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s>  <lb/>
<s id="s.001707">perpetuoque fluunt certis ab rebus odores; <lb/>
frigus ut <emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> fluviis, calor ab sole, aestus ab undis      <lb/>
aequoris exesor moerorum litora propter.</s>  <lb/>
<s id="s.001708">nec varii cessant sonitus manare per auras.</s>  <lb/>
<s id="s.001709"><pb xlink:href="082/01/246.jpg" pagenum="284"/>
denique in os salsi venit umor saepe saporis, <lb/>
cum mare versamur propter, dilutaque contra <lb/>
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. </s><s id="s.001710"> <lb/>
usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/>
fertur et in cunctas dimittitur undique partis <lb/>
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi, <lb/>
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper <lb/>
cernere odorari licet et sentire sonare.         <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001711">Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res <lb/>
commemorare; quod in primo quoque carmine claret.</s>  <lb/>
<s id="s.001712">quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res <lb/>
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam, <lb/>
qua de disserere adgredior, firmare necessest    <lb/>
nil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.</s>  <lb/>
<s id="s.001713">principio fit ut in speluncis saxa superne <lb/>
sudent umore et guttis manantibus stillent.</s>  <lb/>
<s id="s.001714">manat item nobis e toto corpore sudor, <lb/>
crescit barba pilique per omnia membra, per artus.               <lb/>
</s><s id="s.001714a">diditur in venas cibus omnis, auget alitque <lb/>
corporis extremas quoque partis unguiculosque.</s>  <lb/>
<s id="s.001715">frigus item transire per aes calidumque vaporem <lb/>
sentimus, sentimus item transire per aurum <lb/>
atque per argentum, cum pocula plena tenemus.            <lb/>
</s><s id="s.001715a">denique per dissaepta domorum saxea voces <lb/>
pervolitant, permanat odor frigusque vaposque <lb/>
ignis, qui ferri quoque vim penetrare suevit <lb/>
denique qua circum Galli lorica coercet.</s>  <lb/>
<s id="s.001716">et, tempestate in terra caeloque coorta, <lb/>
morbida visque simul cum extrinsecus insinuatur, <lb/>
in caelum terrasque remotae iura facessunt, <lb/>
<pb xlink:href="082/01/247.jpg" pagenum="285"/>
quandoquidem nil est nisi raro corpori' nexu. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001717">Huc accedit uti non omnia, quae laciuntur <lb/>
corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu    <lb/>
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.</s>  <lb/>
<s id="s.001718">principio terram sol excoquit et facit are <lb/>
at glaciem dissolvit et altis montibus altas <lb/>
extructas<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> nives radiis tabescere cogit.</s>  <lb/>
<s id="s.001719">denique cera liquefit in eius posta vapore.     <lb/>
ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit, <lb/>
at coria et carnem trahit et conducit in unum.</s>  <lb/>
<s id="s.001720">umor aquae porro ferrum condurat ab igni, <lb/>
at coria et carnem mollit durata calore.</s>  <lb/>
<s id="s.001721">barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas,     <lb/>
effluat ambrosius quasi vero, et nectare tinctus;  <lb/>
qua nil est homini quod amariu' frondeat esca. </s><s id="s.001722"> <lb/>
denique amaracinum fugitat sus et timet omne  <lb/>
ungentum; nam saetigeris subus acre venenumst,  <lb/>
quod nos interdum tamquam recreare videtur. </s><s id="s.001723">        <lb/>
at contra nobis caenum taeterrima cum sit  <lb/>
spurcities, eadem subus haec iucunda videtur,  <lb/>
insatiabiliter toti ut volvantur ibidem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001724">Hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re  <lb/>
adgredior quod dicendum prius esse videtur. </s><s id="s.001725">        <lb/>
multa foramina cum variis sint reddita rebus,  <lb/>
dissimili inter se natura praedita debent  <lb/>
esse et habere suam naturam quaeque viasque. </s><s id="s.001726"> <lb/>
quippe etenim varii sensus animantibus insunt,  <lb/>
quorum quisque suam proprie rem percipit in se;          <lb/>
nam penetrare alio sonitus alioque saporem <lb/>
<pb xlink:href="082/01/248.jpg" pagenum="286"/>
cernimus e sucis, alio nidoris odores.</s>  <lb/>
<s id="s.001727">praeterea manare aliud per saxa videtur,  <lb/>
atque aliud lignis, aliud transire per aurum, <lb/>
argentoque foras aliud vitroque meare.</s>  <lb/>
<s id="s.001728">namn fluere hac species, illac calor ire videtur, <lb/>
atque aliis aliut citius transmittere eadem.</s>  <lb/>
<s id="s.001729">scilicet id fieri cogit natura viarum <lb/>
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante, <lb/>
propter dissimilem naturam textaque rerum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001730">Quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata <lb/>
omnia constiterint nobis praeposta parata, <lb/>
quod superest, facile hinc ratio reddetur et omnis               <lb/>
causa patefiet quae ferri pelliciat vim.</s>  <lb/>
<s id="s.001731">principio fluere e lapide hoc permulta necessest <lb/>
semina sive aestum qui discutit aera plagis, <lb/>
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.</s>  <lb/>
<s id="s.001732">hoc ubi inanitur spatium multusque vacefit      <lb/>
in medio locus, extemplo primordia ferri <lb/>
in vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque <lb/>
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.</s>  <lb/>
<s id="s.001733">nec res ulla magis primoribus <emph type="italics"/>ex<emph.end type="italics"/> elementis <lb/>
indupedita suis arte conexa cohaeret     <lb/>
quam validi ferri natura et frigidus horror.</s>  <lb/>
<s id="s.001734">quo minus est mirum, quod dico, ibus ex elementis <lb/>
corpora si nequeunt e ferro plura coorta <lb/>
in vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur; <lb/>
quod facit, et sequitur, donec pervenit ad ipsum         <lb/>
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.</s>  <lb/>
<s id="s.001735">hoc fit idem cunctas in partis, unde vacefit <lb/>
cumque locus, sive e transverso sive superne <lb/>
<pb xlink:href="082/01/249.jpg" pagenum="287"/>
corpora continuo in vacuum vicina feruntur; <lb/>
quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa    <lb/>
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.</s>  <lb/>
<s id="s.001736">huc accedit item (quare queat id magis esse, <lb/>
haec quoque res adiumento motuque iuvatur) <lb/>
quod, simul a fronte est anelli rarior aer <lb/>
factus inanitusque locus magis ac vacuatus,      <lb/>
continuo fit uti qui post est cumque locatus <lb/>
aer a tergo quasi provehat atque propellat. </s><s id="s.001737"> <lb/>
semper enim circumpositus res verberat aer;  <lb/>
sed tali fit uti propellat tempore ferrum,  <lb/>
parte quod ex una spatium vacat et capit in se.  <lb/>
</s><s id="s.001737a">hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri  <lb/>
parvas ad partis subtiliter insinuatus  <lb/>
trudit et inpellit, quasi navem velaque ventus.</s>  <lb/>
<s id="s.001738">denique res omnes debent in corpore habere <lb/>
aera, quandoquidem raro sunt corpore et aer      <lb/>
omnibus est rebus circumdatus adpositusque.</s>  <lb/>
<s id="s.001739">hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer, <lb/>
sollicito motu semper iactatur eoque <lb/>
verberat anellum dubio procul et ciet intus <lb/>
scilicet: ille eodem fertur quo praecipitavit    <lb/>
iam semel et partem in vacuam conamina sumpsit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001740">Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat <lb/>
interdum, fugere atque sequi consueta vicissim.</s>  <lb/>
<s id="s.001741">exultare etiam Samothracia ferrea vidi <lb/>
et ramenta simul ferri furere intus ahenis       <lb/>
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset: <lb/>
usque adeo fugere ab saxo gestire videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.001742"><pb xlink:href="082/01/250.jpg" pagenum="288"/>
aere interposito discordia tanta creatur <lb/>
propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris  <lb/>
praecepit ferrique vias possedit apertas,        <lb/>
posterior lapidis venit aestus et omnia plena  <lb/>
invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante. </s><s id="s.001743"> <lb/>
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu  <lb/>
ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se  <lb/>
atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet. </s><s id="s.001744">         <lb/>
illud in his rebus mirari mitte, quod aestus  <lb/>
non valet e lapide hoc alias impellere item res. </s><s id="s.001745"> <lb/>
pondere enim fretae partim stant: quod genus aurum;  <lb/>
et partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus  <lb/>
pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam;     <lb/>
lignea materies in quo genere esse videtur.</s>  <lb/>
<s id="s.001746">interutrasque igitur ferri natura locata        <lb/>
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit, <lb/>
inpellant ut eam Magnesia flumine saxa. </s><s id="s.001747"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001748">Nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,    <lb/>
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur <lb/>
quae memorare queam inter se singlariter apta.</s>  <lb/>
<s id="s.001749">saxa vides primum sola colescere calce.</s>  <lb/>
<s id="s.001750">glutine materies taurino iungitur uno, <lb/>
ut vitio venae tabularum saepius hiscant         <lb/>
quam laxare queant compages taurea vincla.</s>  <lb/>
<s id="s.001751">vitigeni latices aquai fontibus audent <lb/>
misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.</s>  <lb/>
<s id="s.001752">purpureusque colos conchyli iungitur uno <lb/>
corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam,          <lb/>
non si Neptuni fluctu renovare operam des, <lb/>
non, mare si totum velit eluere omnibus undis.</s>  <lb/>
<s id="s.001753"><pb xlink:href="082/01/251.jpg" pagenum="289"/>
denique non auro res aurum copulat una <lb/>
aerique <emph type="italics"/>aes<emph.end type="italics"/> plumbo fit uti iungatur ab albo?</s><s id="s.001754"> <lb/>
cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?</s><s id="s.001755">    <lb/>
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam, <lb/>
nec me tam multam hic operam consumere par est, <lb/>
sed breviter paucis praestat comprendere multa.</s>  <lb/>
<s id="s.001756">quorum ita texturae ceciderunt mutua contra, <lb/>
ut cava conveniant plenis haec illius illa       <lb/>
huiusque inter se, iunctura haec optima constat.</s>  <lb/>
<s id="s.001757">est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata <lb/>
inter se quaedam possint coplata teneri; <lb/>
quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001758">Nunc ratio quae sit morbis aut unde repente      <lb/>
mortiferam possit cladem conflare coorta <lb/>
morbida vis hominum generi pecudumque catervis, <lb/>
expediam. </s><s id="s.001759">primum multarum semina rerum <lb/>
esse supra docui quae sint vitalia nobis, <lb/>
et contra quae sint morbo mortique necessest     <lb/>
multa volare. </s><s id="s.001760">ea cum casu sunt forte coorta <lb/>
et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.</s>  <lb/>
<s id="s.001761">atque ea vis omnis morborum pestilitasque <lb/>
aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne <lb/>
per caelum veniunt, aut ipsa saepe coortae       <lb/>
de terra surgunt, ubi putorem umida nactast <lb/>
intempestivis pluviisque et solibus icta.</s>  <lb/>
<s id="s.001762">nonne vides etiam caeli novitate et aquarum <lb/>
temptari procul a patria quicumque domoque <lb/>
adveniunt ideo quia longe discrepitant res?</s><s id="s.001763">         <lb/>
nam quid Brittanni caelum differre putamus, <lb/>
et quod in Aegypto est qua mundi claudicat axis, <lb/>
quidve quod in Ponto est differre, et Gadibus atque <lb/>
   <lb/>
<pb xlink:href="082/01/252.jpg" pagenum="290"/>         
usque ad nigra virum percocto saecla colore?</s><s id="s.001764"> <lb/>
quae cum quattuor inter se diversa videmus               <lb/>
quattuor a ventis et caeli partibus esse, <lb/>
tum color et facies hominum distare videntur <lb/>
largiter et morbi generatim saecla tenere.</s>  <lb/>
<s id="s.001765">est elephas morbus qui propter flumina Nili <lb/>
gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam. </s><s id="s.001766">  <lb/>
Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis <lb/>
finibus. </s><s id="s.001767">inde aliis alius locus est inimicus  <lb/>
partibus ac membris: varius concinnat id aer. </s><s id="s.001768"> <lb/>
proinde ubi se caelum quod nobis forte alienum  <lb/>
commovet atque aer inimicus serpere coepit,      <lb/>
ut nebula ac nubes paulatim repit et omne  <lb/>
qua graditur conturbat et immutare coactat;  <lb/>
fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,  <lb/>
corrumpat reddatque sui simile atque alienum. </s><s id="s.001769"> <lb/>
haec igitur subito clades nova pestilitasque     <lb/>
aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas  <lb/>
aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,  <lb/>
aut etiam suspensa manet vis aere in ipso  <lb/>
et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,  <lb/>
illa quoque in corpus pariter sorbere necessest. </s><s id="s.001770">   <lb/>
consimili ratione venit bubus quoque saepe  <lb/>
pestilitas et iam pigris balantibus aegror. </s><s id="s.001771"> <lb/>
nec refert utrum nos in loca deveniamus  <lb/>
nobis adversa et caeli mutemus amictum,  <lb/>
an caelum nobis ultro natura coruptum    <lb/>
deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,  <lb/>
quod nos adventu possit temptare recenti. </s><s id="s.001772"> <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001773">Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus <lb/>
<pb xlink:href="082/01/253.jpg" pagenum="291"/>
finibus in Cecropis funestos reddidit agros  <lb/>
vastavitque vias, exhausit civibus urbem. </s><s id="s.001774">  <lb/>
nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,  <lb/>
aera permensus multum camposque natantis,  <lb/>
incubuit tandem populo Pandionis omnei,  <lb/>
inde catervatim morbo mortique dabantur.</s>  <lb/>
<s id="s.001775">principio caput incensum fervore gerebant       <lb/>
et duplicis oculos suffusa luce rubentes.</s>  <lb/>
<s id="s.001776">sudabant etiam fauces intrinsecus atrae <lb/>
sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat <lb/>
atque animi interpres manabat lingua cruore, <lb/>
debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.     <lb/>
</s><s id="s.001776a">inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum <lb/>
morbida vis in cor maestum confluxerat aegris, <lb/>
omnia tum vero vitai claustra lababant.</s>  <lb/>
<s id="s.001777">spiritus ore foras taetrum volvebat odorem, <lb/>
rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.     <lb/>
</s><s id="s.001777a">atque animi prorsum <emph type="italics"/>tum<emph.end type="italics"/> vires totius, omne <lb/>
languebat corpus leti iam limine in ipso.</s>  <lb/>
<s id="s.001778">intolerabilibusque malis erat anxius angor <lb/>
adsidue comes et gemitu commixta querella.</s>  <lb/>
<s id="s.001779">singultusque frequens noctem per saepe diemque  <lb/>
corripere adsidue nervos et membra coactans <lb/>
dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.</s>  <lb/>
<s id="s.001780">nec nimio cuiquam posses ardore tueri <lb/>
corporis in summo summam fervescere partem, <lb/>
sed potius tepidum manibus proponere tactum      <lb/>
et simul ulceribus quasi inustis omne rubere <lb/>
corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.</s>  <lb/>
<s id="s.001781">intima pars hominum vero flagrabat ad ossa, <lb/>
         <lb/>
<pb xlink:href="082/01/254.jpg" pagenum="292"/>
flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus. </s><s id="s.001782"> <lb/>
nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris     <lb/>
vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper. </s><s id="s.001783"> <lb/>
in fluvios partim gelidos ardentia morbo  <lb/>
membra dabant nudum iacientes corpus in undas. </s><s id="s.001784"> <lb/>
multi praecipites lymphis putealibus alte  <lb/>
inciderunt ipso venientes ore patente  <lb/>
insedabiliter sitis arida, corpora mersans,  <lb/>
aequabat multum parvis umoribus imbrem. </s><s id="s.001785"> <lb/>
nec requies erat ulla mali: defessa iacebant  <lb/>
corpora. </s><s id="s.001786">mussabat tacito medicina timore,  <lb/>
quippe patentia cum totiens ardentia morbis      <lb/>
lumina versarent oculorum expertia somno. </s><s id="s.001787"> <lb/>
multaque praeterea mortis tum signa dabantur,  <lb/>
perturbata animi mens in maerore metuque,  <lb/>
triste supercilium, furiosus voltus et acer,  <lb/>
sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,      <lb/>
creber spiritus aut ingens raroque coortus,  <lb/>
sudorisque madens per collum splendidus umor,  <lb/>
tenvia sputa minuta, croci contacta colore  <lb/>
salsaque, per fauces raucas vix edita tussi.</s>  <lb/>
<s id="s.001788">in manibus vero nervi trahere et tremere artus  <lb/>
a pedibusque minutatim succedere frigus <lb/>
non dubitabat. </s><s id="s.001789">item ad supremum denique tempus <lb/>
conpressae nares, nasi primoris acumen <lb/>
tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis <lb/>
duraque, in ore trucei rictum, frons tenta <emph type="italics"/>tu<emph.end type="italics"/>mebat. </s><s id="s.001790">        <lb/>
<pb xlink:href="082/01/255.jpg" pagenum="293"/>
nec nimio rigidi post artus morte iacebant. </s><s id="s.001791"> <lb/>
octavoque fere candenti lumine solis  <lb/>
aut etiam nona reddebant lampade vitam. </s><s id="s.001792"> <lb/>
quorum siquis ibei vitarat funera leti,  <lb/>
ulceribus taetris et nigra proluvie alvi         <lb/>
posterius tamen hunc tabes letumque manebat,  <lb/>
aut etiam multus capitis cum saepe dolore  <lb/>
corruptus sanguis expletis naribus ibat:  <lb/>
huc hominis totae vires corpusque fluebat. </s><s id="s.001793"> <lb/>
profluvium porro qui taetri sanguinis acre       <lb/>
exierat, tamen in nervos huic morbus et artus  <lb/>
ibat et in partis genitalis corporis ipsas. </s><s id="s.001794"> <lb/>
et graviter partim metuentes limina leti  <lb/>
vivebant ferro privati parte virili,  <lb/>
et manibus sine nonnulli pedibusque manebant     <lb/>
in vita tamen, et perdebant lumina partim:  <lb/>
usque adeo mortis metus his incesserat acer. </s><s id="s.001795"> <lb/>
atque etiam quosdam cepere oblivia rerum  <lb/>
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi. </s><s id="s.001796"> <lb/>
multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra  <lb/>
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum    <lb/>
aut procul apsiliebat, ut acrem exeiret odorem,  <lb/>
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua. </s><s id="s.001797"> <lb/>
nec tamen omnino temere illis solibus ulla  <lb/>
comparebat avis, nec <emph type="italics"/>tris<emph.end type="italics"/>tia saecla ferarum      <lb/>
<pb xlink:href="082/01/256.jpg" pagenum="294"/>
exeibant silvis. </s><s id="s.001798">languebant pleraque morbo <lb/>
et moriebantur. </s><s id="s.001799">cum primis fida canum vis <lb/>
strata viis animam ponebat in omnibus aegre; <lb/>
extorquebat enim vitam vis morbida membris.</s>  <lb/>
<s id="s.001800">[incomitata rapi certabant funera vasta.]       <lb/>
nec ratio remedi communis certa dabatur; <lb/>
nam quod ali dederat vitalis aeris auras <lb/>
volvere in ore licere et caeli templa tueri, <lb/>
hoc aliis erat exitio letumque parabat.</s>  <lb/>
<s id="s.001801">illud in his rebus miserandum magnopere unum    <lb/>
aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat <lb/>
implicitum morbo, morti damnatus ut esset, <lb/>
deficiens animo maesto cum corde iacebat, <lb/>
funera respectans animam amittebat ibidem.</s>  <lb/>
<s id="s.001802">quippe etenim nullo cessabant tempore apisci    <lb/>
ex aliis alios avidi contagia morbi,     <lb/>
lanigeras tamquam pecudes et bucera saecla.</s>  <lb/>
<s id="s.001803">idque vel in primis cumulabat funere funus.</s>  <lb/>
<s id="s.001804">nam quicumque suos fugitabant visere ad aegros, <lb/>
vitai nimium cupidos mortisque timentis  <lb/>
poenibat paulo post turpi morte malaque, <lb/>
desertos, opis expertis, incuria mactans.</s>  <lb/>
<s id="s.001805">qui fuerant autem praesto, contagibus ibant <lb/>
atque labore, pudor quem tum cogebat obire <lb/>
blandaque lassorum vox mixta voce querellae.     <lb/>
optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.</s>  <lb/>
<s id="s.001806">... <lb/>
<pb xlink:href="082/01/257.jpg" pagenum="295"/>
inque aliis alium. </s><s id="s.001807">populum sepelire suorum <lb/>
certantes: lacrimis lassi luctuque redibant;  <lb/>
inde bonam partem in lectum maerore dabantur. </s><s id="s.001808"> <lb/>
nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus         <lb/>
nec mors nec luctus temptaret tempore tali. <lb/>
</s></p><p type="main"><s id="s.001809">Praeterea iam pastor et armentarius omnis  <lb/>
et robustus item curvi moderator aratri  <lb/>
languebat, penitusque casa, contrusa iacebant  <lb/>
corpora paupertate et morbo dedita morti. </s><s id="s.001810">  <lb/>
exanimis pueris super exanimata parentum  <lb/>
corpora nonnumquam posses retroque videre  <lb/>
matribus et patribus natos super edere vitam.</s>  <lb/>
<s id="s.001811">nec minimam partem ex agris <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> maeror in urbem <lb/>
confluxit, languens quem contulit agricolarum    <lb/>
copia conveniens ex omni morbida parte.</s>  <lb/>
<s id="s.001812">omnia conplebant loca tectaque; quo magis aestus <lb/>
... <lb/>
confertos ita acervatim mors accumulabat.</s>  <lb/>
<s id="s.001813">multa siti protracta viam per proque voluta <lb/>
corpora silanos ad aquarum strata iacebant       <lb/>
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum, <lb/>
multaque per populi passim loca prompta viasque <lb/>
languida semanimo cum corpore membra videres <lb/>
horrida paedore et pannis cooperta perire <lb/>
corporis inluvie, pelli super ossibus una,       <lb/>
ulceribus taetris prope iam sordique sepulta.</s>  <lb/>
<s id="s.001814">omnia denique sancta deum delubra replerat <lb/>
<pb xlink:href="082/01/258.jpg" pagenum="296"/>
corporibus mors exanimis onerataque passim <lb/>
cuncta cadaveribus caelestum templa manebant, <lb/>
hospitibus loca quae complerant aedituentes.     <lb/>
</s><s id="s.001814a">nec iam religio divom nec numina magni <lb/>
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.</s>  <lb/>
<s id="s.001815">nec mos ille sepulturae remanebat in urbe, <lb/>
quo pius hic populus semper consuerat humari; <lb/>
perturbatus enim totus trepidabat, et unus       <lb/>
quisque suum pro re <emph type="italics"/>praesenti<emph.end type="italics"/> maestus humabat.</s>  <lb/>
<s id="s.001816">multaque <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/> subita et paupertas horrida suasit; <lb/>
namque suos consanguineos aliena rogorum <lb/>
insuper extructa ingenti clamore locabant <lb/>
subdebantque faces, multo cum sanguine saepe     <lb/>
rixantes potius quam corpora desererentur. <lb/>
</s></p>
</chap>
</body>
<back/>
</text>
</archimedes>