Main  History Search Repository tree
| File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / lucre_natur_079_la_1566.xml
(download) - view tree Revision 1.36, Tue Nov 8 19:22:13 2005 UTC (7 years, 6 months ago) by wwwrun Branch: MAIN Changes since 1.35: +198 -204 lines
Checkin by stefant using CVSweb.
Tue Nov 8 19:22:12 2005
HOST=141.14.237.62
EDIT=In-Browser
LOCALFILE=
COMMENTS={}
<browser>update</browser>
|
<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> <author>Lucretius</author> <title>De rerum natura: Libri Sex (Vol. I, Text)</title> <date>1566</date> <place>Antwerpen</place> <translator></translator> <lang>la</lang> <cvs_file>lucre_natur_079_la_1566.xml</cvs_file> <cvs_version/> <locator>079.xml</locator> </info> <text> <front/> <body> <chap><p><s> <pb xlink:href="079/01/043.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/044.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/045.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/046.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/047.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/048.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/049.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet </s></p></chap> <pb xlink:href="079/01/050.jpg" pagenum="1"/> <chap n="1"> <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER PRIMUS</s></p> <p type="main"><s>Aeneadum genetrix, <expan abbr="hominũ">hominum</expan>, divuumque voluptas; <lb/> Alma Venus, caeli subter labentia signa, <lb/> Quae mare navigerum, quae terras frugiferenti <lb/> Concelebras, per te quoniam genus omne animantum <lb/> Concipitur visitque exortum lumina solis; <lb/> Te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli, <lb/> Adventumque tuum; tibi suavis daedala tellus <lb/> Summittit flores; tibi rident aequora ponti, <lb/> Placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s> <lb/> <s>Nam simul ac species patefactast verna diei; <lb/> Et reserata viget genitabilis aura favoni; <lb/> Aeriae primum volucres te, diva, tuumque <lb/> Significant initum perculsae corda tua vi; </s> <lb/> <s>Inde ferae pecudes persultant pabula laeta; <lb/> Et rapidos tranant amnis: ita capta lepore, <lb/> Te sequitur cupidè quo quamque inducere pergis, <lb/> Denique per maria, ac montis, fluviosque rapacis <lb/> Frondiferasque domos avium, camposque virentis <lb/> Omnibus incutiens blandum per pectora amorem, <lb/> Efficis ut cupide generatim saecla propagent <lb/> Quae quoniam rerum naturam sola gubernas; <lb/> Nec sine te quicquam dias in luminis oras <lb/> Exoritur neque fit laetum neque amabile quidquam: <lb/> Te sociam studeo scribendis versibus esse, <lb/> <pb xlink:href="079/01/051.jpg" pagenum="2"/> Quos ego de rerum natura pangere conor <lb/> Memmiadae nostro; quem tu, dea, tempore in omni <lb/> Omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s> <lb/> <s>Quo magis aeternum da dictis, diva, leporem:</s> <lb/> <s>Effice, ut interea fera moenera militiai <lb/> Per maria, ac terras omnis sopita quiescant. <lb/> Nam tu sola potes tranquilla pace iuvare <lb/> Mortalis: quoniam belli fera moenera Mavors <lb/> Armipotens regit. in gremium qui saepe tuum se <lb/> Reficit aeterno devictus vulnere amoris: <lb/> Atque ita &longs;uspiciens tereti cervice repo&longs;ta <lb/> Pa&longs;cit amore avidos inhians in te, dea, vi&longs;us; <lb/> Eque tuo pendet re&longs;upini &longs;piritus ore.</s> <lb/> <s>Hunc tu, diva, tuo recubantem corpore &longs;ancto <lb/> Circumfu&longs;a &longs;uper, &longs;uavis ex ore loquellas <lb/> Funde, petens placidam Romanis incluta pacem. <lb/> Nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo <lb/> Possumus aequo animo; nec Memmi elara propago <lb/> Talibus in rebus, communi de&longs;&longs;e &longs;aluti. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod &longs;upere&longs;t, vacuas auris mihi Memmius, & te <lb/> Semotum a curis adhibe veram ad rationem, <lb/> Ne mea dona tibi studio disposta fideli, <lb/> Intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s> <lb/> <s>Nam tibi de summa caeli ratione, deumque <lb/> Dissere incipiam, & rerum primordia pandam; <lb/> Unde omnis natura creet res auctet, alatque, <lb/> Quo«ue eadem rursum natura perempta resolvat: <lb/> Quae nos materiem, & genitalia corpora rebus <lb/> Reddunda in ratione vocare, & semina rerum <lb/> Adpellare suemus; & haec eadem usurpare <lb/> Corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. <lb/> Omnis enim per &longs;e diuum natura nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/> </s></p><pb xlink:href="079/01/052.jpg" pagenum="3"/><p type="main"><s> Immortali aevo &longs;umma cum pace fruatur, <lb/> Semota à no&longs;tris rebus, &longs;einctaque longè <lb/> Nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/> Ip&longs;a &longs;uis pollens opibus, nihil indiga no&longs;tri, <lb/> Nec bene promeritis capitur, nec tangitur ira. <lb/> Humana ante octilos foede cum vita iaceret <lb/> In terris oppressa gravi sub religione <lb/> Quae caput a caeli regionibus ostendebat, <lb/> Horribili super aspectu mortalibus instans: <lb/> Primum Graius homo mortalis tollere contra <lb/> E&longs;t oculos au&longs;us primusque ob&longs;i&longs;tere contra: <lb/> Quem neque fama deum, nec fulmina nec minitanti <lb/> Murmure compre&longs;&longs;it caelum; &longs;ed eo magis acrem <lb/> Virtutem inritat animi, effringere ut arta <lb/> Naturae primus portarum elau&longs;tra cupiret.</s> <lb/> <s>Ergo viuida vis animi pervicit, & extra <lb/> Processit longe flammantia moenia mundi: <lb/> Atque omne immensum peragravit <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> animoque, <lb/> Unde refert nobis victor quid possit oriri, <lb/> Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> Quanam sit ratione; ut que altè terminus haereat.</s> <lb/> <s>Quare religio pedibus subiecta vicissim <lb/> Opteritur; nos exaequat victoria caelo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus vereor, ne forte rearis <lb/> Inpia te rationis inire elementa, viamque <lb/> Endogredi sceleris; </s><s>quod contra saepius olim <lb/> Religio peperit scelero&longs;a, atque impia facta:</s> <lb/> <s>Aulide quo pacto Triviai virginis aram <lb/> Iphianassai turparunt sanguine foede <lb/> Ductores Danaum delecti, prima virorum: </s> <lb/> <s>Cui simul infula virgineos circumdata comptus <lb/> Ex utraque pari malarum parte profu&longs;a est, <lb/> <pb xlink:href="079/01/053.jpg" pagenum="4"/> Et maestum simul ante aras adstare parentem <lb/> Sensit, & hunc propter ferrum celare ministros; <lb/> Aspectuque suo lacrumas effundere civis; <lb/> Muta metu terram genibus summissa petebat.</s> <lb/> <s>Nec miserae prodesse in tali tempore quibat, <lb/> Quod patrio princeps donarat nomine regem: <lb/> Nam sublata virum manibus, tremibundaque ad aras <lb/> Deducta est, non ut sollemni more sacrorum <lb/> Perfecto, po&longs;&longs;et claro comitari Hymenaeo; <lb/> Sed casta ince&longs;te nubendi tempore in ipso <lb/> Hostia concideret mactatu maesta parentis; <lb/> Exitus ut cla&longs;&longs;i felix faustusque daretur. </s><s> <lb/> Tantum religio potuit suadere malorum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum <lb/> Terriloquis victus dictis de&longs;ci&longs;cere quaeres.</s> <lb/> <s>Quippe etenim quam multa tibi me fingere po&longs;&longs;um <lb/> Somnia, quae vitae rationes vertere po&longs;&longs;int; <lb/> Fortunasque tuas omnis turbare timore? <lb/> Et merito, nam &longs;i certam finem e&longs;&longs;e viderent <lb/> Aerumnarum homines; aliqua ratione valerent <lb/> Religionibus, atque minis ob&longs;i&longs;tere vatum:</s> <lb/> <s>Nunc ratio nulla est re&longs;tandi, nulla facultas, <lb/> Aeternas quoniam poenas in morte timendum.</s> <lb/> <s>Ignoratur enim, quae &longs;it natura animai: <lb/> Nata sit; an contra, nascentibus in&longs;inuetur: <lb/> Et simul intereat nobi&longs;cum morte dirempta; <lb/> An tenebras Orci vi&longs;at, va&longs;tasque lacunas: <lb/> An pecudes alias divinitus in&longs;inuet &longs;e; <lb/> Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno <lb/> Detulit ex Helicone perenni fronde coronam, <lb/> Per gentis Italas omninum quae clara clueret: <lb/> Etsi praeterea tamen esse Acheru&longs;ia templa <lb/> <pb xlink:href="079/01/054.jpg" pagenum="5"/> Ennius aeternis exponit versibus edens; <lb/> Quo neque <expan abbr="perman&etilde;t">permanent</expan> animae, neque corpora no&longs;tra; <lb/> Sed quaedam &longs;imulacra modis pallentia miris. <lb/> Unde &longs;ibi exortam &longs;emper florentis Homeri <lb/> Commemorat &longs;peciem, lacrumas & fundere &longs;al&longs;as <lb/> Coepi&longs;&longs;e, & rerum naturam expandere dictis.</s> <lb/> <s>Quapropter bene eum &longs;uperis de rebus habenda <lb/> Nobis e&longs;t ratio; &longs;olis, lunaeque meatus <lb/> Qua fiant ratione; & qua vi quaeque gerantur <lb/> In terris: tum cumprimis ratione &longs;agaci <lb/> Unde anima, atque animi con&longs;tet natura videndum: <lb/> Et quae res nobis vigilantibus obvia, mentes <lb/> Terrificent, morbo adfectis, &longs;omnoque &longs;epultis: <lb/> Cernere uti videamur eos, audireque coram, <lb/> Morte obita quorum tellus amplectitur ossa. <lb/> Nec me animi fallit Graiorum ob&longs;cura reperta <lb/> Difficile inlu&longs;trare Latinis ver&longs;ibus e&longs;&longs;e: <lb/> Multa novis verbis prae&longs;ertim cum &longs;it agendum, <lb/> Propter egestatem linguae, & rerum novitatem. <lb/> Sed tua me virtus tamen & &longs;perata voluptas <lb/> Suavis amicitiae, quemvis efferre Iaborem <lb/> Suadet, & inducit noctes vigilare &longs;erenas, <lb/> Quaerentem dictis quibus; & quo earmine demum <lb/> Clara tuae po&longs;&longs;im praepandere lumina menti; <lb/> Res quibus occultas penitus, convi&longs;ere po&longs;&longs;is. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> Non rady &longs;olis, neque lucida tela diei <lb/> Di&longs;cutiant, sed naturae &longs;pecies, ratioque; </s> <lb/> <s>Principium hinc cuius nobis exordia &longs;umet, <lb/> Nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam. <lb/> Quippe ita formido mortalis continet omnis, <lb/> Quod multa in terris fieri, caeloque tuentur; <lb/> <pb xlink:href="079/01/055.jpg" pagenum="6"/> Quorum operum cau&longs;as nulla ratione videre <lb/> Po&longs;&longs;unt; ac fieri divino numine rentur. <lb/> Quas ob res, ubi viderimus, nihil posse creari <lb/> De nihilo; tum, quod sequimur, iam rectius inde <lb/> Perspiciemus; & unde queat res quaeque creari; <lb/> Et quo quaeque modo fiant opera &longs;ine divuum.</s> <lb/> <s> Nam &longs;i de nihilo fierent; ex omnibus rebus <lb/> Omne gentis nasci posset: nihil semine egeret. <lb/> E mare primum homines; e terra po&longs;&longs;et oriri <lb/> Squamigerum genus, & volucres erumpere caelo <lb/> Armenta, atque aliae pecudes: genus omne ferarum <lb/> Incerto partu culta, ac de&longs;erta tenerent.</s> <lb/> <s>Nec fructus ydem arboribus con&longs;tare &longs;olerent, <lb/> Sed mutarentur: ferre omnes omnia po&longs;&longs;ent.</s> <lb/> <s>Quippe ubi non e&longs;&longs;ent genitalia corpora cuique, <lb/> Qui po&longs;&longs;et mater rebus consistere certa?</s><s> <lb/> At nunc &longs;eminibus quia certis quaeque creantur: <lb/> Inde ena&longs;citur atque oras in luminis exit, <lb/> Materies ubi inest cuiu&longs;que & corpora prima. <lb/> Atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni, <lb/> Quod certis in rebus inest &longs;ecreta facultas.</s> <lb/> <s>Praeterea cur vere ro&longs;am, frumenta calore, <lb/> Vites autumno fundi &longs;uadente videmus; <lb/> Si non, certa &longs;uo quia tempore &longs;emina rerum <lb/> Cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur, <lb/> Dum tempe&longs;tates adsunt; & vivida tellus <lb/> Tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s> <lb/> Quod si de nihilo fierent; subito exorerentur <lb/> Incerto spatio, atque alienis partibus anni: <lb/> Quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali <lb/> Concilio po&longs;&longs;ent arceri tempore iniquo.</s> <lb/> <s>Nec porro augendis rebus, &longs;patio foret u&longs;us <lb/> <pb xlink:href="079/01/056.jpg" pagenum="7"/> Seminis ad coitum, e nihilo &longs;i cre&longs;cere po&longs;&longs;en. <lb/> Nam fierent iuvenes &longs;ubito ex infantibus parvis: <lb/> E terraque exorta repente arbusta &longs;alirent.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri manifestum est: omnia quando <lb/> Paulatim crescunt, ut par est, &longs;emine certo: </s> <lb/> <s>Cre&longs;cendoque genus &longs;ervant. ut no&longs;cere po&longs;&longs;is <lb/> Quaeque sua, de materia grandescere alique.</s> <lb/> <s>Huc accedit, uti sine certis imbribus anni <lb/> Laetificos nequeat fetus &longs;ubmittere tellus: <lb/> Nec porro secreta cibo natura animantum <lb/> Propagare genus po&longs;&longs;it, vitamque tueri. <lb/> Ut potius multis communia corpora rebus <lb/> Multa putes e&longs;&longs;e, ut verbis elementa videmus, <lb/> Quam &longs;ine principys ullam rem ex&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e.</s> <lb/> <s> Denique cur hoinines tantos natura parare <lb/> Non potuit, pedibus qui pontum per vada possent <lb/> Transire, & magnos manibus divellere montes, <lb/> Multaque vivendo vitalia vincere &longs;aecla: <lb/> Si non, materies quia rebus reddita certa est <lb/> Gignundis, e qua con&longs;tat quid po&longs;&longs;it oriri?</s><s> <lb/> Nihil igitur fieri de nihilo po&longs;&longs;e fatendum est: <lb/> Semine quando opus est rebus quo quaeque ereatae <lb/> Aeris in teneras po&longs;&longs;int proferrier auras.</s> <lb/> <s> Postremo, quoniam incultis praestare videmus <lb/> Culta loca, & manibus meliores reddire fetus; <lb/> E&longs;&longs;e videlicet in terris primordia rerum: <lb/> Quae nos fecundas vertentes vomere glebas <lb/> Terraique &longs;olum &longs;ubigentes cimus ad ortus.</s> <lb/> <s> quod &longs;i nulla forent, no&longs;tro &longs;ine quaeque Iabore <lb/> Sponte &longs;ua multo fieri meliora videres.</s> <lb/> <s> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, uti quaeque in sua corpora rursum <lb/> Dissoluat natura, neque ad nihilum interimat res <lb/> <pb xlink:href="079/01/057.jpg" pagenum="8"/> Nam &longs;i quid mortale e cunctis partibus e&longs;&longs;et; <lb/> Ex oculis res quaeque repente erepta periret; </s> <lb/> <s> Nulla vi foret u&longs;us ei, quae partibus eius <lb/> Discidium parere; & nexus ex&longs;olvere po&longs;&longs;et. <lb/> Quod nunc, aeterno quia constant &longs;emine quaeque; <lb/> Donec vis obyt, quae res diverberet ictu <lb/> Aut intus penetret per inania, di&longs;&longs;oluatque; <lb/> Nullius exitium patitur natura videri.</s> <lb/> <s> Praeterea, quaecumque vetustate amovet aetas, <lb/> Si penitus peremit, con&longs;umens materiem omnem; <lb/> Unde animale genus generatim in lumina vitae <lb/> Redducit Venus? aut redductum daedala tellus <lb/> Unde alit, atque auget generatim pabula praebens?</s><s> <lb/> Unde mare, ingenuei fontes, externaque longe <lb/> Flumina &longs;uppeditant ?</s><s> unde aether sidera pascit?</s><s> <lb/> Omnia enim debet, mortali corpore quae &longs;unt, <lb/> Infinita aetas con&longs;ump&longs;e anteacta diesque.</s> <lb/> <s>Quod si in eo spatio, atque anteacta aetate fuere, <lb/> E quibus haec rerum con&longs;i&longs;tit &longs;umma refecta; <lb/> Immortali &longs;unt natura praedita certe. <lb/> Haud igitur possunt ad nihilum quaeque reverti.</s> <lb/> <s>Denique res omnis eadem vis, cau&longs;aque volgo <lb/> Conficeret, ni&longs;i materies aeterna teneret, <lb/> Inter &longs;e nexus, minus aut magis endopedita; <lb/> Tactus enim, leti &longs;atis e&longs;&longs;et cau&longs;a profecto: <lb/> Quippe ubi nulla forent aeterno corpore; eorum <lb/> Contextum vis deberet di&longs;&longs;olvere quaeque.</s> <lb/> <s>At nunc, inter &longs;e quia nexus principiorum <lb/> Di&longs;&longs;imiles con&longs;tant; aeternaque materies est, <lb/> Incolumi remanent res corpore; dum &longs;atis acris <lb/> Vis obeat pro textura cuiu&longs;que reperta.</s> <lb/> <s>Haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes <lb/> <pb xlink:href="079/01/058.jpg" pagenum="9"/> Di&longs;cidio redeunt in corpora materiai.</s> <lb/> <s>Po&longs;tremo pereunt imbres, ubi eos pater aether <lb/> In gremium matris terrai praecipitavit: <lb/> At nitidae &longs;urgunt fruges ramique, vire&longs;cunt <lb/> Arboribus; cre&longs;cunt ip&longs;ae, fetuque gravantur. <lb/> Hinc alitur porro no&longs;trum genus, atque ferarum: <lb/> Hinc laetas urbes pueris florere videmus; <lb/> Frundiferasque novis avibus canere undique &longs;ilvas. <lb/> Hinc fe&longs;&longs;ae pecudes pingues per pabula laeta <lb/> Corpora deponunt; & candens lacteus humor <lb/> Vberibus manat distentis. hinc nova proles <lb/> Artibus infirmis teneras la&longs;civa per herbas <lb/> Ludit, lacte mero mentes perculsa novellas.</s> <lb/> <s>Haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur; <lb/> Quando aliud ex alio reficit natura; nec ullam <lb/> Rem gigni patitur, ni&longs;i morte adiuta aliena.</s> <lb/> <s>Nunc age&longs;is, quoniam docui non posse creari <lb/> De nihilo, neque item genitas ad nihilum revocari: <lb/> Nequa forte tamen coeptes diffidere dictis; <lb/> Quod nequeunt oculis rerum primordia cerni; <lb/> Accipe praeterea, quae corpora tute nece&longs;&longs;e est <lb/> Confiteare e&longs;&longs;e in rebus, nec po&longs;&longs;e videri. <lb/> Principio venti vis verberat incita portus, <lb/> Ingentisque ruit navis; & nubila differt: <lb/> Interdum rapido percurrens turbine campos <lb/> Arboribus magnis sternit, montisque supremos <lb/> Silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri <lb/> Cum fremitu, &longs;aevitque minaci murmure ventus.</s> <lb/> <s>Sunt igitur venti nimirum corpora caeca; <lb/> Quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli <lb/> Verrunt, ac &longs;ubito vexantia turbine raptant. <lb/> Nec ratione fluunt alia, &longs;tragemque propagant; <lb/> <pb xlink:href="079/01/059.jpg" pagenum="10"/> Et cum mollis aquae fertur natura repente <lb/> Flumine abundanti, quad largis imbribus auget <lb/> Montibus ex altis magnus decur&longs;us aquai <lb/> Fragmina coniciens &longs;ilvarum, arbustaque tota: <lb/> Nec validi possunt pontes venientis aquai <lb/> Vim subitam tolerare. ita magno turbidus imbri <lb/> Molibus incurrit validis cum viribus amnis: <lb/> Dat &longs;onitu magno &longs;tragem, volvitque sub undis <lb/> Grandia &longs;axa, ruit qua quidquid fluctibus ob&longs;tat.</s> <lb/> <s>Sic igitur debent venti quoque flamina ferri; <lb/> Quae, veluti validum flumen, cum procubuere; <lb/> Quamlibet in partem trudunt res ante, ruuntque <lb/> Impetibus crebris: interdum vertice torto <lb/> Corripiunt, rapidique rotanti turbine portant.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca: <lb/> Quandoquidem factis, ac moribus, aemula magnis <lb/> Amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s> <lb/> <s>Tum porro varios rerum sentimus odores; <lb/> Nec tamen ad nares, venientis cernimus umquam: <lb/> Nec calidos ae&longs;tus tuimur; nec frigora quimus <lb/> Usurpare oculis; nec voces cernere suemus; <lb/> Quae tamen omnia corporea con&longs;tare nece&longs;&longs;e est <lb/> Natura; quoniam &longs;e&longs;us impellere po&longs;&longs;unt.</s> <lb/> <s>Tangere enim & tangi, ni&longs;i corpus, nulla pote&longs;t res.</s> <lb/> <s>Denique fluctifrago &longs;uspen&longs;ae in litore vestes <lb/> Uve&longs;cunt: eaedem di&longs;pansae in &longs;ole &longs;ere&longs;cunt.</s> <lb/> <s>At neque quo pacto per&longs;ederit humor aquai, <lb/> Vi&longs;um e&longs;t; nec rur&longs;um quo pacto fugerit aestu.</s> <lb/> <s>in parvas igitur partis dispergitur humor; <lb/> Quas oculi nulla po&longs;&longs;unt ratione videre. <lb/> Quin etiam multis &longs;olis redeuntibus annis <lb/> Anulus in digito &longs;ubtertenuatur habendo; <lb/> <pb xlink:href="079/01/060.jpg" pagenum="11"/> StilicidI ca&longs;us lapidem cavat: uncus aratri <lb/> Ferreus occulte decre&longs;cit vomer in aruis; <lb/> Strataque iain volgi pedibus detrita viarum <lb/> Saxea con&longs;picimus: tum portas propter ahena <lb/> Signa manus dextras o&longs;tendunt adtenuari <lb/> Saepe &longs;alutantum tactu, praeterque meantum.</s> <lb/> <s>Haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.</s> <lb/> <s>Sed quae corpora decedant in tempore quoque, <lb/> Invida praeclu&longs;it &longs;peciem natura videndi.</s> <lb/> <s>Postremo, quaecumque dies, naturaque rebus <lb/> Paulatim tribuit, moderatim cre&longs;cere cogens; <lb/> Nulla potest oculorum acies contenta tueri. <lb/> Nec porro quaecumque aevo macieque &longs;ene&longs;cunt, <lb/> Nec, mare quae inpendent vesco sale saxa pere&longs;a, <lb/> Quid quoque amittant in tempore, cernere po&longs;&longs;is.</s> <lb/> <s>Corporibus caecis igitur natura gerit res. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen undique corporea &longs;tipata tenentur <lb/> Omnia natura; namque est in rebus inane: <lb/> Quod tibi cogno&longs;&longs;e in multis erit utile rebus <lb/> Nec &longs;inet errantem dubitare, & quaerere &longs;emper <lb/> De summa rerum, & no&longs;tris diffidere dictis.</s> <lb/> <s>Quapropter locus e&longs;t intactus, inane, vacansque. <lb/> Quod si non e&longs;&longs;et, nulla ratione moveri <lb/> Res possent. namque officium quod corporis ex&longs;tat, <lb/> Officere, atque obstare, id in omni tempore ade&longs;&longs;et <lb/> Omnibus. haud igitur quidquam procedere po&longs;&longs;et, <lb/> Principium quoniam cedendi nulla daret res.</s> <lb/> <s>At nunc per maria, ac terras, &longs;ublimaque caeli <lb/> Multa modis multis varia ratione moveri <lb/> Cernimus ante oculos; quae, si non e&longs;&longs;et inane, <lb/> Non tam &longs;ollicito motu privata carerent, <lb/> Quam genita omnino nulla ratione fui&longs;&longs;ent: <lb/> <pb xlink:href="079/01/061.jpg" pagenum="12"/> Vndique materies quoniam &longs;tipata quie&longs;&longs;et. <lb/> Praeterea quamvis &longs;olidae res e&longs;&longs;e putentur; <lb/> Hinc tamen e&longs;&longs;e licet raro cum corpore cernas: </s> <lb/> <s>In &longs;axis ac &longs;peluncis permanat aquarum <lb/> Liquidus humor, & uberibus flent omnia guttis:</s> <lb/> <s>Di&longs;&longs;upat in corpus &longs;e&longs;e cibus omne animantum: <lb/> Cre&longs;cunt arbu&longs;ta, & fetus in tempore fundunt, <lb/> Quod cibus in tota usque ab radicibus imis <lb/> Per truncos, ac per ramos diffunditur omnis:</s> <lb/> <s>Inter &longs;aepta meant voces, & clau&longs;a domorum <lb/> Tran&longs;uolitant: rigidum permanat frigus ad o&longs;&longs;a: <lb/> Quod, ni&longs;i inania &longs;int, qua po&longs;&longs;ent corpora quaeque <lb/> Tran&longs;ire, haud ulla fieri ratione videres.</s> <lb/> <s>Denique cur alias alys praestare videmus <lb/> Pondere res rebus, nihilo maiore figura ?</s><s> <lb/> Nam &longs;i tantundem e&longs;t in lanae glomere, quantum <lb/> Corporum in plumbo e&longs;t, <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> pendere par est: <lb/> <expan abbr="Corporũ">Corporum</expan> officium e&longs;t <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> premere omnia deor&longs;um, <lb/> Contra autem natura manet &longs;ine pondere, inanis.</s> <lb/> <s>Ergo quod magnum est aeque, leviusque videtur, <lb/> Nimirum plus e&longs;&longs;e &longs;ibi declarat inanis. <lb/> At contra gravius plus, in &longs;e corporis e&longs;&longs;e <lb/> Dedicat, & multo vacui minus intus habere.</s> <lb/> <s>E&longs;t igitur nimirum, id quod ratione &longs;agaci <lb/> Quaerimus, admi&longs;tum rebus, quod inane vocamus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne te deducere vero <lb/> Po&longs;&longs;it, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s> <lb/> <s>Cedere &longs;quamigeris latices nitentibus aiunt; <lb/> Et liquidas aperire vias: quia post loca pi&longs;ces <lb/> Linquant, quo po&longs;&longs;int cedentes confluere undae: <lb/> Sic alias quoque res inter &longs;e po&longs;&longs;e moveri <lb/> Et mutare locum, quamvis &longs;int ominia plena.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/062.jpg" pagenum="13"/> <s>Scilicet id fal&longs;a totum ratione receptum e&longs;t:</s> <lb/> <s>nam quo squamigeri poterunt procedere tandem, <lb/> Ni &longs;patium dederint latices ?</s><s> concedere porro <lb/> Quo poterunt undae, cum pi&longs;ces ire nequibunt?</s><s> <lb/> Aut igitur motu privandum est corpora quaeque: <lb/> Aut e&longs;&longs;e admi&longs;tum dicundum e&longs;t rebus inane; <lb/> Unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s> <lb/> <s>Postremo duo de concursu corpora lata <lb/> Si cita di&longs;&longs;iliant, nempe aer omne nece&longs;&longs;e est <lb/> Inter corpora quod fiat, po&longs;&longs;idat inane:</s> <lb/> <s>Is porro, quamvis circum celerantibus auris <lb/> Confluat; haud poterit tamen uno tempore totum <lb/> Complere &longs;patium: nam primum quemque nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/> Occupet ille locum, deinde omnia po&longs;&longs;ideantur. <lb/> Quod &longs;i forte aliquis, cum corpora di&longs;&longs;iluere, <lb/> Tum putat id fieri, quia se condenseat aer, <lb/> Errat. nam vacuum tum fit, quod non fuit ante; <lb/> Et repletur item, vacuum quod con&longs;titit ante. <lb/> Nec tali ratione pote&longs;t den&longs;erier aer; <lb/> Nec &longs;i iam po&longs;&longs;et, &longs;ine inani po&longs;&longs;et, opinor, <lb/> Se ip&longs;e in &longs;e trahere, & partis conducere in unum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter, quamvis cau&longs;ando multa moreris, <lb/> E&longs;&longs;e in rebus inane tamen fateare nece&longs;&longs;e est.</s> <lb/> <s>Multaque praeterea tibi po&longs;&longs;um commemorando <lb/> Argumenta, fidem dictis conradere, no&longs;tris:</s> <lb/> <s>Verum animo &longs;atis haec ve&longs;tigia parva &longs;agaci, <lb/> Sunt, per quae po&longs;&longs;is cogno&longs;cere cetera tute.</s> <lb/> <s>Namque canes ut montivagae persaepe ferai <lb/> Naribus inveniunt intectas fronde quietes <lb/> Cum &longs;emel in&longs;titerunt ve&longs;tigia certa viai: <lb/> Sic alid ex alio per te tute ip&longs;e videre <lb/> Talibus in rebus poteris, caecasque latebras <lb/> <pb xlink:href="079/01/063.jpg" pagenum="14"/> In&longs;inuare omnis, & verum protrahere inde.</s> <lb/> <s>Quod ni&longs;i pigraris, paulumve rece&longs;&longs;eris ab re; <lb/> Hoc tibi de plano po&longs;&longs;um promittere Memmi, <lb/> Vsque adeo largos hau&longs;tus e fontibus magnis <lb/> Lingua meo &longs;uavis diti de pectore fundet; <lb/> Vt verear, ne tarda prius per membra senectus <lb/> Serpat, & in nobis vitai clau&longs;tra re&longs;olvat, <lb/> Quam tibi de quavis una re ver&longs;ibus omnis <lb/> Argumentorum &longs;it copia mi&longs;&longs;a per auris. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis, <lb/> Omnis ut est igitur per &longs;e natura, duabus <lb/> Consi&longs;tit rebus; nam corpora &longs;unt, & inane, <lb/> Haec in quo &longs;ita &longs;unt, & qua diver&longs;a moventur.</s> <lb/> <s>Corpus enim per &longs;e communis dedicat e&longs;&longs;e <lb/> Sen&longs;us: quo ni&longs;i prima fides fundata valebit, <lb/> Haud erit, occultis de rebus quo referentes <lb/> Confirmare animi quicquam ratione queamus. <lb/> Tum porro locus, ac spatium, quod inane vocamus, <lb/> Si nullum foret; haud u&longs;quam &longs;ita corpora po&longs;&longs;ent <lb/> E&longs;&longs;e, neque omnino quaquam diver&longs;a meare; <lb/> Id quod iam &longs;upera tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> <s>Praeterea nihil est, quod po&longs;&longs;is dicere ab oinni <lb/> Corpore &longs;eiunctum, &longs;ecretumque e&longs;&longs;e ab inani, <lb/> Quod qua&longs;i tertia &longs;it numero natura reperta.</s> <lb/> <s>Nam quodcumque erit, e&longs;&longs;e aliquid debebit id ip&longs;um <lb/> Augmine vel grandi, vel parvo denique, dum &longs;it: <lb/> Cui &longs;i tactus erit quamvis levis, exiguusque; <lb/> Corporum augebit <expan abbr="numerũ">numerum</expan> &longs;ummamque &longs;equetur: </s> <lb/> <s>Sin intactile erit, nulla de parte quod ullam <lb/> Rem prohibere queat per &longs;e transire meantem; <lb/> Scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s> <lb/> <s>Praeterea per &longs;e quodcumque erit, aut faciet quid, <lb/> <pb xlink:href="079/01/064.jpg" pagenum="15"/> Aut alys fungi debebit agentibus ip&longs;um; <lb/> Aut erit, ut po&longs;&longs;int in eo res e&longs;&longs;e, gerique.</s> <lb/> <s>At facere & fungi &longs;ine corpore nulla pote&longs;t res: <lb/> Nec praebere locum porro, ni&longs;i inane, vacansque.</s> <lb/> <s>Ergo praeter inane, & corpora, tertia per &longs;e <lb/> Nulla potest rerum in numero natura relinqui, <lb/> Nec quae &longs;ub &longs;en&longs;us cadat ullo tempore nostros; <lb/> Nec, ratione animi quam qui&longs;quam po&longs;&longs;it api&longs;ci. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus <lb/> Rebus ea invenies; aut horum eventa videbis. <lb/> Coniunctum est id, quod numquam &longs;ine perniciali <lb/> Di&longs;cidio potis est &longs;eiungi, &longs;eque gregari: <lb/> Pondus uti &longs;axis, calor ignibus, liquor aquai, <lb/> Tactus corporibus cunctis, intactus inani. <lb/> Servitium contra, libertas; divitiaeque, <lb/> Paupertas; bellum, concordia; cetera, quorum <lb/> Adventu manet ineolumis natura, abituque; <lb/> Haec &longs;oliti &longs;umus, ut par est, eventa vocare.</s> <lb/> <s>Tempus item per &longs;e non est; &longs;ed rebus ab ip&longs;is <lb/> Consequitur &longs;ensus, transactum quid &longs;it in aevo; <lb/> Tum quae res in&longs;tet; quid porro deinde &longs;equatur: </s> <lb/> <s>Nec per &longs;e quemquam tempus &longs;entire fatendum est, <lb/> Semotum ab rerum motu, placidaque quiete.</s> <lb/> <s>denique Tyndaridem raptam, belloque &longs;ubactas <lb/> Troiugenas gentis cum dicunt e&longs;&longs;e, videndum est, <lb/> Ne forte haec per &longs;e cogant nos e&longs;&longs;e fateri, <lb/> Quando & saecla hominum, quorum haec <expan abbr="ev&etilde;ta">eventa</expan> fuere, <lb/> Inrevocabilis ab&longs;tulerit iam praeterita aetas. <lb/> Namque aliud rebus, aliud regionibus ip&longs;is <lb/> Eventum dici poterit, quodcumque erit actum. </s><s> <lb/> Denique materies &longs;i rerum nulla fui&longs;&longs;et; <lb/> Nec locus, ac spatium, res in quo quaeque geruntur; <lb/> <pb xlink:href="079/01/065.jpg" pagenum="16"/> Numquam Tyndaridis formae conflatus amore <lb/> Ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens, <lb/> Clara accendisset saevi certamina belli, <lb/> Nec clam durateus Troiianis Pergama partu <lb/> Inflammasset equos nocturno Graiiugenarum; <lb/> Perspicere ut possis res gestas funditus omnis <lb/> Non ita uti corpus, per se constare neque esse, <lb/> Nec ratione cluere eadem qua constet inane, <lb/> Sed magis ut merito possis eventa vocare <lb/> Corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Corpora sunt porro partim primordia rerum, <lb/> Partim concilio quae constant principiorum.</s> <lb/> <s>sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis <lb/> Stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s> <lb/> <s>etsi difficile esse videtur credere quicquam <lb/> In rebus solido reperiri corpore posse.</s> <lb/> <s>transit enim fulmen caeli per saepta domorum, <lb/> Clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni <lb/> Dissiliuntque fero ferventia saxa vapore; <lb/> Tum labefactatus rigor auri solvitur aestu; <lb/> Tum glacies aeris flamma devicta liquescit <lb/> Permanat calor argentum penetraleque frigus, <lb/> Quando utrumque manu retinentes pocula rite <lb/> Sensimus infuso lympharum rore superne.</s> <lb/> <s>usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.</s> <lb/> <s>sed quia vera tamen ratio naturaque rerum <lb/> Cogrit, ades, paucis dum versibus expediamus <lb/> Esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, <lb/> Semina quae rerum primordiaque esse docemus, <lb/> Unde omnis rerum nunc constet summa creata. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio quoniam duplex natura duarum <lb/> Dissimilis rerum longe constare repertast, <lb/> <pb xlink:href="079/01/066.jpg" pagenum="17"/> Corporum, atque loci, res in quo quaeque geruntur: <lb/> Esse utramque sibi per se, puramque necesse est.</s> <lb/> <s>Nam quacumque vacat spatium, quod inane vocainus, <lb/> Corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se <lb/> Corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida, ac sine inani corpora prima. <lb/> Praeterea quoniam genitis in rebus inane est, <lb/> Materiam circum solidam constare necesse est: <lb/> Nec res ulla potest vera ratione probari <lb/> Corpore inane suo celare, atque intus habere, <lb/> Si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. <lb/> Id porro nihil esse potest, nisi materiai <lb/> Concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s> <lb/> <s>Materies igitur, solido quae corpore constat, <lb/> Esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s> <lb/> <s>Tum porro si nihil esset, quod inane vocaret; <lb/> Omne foret solidum : nisi contra corpora certa <lb/> Essent, quae loca complerent, quaecumque tenerent; <lb/> Omne quod est spatium, vacuum constaret inane.</s> <lb/> <s>Alternis igitur nimirum corpus inani <lb/> Distinctum est; quoniam nec plenum naviter extat ; <lb/> Nec porro vacuum. </s><s>sunt ergo corpora certa, <lb/> Quae spatium pleno possint distinguere inane.</s> <lb/> <s>Haec neque dissolui plagis extrinsecus icta <lb/> Possunt, nec porro penitus penetrata retexi; <lb/> Nec ratione queunt alia temptata Iabare: <lb/> Id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> <s>Nam neque conlidi sine inani posse videtur <lb/> Quidquam, nec frangi, nec findi in bina secando <lb/> Nec capere humorem, neque item manabile frigus <lb/> Nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur: <lb/> Et quo quaeque magis cohibet res intus inane, <lb/> <pb xlink:href="079/01/067.jpg" pagenum="18"/> Tam magis his rebus penitus temptata labascit.</s> <lb/> <s>Ergo si solida, ac sine inani corpora prima <lb/> Sunt, ita uti docui; sint haec aeterna necesse est.</s> <lb/> <s>Praeterea, nisi materies aeterna fuisset, <lb/> Antehac ad nilum penitus res quaeque redissent: <lb/> De nihiloque quoque nata forent, quaecumque videmus.</s> <lb/> <s>At quoniam supra docui nihil posse creari <lb/> De nihilo; neque quod genitum est, ad nihil revocari : <lb/> Esse inmortali primordia corpore debent, <lb/> Dissolui quo quaeque supremo tempore possint, <lb/> Materies ut subpeditet rebus reparandis.</s> <lb/> <s> Sunt igitur solida primordia simplicitate ; <lb/> Nec ratione queunt alia servata per aevum <lb/> Ex infinito iam tempore res reparare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si nullam finem natura parasset <lb/> Frangendis rebus; iam corpora materiai <lb/> Usque redaeta forent, aevo frangente priore, <lb/> Ut nihil ex illis a certo tempore posset <lb/> Conceptum, summum aetatis pervadere finem. <lb/> Nam quidvis citius dissolvi posse videmus, <lb/> Quam rursus refici: quapropter, longa diei <lb/> Infinita aetas anteacti temporis omnis <lb/> Quod fregisset adhuc disturbans, dissoluensque, <lb/> Numquam reliquo reparari tempore posset.</s> <lb/> <s>At nunc nimirum frangendi reddita finis <lb/> Certa manet, quoniam refici rem quamque videmus, <lb/> Et finita simul generatim tempora rebus <lb/> Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s> <lb/> <s>Hoc accedit, uti, solidissima materiai <lb/> Corpora quom constant, possit tamen omnia reddi, <lb/> Mollia, quae fiant aer, aqua, terra, vapores, <lb/> Quo pacto fiant, & qua vi cumque gerantur: <lb/> <pb xlink:href="079/01/068.jpg" pagenum="19"/> Admistum quoniam simul est in rebus inane.</s> <lb/> <s>At contra si mollia sint primordia rerum; <lb/> Unde queant validi silices, ferrumque creari, <lb/> Non poterit ratio reddi: nam funditus omnis <lb/> Principio fundamenti natura carebit.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida pollentia simplicitate; <lb/> Quorum condenso magis omnia conciliatu <lb/> Artari possunt, validasque ostendere vires. <lb/> </s></p><p type="main"> <s>Denique iam quoniam generatim reddita finis <lb/> Crescendi rebus constat, vitamque tuendi: <lb/> Et quid quaeque queant per foedera naturai, <lb/> Quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat: <lb/> Nec commutatur quidquam, quando omnia constant <lb/> Usqueadeo, variae volucres ut in ordine cunctae <lb/> Ostendant maculas generalis corpori inesse: <lb/> Immutabile materiae quoque corpus habere <lb/> Debent nimirum. </s><s>nam si primordia rerum <lb/> Commutari aliqua possent ratione revicta: <lb/> Incertum quoque iam constet, quid possit oriri, <lb/> Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> Qua nam sit ratione, utque alte terminus hereat; <lb/> Nec toties possent generatim saecla referre <lb/> Naturam, motus, victum, moresque parentum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quoniam extremum quoiusque cacumen <lb/> Corporis est aliquod, nostri cernere sensus <lb/> Iam nequeunt; id nimirum sine partibus extat, <lb/> Et minima constat natura: nec fuit umquam <lb/> Per se secretum, neque post hac esse valebit; <lb/> Alterius quoniam est ipsum pars: primaque & ima, <lb/> Inde aliae, atque aliae similes ex ordine partes, <lb/> Agmine condenso naturam corporis explent. <lb/> Quae quoniam per se nequeunt constare, necesse est <lb/> <pb xlink:href="079/01/069.jpg" pagenum="20"/> Herere, unde queant nulla ratione revelli.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida primordia simplicitate: <lb/> Quae minimis stipata coherent partibus arte, <lb/> Non ex ullarum conventu conciliata, <lb/> Sed magis aeterna pollentia simplicitate: <lb/> Unde neque avelli quidquam, neque deminui iam <lb/> Concedit natura, reservans semina rebus.</s> <lb/> <s>Praeterea nisi erit minimum; parvissuma quaeque <lb/> Corpora constabunt ex partibus infinitis, <lb/> Quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit <lb/> Dimidiam partem, nec res praefiniet ulla; </s> <lb/> <s>Ergo rerum inter summam, minimamque quid escit ?</s><s> <lb/> Non erit ut distent. nam quamvis funditus omnis <lb/> Summa sit infinita; tamen, parvissima quae sunt, <lb/> Ex infinitis constabunt partibus aeque.</s> <lb/> <s>Quoi quoniam ratio reclamat vera; negatque <lb/> Credere posse animum: victus fateare necesse est <lb/> Esse ea, quae nullis iam praedita partibus extent, <lb/> Et minima constent natura: </s><s>quae quoniam sunt; <lb/> Illa quoque esse tibi solida, atque aeterna, fatendum.</s> <lb/> <s>Denique ni minimas in partis eiincta resolvi <lb/> Cogere consuesset rerum natura creatrix; <lb/> Iam nihil ex illis eadem reparare valeret: <lb/> Propterea, quia quae nullis sunt partibus aucta, <lb/> Non possunt ea, quae debet genitalis habere <lb/> Materies, varios conexus, pondera, plagas <lb/> Concursus, motus; per quae res quaeque geruntur.</s> <lb/> <s>Porro si nulla est frangendis reddita finis <lb/> Corporibus, tamen ex aeterno tempore quaedam <lb/> Nunc etiam superare necesse est corpora rebus; <lb/> Quae nondum clueant ullo temptata periclo. <lb/> At quoniam fragili natura praedita constant; <lb/> <pb xlink:href="079/01/070.jpg" pagenum="21"/> Discrepat, aeternum tempus potuisse manere <lb/> Innumerabilibus plagis vexata per aevum.</s> </p><p type="main"><s>Quapropter, qui materiem rerum esse putarunt <lb/> Ignem, atque ex igni summam consistere solo: <lb/> Magnopere a vera lapsi ratione videntur:</s> <lb/> <s>Heraclitus init quorum dux proelia primus, <lb/> Clarus ob obscuram linguam magis inter inanes, <lb/> Quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt. <lb/> Omnia enim stolidi magis adinirantur, amantque, <lb/> Inversis quae sub verbis latitantia cernunt; <lb/> Veraque constituunt, quae belle tangere possunt <lb/> Aures, & lepido quae sunt fucata sonore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nam cur tam variae res possint esse, requiro, <lb/> Ex vero si sunt igni, puroque creatae; <lb/> Nihil prodesset enim calidum denserier ignem, <lb/> Nec rarefieri, si partes ignis eandem <lb/> Naturam, quam totus habet super ignis, haberent.</s> <lb/> <s>Acrior ardor enim conductis partibus esset; <lb/> Languidior porro disiectis disque supatis. <lb/> Amplius hoc fieri nihil est, quod posse rearis <lb/> Talibus in causis: nedum variantia rerum <lb/> Tanta queat densis, rarisque ex ignibus esse.</s> <lb/> <s>Atque hi si faciant admistum rebus inane, <lb/> Denseri poterunt ignes, rarique relinqui:</s> <lb/> <s>Sed quia multa sibi cernunt contraria nasci <lb/> Et fugitant in rebus inane relinquere purum; <lb/> Ardua dum metuunt, amittunt vera viai. <lb/> Nec rursum cernunt exempto rebus inani <lb/> Omnia denseri, fierique ex omnibus unum <lb/> Corpus, nihil ab se quod possit mittere raptim; <lb/> Aestifer ignis uti lumen iacit, atque vaporem: <lb/> Ut videas non e stipatis partibus esse.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/071.jpg" pagenum="22"/> <s>Quod si forte alia credunt ratione potesse <lb/> Ignis in coetu stingui mutareque corpus; <lb/> Scilicet ex nulla facere id si parte reporcent; <lb/> Occidet ad nihilum nimirum funditus ardor <lb/> Omnis & ex nihilo fient quaecumque ereantur.</s> <lb/> <s>Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> <s>Proinde aliquid superare necesse est incolume ollis, <lb/> Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes; <lb/> De nihiloque renata vigescat copia rerum. </s><s> <lb/> Nunc igitur, quoniam certissima corpora quaedam <lb/> Sunt, quae conservant naturam semper eandem; <lb/> Quorum abitu aut aditu, mutatoque ordine, mutant <lb/> Naturam res, & convertunt corpora sese: <lb/> Scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s> <lb/> <s>Nihil referret enim quaedam decedere, abire, <lb/> Atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam; <lb/> Si tamen ardoris naturam cuncta tenerent: <lb/> Ignis enim foret omnimodis, quodcumque crearet.</s> <lb/> <s>Verum, ut opinor, ita est: sunt quaedam corpora, quorum <lb/> Concursus, motus, ordo, positura figurae <lb/> Efficiunt ignis; mutatoque ordine mutant <lb/> Naturam; neque sunt igni simulata; neque ullae <lb/> Praeterea reii, quae corpora mittere possit <lb/> Sensibus, & nostros adiectu tangere tactus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Dicere porro ignem res omnis esse, neque ullam <lb/> Rem veram in numero rerum constare, nisi ignem, <lb/> Quod facit hic idem; perdelirum esse videtur.</s> <lb/> <s>Nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat: <lb/> Et labefactat eos, unde omnia credita pendent: <lb/> Unde hic cognitus est ipsi, quem nominat ignem. <lb/> Credit enim sensus ignem cognoscere vere: <lb/> <pb xlink:href="079/01/072.jpg" pagenum="23"/> Cetera non credit, nihilo quae clara minus sunt: </s> <lb/> <s>Quod mihi cum vanum, tum delirum esse videtur. <lb/> Quo referemus enim ?</s><s> quid nobis certius ipsis <lb/> Sensibus esse potest, qui vera, ac falsa notemus ?</s><s> <lb/> Praeterea quare quisquam magis omnia tollat, <lb/> Et velit ardoris naturam linquere solam; <lb/> Quam neget esse ignis, summam tamen esse relinquat?</s><s> <lb/> Aequa videtur enim dementia dicere utrumque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/> Ignem; atque ex igni summam consistere posse: <lb/> Et qui principium gignundis aera rebus <lb/> Constituere: aut humorem quicumque putarunt <lb/> Fingere res ipsum per se: terramve creare <lb/> Omnia, & in rerum naturas vertier omnis; <lb/> Magnopere a vero, longeque errasse videntur.</s> <lb/> <s>Adde etiam, qui conduplicant primordia rerum, <lb/> Aera iungentes igni, terramque liquori: <lb/> Et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur, <lb/> Ex igni, terra, atque anima procrescere, & imbri: <lb/> Quorum Agrigentinus cum primis Empedocles est, <lb/> Insula quem triquetris terrarum gessit in oris: <lb/> Quam fluitans circum magnis amfractibus aequor <lb/> Ionium, glaucis aspargit virus ab undis: <lb/> Angustoque fretu rapidum mare dividit undis <lb/> Italiae terrai oras a finibus eius. </s><s> <lb/> Hic est vasta Charybdis; & hic Aetnaea minantur <lb/> Murmura flammarum rursum se colligere iras: <lb/> Faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis: <lb/> Ad caeIumque ferat flammai folgura rursum. </s><s> <lb/> Quae cum magna modis multis miranda videtur <lb/> Gentibus humanis regio, visendaque fertur, <lb/> Rebus opima bonis, multa munita virum vi: <lb/> <pb xlink:href="079/01/073.jpg" pagenum="24"/> Nihil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se, <lb/> Nec sanctum magis, & mirum, carumque videtur. <lb/> Carmina quin etiam divini pectoris eius <lb/> Vociferantur, & exponunt praeclara reperta: <lb/> Ut vix humana videatur stirpe creatus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hic tamen, & supra quos diximus, inferiores <lb/> Partibus egregie multis, multoque minores, <lb/> Quamquam multa bene, ac divinitus invenientes <lb/> Ex adyto tamquam cordis responsa dedere <lb/> Sanctius, & multo certa ratione magis, quam, <lb/> Pythia quae tripode ex Phoebi, lauroque profatur; <lb/> Principys tamen in rerum fecere ruinas; <lb/> Et graviter magni magno cecidere ibi casu: <lb/> Primum quod motus exempto rebus inani <lb/> Constituunt; & res mollis rarasque relinquunt, <lb/> Aera, solem, ignem, terras, animalia, fruges; <lb/> Nec tamen admiscent in eorum corpus inane: <lb/> Deinde quod omnino finem non esse secandis <lb/> Corporibus faciunt; neque pausam stare fragori; <lb/> Nec prorsum in rebus minimum consistere quidquam: <lb/> Cum videamus id extremum cuiusque cacumen <lb/> Esse, quod ad sensus nostros minimum esse videtur: <lb/> Conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis, <lb/> Extremum quod habent, minimum consistere rebus. <lb/> Huc accedit item, quoniam primordia rerum <lb/> Mollia constituunt, quae nos nativa videmus <lb/> Esse, & mortali cum corpore funditus. atqui <lb/> Debeat ad nihilum iam rerum summa reverti; <lb/> De nihiloque renata vigescere copia rerum. <lb/> Quorum utrumque quid a vero, iam, distet, habebas. <lb/> Deinde inimica modis multis sunt, atque venena <lb/> Ipsa sibi inter se. quare aut congressa peribunt; <lb/> <pb xlink:href="079/01/074.jpg" pagenum="25"/> Aut ita diffugient, vt tempestate coorta <lb/> Fulmina diffugere, atque imbris, ventosque videmus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique quattuor ex rebus si euneta creantur, <lb/> Atque in eas rursum res omnia dissoluuntur: <lb/> Qui magis illa queunt rerum primordia dici, <lb/> Quam contra res illorum, retroque putari?</s><s> <lb/> Alternis gignuntur enim, mutantque colorem, <lb/> Et totam inter se naturam tempore ab omni.</s> <lb/> <s>Sin ita forte putas, ignis, terraeque coire <lb/> Corpus, & aerias auras, roremque liquorum, <lb/> Nihil in concilio naturam ut mutet eorum: <lb/> Nulla tibi ex illis poterit res esse creata; <lb/> Non animans; non exanimo cum corpore, ut arbos. <lb/> Quippe suam quidque in coetu variantis acervi <lb/> Naturam ostendet: mistusque videbitur aer <lb/> Cum terra simul, atque ardor cum rore manere. </s><s> <lb/> At primordia gignundis in rebus oportet <lb/> Naturam clamdestinam, caecamque adhibere: <lb/> Emineat ne quid, quod contra pugnet, & obstet, <lb/> Quo minus esse queat proprie quod.cumque creatur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quin etiam repetunt a caelo, atque ignibus eius: <lb/> Et primum faciunt ignem se vertere in auras <lb/> Aeris; hinc imbrem gigni; terramque creari <lb/> Ex imbri; retroque a terra cuncta reverti; <lb/> Humorem primum, post aera, deinde calorem: <lb/> Nec cessare haec inter se mutare, meare <lb/> De caelo ad terram, de terra ad sidera mundi: </s><s> <lb/> Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> Immutabile enim quiddam superare necesse est; <lb/> Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes. </s><s> <lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/075.jpg" pagenum="26"/> Quapropter quoniam, quae paulo diximus ante, <lb/> In commutatum veniunt; constare necesse est <lb/> Ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam: <lb/> Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes: </s><s> <lb/> Quin potius tali natura praedita quaedam <lb/> Corpora constituas, ignem si forte crearint, <lb/> Posse eadem demptis paucis, paucisque tributis, <lb/> Ordine mutato, & motu, facere aeris auras: <lb/> Sic alias aliis rebus mutarier omnis. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>At manifesta palam res indicat, inquis, in auras <lb/> Aeris e terra res omnis crescere, alique: <lb/> Et nisi tempestas indulget tempore fausto <lb/> Imbribus, & tabe nimborum arbusta vacillant: <lb/> Solque sua pro parte fovet, tribuitque calorem: <lb/> Crescere ne possint fruges, arbusta ,animantes: </s><s> <lb/> Scilicet & nisi nos cibus aridus, & tener humor <lb/> Adiuvat; amisso iam corpore, vita quoque omnis <lb/> Omnibus e nervis, atque ossibus exsoluatur. <lb/> Adiutamur enim dubio procul, atque alimur nos <lb/> Certis ab rebus; certis aliae atque aliae res.</s> <lb/> <s>Nimirum quia multa modis communia multis <lb/> Multarum rerum in rebus primordia mista <lb/> Sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s> <lb/> <s>Atque eadem magni refert primordia saepe, <lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque. <lb/> Namque eadem caelum, mare, terras, flumina, solem <lb/> Constituunt: eadem fruges, arbusta, animantis, <lb/> Verum aliis, alioque modo commista moventur.</s> <lb/> <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/> Multa elementa vides multis communia verbis: <lb/> Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> <pb xlink:href="079/01/076.jpg" pagenum="27"/> Confiteare & re, & sonitu distare sonanti.</s> <lb/> <s>Tantum elementa queunt permutato ordine solo. <lb/> At rerum quae sunt primordia, plura adhibere <lb/> Possunt, unde queant variae res quaeque creari. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc & Anaxagorae serutemur homoeomerian, <lb/> Quam Graeci memorant, nec nostra dicere lingua <lb/> Concedit nobis patrii sermonis egestas. <lb/> Sed tamen ipsam rem facile est exponere verbis, </s> <lb/> <s>Principium rerum quam dicit homoeomerian: <lb/> Ossa videlicet e pauxillis, atque minutis <lb/> Ossibus, hic & de pauxillis, atque minutis <lb/> Visceribus viscus gigni, sanguenque creari, <lb/> Sanguinis inter se multis coeuntibus guttis: <lb/> Ex aurique putat micis consistere posse <lb/> Aurum; & de terris terram concrescere parvis; <lb/> Ignibus ex ignis; humorem ex humoribus esse: <lb/> Cetera consimili fingit ratione, putatque.</s> <lb/> <s>Nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane <lb/> Concedit; neque corporibus finem esse secandis.</s> <lb/> <s>Quare in utraque mihi pariter ratione videtur <lb/> Errare, atque illi, supra quos diximus ante.</s> <lb/> <s>Adde quod inbecilla nimis primordia fingit: <lb/> Si primordia sunt, simili quae praedita constant <lb/> Natura, atque ipsae res sunt; aequeque laborant, <lb/> Et pereunt: neque ab exitio res ulla refrenat. <lb/> Nam quid in oppressu valido durabit eorum, <lb/> Ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s> <lb/> Ignis, an humor ? an aura ?</s><s> quid horum?</s><s> sanguisne, an ne os ?</s><s> <lb/> Nihil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis <lb/> Tam mortalis erit, quam quae manifesta videmus <lb/> Ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s> <lb/> <s>At neque reccidere ad nihilum res posse, neque autem <lb/> <pb xlink:href="079/01/077.jpg" pagenum="28"/> Crescere de nihilo, testor res ante probatas.</s> <lb/> <s>Praeterea quoniam cibus auget corpus, alitque; <lb/> Scire licet nobis venas, & sanguen, & ossa, <lb/> Et nervos alienigenis ex partibu esse: <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sive cibos omnis commisto corpore dicent <lb/> Esse, & habere in se nervorum Corpora parva, <lb/> Ossaque, & omnino venas, partisque cruoris; <lb/> Fiet, uti cibus omnis, & aridus, & liquor ipse, <lb/> Ex alienigenis rebus constare putetur, <lb/> Ossibus, & nervis, venisque, & sanguine misto.</s> <lb/> <s>Praeterea quaecumque e terra corpora crescunt, <lb/> Si sunt in terris; terras constare necesse est <lb/> Ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s> <lb/> <s>Transfer item; totidem verbis utare licebit; <lb/> In lignis si flamma latet, fumusque, cinisque, <lb/> Ex alienigenis consistant ligna, necesse est.</s> <lb/> </p><p type="main"><s>Linquitur hic tenvis latitandi copia quaedam: <lb/> Id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis <lb/> Res putet inmistas rebus latitare; sed illud <lb/> Apparere unum, cuius sint plurima mista, <lb/> Et magis in promptu, primaque in fronte locata:</s> <lb/> <s>Quod tamen a vera longe ratione repulsum est. <lb/> Conveniebat enim fruges quoque saepe, minutas <lb/> Robore cum saxi franguntur, mittere signum <lb/> Sanguinis: aut aliquid, nostro quae corpore aluntur,</s> <lb/> <s>Cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem. <lb/> Consimili ratione herbas quoque saepe decebat, <lb/> Et latices, dulcis guttas, similique sapore <lb/> Mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis: <lb/> Scilicet, & glebis terrarum saepe friatis <lb/> Herbarum genera, & fruges, frondesque videri <lb/> Dispertita, ac in terris latitare minute: <lb/> <pb xlink:href="079/01/078.jpg" pagenum="29"/> Postremo in lignis, cinerem, fumumque videri, <lb/> Cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri quoniam manifesta docet res; <lb/> Scire licet non esse in rebus res ita mistas: <lb/> Verum semina multimodis inmista latere <lb/> Multarum rerum in rebus communia debent. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At saepe in magnis fit montibus, (inquis) ut altis <lb/> Arboribus vicina cacumina summa terantur <lb/> Inter se, validis facere id cogentibus austris; <lb/> Donec flammai fulserunt flore coorto. <lb/> Scilicet. & non est lignis tamen insitus ignis; <lb/> Verum semina sunt ardoris multa: terendo <lb/> Quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s> <lb/> <s> Quod si facta foret silvis abscondita flamma; <lb/> Non possent ullum tempus celarier ignes: <lb/> Conficerent volgo silvas; arbusta cremarent.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, paulo quod diximus ante, <lb/> Permagni referre eadem primordia saepe, <lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur ? <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque ? <lb/> Atque eadem paulo inter se mutata creare <lb/> Ignes e lignis ?</s><s> quo pacto verba quoque ipsa <lb/> Inter se paulo mutatis sunt elementis, <lb/> Cum ligna, atque ignis distincta voce notemus.</s> <lb/> <s>Denique iam quaecumque in rebus cernis apertis, <lb/> Si fieri non posse putas, quin materiai <lb/> Corpora consimili natura praedita fingas: <lb/> Hac ratione tibi pereunt primordia rerum: <lb/> Fiet, uti risu tremulo concussa cachinnent, <lb/> Et lacrimis salsis humectent ora, genasque. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quod superest cognosce & clarius audi.</s> <lb/> <s>Nec me animi fallit, quam sint obscura: sed acri <lb/> <pb xlink:href="079/01/079.jpg" pagenum="30"/> Percussit thyrso laudis spes magna meum cor: <lb/> Et simul incussit suavem mi in pectus amorem <lb/> Musarum; quo nunc instinctus, mente vigenti <lb/> Avia Pieridum peragro loca, nullius ante <lb/> Trita solo: </s><s>iuvat integros accedere fontis, <lb/> Atque haurire: iuvatque novos decerpere flores; <lb/> Insignemque meo capiti petere inde coronam, <lb/> Unde prius nulli velarint tempora Musae: <lb/> Primum quod magnis doceo de rebus; & artis <lb/> Religionum animum nodis exsolvere porgo: <lb/> Deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/> Carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/> <s>Id quoque enim non ab nulla ratione videtur: <lb/> Sed veluti pueris absinthia tetra medentes <lb/> Cum dare conantur, prius oras pocula circum <lb/> Contingunt mellis dulci flavoque liquore, <lb/> Ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/> Labrorum tenus; interea perpotet amarum <lb/> Absinthi laticem, deceptaque non capiatur, <lb/> Sed potius tali facto recreata valescat: <lb/> Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/> Tristior esse, quibus non est tractata; retroque <lb/> Volgus abhorret ab hac; volui tibi suaviloquenti <lb/> Carmine Pierio rationem exponere nostram; <lb/> Et quasi musaeo, dulci contingere melle: <lb/> Si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/> Versibus in nostris possem: dum perspicis omnem <lb/> Naturam rerum, qua constet compta figura. </s><s> <lb/> Sed quoniam docui solidissima materiai <lb/> Corpora perpetuo volitare invicta per aevom: <lb/> Nunc age summai quaedam sit finis eorum, <lb/> Necne sit, evolvamus; item quod inane repertum est <lb/> <pb xlink:href="079/01/080.jpg" pagenum="31"/> Seu locus, ac spatium, res in quo quaeque gerantur, <lb/> Pervideamus utrum finitum funditus omne <lb/> Constet; an immensum pateat vasteque profundum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Omne quod est igitur, nulla regione viarum <lb/> Finitum est: namque extremum debebat habere.</s> <lb/> <s>Extremum porro nullius posse videtur <lb/> Esse, nisi ultra sit, quod finiat: ut videatur, <lb/> Quo non longius haec sensus natura sequatur.</s> <lb/> <s>Nunc, extra summam quoniam nihil esse fatendum est, <lb/> Non habet extremum: caret ergo fine, modoque.</s> <lb/> <s>Nec refert quibus adsistas regionibus eius. <lb/> Usqueadeo quem quisque locum possedit, in omnis <lb/> Tantundem partis infinitum omne relinquit.</s> <lb/> <s>Praeterea, si iam finitum constituatur <lb/> Omne quod est spatium: siquis procurrat ad oras <lb/> Ultimus extremas, iaciatque volatile telum; <lb/> Invalidis utrum contortum viribus ire, <lb/> Quo fuerit missum mavis, longeque volare; <lb/> An prohibere aliquid censes, obstareque posse?</s><s> <lb/> Alterutrum fatearis enim, sumasque necesse est;</s> <lb/> <s>Quorum utrumque tibi effugium praecludit; & omne, <lb/> Cogit, ut exempta concedas fine patere.</s> <lb/> <s>Nam sive est aliquid, quod prohibeat, officiatque, <lb/> Quominus, quo missum est, veniat, finique locet se; <lb/> Sive foras fertur: non est ea fine profecto.</s> <lb/> <s>Hoc pacto sequar, atque oras ubicumque locaris <lb/> Extremas, quaeram, quid telo denique fiat.</s> <lb/> <s>Fiet, uti nusquam possit consistere finis; <lb/> Effugiumque fugae prolatet copia semper.</s> <lb/> <s>Praeterea, spatium summai totius omne <lb/> Undique si inclusum certis consisteret oris, <lb/> Finitumque foret; iam copia materiai <pb xlink:href="079/01/081.jpg" pagenum="32"/> <lb/> Undique ponderibus solidis confluxet ad imum: <lb/> Nec res ulla geri sub caeli tegmine posset; <lb/> Nec foret omnino caelum, neque lumina solis; <lb/> Quippe ubi materies omnis cumulata iaceret <lb/> Ex infinito iam tempore subsidendo. <lb/> At nunc nimirum requies data principiorum <lb/> Corporibus nulla est; quia nihil est funditus imum, <lb/> Quo quasi confluere, & sedes ubi ponere possint:</s> <lb/> <s> Semper & adsiduo motu res quaeque geruntur <lb/> Partibus in cunctis, aeternaque suppeditantur <lb/> Ex infinito cita corpora materiai.</s> <lb/> <s> Postremo ante oculos res rem finire videtur: <lb/> Aer dissaepit collis, atque aera montes: <lb/> Terra mare, & contra mare terras terminat omnis. <lb/> Omne quidem vero nihil est quod finiat, extra. <lb/> </s> <s>Est igitur natura loci, spatiumque profundi; <lb/> Quod neque clara suo percurrere fulmina cursu <lb/> Perpetuo possint aevi labentia tractu; <lb/> Nec prorsum facere, ut restet minus ire meando. <lb/> Usqueadeo passim patet ingens copia rebus <lb/> Finibus exemptis in cunctas undique partis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Ipsa modum porro sibi rerum summa parare <lb/> Ne possit, natura tenet: quae corpus inani, <lb/> Et quod inane autem est finiri corpore cogit: <lb/> Ut sic alternis infinita omnia reddat. <lb/> Aut etiam, alterutrum, nisi terminet alterum eorum, <lb/> Simplice natura pateat tamen inmoderatum; <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec mare, nec tellus, neque caeli lucida templa, <lb/> Nec mortale genus, nec divum corpora sancta <lb/> Exiguum possent horai sistere tempus. <lb/> Nam dispulsa suo de coetu materiai <lb/> Copia ferretur magnum per inane soluta: <lb/> <pb xlink:href="079/01/082.jpg" pagenum="33"/> Sive adeo potius numquam concreta creasset <lb/> Ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s> <lb/> Nam certe neque consilio primordia rerum <lb/> Ordine se quaeque, atque sagaci mente locarunt: <lb/> Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto: <lb/> Sed quia multa modis multis mutata per omne <lb/> Ex infinito vexantur percita plagis, <lb/> Omne genus motus, & coetus experiundo; <lb/> Tandem deveniunt in talis disposituras, <lb/> Qualibus haec rerum consistit summa creata: <lb/> Et multos etiam magnos servata per annos, <lb/> Ut semel in motus coniectast convenientis, <lb/> Efficit, ut largis avidum mare fluminis undis <lb/> Integrent amnes, & solis terra vapore <lb/> Fota novet fetus, summissaque gens animantum <lb/> Floreat, & vivant labentes aetheris ignes. <lb/> Quod nullo facerent pacto, nisi materiai <lb/> Ex infinito suboriri copia posset, <lb/> Unde amissa solent reparare in tempore quoque.</s> <lb/> <s>Nam veluti privata cibo natura animantum <lb/> Diffluit amittens corpus: sic omnia debent <lb/> Dissolui, simul ac defecit suppeditare <lb/> Materies recta regione aversa viai.</s> <lb/> <s>Nec plagae possunt extrinsecus undique summam <lb/> Conservare omnem, quaecumque est conciliata.</s> <lb/> <s>Cudere enim crebro possunt, partemque morari, <lb/> Dum veniant aliae, ac suppleri summa queatur: </s><s> <lb/> Interdum resilire tamen coguntur, & una <lb/> Principys rerum spatium, tempusque fugai <lb/> Largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam suboriri multa necesse est. <lb/> Et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, <lb/> <pb xlink:href="079/01/083.jpg" pagenum="34"/> Infinita opus est vis undique materiai. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi, <lb/> In medium summae, quod dicunt, omnia niti, <lb/> Atque ideo mundi naturam stare sine ullis <lb/> Ictibus externis; neque quoquam posse resolvi <lb/> Summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa; <lb/> (Ipsum si quidquam posse in se sistere credis) <lb/> Et quae pondera sunt sub terris, omnia sursum <lb/> Nitier, in terraque retro requiescere posta: <lb/> Ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus. </s><s> <lb/> Et simili ratione animalia subtus vagari <lb/> Contendunt, neque posse e terris in loca caeli <lb/> Recidere inferiora magis, quam corpora nostra <lb/> Sponte sua possint in caeli templa volare: <lb/> Illi cum videant solem, nos sidera noctis <lb/> Cernere, & alternis nobiscum tempora caeli <lb/> Dividere, & noctes parilis agitare diebus.</s> <lb/> <s>Sed vanus stolidis haec omnia finxerit error; <lb/> Amplexi quod habent perverse prima viai: <lb/> Nam medium nihil esse potest, ubi inane, locusque <lb/> Infinita: neque omnino, si iam medium sit, <lb/> Possit ibi quidquam hac potius consistere causa, <lb/> Quam quavis alia longe regione manere. <lb/> Omnis enim locus, ac spatium quod inane vocamus, <lb/> Per medium, per non medium concedere oportet <lb/> Aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s> <lb/> <s>Nec quisquam locus est, quo corpora cum venere, <lb/> Ponderis amissa vi possint stare in inani; <lb/> Nec quod inane autem est, illis subsistere debet, <lb/> Quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s> <lb/> Haud igitur possunt tali ratione teneri <lb/> Res in concilio medii cuppedine victae. <lb/> <pb xlink:href="079/01/084.jpg" pagenum="35"/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt <lb/> In medium niti, sed terrarum, atque liquoris, <lb/> Humorem ponti, magnisque e montibus undas, <lb/> Et quasi terreno quae corpore contineantur: <lb/> At contra tenuis exponunt aeris auras, <lb/> Et calidos simul a medio differrier ignis, <lb/> Atque ideo totum circum tremere aethera signis; <lb/> Et solis flammam per caeli caerula pasci, <lb/> Quod calor a medio fugiens ibi conligat ignis, <lb/> Quippe etiam vesci e terra mortalia saecla; <lb/> Nec prorsum arboribus summos frondescere ramos <lb/> Posse, nisi a terris paullatim quodque cibatur. <lb/> Ne volucri ritu flammarum, moenia mundi <lb/> Diffugiant subito magnum per inane soluta, <lb/> Et ne cetera consimili ratione sequantur: <lb/> Neve ruant caeli penetralia templa superne, <lb/> Terraque se pedibus raptim subducat, & omnes <lb/> Inter permixtas terrae, caelique ruinas <lb/> Corpora solventes, abeant per inane profundum; <lb/> Temporis ut puncto nihil extet reliquiarum, <lb/> Desertum praeter spatium, & primordia caeca. </s><s> <lb/> Nam quacumque prius de parti corpora cesse <lb/> Constitues, haec rebus erit pars ianua leti: <lb/> Hac se turba foras dabit omnis materiai. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec sei pernosces, parva perductus opella; <lb/> (Namque alid ex alio clarescet,) non tibi caeca <lb/> Nox iter eripiet, quin ultima naturai <lb/> Pervideas. ita res accendent lumina rebus. <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/></s></p> </chap> <chap n="2"> <p type="head"><s>T. LUCRETII CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA, </s></p> <p type="head"><s>LIBER SECUNDUS</s></p> <p type="main"><s> <lb/> Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, <lb/> E terra magnum alterius spectare laborem; <lb/> Non quia vexari quemquamst iucunda voluptas, <lb/> Sed, quibus ipse malis careas, quia cernere suave est.</s> <lb/> <s>Suave etiam belli certamina magna tueri, <lb/> Per campos instructa tua sine parte pericli: </s><s> <lb/> Sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere <lb/> Edita doctrina sapientum templa serena: <lb/> Despicere unde queas alios, passimque videre <lb/> Errare, atque viam palantis quaerere vitae, <lb/> Certare ingenio, contendere nobilitate, <lb/> Noctes atque dies niti praestante labore <lb/> Ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s> <lb/> O miseras hominum mentes, o pectora caeca: <lb/> Qualibus in tenebris vitae, quantisque periclis <lb/> Degitur hoc aevi, quodcumque est! nonne videre, <lb/> Nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut quoi <lb/> Corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur <lb/> Iucundo sensu, cura semotus, metuque ?</s><s> <lb/> Ergo corpoream ad naturam pauca videmus <lb/> Esse opus omnino, quae demant cumque dolorem: </s><s> <lb/> Delicias quoque uti multas substernere possint; <lb/> Gratius interdum neque natura ipsa requirit. <lb/> Si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes <lb/> Lampadas igniferas manibus retinentia dextris, <lb/> <pb xlink:href="079/01/086.jpg" pagenum="37"/> Lumina nocturnis epulis ut suppeditentur; <lb/> Nec domus argento fulget, auroque renidet; <lb/> Nec citharis reboant laqueata, aurataque templa: <lb/> Quin tamen inter se prostrati in gramine molli, <lb/> Propter aquae riuum, sub ramis arboris altae <lb/> Non magnis opibus iucunde corpora curant; <lb/> Praesertim cum tempestas adridet, & anni <lb/> Tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s> <lb/> Nec calidae citius decedunt corpore febres, <lb/> Textilibus si in picturis, ostroque rubenti <lb/> Iacteris, quam si plebeia in veste cubandum est. </s><s> <lb/> Quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae <lb/> Proficiunt, neque nobilitas, neque gloria regni: <lb/> Quod superest, animo quoque nihil prodesse putandum: <lb/> Si non forte tuas legiones per loca campi <lb/> Fervere cum videas; classem lateque vagari, <lb/> Ornatasque armis belli simulacra cientem; <lb/> His tibi tum rebus timefactae religiones <lb/> Effugiunt animo pavidae, mortisque timores; <lb/> Tum vacuum pectus linquunt, curaque solutum. <lb/> Quod si ridicula haec, ludibriaque esse videmus; <lb/> Re veraque metus hominum, curaeque sequaces <lb/> Nec metuunt sonitus armorum, nec fera tela; <lb/> Audacterque inter reges, rerumque potentis <lb/> Versantur, neque fulgorem reverentur ab auro; <lb/> Nec clarum vestis splendorem purpureai; <lb/> Quid dubitas, quin omne sit hoc rationis egestas?</s><s> <lb/> Omnis cum in tenebris praesertim vita laboret? </s><s> <lb/> Nam veluti pueri trepidant, atque omnia caecis <lb/> In tenebris metuunt: sic nos in luce timemus <lb/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis, quam <lb/> Quae pueri in tenebris pavitant, finguntque futura. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/087.jpg" pagenum="38"/> Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> Non radii solis, neque lucida tela diei <lb/> Discutiant, sed naturae species, ratioque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quo motu genitalia materiai <lb/> Corpora res varias gignant, genitasque resolvant, <lb/> Et qua vi facere id cogantur; quaeque sit ollis <lb/> Reddita mobilitas magnum per inane meandi, <lb/> Expediam; tu te dictis praebere memento. </s><s> <lb/> Nam certe non inter se stipata coheret <lb/> Materies: quoniam minui rem quamque videmus; <lb/> Et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo, <lb/> Ex oculisque vetustatem subducere nostris: <lb/> Cum tamen incolumis videatur summa manere: <lb/> Propterea, quia quae decedunt corpora cumque, <lb/> Unde abeunt, minuunt, quo venere, augmine donant: <lb/> Illa senescere; at haec contra florescere cogunt: <lb/> Nec remorantur ibi. </s><s>sic rerum summa novatur <lb/> Semper; & inter se mortales mutua vivunt: </s><s> <lb/> Augescunt aliae gentes, aliae minuuntur: <lb/> Inque brevi spatio mutantur saecla animantum; <lb/> Et quasi cursores vitai lampada tradunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Si cessare putas rerum primordia posse, <lb/> Cessandoque novos rerum progignere motus; <lb/> Avius a vera longe ratione vagaris.</s> <lb/> <s>Nam, quoniam per inane vagantur cuncta, necesse est <lb/> Aut gravitate sua ferri primordia rerum,</s> <lb/> <s>Aut ictu forte alterius. </s><s>nam cita superne <lb/> Obvia conflixere; fit ut diversa repente <lb/> Dissiliant. neque enim mirum; durissima quae sint <lb/> Ponderibus solidis, neque quidquam a tergis obstet.</s> <lb/> <s>Et quo iactari magis omnia materiai <lb/> Corpora pervideas; reminiscere totius imum <lb/> <pb xlink:href="079/01/088.jpg" pagenum="39"/> Nihil esse in summa; neque habere, ubi corpora prima <lb/> Consistant: quoniam spatium sine fine, modoque est; <lb/> Inmensumque patere in cunctas undique partis, <lb/> Pluribus ostendi, & certa ratione probatum est.</s> <lb/> <s>Quod quoniam constat, nimirum nulla quies est <lb/> Reddita corporibus primis per inane profundum; <lb/> Sed magis adsiduo, varioque exercita motu, <lb/> Partim intervallis magnis consulta resultant; <lb/> Pars etiam brevibus spatys nexantur ab ictu: </s> <lb/> <s>Et quaecumque magis condenso conciliatu, <lb/> Exiguis intervallis convecta resultant, <lb/> Endopedita suis perplexis ipsa figuris, <lb/> Haec validas saxi radices, & fera ferri <lb/> Corpora constituunt, & cetera de Genere horum <lb/> Paucula: quae porro magnum per inane vagantur, </s><s> <lb/> Et cita dissiliunt longe, longeque recursant <lb/> In magnis intervallis: haec aera rarum <lb/> Sufficiunt nobis, & splendida lumina solis.</s> <lb/> <s>Multaque praeterea magnum per inane vagantur, <lb/> Concilys rerum quae sunt reiecta, nec usquam <lb/> Consociare etiam motus potuere recepta.</s> <lb/> <s>Cuius, uti memoro, reii simulacrum, & imago <lb/> Ante oculos semper nobis versatur, & instat.</s> <lb/> <s>Contemplator enim, cum solis lumina cumque <lb/> Insertim fundunt radios per opaca domorum; <lb/> Multa minuta modis multis per inane videbis <lb/> Corpora misceri radiorum lumine in ipso; <lb/> Et velut aeterno certamine proelia, pugnasque <lb/> Edere turmatim certantia, nec dare pausam, <lb/> Conciliis, & discidys exercita crebris: <lb/> Conicere ut possis ex hoc; primordia rerum <lb/> Quale sit in magno iactari semper inani.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/089.jpg" pagenum="40"/> <s>Dumtaxat rerum magnarum parva potest res <lb/> Exemplare dare, & vestigia notitiai.</s> <lb/> <s>Hoc etiam magis haec animum te advertere par est <lb/> Corpora, quae in solis radiis turbare videntur: <lb/> Quod tales turbae, motus quoque materiai <lb/> Significant clamdestinos, caecosque subesse.</s> <lb/> <s>Multa videbis enim plagis ibi percita caecis <lb/> Commutare viam, retroque repulsa reverti <lb/> Nunc huc, nunc illuc, in cunctas undique partis.</s> <lb/> <s>Scilicet hic a principiis est omnibus error.</s> <lb/> <s>Prima moventur enim per se primordia rerum: <lb/> Inde ea, quae parvo sunt corpora conciliatu, <lb/> Et quasi proxima sunt ad vires principiorum, <lb/> Ictibus illorum caecis impulsa cientur: <lb/> Ipsaque, quae porro paulo maiora, lacessunt.</s> <lb/> <s>Sic a principiis ascendit motus, & exit <lb/> Paulatim nostros ad sensus, ut moveantur <lb/> Illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus: <lb/> Ne quibus id faciant plagis, apparet aperte. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc, quae mobilitas sit reddita materiai <lb/> Corporibus, paucis licet hinc cognoscere Memmi.</s> <lb/> <s>Primum aurora novo cum spargit lumine terras; <lb/> Et variae volucres nemora avia pervolitantes <lb/> Aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent; <lb/> Quam subito soleat sol ortus tempore tali <lb/> Convestire sua perfundens omnia luce, <lb/> Omnibus in promptu, manifestumque esse videmus. <lb/> At vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum, <lb/> Non per inane meat vacuum; quo tardius ire <lb/> Cogitur; aerias quasi dum diverberet undas: </s> <lb/> <s>Nec singillatim corpuscula quaeque vaporis, <lb/> Sed complexa meant inter se, conque globata; <lb/> <pb xlink:href="079/01/090.jpg" pagenum="41"/> Quapropter simul inter se retrahuntur, & extra <lb/> Officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s> <lb/> <s>At, quae sunt solida primordia simplicitate, <lb/> Cum per inane meant vacuum, nec res remoratur <lb/> Ulla foris, atque ipsa suis e partibus unum, <lb/> Unum in quem coepere locum, conixa feruntur, <lb/> Debent nimirum praecellere mobilitate, <lb/> Et multo citius ferri, quam lumina solis; <lb/> Multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/> Tempore, quo solis pervolgant fulgura caelum. <lb/> Nam neque consilio debent tardata morari; <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec perscutari primordia singula quaeque, <lb/> Ut videant, qua quidque geratur cum ratione. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At quidam contra haec, ignari; materiai, <lb/> Naturam non posse, deum sine numine rentur <lb/> Tantopere humanis rationibus, ac moderatis <lb/> Tempora mutare annorum, frugesque creare: <lb/> Et iam cetera, mortalis quae suadet adire, <lb/> Ipsaque deducit dux vitae dia voluptas, <lb/> Ut res per Veneris blanditim saecla propagent; <lb/> Ne genus occidat humanum; </s><s>quorum omnia causa <lb/> Constituisse deos confingunt: omnibus rebus <lb/> Magnopere a vera lapsi ratione videntur. </s><s> <lb/> Nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint; <lb/> Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/> Confirmare, alysque ex rebus reddere multis, <lb/> Nequaquam nobis divinitus esse creatam <lb/> Naturam mundi; quae tanta est praedita culpa: </s><s> <lb/> Quae tibi posterius Memmi faciemus aperta: </s> <lb/> <s> Nunc id quod superest de motibus, expediemus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus <lb/> Confirmare tibi, nullam rem posse sua vi <lb/> <pb xlink:href="079/01/091.jpg" pagenum="42"/> Corpoream sursum ferri, sursumque meare; <lb/> Ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem; </s> <lb/> <s>Sursus enim vorsus gignuntur, & augmina sumunt: <lb/> Et sursum nitidae fruges, arbustaque crescunt: <lb/> Pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> <s>Nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum, <lb/> Et celeri flamma degustant tigna, trabesque; <lb/> Sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s> <lb/> <s>Quod genus e nostro cum missus corpore sanguis <lb/> Emicat exsultans alte, spargitque cruorem. </s><s> <lb/> Nonne vides etiam, quanta vi tigna, trabesque <lb/> Respuat humor aquae ?</s><s> nam quo magis mersimus alte <lb/> Directa, & magna vi multi pressimus aegre; <lb/> Tam cupide sursum revomit magis, atque remittit: <lb/> Plus ut parte foras emergant, exiliantque. </s><s> <lb/> Nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor, <lb/> Quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> <s>Sic igitur debent flammae quoque posse per auras <lb/> Aeris expressae sursum succedere, quamquam <lb/> Pondera, quantum in se est, deorsum deducere pugnent. <lb/> Nocturnasque faces caeli sublime volantis <lb/> Nonne vides longos flammarum ducere tractus, <lb/> In quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s> <lb/> Non cadere in terram stellas, & sidera cernis?</s><s> <lb/> Sol etiam summo de vertice dissupat omnis <lb/> Ardorem in partis, & lumine conserit arva; <lb/> In terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s> <lb/> <s>Transversosque volare per imbris fulmina cernis: <lb/> Nunc hinc, nunc illinc abrupti nubibus ignes <lb/> Concursant: cadit in terras vis flammea volgo. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus: <lb/> Corpora eum deorsum rectum per inane feruntur <lb/> <pb xlink:href="079/01/092.jpg" pagenum="43"/> Ponderibus proprys, incerto tempore firme, <lb/> Incertisque locis spatio depellere paulum, <lb/> Tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s> <lb/> Quod nisi declinare solerent; omnia deorsum, <lb/> Imbris uti guttae, caderent per inane profundum; <lb/> Nec foret offensus natus, nec plaga creata <lb/> Principys: ita nihil umquam natura creasset. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis credit graviora potesse <lb/> Corpora, quo citius rectum per inane feruntur, <lb/> Incidere e supero levioribus; atque ita plagas <lb/> Gignere, quae possint genitalis reddere motus; <lb/> Avius a vera longe ratione recedit.</s> <lb/> <s>Nam per aquas quaecumque cadunt, atque aera deorsum, <lb/> Haec pro ponderibus casus celerare necesse est; <lb/> Propterea, quia corpus aquae, naturaque tenvis <lb/> Aeris haut possunt aeque rem quamque morari; <lb/> Sed citius cedunt gravioribus exsuperatae. <lb/> At contra nulli de nulla parte, neque ullo <lb/> Tempore inane potest vacuum subsistere reii; <lb/> Quin, sua quod natura petit, concedere pergat. <lb/> Omnia quapropter debent per inane quietum <lb/> Aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s> <lb/> <s>Haud igitur poterunt levioribus incidere umquam <lb/> Ex supero graviora, neque ictus gignere per se, <lb/> Qui varient motus, per quos natura gerat res.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam paulum clinare necesse est <lb/> Corpora, nec plus quam minimum; ne fingere motus <lb/> Obliquos videamur, & id res vera refutet. </s><s> <lb/> Namque hoc in promptu, manifestumque esse videmus, <lb/> Pondera, quantum in se est, non posse obliqua meare, <lb/> Ex supero cum praecipitant, quod cernere possis. <lb/> Sed nihil omnino recta regione viai <lb/> <pb xlink:href="079/01/093.jpg" pagenum="44"/> Declinare, quis est, qui possit cernere, sese ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si semper motus conectitur omnis; <lb/> Et vetere exoritur semper novus ordine certo: <lb/> Nec declinando faciunt primordia motus <lb/> Principium quoddam, quod fati foedera rumpat, <lb/> Ex infinito ne causam causa sequatur: <lb/> Libera per terras unde haec animantibus exstat, <lb/> Per quam progredimur quo ducit quemque voluptas; <lb/> Unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas <lb/> Declinamus item motus nec tempore certo, <lb/> Nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens. </s><s> <lb/> Nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas <lb/> Principium dat: & hinc motus per membra geruntur.</s> <lb/> <s>Nonne vides etiam patefactis tempore puncto <lb/> Carceribus, non posse tamen prorumpere equorum <lb/> Vim cupidam tam desubito, quam mens avet ipsa?</s><s> <lb/> Omnis enim totum per corpus materiai <lb/> Copia conquiri debet, concita per artus <lb/> Omnis: ut studium mentis conixa sequatur <lb/> Ut videas initum motus a corde creari; <lb/> Ex animique voluntate id procedere primum: <lb/> Inde dari porro per totum corpus & artus.</s> <lb/> <s>nec simile est, ut cum impulsi procedimus ictu, <lb/> Viribus alterius magnis, magnoque coactu. <lb/> Nam tum materiam totius corporis omnem <lb/> Perspicuum est nobis invitis ire, rapique, <lb/> Donec eam refrenavit per membra voluntas.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, quamquam vis extera multos <lb/> Pellit; & invitos cogat procedere saepe; <lb/> Praecipitesque rapit; tamen esse in pectore nostro <lb/> Quiddam, quod contra pugnare, obstareque possit: </s><s> <lb/> Cuius ad arbitrium quoque copia materiai <lb/> <pb xlink:href="079/01/094.jpg" pagenum="45"/> Cogitur interdum flecti per membra, per artus; <lb/> Et proiecta refrenatur, retroque residit?</s> <lb/> <s>Quare in seminibus quoque idem fateare necesse est, <lb/> Esse aliam praeter plagas, & pondera causam <lb/> Motibus; unde haec est nobis innata potestas: <lb/> De nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.</s> <lb/> <s>Pondus enim prohibet, ne plagis omnia fiant, <lb/> Externa quasi vi. sed ne mens ipsa necessum <lb/> Intestinum habeat cunctis in rebus agendis; <lb/> Et devicta quasi hoc cogatur ferre, patique; <lb/> Id facit exiguum clinamen principiorum, <lb/> Nec regione loci certa, nec tempore certo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec stipata magis fuit umquam materiai <lb/> Copia, nec porro maioribus intervallis: <lb/> Nam neque adaugescit quidquam, nec deperit inde.</s> <lb/> <s>Quapropter quo nunc in motu principiorum <lb/> Corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere: <lb/> Et post hoc semper simili ratione ferentur. <lb/> Et quae consuerint gigni, gignentur eadem <lb/> Condicione; & erunt, & crescent, in que valebunt, <lb/> Quantum cuique datum est per foedera naturai.</s> <lb/> <s>Nec rerum summam commutare ulla potest vis: <lb/> Nam neque quo possit genus ullum materiai <lb/> Effugere ex omni, quidquam est: neque rursus, in omne <lb/> Unde coorta queat nova vis inrumpere, & omnem <lb/> Naturam rerum mutare, & vertere motus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus non est mirabile, quare <lb/> Omnia cum rerum primordia sint in motu; <lb/> Summa tamen summa videatur stare quiete, <lb/> Praeterquam, si quid proprio dat corpore motus.</s> <lb/> <s>Omnis enim longe nostris ab sensibus infra <lb/> Primorum natura iacet. quapropter, ubi ipsa <lb/> <pb xlink:href="079/01/095.jpg" pagenum="46"/> Cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent: <lb/> Praesertim cum, quae possimus cernere; caelent <lb/> Saepe tamen motus, spatio diducta locorum.</s> <lb/> <s>nam saepe in colli tondentes pabula laeta <lb/> Lanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantes <lb/> Invitant herbae gemmantes rore recenti: <lb/> Et satiati agni ludunt, blandeque coniscant. <lb/> Omnia quae nobis longe confusa videntur; <lb/> Et veluti in viridi candor consistere colli.</s> <lb/> <s>Praeterea magnae legiones cum loca cursu <lb/> Camporum complent. </s><s>belli simulacra cientes: <lb/> Et circumvolitant equites, mediosque repente <lb/> Tramittunt valido quatientes impete campos: <lb/> Fulgur ibi ad caelum se tollit, totaque circum <lb/> Aere renidescit tellus, supterque virum vi <lb/> Excitur pedibus sonitus, clamoreque montes <lb/> Icti reiectant voces ad sidera mundi</s> <lb/> <s> Et tamen est quidam locus altis montibus, unde <lb/> Stare videntur, & in campis consistere fulgur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age iam deinecps cunctarum exordia rerum <lb/> Qualia sint, & quam longe distantia formis <lb/> Percipe, multigenis quam sint variata figuris; <lb/> Non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/> Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> <s>Nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta, <lb/> Ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla, <lb/> Debent nimirum non omnibus omnia prorsum <lb/> Esse pari filo similique adfecta figura.</s> <lb/> <s>Praeterea genus humanum mutaeque natantes <lb/> Squamigerum pecudes, & laeta arbusta, feraeque <lb/> Et variae volucres, laetantia quae loca aquarum, <lb/> Concelebrant circum ripas, fontisque, lacusque; <lb/> <pb xlink:href="079/01/096.jpg" pagenum="47"/> Et quae pervolgant nemora avia pervolitantes: <lb/> Quorum unum quidvis generatim sumere perge: <lb/> Invenies tamen inter se distare figuris.</s> <lb/> <s>Nec ratione alia proles cognoscere matrem,</s> <lb/> <s>Nec mater posset prolem: quod posse videmus, <lb/> Nec minus, atque homines inter se nota cluere.</s> <lb/> <s>Nam saepe ante deum vitulus delubra decora <lb/> Turicremas propter mactatus concidit aras, <lb/> Sanguinis expirans calidum de pectore flumen. <lb/> At mater viridis saltus orbata peragrans, <lb/> Linquit humi pedibus vestigia pressa bisulcis, <lb/> Omnia convisens oculis loca, si queat usquam <lb/> Conspicere amissum fetum: completque querelis <lb/> Frundiferum nemus absistens, & crebra revisit <lb/> Ad stabulum, desiderio perfixa iuvenci. <lb/> Nec tenerae salices, atque herbae rore vigentes, <lb/> Fluminaque ulla queunt summis labentia ripis <lb/> Oblectare animum, subitamque avertere curam: <lb/> Nec vitulorum aliae species per pabula laeta <lb/> Derivare queunt, animum curaque levare: <lb/> Usque adeo quiddam proprium, notumque requirit.</s> <lb/> <s>Praeterea, teneri tremulis cum vocibus haedi <lb/> Cornigeras norunt matres, agnique petulci <lb/> Balantum pecudes. ita, quod natura reposcit, <lb/> Ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s> <lb/> Postremo quodvis frumentum, non tamen omne <lb/> Quodque suo genere inter se simile esse videbis, <lb/> Quin intercurrat quaedam distantia formis.</s> <lb/> <s>Concharumque genus parili ratione videmus <lb/> Pingere telluris gremium, qua mollibus undis <lb/> Litoris incurvi bibulam pavit aequor arenam.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam simili ratione necesse est; <lb/> <pb xlink:href="079/01/097.jpg" pagenum="48"/> Natura quoniam constant, neque facta manu sunt. <lb/> Unius, ad certam formam primordia rerum; <lb/> Dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Perfacile est iam animi ratione exsolvere nobis, <lb/> Quare fulmineus multo penetralior ignis, <lb/> Quam noster fluat e tedis terrestribus ortus. <lb/> Dicere enim possis caelestem fulminis ignem <lb/> Suptilem magis e parvis constare figuris; <lb/> Atque ideo transire foramina, quae nequit ignis <lb/> Noster hic e lignis ortus, taedaque creatus.</s> <lb/> <s>Praeterea lumen per cornum transit, at imber <lb/> Respuitur. </s><s>quare ?</s><s> nisi luminis illa minora <lb/> Corpora sunt, quam de quibus est liquor almus aquarum ? <lb/> Et quamvis subito per colum vina videmus <lb/> Perfluere; at contra tardum cunctatur olivum: <lb/> Aut quia nimirum maioribus est elementis; <lb/> Aut magis hamatis inter se, perque plicatis. <lb/> Atque ideo fit, uti non tam diducta repente <lb/> Inter se possint primordia singula quaeque, <lb/> Singula per cuiusque foramina permanare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc accedit, uti mellis, lactisque liquores <lb/> Iucundo sensu linguae traetentur in ore. <lb/> At contra taetra absinthi natura, ferique <lb/> Centauri foedo pertorquent ora sapore. <lb/> Ut facile agnoscas e levibus, atque rotundis <lb/> Esse ea, quae sensus iucunde tangere possunt: <lb/> At contra quae amara, atque aspera cumque videntur, <lb/> Haec magis hamatis inter se nexa teneri, <lb/> Proptereaque solere vias rescindere nostris <lb/> Sensibus, introituque suo perrumpere corpus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Omnia postremo bona sensibus, & mala tactu, <lb/> Dissimili inter se pugnant perfecta figura: <lb/> <pb xlink:href="079/01/098.jpg" pagenum="49"/> Ne tu forte putes serrae stridentis acerbum <lb/> Horrorem constare elementis levibus aeque, <lb/> Ac musaea mele, per chordas organici quae <lb/> Mobilibus digitis expergefacta figurant: <lb/> Neu simili penetrare putes primordia forma <lb/> In nares hominum, cum taetra cadavera torrent, <lb/> Et cum scena croco Cilici perfusa recens est, <lb/> Araque Panchaeos exhalat propter odores <lb/> Neve bonos rerum simili constare colores <lb/> Semine constituas, oculos qui pascere possunt; <lb/> Et qui conpungunt aciem, lacrimareque cogunt; <lb/> Aut foeda specie tetri, turpesque videntur.</s> <lb/> <s>Omnis enim sensus quae mulcet causa, iuvatque, <lb/> Haud sine principiali aliquo laevore creata est: <lb/> At contra quaecumque molesta, atque aspera constat, <lb/> Non aliquo sine materiae squalore reperta est. </s><s> <lb/> Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur <lb/> Esse, neque omnino flexis mucronibus unca: <lb/> Sed magis angellis paulum prostantibus; & quae <lb/> Titillare magis sensus, quam laedere possunt: <lb/> Faecula iam quo de genere est, inulaeque sapores. </s><s> <lb/> Denique iam calidos ignis, gelidamque pruinam, <lb/> Dissimili dentata modo conpungere sensus <lb/> Corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s> <lb/> <s>Tactus enim, tactus, pro divum numina sancta, <lb/> Corporis est sensus, vel cum res extera sese <lb/> Insinuat, vel cum laedit, quae in corpore nata est; <lb/> Aut iuvat egrediens genitalis Per Veneris res; <lb/> Aut ex offensu cum turbant corpore in ipso <lb/> Semina, confunduntque inter se Concita sensum: <lb/> Ut, si forte manu quamvis iam corporis ipse <lb/> Tute tibi partem ferias, atque experiare.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/099.jpg" pagenum="50"/> <s>Quapropter longe formas distare necesse est <lb/> Principys, varios quae possint edere sensus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique quae nobis durata, ac spissa videntur, <lb/> Haec magis hamatis inter sese esse necesse est, <lb/> Et quasi ramosis alte compacta teneri.</s> <lb/> <s>In quo iam genere in primis adamantina saxa <lb/> Prima acie constant, ictus contemnere sueta; <lb/> Et validi silices, ac duri robora ferri; <lb/> Aeraque, quae claustris restantia vociferantur. </s><s> <lb/> Illa quidem debent ex laevibus atque rutundis <lb/> Esse magis, fluvido quae corpore liquida constant: <lb/> Nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque; <lb/> Et procursus item in proclive volubilis exstat. </s><s> <lb/> Omnia postremo, quae puncto tempore cernis <lb/> Diffugere, ut fumum, nebulas, flammasque necesse est, <lb/> Si minus omnia sunt e laevibus, atque rutundis; <lb/> At non esse tamen perplexis indopedita, <lb/> Pungere uti possint corpus, penetrareque saxa; <lb/> Nec tamen herere inter se; quod quisque videmus <lb/> Sensibus esse datum: facile ut cognoscere possis <lb/> Non e perplexis, sed acutis esse elementis.</s> <lb/> <s>Sed quod amara vides eadem, quae fluvida constant, <lb/> Sudor uti maris est; minime mirabile habendum. <lb/> Nam quod fluvidus est, e laevibus, atque rutundis <lb/> Est: at laevibus, atque rotundis mixta doloris <lb/> Corpora; nec tamen haec retineri hamata necessum. <lb/> Scilicet esse globosa, tamen, cum squalida constent: <lb/> Provolvi simul ut possint, & laedere sensus. </s><s> <lb/> Et quo mista putes magis aspera levibus esse <lb/> Principys, unde est Neptuni corpus acerbum; <lb/> Est ratio secernendi, seorsumque videndi; <lb/> Humor dulcis, ubi per terras crebrius idem <lb/> <pb xlink:href="079/01/100.jpg" pagenum="51"/> Percolatur, ut in foveam fluat, ac mansuescat. <lb/> Linquit enim supera taetri primordia viri <lb/> Aspera: quo magis in terris haerescere possunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae <lb/> Ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum <lb/> Finita variare figurarum ratione. </s><s> <lb/> Quod si non ita sit: rursum iam semina quaedam <lb/> Esse infinito debebunt corporis auctu.</s> <lb/> <s>Namque in eadem una cuiusvis brevitate <lb/> Corporis, inter se multum variare figurae <lb/> Non possunt. face enim minimis e partibus esse <lb/> Corpora prima: tribus, vel paulo pluribus auge. <lb/> Nempe ubi eas partis unius corporis omnis <lb/> Summa atque ima locans, transmutans dextera laevis, <lb/> Omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo <lb/> Formarum speciem totius corporis eius. <lb/> Quod superest, si forte voles variare figuras, <lb/> Addendum partis alias erit: inde sequetur, <lb/> Adsimili ratione, alias ut postulet ordo, <lb/> Si tu forte voles etiam variare figuras.</s> <lb/> <s>Ergo formarum novitatem corporis augmen <lb/> Subsequitur: </s><s>quare non est ut credere possis, <lb/> Esse infinitis distantia semina formis: <lb/> Ne quaedam cogas inmani maximitate <lb/> Esse, supra quod iam docui non posse probari.</s> <lb/> <s>Iam tibi barbaricae vestes, Meliboeaque fulgens <lb/> Purpura Thessalico concharum tacta colore, & <lb/> Aurea pavonum ridenti imbuta lepore <lb/> Saecla, novo rerum superata colore iacerent: <lb/> Et contemptus odor murrhae, mellisque sapores; <lb/> Et cycnea mele, Phoebeaque daedala chordis <lb/> Carmina consimili ratione oppressa silerent. <lb/> <pb xlink:href="079/01/102.jpg" pagenum="52"/> Namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s> <lb/> <s>Cedere item retro possent in deteriores <lb/> Omnia sic partis; ut diximus in meliores; <lb/> Namque alys aliud retro quoque tetrius esset <lb/> Naribus, auribus, atque oculis, orisque sapori.</s> <lb/> <s>Quae quoniam non sunt in rebus reddita certa & <lb/> Finis utrimque tenet summam: fateare necesse est <lb/> Materiem quoque finitis differre figuris.</s> <lb/> <s>Denique ab ignibus ad gelidas, hiemsque pruinas, <lb/> Finitum est, retroque pari ratione remensum est: <lb/> Finit enim calor, ac frigus; mediique tepores <lb/> Inter utrumsque iacent explentes ordine summam.</s> <lb/> <s>Ergo finita distant ratione creata; <lb/> Ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur, <lb/> Hinc flammis, illinc rigidis infesta pruinis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae <lb/> Ex hoc apta fidem ducuit; primordia rerum, <lb/> Inter se simili quae sunt perfecta figura, <lb/> Infinita cluere. </s><s>enim distantia cum sit <lb/> Formarum finita; necesse est, quae similes sint, <lb/> Esse infinitas, aut summam materiai <lb/> Finitam constare: id quod non esse, probavi <lb/> Versibus ostendam, corpuscula materiai <lb/> Ex infinito summam rerum usque tenere, <lb/> Undique protelo plagarum continuato.</s> <lb/> <s>Nam quod rara vides magis esse animalia quaedam, <lb/> Fecundamque minus naturam cernis in illis: <lb/> At regione, locoque alio, terrisque remotis, <lb/> Multa licet genere esse in eo, numerumque repleri. <lb/> Sicuti quadripedum cumprimis esse videmus <lb/> In genere anguimanos elefantos, India quorum <lb/> <pb xlink:href="079/01/101.jpg" pagenum="53"/> Milibus e multis vallo munitur eburno, <lb/> Ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum <lb/> Vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s> <lb/> Sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto <lb/> Unica res quaedam nativo corpore sola, <lb/> Cui similis toto terrarum nulla Sit orbi: <lb/> Infinita tamen nisi erit vis materiai, <lb/> Unde ea progigni possit concepta; creari <lb/> Non poterit; neque, quod superest, procrescere, alique.</s> <lb/> <s>Quippe etenim sumant oculi, finita per omne <lb/> Corpora iactari unius genitalia reii; <lb/> Unde, ubi, qua vi, & quo pacto congressa coibunt <lb/> Materiae tanto in pelago, turbaque aliena ?</s><s> <lb/> Non (ut opinor) habent rationem conciliandi; <lb/> Sed quasi naufragiis magnis multisque coortis, <lb/> Disiectare solet magnum mare, transtra, guberna, <lb/> Antemnas, proram, malos, tonsasque natantis, <lb/> Per terrarum omnis oras fluitantia aplustra <lb/> Ut videantur, & indicium mortalibus edant, <lb/> Infidi maris insidias, virisque, dolumque <lb/> Ut vitare velint: neve ullo tempore credant; <lb/> Subdola cum ridet placidi pellacia ponti: <lb/> Sic tibi si finita semel primordia quaedam <lb/> Constitues: aevum debebunt sparsa per omnem <lb/> Disiectare aestus diversi materiai: <lb/> Numquam in concilium ut possint compulsa coire: <lb/> Nec remorari in concilio, nec crescere adaucta. <lb/> Quorum utrumque palam fieri manifesta docet res; <lb/> Et res progigni, & genitas procrescere posse.</s> <lb/> <s>Esse igitur genere in quovis primordia rerum <lb/> Infinita palam est unde omnia suppeditantur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec superare queunt motus itaque exitiales <lb/> <pb xlink:href="079/01/104.jpg" pagenum="54"/> Perpetuo, neque in aeternum sepelire salutem: <lb/> Nec porro rerum genitales, auctificique <lb/> Motus perpetuo possunt servare creata.</s> <lb/> <s>Sic aequo geritur certamine principiorum <lb/> Ex infinito contractum tempore bellum: <lb/> Nunc hic, nunc illic superant vitalia rerum: <lb/> Et superantur item: miscetur funere vagor, <lb/> Quem pueri tollunt visentis luminis oras. <lb/> Nec nox ulla diem, neque noctem aurora secuta est, <lb/> Quae non audierit mistos vagitibus aegris <lb/> Ploratus, mortis comites, & funeris atri. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his obsignatum quoque rebus habere <lb/> Convenit; & memori mandatum mente tenere, <lb/> Nihil esse in promptu, quorum natura tenetur, <lb/> Quod genere ex uno consistat principiorum; <lb/> Nec quicquam, quod non permisto semine constet. </s><s> <lb/> Et quam quidque magis vis multas possidet in se <lb/> Atque potestates: ita plurima principiorum <lb/> In sese genera, ac varias docet esse figuras.</s> <lb/> <s>Principio tellus habet in se corpora prima, <lb/> Unde mare inmensum volventes flumina fontes <lb/> Adsidue renovent: habet, ignes unde oriantur;</s> <lb/> <s>Nam multis succensa locis ardent sola terrae: <lb/> Eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s> <lb/> <s>Tum porro nitidas fruges, arbustaque laeta <lb/> Gentibus humanis, habet, unde extollere possit: <lb/> Unde etiam fluvios frundes, & pabula laeta <lb/> Montivago generi possit praebere ferarum.</s> <lb/> <s>Quare magna deum mater, materque ferarum, <lb/> Et nostri genetrix haec dicta est corporis una. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hanc veteres Graium docti cecinere poetae <lb/> Sedibus in curru biiugos agitare leones: <lb/> <pb xlink:href="079/01/103.jpg" pagenum="55"/> Aeris in spatio magnam pendere docentes <lb/> Tellurem, neque posse in terra sistere terram.</s> <lb/> <s>Adiunxere feras; quod quamvis effera proles <lb/> Officiis debet molliri victa parentum. </s><s> <lb/> Muralique caput summum cinxere corona, <lb/> Eximiis munita locis quod sustinet urbes: <lb/> Quo nunc insigni per magnas praedita terras <lb/> Horrifice fertur divinae Matris imago.</s> <lb/> <s>hanc variae gentes antiquo more sacrorum <lb/> Idaeam vocitant matrem, Phrygiasque catervas <lb/> Dant comites; quia primum ex illis finibus edunt <lb/> Per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s> <lb/> <s>Gallos attribuunt; quia, numen qui violarint <lb/> Matris, & ingrati genitoribus inventi sint; <lb/> Significare volunt indignos esse putandos, <lb/> Vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s> <lb/> <s>Tympana tenta tonant palmis, & cymbala circum <lb/> Concava, raucisonoque minantur cornua cantu; <lb/> Et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis; <lb/> Telaque praeportant violenti signa furoris; <lb/> Ingratos animos, atque impia pectora volgi <lb/> Conterrere metu quae possint numine divae.</s> <lb/> <s>Ergo cum primum magnas invecta per urbes <lb/> Munificat tacita mortalis muta salute; <lb/> Aere atque argento sternunt iter omne viarum, <lb/> Largifica stipe ditantes; pinguntque rosarum <lb/> Floribus, umbrantes Matrem, comitumque catervas.</s> <lb/> <s>Hic armata manus, Curetas nomine Graii <lb/> Quos memorant Phrygios, inter se forte catenas <lb/> Ludunt, in numerumque exultant, sanguine fleti; <lb/> Terrificas capitum quatientes numine cristas. <lb/> Dictaeos referunt Curetas; qui Iovis illum <lb/> <pb xlink:href="079/01/105.jpg" pagenum="56"/> Vagitum in Creta quondam occultasse feruntur; <lb/> Cum pueri circum puerum pernice chorea <lb/> Armati in numerum pulsarent aeribus aera; <lb/> Ne Saturnus eum malis mandaret adeptus, <lb/> Aeternumque daret matri sub pectore vulnus: </s> <lb/> <s>Propterea magnam armati Matrem comitantur: <lb/> Aut quia significant divam praedicere, ut armis, <lb/> Ac virtute velint patriam defendere terram, <lb/> Praesidioque parent, decorique parentibus esse.</s> <lb/> <s>Quae bene, & eximie quamvis disposta ferantur, <lb/> Longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s><s> <lb/> Omnis enim per se divum natura necesse est <lb/> Immortali aevo summa cum pace fruatur, <lb/> Semota ab nostris rebus, seiunctaque longe. <lb/> Nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/> Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, <lb/> Nec bene promeritis capitur, neque tangitur ira.</s> <lb/> <s>Hic si quis mare Neptunum, Cereremque vocare <lb/> Constituet fruges, & Bacchi nomine abuti <lb/> Mavolt, quam laticis proprium proferre vocamen; <lb/> Concedamus, ut hic terrarum dicat & orbem <lb/> Esse deum matrem; dum non sit re tamen apse. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo <lb/> Lanigerae pecudes, & equorum duellica proles, <lb/> Buceriaeque greges, eodem sub tegmine caeli, <lb/> Ex unoque sitim sedantes flumine aquai, <lb/> Dissimili vivunt specie, retinentque parentum <lb/> Naturam, & mores generatim quaeque imitantur.</s> <lb/> <s>Tanta est in quovis genere herbae materiai <lb/> <pb xlink:href="079/01/106.jpg" pagenum="57"/> Dissimilis ratio; tanta est in flumine quoque.</s> <lb/> <s>Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam <lb/> Ossa, cruor, venae, calor, humor, viscera, nervi <lb/> Constituunt; quae sunt porro distantia longe <lb/> Dissimili perfecta figura principiorum.</s> <lb/> <s>Tum porro quaecumque igni flammata cremantur, <lb/> Si nihil praeterea, tamen haec in corpore tradunt, <lb/> Unde ignem iacere, & lumen summittere possint, <lb/> Scintillasque agere, ac late differre favillam.</s> <lb/> <s>Cetera consimili mentis ratione peragrans, <lb/> Invenies igitur multarum semina rerum <lb/> Corpore caelare, & varias cohibere figuras.</s> <lb/> <s>Denique multa vides, quibus & color & sapor una <lb/> Reddita sunt cum odore; in primis pleraque dona, <lb/> Haec igitur variis debent constare figuris: <lb/> Nidor enim penetrat, qua fucus non it, in artus; <lb/> Succus item sorsum, & rerum sapor insinuatur <lb/> Sensibus: ut noscas primis differre figuris. </s><s> <lb/> Dissimiles igitur formae glomeramen in unum <lb/> Conveniunt, & res permisto semine constant.</s> <lb/> <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/> Multa elementa vides multis communia verbis; <lb/> Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> Confiteare alia ex alys constare elementis: <lb/> Non quo multa parum communis littera currat, <lb/> Aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem; <lb/> Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> <s>Sic aliis in rebus item communia multa <lb/> Multarum rerum cum sint primordia; longe <lb/> Dissimili tamen inter se consistere summa <lb/> Possunt; ut merito ex aliis constare feratur <lb/> <pb xlink:href="079/01/107.jpg" pagenum="58"/> Humanum genus, & fruges, arbustaque laeta. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est <lb/>Omnia: nam volgo, fieri portenta videres; <lb/> Semiferas hominum species existere; & altos <lb/> Interdum ramos egigni corpore vivo; <lb/> Multaque conecti terrestria membra marinis: <lb/> Tum flammam tetro spirantis ore Chimaeras <lb/> Pascere naturam per terras omniparentis.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri manifestum est; omnia quando <lb/> Seminibus certis certa genetrice creata <lb/> Conservare genus crescentia posse videmus.</s> <lb/> <s>Scilicet id certa fieri ratione necesse est. </s><s> <lb/> Nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus <lb/> Corpora discedunt; conexaque convenientis <lb/> Efficiunt motus: at contra aliena videmus <lb/> Reicere in terras naturam, multaque caecis <lb/> Corporibus fugiunt e corpore percita plagis; <lb/> Quae neque conecti quoiquam potuere; neque intra <lb/> Vitalis motus consentire, atque imitari.</s> <lb/> <s>Sed ne forte putes animalia sola teneri <lb/> Legibus his; eadem ratio disterminat omnia:</s> <lb/> <s>Nam veluti tota natura dissimiles sunt <lb/> Inter se genitae res quaeque: ita quamque necesse est <lb/> Dissimili constare figura principiorum: <lb/> Non quo multa parum simili sint praedita forma; <lb/> Sed quod non volgo paria omnibus omnia constent.</s> <lb/> <s>Semina cum porro distent; differre necessum est <lb/> Intervalla, vias, conexus, pondera, plagas, <lb/> Concursus, motus: quae non animalia solum <lb/> Corpora seiungunt; sed terras, ac mare totum <lb/> Secernun,t caelumque a terris omne retentant. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, dicta meo dulci quaesita labore <lb/> <pb xlink:href="079/01/108.jpg" pagenum="59"/> Percipe, ne forte haec albis ex alba rearis <lb/> Principys esse, ante oculos quae candida cernis; <lb/> Aut ea, quae nigrant, nigro de semine nata: <lb/> Nive, alium quemvis quae sunt inbuta colorem, <lb/> Propterea gerere hunc credas, quod materiai <lb/> Corpora consimili sint eius tincta colore.</s> <lb/> <s>Nullus enim color est omnino materiai <lb/> Corporibus, neque par rebus, neque denique dispar.</s> <lb/> <s>In quae corpora si nullus tibi forte videtur <lb/> Posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s> <lb/> Nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam <lb/> Adspexere, tamen cognoscant corpora tactu, <lb/> Ex ineunte aevo nullo coniuncta colore: <lb/> Scire licet menti quoque nostrae corpora posse <lb/> Verti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s> <lb/> Denique nos ipsi, caecis quaecumque tenebris <lb/> Tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s> <lb/> <s>Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo. <lb/> Omnis enim color omnino mutatur in omnis. <lb/> Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> Immutabile enim quiddam superare necesse est: <lb/> Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes. <lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit; <lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> <s>Proinde colore cave contingas semina rerum, <lb/> Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, si nulla coloris principiis est <lb/> Reddita natura: & variis sunt praedita formis, <lb/> E quibus omne genus gignunt, variantque colores. <lb/> Propterea magni quod refert, semina quaeque <lb/> Cum quibus, & quali positura coutineantur, <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque: <lb/> <pb xlink:href="079/01/109.jpg" pagenum="60"/> Perfacile extemplo rationem reddere possis, <lb/> Cur ea, quae nigro fuerint paulo ante colore; <lb/> Marmoreo fieri possint candore repente. <lb/> Ut mare, cum magni commorunt aequora venti, <lb/> Vertitur in canos candenti marmore fluctus. <lb/> Dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus, <lb/> Materies ubi permista est illius, & ordo <lb/> Principiis mutatus, & addita, demptaque quaedam, <lb/> Continuo id fieri ut candens videatur, & album.</s> <lb/> <s>Quod si caeruleis constarent aequora ponti <lb/> Seminibus, nullo possent albescere pacto. <lb/> Nam quocumque modo perturbes, caerula quae sint, <lb/> Numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s> <lb/> Sin alio, atque alio sunt semina tincta colore; <lb/> Quae maris efficiunt unum, purumque nitorem: <lb/> Ut saepe ex aliis formis, variisque figuris <lb/> Efficitur quiddam quadratum, unaeque figurae: <lb/> Conveniebat, uti in quadrato cernimus esse <lb/> Dissimiles formas; ita cernere in aequore ponti, <lb/> Aut alio in quovis uno, puroque nitore, <lb/> Dissimiles longe inter se, variosque colores. </s><s> <lb/> Praeterea nihil officiunt, obstantque figurae <lb/> Dissimiles, quo quadratum minus oinne sit extra. <lb/> At varii rerum inpediunt, prohibentque colores, <lb/> Quo minus esse uno possit res tota nitore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quae ducit, & inlicit, ut tribuamus <lb/> Principiis rerum non numquam, causa, colores, <lb/> Occidit: (ex albis quoniam non alba creantur; <lb/> Nec quae nigra cluent, de nigris; sed variis de) </s><s> <lb/> Quippe etenim multo proclivius exorientur <lb/> Candida de nullo, quam nigrante colore, <lb/> Aut alio quovis, qui contra pugnet, & obstet. <lb/> <pb xlink:href="079/01/110.jpg" pagenum="61"/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam nequeunt sine luce colores <lb/> Esse, neque in lucem existunt primordia rerum: <lb/> Scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s> <lb/> Qualis enim caecis poterit color esse tenebris, </s><s> <lb/> Lumine qui mutatur in ipso, propterea quod <lb/> Recta aut obliqua percussus luce refulget? <lb/> Pluma columbarum quo pacto in sole videtur; <lb/> Quae sita cervices circum collumque coronat. <lb/> Namque alias fit uti elaro sit rubra pyropo: <lb/> Interdum quodam sensu fit, uti videatur <lb/> Inter caeruleum viridis miscere smaragdos.</s> <lb/> <s>Caudaque pavonis, larga cum luce repleta est, <lb/> Consimili mutat ratione obversa colores: <lb/> Qui, quoniam quodam gignuntur luminis ictu, <lb/> Scire licet sine eo fieri non posse putandum. </s><s> <lb/> Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se <lb/> Pupula, cum sentire colorem dicitur album; <lb/> Atque aliud porro, nigrum cum, & cetera sentit: <lb/> Nec refert ea, quae tangis, quo forte colore <lb/> Praedita sint, verum quali magis apta figura: <lb/> Scire licet nihil principiis opus esse colores; <lb/> Sed variis formis variantes edere tactus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam non certis certa figuris <lb/> Est natura coloris, & omnia principiorum <lb/> Formamenta queunt in quovis esse nitore: <lb/> Cur ea, quae constant ex illis, non pariter sunt <lb/> Omnigenis perfusa coloribus in genere omni?</s><s> <lb/> Conveniebat enim corvos quoque saepe volantis <lb/> Ex albis album pinnis iactare colorem; <lb/> Et nigros fieri nigro de semine cycnos, <lb/> Aut alio quovis uno, varioque colore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas <lb/> <pb xlink:href="079/01/111.jpg" pagenum="62"/> Distrahitur magis; hoc magis est, ut cernere possis <lb/> Evanescere paullatim, stinguique colorem: <lb/> Ut fit, ubi in parvas partis discerpitur aurum, <lb/> Purpura, poeniceusque color clarissimus multo, <lb/> Filatim cum distractus, dispergitur omnis: <lb/> Noscere ut hinc possis, prius omnem efflare colorem <lb/> Particulas, quam discedant ad semina rerum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Postremo, quoniam non omnia corpora vocem <lb/> Mittere concedis, neque odorem; propterea fit, <lb/> Ut non omnibus adtribuas sonitus, & odores: </s><s> <lb/> Sic, oculis quoniam non omnia cernere quimus, <lb/> Scire licet, quaedam tam constare orba colore, <lb/> Quam sine odore ullo quaedam, sonituque remota. <lb/> Nec minus haec animum cognoscere posse sagacem, <lb/> Quam quae sunt alys rebus privata, notisque.</s> <lb/> <s>Sed ne forte putes solo spoliata colore <lb/> Corpora prima manere: etiam secreta teporis <lb/> Sunt, ac frigoris omnino, calidique vaporis: <lb/> Et sonitu sterila, & succo ieiuna feruntur: <lb/> Nec iaciunt ullum proprio de corpore odorem; </s> <lb/> <s>Sicut amaracini blandum, stactaeque liquorem, <lb/> Et nardi florum, nectar qui naribus halat, <lb/> Cum facere instituas: cum primis quaerere par est, <lb/> (Quoad licet, ac potis es reperire) inolentis olivi <lb/> Naturam; nullam quae mittat naribus auram: <lb/> Quam minime ut possit mistos in corpore odores, <lb/> Concoctosque suo contractans perdere viro. <lb/> Propterea demum debent primordia rerum <lb/> Non adhibere suum gignundis rebus odorem, <lb/> Nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt: <lb/> Nec simili ratione saporem denique quemquam, <lb/> Nec frigus, neque item calidum, tepidumque <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan>, & <lb/> <pb xlink:href="079/01/112.jpg" pagenum="63"/> Cetera; quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent, <lb/> Mollia, lenta, fragosa, putri cava, corpore rara; <lb/> Omnia sint a principiis seiuncta necesse est, <lb/> Inmortalia si volumus subiungere rebus <lb/> Fundamenta, quibus nitatur summa salutis: <lb/> Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea, quae sentire videmus cumque, necesse est <lb/>Ex insensilibus tamen omnia confiteare <lb/> Principiis constare: </s><s>neque id manufesta reftutant; <lb/> Nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt; <lb/> Sed magis ipsa manu ducunt, & credere cogunt, <lb/> Ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. <lb/> Quippe videre licet vivos existere vermes <lb/> Stercore de tetro, putorem eum sibi nacta est <lb/> Intempestivis ex imbribus humida tellus. <lb/> Praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s> <lb/> <s>vertunt se fluvii, & frundes, & pabula laeta <lb/> In pecudes: vertunt pecudes in corpora nostra <lb/> Naturam: & nostro de corpore saepe ferarum <lb/> Augescunt vires, & corpora pennipotentum.</s> <lb/> <s>Ergo omnes natura cibos in corpora viva <lb/> Vertit, & hinc sensus animantum procreat omnis; <lb/> Non alia longe ratione, adque arida ligna <lb/> Explicat in flammas, & in ignis omnia versat.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, magni primordia rerum <lb/> Referre, in quali sint ordine quaeque locata ? <lb/> Et commista quibus, dent motus, accipiantque?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro quid id est, animum quod percutit ipsum <lb/> Quod movet, & varios sensus expromere cogit, <lb/> Ex insensilibus ne eredas sensile gigni ?</s><s> <lb/> Nimirum, lapides, & ligna & terra quod una <lb/> Mista, tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/113.jpg" pagenum="64"/> Illud in his igitur rebus meminisse decebit, <lb/> Non ex omnibus omnino, quaecumque creant res, <lb/> Sensilia extemplo, & sensus me dicere gigni: <lb/> Sed magni referre ea primum quantula constent, <lb/> Sensile quae faciunt, & qua sint praedita forma; <lb/> Motibus, ordinibus, posituris denique quae sint: </s><s> <lb/> Quarum nihil rerum in lignis, glebisque videmus. <lb/> Et tamen haec cum sunt quasi putrefacta per imbris, <lb/> Vermiculos pariunt; quia corpora materiai <lb/> Antiquis ex ordinibus permota nova re <lb/> Conciliantur ita, ut debent animalia gigni. </s><s> <lb/> Deinde, ex sensilibus qui sensile posse creari <lb/> Constituunt, porro ex aliis sentire suetis; <lb/> Mollia cum faciunt: </s><s>nam sensus iungitur omnis <lb/> Visceribus, nervis, venis, quaecumque videmus <lb/> Mollia mortali consistere corpore creta.</s> <lb/> <s>Sed tamen esto iam posse haec aeterna manere: <lb/> Nempe tamen debent aut sensum partis habere: <lb/> Aut similia totis animalibus esse putari. </s><s> <lb/> At nequeant per se partes sentire, nec est; <lb/> Namque alios sensus membrorum res petit omnes: <lb/> Nec manus a nobis potis est secreta, neque ulla <lb/> Corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s> <lb/> Linquitur, ut totis animalibus adsimulentur, <lb/> Vitali ut possint consentire undique sensu.</s> <lb/> <s>Qui poterunt igitur rerum primordia dici, <lb/> Et leti vitare vias, animalia cum sint, <lb/> Adque animalibus sint mortalibus una, eademque ?</s><s> <lb/> Quod tamen ut possint; at coetu, concilloque <lb/> Nihil facient, praeter volgum, turbamque animantum. <lb/> Scilicet ut nequeant homines, armenta, feraeque <lb/> Inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/114.jpg" pagenum="65"/> <s>Quod si forte suum dimittunt corpore sensum, <lb/> Atque allum capiunt; quid opus fuit adtribui, quod <lb/> Detrahitur ?</s><s> tum praeterea, quo fugimus ante, <lb/> Quatinus in pullos animalis vertier ova <lb/> Cernimus alituum, vermisque effervere, terram <lb/> Intempestivos quom putor cepit ob imbris; <lb/> Scire licet gigni posse ex non - sensibus sensus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis dicet, dumtaxat oriri <lb/> Posse a non sensu, sensum mutabilitate, <lb/> Aut aliquo tamquam partu, quod proditus extra: <lb/> Huic satis illud erit planum facere, atque probare, <lb/> Non fieri partum, nisi concilio ante coacto: <lb/> Nec quidquam commutari sine conciliatu. </s><s> <lb/> Principium: nequeunt ullius corporis esse <lb/> Sensus ante ipsam genitam naturam animantis: <lb/> Nimirum quia materies disiecta tenetur <lb/> Aere, fluminibus, terris, terraque creatis: <lb/> Nec congressa modo vitalis convenienti <lb/> Contulit inter se motus, quibus omnituentes <lb/> Accensi sensus animantem quamque tuentur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quamvis animantem grandior ictus, <lb/> Quam patitur natura, repente adfligit, & omnis <lb/> Corporis, atque animi pergit confundere sensus:</s> <lb/> <s>Dissoluuntur enim positurae principiorum, <lb/> Et penitus motus vitales inpediuntur, <lb/> Donec materies, omnis concussa per artus <lb/> Vitalis animae nodos a corpore solvit, <lb/> Dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s> <lb/> <s>Nam quid praeterea facere ictum posse reamur <lb/> Oblatum, nisi discutere, ac dissolvere quaeque?</s><s> <lb/> Fit quoque, uti soleant minus oblato acriter ictu, <lb/> Reliqui, motus vitalis vincere saepe, <lb/> <pb xlink:href="079/01/115.jpg" pagenum="66"/> Vincere, & ingentis plagae sedare tumultus: <lb/> Inque suos quicquid rursus revocare meatus: <lb/> Et quasi iam leti dominantem in corpore motum <lb/> Discutere, ac paene amissos accendere sensus. </s><s> <lb/> Nam, quare potius leti iam limine ab ipso <lb/> Ad vitam possit conlecta mente reverti, <lb/> Quam, quo decursum prope iam siet, ire & abire ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam dolor est, ubi materiai <lb/> Corpora vi quadam per viscera viva, per artus <lb/> Sollicitata suis trepidant in sedibus intus: <lb/> Inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas: <lb/> Scire licet, nullo primordia posse dolore <lb/> Tentari, nullamque voluptatem eapere ex se; <lb/> Quandoquidem non sunt ex illis principiorum <lb/> Corporibus, quorum motus novitate laborent: <lb/> Aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae. <lb/> Haud igitur debent esse ullo praedita sensu. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique, uti possint sentire animalia quaeque; <lb/> Principys si iam est sensus tribuendus eorum: <lb/> Quid, genus humanum propritim de quibu <expan abbr="auctũ">auctum</expan> est </s><s> <lb/> Scilicet & risu tremulo concussa cachinnant; <lb/> Et lacrimis spargunt rorantibus ora, genasque: <lb/> Multaque de rerum mistura dicere callent; <lb/> Et sibi proporro quae sint primordia quaerunt: <lb/> Quandoquidem totis mortalibus adsimulata <lb/> Ipsa quoque ex alys debent constare elementis, <lb/> Inde alia ex alys, nusquam consistere ut ausis. <lb/> Quippe sequar, quodcumque loqui, ridereque dices, <lb/> Et sapere ex alys, eadem haec facientibus ut sit. </s><s> <lb/> Quod si delira haec, furiosaque cernimus esse, <lb/> Et ridere potest non ex ridentibus auctus, <lb/> Et sapere, & doctis rationem reddere dictis <lb/> <pb xlink:href="079/01/116.jpg" pagenum="67"/> Non ex seminibus sapientibus, atque disertis: <lb/> Qui minus esse queant ea, quae sentire videmus, <lb/> Seminibus permista earentibus undique sensu ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique caelesti sumus omnes semine oriundi: <lb/> Omnibus ille idem pater est, unde alma liquentes. </s><s> <lb/> Humorum guttas mater cum terra recepit, <lb/> Feta parit nitidas fruges, arbustaque Iaeta, <lb/> Et genus humanum; parit omnia saecla ferarum, <lb/> Pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt; <lb/> Et dulcem ducunt vitam, prolemque propagant. <lb/> Quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s> <lb/> Cedit item retro, de terra quod fuit ante, <lb/> In terras: & quod missum est ex aetheris oris, <lb/> Id rursurn caeli rellatum templa receptant. </s><s> <lb/> Nec sic interemit mors res, ut materiai <lb/> Corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis. <lb/> Inde alys aliud coniungit; & effit, omnes <lb/> Res ut convertant formas, mutentque colores; <lb/> Et capiant sensus, & puncto tempore reddant: <lb/> Ut noscas referre, eadem primordia rerum <lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur, <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque: <lb/> Neve putes aeterna penes residere potesse <lb/> Corpora prima; quod in summis fluitare videmus <lb/> Rebus; & interdum nasci, subitoque perire. </s><s> <lb/> Quin etiam refert nostris in versibus ipsis, <lb/> Cum quibus, & quali sint ordine quaeque locata: </s><s> <lb/> Si non omnia sint, at multo maxima pars est <lb/> Consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s> <lb/> Sic ipsis in rebus item iam materiai <lb/> <pb xlink:href="079/01/117.jpg" pagenum="68"/> Interualla, viae, connexus, pondera, plage, <lb/> Concursus, motus, ordo, positura, figurae <lb/> Cum permutantur, mutari res quoque debent. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s> <lb/> <s>Nam tibi vementer nova res molitur ad auris <lb/> Accedere; & nova se species ostendere rerum. <lb/> Sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum <lb/> Difficilis magis ad credendum constet: itemque <lb/> Nihil adeo magnum, nec tam mirabile quidquam <lb/> Principio, quod non minus fiat mirabile cunctis <lb/> Paulatim; ut caeli clarum, purumque colorem, <lb/> Quemque in se cohibent palantia sidera passim, <lb/> Lunaeque, & solis praeclara luce nitorem: <lb/> Omnia quae nunc si primum mortalibus adsint, <lb/> Ex improviso ceu nunc obiecta repente: <lb/> Quid magis his rebus poterat mirabile dici, <lb/> Aut, minus ante quod auderent fore eredere gentes ?</s><s> <lb/> Nihil ut opinor. ita haec species miranda fuisset, <lb/> Quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi <lb/> Suspicere in caeli dignatur lucida templa. <lb/> Desine quapropter novitate exterritus ipsa <lb/> Exspuere ex animo rationem: sed magis acri <lb/> Iudicio perpende: &, si tibi vera videntur, <lb/> Dede manus: aut, si falsum est, accingere contra. </s><s> <lb/> Quaerit enim rationem animus; cum summa loci sit <lb/> Infinita foris, haec extra moenia mundi; <lb/> Quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens; <lb/> Atque animi iactus liber quo pervolet ire. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio nobis in cunctas undique partes, <lb/> Et latere ex utroque, infra, supraque per omne <lb/> Nulla est finis, uti docui, res ipsaque per se <lb/> Vociferatur, & elucet natura profundi.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/118.jpg" pagenum="69"/> <s>Nullo iam pacto veri simile esse putandum est, <lb/> Undique eum vorsum spatium vacet infinitum; <lb/> Seminaque innumero numero, summaque profunda <lb/> Multimodis volitent aeterno percita motu; <lb/> Hunc unum terrarum orbem, caelumque creatum, <lb/> Nihil agere illa foris tot corpora materiai: <lb/> Eum praesertim hic sit natura factus, & ipsa <lb/> Sponte sua forte offensando semina rerum <lb/> Multimodis, temere, in cassum, frustraque coacta, <lb/> Tandem coierint; ea quae coniecta, repente <lb/> Magnarum rerum fierent exordia semper; <lb/> Terrai, maris, & caeli, generisque animantum.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam talis fateare necesse est <lb/> Esse alios alibi congressus materiai, <lb/> Qualis hic est, avido complexu quem tenet aether. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea cum materies est multa parata, <lb/> Cum locus est praesto; nec res, nec causa moratur <lb/> Ulla: geri debent nimirum, & confieri res.</s> <lb/> <s>Nunc & seminibus si tanta est copia, quantam <lb/> Enumerare aetas animantum non queat omnis; <lb/> Visque eadem, & natura manet, quae semina rerum <lb/> Conicere in loca quaeque queat Simili ratione, <lb/> Atque huc sunt coniecta: necesse est confiteare <lb/> Esse alios alys terrarum in partibus orbes, <lb/> Et varias hominum gentes, & saecla ferarum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, ut in summa res nulla sit una, <lb/> Unica quae gignatur: & unica solaque crescat; <lb/> Quin quiusque sient saecli, permultaque eodem <lb/> Sint genere, in primis animalibus, indice mente: <lb/> Invenies sic montivagum genus esse ferarum; <lb/> Sic hominum genitam prolem; sic denique mutas <lb/> Squamigerum pecudes, & corpora cuncta volantum.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/119.jpg" pagenum="70"/> <s>Quapropter caelum simili ratione fatendum est, <lb/> Terramque, & solem, lunam, mare, cetera, quae sunt, <lb/> Non esse unica, sed numero magis innumerali: <lb/> Quandoquidem vitae depactus terminus alte <lb/> Tam manet haec etiam, nativo & corpore constant, <lb/> <expan abbr="quã">Quam</expan> genus omne quod hic generatim rebus <expan abbr="abũdat">abundat</expan>. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quae bene cognita si teneas, natura videtur <lb/> Libera continuo dominis privata superbis, <lb/> Ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s> <lb/> <s>Nam, pro sancta deum tranquila pectora pace, <lb/> Quae placidum degunt aevum, vitamque serenam; <lb/> Quis regere immensi summam; quis habere profundi <lb/> Endo manu validas potis est moderanter habenas? <lb/> Quis pariter caelos omnis convertere ? & omnis <lb/> Ignibus aetheriis terras suffire feracis ? <lb/> Omnibus inve locis esse omni tempore praesto ? <lb/> Nubibus ut tenebras faciat, caelique serena <lb/> Concutiat sonitu ? tum fulmina mittat: & aedis <lb/> Saepe suas disturbet, & in deserta recedens <lb/> Saeviat exercens telum, quod saepe nocentes <lb/> Praeterit, exanimatque indignos, inque merentes ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque post mundi tempus genitale, diemque <lb/> Primigenum maris, & terrae, solisque coortum, <lb/> Addita corpora sunt extrinsecus, addita circum <lb/> Semina; quae magnum iaculando contulit omne: <lb/> Unde mare, & terrae possent augescere; & unde <lb/> Appareret spatium caeli domus, altaque tecta <lb/> Tolleret a terris procul, & consurgeret aer.</s> <lb/> <s>Nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis <lb/> Corpora distribuuntur, & ad sua saecla recedunt;</s> <lb/> <s>Humor ad humorem, terreno corpore terra <lb/> Crescit, & ignem ignes procudunt, aetheraque aether, <lb/> <pb xlink:href="079/01/120.jpg" pagenum="71"/> Donicum ad extremam crescendi perfica finem <lb/> Omnia perduxit rerum natura ereatrix. <lb/> Ut fit, ubi nihilo iam plus est, quod datur intra <lb/> Vitalis venas, quam quod fluit, adque recedit: </s><s> <lb/> Omnibus hic aetas debet consistere rebus; <lb/> Hic natura suis refrenat viribus auctum.</s> <lb/> <s>Nam, quaecumque, vides hilaro grandescere adauctu, <lb/> Paulatimque gradus aetatis scandere adultae; <lb/> Plura sibi adsumunt, quam de se corpora mittunt, <lb/> Dum facile in venas cibus omnis diditur; & dum <lb/> Non ita sunt late dispersa, ut multa remittant: <lb/> Et plus dispendi faciant, quam vescitur aetas. </s><s> <lb/> Nam certe fluere, atque recedere corpora rebus <lb/> Multimodis, dandum est: sed plura accedere debent, <lb/> Donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s> <lb/> Inde minutatim vires, & robur adultum <lb/> Frangit, & in partem peiorem liquitur aetas. </s><s> <lb/> Quippe etenim <expan abbr="quãto">quanto</expan> est res amplior, augmine <expan abbr="d&etilde;pto">dempto</expan>, <lb/> Et quo latior est; in cunctas undique partes <lb/> Pluria eo dispargit, & a se corpora mittit. <lb/> Nec facile in venas cibus omnis diditur eii: <lb/> Nec satis est, proquam largos exaestuat artus, <lb/> Unde queat tanturn suboriri, ac subpeditare, </s> <lb/> <s><expan abbr="quãtum">Quantum</expan> opus est, & quod satis est, natura nouare. <lb/> Iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo <lb/></s> <s>Sunt; & cum externis succumbunt omnia plagis: <lb/> Quandoquidem grandi cibus aevo denique defit. <lb/> Nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam <lb/> Corpora conficere, & plagis infesta domare. </s><s> <lb/> Sic igitur magni quoque circum moenia mundi <lb/> Expugnata dabunt labem, putrisque ruinas. <lb/> Omnia debet enim cibus integrare novando:</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/121.jpg" pagenum="72"/> <s>Et fulcire cibus, cibus omnia sustentare, <lb/> Nequicquam, quoniam nec venae perpetiuntur, <lb/> Quod satis est; neque <expan abbr="quantũ">quantum</expan> opus est, natura ministrat.</s> <lb/> <s>Iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus; <lb/> Vix animalia parva creat, quae cuncta creavit <lb/> Saecla, deditque ferarum ingentia corpora partu.</s> <lb/> <s>Haud (ut opinor) enim mortalia saecla superne <lb/> Aurea de caelo demisit funis in arva: <lb/> Nec mare, nec fluctus plangentis saxa crearunt: <lb/> Sed genuit tellus eadem, quae nunc alit, ex se.</s> <lb/> <s>Praeterea nitidas fruges, vinetaque laeta <lb/> Sponte sua primum mortalibus ipsa creavit: <lb/> Ipsa dedit dulcis fetus, & pabula laeta; <lb/> Quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore: <lb/> Conterimusque boves, & viris agricolarum <lb/> Conficimus. seris vix arvis suppeditati <lb/> Usqueadeo pereunt fetus, augentque labores.</s> <lb/> <s>Iamque caput quassans grandis suspirat arator, <lb/> Crebrius in cassum manuum cecidisse laborem: <lb/> Et cum tempora temporibus praesentia confert <lb/> Praeteritis, laudat fortunas saepe parentis: <lb/> Et crepat, antiquum genus ut pietate repletum <lb/> Perfacile angustis tolerarit finibus aevum, <lb/> Cum minor esset agri multo modus ante viritim: <lb/> Nec tenet, omnia paullatim tabescere; & ire <lb/> Ad scopulum spatio aetatis defessa vetusto. <lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="079/01/122.jpg" pagenum="73"/> <chap n="3"> <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER TERTIUS</s></p> <p type="main"><s> <lb/> E tenebris tantis tam clarum extollere lumen <lb/> Qui primus potuisti, inlustrans commoda vitae, <lb/> Te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc <lb/> Fixa pedum pono pressis vestigia signis, <lb/> Non ita certandi cupidus, quam propter amorem , <lb/> Quod te imitari aveo. quid enim contendat hirundo <lb/> Cygnis? aut quidnam tremulis facere artibus hedi <lb/> Consimile in cursu possint, ac fortis equi vis?</s><s> <lb/> Tu pater, & rerum inventor; tu patria nobis <lb/> Suppeditas praecepta; tuisque ex, inclute, chartis, <lb/> Floriferis ut apes in saltibus omnia libant, <lb/> Omnia nos itidem depascimur aurea dicta; <lb/> Aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s> <lb/> Nam simul ac ratio tua coepit vociferari, <lb/> Naturam rerum haud divina mente coortam: <lb/> Diffugiunt animi terrores: moenia mundi <lb/> Discedunt; totum video per inane geri res: </s><s> <lb/> Apparet divum numen, sedesque quietae; <lb/> Quas neque concutiunt venti, nec nubila nimbis <lb/> Aspergunt, neque nix acri concreta pruina <lb/> Cana cadens violat; semperque Innubilus aether <lb/> Integit, & large diffuso lumine ridet.</s> <lb/> <s>Omnia suppeditat porro natura, neque ulla <lb/> Res animi pacem delibat tempore in ullo.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/123.jpg" pagenum="74"/> <s>At contra nusquam apparent Acherusia templa: <lb/> Nec tellus obstat, quin omnia dispiciantur, <lb/> Sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s> <lb/> <s>His tibi me rebus quaedam divina voluptas <lb/> <expan abbr="Percyt">Percipit</expan>, atque horror, quod sic natura tua vi <lb/> Tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s> Et quoniam docui cunctarum exordia rerum <lb/> Qualia sint, & quam variis distantia formis <lb/> Sponte sua volitent aiterno percita motu; <lb/> Quoque modo possint res ex his quaeque creari: <lb/> Hasce secundum res, animi natura videtur, <lb/> Atque animae claranda meis iam versibus esse: <lb/> Et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus <lb/> Funditus, humanam qui vitam turbat ab imo, <lb/> Omnia suffundens mortis nigrore, neque ullam <lb/> Esse voluptatem liquidam, puramque relinquit. </s><s> <lb/> Nam, quod saepe homines morbos magis esse <expan abbr="tim&etilde;dos">timendos</expan>, <lb/> Infamemque ferunt vitam, quam Tartara leti, <lb/> Et se scire animae naturam, sanguinis esse, <lb/> Nec prosum quicquam nostrae rationis egere; <lb/> Hinc licet advortas animum, magis omnia laudis, <lb/> Aut etiam vetiti, si fert ita fera voluntas, <lb/> Iactari causa, quam quod res ipsa probetur.</s> <lb/> <s>Extorres iidem patria, longeque fugati <lb/> Conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, <lb/> Omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, <lb/> Et quocumque tamen miseri venere, parentant, <lb/> Et nigras mactant pecudes, & manibus divis <lb/> Inferias mittunt; multoque in rebus acerbis <lb/> Acrius advortunt animos ad religionem.</s> <lb/> <s>Quo magis in dubiis homines spectare periclis <lb/> Convenit, advorsisque in rebus noscere qui sit; <lb/> <pb xlink:href="079/01/124.jpg" pagenum="75"/> Nam verae voces tum demum pectore ab imo <lb/> <expan abbr="Eyciuntur">Eiciuntur</expan> & eripitur persona, Manet res.</s> <lb/> <s>Denique avarities, & honorum caeca cupido, <lb/> Quae miseros homines cogunt transcendere finis <lb/> Iuris, & interdum socios scelerum, atque ministros <lb/> Noctis atque dies niti praestante labore <lb/> Ad summas emergere opes; haec vulnera vitae <lb/> Non minimam partem mortis formidine aluntur.</s> <lb/> <s>Turpis enim ferme contemptus, & acris egestas <lb/> Semota ab dulci vita, stabilique videntur; <lb/> Et quasi iam leti portas cunctarier ante. <lb/> Unde homines, dum se falso terrore coacti <lb/> Refugisse volunt longe, longeque remasse; <lb/> Sanguine civili rem conflant, divitiasque <lb/> Conduplicant avidi; caedem caedi accumulantes, <lb/> Crudeles, gaudent in tristi funere fratris; <lb/> Et consanguineum mensas odere, timentque.</s> <lb/> <s>Consimili ratione ab eodem saepe timore <lb/> Macerat invidia, ante oculos illum esse potentem, <lb/> Illum aspectari, claro qui incedit honore: <lb/> Ipsi se in tenebris volui, caenoque queruntur.</s> <lb/> <s>Intereunt partim statuai, & nominis ergo:</s> <lb/> <s>Et saepe usqueadeo, mortis formidine, vitae <lb/> Percipit humanos odium, lucisque videndae; <lb/> Ut sibi consciscant maerenti pectore letum, <lb/> Obliti fontem curarum, hunc esse timorem; <lb/> Hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai <lb/> Rumpere; & in summa, pietatem evertere funditus. <lb/> Nam iam saepe homines patriam, carosque parentis <lb/> Prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s> <lb/> <s>Nam veluti pueri trepidant, atque omnia caecis <lb/> In tenebris metuunt: sic nos in luce timemus <lb/> <pb xlink:href="079/01/125.jpg" pagenum="76"/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis, quam <lb/> Quae pueri in tenebris pavitant, finguntque futura. </s><s> <lb/> Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> Non rady solis, neque lucida tela dici <lb/> Discutiant, sed naturae species, ratioque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Primum animum dico, <expan abbr="m&etilde;tem">mentem </expan>quam saepe vocamus, <lb/> In quo consilium vitae, regimenque locatum est, <lb/> Esse hominis partem nihilo minus, ac manus, & pes, <lb/> Atque oculi, partes animantis totius extant.</s> <lb/> <s>Sensum animi, certa non esse in parte locatum, <lb/> Verum habitum quendam vitalem corporis esse, <lb/> Harmoniam Grai quam dicunt; quod faciat nos <lb/> Vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens: <lb/> Ut bona saepe valetudo cum dicitur esse <lb/> Corporis, & non est tamen haec pars ulla valentis:</s> <lb/> <s>Sic animi sensum non certa parte reponunt. <lb/> Magnopere in quo mi diversi errare videntur. </s><s> <lb/> Saepe itaque; in promptu corpus quod cernitur, <expan abbr="ægrũ">aegrum </expan>est, <lb/> Cum tamen ex alia laetamur parte latenti: <lb/> Et retro fit, uti contra sit saepe vicissim, <lb/> Cum miser ex animo, laetatur corpore toto; <lb/> Non alio pacto, quam si, pes cum dolet aegri, <lb/> In nullo caput interea sit forte dolore.</s> <lb/> <s>Praeterea molli cum somno dedita membra <lb/> Effusumque iacet sine sensu corpus onustum; <lb/> Est aliud tamen in nobis, quod tempore in illo <lb/> Multimodis agitatur, & omnis accipit in se <lb/> Laetitiae motus, & curas cordis inanis.</s> <lb/> <s>Nunc <expan abbr="animã">animam </expan>quoque ut in membris cognoscere possis <lb/> Esse, neque harmonia corpus retinere solere: <lb/> Principio fit, uti detracto corpore multo, <lb/> <pb xlink:href="079/01/126.jpg" pagenum="77"/> Saepe tamen nobis in membris vita moretur: <lb/> Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris <lb/> Diffugere, forasque per os est editus aer; <lb/> Deserit extemplo venas, atque ossa relinquit. <lb/> Noscere ut hinc possis, non aequas omnia partis <lb/> Corpora habere; neque ex aequo fulcire salutem; <lb/> Sed magis haec, venti quae sunt, calidique vaporis <lb/> Semina, curare, in membris ut vita moretur.</s> <lb/> <s>Est igitur calor, ac ventus vitalis in ipso <lb/> Corpore; qui nobis moribundos deserit artus.</s> <lb/> <s>Quapropter, quoniam est animi natura reperta, <lb/> Atque animae, quasi pars hominis: redde harmoniai <lb/> Nomen, ad organicos alto delatum Heliconi, <lb/> Sive aliunde ipsi porro traxere; & in illam <lb/> Transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s> <lb/> <s> Quidquid id est, habeant: tu Cetera percipe dicta. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc animum, atque animam dico coniuncta teneri <lb/> Inter se; atque unam naturam conficere ex se: <lb/> Sed caput esse quasi, & dominari in corpore toto <lb/> Consilium, quod nos animum mentemque vocamus:</s> <lb/> <s>Idque situm media regione in pectoris heret. </s><s> <lb/> Hic exultat enim pavor, ac metus: haec loca circum <lb/> Laetitiae mulcent: hic ergo mens, animusque est.</s> <lb/> <s>Cetera pars animae per totum dissita corpus <lb/> Paret, & ad numen mentis, momenque movetur.</s> <lb/> <s>Idque sibi solum per se sapit, & sibi gaudet; <lb/> Cum neque res animam, neque corpus <expan abbr="cõmouet">commovet </expan>ulla.</s> <lb/> <s>Et quasi, cum caput, aut oculus tentante dolore <lb/> Laeditur in nobis, non omni concruciamur <lb/> Corpore: sic animus nonnumquam laeditur ipse; <lb/> Laetitiaque viget; cum cetera pars animai <lb/> Per membra, atque artus nulla novitate cietur.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/127.jpg" pagenum="78"/> <s>Verum ubi vementi magis est <expan abbr="cõmota">commota </expan>metu mens; <lb/> Consentire animam totam per membra videmus: <lb/> Sudoresque, & pallorem existere toto <lb/> Corpore, & infringi linguam, vocemque aboriri: <lb/> Caligare oculos, sonere auris, succidere artus. <lb/> Denique concidere ex animi terrore videmus <lb/> Saepe homines: facile ut quivis hinc noscere possit, <lb/> Esse animam cum animo <expan abbr="coniuntã">coniunctam </expan>, quae <expan abbr="cũ">cum </expan>animi vi <lb/> Percussa est, exin corpus propellit, & icit. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec eadem ratio naturam animi, atque animai <lb/> Corpoream docet esse. ubi enim propellere membra; <lb/> Conripere ex somno corpus, mutareque voltum; <lb/> Atque hominem totum regere ac versare videtur: <lb/> (Quorum nihil fieri sine tactu posse videmus, <lb/> Nec tactum porro sine corpore) nonne fatendum est <lb/> Corporea natura animum constare, animamque?</s><s> <lb/> Praeterea pariter fungi cum corpore, & una <lb/> Consentire animum nobis in corpore cernis.</s> <lb/> <s>Si minus offendit vitam vis horrida leti <lb/> Ossibus ac nervis diselusis intus adacta: <lb/> Attamen insequitur languor, terraeque petitus <lb/> Suavis, & in terra mentis qui gignitur aestus; <lb/> Interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s> <lb/> Ergo corpoream naturam animi esse necesse est, <lb/> Corporeis quoniam telis, ictuque laborat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Is tibi nunc animus quali sit corpore, & unde <lb/> Constiterit, pergam rationem reddere dictis.</s> <lb/> <s>Principio esse aio persuptilem, atque minutis <lb/> Perquam corporibus factum constare. </s><s>id ita esse <lb/> Hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis. <lb/> Nihil adeo fieri celeri ratione videtur, <lb/> Quam sibi mens fieri proponit, & inchoat ipsa. <lb/> <pb xlink:href="079/01/128.jpg" pagenum="79"/> Ocius ergo animus, quam res se perciet ulla, <lb/> Ante oculos quarum in promptu natura videtur. </s><s> <lb/> At quod mobile tanto opere est, constare rotundis <lb/> Perquam seminibus debet, perquamque minutis: <lb/> Momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s> <lb/> <s>Namque movetur aqua, & <expan abbr="tãtillo">tantillo </expan>momine fluctuat; <lb/> Quippe volubilibus, parvisque creata figuris. <lb/> At contra mellis constantior est natura, <lb/> Et pigri latices magis, & cunctantior actus: <lb/> Heret enim inter se magis oninis materiai <lb/> Copia: nimirum quia non tam levibus exstat <lb/> Corporibus, neque tam suptilibus, atque rotundis. </s><s> <lb/> Namque papaverum, aura potest suspensa, levisque <lb/> Cogere, ut ab summo tibi diffluat altus acervus. <lb/> At contra lapidum conlectum, spiclorumque <lb/> Nenu potest. </s><s>igitur parvissima corpora proquam <lb/> Et laevissima sunt, ita mobilitate feruntur: <lb/> At contra quo quaeque magis cum pondere magno, <lb/> Asperaque inveniuntur; eo stabilita magis sunt.</s> <lb/> <s>Nunc igitur, quoniam est animi natura reperta <lb/> Mobilis egregie: perquam constare necesse est <lb/> Corporibus parvis, & laevibus, atque rotundis. </s><s> <lb/> Quae tibi cognita res, in multis, o bone, rebus <lb/> Utilis invenietur, & opportuna cluebit.</s> <lb/> <s>Haec quoque res etiam naturam dedicat eius, <lb/> Quam tenui constet textura; quamque loco se <lb/> Contineat parvo, si possit conglomerari; <lb/> Quod simul atque hominem leti secura quies est <lb/> Indepta; atque animi natura, animaeque recessit: <lb/> Nihil ibi libatum de toto corpore cernas <lb/> Ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat, <lb/> Vitalem praeter sensum, calidumque vaporem. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/129.jpg" pagenum="80"/> Ergo animam totam perparvis esse necesse est <lb/> Seminibus, nexam per venas, viscera, nervos: <lb/> Quatinus omnis ubi e toto iam corpore cessit; <lb/> Extima membrorum circumcaesura tamen se <lb/> Incolumem praestat; nec defit ponderis hilum. </s><s> <lb/> Quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum <lb/> Spiritus unguenti suavis diffugit in auras: <lb/> Aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit; <lb/> Nihil oculis tamen esse minor res ipsa videtur <lb/> Propterea, neque detractum de pondere quidquam: <lb/> Nimirum, quia multa, minutaque semina sucos <lb/> Efficiunt, & odorem in toto corpore rerum.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam mentis naturam, animaeque <lb/> Scire licet perquam pauxillis esse creatam <lb/> Seminibus, quoniam fugiens nihil ponderis aufert. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec simplex nobis natura putandum est.</s> <lb/> <s>Tenuis enim quaedam moribundos deserit aura <lb/> Mista vapore: vapor porro trahit aera secum;</s> <lb/> <s>Nec calor est quisquam, cui non sit mistus & aer; <lb/> Rara quod eius enim constat natura, necesse est <lb/> Aeris inter eum primordia multa moveri.</s> <lb/> <s>Iam triplex animi est igitur natura reperta. <lb/> Nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum: <lb/> Nihil horum quoniam recepit mens, posse creare <lb/> Sensiferos motus quaedam, quae Mente volutet. </s><s> <lb/> Quarta quoque his igitur quaedam natura necesse est <lb/> Attribuatur. ea est omnino nominis expers: <lb/> Qua neque mobilius quidquam, neque, tenvius exstat; <lb/> Nec magis e parvis, aut levibus ex elementis: <lb/> Sensiferos motus quae didit prima per artus. </s><s> <lb/> Prima cietur enim, parvis perfecta figuris: <lb/> Inde calor motus, & venti caeca potestas <lb/> <pb xlink:href="079/01/130.jpg" pagenum="81"/> Accipit; inde aer; inde omnia mobilitantur: <lb/> Concutitur tum sanguis, viscera persentiscunt <lb/> Omnia. postremis datur ossibus, atque medullis <lb/> Sive voluptas est, sive est contrarius ardor.</s> <lb/> <s>Nec temere huc dolor usque; potest penetrare, neque acre <lb/> Permanare malum, quin omnia perturbentur <lb/> Usqueadeo, ut vitae desit locus, atque animal <lb/> Diffugiant partes per caulas corporis omnis. </s><s> <lb/> Sed plerumque fit in summo quasi corpore finis <lb/> Motibus; hanc ob rem vitam retinere valemus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto inter sese mixta, quibusque <lb/> Compta modis vigeant; rationem reddere aventem <lb/> Abstrahit invitum patrii sermonis egestas: <lb/> Sed tamen, ut potero summatim, attingere, tangam. </s><s> <lb/> Inter enim cursant primordia principiorum <lb/> Motibus inter se; nihil ut secernier unum <lb/> Possit nec spatio fieri divisa potestas: <lb/> Sed quasi multae vis unius corporis extant. </s><s> <lb/> Quod genus in quovis animantum viscere volgo, <lb/> Est odor, & quidam color, & sapor: & tamen ex his <lb/> Omnibus est unum perfectum corporis augmen:</s> <lb/> <s>Sic calor, atque aer, & venti caeca potestas <lb/> Mixta creant unam naturam, & mobilis illa <lb/> Vis, initum motus ab se quae dividit ollis: <lb/> Sensifer unde oritur primum per viscera motus.</s> <lb/> <s>Nam penitus prorsum latet haec natura, subestque: <lb/> Nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro; <lb/> Atque anima est animae proporro totius ipsa. </s><s> <lb/> Quod genus in nostris membris, & corpore toto <lb/> Mixta latens animi vis est, animaeque potestas, <lb/> Corporibus quia de parvis, paucisque creata est.</s> <lb/> <s>Sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis <lb/> <pb xlink:href="079/01/131.jpg" pagenum="82"/> Corporibus latet: atque animae quasi totius ipsa <lb/> Proporro est anima, & dominatur corpore toto.</s> <lb/> <s>Consimili ratione necesse est ventus, & aer, <lb/> Et calor inter se vigeant commista per artus; <lb/> Adque aliis aliud subsit magis, emineatque, <lb/> Ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum: <lb/> Ni calor, ac ventus seorsum, seorsumque potestas <lb/> Aeris interemant sensum, diductaque solvant. </s><s> <lb/> Est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira <lb/> Cum fervescit, & ex oculis micat acrius ardor. <lb/> Est & frigida multa comes formidinis aura; <lb/> Quae ciet horrorem membris, & concitat artus. <lb/> Est etiam quoque pacati status aeris ille, <lb/> Pectore tranquilloqui fit, voltuque sereno. </s><s> <lb/> Sed calidi plus est illis, quibus acria corda, <lb/> Iracundaque mens facile effervescit in ira: </s><s> <lb/> Quo genere in primis vis est violenta leonum; <lb/> Pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes; <lb/> Nec capere irarum fluctus in pectore possunt. </s><s> <lb/> At ventosa magis cervorum frigida mens est; <lb/> Et gelidas citius per viscera concitat auras; <lb/> Quae tremulum faciunt membris existere motum.</s> <lb/> <s>At natura boum placido magis aere vivit; <lb/> Nec nimis irai fax umquam subdita percit <lb/> Fumida, suffundens caecae caliginis umbras; <lb/> Nec gelidis torpet telis perfixa pavoris; <lb/> Inter utrosque sitast, cervos, saevosque leones. </s><s> <lb/> Sic hominum genus est. </s><s>quamvis doctrina politos <lb/> Constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit <lb/> Naturae cuiusque animi vestigia prima: </s><s> <lb/> Nec radicitus evelli mala posse putandum est, <lb/> Quin proclivius hic iras decurrat ad acris; <lb/> <pb xlink:href="079/01/132.jpg" pagenum="83"/> Ille metu citius paulo tentetur; at ille <lb/> Tertius accipiat quaedam clementius aequo: </s><s> <lb/> Inque aliis rebus multis differre necesse est <lb/> Naturas hominum varias, moresque sequacis: <lb/> Quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas; <lb/> Nec reperire figurarum tot nomina, quot sunt <lb/> Principiis; unde haec oritur variantia rerum.</s> <lb/> <s>Illud in his rebus video firmare potesse, <lb/> Usqueadeo naturarum vestigia linqui <lb/> Parvula, quae nequeat ratio depellere dictis, <lb/> Ut nihil inpediat dignam dis degere vitam. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec igitur natura tenetur corpore ab omni; <lb/> Ipsaque corporis est custos, & causa salutis: <lb/> Nam communibus inter se radicibus herent; <lb/> Nec sine pernicie divelli posse videntur.</s> <lb/> <s>Quod genus e turis glebis evellere odorem <lb/> Haud facile est, quin intereat natura quoque eius:</s> <lb/> <s>Sic animi, atque animae naturam corpore toto <lb/> Extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur. </s><s> <lb/> Inplexis ita principiis ab origine prima <lb/> Inter se fiunt consorti praedita vita: <lb/> Nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur <lb/> Corporis, atque animi seorsum sentire potestas: <lb/> Sed communibus inter eas conflatur utrimque <lb/> Motibus accensus nobis per viscera sensus.</s> <lb/> <s>Praeterea corpus per se nec gignitur umquam, <lb/> Nec crescit, neque post mortem durare videtur.</s> <lb/> <s>Non enim, ut humor aquae dimittit saepe vaporem, <lb/> Qui datus est, neque ea causa convellitur ipse, <lb/> Sed manet incolumis; non, inquam, sic animai <lb/> Discidium possunt artus perferre relicti, <lb/> Sed penitus pereunt convolsi, conque putrescunt.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/133.jpg" pagenum="84"/> <s>Ex ineunte aevo sic corporis, atque animai <lb/> Mutua vitalis discunt contagia motus <lb/> Maternis etiam membris, alvoque reposta; <lb/> Discidium ut nequeat fieri sine peste, maloque: <lb/> Ut videas, quoniam coniunctast causa salutis, <lb/> Coniunctam quoque naturam consistere eorum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, si quis corpus sentire refutat <lb/> Atque animam credit permistam corpore toto <lb/> Suscipere hunc motum, quem sensum nominitamus; <lb/> Vel manifestas res contra, verasque repugnat.</s> <lb/> <s>Quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam, <lb/> Si non ipsa palam quod res dedit, ac docuit nos?</s><s> <lb/> At dimissa anima corpus caret undique sensu: <lb/> Perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo; <lb/> Multaque praeterea perdit quam expellitur aevo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Dicere porro oculos nullam rem cernere posse; <lb/> Sed per eos animum, ut foribus spectare reclusis, <lb/> Difficile est, contra cum sensus dicat eorum : <lb/> Sensus enim trahit, atque acies detrudit ad ipsas; <lb/> Fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus, <lb/> Lumina luminibus quia nobis praepediuntur:</s> <lb/> <s>quod foribus non fit. neque enim, qua cernimus ipsi, <lb/> Ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</s> <lb/> <s>Praeterea si pro foribus sunt lumina nostra; <lb/> Iam magis exemptis oculis debere videtur <lb/> Cernere res animus sublatis postibus ipsis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus nequaquam sumere possis, <lb/> Democriti quod sancta viri sententia ponit; <lb/> Corporis atque animi primordia singula primis <lb/> Adposita alternis variare, ac nectere membra.</s> <lb/> <s>Nam cum multo sunt animae elementa minora, <lb/> Quam quibus & corpus nobis, & viscera constant, <lb/> <pb xlink:href="079/01/134.jpg" pagenum="85"/> Tum numero quoque concedunt, & rara per artus <lb/> Dissita sunt: dumtaxat ut hoc promittere possis, <lb/> Quantula prima queant nobis iniecta ciere <lb/> Corpora sensiferos motus in corpore, tanta <lb/> Intervalla tenere exordia prima animai. </s><s> <lb/> Nam neque pulveris interdum sentimus adhesum <lb/> Corpore, nec membris incussam sidere cretam, <lb/> Nec nebulam noctu, neque aranei tenvia fila <lb/> Obvia sentimus, quando obretimur euntes; <lb/> Nec supera caput eiusdem cecidisse vietam <lb/> Vestem, nec plumas avium, papposque volantis, <lb/> Qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim. <lb/> Nec repentis itum cuiusviscumque animantis <lb/> Sentimus; nec priva pedum vestigia quaeque, <lb/> Corpore quae in nostro culices, & cetera ponunt. </s><s> <lb/> Usqueadeo prius est in nobis multa ciendum <lb/> Semina, corporibus nostris inmista per artus, <lb/> Quam primordia sentiscant concussa animai; <lb/> Et quam in his intervallis tuditantia possint <lb/> Concursare, coire, & dissultare vicissim. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et magis est animus vitai claustra coercens, <lb/> Et dominantior ad vitam, quam vis animai.</s> <lb/> <s>Nam sine mente, animoque nequit residere per artus <lb/> Temporis exiguam partem pars ulla animai; <lb/> Sed comes insequitur facile, & discedit in auras; <lb/> Et gelidos artus in leti frigore linquit.</s> <lb/> <s>At manet in vita, cui mens, animusque remansit,</s> <lb/> <s>Quamvis est circum caesis lacer undique membris; <lb/> <expan abbr="Trũcus">Truncus</expan>, adempta anima circum, membrisque remotis, <lb/> Vivit; & aethereas vitalis suscipit auras: </s><s> <lb/> Si non omnimodis, at magna parte animai <lb/> Privatus, tamen in vita cunctatur, & heret; <lb/> <pb xlink:href="079/01/135.jpg" pagenum="86"/> Ut lacerato oculo circum, si pupula mansit <lb/> Incolumis, stat cernundi vivata potestas, <lb/> Dummodo ne totum corrumpas, luminis orbem: <lb/> Sed circumcidas aciem, solamque relinquas; <lb/> Id quoque enim sine pernicie confiet eorum. </s><s> <lb/> At si tantula pars oculi media illa peresa est; <lb/> Incolumis quamvis aliquoi sit splendidus orbis: <lb/> Occidit extemplo lumen, tenebraeque sequuntur. <lb/> Hoc anima, atque; animus vincti sunt foedere semper. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, nativos animantibus, & mortalis <lb/> Esse animos, animasque levis, ut noscere possis; <lb/> Conquisita diu, dulcique reperta labore <lb/> Digna tua pergam disponere carmina vita. </s><s> <lb/> Tu fac utrumque uno sub iungas nomine eorum; <lb/> Atque animam, verbi causa, cum dicere pergam, <lb/> Mortalem esse <expan abbr="doc&etilde;s">docens</expan>, animum quoque dicere credas: <lb/> Quatinus est unum inter se, coniunctaque res est.</s> <lb/> <s>Principio, quoniam tenuem constare minutis <lb/> Corporibus docui, multoque minoribus esse <lb/> Principiis factam, quam liquidus humor aquai est, <lb/> Aut nebula, aut fumus: nam longe mobilitate <lb/> Praestat, & a tenui causa magis icta movetur; <lb/> Quippe ubi imaginibus fumi, nebulaeque movetur: <lb/> Quod genus, in somnis sopiti ubi cernimus alta <lb/> Exhalare vaporem altaria, ferreque fumum: <lb/> Nam procul hinc dubio nobis simulacra genuntur:- <lb/> Nunc igitur quoniam quassatis undique vasis <lb/> Diffluere humorem, & laticem discedere cernis; <lb/> Et nebula ac furnus quoniam discedit in auras: <lb/> Crede animam quoque diffundi, multoque perire <lb/> Ocius, & citius dissolvi in corpora prima, <lb/> Cum semel ex hominis membris ablata recessit.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/136.jpg" pagenum="87"/> <s>Quippe etenim, corpus, quod vas quasi constitit eius, <lb/> Cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re, <lb/> Ac rarefactum detracto sanguine venis; <lb/> Aere qui credas posse hanc cohiberier ullo, </s><s> <lb/> Corpore qui nostro rarus magis is cohibessit?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea gigni pariter cum corpore, & una <lb/> Crescere sentimus, pariterque senescere mentem.</s> <lb/> <s>Nam velut infirmo pueri, teneroque vagantur <lb/> Corpore; sic animi sequitur sententia tenvis.</s> <lb/> <s>Inde, ubi robustis adolevit viribus aetas; <lb/> Consilium quoque maius, & auctior est animi vis. </s><s> <lb/> Post, ubi iam validis quassatum est viribus aevi <lb/> Corpus, & obtusis ceciderunt viribus artus; <lb/> Claudicat ingenium, delirat linguaque, mensque: <lb/> Omnia deficiunt, atque uno tempore desunt.</s> <lb/> <s>Ergo dissolui quoque convenit omnem animai <lb/> Naturam, ceu fumus in altas aeris auras: <lb/> Quandoquidem gigni pariter, pariterque videmus <lb/> Crescere: &, ut docui, simul aevo fessa fatisci.</s> <lb/> </p><p type="main"><s>Huc accedit, uti videamus, corpus ut ipsum <lb/> Suscipere inmanis morbos, durumque dolorem; <lb/> Sic animum curas acris, luctumque, metumque <lb/> Quare participem leti quoque convenit esse.</s> <lb/> <s>Quinetiam morbis in corporis avius errat <lb/> Saepe animus; dementit enim, deliraque fatur: <lb/> Interdumque gravi lethargo fertur in altum, <lb/> Aeternumque soporem, oculis, nutuque cadenti; <lb/> Unde neque exaudit voces; nec noscere voltus <lb/> Illorum potis est, ad vitam qui revocantes <lb/> Circumstant lacrimis rorantes ora, genasque.</s> <lb/> <s>Quare animum quoque dissolui fateare necesse; <lb/> Quandoquidem penetrant in eum contagia morbi; <lb/> <pb xlink:href="079/01/137.jpg" pagenum="88"/> Nam dolor, ac morbus leti fabricator uterque est; <lb/> Multorum exitio perdocti quod sumus ante.</s> <lb/> <s>Praeterea mentem sanari, corpus ut aegrum, <lb/> Et pariter flecti medicina posse videmus.</s><s> Denique cur hominem, cum vini vis penetravit <lb/> Acris, & in venas discessit diditus ardor; <lb/> Consequitur gravitas membrorum ? praepediuntur <lb/> Crura vacillanti ? tardescit lingua ? madet mens ? <lb/> Nant oculi ? clamor, singultus, iurgia gliscunt ? <lb/> Et iam cetera de genere hoc quaecumque sequuntur, <lb/> Cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini <lb/> Conturbare animam consuevit corpore in ipso?</s><s> <lb/> At quaecumque queunt conturbari, inque pediri, <lb/> Significant, paulo si durior insinuarit <lb/> Causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</s> <lb/> <s>Quinetiam subito vi morbi saepe coactus <lb/> Ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu, <lb/> Concidit; & spumas agit, ingemit, & tremit artus; <lb/> Desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat; <lb/> Inconstanter & in iactando membra fatigat:</s> <lb/> <s>Nimirum, quia vis morbi distracta per artus <lb/> Turbat agens animam spumantes ut in aequore salso <lb/> Ventorum validis fervescunt viribus undae. <lb/> Exprimitur porro gemitus: quia membra dolore <lb/> Adficiuntur; & omnino, quod semina vocis <lb/> Eiciuntur, & ore foras glomerata feruntur, <lb/> Qua quasi consuerunt, & sunt munita viai. </s><s> <lb/> Desipientia fit, quia vis animi, atque animai <lb/> Conturbatur; &, ut docui, divisa seorsum <lb/> Disiectatur eodem illo distracta veneno.</s> <lb/> <s>Inde, ubi iam morbi se flexit causa, reditque <lb/> In latebras acer corrupti corporis humor: <lb/> <pb xlink:href="079/01/138.jpg" pagenum="89"/> Tum quasi vaccillans primum consurgit; & omnis <lb/> Paullatim redit in sensus, animamque receptat. </s><s> <lb/> Haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso <lb/> Iactentur, miserisque modis distracta laborent: <lb/> Cur eadem credis sine corpore in aere aperto <lb/> Cum validis ventis aetatem degere posse?</s><s> <lb/> Et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum, <lb/> Cernimus, & flecti medicina posse videmus: <lb/> Id quoque praesagit mortalem vivere mentem. </s><s> <lb/> Addere enim partis, aut ordine traiecere aequum est <lb/> Aut aliquid prorsum de summa detrahere, illum, <lb/> Commutare animum quicumque adoritur, & infit; <lb/> Aut aliam quamvis naturam flectere quaerit. <lb/> At neque transferri sibi partis, nec tribui vult, <lb/> Inmortale quod est, quidquam neque defluere <expan abbr="hilũ">hilum</expan>. </s><s> <lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante. </s><s> <lb/> Ergo animus sive aegrescit, mortalia signa <lb/> Mittit, uti docui, seu flectitur a medicina. </s><s> <lb/> Usque adeo falsae rationi vera videtur <lb/> Res occurrere, & effugium praecludere eunti, <lb/> Ancipitique refutatu convincere falsum. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique saepe hominem paullatim cernimus ire, <lb/> Et membratim vitalem deperdere sensum: <lb/> In pedibus primum digitos livescere, & unguis; <lb/> Inde pedes & crura mori: post inde per artus <lb/> Ire alios tractim gelidi vestigia leti. </s><s> <lb/> Scinditur itque animae hoc quoniam natura, nec uno <lb/> Tempore sincera existit, mortalis habenda est.</s> <lb/> <s>Quod si forte putas ipsam se posse per artus <lb/> Introsum trahere, & partis conducere in unum, <lb/> Atque adeo cunctis sensum deducere membris; <lb/> <pb xlink:href="079/01/139.jpg" pagenum="90"/> At locus ille tamen, quo copia tanta animai <lb/> Cogitur, in sensu debet maiore videri: <lb/> Qui <expan abbr="quoiã">quoniam</expan> nusquam est, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> (ut diximus ante) <lb/> Dilaniata foras dispargitur: interit ergo.</s> <lb/> <s>Quin etiam, si iam libeat concedere falsum, <lb/> Et dare, posse animam glomerari in corpore eorum, <lb/> Lumina qui lincunt moribundi particulatim: <lb/> Mortalem tamen esse animam fateare necesse est. <lb/> Nec refert, utrum pereat dispersa per auras; <lb/> An contracta suis e partibus obbrutescat, <lb/> <expan abbr="Quãdo">Quando</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> totum magis, ac magis undique sensus <lb/> Deficit, & vitae minus, & minus undique restat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam mens est hominis pars una, loco quae <lb/> Fixa manet certo, velut aures, atque oculi sunt, <lb/> Atque alii sensus, qui vitam cumque gubernant, <lb/> Et veluti manus, atque oculus, naresve seorsum <lb/> Secreta ab nobis nequeunt sentire, neque esse: <lb/> Sed tamen in parvo licuntur tempore tali, <lb/> Sic animus per se non quit sine corpore, & ipso <lb/> Esse homine, illius quasi quod vas esse videtur, <lb/> Sive aliud quid vis potius coniunctius ei <lb/> Fingere, quandoquidem conexu corpus adheret. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique corporis, atque animi vivata potestas <lb/> Inter se coniuncta valent, vitaque fruuntur. <lb/> Nec sine corpore enim vitalis edere motus <lb/> Sola potest animi per se natura; nec autem <lb/> Cassum anima corpus durare, & sensibus uti. </s><s> <lb/> Scilicet, avolsis radicibus ut nequit ullam <lb/> Dispicere ipse oculus rem, seorsum corpore toto; <lb/> Sic anima, atque animus per se nihil posse videntur: </s><s> <lb/> Nimirum, quia per venas & viscera mixtim, <lb/> Per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni: <lb/> <pb xlink:href="079/01/140.jpg" pagenum="91"/> Nec magnis intervallis primordia possunt <lb/> Libera dissultare: ideo conclusa moventur <lb/> Sensiferos motus, quos extra corpus in auras <lb/> Aeris haud possunt post mortem eiecta moveri: <lb/> Propterea quia non simili ratione tenentur. </s><s> <lb/> Corpus enim, atque animans erit aer, si cohibere <lb/> Sese anima, atque in eo poterit concludere motus <lb/> Quos ante in venis, & in ipso corpore agebat. </s><s> <lb/> Quare etiam atque etiam resoluto corporis omni <lb/> Tegmine, & eiectis extra vitalibus auris, <lb/> Dissolui sensus animi fateare necesse est, <lb/> Atque animam; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>coniuncta est causa duobus. <lb/> Denique cum corpus nequeat perferre animai <lb/> Discidium, quin id tetro tabescat odore: <lb/> Quid dubitas, quin ex imo, penitusque coorta <lb/> Emanarit, uti fumus, diffusa animae vis ? <lb/> Atque ideo tanta mutatum putre ruina <lb/> Conciderit corpus penitus, quia mota loco sunt <lb/> Fundamenta, foras animae, manante per artus, <lb/> Perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt, <lb/> Atque foramina?</s><s> multimodis ut noscere possis <lb/> Dispertitam animae naturam exisse per artus; <lb/> Et prius esse sibi distractam corpore in ipso, <lb/> Quam prolapsa foras enaret in aeris auras.</s> <lb/> <s>Quin etiam finis dum vitae vertitur intra, <lb/> Saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur <lb/> Ire anima, & toto solui de corpore membra, <lb/> Et quasi supremo languescere tempore voltus: <lb/> Quod genus est, animo male factum <expan abbr="cũ">cum</expan> perhibetur, <lb/> Aut animam liquisse; ubi iam trepidatur, & omnes <lb/> Extremum cupiunt vitae repraehendere vinclum.</s> <lb/> <s>Conquassatur enim tum mens, animaeque potestas <lb/> <pb xlink:href="079/01/141.jpg" pagenum="92"/> Omnis, & haec ipso cum corpore conlabascunt; <lb/> Ut gravior paulo possit dissolvere causa. <lb/> Quid dubitas tandem, quin extra prodita corpus <lb/> Inbecilla foras, in aperto, tegmine dempto, <lb/> Non modo non omnem possit durare per aevum, <lb/> Sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</s> <lb/> <s>Nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur <lb/> Ire foras animam incolumem de corpore toto, <lb/> Nec prius ad iugulum, & supera succedere fauces; <lb/> Verum deficere in certa regione locatam: <lb/> Ut sensus alios in parti quemque sua scit <lb/> Dissolui. </s><s>quod si inmortalis nostra foret mens; <lb/> Non tam se moriens dissolvi conquereretur; <lb/> Sed magis ire foras,, vestemque relinquere, ut anguis, <lb/> Gauderet, praelonga senex aut cornua cervus.</s> <s>Denique cur animi numquam mens, consiliumque <lb/> Gignitur in capite, aut pedibus, manibusve, sed unis <lb/> Sedibus, & certis regionibus omnibus heret, <lb/> Si non certa loca ad naseendum reddita cuique <lb/> Sunt, & ubi quidquid possit durare creatum ? <lb/> Atque ita multimodis pro totis artibus esse, <lb/> Membrorum ut <expan abbr="numquã">numquam</expan> existat praeposterus ordo?</s><s> <lb/> Usque adeo sequitur res rem; neque flamma creari <lb/> Fluminibus solita est, neque in igni gignier algor. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, si inmortalis natura animai est; <lb/> Et sentire potest, secreta a corpore nostro, <lb/> Certe; ut opinor, eam <expan abbr="faciũdum">faciundum</expan> est sensibus <expan abbr="auctã">auctam</expan>: <lb/> Nec ratione alia nosmet proponere nobis <lb/> Possumus infernas animas Acherunte vagari.</s> <lb/> <s>Pictores itaque, & scriptorum saecla priora <lb/> Sic animas intro duxerunt sensibus auctas. <lb/> At neque sorsum oculi, neque nares, nec manus ipsa <lb/> <pb xlink:href="079/01/142.jpg" pagenum="93"/> Esse potest animae: neque sorsum lingua, neque aures <lb/> Auditum per se possunt sentire, neque esse. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam toto sentimus corpore inesse <lb/> Vitalem sensum; & totum esse animale videmus: <lb/> Si subito medium celeri praeciderit ictu <lb/> Vis aliqua, ut seorsum partem secernat utramque: <lb/> Dispertita procul dubio quoque vis animai, <lb/> Et discissa, simul cum corpore disicietur: </s><s> <lb/> At quod scinditur, & partis discedit in ullas, <lb/> Scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse. </s><s> <lb/> Falciferos memorant eurrus abscidere membra <lb/> Saepe ita de subito permista caede calentis, <lb/> Ut tremere in terra videatur ab artubus id quod <lb/> Decidit abscisum; cum mens <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan>, atque hominis vis <lb/> Mobilitate mali non quit sentire dolorem: <lb/> Et simul, in pugnae studio quod dedita mens est, <lb/> Corpore cum reliquo pugnam, caedesque petissit; <lb/> Nec tenet, amissam laevam cum tegmine saepe <lb/> Inter equos abstraxe rotas, falcesque rapacis: <lb/> Nec cecidisse alius dextram, cum scandit, & instat.</s> <lb/> <s>Inde alius conatur adempto surgere crure, <lb/> Cum digitos agitat propter moribundus humi pes:</s> <lb/> <s>Et caput abscisum calido, viventeque trunco, <lb/> Servat humi voltum vitalem, oculosque patentis; <lb/> Donec relliquias animai reddidit omnis.</s> <lb/> <s>Quin etiam tibi si, lingua vibrante micantis <lb/> Serpentis caudam procero corpore, utrimque <lb/> Sit lubitum in multas partis discidere ferro: <lb/> Omnia iam seorsum cernas ancisa recenti <lb/> Volnere tortari, & terram conspargere tabo: <lb/> Ipsam seque retro partem petere ore priorem, <lb/> Volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/143.jpg" pagenum="94"/> <s>Omnibus esse igitur totas dicemus in illis <lb/> Particulis animas?</s><s> at ea ratione sequetur <lb/> Unam <expan abbr="animãtem">animantem</expan> animas habuisse in corpore multas.</s> <lb/> <s>Ergo divisa est ea, quae fuit una simul cum <lb/> Corpore: quapropter mortale utrumque <expan abbr="putandũ">putandum</expan> est, <lb/> In multas quoniam partis disciditur aeque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si inmortalis natura animai <lb/> Constat, & in corpus nascentibus insinuatur; <lb/> Cur superanteactam aetatem meminisse nequimus ? <lb/> Nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus ?</s><s> <lb/> Nam si tantopere est animi vitiata potestas, <lb/> Omnium ut actarum exciderit retinentia rerum: <lb/> Non, ut opinor, ea ab leto iam longiter errat. <lb/> Quapropter fateare necesse est, quae fuit ante, <lb/> Interiisse; & quae nunc est, nunc esse creatam. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si iam perfecto corpore nobis <lb/> Inferri solitast animi vivata potestas, <lb/> Tum cum gignimur, & vitae eum limen adimus: <lb/> Haud ita conveniebat, uti cum corpore, & una <lb/> Cum membris videatur in ipso sanguine cresse; <lb/> Sed velut in cavea per se sibi vivere solam</s> <lb/> <s>Convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne. <lb/> Quare <expan abbr="etiã">etiam</expan> atque <expan abbr="etiã">etiam</expan> neque originis esse <expan abbr="putandũ">putandum</expan> est <lb/> Expertes animas, nec leti lege solutas. </s> <lb/> <s>Nam neque tantopere adnecti potuisse putandum est <lb/> Corporibus nostris extrinsecus insinuatas: <lb/> Quod fieri totum contra manifesta docet res. <lb/> Namque ita conexa est per venas, viscera, nervos, <lb/> Ossaque, uti dentes quoque sensu participentur; <lb/> Morbus ut indicat, & gelidai stringor aquai <lb/> Et lapis oppressus, subiit si e frugibus asper: <lb/> Nec tam contextae cum sint, exire videntur <lb/> <pb xlink:href="079/01/144.jpg" pagenum="95"/> Incolumes posse, & salvas exsolvere sese <lb/> Omnibus e nervis, atque ossibus, articulisque.</s> <lb/> <s>Quod si forte putas extrinsecus insinuatam <lb/> Permanare animam nobis per membra solere; <lb/> Tanto quaeque magis cum corpore fusa peribit: <lb/> Quod permanat enim, dissolvitur; interit ergo.</s> <lb/> <s>Dispertitur enim per caulas corporis omnis: <lb/> Ut cibus in membra, atque artus cuin diditur omnis, <lb/> Disperit, atque aliam naturam sufficit ex se: <lb/> Sic anima, atque animus, quamvis integra recens in <lb/> Corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur: <lb/> Dum quasi per caulas omnis diduntur in artus <lb/> Particulae; quibus haec animi natura creatur, <lb/> Quae nunc in nostro dominatur corpore, nata <lb/> Ex illa, quae tum peritat partita per artus. <lb/> Quapropter neque natali privata videtur <lb/> Esse die natura animae, nec funeris expers. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Semina praeterea linquuntur, necne animai <lb/> Corpore in exanimo?</s><s> quod si lincuntur, & insunt; <lb/> Haud erit, ut merito inmortalis possit haberi, <lb/> Partibus amissis quoniam libata recessit. </s><s> <lb/> Sin ita sinceris membris ablata profugit; <lb/> Ut nullas partis in corpore liquerit ex se: <lb/> Unde cadavera rancenti iam viseere vermes <lb/> Expirant ? atque unde animantum copia tanta <lb/> Exos, & exanguis tumidos perfluctuat artus?</s><s> <lb/> Quod si forte animas extrinsecus insinuari <lb/> Vermibus, & privas in corpora posse venire <lb/> Credis; nec reputas cur milia multa animarum <lb/> Conveniant, unde una recesserit: hoc tamen est, ut <lb/> Quaerendum videatur, & in discrimen agendum; <lb/> Utrum tandem animae venentur semina quaeque <lb/> <pb xlink:href="079/01/145.jpg" pagenum="96"/> Vermiculorum, ipsaeque sibi fabricentur, ubi sint; <lb/> An iam corporibus perfectis insinuentur.</s> <lb/> <s>At neque, cur faciant ipsae, quareve laborent, <lb/> Dicere suppeditat. </s><s>neque enim, sine corpore cum sunt, <lb/> Sollicitae volitant morbis, algoque, fameque. <lb/> Corpus enim magis his vitiis, & fine laborat, <lb/> Et mala multa animus contage fungitur eius.</s> <lb/> <s>Sed tamen his esto quamvis facere utile corpus, <lb/> Cum subeant; at qua possint, via nulla videtur.</s> <lb/> <s>Haud igitur faciunt animae sibi corpora & artus.</s> <lb/> <s>Nec tamen ut qui iam perfectis insinuentur <lb/> Corporibus. neque enim poterunt subtiliter esse <lb/> Conexae; neque consensus contagia fient. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique cur acris violentia triste leonum <lb/> Seminium sequitur? dolus vulpibus, & fuga cervis <lb/> A patribus datur, & patrius pavor incitat artus ? <lb/> Et iam cetera de genere hoc, cur omnia membris <lb/> Ex ineunte aevo generascunt, ingenioque; <lb/> Si non certa suo quia semine, seminioque <lb/> Vis animi pariter crescit cum corpore toto?</s><s> <lb/> Quod si inmortalis foret, & mutare soleret <lb/> Corpora; permistis animantes moribus essent: <lb/> Effugeret canis Hyrcano de semine saepe <lb/> Cornigeri incursum cervi; tremeretque per auras <lb/> Aeris accipiter fugiens veniente columba: <lb/> Desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.</s> <lb/> <s>Illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt <lb/> Immortalem animam mutato corpore flecti: </s><s> <lb/> Quod mutatur enim, dissolvitur; interit ergo: <lb/> Traiciuntur enim partes, atque ordine migrant. <lb/> Quare dissolui quoque debent posse per artus, <lb/> Denique ut intereant una cum corpore cunctae. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/146.jpg" pagenum="97"/> Sin animas hominum dicent in corpora semper <lb/> Ire humana; tamen quaeram, cur e sapienti <lb/> Stulta queat fieri: nec prudens sit puer ullus: <lb/> Nec tam doctus equae pullus, quam fortis equi vis; </s><s> <lb/> Si non certa suo quia semine, seminioque <lb/> Vis animi pariter crescit cum corpore quoque. <lb/> Scilicet in tenero tenerascere corpore mentem <lb/> Confugient. </s><s>quod si iam fit: fateare necesse est, <lb/> Mortalem esse animam; quoniam mutata per artus <lb/> Tantopere, amittit vitam, sensumque priorem. </s><s> <lb/> Quove modo poterit pariter cum corpore quoque <lb/> Confirmata cupitum aetatis tangere florem <lb/> Vis animi, nisi erit consors in origine prima?</s><s> <lb/> Quidve foras sibi vult membris exire senectis ?</s><s> <lb/> An metuit conclusa manere in corpore putri ? <lb/> Et domus aetatis spatio ne fessa vetusto <lb/> Obruat?</s><s> at non sunt immortali ulla pericla. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique conubia ad Veneris, partusque ferarum <lb/> Esse animas praesto deridiculum esse videtur: <lb/> Et spectare immortalis mortalia membra <lb/> Innumero numero, certareque praeproperanter <lb/> Inter se quae prima, potissimaque insinuetur: <lb/> Si non forte ita sunt animarum foedera pacta <lb/> Ut quae prima volans advenerit, insinuetur <lb/> Prima, neque inter se contendant viribus hilum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique in aethere non arbor, non aequore in alto <lb/> Nubes esse queunt, nec pisces vivere in arvis; <lb/> Nec cruor in lignis, nec saxis sucus inesse:</s> <lb/> <s>Certum ac <expan abbr="dispositũ">dispositum</expan> est ubi quivquit creseat & insit.</s> <lb/> <s>Sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/> Sola, neque a nervis, & sanguine longius esse.</s> <lb/> <s>Hoc si posset enim; multo prius ipsa animi vis <lb/> <pb xlink:href="079/01/147.jpg" pagenum="98"/> In capite, aut humeris, aut imis calcibus esse <lb/> Posset, & innasci quavis in parte soleret: <lb/> Tandem in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> homine, atque in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> vase maneret.</s> <lb/> <s>Quod <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> nostro quoque constat corpore <expan abbr="certũ">certum</expan>: <lb/> Dispositumque videtur, ubi esse, & crescere possit <lb/> Seorsum anima, atque animus: <expan abbr="tãto">tanto</expan> magis <expan abbr="infitiandũ">infitiandum</expan> <lb/> Totum posse extra corpus durare, genique.</s> <lb/> <s>Quare, corpus ubi interiit, periisse necesse est <lb/> Confiteare animam distractam in corpore toto.</s> <lb/> <s>Quippe etenim mortale aeterno iungere, & una <lb/> Consentire putare, & fungi mutua posse, <lb/> Desipere est. quid enim diversius esse putandum est, <lb/> Aut magis inter se disiunctum, discrepitansque, <lb/> Quam, mortale quod est, immortali, atque perenni <lb/> Iunctum in concilio saevas tolerare procellas ?</s><s> <lb/> Praeterea quaecumque manent aeterna, necesse est <lb/> Aut quia sunt solido cum corpore, res puere ictus, <lb/> Nec penetrare pati sibi quidquam, quod queat artas <lb/> Dissociare intus partis; ut materiai <lb/> Corpora sunt; quorum naturam ostendimus ante: <lb/> Aut ideo durare aetatem posse per omnem, <lb/> Plagarum quia sunt expertia, sicut inane est; <lb/> Quod manet intactum, neque ab ictu fungitur <expan abbr="hilũ">hilum</expan>: <lb/> Aut ideo, quia nulla loci sit copia circum, <lb/> Quo quasi res possint discedere, dissoluique: <lb/> Sicut summarum summa est aeterna; neque extra <lb/> Quis locus est, quo <expan abbr="diffugiãt">diffugiant</expan>; neque corpora sunt, quae <lb/> Possint incidere, & valida dissoluere plaga. <lb/> At neque, uti docui, solido cum corpore mentis <lb/> Natura est; quoniam admistum est in rebus inane: <lb/> Nec <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> est ut inane; neque autem corpora desunt, <lb/> Ex infinito quae possint forte coorta <lb/> <pb xlink:href="079/01/148.jpg" pagenum="99"/> Conruere hanc mentis violento turbine molem: <lb/> Aut aliam quamvis cladem importare pericli. <lb/> Nec porro natura loci, spatiumque profundi <lb/> Deficit, exspergi quo possit vis animai; <lb/> Aut alia quavis possit vi pulsa perire. <lb/> Haud igitur leti praeclusa est ianua menti. <lb/> Quod si forte ideo magis immortalis habenda est, <lb/> Quod letalibus ab rebus munita tenetur: <lb/> Aut quia non veniunt omnino aliena salutis; <lb/> Aut quia, quae veniunt, aliqua ratione recedunt <lb/> Pulsa prius, quam, quid noceant, sentire queamus: <lb/> Scilicet a vera longe ratione remotum est. <lb/> Praeter enim <expan abbr="quã">quam</expan> quod morbi est, <expan abbr="cũ">cum</expan> corpori aegre est; <lb/> Advenit id, quod eam de rebus saepe futuris <lb/> Macerat, inque metu male habet eurisque fatigat; <lb/> Praeteritisque male admissis peccata remordent.</s> <lb/> <s>Adde furorem animi proprium, atque oblivia rerum: <lb/> <lb/> Adde quod in nigras lethargi mergitur undas. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nihil igitur mors est, ad nos neque pertinet hilum; <lb/> Quandoquidem natura animi mortalis habetur: <lb/> Et velut anteacta nihil ternpore sensimus aegri, <lb/> Ad confligendum venientibus undique Poenis; <lb/> Omnia cum belli trepido concussa tumultu <lb/> Horrida contremuere sub altis aetheris oris; <lb/> In dubioque fueret, utrorum ad regna cadendum <lb/> Omnibus humanis esset, terraque, marique: <lb/> Sic ubi non erimus; cum corporis, atque animai <lb/> Discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti: <lb/> Scilicet haud nobis quidquam, qui non erimus tum, <lb/> Accidere omnino poterit, sensumque movere: <lb/> Non, si terra mari miscebitur, & mare caelo. </s><s> <lb/> Et si iam nostro sentit de corpore, postquam <lb/> <pb xlink:href="079/01/149.jpg" pagenum="100"/> Distracta est animi natura, animaeque potestas: <lb/> Nihil tamen hoc ad nos, qui coitu, coniugioque <lb/> Corporis, atque animae consistimus uniter apti. </s><s> <lb/> Nec, si materiam nostram conlegerit aetas <lb/> Post obitum, rursumque redegerit, ut sita nunc est; <lb/> Atque iterum nobis fuerint data lumina vitae; <lb/> Pertineat quidquam tamen ad nos id quoque factum, <lb/> Interrupta semel cum sit repetentia nostri: </s><s> <lb/> Et nunc nihil ad nos de nobis attinet, ante <lb/> Qui fuimus: nec iam de illis Nos adficit angor, </s><s> <lb/> Nam cum respicias inmensi temporis omne <lb/> Praeteritum spatium: tum motus materiai <lb/> Multimodi quam sint: facile hoc adcredere possis, <lb/> Semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta.</s> <lb/> <s>Nec memori tamen id quimus repraehendere mente. <lb/> Inter enim iecta est vitai pausa, vageque <lb/> Deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.</s> <lb/> <s>Debet enim, misere cui forte, aegreque futurum est, <lb/> Ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit <lb/> Accidere. </s><s>at quoniam mors eximit im, prohibetque <lb/> Illum, cui possint incommoda conciliari, <lb/> Scire licet nobis nihil esse in morte timendum; <lb/> Nec miserum fieri, qui non est, posse; neque hilum <lb/> Differre, anno ullo fuerit iam tempore natus, <lb/> Mortalem vitam mors eum inmortalis ademit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum, <lb/> Post mortem fore, ut aut putescat corpore posto <lb/> Aut flammis interfiat, malisve ferarum: <lb/> Scire licet, non sincerum sonere; atque subesse <lb/> Caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse <lb/> <pb xlink:href="079/01/150.jpg" pagenum="101"/> Credere se quemquam sibi sensum in morte futurum. <lb/> Non, ut opinor, enim dat, quod promittit: & inde <lb/> Nec radicitus e vita se tollit, & eicit; <lb/> Sed facit esse sui quiddam super inscius ipse. </s><s> <lb/> Vivus enim sibi cum proponit quisque, futurum, <lb/> Corpus uti volucres lacerent in morte, feraeque; <lb/> Ipse sui miseret: neque enim se vindicit hilum, <lb/> Nec removet satis a proiecto corpore, & illud <lb/> Se fingit; sensuque suo contaminat adstans. </s><s> <lb/> Hinc indignatur se mortalem esse creatum: <lb/> Nec videt in vera nullum fore morte alium se, <lb/> Qui possit vivus sibi se lugere peremptum, <lb/> Stansque iacentem; se lacerari, urive, dolere.</s> <lb/> <s> Nam si in in morte malum est, malis, morsuque ferarum <lb/> Tractari: non invenio qui non sit acerbum <lb/> Ignibus impositum calidis torrescere flammis; <lb/> Aut in melle situm suffocari, atque rigere <lb/> Frigore, cum ?summo gelidi cubat aequore saxi; <lb/> Urgerive superne obtritum pondere terrae. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At iam non domus accipiet te laeta, neque uxor <lb/> Optima, nec dulces occurrent oscula nati <lb/> Praeripere, & tacita pectus dulcedine tangent:</s> <lb/> <s>Non poteris factis florentibus esse tuis <lb/> Praesidio: </s><s>misero misere, aiunt, omnia ademit <lb/> Una dies infesta tibi tot praemia vitae. <lb/> Illud in his rebus non addunt; nec tibi earum <lb/> Iam desiderium rerum super insidet una. <lb/> Quod bene si videant animo, dictisque sequantur, <lb/> Dissoluant animi magno se angore, metuque:</s> <lb/> <s>Tu quidem, ut es leto sopitus, sic eris aevi <lb/> Quod superest, cunctis privatus doloribus aegris: <lb/> At nos horrifico cinefactum te prope busto <lb/> <pb xlink:href="079/01/151.jpg" pagenum="102"/> Insatiabiliter deflevimus, aeternumque <lb/> Nulla dies nobis maerorem e pectore demet. <lb/> Illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari <lb/> Tantopere, ad somnum si res redit, atque quietem; <lb/> Cur quisquam aeterno possit tabeseere luctu. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam faciunt, ubi discubuere, tenentque <lb/> Pocula saepe homines, & inumbrant ora coronis, <lb/> Ex animo ut dicant, brevis hic est fructus homullis; <lb/> Iam fuerit, neque post umquam revocare licebit. <lb/> Tamquam in morte mali cum primis hoc sit eorum, <lb/> Quod sitis exurat miseros, atque arida torreat; <lb/> Aut aliae cuius desiderium insideat rei:</s> <lb/> <s>nec sibi enim quisquam tum se, vitamque requirit, <lb/> Cum pariter mens, & corpus sopita quiescunt: <lb/> Nam licet aeternum per nos sie esse soporem, <lb/> Nec desiderium nostri nos adigit ullum; </s><s> <lb/> Et tamen haud quaquam nostros tune illa per artus <lb/> Longe ab sensiferis primordia motibus errant: <lb/> Quin correptus homo ex somno se colligit ipse. </s><s> <lb/> Multo igitur mortern minus ad nos esse putandum, <lb/> Si minus esse potest, quam quod nihil esse videmus. <lb/> Maior enim turbae disiectus materiai <lb/> Consequitur leto; nec quisquam expergitus exstat, <lb/> Frigida quem semel est vitai pausa secuta. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si vocem rerum natura repente <lb/> Mittat, & hoc alicui nostrum sie increpet ipsa: <lb/> Quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris <lb/> Luctibus indulges ?</s><s> quid mortem congemis, ac fles?</s><s> <lb/> Nam si grata fuit tibi vita anteacta, priorque; <lb/> Et non omnia pertusum congesta quasi in vas <lb/> Commoda perfluxere, atque ingrata interiere: <lb/> Cur non, ut plenus vitae conviva, recedis ? <lb/> <pb xlink:href="079/01/152.jpg" pagenum="103"/> Aequo animoque capis securam, stulte, quietem ?</s><s> <lb/> Sin ea quae fructus cumque es, periere profusa; <lb/> Vitaque in offensu est; cur amplius addere quaeris, <lb/> Rursum quod pereat ,male & ingratum occidat omne? <lb/> Non potius vitae finem facis, atque laboris ?</s><s> <lb/> Nam tibi praeterea quod machiner, inveniamque, <lb/> Quod placeat, nihil est: eadem sunt omnia semper. <lb/> Si tibi non annis corpus iam marcet, & artus <lb/> Confecti languent; eadem tamen omnia restant, <lb/> Omnia si pergas vivendo vincere saecla: <lb/> Atque etiam potius, si numquam sis moriturus. <lb/> Quid respondemus, nisi iustam intendere litem <lb/> Naturam, & veram verbis exponere causam ?</s><s> <lb/> At, qui obitum lamentetur miser amplius aequo; <lb/> Non merito inclamet magis, & voce inerepet acri:</s><s> <lb/> Aufer abhinc lacrimas, balatro, & compesce querellas: </s><s> <lb/> Grandior hic vero si iam, seniorque queratur; <lb/> Omnia perfunctus vitai praemia, marces.</s> <lb/> <s>Sed quia semper aves, quod abest; praesentia temnis; <lb/> Imperfecta tibi elapsa est, ingrataque vita, <lb/> Et necopinanti mors ad caput adstitit ante; <lb/> Quam satur, ac plenus possis discedere rerum: <lb/> Nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte; <lb/> Aequo animoque, agedum, iam alys concede: necesse est: <lb/> Iure, ut opinor, agat, iure increpet, inciletque; <lb/> Cedit enim rerum novitate extrusa vetustas <lb/> Semper, & ex alys aliud reparare necesse est: <lb/> Nec quidquam in barathrum, nec tartara deditur atra. <lb/> Materies opus est, ut crescant postera saecla: <lb/> Quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur: <lb/> Nec minus ergo ante, haec quam tu cecidere, cadentque.</s> <lb/> <s>Sic alid ex alio numquam desistet oriri: <lb/> <pb xlink:href="079/01/153.jpg" pagenum="104"/> Vitaque mancupio nulli datur, omnibus usu.</s> <lb/> <s>Respice item quam nihil ad nos anteacta vetustas <lb/> Temporis aeterni fuerit, quam nascimur, ante.</s> <lb/> <s>Hoc igitur speculum nobis natura futuri <lb/> Temporis exponit. post mortem denique nostram. <lb/> Num quid ibi horribile apparet ? num triste videtur <lb/> Quidquam ? nonne omni somno securius exstat?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo <lb/> Prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.</s> <lb/><s> Nec miser inpedens magnum timet aere saxum <lb/> Tantalus, ut fama est, cassa formidine torpens: <lb/> Sed magis in vita divom metus urget inanis <lb/> Mortales, casumque timent, quem cuique ferat fors.</s> <lb/> <s>Nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem: <lb/> Nec, quoi sub magno scrutentur pectore quidquam <lb/> Perpetuam aetatem possunt reperire profecto,</s> <lb/> <s>Quamlibet immani proiectu corporis exstet, <lb/> Qui non sola novem dispessis iugera membris <lb/> Optineat, sed qui terrai totius orbem: <lb/> Non tamen aeternum poterit perferre dolorem; <lb/> Nec praebere cibum proprio de corpore semper.</s> <lb/> <s>Sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem <lb/> Quem volucres lacerant atque exest anxius angor; <lb/> Aut alia quavis scindunt torpedine curae.</s> <lb/> <s>Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est , <lb/> Qui petere a populo fasces, saevasque secures <lb/> Imbibit; & semper victus, tristisque recedit.</s> <lb/> <s>Nam petere imperium, quod inane est, nec datur umquam; <lb/> Atque in eo semper durum sufferre laborem; <lb/> Hoc est adverso nixantem trudere monte <lb/> Saxum, quod tamen e summo iam Vertice rustim <lb/> Volvitur, & plani raptim petit aequora campi.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/154.jpg" pagenum="105"/> <s>Deinde animi ingratam naturam pascere semper; <lb/> Atque explere bonis rebus, satiareque numquam: <lb/> Quod faciunt nobis annorum tempora, circum <lb/> Cum redeunt, fetusque ferunt, variosque lepores; <lb/> Nec tamen explemur vitai fructibus umquam: <lb/> Hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas <lb/> Quod memorant, laticem pertusum congerere in vas; <lb/> Quod tamen expleri nulla ratione potestur. </s><s> <lb/> Cerberus & Furiae iam vero, & lucis egenus <lb/> Tartarus horriferos eructans faucibus aestus, <lb/> Haec neque sunt usquam, neque possunt esse profecto. </s><s> <lb/> Sed metus in vita poenarum pro malefactis <lb/> Est insignibus insignis, scelerisque luella <lb/> Carcer, & horribilis de saxo iactus deorsum, <lb/> Verbera, carnifices, robur, pix, lammina, tedae: <lb/> Quae tamen & si absunt; at mens sibi conscia facti <lb/> Praemetuens, adhibet stimulos, terretque flagellis: <lb/> Nec videt interea, qui terminus esse malorum <lb/> Possit, nec quae sit poenarum denique finis; <lb/> Atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant. </s><s> <lb/> Hic Acherusia fit stultorum denique vita. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis: <lb/> Lumina sis oeulis etiam bonus Ancus reliquit, <lb/> Qui nielior multis, quam tu, fuit, improbe, rebus.</s> <lb/> <s>Inde aly multi reges, rerumque potentes <lb/> Occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.</s> <lb/> <s>Ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum <lb/> Stravit, iterque dedit legionibus ire per altum, <lb/> Ac pedibus salsas docuit superare lucunas, <lb/> Et contemsit, equis insultans, murmura ponti; <lb/> Lumine adempto animam moribundo corpore fudit.</s> <lb/> <s>Scipiadas belli fulmen, Carthaginis horror, <lb/> <pb xlink:href="079/01/155.jpg" pagenum="106"/> Ossa dedit terrae proinde ac famul infumus esset. <lb/> Adde repertores doctrinarum, atque leporum: <lb/> Adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus <lb/> Sceptra potitus, eadem aliis sopitus quiete est.</s> <lb/> <s>Denique Democritum postquam matura vetustas <lb/> Admonuit, memores motus languescere mentis; <lb/> Sponte sua leto caput obvius optulit ipse.</s> <lb/> <s>ipse Epicurus obit decurso lumine vitae, <lb/> Qui genus humanum ingenio superavit, & omnis <lb/> Restinexit, stellas exortus ut aetherius sol.</s> <lb/> <s>Tu vero dubitabis, & indignabere obire, </s><s> <lb/> Mortua cui vita est prope iam vivo, atque videnti ? <lb/> Qui somno partem maiorem conteris aevi ? <lb/> Et vigilans stertis, nec somnia cernere cessas, <lb/> Sollicitamque geris cassa formidine mentem ? <lb/> Nec reperire potes, tibi quid sit saepe mali, cum <lb/> Ebrius urgeris multis miser undique curis, <lb/> Atque animi incerto fluitans errore vagaris? <lb/> </s></p><p type="main"><s>Si possent homines, proinde ac sentire videntur <lb/> Pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget; <lb/> Et quibus id fiat causis cognoscere, & unde <lb/> Tanta mali tamquam moles in pectore constet: <lb/> Haud ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus <lb/> Quid sibi quisque velit, nescire, & quaerere semper <lb/> Commutare locum, quasi onus deponere possit.</s> <lb/> <s>Exit saepe foras magnis ex aedibus ille, <lb/> Esse domi quem pertaesum est, subitoque revertit; <lb/> Quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.</s> <lb/> <s>Currit agens mannos ad villam praecipitanter, <lb/> Auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans: <lb/> Oscitat extemplo tetigit cum limina villae; <lb/> Aut abit in somnum gravis, atque oblivia quaerit; <lb/> <pb xlink:href="079/01/156.jpg" pagenum="107"/> Aut etiam properans urbem petit, atque revisit.</s> <lb/> <s>Hoc se quisque modo fugit: at, quem scilicet, ut fit, <lb/> Effugere haud potis est, ingratis heret, & angit; <lb/> Propterea, morbi quia causam non tenet aeger: <lb/> Quam bene si videat; iam rebus quisque relictis <lb/> Naturam primum studeat cognoscere rerum, <lb/> Temporis aeterni quoniam, non unius horae, <lb/> Ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis <lb/> Aetas post mortem, quae restat cumque, manenda. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique tantopere in dubys trepidare periclis <lb/> Quae mala nos subigit vitai tanta cupido ?</s><s> <lb/> Certe equidem finis vitae mortalibus adstat, <lb/> Nec devitari letum pote quin obeamus.</s> <lb/> <s>Praeterea versamur ibidem, atque insumus usque: <lb/> Nec nova vivendo procuditur ulla voluptas. <lb/> Sed dum abest, quod avemus, id exsuperare videtur <lb/> Cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus; <lb/> Et sitis aequa tenet, vitai semper hiantis.</s> <lb/> <s>Posteraque, in dubio est, fortunam quam vehat aetas, <lb/> Quidve ferat nobis casus, quive exitus instet.</s> <lb/> <s>Nec prorsum vitam ducendo, demimus hilum <lb/> Tempore de mortis, nec delibare valemus, <lb/> Quo minus esse diu possimus forte perempti.</s> <lb/> <s>Proinde licet quotvis vivendo condere saecla, <lb/> Mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit: <lb/> Nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno <lb/> Lumine qui finem vitai fecit, & ille, <lb/> Mensibus, atque annis qui multis occidit ante. <lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="079/01/157.jpg" pagenum="108"/> <chap n="4"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETII CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA, </s></p> <p type="head"><s>LIBER QUARTUS</s></p> <p type="main"><s> <lb/> Avia Pieridum peragro loca, nullius ante <lb/> Trita solo: iuvat integros accedere fontis, <lb/> Atque haurire, iuvatque novos decerpere flores, <lb/> Insignemque meo capiti petere inde coronam, <lb/> Unde prius nulli velarint tempora musae. <lb/> Primum quod magnis doceo de rebus, & artis <lb/> Relligionum animum nodis exsolvere pergo: <lb/> Deinde, quod obscura de re tam lucida pango <lb/> Carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/> <s>Id quoque enim non ab nulla ratione videtur: <lb/> Nam veluti, pueris absinthia taetra medentes <lb/> Cum dare conantur, prius oras poetila circum <lb/> Contingunt mellis dulci, flavoque liquore, <lb/> Ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/> Labrorum tenus: interea perpotet amarum <lb/> Absinthi laticem, deceptaque non capiatur; <lb/> Sed potius tali facto recreata valescat: <lb/> Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/> Tristior esse, quibus non est tractata, retroque <lb/> Volgus abhorret ab hac; volui tibi suaviloquenti <lb/> Carmine Pierio rationem exponere nostram, <lb/> Et quasi musaeo dulci contingere melle: <lb/> Si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/> Versibus in nostris possem, dum perscipis omnem <lb/> <pb xlink:href="079/01/158.jpg" pagenum="109"/> Naturam rerum, ac praesentis utilitatem. <lb/> Sed quoniam docui, cunctarum exordia rerum <lb/> Qualia sint, & quam varys distantia formis <lb/> Sponte sua volitent aeterno percita motu; <lb/> Quoque modo possint res ex his quaeque creari: <lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque, animi quoniam docui natura quid esset <lb/> Et quibus e rebus cum corpore compta vigeret, <lb/> Quove modo distracta rediret in ordia prima: <lb/> Nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res <lb/> Attinet, esse ea, quae rerum simulacra vocamus: <lb/> Quae quasi membranae summo de corpore rerum <lb/> Dereptae volitant ultroque, citroque per auras: <lb/> Atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes <lb/> Terrificant, atque in somnis, cum saepe figuras <lb/> Contuimur miras, simulacraque luce carentum: <lb/> Quae nos horrifice languentis saepe sopore <lb/> Excierunt, ne forte animas Acherunte reamur <lb/> Effugere, aut umbras inter vivos volitare; <lb/> Neve aliquid nostri post mortem posse relinqui, <lb/> Cum corpus simul, atque animi natura perempta <lb/> In sua discessum dederint primordia quaeque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Dico igitur rerum effigias, tenuisque figuras <lb/> Mittier ab rebus summo de cortice earum: <lb/> Quae quasi membrana, vel cortex nominitanda est: <lb/> Quod speciem, ac formam similem gerit eius imago, <lb/> Cuiuscumque cluet de corpore fusa vagari.</s> <lb/> <s>Id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/> <s>Principio, quoniam mittunt in rebus apertis <lb/> Corpora res multae; partim diffusa solute, <lb/> Robora ceu fumum mittunt, ignesque vaporem; <lb/> Et partim contexta magis, condensaque, ut olim <lb/> Cum veteris ponunt tunicas aestate cicadae; <lb/> <pb xlink:href="079/01/159.jpg" pagenum="110"/> Et vituli cum membranas de corpore summo <lb/> Nascentes mittunt; & item cum lubrica serpens <lb/> Exuit in spinis vestem; nam saepe videmus <lb/> Illorum spoliis vepres volitantibus auctas. <lb/> Haec quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago <lb/> Ab rebus mitti summo de corpore earum:</s> <lb/> <s>Nam, cur illa cadant magis, ab rebusque recedant, <lb/> Quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas. <lb/> Praesertim cum sint in summis corpora rebus <lb/> Multa minuta, iaci quae possint ordine eodem, <lb/> Quo fuerint, & con formae servare figuram, <lb/> Et multo citius, quanto minus indopediri <lb/> Pauca queunt,ut sunt in prima fronte locata:</s> <lb/> <s>Nam certe iacier ac tergeri multa videmus, <lb/> Non solum ex alto, penitusque, ut diximus ante; <lb/> Verum de summis ipsum quoque saepe colorem:</s> <lb/> <s>Et volgo faciunt id lutea, russaque vela, <lb/> Et ferrugina, cum magnis intenta theatris <lb/> Per malos volgata, trabesque trementia fluitant; <lb/> Namque ibi consessum caveai subter, & omnem <lb/> Scaenai speciem patrum, matrumque, Deorumque <lb/> Inficiunt, coguntque suo fluitare colore: <lb/> Et quanto circum mage sunt inclusa theatri <lb/> Moenia, tam magis haec intus perfusa lepore <lb/> Omnia conrident correpta luce diei.</s> <lb/> <s>Ergo lintea de summo cum corpore fucum <lb/> Mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis <lb/> Res quaeque; ex summo quoniam iaculantur utraeque. </s><s> <lb/> Sunt igitur iam formarum vestigia certa, <lb/> Quae volgo volitant suptili praedita filo, <lb/> Nec singillatim possunt secreta videri.</s> <lb/> <s>Praeterea omnis odos, fumus, vapor, atque aliae res <lb/> <pb xlink:href="079/01/160.jpg" pagenum="111"/> Consimiles ideo diffusae rebus abundant, <lb/> Ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae, <lb/> Scinduntur per iter flexum, nec recta viarum <lb/> Ostia sunt, qua contendunt exire coortae.</s> <lb/> <s>At contra tenuis summi membrana coloris <lb/> Cum iacitur, nihil est, quod eam discerpere possit; <lb/> In promptu quoniam est, in prima fronte locata. </s><s> <lb/> Postremo in speculis, in aqua, splendoreque in omni <lb/> Quaecumque apparent nobis simulacra, necesse est, <lb/> Quandoquidem simili specie sunt praedita rerum <lb/> Ex imaginibus missis consistere eorum.</s> <lb/> <s>Nam, cur illa cadant magis, ab rebusque recedant <lb/> Quam quae tenuia sunt, ostendi est nulla potestas. </s><lb/> <s>Sunt igitur tenues formae, rerum similesque <lb/> Effigiae, singillatim quas cernere nemo <lb/> Cum possit tamen, adsiduo crebroque repulsu <lb/> Reiectae reddunt speculorum ex aequore visum, <lb/> Nec ratione alia servari posse videntur, <lb/> Tanto opere ut similes reddantur cuique figurae. <lb/> </s></p><p type="main"><s>nunc age quam tenui natura constet imago <lb/> Percipe. </s><s>et in primis, quoniam primordia tantum <lb/> Sunt infra nostros sensus tantoque minora <lb/> Quam quae primum oculi coeptant non posse tueri, <lb/> Nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum <lb/> Cunctarum quam sint suptilia percipe paucis. <lb/> Primum animalia sunt iam partim tantula, quorum <lb/> Tertia pars nulla possit ratione videri.</s> <lb/> <s>horum intestinum quodvis quale esse putandum est! <lb/> Quid cordis globus aut oculi?</s><s> quid membra?</s><s> quid artus?</s><s> <lb/> Quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque <lb/> Unde anima atque animi constet natura necessum est ?</s><s> <lb/> Nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/162.jpg" pagenum="112"/> Praeterea, quaecumque suo de corpore odorem <lb/> Exspirant acrem, panaces, absinthia taetra <lb/> Abrotonique graves, & tristia centauria: <lb/> Horum unumquodvis leviter si forte ciebis, <lb/> Quam primum noscas rerum simulacra vagari <lb/> Multa modis multis, nulla vi, cassaque sensu.</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quorum quantula pars sit imago, dicere nemo est <lb/> Qui possit, neque eam rationem reddere dictis. <lb/> Sed ne forte putes ea demum sola vagari, <lb/> Quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt; <lb/> Sunt etiam, quae sponte sua gignuntur, & ipsa <lb/> Constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer: <lb/> Quae multis formata modis sublime feruntur, <lb/> Nec speciem mutare suam liquentia cessant, <lb/> Et cuiusque modi formarum vertere in ora. <lb/> Ut nubes facile interdum concrescere in alto <lb/> Cernimus, & mundi speciem violare serenam, <lb/> Aera mulcentes motum. </s><s>nam saepe gigantum <lb/> Ora volare videntur & umbram ducere late: <lb/> Interdum montes magni, avolsaque saxa <lb/> Montibus anteire, & solem succedere praeter; <lb/> Inde alios trahere, atque inducere bellua nimbos. <lb/> Nunc ea quam facili, & celeri ratione gerantur, <lb/> Perpetuoque fluant ab rebus, lapsaque cedant. <lb/> Semper enim summum quidquid de rebus abundat, <lb/> Quod iaculentur. </s><s>& hoc alias cum pervenit in res, <lb/> Transit, ut in primis vestem: . </s><s>Sed ubi aspera saxa, <lb/> Aut in materiam ligni pervenit; ibi iam <lb/> Scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.</s> <lb/> <s>At cum, splendida quae constant, opposta fuerunt, <lb/> Densaque, ut in primis speculum est: nihil accidit horum: <lb/> Nam neque uti vestrem, possunt transire, neque ante <lb/> <pb xlink:href="079/01/160.jpg" pagenum="113"/> Scindi, quam meminit laevor praestare salutem. </s><s> <lb/> Quapropter fit, ut hinc nobis simulacra gerantur. </s><s> <lb/> Et quamvis subito, quovis in tempore, quamque <lb/> Rem contra speculum ponas, apparet imago: <lb/> Perpetuo fluere ut noscas e corpore summo <lb/> Texturas rerum tenuis, tenuisque figuras. </s><s> <lb/> Ergo multa brevi spatio simulacra geruntur; <lb/> Ut merito celer his rebus dicatur origo. </s><s> <lb/> Et quasi multa brevi spatio summittere debet <lb/> Luinina sol, ut perpetuo sint omnia plena: <lb/> Sic ab rebus item simili ratione necesse est <lb/> Temporis in puncto rerum simulacra ferantur <lb/> Multa modis multis in cunctas undique partis: <lb/> Quandoquidem speculum, quoi cumque obvertimus illuc, <lb/> Res ibi respondent simili forma, atque colore. </s><s> <lb/> Praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli. <lb/> Tempestas, perquam subito fit turbida foede <lb/> Undique, uti tenebras omnis Acherunta rearis <lb/> Liquisse, & magnas caeli complesse cavernas. </s><s> <lb/> Usque adeo taetra nimborum nocte coorta, <lb/> Impendent atrae formidinis ora superne: <lb/> Quorum quantula pars sit imago dicere nemo est <lb/> Qui possit neque eam rationem reddere dictis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur, <lb/> Et quae mobilitas ollis tranantibus auras <lb/> Reddita sit, longo ut spatio brevis hora teratur, <lb/> In quem quaeque locum diverso numine tendunt; <lb/> Suavidicis potius, quam multis versibus edam: <lb/> Parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam <lb/> Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. </s><s> <lb/> Principio persaepe levis res, atque minutis <lb/> Corporibus factas, celeris licet esse videre.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/163.jpg" pagenum="114"/> <s>In quo iam genere est solis lux, & vapor eius, <lb/> Propterea quia sunt e primis facta minutis: <lb/> Quae quasi cuduntur, perque aeris intervallum <lb/> Non dubitant transire sequenti concita plaga.</s> <lb/> <s>Suppeditatur enim confestim lumine lumen, <lb/> Et quasi protelo stimulatur folgere folgur. <lb/> Quapropter simulacra pari ratione necesse est <lb/> Immemorabile per spatium transcurrere posse <lb/> Temporis in puncto: primum quod parvola causa <lb/> Est procul, a tergo quae provehat, atque propellat: <lb/> Deinde, quod usqueadeo textura praedita rara <lb/> Mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res, <lb/> Et quasi permanare per aeris intervallum.</s> <lb/> <s>Praeterea si, quae penitus corpuscula rerum <lb/> Ex altoque foras mittuntur, solis uti lux, <lb/> Ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei <lb/> Per totum caeli spatium diffundere sese; <lb/> Perque volare mare, ac terras, caelumque rigare, <lb/> Quod supera est; ubi tam volucri levitate feruntur; <lb/> Quid quae sunt igitur iam prima fronte parata, <lb/> Cum iaciuntur, & emissum res nulla moratur, </s><s> <lb/> Nonne vides citius debere, & longius ire ?<lb/> Multiplicisque loci spatium transcurrere eodem <lb/> Tempore, quo solis pervolgant lumina caelum ?</s><s> <lb/> Hoc etiam imprimis specimen verum esse videtur, <lb/> Quam celeri motu rerum simulacra ferantur, <lb/> Quod simul ac primum sub diu splendor aquai <lb/> Ponitur; extemplo caelo stellante, serena <lb/> Sidera respondent in aqua radiantia mundi.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, puncto tempore imago <lb/> Aetheris ex oris in terrarum accidat oras ?</s><s> <lb/> Quare etiam atque etiam minima haec fateare necesse <lb/> <pb xlink:href="079/01/164.jpg" pagenum="115"/> Corpora, quae feriant oculos, visumque lacessant; </s> <lb/> <s>Perpetuoque fluant certis ab rebus odores:<lb/> Frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis <lb/> Aequoris, exesor moerorum litora circum. <lb/> Nec variae cessant voces volitare per auras.</s> <lb/> <s>Denique in os salsi venit humor saepe saporis, <lb/> Cum mare versamur propter; dilutaque contra <lb/> Cum tuimtir misceri absinthia, tangit amaror.</s> <lb/> <s>Usqueadeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/> Fertur, & in cunctas dimittitur undique partis. <lb/> Nec mora, nec requies interdatur ulla fluendi: <lb/> Perpetuo quoniam sentimus, & omnia semper <lb/> Cernere, odorari licet & sentire sonare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam manibus tractata figura <lb/> In tenebris quaedam, cognoscitur esse eadem, quae <lb/> Cernitur in luce, & claro candore, necesse est <lb/> Consimili causa tactum, visumque moveri. </s><s> <lb/> Nunc igitur, si quadratum tentamus; & id nos <lb/> Commovet in tenebris: in luci quae poterit res <lb/> Accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago? <lb/> Esse in imaginibus quapropter causa videtur <lb/> Cernendi, neque posse sine his res ulla videri.</s> <lb/> <s>Nunc ea quae dico rerum simulacra, feruntur <lb/> Undique; & in cunctas iaciuntur didita partis. <lb/> Verum, nos oculis quia solis cernere quimus, <lb/> Propterea fit, uti speciem quo vertimus, omnes <lb/> Res ibi eam contra feriant forma, atque colore.</s> <lb/> <s>Et quantum quaeque ab nobis res absit, imago <lb/> Eflicit ut videamus. </s><s>& internoscere curat. <lb/> Nam cum mittitur, extemplo procudit, agitque <lb/> Aera, qui inter se cumque est, oculosque locatus. <lb/> Isque ita per nostras acies perlabitur omnis: <lb/> <pb xlink:href="079/01/165.jpg" pagenum="116"/> Et quasi perterget pupillas, atque ita transit.</s> <lb/> <s> Propterea fit, uti videamus quam procul absit <lb/> Res quaeque: </s><s>& quanto plus aeris ante agitatur <lb/> Et nostros oculos perterget longior aura; <lb/> Tam procul esse magis res quaeque remota videtur. </s><s> <lb/> Scilicet haec summe celeri ratione geruntur, <lb/> Quale sit ut videamus; & una quam, procul absit. <lb/> Illud in his rebus minime mirabile habendum est, <lb/> Cur ea, quae feriant oculos simulacra, videri <lb/> Singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur: </s><s> <lb/> Ventus enim quoque paullatim cum verberat, & cum <lb/> Acre ferit frigus, non privam quamque solemus <lb/> Particulam venti sentire, & frigoris eius; <lb/> Sed magis univorsum, flerique perinde videmus <lb/> Corpore tum plagas in nostro, tamquam aliqua res <lb/> Verberet, atque sui det sensum corporis extra. </s><s> <lb/> Praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum <lb/> Tangimus extremum saxi, summumque colorem: <lb/> Nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam <lb/> Duritiem penitus saxi sentimus in alto. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, cur ultra speculum videatur imago, <lb/> Percipe; nam certe penitus remota videtur. <lb/> Quod genus illa, foris quae vere transpiciuntur, <lb/> Ianua cum per se transpectum praebet apertum, <lb/> Multa facitque foris ex aedibus ut videantur.</s> <lb/> <s>Ipse enim duplici, geminoque fit are visus. <lb/> Primus enim est, citra postis quum cernitur aer: <lb/> Inde fores ipsae dextra, laevaque sequuntur. <lb/> Post extraria lux oculos perterget, & aer <lb/> Alter, & illa, foris quae vere transpiciuntur.</s> <lb/> <s>Sic ubi se primum speculi proiecit imago, <lb/> Dum venit ad nostras acies, procudit agitque <lb/> <pb xlink:href="079/01/166.jpg" pagenum="117"/> Aera, qui inter se cumque est, oculosque locatus: <lb/> Et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus, <lb/> Quam speculum. </s><s>sed ubi speculum quoque sensimus ipsum; <lb/> Continuo, haec in id, a nobis quae fertur imago <lb/> Pervenit, & nostros oculos reiecta revisit; <lb/> Atque alium prae se propellens aera volvit <lb/> Et facit, ut prius hunc quam se videamus, eoque <lb/> Distare a speculo tantum remota videtur.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam minime mirarier est par, <lb/> Illis, quae reddunt speculorum ex aequore visum, <lb/> Aeribus binis, quoniam res confit utraque.</s> <lb/> <s>Nunc ea, quae nobis membrorum dextera pars est, <lb/> In speculis fit ut in laeva videatur, eo quod <lb/> Planiciem ad speculi veniens cum offendit imago, <lb/> Non convertitur incolumis; sed recta retrorsum <lb/> Sic eliditur, ut siquis prius, arida quarn sit <lb/> Cretea persona, adlidat pilaeve, trabive; <lb/> Atque ea continuo rectam si fronte figuram <lb/> Servet, & elisam retro sese exprimat ipsa.</s> <lb/> <s>Fiet, ita, ante oculus fuerit qui dexter, hic idem <lb/> Nunc sit laevus, & e laevo sit mutua dexter.</s> <lb/> <s>Fit quoque, de speculo in speculum ut tradatur imago: <lb/> Quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint.</s> <lb/> <s>Nam quaecumque retro parte interiore latebunt; <lb/> Inde tamen, quamvis torte, penitusque remota, <lb/> Omnia, per flexos aditus educta licebit <lb/> Pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. </s><s> <lb/> Usqueadeo speculo in speculum tralucet imago: <lb/> Et cum laeva data est, fit rusum, ut dextera fiat: <lb/> Inde retrorsum reddit, & convertit eodem. <lb/> Quinetiam quaecumque latuscula sunt speculorum <lb/> Adsimili lateris flexura praedita nostri: <lb/> <pb xlink:href="079/01/167.jpg" pagenum="118"/> Dextera ea propter nobis simulacra remittunt <lb/> Aut quia de speculo in speculum transfertur imago; <lb/> Inde ad nos elisa bis advolat: aut etiam quod. <lb/> Circumagitur, cum venit imago; propterea quod <lb/> Flexa figura docet speculi convertier ad nos.</s> <lb/> <s>Endogredi porro pariter simulacra, pedemque <lb/> Ponere nobiscum credas, gestumque imitari; <lb/> Propterea quia, de speculi qua parte recedas, <lb/> Continuo nequeunt illinc simulacra reverti: <lb/> Omnia quandoquidem cogit natura referri, <lb/> Ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.</s> <lb/> <s>Splendida porro oculi fugitant, vitantque tueri:</s> <lb/> <s>sol etiam caecat, contra si cernere pergas; <lb/> Propterea quia vis magnast ipsius; & alte <lb/> Aera per purum graviter simulacra feruntur, <lb/> Et feriunt oculos turbantia cornposituras.</s> <lb/> <s>Praeterea splendor, quicumque est acer, adurit <lb/> Saepe oculos, ideo quod semina possidet ignis <lb/> Multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.</s> <lb/> <s>Lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur <lb/> Arquati, quia luroris de corpore eorum <lb/> Semina multa fluunt simulacris obvia rerum; <lb/> Multaque sunt oculis in eorum denique mixta, <lb/> Quae contage sua palloribus omnia pingunt. </s><s> <lb/> E tenebris autem, quae sunt in luce, tuemur; <lb/> Propterea, quia cum propior caliginis aer <lb/> Ater init oculos prior, & possedit apertos; <lb/> Insequitur candens confestim lucidus aer, <lb/> Qui quasi purgat eos, ac nigras discutit umbras <lb/> Aeris illius: nam multis partibus hic est <lb/> Mobilior, multisque minutior, & mage pollens.</s> <lb/> <s>Qui simul atque vias oculorum luce replevit; <lb/> <pb xlink:href="079/01/168.jpg" pagenum="119"/> Atque patefecit, quas ante obsederat ater; <lb/> Continuo rerum simulacra adaperta sequuntur; <lb/> Quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.</s> <lb/> <s>Quod contra facere in tenebris e luce nequimus; <lb/> Propterea, quia posterior caliginis aer <lb/> Crassior insequitur; qui cuncta foramina complet; <lb/> Obsiditque vias oculorum, ne simulacra <lb/> Possint ullarum rerum coniecta moveri.</s> <lb/> <s>Quadratasque procul turris cum cernimus urbis, <lb/> Propterea fit, uti videantur saepe rotundae, <lb/> Angulus optusus quia longe cernitur omnis, <lb/> Sive etiam potius non cernitur, ac perit eius <lb/> Plaga, nec ad nostras acies perlabitur ictus; <lb/> Aera per multum quia dum simulacra feruntur, <lb/> Cogit hebescere eum crebris offensibus aer:</s> <lb/> <s>Hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis, <lb/> Fit, quasi ut ad tornum saxorum structa terantur; <lb/> Non tamen ut coram quae sunt, vereque rutunda, <lb/> Sed quasi adumbratim paullum simulata videntur. </s><s> <lb/> Umbra videtur item nobis in sole moveri, <lb/> Et vestigia nostra sequi, gestumque imitari, <lb/> Aera si credis privatum lumine posse <lb/> Endogredi, motus hominum, gestumque sequentem. <lb/> Nam nihil esse potest aliut nisi lumine cassus <lb/> Aer, id quod nos umbram perhibere suemus. </s><s> <lb/> Nimirum, quia terra locis ex ordine certis <lb/> Lumine privatur solis, quacumque meantes <lb/> Officimus; repletur item, quod liquimus eius. <lb/> Propterea fit, uti videatur, quae fuit umbra <lb/> Corporis, e regione eadem nos usque secuta. </s><s> <lb/> Semper enim nova se radiorum lumina fundunt, <lb/> Primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/169.jpg" pagenum="120"/> Propterea facile & spoliatur lumine terra; <lb/> Et repletur item, nigrasque sibi abluit umbras. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum. </s><s> <lb/> Nam quocumque loco sit lux, atque umbra, tueri <lb/> Illorum est. eadem vero sint lumina, necne; <lb/> Umbraque, quae fuit hic, eadem nunc transeat illuc; <lb/> An potius fiat, paullo quod diximus ante; <lb/> Hoc animi demum ratio discernere debet: <lb/> Nec possunt oculi naturam noscere rerum. </s><s> <lb/> Proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. </s><s> <lb/> Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur; <lb/> Quae manet in statione, ea praeter creditur ire: </s><s> <lb/> Et fugere ad puppim colles, campique videntur <lb/> Quos agimus praeter navim, velisque volamus. </s><s> <lb/> Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis <lb/> Cuncta videntur, & adsiduo sunt omnia motu: <lb/> Quandoquidem longos obitus exorta revisunt, <lb/> Cum permensa suo sunt caelum corpore claro. </s><s> <lb/> Solque pari ratione manere, & luna videntur <lb/> In statione; ea quae ferri res indicat ipsa. </s><s> <lb/> Exstantesque procul medio de gurgite montes, <lb/> Classibus inter quos liber patet exitus; ydem <lb/> Apparent: & longe divolsi licet, ingens <lb/> Insula coniunctis tamen ex his una videtur. </s><s> <lb/> Atria versari, & circumcursare columnae <lb/> Usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi <lb/> Desierunt verti, vix ut iam credere possint, <lb/> Non supra sese ruere omnia tecta minari. </s><s> <lb/> Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte <lb/> Cum coeptat natura; supraque extollere montes: <lb/> Quos tibi tum supra sol montis esse videtur, <lb/> Comminus ipse suo contingens fervidus igni; <lb/> <pb xlink:href="079/01/170.jpg" pagenum="121"/> Vix absunt nobis missus bis mille sagittae; <lb/> Vix etiam cursus quingentos saepe veruti. <lb/> Inter eos, solemque iacent immania ponti <lb/> Aequora, substrata aethereis ingentibus oris: <lb/> Interiectaque sunt terrarum milia multa; <lb/> Quae variae retinent gentes, & saecla ferarum.</s> <lb/> <s>At conlectus aquae digitum non altior unum, <lb/> Qui lapides inter sistit per strata viarum, <lb/> Despectum praebet sub terras impete tanto, <lb/> A terris quantum caeli patet altus hiatus: <lb/> Nubila dispicere, & caelum ut videare videre, & <lb/> Corpora, mirande, sub terras abdita caelo. </s><s> <lb/> Denique, ubi in medio nobis ecus acer obhesit <lb/> Flumine, & in rapidas amnis despeximus undas: <lb/> Stantis equi corpus transvorsum ferre videtur <lb/> Vis, & in adversum flumen contrudere raptim. <lb/> Et quocumque oculos traiecimus, omnia ferri, <lb/> Et fluere adsimili nobis ratione videntur. </s><s> <lb/> Porticus aequali quamvis est denique ductu, <lb/> Stansque in perpetuum paribus suffulta columnis; <lb/> Longa tamen parte ab summa cum tota videtur, <lb/> Paullatim trahit angusti fastigia coni, <lb/> Tecta solo iungens, atque omnia dextera laevis; <lb/> Donec in obscurum coni conduxit acumen.</s> <lb/> <s>In pelago nautis ex undis ortus, in undis <lb/> Sol fit uti videatur obire, & condere lumen: <lb/> Quippe ubi nihil aliud nisi aquam, caelumque tuentur; <lb/> Ne leviter credas labefactari undique sensus. <lb/> At maris ignaris, in portu clauda videntur <lb/> Navigia, aplustris fractis, obnitier undae. </s><s> <lb/> Nam quaecumque supra rorem salis edita pars est <lb/> Remorum, recta est; & recta superne guberna: <lb/> <pb xlink:href="079/01/171.jpg" pagenum="122"/> Quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur <lb/> Omnia converti, sursumque supina reverti; <lb/> Et reflexa prope in summo fluitare liquore. </s><s> <lb/> Raraque per caelum cum venti nubila portant <lb/> Tempore nocturno; tum splendida signa videntur <lb/> Labier adversum nimbos, atque ire superne <lb/> Longe aliam in partem, quam quo ratione feruntur. </s><s> <lb/> At si forte oculo manus uni subdita supter <lb/> Pressit; cum quodam sensu fit, uti videantur <lb/> Omnia, quae tuimur, fieri tum bina tuendo; <lb/> Bina lucernarum florentia lumina flammis, <lb/> Binaque per totas aedis geminare supellex: <lb/> Et duplicis hominum facies, & corpora bina.</s> <lb/> <s>Denique cum suavi devinxit membra sopore <lb/> Somnus, & in summa corpus iacet omne quiete: <lb/> Tum vigilare tamen nobis, & membra movere <lb/> Nostra videmur, & in noctis caligine caeca <lb/> Cernere censemus solem, lumenque diurnum: <lb/> Conclusoque loco caelum, mare, flumina, montes <lb/> Mutare, & campos pedibus transire videmur: <lb/> Et sonitus audire, severa silentia noctis <lb/> Undique cum constent; & reddere dicta tacentes. </s><s> <lb/> Cetera de genere hoc mirando multa videmus; <lb/> Quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt; <lb/> Nequidquam, quoniam pars horum maxima fallit <lb/> Propter opinatus animi, quos addimus ipsi, <lb/> Pro visis ut sint, quae non sunt sensibus visa. </s><s> <lb/> Nam nihil egregrius est, quam res discernere apertas <lb/> A dubiis, animus quas ab se protinus abdit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique, nihil sciri siquis putat, id quoque nescit, <lb/> An sciri possit, quom se nihil scire fatetur. </s><s> <lb/> Hunc igitur contra mittam contendere caussam, <lb/> <pb xlink:href="079/01/172.jpg" pagenum="123"/> Qui capite ipse sua instituit vestigia retro. </s><s> <lb/> Et tamen hoc quoque uti concedam scire; at id ipsum <lb/> Quaeram, cum in rebus veri nihil viderit ante; <lb/> Unde sciat, quid sit scire, & nescire vicissim. <lb/> Notitiam veri quae res, falsique crearit; <lb/> Et dubium certo quae res differre probarit. </s><s> <lb/> Invenies primis ab sensibus esse creatam <lb/> Notitiam veri, neque sensus posse refelli: </s><s> <lb/> Nam maiore fide debet reperirier illud, <lb/> Sponte sua veris quod possit vincere falsa. </s><s> <lb/> Quid maiore fide porro, quam sensus haberi <lb/> Debet ?</s><s> an ab sensu falso ratio orta, valebit <lb/> Dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ?</s><s> <lb/> Qui nisi sint veri, ratio quoque falsa fit omnis. <lb/> An poterunt oculos aures reprehendere ? an auris <lb/> Tactus?</s><s> an hunc porro tactum sapor arguet oris ? <lb/> An confutabunt nares, oculive, revincent?</s><s> <lb/> Non, ut opinor, ita est. </s><s>nam seorsum cuique potestas <lb/> Divisa est; sua vis cuique est. ideoque necesse est, <lb/> Quod molle, aut durum; gelidum, fervensve; seorsum <lb/> Id molle, aut durum; gelidum, fervensve videri: <lb/> Et seorsum varios rerum sentire colores <lb/> Et quaecumque coloribus sunt coniuncta necesse est. <lb/> Seorsus item sapor oris habet vim; seorsus odores <lb/> Nascuntur; sorsum sonitus: </s><s>ideoque necesse est <lb/> Non possint alios alii convincere sensus.</s> <lb/> <s>Nec porro poterunt ipsi reprehendere sese: <lb/> Aequa fides quoniam debebit semper haberi.</s> <lb/> <s>Proinde, quod in quoque est his visum tempore, verum est.</s> <lb/> <s>Et, si non poterit ratio dissolvere caussam, <lb/> Cur ea, quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint <lb/> Visa rotunda, tamen praestat rationis egentem <lb/> <pb xlink:href="079/01/173.jpg" pagenum="124"/> Reddere mendose causas utriusque figurae, <lb/> Quam manibus manifesta suis emittere quaeque; <lb/> Et violare fidem primam, & convellere tota <lb/> Fundamenta, quibus nixatur vita, salusque.</s> <lb/> <s>Non modo enim ratio ruat omnis; vita quoque ipsa <lb/> Concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis, <lb/> Praecipitisque locos vitare, & cetera, quae sint <lb/> In genere hoc fugienda; sequi, contraria quae sint. <lb/> Illa tibi est igitur verborum copia cassa. <lb/> </s><s>Denique ut in fabrica, si pravast regula prima; <lb/> Normaque si fallax rectis regionibus exit; <lb/> Et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, <lb/> Omnia mendose fieri, atque obstipa necessum est, <lb/> Prava, cubantia, prona, supina, atque absona tecta; <lb/> Iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque, <lb/> Prodita iudiciis fallacibus omnia primis: <lb/> Sic igitur ratio tibi rerum prava necesse est, <lb/> Falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus orta est. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem <lb/> Sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio auditur sonus, & vox omnis, in auris <lb/> Insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. </s><s> <lb/> Corpoream quoque enim vocem constare fatendum est, <lb/> Et sonitum; quoniam possunt inpellere sensus. </s><s> <lb/> Praeteradit enim vox fauces saepe; facitque <lb/> Asperiora foris gradiens arteria clamor. </s><s> <lb/> Quippe, per angustum turba maiore coorta <lb/> Ire foras ubi coeperunt primordia vocum: <lb/> Scilicet expleti quoque ianua raditur oris. </s><s> <lb/> Haud igitur dubium est, quin voces, verbaque constent <lb/> Corporeis e principiis, ut laedere possint. </s><s> <lb/> Nec te fallit item, quid corporis auferat, & quid <lb/> <pb xlink:href="079/01/174.jpg" pagenum="125"/> Detrahat ex hominum nervis, ac viribus ipsis <lb/> Perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram, <lb/> Aurorae perduetus ab exoriente nitore; <lb/> Praesertim si cum summo est clamore profusus. </s><s> <lb/> Ergo corpoream vocem constare necesse est; <lb/> Multa loquens quoniam amittit de corpore partem.</s> <lb/> <s>Nec simili penetrant auris primordia forma, <lb/> Cum tuba depresso graviter sub murmure mugit, <lb/> Et reboat raucum regio c ita barbara bombum; <lb/> Vallibus & cycni nece torti ex Heliconis <lb/> Cum liquidam tollunt lugubri voce querellam. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro <lb/> Exprimimus, rectoque foras emittimus ore; <lb/> Mobilis articulat verborum daedala lingua, <lb/> Formaturaque labrorum pro parte figurat.</s> <lb/> <s>Asperitas autem vocis fit ab asperitate <lb/> Principiorum & item laevor laevore creatur.</s> <lb/> <s>Ac, ubi non longum spatium est, unde illa profecta <lb/> Perveniat vox quaeque; necesse est verba quoque ipsa <lb/> Plane exaudiri, discernique articulatim: <lb/> Servat enim formaturam, servatque figuram.</s> <lb/> <s>At si interpositum spatium sit longius aequo; <lb/> Aera per multum confundi verba necesse est, <lb/> Et conturbari vocem, dum transvolat auras. </s><s> <lb/> Ergo fit, sonitum ut possis audire, neque hilum <lb/> Internoscere, verborum sententia quae sit. <lb/> Usqueadeo confusa venit vox, inque pedita <lb/> Praeterea edictum saepe unum perciet auris <lb/> Omnibus in populo, missum praeconis ab ore. </s><s> <lb/> In multas igitur voces vox una repente <lb/> Diffugit, in privas quoniam se dividit auris; <lb/> Obsignans formam verbis, clarumque sonorem. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/175.jpg" pagenum="126"/> At, quae pars vocum non auris incidit ipsas, <lb/> Praeterlata perit frustra diffusa per auras:</s> <lb/> <s>Pars solidis adlisa locis reiecta sonorem <lb/> Reddit: & interdum frustratur imagine verbi.</s> <lb/> <s>Quae bone cum videas, rationem reddere possis <lb/> Tute tibi, atque aliis, quo pacto per loca sola <lb/> Saxa paris formas verborum ex ordine reddant, <lb/> Palantis comites cum montes inter opacos <lb/> Quaerimus, & magna dispersos voce ciemus.</s> <lb/> <s>Sex etiam aut septem loca vidi reddere voces, <lb/> Unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi <lb/> Verba repulsantes iterabant docta referre.</s> <lb/> <s>Haec loca capripedes Satyros, nymphasque tenere <lb/> Finitimi fingunt, & Faunos esse loquuntur: <lb/> Quorum noctivago strepitu, ludoque iocanti <lb/> Adfirmant vulgo taciturna silentia rumpi; <lb/> Chordarumque sonos fieri, dulcesque querellas, <lb/> Tibia quas fundit digitis pulsata canentum; <lb/> Et genus agricolum late sentiscere, cum Pan <lb/> Pinea semiferi capitis velamina quassans, <lb/> Unco saepe labro calamos pereurrit hiantis; <lb/> Fistula silvestrem ne cesset fundere musam.</s> <lb/> <s>Cetera de genere hoc monstra, ac portenta loquontur, <lb/> Ne loca deserta ab divis quoque forte putentur <lb/> Sola tenere; </s><s>ideo iactant miracula dictis; <lb/> Aut aliqua ratione alia ducuntur: ut omne <lb/> Humanum genus est avidum nimis auricularum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, non est mirandum, qua ratione <lb/> Quae loca per nequeunt oculi res cernere apertas, <lb/> Haec loca per voces veniant, aurisque lacessant.</s> <lb/> <s>Conloquium clausis foribus quoque saepe tenemus, <lb/> Nimirum quia vox per flexa foramina rerum <lb/> <pb xlink:href="079/01/176.jpg" pagenum="127"/> Incolumis transire potest; simulacra renutant: <lb/> Perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant: <lb/> Qualia sunt vitri, species quae trameat omnis.</s> <lb/> <s>Praeterea partis in cunctas dividitur vox: <lb/> Ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una <lb/> Dissiluit semel in multas exorta; quasi ignis <lb/> Saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. </s><s> <lb/> Ergo replentur loca vocibus, abdita retro <lb/> Omnia quae circum fuerint, sonituque cientur. </s><s> <lb/> At simulacra viis derectis omnia tendunt, <lb/> Ut sunt missa semel. quapropter cernere nemo <lb/> Se supra potis est; at voces accipere extra. </s><s> <lb/> Et tamen ipsa quoque haec dum transit clausa domorum, <lb/> Vox, optunditur, atque auris confuisa penetrat: <lb/> Et sonitum potius, quam verba, audire videmur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec, qui sentimus succum, lingua atque palatum, <lb/> Plusculum habent in se rationis, plus operaique. <lb/> Principio succum sentimuis in ore, cibum cum <lb/> Mandendo exprimimus: ceu plenam spongiam aquai <lb/> Si quis forte manu premere, exsiccare coepit.</s> <lb/> <s>Inde quod exprimimus, per caulas omne palati <lb/> Diditur, & rarae per plexa foramina linguae.</s> <lb/> <s>Haec ubi laevia sunt manantis corpora succi; <lb/> Suaviter attingunt, & suaviter omnia tractant <lb/> Umida linguai circum sudantia templa: </s> <lb/> <s>At contra pungunt sensum, lacerantque coorta, <lb/> Quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.</s> <lb/> <s>Deinde voluptas est e suco in fine palati; <lb/> Cum vero deorsum per fauces praecipitavit; <lb/> Nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. </s><s> <lb/> Nec refert quidquam, quo victu corpus alatur, <lb/> Dummodo, quod capias, concoctum didere possis <lb/> <pb xlink:href="079/01/177.jpg" pagenum="128"/> Artibus, & stomachi humectum servare tenorem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc aliis alius cur sit cibus, ut videamus, Expediam, quareve, aliis quod triste, & amarum est <lb/> Hoc tamen esse aliis possit perdulce videri. <lb/> Tantaque in his rebus distantia, differitasque est; <lb/> Ut quod alys cibus est, aliis fuat acre venenum, <lb/> Est utique ut serpens, hominis quae tacta salivis <lb/> Disperit, ac sese mandendo conficit ipsa. </s><s> <lb/> Praeterea nobis veratrum est acre venenum, <lb/> At capris adipes, & coturnicibus auget. </s><s> <lb/> Id quibus ut fiat rebus cognoscere possis; <lb/> Principio meminisse decet, quae diximus ante, <lb/> Semina multimodis in rebus mixta tenere.</s> <lb/> <s>Porro omnes, quaecumque cibum capiunt animantes, <lb/> Ut sunt dissimiles extrinsecus, & generatim <lb/> Extima membrorum circumeaesura coercet, <lb/> Proinde & seminibus distant, variantque figuris.</s> <lb/> <s>Semina cum porro distent; differre necesse est <lb/> Intervalla, viasque, foramina quae perhibemus, <lb/> Omnibus in membris, & in ore, ipsoque palato.</s> <lb/> <s>Esse minora igitur quaedam, maioraque debent; <lb/> Esse triquetra aliis, aliis quadrata necesse est, <lb/> Multa rutunda, modis multis multangula quaedam:</s> <lb/> <s>Namque figurarum ut ratio, motusque reposcunt; <lb/> Proinde foraminibus debent differre figurae; <lb/> Et variare viae, proinde ac textura coercet. </s><s> <lb/> Hinc, ubi quod suave est aliis, aliis fit amarum, <lb/> Illis, queis suave est, laevissima corpora debent <lb/> Contrectabiliter caulas intrare palati: <lb/> At contra, quibus est eadem res intus acerba; <lb/> Aspera nimirum penetrant, hamataque fauces. </s><s> <lb/> Nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/178.jpg" pagenum="129"/> Quippe, ubi cui febris bili superante coorta est, <lb/> Aut alia ratione aliquast vis excita morbi; <lb/> Perturbatur ibi totum iam corpus, & omnes <lb/> Commutantur ibi positurae principiorum: <lb/> Fit, prius ad sensum ut quae corpora conveniebant, <lb/> Nunc non conveniant; & cetera sint magis apta, <lb/> Quae penetrata queunt sensum progignere acerbum <lb/> Utraque enim sunt in mellis commista sapore, <lb/> Id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris <lb/> Tangat, agam. </s><s>Primum res multas esse necesse est, <lb/> Unde fluens volvat varius se fluctus odorum, <lb/> Nam fluere, & mitti volgo, spargique putandum est. <lb/> Verum aliis alius magis est animantibus aptus, <lb/> Dissimilis propter formas. </s><s>Ideoque per auras <lb/> Mellis apes quamvis longe ducuntur odore; <lb/> Vulturiique cadaveribus: </s><s>tum fissa ferarum <lb/> Ungula quo tulerit gressum, promissa canum vis <lb/> Ducit: & humanum longe praesentit odorem <lb/> Romulidarum arcis servator candidus anser.</s> <lb/> <s>Sic aliis alius nidor datus, ad sua quemque <lb/> Pabula ducit, & a taetro resilire veneno <lb/> Cogit, eoque modo servantur saecla ferarum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit, <lb/> Est, alio ut possit promitti longius alter. <lb/> Sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum <lb/> Quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere, quam res, <lb/> Quae feriunt oculorum acies, visumque lacessunt.</s> <lb/> <s>Errabundus enim tarde venit, ac perit ante <lb/> Paullatim facilis distractus in aeris auras: <lb/> Ex alto primum quia vix emittitur ex re: <lb/> Nam penitus fluere, atque recedere rebus odores <lb/> <pb xlink:href="079/01/179.jpg" pagenum="130"/> Significat, quod fracta magis redolere videntur <lb/> Omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta. <lb/> Deinde videre licet maioribus esse creatum <lb/> Principiis voci; quoniam per saxea saepta <lb/> Non penetrat, qua vox volgo, sonitusque feruntur. <lb/> Quare etiam quod olet, non tam facile esse videbis <lb/> Investigare in qua sit regione locatum: <lb/> Refrigescit enim cunctando plaga per auras; <lb/> Nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.</s> <lb/> <s>Errant saepe eanes itaque, & vestigia quaerunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen hoc solis in odoribus, atque saporum <lb/> In genere est: sed item species rerum, atque colores <lb/> Non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes, <lb/> Ut non sint allis quaedam magis acria visu.</s> <lb/> <s>quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis <lb/> Auroram clara consuetum voce vocare, <lb/> Nenu queunt rabidi contra constare leones, <lb/> Inque tueri; ita continuo meminere fugai: <lb/> Nimirum, quia sunt gallorum in corpore quaedam <lb/> Semina; quae, cum sunt oculis inmissa leonum, <lb/> Pupillas interfodiunt, acremque dolorem <lb/> Praebent, ut nequeant contra durare feroces: <lb/> Cum tamen haec nostras acies nihil laedere possint; <lb/> Aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis, <lb/> Exitus ex oculis liber datur, in remeando <lb/> Laedere ne possint ex ulla lumina parte. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quae moveant animum res accipe, & unde, <lb/> Quae veniunt, veniant in mentem, percipe paucis.</s> <lb/> <s>Principio hoc dico, rerum simulacra vagari <lb/> Multa modis multis in cunctas undique partis <lb/> Tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris, <lb/> Obvia cum veniunt, ut aranea, bracteaque auri.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/180.jpg" pagenum="131"/> <s>Quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu, <lb/> Quam quae percipiunt oculos, visumque lacessunt: <lb/> Corporis haec quoniam penetrant per rara; cientque <lb/> Tenvem animi naturam intus, sensumque lacessunt.</s> <lb/> <s>Centauros itaque & Scyllarum membra videmus, <lb/> Cerbereasque canum facies, simulacraque eorum, <lb/> Quorum morte obita tellus amplectitur ossa; <lb/> Omne genus quoniam passim simulacra feruntur; <lb/> Partim sponte sua quae fiunt aere in ipso: <lb/> Partim quae variis ab rebus cumque recedunt: <lb/> Et quae confiunt ex horum facta figuris.</s> <lb/> <s>Nam certe ex vivo Centauri non fit imago; <lb/> Nulla fuit quoniam talis natura animantis. <lb/> Verum ubi equi, atque hominis casu concurrit imago; <lb/> Herescit facile extemplo, quod diximus ante, <lb/> Propter subtilem naturam, & tenvia texta.</s> <lb/> <s>Cetera de genere hoc eadem ratione creantur.</s> <lb/> <s>Quae cum mobiliter summa levitate feruntur, <lb/> Ut prius ostendi; facile uno commovet ictu <lb/> Quaelibet una animum nobis subtilis imago: <lb/> Tenvis enim mens est, & mire mobilis ipsa. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis, </s> <lb/> <s>Quatinus hoc simile est oculis, quod mente videmus <lb/> Atque oculis, simili fieri ratione necesse est:</s> <lb/> <s>Nunc igitur docui quoniam me forte leones <lb/> Cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt: <lb/> Scire licet mentem simili ratione moveri <lb/> Per simulacra, leonum cetera, quae videt aeque, <lb/> Nec minus, atque oculi; nisi quod mage tenvia cernit.</s> <lb/> <s>Nec ratione alia, cum somnus membra profudit, <lb/> Mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt <lb/> Haec eadem nostros animos, quae, cum vigilamus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/181.jpg" pagenum="132"/> Usqueadeo, certe ut videamur cernere eum, quem <lb/> Reddita vitai iam mors, & terra potita est. </s><s> <lb/> Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes <lb/> Corporis affecti sensus per niembra quiescunt, <lb/> Nec possunt falsum veris convincere rebus.</s> <lb/> <s>Praeterea meminisse iacet, languetque sopore; <lb/> Nec dissentit eum mortis, letique potitum <lb/> Iampridem, quem mens vivum se cernere credit. </s><s> <lb/> Quod superest, non est mirum simulacra moveri, <lb/> Bracchiaque in numerum iactare, & cetera membra. <lb/> Nam fit, ut in somnis facere hoc videatur imago. <lb/> Quippe, ubi prima perit, alioque est altera nata <lb/> Endo statu; prior hic gestum mutasse videtur. </s><s> <lb/> Scilicet id fieri celeri ratione putandum est: <lb/> Tanta est mobilitas, & rerum copia tanta, <lb/> Tantaque sensibili quovis est tempore in uno; <lb/> Copia particularum ut possit suppeditare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque in his rebus quaeruntur, multaque nobis <lb/> Clarandum est, plane si res exponere avemus.</s> <lb/> <s>Quaeritur imprimis, quare, quod cuique lubido <lb/> Venerit, extemplo mens cogitet eius idipsum. <lb/> Anne voluntatem nostram simulacra tuentur ?<lb/> Et simul ae volumus, nobis occurrit imago ? <lb/> Si mare, si terram cordi est, si denique caelum, <lb/> Conventus hominum, pompam, convivia, pugnas; <lb/> Omnia sub verbone creat natura, paratque ?</s><s> <lb/> Cum praesertim aliis eadem in regione, locoque <lb/> Longe dissimilis animus res cogitet omnis ?</s> <lb/> <s>Quid porro, in numerum procedere cum simulacra <lb/> Cernimus in somnis, & mollia membra movere, <lb/> Mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt ? <lb/> Et repetunt oculis gestum pede convenienti ?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/182.jpg" pagenum="133"/> Scilicet arte madent simulacra, & docta vagantur, <lb/> Nocturno facere ut possint in tempore ludos ? </s><s> <lb/> An magis illud erit verum, quia teinpore in uno <lb/> Consentimus, id est, cum vox emittitur una; <lb/> Tempora multa latent, ratio quae comperit esse: <lb/> Propterea fit, uti quovis in tempore quaeque <lb/> Praesto sint simulacra locis in queisque parata ?</s><s> <lb/> Tanta est mobilitas, & rerum copia tanta. <lb/> Et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute <lb/> Cernere non potis est animus. proinde omnia, quae sunt <lb/> Praeterea, pereunt, nisi sic sese ipse paravit. </s><s> <lb/> Ipse parat sese porro, speratque futurum, <lb/> Ut videat, quod consequitur rem quamque: fit ergo. </s><s> <lb/> Nonne vides, oculos etiam, cum, tenvia quae sint, <lb/> Cernere coeperunt, contendere se, atque parare: <lb/> Nec sine eo fieri posse, ut cernamus acute ?</s><s> <lb/> Et tamen in rebus quoque apertis noscere possis, <lb/> Si non advertas animum, proinde esse quasi omni <lb/> Tempore semotum fuerint, longeque remotum. </s><s> <lb/> Cur igitur mirum est, animus si cetera perdit, <lb/> Praeter, quam quibus est in rebus deditus ipse ?</s><s> <lb/> Deinde adopinamur de signis maxima parvis; <lb/> Ac nos in fraudem induimus, frustramur id ipsi. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque, ut interdum non suppeditetur imago <lb/> Eiusdem generis; sed femina quae fuit ante, <lb/> In manibus vir tum factus videatur adesse, <lb/> Aut alia ex alia facies, aetasque sequatur: </s> <lb/> <s>Quod ne miremur, sopor, atque oblivia curant.</s> <lb/> <s>Illud in his rebus vitium vementer inesto; <lb/> Effugere illorumque errorem praemeditemur, <lb/> Lumina qui faciunt oculorum clara creata, <lb/> Prospicere ut possimus; &, ut proferre viai <lb/> <pb xlink:href="079/01/183.jpg" pagenum="134"/> Proceros passus, ideo fastigia posse <lb/> Surarum, ac feminum pedibus fundata plicari; <lb/> Bracchia tum porro validis ex apta lacertis <lb/> Esse, manusque datas utraque ex Parte ministras, <lb/> Ut facere ad vitam possimus, quae foret usus:</s> <lb/> <s>Cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur; <lb/> Omnia perversa praepostera sunt ratione: <lb/> Nihil ideo quoniam natum est in corpore, ut uti <lb/> Possemus; sed quod natum est, id procreat usum, <lb/> Nec fuit ante videre oculorum lumina nata: <lb/> Nec dictis orare prius, quam fingua creata est: <lb/> Sed potius longe linguae praecessit origo <lb/> Sermonem: multoque creatae sunt prius aures, <lb/> Quam sonus est auditus: & omnia denique membra <lb/> Ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus. <lb/> Haud igitur potuere utendi crescere caussa.</s> <lb/> <s>At contra conferre manu certamina pugnae, <lb/> Et lacerare artus, foedareque membra cruore, <lb/> Ante fuit multo, quam lucida tela volarent: <lb/> Et volnus vitare prius natura coegit, <lb/> Quam daret obiectum parmai laeva per artem.</s> <lb/> <s>Scilicet & fessum corpus mandare quieti, <lb/> Multo antiquius est, quam lecti mollia strata: <lb/> Et sedare sitim prius est, quam pocula, natum.</s> <lb/> <s>Haec igitur possunt utendi cognita caussa, <lb/> Credier, ex usu quae sunt, vitaque reperta.</s> <lb/> <s>Illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa <lb/> Nata, dedere suae post notitiam utilitatis.</s> <lb/> <s>Quo genere imprimis sensus, & membra videmus. <lb/> Quare etiam atque etiam procul est, ut credere possis <lb/> Utilitatis ob officium potuisse creari. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud item non est mirandum, corporis ipsa <lb/> <pb xlink:href="079/01/184.jpg" pagenum="135"/> Quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.</s> <lb/> <s>Quippe etenim fluere, atque recedere corpora rebus <lb/> Multa modis docui; sed plurima debent <lb/> Ex animalibus his, quae sunt exercita motu: <lb/> Multaque per sudorem ex alto pressa feruntur, <lb/> Multa per os exhalantur, cum languida anhelant. <lb/> His igitur rebus rarescit corpus; & omnis <lb/> Subruitur natura: dolor quam consequitur rem:</s> <lb/> <s>Propterea capitur cibus, ut suffulciat artus; <lb/> Et recreet vires interdatus; atque patentem <lb/> Per membra ac venas ut amorem opturet edendi.</s> <lb/> <s>Humor item discedit in omnia, quae loca cumque <lb/> Poscunt humorem: glomerataque multa vaporis <lb/> Corpora, quae stomacho praebent incendia nostro, <lb/> Dissupat adveniens liquor, ac restinguit, ut ignem; <lb/> Urere ne possit calor amplius aridus artus.</s> <lb/> <s>Sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro <lb/> Abluitur; sic expletur ieiuna cupido. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc qui fiat, uti passus proferre queamus, <lb/> Cum volumus, varieque datum sit membra movere; <lb/> Et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri <lb/> Corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta. <lb/> Dico animo nostro primum simulacra meandi <lb/> Accidere, atque animum pulsare, ut diximus ante.</s> <lb/> <s>Inde voluntas fit. neque enim facere incipit ullam <lb/> Rem quisquam, quam mens providit, quid velit, ante.</s> <lb/> <s>At, quod providet, illius rei constat imago. <lb/> Ergo animus cum sese ita commovet, ut velit ire <lb/> Inque gredi; ferit extemplo, quae in corpore toto <lb/> Per membra, atque artus, animai dissita vis est:</s> <lb/> <s>Et facile est factu, quoniam coniuncta tenetur:</s> <lb/> <s>Inde ea proporro corpus ferit. atque ita tota <lb/> <pb xlink:href="079/01/185.jpg" pagenum="136"/> Paullatim moles protruditur, atque movetur.</s> <lb/> <s>Praeterea tum rarescit quoque corpus, & aer, <lb/> Scilicet ut debet, qui semper mobilis extat, <lb/> Per patefacta venit, penetratque foramina largus: <lb/> Et dispargitur ad partis ita quasque minutas <lb/> Corporis. </s><s>hinc igitur rebus fit utrimque duabus, <lb/> Corporis ut ac navis velis, ventoque feratur.</s> <lb/> <s>Nec tamen illud in his rebus mirabile constat, <lb/> Tantula quod tantum corpus corpuscula possunt <lb/> Contorquere, & onus totum convertere nostrum. <lb/> Quippe etenim ventus suptili corpore tenvis <lb/> Trudit agens magnam magno molimine navim: <lb/> Et manus una regit quantovis impete euntem; <lb/> Atque gubernaclum contorquet quolibet una: <lb/> Multaque per trochleas, & tympana pondere magno <lb/> Commovet, atque levi sustollit machina nisu. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem <lb/> Inriget, atque animi curas e pectore solvat; <lb/> Suavidicis potius, quam multis versibus edam; <lb/> Parvus ut est cyeni melior canor, ille gruum quam <lb/> Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.</s> <lb/> <s>Tu mihi da tenuis aures, animumque sagacem, <lb/> Ne fieri negites, quae dicam, posse; retroque <lb/> Vera repulsanti discedas pectore dicta; <lb/> Tutemet in culpa cum sis, ne cernere possis. <lb/> Principio somnus fit, ubi est distracta per artus <lb/> Vis animae, partimque foras eiecta recessit; <lb/> Et partim contrusa magis concessit in altum. <lb/> Dissoluuntur enim tum demum membra, fluuntque.</s> <lb/> <s>Nam dubium non est, animai quin opera sit <lb/> Sensus hic in nobis: quem cum sopor inpedit esse; <lb/> Tum nobis animam perturbatam esse putandum est, <lb/> <pb xlink:href="079/01/186.jpg" pagenum="137"/> Eiectamque foras; non omnem; namque iaceret <lb/> Aeterno corpus perfusum frigore leti: <lb/> Quippe ubi nulla latens animai pars remaneret <lb/> In membris; cinere ut multa latet obrutus ignis; <lb/> Unde reconflari sensus per membra repente <lb/> Possit, ut ex igni caeco consurgere flamma.</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed quibus haec rebus novitas confletur, & unde <lb/> Perturbari anima, & corpus languescere possit, <lb/> Expediam: tu fac ne ventis verba profundam. </s><s> <lb/> Principio externa corpus de parte necessum est, <lb/> Aeriis quoniam vicinum tangitur auris, <lb/> Tundier, atque eius crebro pulsarier ictu. <lb/> Proptereaque fere res omnes, aut corio sunt, <lb/> Aut etiam conchis, aut callo, aut cortice tectae. </s><s> <lb/> Interiorem etiam partem spirantibus aer <lb/> Verberat hic idem cum ducitur, atque reflatur. </s><s> <lb/> Quare utrimque secus cum corpus vapulet; & cum <lb/> Perveniant plagae per parva foramina nobis <lb/> Corporis ad primas partis, elementaque prima: <lb/> Fit quasi paullatim nobis per membra ruina. </s><s> <lb/> Conturbantur enim positurae principiorum <lb/> Corporis, atque animi sic, ut pars inde animai <lb/> Eiciatur, & introrsum pars abdita cedat: <lb/> Pars etiam distracta per artus, non queat esse <lb/> Coniuncta inter se, neque motu mutua fungi. <lb/> Inter enim saepit coitus natura, viasque; <lb/> Ergo sensus abit mutatis motibus alte. </s><s> <lb/> Et quoniam non est, quasi quod suffulciat artus; <lb/> Debile fit corpus, languescuntque omnia membra; <lb/> Bracchia, palpebraeque cadunt, poplitesque procubant.</s> <lb/> <s>Deinde cibum sequitur somnus; quia quae facit aer, <lb/> Haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, <lb/> <pb xlink:href="079/01/187.jpg" pagenum="138"/> Efficit. </s><s>& multo sopor ille gravissimus exstat <lb/> Quem satur aut lassus capias: quia plurima tum se <lb/> Corpora conturbant magno concusa labore.</s> <lb/> <s>Fit ratione eadem coniectus partim animai <lb/> Altior; atque foras eiectus largior eius; <lb/> Et divisior inter se, ac distractior intus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoi quisque fere studio devinctus adheret; <lb/> Aut quibus in rebus multum sumus ante morati; <lb/> Atque in ea ratione fuit contenta magis mens; <lb/> In somnis eadem plerumque videmur obire: <lb/> Caussidici causas agere, & componere leges: <lb/> Endoperatores pugnare, ac proelia obire: <lb/> Nautae contractum cum ventis degere bellum; <lb/> Nos agere hoc autem; & naturam quaerere rerum <lb/> Semper, & inventam patriis exponere chartis. <lb/> Cetera sic studia, atque artes plerumque videntur <lb/> In somnis animos hominum frustrata tenere.</s> <lb/> <s>Et quicumque dies multos ex ordine ludis <lb/> Assiduas dederunt operas; plerumque videmus, <lb/> Cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, <lb/> At relliquias tamen esse vias in mente patentis, <lb/> Qua possint eadem rerum simulacra venire.</s> <lb/> <s>Permultos itaque illa dies eadem obversantur <lb/> Ante oculos; etiam vigilantes ut videantur <lb/> Cernere saltantis, & mollia membra moventis; <lb/> Et citharae liquidum carmen, chordasque loquentis <lb/> Auribus accipere; & consessum cernere eundem, <lb/> Scenaique simul varios splendere decores.</s> <lb/> <s>Usque adeo magni refert studium, atque voluptas, <lb/> Et quibus in rebus consuerint esse operati <lb/> Non homines solum, sed vero animalia cuncta: </s><s> <lb/> Quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt, <lb/> <pb xlink:href="079/01/188.jpg" pagenum="139"/> In somnis sudare tamen, spirareque saepe <lb/> Et quasi de palma summas contendere vires, <lb/> Tunc quasi carceribus patefactis, saepe quiete. <lb/> Venantumque canes in molli saepe quiete <lb/> Iactant crura tamen subito, vocesque repente <lb/> Mittunt, & crebro redducunt naribus auras, <lb/> Ut vestigia si teneant inventa ferarum. <lb/> Expergefactique sequuntur inania saepe <lb/> Cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant: <lb/> Donec discussis redeant terroribus ad se.</s> <lb/> <s>At consueta domi catulorum blanda propago <lb/> Degere, saepe levem ex oculis, volucremque soporem <lb/> Discutere, & corpus de terra corripere instant, <lb/> Proinde quasi ignotas facies, atque ora tuantur: </s><s> <lb/> Et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum; <lb/> Tam magis in somnis eadem saevire necessum est. </s><s> <lb/> At variae fugiunt volucres, pinnisque repente <lb/> Sollicitant divum nocturno tempore lucos, <lb/> Accipitres somno in leni si proelia, pugnasque <lb/> Edere sunt persectantes, visaeque volantes. </s><s> <lb/> Porro hominum mentes magnis quae motibus edunt ?<lb/> Magna, itidem saepe in somnis, faciuntque, geruntque, <lb/> Reges expugnant, capiuntur, proelia miscent; <lb/> Tollunt clamorem, quasi si iugulentur ibidem: </s><s> <lb/> Multi depugnant, gemitusque doloribus edunt; <lb/> Et, quasi pantherae morsu, saevive leonis <lb/> Mandantur, magnis clamoribus omnia complent.</s> <lb/> <s>Multi de magnis per somnum rebus loquuntur; <lb/> Indicioque sui facti persaepe fuere.</s> <lb/> <s>Multi mortem obeunt: </s><s>Multi, de montibus altis <lb/> Se quasi praecipitent ad terram corpore toto, <lb/> Exterrentur; & ex somno quasi mentibus capti, <lb/> <pb xlink:href="079/01/189.jpg" pagenum="140"/> Vix ad se redeunt permoti corporis aestus.</s> <lb/> <s>Flumen item sitiens, aut fontem propter amoenum <lb/> Adsidet, & totum prope faucibus occupat amnem. <lb/> Puri saepe lacum propter, se, ac dolia curta <lb/> Somno devincti credunt extollere vestem, <lb/> Totius humorem saccatum corporis fundant: <lb/> Cum Babylonica magnifico splendore rigantur.</s> <lb/> <s>Tum, quibus aetatis freta primitus insinuatur, <lb/> Semen, ubi ipsa dies membris matura creavit; <lb/> Conveniunt simulacra foris e corpore quoique <lb/> Nuntia praeclari vultus, pulchrique coloris; <lb/> Qui ciet inritans loca turgida semine multo: <lb/> Ut quasi transactis saepe omnibus rebus, profundant <lb/> Fluminis ingentis fluctus, vestemque cruentent. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sollicitatur id in nobis, quod diximus ante, <lb/> Semen, adulta aetas cum primum roborat artus: </s> <lb/> <s>Namque alias aliud res commovet, atque lacessit; <lb/> Ex homine humanum semen ciet una hominis vis: </s><s> <lb/> Quod simulatque suis eiectum sedibus exit; <lb/> Per membra, atque artus decedit corpore toto <lb/> In loca conveniens nervorum certa, cietque <lb/> Continuo partis genitalis corporis ipsas.</s> <lb/> <s>Inritata tument loca semine, fitque voluntas <lb/> Eiicere id, quo se contendit dira lubido: <lb/> Idque petit corpus mens, unde est saucia amore. </s><s> <lb/> Namque omnes plerumque cadunt in vulnus, & illam <lb/> Emicat in partem sanguis, unde icimur ictu, <lb/> Et si comminus est, hostem ruber occupat humor.</s> <lb/> <s>Sic igitur, Veneris qui telis accipit ictum, <lb/> Sive puer membris muliebribus hunc iaculatur, <lb/> Seu mulier toto iactans e corpore amorem; <lb/> Unde feritur, eo tendit, gestitque coire, <lb/> <pb xlink:href="079/01/190.jpg" pagenum="141"/> Et iacere humorem in corpus de corpore ductum. <lb/> Namque voluptatem praesagit multa cupido. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec Venus est nobis: hinc autem est nomen amoris, <lb/> Hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor <lb/> Stillavit gutta, & successit frigida cura. </s><s> <lb/> Nam si abest, quod ames; presto simulacra tamen sunt <lb/> Illius, & nomen dulce obversatur ad auris. </s><s> <lb/> Sed fugitare decet simulacra, & pabula amoris <lb/> Abstergere sibi, atque alio convertere mentem; <lb/> Et iacere humorem conlectum in corpora quaeque: <lb/> Nec retinere, semel conversum unius amore; <lb/> Et servare sibi curam, certumque dolorem: </s><s> <lb/> Ulcus enim vivescit, & inveterascit alendo, <lb/> Inque dies gliscit furor, atque aerumna gravescit, <lb/> Si non prima novis conturbes volnera plagis, <lb/> Volgivagaque vagus Venere ante recentia cures, <lb/> Aut alio possis animi traducere motus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec Veneris fructu caret is, qui vitat amorem, <lb/> Sed potius, quae sunt sine paena, commoda sumit: <lb/> Nam certe purast sanis magis inde voluptas; <lb/> Quam miseris. </s><s>etenim potiundi tempore in ipso <lb/> Fluctuat incertis erroribus ardor amantum. <lb/> Nec constat quid primum oculis, manibusque fruantur.</s> <lb/> <s>Quod petiere, premunt arte, faciuntque dolorem <lb/> Corporis, & dentis inlidunt saepe labellis, <lb/> Osculaque adfigunt, quia non est pura voluptas: <lb/> Et stimuli sub sunt, qui instigant laedere idipsum <lb/> Quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt, <lb/> Sed leviter poenas frangit Venus inter amorem.</s> <lb/> <s>Blandaque refrenat morsus admixta voluptas. <lb/> Namque in eo spes est, unde est ardoris origo, <lb/> Restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/191.jpg" pagenum="142"/> <s>Quod fieri contra totum natura repugnat: <lb/> Unaque res haec est, cuius quam plurima habemus, <lb/> Tum magis ardescit dira cuppedine pectus. <lb/> Nam cibus, atque humor membris adsumitur intus: <lb/> Quae quoniam certas possunt obsidere partis, <lb/> Hoc facile expletur laticum, frugumque cupido: </s> <lb/> <s>Ex hominis vero facie, pulchroque colore <lb/> Nihil datur in corpus praeter simulacra fruendum <lb/> Tenvia, quae vento spes raptast saepe misella.</s> <lb/> <s>Ut bibere in somnis sitiens cum quaerit, & humor <lb/> Non datur, ardorem qui membris stinguere possit; <lb/> Sed laticum simulacra petit, frustraque laborat; <lb/> In medioque sitit torrenti flumine potans. <lb/> Sic in amore Venus simulacris ludit amantis: <lb/> Nec satiare queunt speetando corpora coram: <lb/> Nec manibus quicquam teneris abradere membris <lb/> Possunt, errantes incerti corpore toto.</s> <lb/> <s>Denique cum membris conlatis flore utuntur <lb/> Aetatis; dum iam praesagit gaudia corpus, <lb/> Atque in eo est Venus, ut muliebria conserat arva: <lb/> Adfigunt avide corpus, iunguntque salivas <lb/> Oris; & inspirant pressantes dentibus ora, <lb/> Nequiquam; quoniam nihil inde abradere possunt, <lb/> Nec penetrare, & abire in corpus corpore toto. <lb/> Nam facere interdum id velle, & certare videntur: <lb/> Usqueadeo cupide in Veneris compagibus herent, <lb/> Membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.</s> <lb/> <s>Tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido; <lb/> Parva fit ardoris violenti pausa parumper:</s> <lb/> <s>Inde redit rabies eadem, & furor ille revisit; <lb/> Cum sibi, quid cupiant ipsi, contingere quaerunt; <lb/> Nec reperire, malum id possunt quae machina vincat; <lb/> <pb xlink:href="079/01/192.jpg" pagenum="143"/> Usqueadeo incerti tabescunt volnere caeco. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Adde quod absumunt viris, pereuntque labore. <lb/> Adde quod alterius sub nutu degitur aetas.</s> <lb/> <s>Labitur interea res, & vadimonia fiunt, <lb/> Languent officia; atque aegrotat fama vacillans:</s> <lb/> <s>Vnguenta, & pulchra in pedibus Sicyonia rident: <lb/> Scilicet & grandes viridi cum luce smaragdi <lb/> Auro includuntur; teriturque thalassina vestis <lb/> Adsidue, & Veneris sudorem exercita potat:</s> <lb/> <s>Et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae: <lb/> Interdum in pallam, Melitensia, Ceaque vertunt. </s><s> <lb/> Eximia veste, & victu convivia, ludi, <lb/> Pocula crebra, unguenta, coronae, serta parantur: <lb/> Nequiquam; quoniam medio de fonte leporum <lb/> Surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat, <lb/> Aut cum conscius ipse animus se forte remodet, <lb/> Desidiose agere aetatem, lustrisque perire: <lb/> Aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit; <lb/> Quod cupido adfixum cordi vivescit, ut ignis: <lb/> Aut nimium iactare oculos, aliumve tueri <lb/> Quod putat, in voltuque videt vestigia risus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque in amore mala haec proprio, summeque secundo <lb/> Inveniuntur: in adverso vero, atque inopi sunt, <lb/> Prendere quae possis oculorum lumine aperto <lb/> Innumerabilia. ut melius vigilare sit ante, <lb/> Qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. </s><s> <lb/> Nam vitare, plagas in amoris ne laciamur, <lb/> Non ita difficile est, quam captum retibus ipsis <lb/> Exire, & validos Veneris perrumpere nodos.</s> <lb/> <s>Et tamen implicitus quoque possis, inque peditus <lb/> Effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes; <lb/> Et praetermittas animi vitia omnia primum: <lb/> <pb xlink:href="079/01/193.jpg" pagenum="144"/> Tum quae corporis sunt eius, quam praepetis, ac vis.</s> <lb/> <s>Nam hoc faciunt homines plerumque cupidine caeci; <lb/> Et tribuunt ea, quae non sunt his commoda vere.</s> <lb/> <s>Multimodis igitur pravas, turpisque videmus <lb/> Esse in deliciis, summoque in honore vigere:</s> <lb/> <s>Atque alios alii inrident, Veneremque suadent <lb/> Ut placent, quoniam foedo adflictantur amore; <lb/> Nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.</s> <lb/> <s>Nigra melichrus est: inmunda & foetida, acosmos: <lb/> Caesia, Palladion: nervosa, & lignea, Dorcas: <lb/> Parvula, pumilio; chariton mia, tota merum sal: <lb/> Magna, atque inmanis; cataplexis, plenaque, honoris:</s> <lb/> <s>Balba, loqui non quit; traulizi: muta, pudens est: <lb/> At flagrans, odiosa, loquacula; Lampadion fit. <lb/> Ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit <lb/> Prae macie. rhadine vero est, iam mortua tussi.</s> <lb/> <s>At Lamia & mammosa, Ceres est ipsa ab Iaccho. <lb/> Simula, Silena ac Satura est: labiosa, philema.</s> <lb/> <s>Cetera de genere hoc longum est, si dicere coner. <lb/> Sed tamen esto iam quantovis oris honore, <lb/> Cui Veneris membris vis omnibus exoriatur: <lb/> Nempe aliae quoque; sunt; nempe hac sine viximus ante; <lb/> Nempe eadem facit & scimus facere, omnia turpi; <lb/> Et miseram tetris se suffit odoribus ipsa: <lb/> Quam famulae lome fugitant, furtimque cachinnant.</s> <lb/> <s>At lacrumans exclusus amator limina saepe <lb/> Floribus & sertis operit, postisque superbos <lb/> Unguit amaracino, & foribus miser oscula figit. <lb/> Quem si iam ammissum venientem offenderit aura <lb/> Una modo, causas abeundi quaerat honestas; <lb/> Et meditata diu cadat alte sumpta querella, <lb/> Stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi <lb/> <pb xlink:href="079/01/194.jpg" pagenum="145"/> Plus videat, quam mortali concedere par est.</s> <lb/> <s>Nec Veneres nostras hoc fallit. quo magis ipsae <lb/> Omnia summopere hos vitae poscaenia caelant, <lb/> Quos retinere volunt, adstrictosque esse in amore; <lb/> Nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis <lb/> Protrahere in lucem, atque omnis anquirere risus <lb/> Et, si bello animo est, & non odiosa vicissim, <lb/> Praetermittet te humanis concedere rebus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec mulier semper ficto suspirat amore: <lb/> Quae conplexa viri corpus cum corpore iungit, <lb/> Et tenet adsuctis humectans oscula labris.</s> <lb/> <s>Nam facit ex animo saepe; & communia quaerens <lb/> Gaudia, sollicitat spatium decurrere amoris.</s> <lb/> <s>Nec ratione alia volucres, armenta, feraeque, <lb/> Et pecudes, & equae maribus subsidere possent; <lb/> Si non, ipsa quod illorum subat, ardet abundans <lb/> Natura, & Venerem salientum laeta retractant. <lb/> Nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas <lb/> Vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur?</s><s> <lb/> In triviis quum saepe canes discedere aventes, <lb/> Divorsi cupide summis ex viribus tendunt; <lb/> Cum interea validis Veneris compagibus herent: <lb/> Quod facerent numquam, nisi mutua gaudia nossent; <lb/> Quae lacere in fraudem possent, vinctosque tenere.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam, ut dico, est communis voluptas. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et commiscendo, cum semine forte virili <lb/> Femina immulsit, subita vi corripuitque; <lb/> Tum similes matrum inaterno semine fiunt: <lb/> Ut patribus patrio. </s><s>Sed quos utriusque figurae <lb/> Esse vides iuxtim miscentes vulta parentum; <lb/> Corpore de patrio, & materno sanguine crescunt, <lb/> Semina cum Veneris stimulis excita per artus <lb/> <pb xlink:href="079/01/195.jpg" pagenum="146"/> Obvia conflixit conspirans mutuus ardor: <lb/> Et neque utrum superavit eorum, nec superatum est.</s> <lb/> <s>Fit quoque, ut interdum similes existere avorum <lb/> Possint, & referant proavorum saepe figuras, <lb/> Propterea, quia multimodis primordia multis <lb/> Mixta suo caelant in corpore saepe parentes, <lb/> Quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta. <lb/> Inde Venus varia producit sorte figuras: <lb/> Maiorumque refert voltus, vocesque, comasque.</s> <lb/> <s>Quandoquidem nihilo magis haec de semine certo <lb/> Fiunt, quam facies, & corpora, membraque nobis. <lb/> Et muliebre oritur patrio de semine saeclum: <lb/> Maternoque mares existunt corpore creti. <lb/> Semper enim partus duplici de semine constat: <lb/> Atque utri similest magis id, quodcumque creatur, <lb/> Eius habet plus parte aequa, quod cernere possis; <lb/> Sive virum suboles, sive est muliebris origo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec divina satum genitalem numina cuiquam <lb/> Abstergent, pater a natis ne dulcibus umquam <lb/> Appelletur, & ut sterili Venere exigat aevum: <lb/> Quod plerique putant; & multo sanguine maesti <lb/> Conspergunt aras; adolentque altaria donis, <lb/> Ut gravidas reddant uxores semine largo.</s> <lb/> <s>Nequiquam divom numen, sortesque fatigant.</s> <lb/> <s>Nam steriles nimium crasso sunt semine partim: <lb/> Et liquido praeter iustum, tenuique vicissim.</s> <lb/> <s>Tenve, locis quia non potis est adfigere adhesum, <lb/> Liquitur extemplo, & revocatum cedit ab ortu:</s> <lb/> <s>Crassius his porro, quoniam concretius aequo <lb/> Mittitur; aut non tam prolixo provolat ictu ; <lb/> Aut penetrare locos aeque nequit; aut penetratum <lb/> Aegre admiscetur muliebri semine semen.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/196.jpg" pagenum="147"/> <s>Nam multum harmoniae Veneris differre videntur:</s> <lb/> <s>atque alias alii complent magis, ex allisque <lb/> Succipiunt allae pondus magis, inque gravescunt. <lb/> Et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt <lb/> Pluribus; & nactae post sunt tamen, unde puellos <lb/> Suscipere, & partu possent ditescere dulci.</s> <lb/> <s>Et, quibus ante domi fecundae saepe nequissent <lb/> Uxores parere, inventa est illis quoque compar <lb/> Natura, ut possent natis munire senectam.</s> <lb/> <s>Usqueadeo magni id refert; ut semina possint <lb/> Seminibus commisceri genitaliter apta, <lb/> Crassane conveniant liquidis, & liquida crassis. </s><s> <lb/> Atque adeo refert, quo victu vita colatur: <lb/> Namque aliis rebus concrescunt semina membris, <lb/> Atque aliis extenuantur, tabentque vicissim. </s><s> <lb/> Et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas, <lb/> Id quoque permagni refert. nam more ferarum, <lb/> Quadrupedumque magis ritu, plerumque putantur <lb/> Concipere uxores, quia sic loca sumere possunt <lb/> Pectoribus positis sublatis semina lumbis. </s><s> <lb/> Nec molles opus sunt motus uxoribus hilum. </s><s> <lb/> Nam mulier prohibet se concipere, atque repugnat, <lb/> Clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat; <lb/> Atque exossato ciet omni pectore fluctus. <lb/> Eicit enim sulcum recta regione, viaque <lb/> Vomerem, atque locis avertit seminis ictum.</s> <lb/> <s>Idque sua caussa consuerunt scorta moveri, <lb/> Ne complerentur crebro, gravidaeque iacerent; <lb/> Et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset: <lb/> Coniugibus quod nihil nostris opus esse videtur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec divinitus interdum, Venerisque sagittis, <lb/> Deteriore fit ut forma muliercula ametur:</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/197.jpg" pagenum="148"/> <s>Nam facit ipsa suis interdum femina factis, <lb/> Morigerisque modis, & mundo corpore cultu, <lb/> Ut facile insuescat secum vir degere vitam.</s> <lb/> <s>Quod superest, consuetudo concinnat amorem: <lb/> Nam leviter quamvis, quod crebro tunditur ictu, <lb/> Vincitur in longo spatio tamen, atque labascit. <lb/> Nonne vides etiam guttas in saxa cadentis <lb/> Humoris, longo in spatio pertundere saxa?</s><s> <lb/> </s></p> </chap> <chap n="5"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETII CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA,</s></p> <p type="head"><s>LIBER QUINTUS.</s></p> <p type="main"><s> <lb/> Quis potis est dignum polenti pectore carmen <lb/> Condere pro rerum maiestate, hisque repertis?</s><s> <lb/> Quisve valet verbis tantum, queis pingere laudes <lb/> Pro meritis, eius possit, qui talia nobis <lb/> Pectore parta suo, quaesitaque praemia liquit?</s><s> <lb/> Nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. </s><s> <lb/> Nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, <lb/> Dicendum est; deus ille fuit, deus, inclute Memmi, <lb/> Qui princeps vitae rationem invenit eam, quae <lb/> Nunc appellatur sapientia; quique per artem <lb/> Fluctibus e tantis vitam, tantisque tenebris, <lb/> In tam tranquillo, & tam clara luce locavit. </s><s> <lb/> Confer enim divina aliorum antiqua reperta. </s><s> <lb/> Namque Ceres fertur fruges, Liberque liquoris <lb/> Vitigeni laticem mortalibus instituisse: <lb/> <pb xlink:href="079/01/198.jpg" pagenum="149"/> Cum tamen his posset sine rebus vita manere: <lb/> Ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. </s><s> <lb/> At bene non poterat sine puro pectore vivi. <lb/> Quo magis hic merito nobis deus esse videtur: <lb/> Ex quo nunc etiam per magnas didita gentis <lb/> Dulcia permulcent animos solacia vitae. </s><s> <lb/> Herculis antistare autem si facta putabis; <lb/> Longius a vera multo ratione ferere. <lb/> Quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus <lb/> Ille leonis obesset ? & horrens Arcadius sus?</s><s> <lb/> Denique quid Cretae taurus, Lernaeaque pestis <lb/> Hydra venenatis posset vallata colubris?</s><s> <lb/> Quidve tripectora tergemini vis Geryonai ?<lb/> Et Diomedis equi spirantes naribus ignem, <lb/> Thracen, Bistoniasque plagas; atque; Ismara propter?</s><s> <lb/> Tantopere officerent nobis? uncisque timendae <lb/> Vnguibus Arcadiae volucres Stymphala colentes ?<lb/> Aureaque Hesperidum servans fulgentia mala, <lb/> Asper, acerba tuens, immani corpore serpens, <lb/> Arboris amplexus stirpem ? quid denique obesset <lb/> Propter Atlanteum litus, pelageque severa, <lb/> Quo neque noster adit quisquam, nec barbarus audet?</s><s> <lb/> Cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, <lb/> Si non victa forent, quid tandem viva nocerent?</s><s> <lb/> Nihil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum <lb/> Nunc etiam scatit, & trepido terrore repleta est <lb/> Per nemora ac montes magnos, silvasque profundas: <lb/> Quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. </s><s> <lb/> At nisi purgatum est pectus, quae proelia nobis, <lb/> Atque pericula tumst ingratis insinuandum? <lb/> Quantae conscindunt hominem cuppedinis acres <lb/> Sollicitum curae ? quantique perinde timores ? <lb/> <pb xlink:href="079/01/199.jpg" pagenum="150"/> Quidve superbia, spurcitia ,ac petulantia, quantas <lb/> Efficiunt clades ? quid luxus, desidiesque?</s><s> <lb/> Haec igitur qui cuncta subegerit, ex animoque <lb/> Expulerit dictis, non armis: nonne decebit <lb/> Hunc hominem numero divum dignarier esse?</s><s> <lb/> Cum bene praesertim multa, ac divinitus ipsis <lb/> Immortalibus de divis dare dicta suerit; <lb/> Atque omnem rerum naturam pandere dictis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Cuius ego ingressus vestigia, dum rationes <lb/> Persequor; ac doceo dictis, quo quaeque creata <lb/> Foedere sint, in eo quam sit durare necessum; <lb/> Nec validas aevi valeant rescindere leges: <lb/> Quo genere in primis animi natura reperta est <lb/> Nativo primum consistere corpore creta ; <lb/> Nec posse incolumis magnum durare per aevum: <lb/> Sed simulacra solere in somnis fallere mentem, <lb/> Cernere cum videamur eum, quem vita reliquit. <lb/> Quod superest, nunc huc rationis detulit ordo, <lb/> Ut mihi mortali consistere corpore mundum, <lb/> Nativumque simul ratio reddunda sit, esse: <lb/> Et quibus ille modis congressus materiai <lb/> Fundarit terram, caelum, mare, sidera, solem, <lb/> Lunaique globum: tum quae tellure animantes <lb/> Extiterint, & quae nullo sint tempore natae: <lb/> Quove modo genus humanum variante loquela <lb/> Coeperit inter se vesci per nomina rerum: <lb/> Et quibus ille modis divom metus insinuarit <lb/> Pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur <lb/> Fana, lacus, lucos, aras, simulacraque divum. <lb/> Praeterea solis cursus, lunaeque meatus <lb/> Expediam, qua vi flectat natura gubernans: <lb/> Ne forte haec inter caelum, terramque reamur <lb/> <pb xlink:href="079/01/200.jpg" pagenum="151"/> Libera sponte sua cursus lustrare perennis <lb/> Morigera ad fruges augendas, atque animantis: <lb/> Neve aliqua divum volvi ratione putemus.</s> <lb/> <s>Nam, bene qui didicere deos securum agere aevum, <lb/> Si tamen interea mirantur, qua ratione <lb/> Quaeque geri possint, praesertim rebus in illis, <lb/> Quae supra caput aethereis cernuntur in oris: <lb/> Rursus in antiquas referuntur relligiones, <lb/> Et dominos acris adsciscunt, omnia posse <lb/> Quos miseri credunt; ignari, quid queat esse, <lb/> Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> Quanam sit ratione, utque alte terminus hereat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, ne te in promissis plura moremur, <lb/> Principio, maria, ac terras, caelumque tuere: <lb/> Quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi, <lb/> Tris species tam dissimilis, tria talia texta, <lb/> Una dies dabit exitio: multosque per annos <lb/> Sustentata ruet moles, & machina mundi.</s> <lb/> <s>Nec me animi fallit, quam res nova, miraque menti <lb/> Accidat, exitium caeli, terraeque futurum; <lb/> Et quam difficile id mihi sit pervincere dictis: <lb/> Ut fit, ubi insolitam rem adportes auribus ante, <lb/> Nec tamen hanc possis oculorum subdere visu, <lb/> Nec iacere endo manus, via qua munita fidei <lb/> Proxima fert humanum in pectus, templaque mentis.</s> <lb/> <s>Sed tamen effabor: dictis dabit ipsa fidem res <lb/> Forsitan, & graviter terrarum motibus ortis <lb/> Omnia conquassari in parvo tempore cernes:</s> <lb/> <s>Quod procul a nobis flectat fortuna gubernans; <lb/> Et ratio potius, quam res persuadeat ipsa <lb/> Succidere horrisono posse omnia victa fragore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Qua prius adgrediar quam de re fundere fata <lb/> <pb xlink:href="079/01/201.jpg" pagenum="152"/> Sanctius, & multo certa ratione magis, quam <lb/> Pythia quae tripode a Phoebi, lauroque profatur; <lb/> Multa tibi expediam doctis solacia dictis: <lb/> Relligione refrenatus ne forte rearis <lb/> Terras, & solem, & caelum, mare, sidera, lunam <lb/> Corpore divino debere aeterna manere: <lb/> Proptereaque putes ritu par esse gigantum <lb/> Pendere eos poenas inmani pro scelere omnis, <lb/> Qui ratione sua disturbent moenia mundi; <lb/> Praeclarumque velint caeli restinguere solem : <lb/> Inmortalia mortali sermone notantes. <lb/> Quae procul usqueadeo divino ab numine distent, <lb/> Inque deum numero quae sint indigna videri; <lb/> Notitiam potius praebere ut posse putentur, <lb/> Quid sit vitali motu, sensuque remotum. </s><s> <lb/> Quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse <lb/> Posse animi natura putetur, consiliumque. <lb/> Sicut in aethere non arbor, non aequore salso <lb/> Nubes esse queunt, neque pisces vivere in arvis; <lb/> Nec cruor in lignis, neque saxis sucus inesse. </s><s> <lb/> Certum, ac dispositum est, ubi quidquit crescat, & insit. </s><s> <lb/> Sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/> Sola, neque a nervis, & sanguine longiter esse. </s><s> <lb/> Hoc si posset enim; multo prius ipsa animi vis <lb/> In capite, aut humeris, aut imis calcibus esse <lb/> Posset, & innasci quavis in parte soleret: <lb/> Tandem in eodem homine, atque in eodem vase maneret.</s> <lb/> <s>Quod quoniam nostro quoque constat corpore certum; <lb/> Dispositumque videtur, ubi esse, & crescere possit <lb/> Seorsum anima, atque animus: tanto magis infitiandum, <lb/> Totum posse extra corpus, formamque animalem <lb/> Putribus in glebis terrarum, aut solis in igni, <lb/> <pb xlink:href="079/01/202.jpg" pagenum="153"/> Aut in aqua durare, aut altis aetheris oris.</s> <lb/> <s>Haud igitur constant divino praedita sensu, <lb/> Quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud item non est, ut possis credere, sedes <lb/> Esse deum sanctas in mundi partibus ullis.</s> <lb/> <s>Tenvis enim natura deum, longeque remota <lb/> Sensibus a nostris animi vix mente videtur. <lb/> Quae quoniam manuum tactum suffugit & ictum: <lb/> Tactile nihil nobis quod sit, contingere debet.</s> <lb/> <s>Tangere enim non quit, quod tangi non licet ipsum.</s> <lb/> <s>Quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse <lb/> Dissimiles debent, tenues de corpore eorum: <lb/> Quae tibi posterius largo sermone probabo. <lb/> Dicere porro, hominum caussa voluisse parare <lb/> Praeclaram mundi naturam, proptereaque <lb/> Id laudabile opus divum laudare decere, <lb/> Aeternumque putare, atque inmortale futurum; <lb/> Nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta <lb/> Gentibus humanis fundatum perpetuo aevo, <lb/> Sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam, <lb/> Nec verbis vexare; & ab imo evertere summam; <lb/> Cetera de genere hoc adfingere, & addere, Memmi, <lb/> Desipere est. </s><s>quid enim inmortalibus, atque beatis <lb/> Gratia nostra queat largirier emolumenti, <lb/> Ut nostra quidquam caussa gerere aggrediantur?</s><s> <lb/> Quidve novi potuit tanto post ante quietos <lb/> Inlicere, ut cuperent vitam mutare priorem?</s><s> <lb/> Nam gaudere novis rebus debere videtur, <lb/> Cui veteres obsunt: sed, cui nihil accidit aegri, <lb/> Tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevum; <lb/> Quid potuit novitatis amorem accendere tali ?</s><s> <lb/> An credo, in tenebris vita, ac maerore iacebat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/203.jpg" pagenum="154"/> Donec diluxit rerum genitalis origo? <lb/> Quidve mali fuerat nobis non esse creatis?</s><s> <lb/> Natus enim debet quicumque est, velle manere <lb/> In vita, donec retinebit blanda voluptas. </s><s> <lb/> Qui numquam vero vitae gustavit amorem, <lb/> Nec fuit in numero; quid obest non esse creatum ? <lb/> Exemplum porro gignundis rebus, & ipsa <lb/> Notities hominum divis unde insita primum, <lb/> Quid vellent facere ut scirent animoque viderent ? <lb/> Quove modo est umquam vis cognita principiorum, <lb/> Quidnam inter sese permutato ordine possent ? <lb/> Si non ipsa dedit specimen natura creandi ?</s><s> <lb/> Namque ita multa modis multis primordia rerum <lb/> Ex infinito iam tempore percita plagis, <lb/> Ponderibusque suis consuerunt concita ferri, <lb/> Omnimodisque coire, atque omnia pertemptare, <lb/> Quaecumque inter se possent congressa creare: <lb/> Ut non sit mirum si in talis disposituras <lb/> Deciderunt quoque, & in talis venere meatus, <lb/> Qualibus haec rerum geritur nunc summa novando. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint, <lb/> Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/> Confirmare, aliisque ex rebus reddere multis, <lb/> Nequaquam nobis divinitus esse paratam <lb/> Naturam rerum: tanta stat praedita culpa.</s> <lb/> <s>Principio, quantum caeli tegit impetus ingens, <lb/> Inde avidei partem montes, silvaeque ferarum <lb/> Possedere, tenent rupes, vastaeque paludes, <lb/> Et mare, quod late terrarum distinet oras.</s> <lb/> <s>Inde duas porro prope partis fervidus ardor, <lb/> Adsiduusque geli casus mortalibus aufert. <lb/> Quod superest arvi, tamen id natura sua vi <lb/> <pb xlink:href="079/01/204.jpg" pagenum="155"/> Sentibus obducat, ni vis humana resistat, <lb/> Vitai causa valido consueta bidenti <lb/> Ingemere; & terram pressis proseindere aratris.</s> <lb/> <s>Si non fecundas vertentes vomere glebas, <lb/> Terraique solum subigentes cimus ad ortus; <lb/> Sponte sua nequeant liquidas existere in auras. <lb/> Et tamen interdum magno quaesita labore, <lb/> Cum iam per terras frondent, atque omnia florent; <lb/> Aut nimys torret fervoribus aethereus sol; <lb/> Aut subiti perimunt imbris, gelidaeque pruinae; <lb/> Flabraque ventorum violento turbine vexant.</s> <lb/> <s>Praeterea genus horriferum, natura ferarum, <lb/> Humanae genti infestum, terraque, marique, <lb/> Cur alit, atque auget?</s><s> cur anni tempora morbos <lb/> Adportant?</s><s> quare mors inmatura vagatur?</s><s> <lb/> Tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis <lb/> Navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni <lb/> Vitai auxilio; cum primum in luminis oras <lb/> Nixibus ex alvo matris natura profudit: <lb/> Vagituque locum lugubri complet, ut aequum est <lb/> Cui tantum in vita restet transire malorum.</s> <lb/> <s>At variae crescunt pecudes, armenta, feraeque: <lb/> Nec crepitacula eis opus sunt; nec cuiquam adhibenda est <lb/> Almae nutricis blanda, atque infracta loquela <lb/> Nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli. <lb/> Denique non armis opus est, non moenibus altis, <lb/> Qui sua tutentur; quando omnibus omnia large <lb/> Tellus ipsa parit, naturaque daedala rerum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio quoniam terrai corpus, & humor, <lb/> Aurarumque leves animae, calidique vapores, <lb/> E quibus haec rerum consistere summa videtur, <lb/> Omnia nativo, ac mortali corpore constant; <lb/> <pb xlink:href="079/01/205.jpg" pagenum="156"/> Debet eodem omnis mundi natura putari:</s> <lb/> <s>Quippe etenim quorum partis, & membra videmus <lb/> Corpore nativo, & mortalibus esse figuris; <lb/> Haec eadem ferme mortalia cernimus esse <lb/> Et nativa simul. </s><s>quapropter maxima mundi <lb/> Cum videam membra ac partis consumpta regigni, <lb/> Scire licet caeli quoque item terraeque fuisse <lb/> Principiale aliquod tempus clademque futuram. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne corripuisse rearis <lb/> Me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi <lb/> Esse neque umorem dubitavi aurasque perire <lb/> Atque eadem gigni rursusque augescere dixi, <lb/> Principio pars terrai nonnulla, perusta <lb/> Solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi, <lb/> <lb/> Pulveris exhalat nebulam nubesque volantis <lb/> Quas validi toto dispergunt aere venti.</s> <lb/> <s>pars etiam glebarum ad diluviem revocatur <lb/> Imbribus & ripas radentia flumina rodunt.</s> <lb/> <s>Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget, <lb/> Redditur; & quoniam dubio procul esse videtur <lb/> Omniparens eadem rerum commune sepulcrum, <lb/> Ergo terra tibi libatur & aucta recrescit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, umore novo mare flumina fontes <lb/> Semper abundare & latices manare perennis <lb/> Nihil opus est verbis: magnus decursus aquarum <lb/> Undique declarat. </s><s>sed primum quicquid aquai <lb/> Tollitur in summaque fit ut nihil humor abundet, <lb/> Partim quod validi verrentes aequora venti <lb/> Diminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/> Partim quod supter per terras diditur omnis; <lb/> Percolatur enim virus retroque remanat <lb/> Materies umoris & ad caput amnibus omnis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Convenit, inde super terras fluit agmine dulci <lb/> Qua via secta semel liquido pede detulit undas. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Aera nunc igitur dicam qui corpore toto <lb/> Innumerabiliter privas mutatur in horas.</s> <lb/> <s>semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne <lb/> Aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra <lb/> Corpora retribuat rebus recreetque fluentis, <lb/> Omnia iam resoluta forent & in aera versa.</s> <lb/> <s>haut igitur cessat gigni de rebus & in res <lb/> Reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol, <lb/> Inrigat adsidue caelum candore recenti <lb/> Suppeditatque novo confestim lumine lumen.</s> <lb/> <s>nam primum quicquid fulgoris disperit ei, <lb/> Quocumque accidit. </s><s>id licet hinc cognoscere possis, <lb/> Quod simul ac primum nubes succedere soli <lb/> Coepere & radios inter quasi rumpere lucis, <lb/> Extemplo inferior pars horum disperit omnis <lb/> Terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur; <lb/> Ut noscas splendore novo res semper egere <lb/> Et primum iactum fulgoris quemque perire <lb/> Nec ratione alia res posse in sole videri, <lb/> Perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. </s><s> <lb/> Quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt, <lb/> Lumina, pendentes lychini claraeque coruscis <lb/> Fulguribus pingues multa caligine taedae <lb/> Consimili properant ratione, ardore ministro, <lb/> Suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant, <lb/> Instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit: <lb/> Usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei <lb/> Exitium celeri celatur origine flammae. </s><s> <lb/> Sic igitur solem lunam stellasque putandumst <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ex alio atque alio lucem iactare subortu <lb/> Et primum quicquid flammarum perdere semper; <lb/> Inviolabilia haec ne credas forte vigere. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo, <lb/> Non altas turris ruere & putrescere saxa, <lb/> Non delubra deum simulacraque fessa fatisci, <lb/> Nec sanctum numen fati protollere finis <lb/> Posse neque adversus naturae foedera niti ?</s><s> <lb/> Denique non monimenta virum dilapsa videmus <lb/> Quaerere proporro sibi sene Senescere credas, <lb/> Non ruere avolsos silices a montibus altis <lb/> Nec validas aevi vires perferre patique <lb/> Finiti?</s><s> neque enim caderent avolsa repente, <lb/> Ex infinito quae tempore pertolerassent <lb/> Omnia tormenta aetatis privata fragore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem <lb/> Continet amplexu terram: si procreat ex se <lb/> Omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, <lb/> Totum nativum mortali corpore constat. </s><s> <lb/> Nam quodcumque alias ex se res auget alitque, <lb/> Deminui debet, recreari, cum recipit res. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si nulla fuit genitalis origo <lb/> Terrarum & caeli semperque aeterna fuere, <lb/> Cur supera bellum Thebanum & funera Troiae <lb/> Non alias alii quoque res cecinere poetae ?</s><s> <lb/> Quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam <lb/> Aeternis famae monimentis insita florent ?</s><s> <lb/> Verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque <lb/> Naturast mundi neque pridem exordia cepit.</s> <lb/> <s>quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur, <lb/> Nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt <lb/> Multa, modo organici melicos peperere sonores.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>denique natura haec rerum ratioque repertast <lb/> Nuper, & hanc primus cum primis ipse repertus <lb/> Nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.</s> <lb/> <s>quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis, <lb/> Sed periisse hominum torrenti saecla vapore, <lb/> Aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, <lb/> Aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces <lb/> Per terras amnes atque oppida Cooperuisse, <lb/> Tanto quiquie magis victus fateare necesse est <lb/> Exitium quoque terrarum caelique futurum. </s><s> <lb/> Nam cum res tantis morbis tantisque periclis <lb/> Temptarentur, ibi si tristior incubuisset <lb/> Causa, darent late cladem magnasque ruinas. </s><s> <lb/> Nec ratione alia mortales esse videmur, <lb/> Inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem <lb/> Atque illi quos a vita natura removit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quaecumque manent aeterna necessust <lb/> Aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus <lb/> Nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas <lb/> Dissociare intus partis, vit materiai <lb/> Corpora sunt quorum naturam ostendimus ante, <lb/> Aut ideo durare aetatem posse per omnem, <lb/> Plagarum quia sunt expertia, sicut inane est <lb/> Quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum, <lb/> Aut etiam quia nulla loci fit copia circum, <lb/> Quo quasi res possint discedere dissoluique, <lb/> Sicut summarum summa est aeterna neque extra <lb/> Qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae <lb/> Possint incidere & valida dissolvere plaga.</s> <lb/> <s>at neque, uti docui, solido cum corpore mundi <lb/> Naturast, quoniam admistum est in rebus inane, <lb/> Nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ex infinito quae possint forte coorta <lb/> Corruere hanc rerum violento turbine summam <lb/> Aut aliam quamvis cladem inportare pericli, <lb/> Nec porro natura loci spatiumque profundi <lb/> Deficit, exspargi quo possint moenia mundi, <lb/> Aut alia quavis possunt vi pulsa perire.</s> <lb/> <s>haut igitur leti praeclusa est ianua caelo <lb/> Nec soli terraeque neque altis aequoris undis, <lb/> Sed patet immani & vasto respectat hiatu. <lb/> Quare etiam nativa necessum est confiteare <lb/> Haec eadem ; neque enim, inortali corpore quae sunt <lb/> Ex infinito iam tempore adhuc potuissent <lb/> Inmensi validas aevi contemnere vires. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique tantopere inter se cum maxima mundi <lb/> Pugnent membra, pio nequaquam concita bello, <lb/> Nonne vides aliquam longi certaminis ollis <lb/> Posse dari finem ?</s><s> vel cum sol & vapor omnis <lb/> Omnibus epotis umoribus exsuperarint: <lb/> Quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur: <lb/> Tantum suppeditant amnes ultraque minantur <lb/> Omnia diluviare ex alto gurgite ponti, <lb/> Nequiquam, quoniam verrentes aequora venti <lb/> Deminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/> Et siccare prius confidunt omnia posse <lb/> Quam liquor incepti possit contingere finem.</s> <lb/> <s>tantum spirantes aequo certamine bellum <lb/> Magnis inter se de rebus cernere Certant, <lb/> Cum semel interea fuerit superantior ignis <lb/> Et semel, ut fama est, humor regnarit in arvis. <lb/> Ignis enim superat & lambens multa perussit, <lb/> Avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum <lb/> Aethere raptavit toto terrasque per omnis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>at pater omnipotens ira tum percitus acri <lb/> Magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu <lb/> Deturbavit equis in terram, solque cadenti <lb/> Obvius aeternam succepit lampada mundi <lb/> Disiectosque redegit equos iunxitque trementis, <lb/> Inde suum per iter recreavit cuncta gubernans, <lb/> Scilicet ut veteres Graium cecinere poetae. <lb/> Quod procul a vera nimis est ratione repulsum.</s> <lb/> <s>ignis enim superare potest ubi materiai <lb/> Ex infinito sunt corpora plura coorta; <lb/> Inde cadunt vires aliqua ratione revictae, <lb/> Aut pereunt res exustae torrentibus auris. <lb/> Umor item quondam coepit superare coortus, <lb/> Ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.</s> <lb/> <s>inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit, <lb/> Ex infinito fuerat quaecumque coorta, <lb/> Constiterunt imbres & flumina vim minuerunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed quibus ille modis coniectus materiai <lb/> Fundarit terram & caelum pontique profunda, <lb/> Solis lunai cursus, ex ordine ponam. </s><s> <lb/> Nam certe neque consilio primordia rerum <lb/> Ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/> Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto, <lb/> Sed quia multa modis multis primordia rerum <lb/> Ex infinito iam tempore percita plagis <lb/> Ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/> Omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/> Quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/> Propterea fit uti magnum volgata per aevom <lb/> Omne genus coetus & motus experiundo <lb/> Tandem conveniant ea quae convecta repente <lb/> Magnarum rerum fiunt exordia saepe, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Terrai maris & caeli generisque animantum.</s> <lb/> <s> </s></p><p type="main"><s>Hic neque tum solis rota cerni lumine largo <lb/> Altivolans poterat nec magni sidera mundi <lb/> Nec mare nec caelum nec denique terra neque aer <lb/> Nec similis nostris rebus res ulla videri, <lb/> Sed nova tempestas quaedam molesque coorta <lb/> Omne genus de principiis, discordia quorum <lb/> Intervalla vias conexus pondera plagas <lb/> Concursus motus turbabat proelia miscens, <lb/> Propter dissimilis formas variasque figuras <lb/> Quod non omnia sic poterant coniuncta manere <lb/> Nec motus inter sese dare convenientis. </s><s> <lb/> Diffugere inde loci partes coepere paresque <lb/> Cum paribus iungi res & discludere mundum <lb/> Membraque dividere & magnas disponere partes, <lb/> Hoc est, a terris altum secernere caelum <lb/> Et sorsum mare uti secreto umore pateret, <lb/> Seorsus item puri secretique aetheris ignes. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quippe etenim primum terrai corpora quaeque, <lb/> Propterea quod erant gravia & perplexa, coibant <lb/> In medio atque imas capiebant omnia sedes; <lb/> Quae quanto magis inter se perplexa coibant, <lb/> Tam magis expressere ea quae mare sidera solem <lb/> Lunamque efficerent & magni moenia mundi. </s><s> <lb/> Omnia enim magis haec e levibus atque rutundis <lb/> Seminibus multoque minoribu' sunt elementis <lb/> Quam tellus. </s><s>ideo, per rara foramina, terrae <lb/> Partibus erumpens primus se sustulit aether <lb/> Ignifer & multos secum levis abstulit ignis, <lb/> Non alia longe ratione ac saepe videmus, <lb/> Aurea cum primum gemmantis rore per herbas <lb/> Matutina rubent radiati lumina solis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Exhalantque lacus nebulam fluviique perennes, <lb/> Ipsaque ut interdum tellus fumare videtur; <lb/> Omnia quae sursum cum conciliantur, in alto <lb/> Corpore concreto subtexunt nubila caelum. </s><s> <lb/> Sic igitur tum se levis ac diffusilis aether <lb/> Corpore concreto circumdatus undique flexit <lb/> Et late diffusus in omnis undique partis <lb/> Omnia sic avido complexu cetera saepsit. <lb/> Hunc exordia sunt solis lunaeque secuta, <lb/> Interutrasque globi quorum vertuntur in auris; <lb/> Quae neque terra sibi adscevit nec maximus aether, <lb/> Quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent, <lb/> Nec levia ut possent per summas labier oras, <lb/> Et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva <lb/> Versent & partes ut mundi totius extent; <lb/> Quod genus in nobis quaedam licet in statione <lb/> Membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.</s> <lb/> <s>his igitur rebus retractis terra repente, <lb/> Maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit, <lb/> Succidit & salso suffudit gurgite fossas. </s><s> <lb/> Inque dies quanto circum magis aetheris aestus <lb/> Et radii solis cogebant undique terram <lb/> Verberibus crebris extrema ad limina in artum, <lb/> In medio ut propulsa suo condensa coiret, <lb/> Tam magis expressus salsus de corpore sudor <lb/> Augebat mare manando camposque natantis, <lb/> Et tanto magis illa foras elabsa volabant <lb/> Corpora multa vaporis & aeris altaque caeli <lb/> Densebant procul a terris fulgentia templa. </s><s> <lb/> Sidebant campi, crescebant montibus altis <lb/> Ascensus; neque enim poterant subsidere saxa <lb/> Nec pariter tantundem omnes succumbere partis. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Sic igitur terrae concreto corpore pondus <lb/> Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum <lb/> Confluxit gravis & subsedit funditus ut faex; <lb/> Inde mare inde aer inde aether ignifer ipse <lb/> Corporibus liquidis sunt omnia pura relicta, <lb/> Et leviora aliis alia, & liquidissimus aether <lb/> Atque levissimus aerias super influit auras, <lb/> Nec liquidum corpus turbantibus aeris auris <lb/> Commiscet; sinit haec violentis omnia verti <lb/> Turbinibus, sinit incertis turbare procellis, <lb/> Ipse suos ignis certo fert impete labens. </s><s> <lb/> Nam modice fluere atque uno posse aethera nisu <lb/> Significat Pontos, mare certo quod fluit aestu <lb/> Unum labendi conservans usque tenorem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. </s><s> <lb/> Principio magnus caeli si vortitur orbis, <lb/> Ex utraque polum parti premere aera nobis <lb/> Dicendum est extraque tenere & claudere utrimque; <lb/> Inde alium supra fluere atque intendere eodem <lb/> Quo volvenda micant aeterni sidera mundi; <lb/> Aut alium supter, contra qui subvehat orbem, <lb/> Ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. </s><s> <lb/> Est etiam quoque uti possit celum omne manere <lb/> In statione, tamen cum lucida signa ferantur; <lb/> Sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus <lb/> Quaerentesque viam circum versantur & ignes <lb/> Passim per caeli volvunt Summania templa; <lb/> Sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer <lb/> Versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt <lb/> Quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis, <lb/> Flammea per caelum pascentis corpora passim. </s><s> <lb/> Nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Difficile est; sed quid possit fiatque per omne <lb/> In variis mundis varia ratione creatis, <lb/> Id doceo plurisque sequor disponere causas, <lb/> Motibus astrorum quae possint esse per omne; <lb/> E quibus una tamen sit in hoc quoque causa necesse est <lb/> Quae vegeat motum signis; sed quae sit earum <lb/> Praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.) <lb/> </s></p><p type="main"><s>Terraque ut in media mundi regione quiescat, <lb/> Evanescere paullatim & decrescere pondus <lb/> Convenit, atque aliam naturam supter habere <lb/> Ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam <lb/> Partibus aeriis mundi quibus insita vivit.</s> <lb/> <s>propterea non est oneri neque deprimit auras; <lb/> Ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra <lb/> Nec caput est oneri collo nec denique totum <lb/> Corporis in pedibus pondus sentimus inesse; <lb/> At quaecumque foris veniunt inpostaque nobis <lb/> Pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.</s> <lb/> <s>usque adeo magni refert quid quaeque obeat res. <lb/> Sic igitur tellus non est aliena repente <lb/> Allata atque auris aliunde obiecta alienis, <lb/> Sed pariter prima concepta ab origine mundi <lb/> Certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.</s> <lb/> <s>praeterea grandi tonitru concussa repente, <lb/> Terra supra quae se sunt concutit omnia motu: <lb/> Quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset <lb/> Partibus aeriis mundi caeloque revincta.</s> <lb/> <s>nam communibus inter se radicibus haerent <lb/> Ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta. <lb/> Nonne vides etiam quam magno pondere nobis <lb/> Sustineat corpus tenuissima vis animai <lb/> Propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Denique iam saltu pernici tollere corpus <lb/> Quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ?</s><s> <lb/> Iamne vides quantum tenuis natura valere <lb/> Possit, ubi est coniuneta gravi cum corpore, ut aer <lb/> Coniunetus terris & nobis est animi vis ?</s><s> <lb/> Nec nimio solis maior rota nec minor ardor <lb/> Esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. <lb/> Nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt <lb/> Adicere & calidum membris adflare vaporem, <lb/> Nihil illa his intervallis de corpore libant <lb/> Flammaruni, nihil ad speciem est contractior ignis. </s><s> <lb/> Proinde, calor quoniam solis lumenque profusum <lb/> Perveniunt nostros ad sensus & loca mulcent, <lb/> Forma quoque hine solis debet filumque videri, <lb/> Nihil adeo ut possis plus aut minus addere, vere.</s> <lb/> <s> lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans <lb/> Sive suam proprio iactat de corpore lucem, <lb/> Quidquid id est, nihilo fertur maiore figura <lb/> Quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. </s><s> <lb/> Nam prius omnia, quae longe semota tuemur <lb/> Aera per multum, specie confusa videntur <lb/> Quam minui filum. </s><s>quapropter luna necesse est, <lb/> Quandoquidem claram speciem certamque figuram <lb/> <lb/> Praebet, ut est oris extremis cumque notata <lb/> Quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. </s><s> <lb/> Postremo quoscumque vides hine aetheris ignes; <lb/> Quandoquidem quoscumque in terris cernimus ignes, <lb/> Dum tremor est clarus, dum Cernitur ardor eorum, <lb/> Perparvom quiddam interdum mutare videtur <lb/> Alteram utram in partem filum, quo longius absunt; <lb/> Scire licet perquam pauxillo posse minores <lb/> Esse vel exigua maioris parte brevique. <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Illud item non est mirandum, qua ratione <lb/> Tantulus ille queat tantum sol mittere lumen, <lb/> Quod maria ac terras omnis caelumque rigando <lb/> Compleat & calido perfundat cuncta vapore. <lb/> Nam licet hinc mundi patefactum totius unum <lb/> Largifluum fontem scatere atque erumpere lumen, <lb/> Ex omni mundo quia sic elementa vaporis <lb/> Undique conveniunt & sic coniectus eorum <lb/> Confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.</s> <lb/> <s>nonne vides etiam quam late parvus aquai <lb/> Prata riget fons interdum campisque redundet ?</s><s> <lb/> Est etiam quoque uti non magno solis ab igni <lb/> Aera percipiat calidis fervoribus ardor, <lb/> Opportunus ita est si forte & idoneus aer, <lb/> Ut queat accendi parvis ardoribus ictus; <lb/> Quod genus interdum segetes stipulamque videmus <lb/> Accedere ex una scintilla incendia passim.</s> <lb/> <s> Forsitan & rosea sol alte lampade lucens <lb/> Possideat multum caecis fervoribus ignem <lb/> Circum se, nullo qui sit fulgore notatus, <lb/> Aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec ratio solls siniplex & certa patescit, <lb/> Quo pacto aestivis e partibus aegocerotis <lb/> Brumalis adeat flexus atque inde revertens <lb/> Cancri se ut vertat metas ad solstitialis, <lb/> Lunaque mensibus id spatium videatur obire, <lb/> Annua sol in quo consumit tempora cursu. </s><s> <lb/> Non, inquam, simplex his rebus reddita causast. </s><s> <lb/> Nam fieri vel cum primis id posse videtur, <lb/> Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/> Quanto quaeque magis sint terram sidera propter, <lb/> Tanto posse minus cum caeli turbine ferri. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Evanescere enim rapidas illius & acris <lb/> Imminui supter viris, ideoque relinqui <lb/> Paulatim solem cum posterioribu' signis, <lb/> Inferior multo quod sit quam fervida signa. </s><s> <lb/> Et magis hoc lunam: quanto demissior eius <lb/> Cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, <lb/> Tanto posse minus cum signis tendere cursum.</s> <lb/> <s>flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur <lb/> Inferior quam sol, tanto magis omnia signa, <lb/> Hane adipiscuntur circum praeterque feruntur. </s><s> <lb/> Propterea fit ut haec ad signum quodque reverti <lb/> Mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt. </s><s> <lb/> Fit quoque ut e mundi transversis partibus aer <lb/> Alternis certo fluere alter tempore possit, <lb/> Qui queat aestivis solem detrudere signis <lb/> Brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem, <lb/> Et qui reiciat gelidis a frigoris umbris <lb/> Aestiferas usque in partis & fervida signa.</s> <lb/> <s>et ratione pari lunam stellasque putandum est, <lb/> Quae volvunt magnos in magnis orbibus annos, <lb/> Aeribus posse alternis e partibus ire. <lb/> Nonne vides etiam diversis nubila ventis <lb/> Diversas ire in partis inferna supernis?</s><s> <lb/> Qui minus illa queant per magnos aetheris orbis <lb/> Aestibus inter se diversis sidera ferri?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>At nox obruit ingenti caligine terras, <lb/> Aut ubi de longo cursu sol ultima caeli <lb/> Impulit atque suos efflavit languidus ignis <lb/> Concussos itere & labefactos aere multo, <lb/> Aut quia sub terras eursum convortere cogit <lb/> Vis eadem, supra quae terras pertulit orbem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tempore item certo roseam Matuta per oras <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aetheris auroram differt & lumina pandit, <lb/> Aut quia sol idem, sub terras ille revertens, <lb/> Anticipat caelum radiis accendere temptans, <lb/> Aut quia conveniunt ignes & semina multa <lb/> Confluere ardoris consuerunt tempore certo, <lb/> Quae faciunt solis nova semper lumina gigni; <lb/> Quod genus Idaeis fama est e montibus altis <lb/> Dispersos ignis orienti lumine cerni, <lb/> Inde coire globum quasi in unum & conficere orbem. <lb/> Nec tamen illud in his rebus mirabile debet <lb/> Esse, quod haec ignis tam certo tempore possunt <lb/> Semina confluere & solis reparare nitorem. </s><s> <lb/> Multa videmus enim, certo quae tempore fiunt <lb/> Omnibus in rebus. </s><s>florescunt tempore certo <lb/> Arbusta & certo dimittunt tempore florem. </s><s> <lb/> Nec minus in certo dentes cadere imperat aetas <lb/> Tempore & inpubem molli pubescere veste <lb/> Et pariter mollem malis demittere barbam. </s><s> <lb/> Fulmina postremo nix imbres nubila venti <lb/> Non nimis incertis fiunt in partibus anni. </s><s> <lb/> Namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima, <lb/> Atque ita res mundi cecidere ab origine prima, <lb/> Conseque quoque iam redeunt ex ordine certo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Crescere itemque dies licet & tabescere noctes, <lb/> Et minui luces, eum sumant augmina noctes, <lb/> Aut quia sol idem sub terras atque superne <lb/> Imparibus eurrens amfractibus aetheris oras <lb/> Partit & in partis non aequas dividit orbem, <lb/> Et quod ab alterutra detraxit parte, reponit <lb/> Eius in adversa tanto plus parte relatus, <lb/> Donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni <lb/> Nodus nocturnas exaequat lucibus umbras.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>nam, medio cursu flatus aquilonis & austri, <lb/> Distinet aequato caelum discrimine metas <lb/> Propter signiferi posituram totius orbis, <lb/> Annua sol in quo concludit tempora serpens, <lb/> Obliquo terras & caelum lumine lustrans, <lb/> Ut ratio declarat eorum qui loca caeli <lb/> Omnia dispositis signis ornata notarunt. <lb/> Aut quia crassior est certis in partibus aer, <lb/> Sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis <lb/> Nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus.</s> <lb/> <s>propterea noctes hiberno tempore longae <lb/> Cessant, dum veniat radiatum insigne diei. <lb/> Aut etiam, quia sic alternis partibus anni <lb/> Tardius & citius consuerunt confluere ignes <lb/> Qui faciunt solem certa desurgere parte, <lb/> Propterea fit uti videantur dicere verum <lb/> </s></p><p type="main"><s>Luna potest solis radiis percussa nitere <lb/> Inque dies magis id lumen Convertere nobis <lb/> Ad speciem, quantum solis secedit ab orbi, <lb/> Donique eum contra pleno bene lumine fulsit <lb/> Atque oriens obitus eius super edita vidit; <lb/> Inde minutatim retro quasi condere lumen. <lb/> Debet item, quanto propius iam solis ad ignem <lb/> Labitur ex alia signorum parte per orbem; <lb/> Ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai <lb/> Consimilem cursusque viam sub sole tenere.</s> <lb/> <s>est etiam quare proprio cum lumine possit <lb/> Volvier & varias splendoris reddere forrnas.</s> <lb/> <s>corpus enim licet esse aliud quod fertur & una <lb/> Labitur omnimodis occursans officiensque <lb/> Nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.</s> <lb/> <s>versarique potest, globus ut, si forte, pilai <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Dimidia ex parti candenti lumine tinctus, <lb/> Versandoque globum variantis edere formas, <lb/> Donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta, <lb/> Ad speciem vertit nobis oculosque patentis ; <lb/> Inde minutatim retro contorquet & aufert <lb/> Luciferam partem glomeraminis atque pilai; <lb/> Ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans <lb/> Astrologorum artem contra convincere tendit, <lb/> Proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque <lb/> Aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis. <lb/> Denique cur nequeat semper nova luna creari <lb/> Ordine formarum certo certisque figuris <lb/> Inque dies privos aborisci quaeque creata <lb/> Atque alia illius reparari in parte locoque, <lb/> Difficilest ratione docere & vincere verbis, <lb/> Ordine eum possint tam certo Multa creari.</s> <lb/> <s>it ver & Venus, & Veneris praenuntius ante <lb/> Pennatus graditur, zephyri vestigia propter <lb/> Flora quibus mater praespargens ante viai <lb/> Cuncta coloribus egregiis & odoribus opplet. <lb/> Inde loci sequitur calor aridus & comes una <lb/> Pulverulenta Ceres & etesia Flabra aquilonum.</s> <lb/> <s>inde autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.</s> <lb/> <s>inde aliae tempestates ventique secuntur, <lb/> Altitonans Volturnus & auster fulmine pollens. <lb/> Tandem bruma nives adfert pigrumque rigorem <lb/> Reddit: hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.</s> <lb/> <s>quo minus est mirum si certo tempore luna <lb/> Gignitur & certo deletur tempore rusus, <lb/> Cum fieri possint tam certo tempore multa. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Solis item quoque defectus lunaeque latebras <lb/> Pluribus e causis fieri tibi posse putandum est. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nam cur luna queat terram secludere solis <lb/> Lumine & a terris altum caput obstruere ei, <lb/> Obiciens caecum radiis ardentibus orbem; <lb/> Tempore eodem aliud facere id non posse putetur <lb/> Corpus quod cassum labatur lumine semper?</s><s> <lb/> Solque suos etiam dimittere languidus ignis <lb/> Tempore cur certo nequeat recreareque lumen, <lb/> Cum loca praeteriit flammis infesta per auras, <lb/> Quae faciunt ignis interstingui atque perire?</s><s> <lb/> Et cur terra queat lunam spoliare vicissim <lb/> Lumine & oppressum solem super ipsa tenere, <lb/> Menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras, <lb/> Tempore eodem aliut nequeat succurrere lunae <lb/> Corpus vel supra solis perlabier orbem, <lb/> Quod radios interrumpat lumenque profusum ?</s><s> <lb/> Et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, <lb/> Cur nequeat certa mundi languescere parte, <lb/> Dum loca luminibus propriis inimica per exit?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, quoniam magni per caerula mundi <lb/> Qua fieri quicquid posset ratione resolvi, <lb/> Solis uti varios cursus lunaeque meatus <lb/> Noscere possemus quae vis & causa cieret, <lb/> Quove modo possent offecto Lumine obire <lb/> Et neque opinantis tenebris obducere terras, <lb/> Cum quasi conivent & aperto lumine rursum <lb/> Omnia convisunt clara loca candida luce, <lb/> Nunc redeo ad mundi novitatem & mollia terrae <lb/> Arva, novo fetu quid primum in luminis oras <lb/> Tollere & incertis crerint committere ventis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio genus herbarum viridemque nitorem <lb/> Terra dedit circum collis eamposque per omnis, <lb/> Florida fulserunt viridanti prata colore, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Arboribusque datum est variis exinde per auras <lb/> Crescendi magnum inmissis certamen habenis. </s><s> <lb/> Ut pluma atque pili primum saetaeque creantur <lb/> Quadripedum membris & corpore pennipotentum, <lb/> Sic nova tum tellus herbas virgultaque primum <lb/> Sustulit, inde loci mortalia saecla creavit <lb/> Multa modis multis varia ratione coorta. </s><s> <lb/> Nam neque de caelo cecidisse animalia possunt <lb/> Nec terrestria de salsis exisse laeunis. </s><s> <lb/> Linquitur ut merito maternum nomen adepta <lb/> Terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata. </s><s> <lb/> Multaque nunc etiam existunt animalia terris <lb/> <lb/> Imbribus & calido solis concreta vapore; <lb/> Quo minus est mirum si tum sunt plura coorta <lb/> Et maiora, nova tellure atque aethere adulta. <lb/> Principio genus alituum variaeque volucres <lb/> Ova relinquebant exclusae tempore verno, <lb/> Folliculos ut nunc teretis aestate cicadae <lb/> Lincunt sponte sua victum vitamque petentes. </s><s> <lb/> Tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. </s><s> <lb/> Multus enim calor atque humor superabat in arvis.</s> <lb/> <s>hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur, <lb/> Crescebant uteri terram radicibus apti; <lb/> Quos ubi tempore maturo patefecerat aestus <lb/> Infantum fugiens umorem aurasque petessens, <lb/> Convertebat ibi natura foramina terrae <lb/> Et sucum venis cogebat fundere apertis <lb/> Consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque <lb/> Cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis <lb/> Impetus in mammas convertitur ille alimenti. </s><s> <lb/> Terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile <lb/> Praebebat multa & molli lanugine abundans. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> At novitas mundi nec frigora dura ciebat <lb/> Nec nimios aestus nec magnis viribus auras. </s><s> <lb/> Omnia enim pariter crescunt & robora sumunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta <lb/> Terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit <lb/> Humanum atque animal prope certo tempore fudit <lb/> Omne quod in magnis bacchatur montibu' passim, <lb/> Aeriasque simul volucres variantibu' formis. <lb/> Sed quia finem aliquam pariendi debet habere, <lb/> Destitit, ut mulier spatio defessa vetusto. </s><s> <lb/> Mutat enim mundi naturam totius aetas <lb/> Ex alioque alius status excipere omnia debet, <lb/> Nec manet ulla sui similis res: omnia migrant, <lb/> Omnia commutat natura & vertere cogit.</s> <lb/> <s>namque aliut putrescit & aevo debile languet, <lb/> Porro aliut elareseit & e Contemptibus exit. </s><s> <lb/> Sic igitur mundi naturam totius aetas <lb/> Mutat & ex alio terram status excipit alter : <lb/> Quod potuit nequit, ut possit quod non tulit ante. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque tum tellus etiam portenta creare <lb/> Conatast mira facie membrisque coorta, <lb/> Androgynum, interutrasque nec utrum, utrimque remotum, <lb/> Orba pedum partim, manuum viduata vicissim, <lb/> Muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta, <lb/> Vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu, <lb/> Nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam <lb/> Nec vitare malum nec sumere quod foret usus. </s><s> <lb/> Cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat, <lb/> Nequiquam, quoniam natura absterruit auctum <lb/> Nec potuere cupitum aetatis tangere florem <lb/> Nec reperire cibum nec iungi per Veneris res. </s><s> <lb/> Multa videmus enim rebus concurrere debere, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut propagando possint procudere saecla; <lb/> Pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus <lb/> Semina qua possint membris manare remissis; <lb/> Feminaque ut maribus coniungi possit, habere <lb/> Mutua qui mutent inter se gaudia uterque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque tum interiisse animantum saecla necesse est <lb/> Nec potuisse propagando procudere prolem.</s> <lb/> <s>nam quaecumque vides vesci vitalibus auris, <lb/> Aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est <lb/> Ex ineunte aevo genus id tutata Reservans.</s> <lb/> <s>multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae <lb/> Commendata manent, tutelae tradita nostrae.</s> <lb/> <s>principio genus acre leonum saevaque saecla <lb/> Tutatast virtus, volpes dolus & fuga cervos.</s> <lb/> <s>at levisomna canum fido cum pectore corda <lb/> Et genus omne quod est veterino semine partum <lb/> Lanigeraeque simul pecudes & bucera saecla <lb/> Omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi.</s> <lb/> <s>nam cupide fugere feras pacemque secuta <lb/> Sunt & larga suo sine pabula parta labore, <lb/> Quae damus utilitatis eorum praemia causa. <lb/> At quis nihil horum tribuit natura, nec ipsa <lb/> Sponte sua possent ut vivere nec dare nobis <lb/> Utilitatem aliquam quare pateremur eorum <lb/> Praesidio nostro pasci genus esseque tutum, <lb/> Scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant <lb/> Indupedita suis fatalibus omnia vinclis, <lb/> Donec ad interitum genus id natura, redegit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed neque Centauri fuerunt, nec tempore in ullo <lb/> Esse queunt duplici natura & corpore bino <lb/> Ex alienigenis membris compacta, potestas <lb/> Hinc illinc visque ut non sat Par esse potissit.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/> <s>principio circum tribus actis impiger annis <lb/> Floret ecus, puer hautquaquam; nam saepe etiam nunc <lb/> Ubera mammarum in somnis lactantia quaeret. <lb/> Post ubi ecum validae vires aetate senecta <lb/> Membraque deficiunt fugienti languida vita, <lb/> Tum demum puero illi aevo florente iuventas <lb/> Occipit & molli vestit lanugine malas.</s> <lb/> <s>ne forte ex homine & veterino semine equorum <lb/> Confieri credas Centauros posse neque esse, <lb/> Aut rabidis canibus succinctas semimarinis <lb/> Corporibus Seyllas & cetera de genere horum, <lb/> Inter se quorum discordia membra videmus; <lb/> Quae neque florescunt pariter nec robora sumunt <lb/> Corporibus neque proiciunt aetate senecta <lb/> Nec simili Venere ardescunt nec moribus unis <lb/> Conveniunt, neque sunt eadem iucunda per artus.</s> <lb/> <s>quippe videre licet pinguescere saepe cicuta <lb/> Barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum. <lb/> Flamma quidem vero cum corpora Fulva leonum <lb/> Tam soleat torrere atque urere quam genus omne <lb/> Visceris in terris quodcumque & sanguinis extet, <lb/> Qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una, <lb/> Prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera <lb/> Ore foras acrem flaret de corpore flammam ?</s><s> <lb/> Quare etiam tellure nova caeloque recenti <lb/> Talia qui fingit potuisse animalia gigni, <lb/> Nixus in hoc uno novitatis nomine inani, <lb/> Multa licet simili ratione effutiat ore, <lb/> Aurea tum dicat per terras flumina vulgo <lb/> Fluxisse & gemmis florere arbusta suesse <lb/> Aut hominem tanto membrorum esse impete natum, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Trans maria alta pedum nisus ut ponere posset <lb/> Et manibus totum circum se vertere caelum. <lb/> Nam quod multa fuere in terris semina rerum <lb/> <lb/> Tempore quo primum tellus animalia fudit, <lb/> Nihil tamen est signi mistas potuisse creari <lb/> Inter se pecudes compactaque membra animantum, <lb/> Propterea quia quae de terris nunc quoque abundant <lb/> Herbarum genera ac fruges arbustaque laeta <lb/> Non tamen inter se possunt complexa creari, <lb/> Sed res quaeque suo ritu procedit & omnes <lb/> Foedere naturae certo discrimina servant. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At genus humanum multo fuit illud in arvis <lb/> Durius, ut decuit, tellus quod dura creasset, <lb/> Et maioribus & solidis magis ossibus intus <lb/> Fundatum, validis aptum per viscera nervis, <lb/> Nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur <lb/> Nec novitate cibi nec labi corporis ulla. <lb/> Multaque per caelum solis volventia lustra <lb/> Volgivago vitam tractabant more ferarum.</s> <lb/> <s>nec robustus erat curvi moderator aratri <lb/> Quisquam, nec scibat ferro molirier arva <lb/> Nec nova defodere in terram virgulta neque altis <lb/> Arboribus veteres decidere falcibu' ramos.</s> <lb/> <s>quod sol atque imbres dederant, quod terra erearat <lb/> Sponte sua, satis id placabat pectora donum.</s> <lb/> <s>glandiferas inter curabant corpora quercus <lb/> Plerumque; & quae nunc hiberno tempore cernis <lb/> Arbita puniceo fieri matura colore, <lb/> Plurima tum tellus etiam maiora ferebat.</s> <lb/> <s>multaque praeterea novitas tum florida mundi <lb/> Pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.</s> <lb/> <s>at sedare sitim fluvii fontesque vocabant, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut nunc montibus e magnis decursus aquai <lb/> Claru' citat late sitientia saecla ferarum.</s> <lb/> <s>denique nota vagi silvestria templa tenebant <lb/> Nympharum, quibus e scibant umori' fluenta <lb/> Lubrica proluvie larga lavere umida saxa, <lb/> Umida saxa, super viridi stillantia musco, <lb/> Et partim plano scatere atque erumpere campo.</s> <lb/> <s>necdum res igni scibant tractare neque uti <lb/> Pellibus & spoliis corpus vestire ferarum, <lb/> Sed nemora atque cavos montis silvasque colebant <lb/> Et frutices inter condebant squalida membra <lb/> Verbera ventorum vitare imbrisque coacti.</s> <lb/> <s>nec commune bonum poterant spectare neque ullis <lb/> Moribus inter se scibant nec legibus uti.</s> <lb/> <s>quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat <lb/> Sponte sua sibi quisque valere & vivere doctus.</s> <lb/> <s>et Venus in silvis iungebat corpora amantum; <lb/> Conciliabat enim vel mutua quamque cupido <lb/> Vel violenta viri vis atque inpensa libido <lb/> Vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta. <lb/> Et manuum mira freti virtute pedumque <lb/> Consectabantur silvestria saecla ferarum <lb/> Missilibus saxis & magno pondere clavae; <lb/> Multaque vincebant, vitabant pauca latebris; <lb/> Saetigerisque pares subus sic Silvestria membra <lb/> Nuda dabant terrae nocturno Tempore capti, <lb/> Circum se foliis ac frondibus involventes.</s> <lb/> <s>nec plangore diem magno solemque per agros <lb/> Quaerebant pavidi palantes noctis in umbris, <lb/> Sed taciti respectabant somnoque sepulti, <lb/> Dum rosea face sol inferret lumina caelo. </s><s> <lb/> A parvis quod enim consuerant cernere semper <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Alterno tenebras & lucem tempore gigni, <lb/> Non erat ut fieri posset mirarier umquam <lb/> Nec diffidere ne terras aeterna teneret <lb/> <lb/> Nox in perpetuum detracto lumine solis.</s> <lb/> <s>sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum <lb/> Infestam miseris faciebant saepe quietem. </s><s> <lb/> Eiectique domo fugiebant saxea tecta <lb/> Spumigeri suis adventu validique leonis <lb/> <lb/> Atque intempesta cedebant nocte paventes <lb/> Hospitibus saevis instrata cubilia fronde. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla <lb/> Dulcia linquebant labentis lumina vitae. </s><s> <lb/> Unus enim tum quisque magis deprensus eorum <lb/> Pabula viva feris praebebat, dentibus haustus, <lb/> Et nemora ac montis gemitu silvasque replebat <lb/> Viva videns vivo sepeliri viseera busto. </s><s> <lb/> At quos effugium servarat corpore adeso, <lb/> Posterius tremulas super ulcera taetra tenentes <lb/> Palmas horriferis accibant vocibus Orcum, <lb/> Donique eos vita privarant vermina saeva <lb/> Expertis opis, ignaros quid volnera vellent. </s><s> <lb/> At non multa virum sub signis milia ducta <lb/> Una dies dabat exitio nec turbida ponti <lb/> Aequora fligebant navis ad saxa virosque. </s><s> <lb/> Hic temere incassum frustra mare saepe coortum <lb/> Saevibat leviterque minas ponebat inanis, <lb/> <lb/> Nec poterat quemquam placidi pellacia ponti <lb/> Subdola pellicere in fraudem ridentibus undis, <lb/> Improba naucleri ratio cum caeca iacebat. </s><s> <lb/> Tuni penuria deinde cibi languentia leto <lb/> Membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.</s> <lb/> <s>illi inprudentes ipsi sibi Saepe venenum <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vergebant, nurui nunc dant Sollertius ipsi. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt, <lb/> Et mulier coniuncta viro concessit in unum <lb/> <lb/> Cognita sunt, prolemque ex se videre creatam, <lb/> Tum genus humanum primum mollescere coepit. </s><s> <lb/> Ignis enim curavit ut alsia corpora frigus <lb/> Non ita iam possent caeli sub tegmine ferre, <lb/> Et Venus inminuit viris puerique parentum <lb/> Blanditiis facile ingenium fregere superbum. </s><s> <lb/> Tunc & amicitiem coeperunt iungere aventes <lb/> Finitimi inter se nec laedere nec violari, <lb/> Et pueros commendarunt muliebreque saeclum, <lb/> Vocibus & gestu cum balbe significarent <lb/> Imbecillorum esse aecum misererier omnis. </s><s> <lb/> Nec tamen omnimodis poterat concordia gigni, <lb/> Sed bona magnaque pars servabat foedera caste; <lb/> Aut genus humanum iam tum foret omne peremptum <lb/> Nec potuisset adhuc perducere saecla propago. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At varios linguae sonitus natura subegit <lb/> Mittere & utilitas expressit nomina rerum, <lb/> Non alia longe ratione atque ipsa videtur <lb/> Protrahere ad gestum pueros infantia linguae, <lb/> Cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.</s> <lb/> <s>sentit enim vim quisque suam quoad possit abuti.</s> <lb/> <s>cornua nata prius vitulo quam frontibus extent, <lb/> Illis iratus petit atque infestus inurget. <lb/> At catuli pantherarum scymnique leonum <lb/> Unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant, <lb/> Vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.</s> <lb/> <s>alituum porro genus alis omne videmus <lb/> Fidere & a pinnis tremulum petere auxillatum. <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Proinde putare aliquem tum nomina distribuisse <lb/> Rebus & inde homines didicisse vocabula prima, <lb/> Desiperest. </s><s>nam cur hic posset cuncta notare <lb/> Vocibus & varios sonitus emittere linguae, <lb/> Tempore eodem alii facere id non quisse putentur?</s><s> <lb/> Praeterea si non alii quoque vocibus usi <lb/> Inter se fuerant, unde insita notities est <lb/> Utilitatis & unde data est huic prima potestas, <lb/> Quid vellet facere ut siret animoque videret ?</s><s> <lb/> Cogere item pluris unus victosque domare <lb/> Non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.</s> <lb/> <s>nec ratione docere ulla suadereque surdis, <lb/> Quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur <lb/> Nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris <lb/> Vocis inauditos sonitus obtundere frustra. <lb/> Postremo quid in hac mirabile tantoperest re, <lb/> Si genus humanum, cui vox & lingua vigeret, <lb/> Pro vario sensti varia res voce notaret ?</s><s> <lb/> Cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum <lb/> Dissimilis soleant voces variasque ciere, <lb/> Cum metus aut dolor est & cum iam gaudia gliscunt.</s> <lb/> <s>quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.</s> <lb/> <s>inritata canum cum primum magna Molossum <lb/> Mollia ricta fremunt duros nudantia dentes, <lb/> Longe alio sonitu rabie restricta minantur, <lb/> Et cum iam latrant & vocibus omnia complent.</s> <lb/> <s>et catulos blande cum lingua lambere temptant <lb/> Aut ubi eos iactant pedibus morsuque petentes <lb/> Suspensis teneros imitantur dentibus haustus, <lb/> Longe alio pacto gannitu vocis adulant, <lb/> Et cum deserti baubantur in aedibus aut cum <lb/> Plorantis fugiunt summisso corpore plagas. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Denique non hinnitus item differre videtur, <lb/> Inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus <lb/> Pinnigeri saevit calcaribus ictus amoris, <lb/> Et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma, <lb/> Et cum sic alias concussis artibus hinnit ?</s><s> <lb/> Postremo genus alituum variaeque volucres, <lb/> Accipitres atque ossifragae mergique marinis <lb/> Fluctibus in salso victum vitamque petentes, <lb/> Longe alias alio iaciunt in tempore voces, <lb/> Et quom de victu certant praedaeque repugnant <lb/> Et partim mutant cum tempestatibus una <lb/> Raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta <lb/> Corvorumque greges ubi aquam dicuntur & imbris <lb/> Poscere & interdum ventos aurasque vocare.</s> <lb/> <s>ergo si varii sensus animalia cogunt, <lb/> Muta tamen cum sint, varias emittere voces, <lb/> Quanto mortalis magis aecum est tum potuisse <lb/> Dissimilis alia atque alia res voce notare ! <lb/> </s></p><p type="main"><s>(Illud in his rebus tacitus ne forte requiras, <lb/> Fulmen detulit in terram mortalibus ignem <lb/> Primitus, inde omnis flammarum diditur ardor.</s> <lb/> <s>multa videmus enim caelestibus inlita flammis <lb/> Fulgere, cum caeli donavit plaga vapore. <lb/> Et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans <lb/> Aestuat in ramos incumbens arboris arbor, <lb/> Exprimitur validis extritus viribus ignis <lb/> Et micat interdum flammai fervidus ardor, <lb/> Mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. </s><s> <lb/> Quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem. </s><s> <lb/> Inde cibum coquere ac flammae mollire vapore <lb/> Sol docuit, quoniam mitescere multa videbant <lb/> Verberibus radiorum atque aestu vieta per agros. <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Inque dies magis hi victum vitamque priorem <lb/> Commutare novis monstrabant rebu' benigni, <lb/> Ingenio qui praestabant & corde vigebant. </s><s> <lb/> Condere coeperunt urbis arcemque locare <lb/> Praesidium reges ipsi sibi perfugiumque, <lb/> Et pecus atque agros divisere atque dedere <lb/> Pro facie cuiusque & viribus ingenioque; <lb/> Nam facies multum valuit viresque vigentes. </s><s> <lb/> Posterius res inventast aurumque repertum, <lb/> Quod facile & validis & pulchris dempsit honorem <lb/> Divitioris enim sectam plerumque secuntur <lb/> Quamlubet & fortes & pulchro corpore creti. </s><s> <lb/> Quod siquis vera vitam ratione gubernet, <lb/> Divitiae grandes homini sunt vivere parce <lb/> Aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.</s> <lb/> <s>at claros homines voluerunt se atque potentes, <lb/> Ut fundamento stabili fortuna maneret <lb/> Et placidam possent opulenti degere vitam, <lb/> Nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem <lb/> Certantes iter infestum fecere viai, <lb/> Et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos <lb/> Invidia interdum contemptim in Tartara taetra; <lb/> Invidia quoniam, ceu fulinine, summa vaporant <lb/> Plerumque & quae sunt aliis magis edita cumque; <lb/> Ut satius multo iam sit parere quietum <lb/> Quam regere imperio res velle & regna tenere. <lb/> Proinde sine incassum defessi sanguine sudent, <lb/> Angustum per iter luctantes ambitionis; <lb/> Quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque <lb/> Res ex auditis potius quain sensibus ipsis, <lb/> Nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Ergo regibus occisis subversa iacebat <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Pristina maiestas soliorum & sceptra superba, <lb/> Et capitis summi praeclarum insigne cruentum <lb/> Sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem; <lb/> Nam cupide conculcatur nimis ante metutum. <lb/> Res itaque ad summam faecem turbasque redibat, <lb/> Imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.</s> <lb/> <s>inde magistratum partim docuere creare <lb/> Iuraque constituere, ut vellent legibus uti.</s> <lb/> <s>nam genus humanum, defessum vi colere aevom, <lb/> Ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum <lb/> Sponte sua cecidit sub leges artaque iura.</s> <lb/> <s>acrius ex ira quod enim se quisque parabat <lb/> Ulcisci quam nunc concessum est legibus aequis, <lb/> Hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. </s><s> <lb/> Inde metus maculat poenarum praemia vitae.</s> <lb/> <s>circumretit enim vis atque iniuria quemque <lb/> Atque, unde exortast, ad eum plerumque revertit, <lb/> Nec facilest placidam ae pacatam degere vitam <lb/> Qui violat factis communia foedera pacis. <lb/> Etsi fallit enim divom genus humanumque, <lb/> Perpetuo tamen id fore clam diffidere debet, <lb/> Quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes <lb/> Aut morbo delirantes protraxe ferantur <lb/> Et celata mala in medium & Peccata dedisse.) <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc quae causa deum per magnas numina gentis <lb/> Pervulgarit & ararum compleverit urbis <lb/> Suscipiendaque curarit sollemnia sacra, <lb/> Quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque, <lb/> Unde etiam nunc est mortalibus insitus horror <lb/> Qui delubra deum nova toto suscitat orbi <lb/> Terrarum & festis cogit celebrare diebus, <lb/> Non ita difficilest rationem reddere verbis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>quippe etenim iam tum divom mortalia saecla <lb/> Egregias animo facies vigilante videbant <lb/> Et magis in somnis mirando corporis auctu.</s> <lb/> <s>his igitur sensum tribuebant propterea quod <lb/> Membra movere videbantur vocesque superbas <lb/> Mittere pro facie praeclara & viribus amplis.</s> <lb/> <s>aeternamque dabant vitam, quia semper eorum, <lb/> Subpeditabatur facies & forma manebat, <lb/> Et tamen omnino quod tantis viribus auctos <lb/> Non temere ulla vi convinci posse putabant.</s> <lb/> <s>fortunisque ideo longe praestare putabant, <lb/> Quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum, <lb/> Et simul in somnis quia multa & mira videbant <lb/> Efficere & nullum capere ipsos inde laborem.</s> <lb/> <s>praeterea caeli rationes ordine certo <lb/> Et varia annorum cernebaut tempora verti <lb/> Nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. <lb/> Ergo perfugium sibi habebant omnia divis <lb/> Tradere & illorum nutu facere omnia flecti.</s> <lb/> <s>in caeloque deum sedes & templa locarunt, <lb/> Per caelum volvi quia nox & luna videtur, <lb/> Luna dies & nox & noctis signa severa <lb/> Noctivagaeque faces caeli flaminaeque volantes, <lb/> Nubila sol imbres nix venti fulmina grando <lb/> Et rapidi fremitus & murmura magna minarum. <lb/> </s></p><p type="main"><s> O genus infelix humanum, talia divis <lb/> Cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas! <lb/> Quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis <lb/> Volnera, quas lacrimas peperere minoribu' nostris! <lb/> Nec pietas ullast velatum saepe videri <lb/> Vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras <lb/> Nec procumbere humi prostratum & pandere palmas <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ante deum delubra nec aras sanguine multo <lb/> Spargere quadrupedum nec votis nectere vota, <lb/> Sed mage pacata posse omnia mente tueri.</s> <lb/> <s>nam cum suspicimus magni caelestia mundi <lb/> Templa, super stellisque micantibus aethera fixum, <lb/> Et venit in mentem solis lunaeque viarum, <lb/> Tunc allis oppressa malis in pectora cura <lb/> Illa quoque expergefactum caput erigere infit, <lb/> Nequae forte deum nobis inmensa potestas <lb/> Sit, vario motu quae eandida sidera verset. <lb/> Temptat enim dubiam mentem rationis egestas, <lb/> Ecquaenam fuerit mundi genitalis origo, <lb/> Et simul ecquae sit finis quoad moenia mundi <lb/> Solliciti motus hunc possint ferre laborem, <lb/> An divinitus aeterna donata salute <lb/> Perpetuo possint aevi labentia tractu <lb/> Inmensi validas aevi contemnere viris.</s> <lb/> <s>praeterea cui non animus formidine divum <lb/> Contrahitur, cui non correpunt membra pavore, <lb/> Fulminis horribili cum plaga torrida tellus <lb/> Contremit & magnum perfurrunt murmura caelum?</s><s> <lb/> Non populi gentesque tremunt, regesque superbi <lb/> Corripiunt divum percussi membra timore, <lb/> Nequid ob admissum foede dictumve superbe <lb/> Poenarum grave sit solvendi tempus adultum?</s><s> <lb/> Summa etiam cum vis violenti per mare venti <lb/> Induperatorem classis super aequora verrit <lb/> Cum validis pariter legionibus atque elephantis, <lb/> Non divom pacem votis adit ac prece quaesit <lb/> Ventorum pavidus paces animasque secundas, <lb/> Nequiquam, quoniam violento turbine saepe <lb/> Correptus nihilo fertur minus ad vada leti?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo res humanas vis abdita quaedam <lb/> Opterit & pulchros fascis saevasque secures <lb/> Proculcare ac ludibrio sibi habere videtur. </s><s> <lb/> Denique sub pedibus tellus cum tota vacillat <lb/> Concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur, <lb/> Quid mirum si se temnunt mortalia saecla <lb/> Atque potestatis magnas mirasque relinqunt <lb/> In rebus viris divum, quae cuncta gubernent ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, aes atque aurum ferrumque repertum est <lb/> Et simul argenti pondus plumbique potestas, <lb/> Ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat <lb/> Montibus in magnis, seu caeli fulmine misso, <lb/> Sive quod inter se bellum silvestre gerentes <lb/> Hostibus intulerant ignem formidinis ergo, <lb/> Sive quod inducti terrae bonitate volebant <lb/> Pandere agros pinguis & pascua reddere rura, <lb/> Sive feras interficere & ditescere praeda.</s> <lb/> <s>nam fovea atque igni prius est venarier ortum <lb/> Quam saepire plagis saltum canibusque ciere.</s> <lb/> <s>quidquid id est, quacumque e causa flammeus ardor <lb/> Horribili sonitu silvas exederat altis <lb/> Ab radicibus & terram percoxerat igni, <lb/> Manabat venis ferventibus in loca terrae <lb/> Concava conveniens argenti rivus & auri, <lb/> Aeris item & plumbi. </s><s>quae cum concreta videbant <lb/> Posterius claro in terra splendere colore, <lb/> Tollebant nitido capti levique lepore <lb/> Et simili formata videbant esse figura <lb/> Atque lacunarum fuerant vestigia cuique.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore <lb/> Quamlibet in formam & faciem decurrere rerum <lb/> Et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse <lb/> Mucronum duci fastigia procudendo, <lb/> Ut sibi tela darent, silvasque ut caedere possent <lb/> Materiemque dolare & levia radere tigna <lb/> Et terebrare etiam ac pertundere perque forare.</s> <lb/> <s>nec minus argento facere haec auroque parabant <lb/> Quam validi primum violentis viribus aeris, <lb/> Nequiquam, quoniam cedebat victa potestas <lb/> Nec poterat pariter durum sufferre laborem.</s> <lb/> <s>tum fuit in pretio magis aes Aurumque iacebat <lb/> Propter inutilitatem hebeti mucrone retusum.</s> <lb/> <s>nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem. </s><s> <lb/> Sic volvenda aetas commutat tempora rerum.</s> <lb/> <s>quod fuit in pretio, fit nullo denique honore; <lb/> Porro aliut succedit & e Contemptibus exit <lb/> Inque dies magis adpetitur floretque repertum <lb/> Laudibus & miro est mortalis inter honore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta <lb/> Sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi. </s><s> <lb/> Arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt <lb/> Et lapides & item silvarum fragmina rami, <lb/> Et flamma atque ignes, postquam sunt cognita primum. <lb/> Posterius ferri vis est aerisque reperta. </s><s> <lb/> Et prior aeris erat quam ferri cognitus usus, <lb/> Quo facilis magis est natura & copia maior. </s><s> <lb/> Aere solum terrae tractabant, aereque belli <lb/> Miscebant fluctus & vulnera vasta serebant <lb/> Et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis <lb/> Omnia cedebant armatis nuda & inerma. </s><s> <lb/> Inde minutatim processit ferreus ensis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Versaque in obprobrium species est falcis ahenae, <lb/> Et ferro coepere sohim proscindere terrae <lb/> Exaequataque sunt creperi certamina belli.</s> <lb/> <s>et prius est armatum in equi conscendere costas <lb/> Et moderarier hunc frenis dextraque vigere <lb/> Quam biiugo curru belli temptare pericla.</s> <lb/> <s>et biiugos prius est quam bis coniungere binos <lb/> Et quam falciferos armatum escendere currus.</s> <lb/> <s>inde boves lucas turrito Corpore, taetras, <lb/> Anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni <lb/> Sufferre & magnas Martis turbare catervas.</s> <lb/> <s>sic alid ex alio peperit discordia tristis, <lb/> Horribile humanis quod gentibus esset in armis, <lb/> Inque dies belli terroribus addidit augmen. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Temptarunt etiam tauros in moenere belli <lb/> Expertique sues saevos sunt mittere in hostis.</s> <lb/> <s>et validos partim prae se misere leones <lb/> Cim doctoribus armatis saevisque magistris <lb/> Qui moderarier his possent vinclisque tenere, <lb/> Nequiquam, quoniam permista caede calentes <lb/> Turbabant saevi nullo discrimine turmas, <lb/> Terrificas capitum quatientes undique cristas, <lb/> Nec poterant equites fremitu perterrita equorum <lb/> Pectora mulcere & frenis convertere in hostis. </s><s> <lb/> Inritata leae iaciebant corpora saltu <lb/> Undique & adversum venientibus ora petebant <lb/> Et nec opinantis a tergo deripiebant <lb/> Deplexaeque dabant in terram volnere victos, <lb/> Morsibus adfixae validis atque unguibus uncis. </s><s> <lb/> Iactabantque suos tauri pedibusque terebant <lb/> Et latera ac ventres hauribant supter equorum <lb/> Cornibus & terram minitanti fronte ruebant. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Et validis socios caedebant dentibus apri <lb/> Tela infracta suo tinguentes sanguine saevi, <lb/> In se fracta suo tinguentes sanguine tela, <lb/> Permistasque dabant equitum peditumque ruinas. </s><s> <lb/> Nam transversa feros exibant dentis adactus <lb/> Iumenta aut pedibus ventos erecta petebant, <lb/> Nequiquam, quoniam ab nervis succisa videres <lb/> Concidere atque gravi terram consternere casu. </s><s> <lb/> Siquos ante domi domitos satis esse putabant, <lb/> Effervescere cernebant in rebus agundis <lb/> Volneribus clamore fuga terrore tumultu, <lb/> Nec poterant ullam partem redducere eorum; <lb/> Diffugiebat enim varium genus omne ferarum; <lb/> Ut nunc saepe boves lucae ferro male mactae <lb/> Diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere. <lb/> SI FUIT UT FACERENT SED VIX ADDUCOR UT ANTE <lb/> NON QUIERINT ANIMO PRAESENTIRE ATQUE VIDERE <lb/> QUAM COMMUNE MALUM FIERET FOEDUMQUE FUTURUM <lb/> ET MAGIS ID POSSIS FACTUM CONTENDERE IN OMNI <lb/> IN VARIIS MUNDIS VARIA RATIONE CREATIS <lb/> QUAM CERTO ATQUE UNO TERRARUM QUOLIBET ORBI <lb/> Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt, <lb/> Quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire, <lb/> Qui numero diffidebant armisque vacabant. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen. <lb/> Textile post ferrum est, quia ferro tela paratur, <lb/> Nec ratione alia possunt tam levia gigni <lb/> Insilia ae fusi radii scapique sonantes.</s> <lb/> <s>et facere ante viros lanam natura coegit <lb/> Quam muliebre genus; nam longe praestat in arte <lb/> Et sollertius est multo genus omne virile; <lb/> Agricolae donec vitio vertere severi, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut muliebribus id manibus concedere vellent <lb/> Atquie ipsi pariter durum sufferre laborem <lb/> Atque opere in duro durarent membra manusque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At specimen sationis & insitionis origo <lb/> Ipsa fuit rerum primum natura creatrix.</s> <lb/> <s>arboribus quoniam bacae glandesque caducae <lb/> Tempestiva dabant pullorum examina supter; <lb/> Unde etiam libitum est stirpis committere ramis <lb/> Et nova defodere in terram virgulta per agros.</s> <lb/> <s>inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli <lb/> Temptabant fructusque feros mansuescere terram <lb/> Cernebant indulgendo blandeque colendo.</s> <lb/> <s>inque dies magis in montem succedere silvas <lb/> Cogebant infraque locum concedere cultis, <lb/> Prata lacus rivos segetes vinetaque laeta <lb/> Collibus & campis ut haberent, atque olearum <lb/> Caerula distinguens inter plaga currere posset <lb/> Per tumulos & convallis camposque profusa; <lb/> Ut nunc esse vides vario distincta lepore <lb/> Omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant <lb/> Arbustisque tenent felicibus opsita circum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At liquidas avium voces imitarier ore <lb/> Ante fuit multo quam levia carmina cantu <lb/> Concelebrare homines possent aurisque iuvare.</s> <lb/> <s>et zephyri, cava per calamorum, sibila primum <lb/> Agrestis docuere cavas inflare cicutas.</s> <lb/> <s>inde minutatim dulcis didicere querellas, <lb/> Tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/> Avia per nemora ac silvas saltusque reperta, <lb/> Per loca pastorum deserta atque otia dia.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>haec animos ollis mulcebant atque iuvabant <lb/> Cum satiate cibi; nam tum haec Sunt omnia cordi.</s> <lb/> <s>saepe itaque inter se prostrati in gramine molli <lb/> Propter aquae rivom sub ramis arboris altae <lb/> Non magnis opibus iucunde corpora habebant, <lb/> Praesertim cum tempestas ridebat & anni <lb/> Tempora pingebant viridantis floribus herbas.</s> <lb/> <s>tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni <lb/> Consuerant. </s><s>agrestis enim tum musa vigebat; <lb/> Tum caput atque umeros plexis redimire coronis <lb/> Floribus & foliis lascivia laeta monebat, <lb/> Atque extra numerum procedere membra moventes <lb/> Duriter & duro terram pede pellere matrem; <lb/> Unde oriebantur risus dulcesque cachinni, <lb/> Omnia quod nova tum magis haec & mira vigebant.</s> <lb/> <s>et vigilantibus hinc aderant solacia somni, <lb/> Ducere multimodis voces & fleetere cantus <lb/> Et supera calamos unco percurrere labro; <lb/> Unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur <lb/> Et numerum servare recens didicere, neque hilo <lb/> Maiorem interea capiunt dulcedini' fructum <lb/> Quam silvestre genus capiebat terrigenarum.</s> <lb/> <s>nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante <lb/> Suavius, in primis placet & poliere videtur, <lb/> Posteriorque fere melior res illa reperta <lb/> Perdit & immutat sensus ad pristina quaeque. <lb/> Sic odium coepit glandis, sic illa relicta <lb/> Strata cubilia sunt herbis & frondibus aucta.</s> <lb/> <s>pellis item cecidit vestis contempta ferinae <lb/> Quam reor invidia tali tunc esse repertam, <lb/> Ut letum insidiis qui gessit primus obiret, <lb/> Et tamen inter eos distractam sanguine multo <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Disperiisse neque in fructum convertere quisse.</s> <lb/> <s>tunc igitur pelles, nunc aurum & purpura curis <lb/> Exercent hominum vitam belloque fatigant <lb/> Quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit. <lb/> Frigus enim nudos sine pellibus excruciabat <lb/> Terrigenas; at nos nihil laedit veste carere <lb/> Purpurea atque auro signisque ingentibus apta, <lb/> Dum plebeia tamen sit quae defendere possit.</s> <lb/> <s>ergo hominum genus incassum frustraque laborat <lb/> Semper & in curis consumit Inanibus aevom, <lb/> Nimirum quia non cognovit quae sit habendi <lb/> Finis & omnino quoad crescat vera voluptas.</s> <lb/> <s>idque minutatim vitam provexit in altum <lb/> Et belli magnos commovit funditus aestus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At vigiles mundi magnum versatile templum <lb/> Sol & luna suo lustrantes lumine circum <lb/> Perdocuere homines annorum tempora verti <lb/> Et certa ratione geri rem atque ordine certo. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Iam validis saepti degebant turribus aevom <lb/> </s></p><p type="main"><s>Navigia atque agri culturas moenia leges <lb/> Arma vias vestes & cetera de Genere horum, <lb/> Praemia, delicias quoque vitae funditus omnis, <lb/> Carmina picturas, & daedala signa polire, <lb/> Usus & impigrae simul experientia mentis <lb/> Paulatim docuit pedetemtim progredientis. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Sic unumquicquid paullatim protrahit aetas <lb/> In medium ratioque in luminis erigit oras. <lb/> Namque alid ex alio clarescere & ordine debet <lb/> Artibus, ad summum donec venere cacumen. <lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="082/01/213.jpg"/> <chap n="6"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER SEXTUS</s></p> <p type="main"><s>Primae frugiparos fetus mortalibus aegris <lb/> Dididerunt quondarn praeclaro nomine Athenae <lb/> Et recreaverunt vitam legesque rogarunt, <lb/> Et primae dederunt solacia duleia vitae, <lb/> Cum, genuere virum tali cum corde repertum, <lb/> Omnia veridico qui quondam ex ore profudit; <lb/> Cuius & extincti propter divina reperta <lb/> Divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.</s> <lb/> <s>nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus <lb/> Omnia iam ferme mortalibus esse parata <lb/> Et, proquam posset, vitam consistere tutam, <lb/> Divitiis homines & honore & laude potentis <lb/> Affluere atque bona gnatorum excellere fama, <lb/> Nec minus esse domi cuiquam tamen anxia corda, <lb/> Atque animi ingratis vitam vexare sine ulla <lb/> Pausa atque infestis cogei saevire querellis, <lb/> <lb/> Intellegit ibi vitium vas efficere ipsum <lb/> Omniaque illius vitio corrumpier intus <lb/> Quae conlata foris & commoda cumque venirent; <lb/> Partim quod fluxum pertusumque esse videbat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut nulla posset ratione explerier umquam; <lb/> Partim quod taetro quasi conspurcare sapore <lb/> Omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.</s> <lb/> <s>veridicis igitur purgavit pectora dictis <lb/> Et finem statuit cuppedinis atque timoris <lb/> Exposuitque bonum summum quo tendimus omnes <lb/> Quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo <lb/> Qua possemus ad id recto contendere cursu, <lb/> Quidve mali foret in rebus mortalibu' passim, <lb/> Quod fieret naturali varieque volaret <lb/> Seu casu seu vi, quod sic natura parasset, <lb/> Et quibus e portis occurri cuique deceret, <lb/> Et genus humanum frustra plerumque probavit <lb/> Volvere curarum tristis in pectore fluctus.</s> <lb/> <s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/> In tenebris metuunt, sie nos in luce timemus <lb/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam <lb/> Quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.</s> <lb/> <s>hunc igitur terrorem animi tenebrasque necesse est <lb/> Non radii solis nec lucida tela diei <lb/> Discutiant, sed naturae species ratioque.</s> <lb/> <s>quo magis inceptum pergam pertexere dictis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam docui mundi mortalia templa <lb/> Esse & nativo consistere Corpore caelum, <lb/> Et quaecumque in eo fiunt fierique necesse est, <lb/> Pleraque ressolui, quae restant percipe porro, <lb/> Quandoquidem semel insignem conscendere currum <lb/> Ventorum, ex ira ut placentur, ut omina rursum <lb/> Quae fuerint sint placato conversa furore: <lb/> Cetera quae fieri in terris caeloque tuentur <lb/> Mortales, pavidis cum pendent mentibu' saepe, <lb/> Et faciunt animos humilis formidine divom <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Depressosque premunt ad terram propterea quod <lb/> Ignorantia causarum conferre deorum <lb/> Cogit ad imperium res & concedere regnum. <lb/> Nam bene qui didicere deos securum agere aevom, <lb/> Si tamen interea mirantur qua ratione <lb/> Quaeque geri possint, praesertim rebus in illis <lb/> Quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, <lb/> Rursus in antiquas referuntur religionis <lb/> Et dominos acris adsciscunt, omnia posse <lb/> Quos miseri credunt, ignari quid queat esse, <lb/> Quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/> Quanam sit rationi atque alte terminus haerens; <lb/> Quo magis errantes caeca ratione feruntur. </s><s> <lb/> Quae nisi respuis ex animo longeque remittis <lb/> Dis indigna putare alienaque pacis eorum, <lb/> Delibata deum per te tibi numina sancta <lb/> Saepe oberunt; non quo violari summa deum vis <lb/> Possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris, <lb/> Sed quia tute tibi placida cum pace quietos <lb/> Constitues macnos irarum volvere fluctus, <lb/> Nec delubra deum placido cum pectore adibis, <lb/> Nec de corpore quae sancto simulacra feruntur <lb/> In mentes hominuni divinae nuntia formae, <lb/> Suscipere haec animi tranquilla pace valebis. </s><s> <lb/> Inde videre licet qualis iam vita sequatur. </s><s> <lb/> Quam quidem ut a nobis ratio verissima longe <lb/> Reiciat, quamquam sunt a me multa profecta, <lb/> Multa tamen restant & sunt ornanda politis <lb/> Versibus ; est ratio caeli speciesque tenenda, <lb/> Sunt tempestates & fulmina clara canenda, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quid faciant & qua de causa cumque ferantur; <lb/> Ne trepides caeli divisis partibus amens, <lb/> Unde volans ignis pervenerit aut in utrarn se <lb/> Verterit hine partim, quo pacto per loca saepta <lb/> Insinuarit, & hinc dominatus ut extulerit se. </s><s> <lb/> Tu mihi supremae praeseribta ad candida calcis <lb/> Currenti spatium praemonstra, callida musa <lb/> Calliope, requies hominum divonique voluptas, <lb/> Te duce ut insigni eapiam eum laude coronam. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio tonitru quatiuntur caerula caeli <lb/> Propterea quia concurrunt sublime volantes <lb/> Aetheriae nubes contra pugnantibus ventis.</s> <lb/> <s>nec fit enim sonitus caeli de parte serena, <lb/> Verum ubicumque magis denso sunt agmine nubes, <lb/> Tam magis hine magno fremitus fit murmure saepe.</s> <lb/> <s>praeterea neque tam condenso corpore nubes <lb/> Esse queunt quam sunt lapides ac tigna, neque autem <lb/> Tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes; <lb/> Nam cadere aut bruto deberent pondere pressae <lb/> Ut lapides, aut ut fumus constare nequirent <lb/> Nec cohibere nives gelidas & grandinis imbris.</s> <lb/> <s>dant etiam sonitum patuli super aequora mundi, <lb/> Carbasus ut quondam magnis intenta theatris <lb/> Dat crepitum malos inter iactata trabesque; <lb/> Interdum perscissa furit petulantibus auris <lb/> Et fragilis sonitus chartarum Commeditatur: <lb/> Id quoque enim genus in tonitru, cognoscere possis: <lb/> Aut ubi suspensam vestem chartasque volantis <lb/> Verberibus venti versant planguntque per auras. <lb/> Fit quoque enim interdum ut non Tam concurrere nubes <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Frontibus adversis possint quam de latere ire <lb/> Diverso motu radentes corpora tractim, <lb/> Aridus unde auris terget sonus ille diuque <lb/> Ducitur, exierunt donec regionibus artis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur <lb/> Omnia saepe gravi tremere & divolsa repente <lb/> Maxima dissiluisse capacis moenia mundi, <lb/> Cum subito validi venti conlecta procella <lb/> Nubibus intorsit sese conclusaque ibidem <lb/> Turbine versanti magis ac magis undique nubem <lb/> Cogit uti fiat spisso cava corpore circum, <lb/> Post ubi conminuit vis eius & impetus acer, <lb/> Tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem. </s><s> <lb/> Nec mirum, cum plena animae vensicula parva <lb/> Saepe ita dat torvum sonitum displosa repente. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Est etiam ratio, cum venti nubila perflant, <lb/> Ut sonitus faciant. </s><s>etenim ramosa videmus <lb/> Nubila saepe modis multis atque aspera ferri <lb/> Scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri <lb/> Perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem. </s><s> <lb/> Fit quoque ut interdum validi vis incita venti <lb/> Perscindat nubem perfringens impete recto. </s><s> <lb/> Nam quid possit ibi flatus manifesta docet res, <lb/> Hic ubi lenior est, in terra cum tamen alta <lb/> Arbusta evolvens radicibus haurit ab imis <lb/> Sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur <lb/> Dant in frangendo graviter; quod item fit in altis <lb/> Fluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus. <lb/> Fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens <lb/> Fulminis, haec multo si forte umore recepit <lb/> Ignem, continuo ut magno clamore Trucidet; <lb/> Ut calidis candens ferrum e fornacibus olim <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Stridit, ubi in gelidum propere demersimus imbrem. </s><s> <lb/> Aridior porro si nubes accipit ignem, <lb/> Uritur ingenti sonitu succensa repente; <lb/> Lauricomos ut si per montis flamma vagetur <lb/> Turbine ventorum comburens impete magno; <lb/> Nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus <lb/> Terribili sonitu flamma crepitante crematur. </s><s> <lb/> Denique saepe geli multus fragor atque ruina <lb/> Grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte. </s><s> <lb/> Ventus enim cum confercit, franguntur, in artum, <lb/> Conereti montes nimborum & grandine misti. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fulgit item, nubes ignis cum semina multa <lb/> Excussere suo concursu; ceu lapidem si <lb/> Percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen <lb/> Exilit & claras scintillas dissipat ignis. </s><s> <lb/> Sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus, <lb/> Fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris <lb/> Tardius adveniunt quam visum quae moveant res. </s><s> <lb/> Id licet hine etiam cognoscere : caedere si quem <lb/> Ancipiti videas ferro procul arboris auctum, <lb/> Ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris <lb/> Det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante <lb/> Quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni <lb/> E simili causa, concursu natus eodem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt <lb/> Nubes & tremulo tempestas impete fulgit. </s><s> <lb/> Ventus ubi irivasit nubem & versatus ibidem <lb/> Fecit ut ante cavam,docui spissescere nubem, <lb/> Mobilitate sua fervescit; ut omnia motu <lb/> Perealefacta vides ardescere, plumbea vero <lb/> Glans etiam longo cursu volvenda liquescit.</s> <lb/> <s> Ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Dissipat ardoris quasi per vim expressa repente <lb/> Semina quae faciunt nictantia fulgura flammae; <lb/> Inde sonus sequitur qui tardius adficit auris <lb/> Quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra. </s><s> <lb/> Scilicet hoc densis fit nubibus & simul alte <lb/> Extructis aliis alias super impete miro; <lb/> Ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus <lb/> Quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.</s> <lb/> <s>contemplator enim, cum montibus adsimulata <lb/> Nubila portabunt venti transversa per auras, <lb/> Aut ubi per magnos montis cumulata videbis <lb/> Insuper esse aliis alla atque urguere superne <lb/> In statione locata sepultis undique ventis: <lb/> Tum poteris magnas moles cognoscere eorum <lb/> Speluncasque velut saxis pendentibus structas <lb/> Cernere, quas venti cum tempestate coorta <lb/> Conplerunt, maono indignantur murmurc clausi <lb/> Nubibus in caveisque ferarum more minantur; <lb/> Nunc hine nunc illinc fremitus per nubila mittunt <lb/> Quaerentesque viam circuin versantur & ignis <lb/> Semina convolvunt e nubibus Atque iti cogunt <lb/> Multa rotantque eavis flammam fornacibus intus, <lb/> Donec divolsa fulserunt nube corusci. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hac etiam fit uti de causa mobilis ille <lb/> Devolet in terram liquidi color aureus ignis, <lb/> Semina quod nubes ipsas permulta necessust <lb/> Ignis habere; etenim eum sunt umore sine ullo, <lb/> Flammeus est plerumque colos & splendidus ollis.</s> <lb/> <s> Quin etiam solis de lumine multa necesse est <lb/> Concipere, ut merito rubeant ignesque profundant. <lb/> Hasce igitur, cum ventus agens contrusit in unum <lb/> Compressitque locum cogens, expressa profundunt <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Semina quae faciunt flammae fulgere colores.</s> <lb/> <s>fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli.</s> <lb/> <s>nam cum ventus eas leviter diducit euntis <lb/> Dissoluitque, cadant ingratis illa necesse est <lb/> Semina quae faciunt fulgorem. </s><s>tum sine taetro <lb/> Terrore, & sonitu fulgit nulloque tumultu. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, quali natura praedita constent <lb/> Fulmina, declarant ictus & inusta vaporis <lb/> Signa notaeque gravis halantis sulpuris auras.</s> <lb/> <s>ignus enim sunt haec non venti signa neque imbris.</s> <lb/> <s>praeterea saepe accendunt Quoque tecta domorum <lb/> Et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.</s> <lb/> <s>hunc tibi subtilem cum primis ionibus ignem <lb/> Constituit natura minutis mobilibusque <lb/> Corporibus, cui nihil omnino obsistere possit.</s> <lb/> <s>transit enim validum fulmen per saepta domorum, <lb/> Clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera, <lb/> Et liquidum puncto facit aes in tempore & aurum, <lb/> Curat item vasis integris vina repente <lb/> Diffuigiant, quia nimiruin facile omnia eircum <lb/> Conlaxat rareque facit lateramina vasis <lb/> Adveniens calor eius & insinuatus in ipsum <lb/> Mobiliter soluens differt priniordia vini. </s><s> <lb/> Quod solis vapor aetatem non posse videtur <lb/> Efficere usque adeo pellens fervore corusco: <lb/> Tanto mobilior vis & dominantior haec est. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto gignantur & impete tanto <lb/> Fiant ut possint ictu discludere turris, <lb/> Disturbare domos, avellere tigna trabesque, <lb/> Et monimenta virum demoliri atque cremare, <lb/> Exanimare homines, pecudes prosternere passim, <lb/> Cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Expediam, neque te in promissis Plura morabor. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fulmina gignier e crassis alteque putandum est <lb/> Nubibus extructis; nam caelo nulla sereno <lb/> Nec leviter densis mittuntur nubibus umquam. </s><s> <lb/> Nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res; <lb/> Quod tum per totum concrescunt aera nubes, <lb/> Undique uti tenebras omnis Acherunta reamur <lb/> Liquisse & magnas caeli complesse cavernas: <lb/> Usque adeo taetra nimborum nocte coorta <lb/> Inpendent atrae formidinis ora superne: <lb/> Cum commoliri tempestas fulmina coeptat. </s><s> <lb/> Praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus, <lb/> Ut picis e caelo demissum flumen, in undas <lb/> Sic cadit effertus tenebris procul & trahit atram <lb/> Fulminibus gravidam tempostatem atque procellis, <lb/> Ignibus ac ventis cum primis ipse repletus, <lb/> In terra quoque ut horrescant ac tecta requirant. </s><s> <lb/> Sic igitur supera nostrum caput esse putandum est <lb/> Tempestatem altam. </s><s>neque enim caligine tanta <lb/> Obruerent terras, nisi inaedificata superne <lb/> Multa forent multis exempto nubila sole; <lb/> Nec tanto possent venientes opprimere imibri, <lb/> Flumina abundare ut facerent camposque natare, <lb/> Si non extructis foret alte nubibus aether. </s><s> <lb/> Hic igitur ventis atque ignibus omnia plena <lb/> Sunt; ideo passim fremitus & fulgura fiunt. </s><s> <lb/> Quippe etenim supra docui permulta vaporis <lb/> Semina habere cavas nubes & multa necesse est <lb/> Concipere ex solis radiis ardoreque eorum. </s><s> <lb/> Hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum <lb/> Forte locum quemvis, expressit multa vaporis <lb/> Semina seque simul cum eo commiscuit igni, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Insinuatus ibi vortex versatur in arto <lb/> Et calidis acuit fulmen fornacibus intus. </s><s> <lb/> Nam duplici ratione accenditur, ipse sua cum <lb/> Mobilitate calescit & e contagibus ignis. </s><s> <lb/> Inde ubi percaluit venti vis & Gravis ignis <lb/> Impetus incessit, maturum tum quasi fulmen <lb/> Perscindit subito nubem, ferturque coruscis <lb/> Omnia luminibus lustrans loca percitus ardor. </s><s> <lb/> Quem gravis insequitur sonitus, displosa repente <lb/> Opprimere ut caeli videatur templa superne. </s><s> <lb/> Inde tremor terras graviter pertemptat & altum <lb/> Murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum <lb/> Tempestas concussa, tremit fremitusque moventur. </s><s> <lb/> Quo de concussu sequitur gravis imber & uber, <lb/> Omnis uti videatur in imbrem vertier aether <lb/> Atque ita praecipitans ad diluviem revocari: <lb/> Tantus discidio nubis ventique procella <lb/> Mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.</s> <lb/> <s>est etiam cum vis extrinsecus incita venti <lb/> Incidit in calidam maturo fulmine nubem ; <lb/> Quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille <lb/> Vertex quem patrio vocitamus nomine fulmen.</s> <lb/> <s>hoc fit idem in partis alias, quocumque tulit vis. </s><s> <lb/> Fit quoque ut interdum venti vis missa sine igni <lb/> Igniscat tamen in spatio longoque meatu, <lb/> Dum venit, amittens in cursu corpora quaedam <lb/> Grandia quae nequeunt pariter penetrare per auras; <lb/> Atque alia ex ipso conradens aere portat <lb/> Non alia longe ratione ac plumbea saepe <lb/> Fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris <lb/> Corpora, dimittens ignem concepit in auris. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem, <lb/> Frigida eum venti pepulit vis missa sine igni, <lb/> Nimirum quia, eum vementi perculit ictu, <lb/> Confluere ex ipso possunt eleinenta vaporis <lb/> Et simul ex illa quae tum res excipit ictum; <lb/> Ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis, <lb/> Nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi <lb/> Semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.</s> <lb/> <s>sic igitur quoque res accendi fulmine debet, <lb/> Opportuna fuit si forte & idonea flammis. </s><s> <lb/> Nec temere omnino plane vis frigida venti <lb/> Esse potest, ea quae tanta vi missa supernest, <lb/> Quin, prius in cursu si non accenditur igni, <lb/> At tepefacta tamen veniat commista calore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Mobilitas autein fit fulminis & gravis ictus, <lb/> Et celeri forine percurrunt Fulmina lapsu, <lb/> Nubibus ipsa quod omnino prius incita so vis <lb/> Colligit & magnum conamen sumit eundi, <lb/> Inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum, <lb/> Exprimitur vis atque ideo volat impete miro, <lb/> Ut validis quae de tormentis missa feruntur.</s> <lb/> <s>adde quod e parvis & levibus est elementis, <lb/> Nec faeilest tali naturae opsistere quicquam; <lb/> Inter enim fugit ac penetrat per rara viarum, <lb/> Non igitur multis offensibus in remorando <lb/> Haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.</s> <lb/> <s>deinde, quod omnino natura pondera deorsum <lb/> Omnia nituntur cum plagast addita vero <lb/> Mobilitas duplicatur & impetus ille gravescit, <lb/> Ut vementius & citius quaecumque morantur <lb/> Obvia discutiat plagis itinerque sequatur.</s> <lb/> <s>denique quod, longo venit impete, sumere debet <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo <lb/> Et validas auget viris & roborat ictum).</s> <lb/> <s>nam facit ut quae sint illius semina cumque <lb/> E regione locum quasi in unum cuncta ferantur, <lb/> Omnia coniciens in eum volventia, cursum.</s> <lb/> <s>forsitan ex ipso veniens trahat aere, quaedam <lb/> Corpora quae plagis incendunt mobilitatem.</s> <lb/> <s>incolumisque venit per res atque illtegra transit <lb/> Multa foraminibus liquidus quia transvolat ignis.</s> <lb/> <s>multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa <lb/> Corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.</s> <lb/> <s>dissoluit porro aes aurumque repente <lb/> Confervefacit, e parvis quia facta minute <lb/> Corporibus vis est & levibus ex elementis, <lb/> Quae facile insinuantur & insinuata repente <lb/> Dissoluont nodos omnis & vincla relaxant.</s> <lb/> <s>autumnoque magis stellis fulgentibus apta <lb/> Concutitur caeli domus undique totaque tellus, <lb/> Et cum tempora se veris Florentia pandunt. </s><s> <lb/> Frigore enim desunt ignes ventique calore <lb/> Deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes. </s><s> <lb/> Interutrasque igitur cum caeli tempora constant, <lb/> Tum variae eausae concurrunt fulminis omnes. </s><s> <lb/> Nam fretus ipse anni permiscet frigus & aestum, <lb/> Quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi, <lb/> Ut discordia sit rerum magnoque Tumultu <lb/> Ignibtis & ventis furibundus fluctuet aer. </s><s> <lb/> Prima caloris enim pars & postrema rigoris, <lb/> Tempus id est vernum; cluare pugnare necesse est <lb/> Dissimilis res inter se Turbareque mistas. </s><s> <lb/> Et calor extremus primo cum frigore mistus <lb/> Volvitur, autumni quod fertur nomine tempus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Hic quoque, confligunt hiemes aestatibus acres. </s><s> <lb/> Propterea freta sunt haec anni Nominitanda, <lb/> Nec mirum est in eo si tempore plurima fiunt <lb/> Fulmina tempestasque cietur Turbida caelo, <lb/> Ancipiti quoniam bello turbatur utrimque, <lb/> Hinc flammis illinc ventis umoreque misto. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc est igniferi naturam fulminis ispsam <lb/> Perspicere & qua vi faciat rem quamque videre, <lb/> Non Tyrrhena retro volventem carmina frustra <lb/> Indicia occultae divum perquirere mentis, <lb/> Unde volans ignis pervenerit aut in utram se <lb/> Verterit hinc partim, quo pacto per loca <lb/> Insinuarit, & hinc dominatus ut extulerit se, <lb/> Quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.</s> <lb/> <s> Quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi <lb/> Terrifico quatiunt sonitu caelestia templa <lb/> Et iaciunt ignem quo quoiquest Cumque voluptas, <lb/> Cur quibus incautum scelus aversabile cumquest <lb/> Non faciunt icti flammas ut fulguris halent <lb/> Pectore perfixo, documen mortalibus acre, <lb/> Et potius nulla sibi turpi conscius in re <lb/> Volvitur in flammis innoxius inque peditur <lb/> Turbine caelesti subito correptus & igni?</s><s> <lb/> Cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?</s><s> <lb/> An tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?</s><s> <lb/> In terraque patris cur telum perpetiuntur <lb/> Optundi?</s><s> cur ipse sinit neque pareit in hostis?</s><s> <lb/> Denique cur numquam caelo iacit undique puro <lb/> Iuppiter in terras fulmen Sonitusque profundit?</s><s> <lb/> An simul ac nubes successere, ipse in eas tum <lb/> Descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?</s><s> <lb/> In mare qua porro mittit ratione?</s><s> quid undas <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Arguit & liquidam molem camposque natantis?</s><s> <lb/> Praeterea si vult caveamus fulminis ictum, <lb/> Cur dubitat facere ut possimus cernere missum?</s><s> <lb/> Si nec opinantis autem volt opprimere igui, <lb/> Cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus, <lb/> Cur tenebras ante & fremitus & murmura, concit ?</s><s> <lb/> Et simul in multas partis qui credere possis <lb/> Mittere?</s><s> an hoc ausis numquam contendere factum, <lb/> Ut fierent ictus uno sub tempore plures?</s><s> <lb/> At saepest numero factum fierique necesse est, <lb/> Ut pluere in multis regionibus & cadere imbris, <lb/> Fulmina sic uno fieri sub tempore multa.</s> <lb/> <s>postremo cur sancta deum delubra suasque <lb/> Discutit infesto praeclaras fulmine sedes <lb/> Et bene facta deum frangit simulacra suisque <lb/> Demit imaginibus violento volnere honorem?</s><s> <lb/> Altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius <lb/> Montibus in summis vestigia cernimus ignis?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, facilest ex his cognoscere rebus, <lb/> Presteras Grai quos ab re nominitarunt, <lb/> In mare qua missi veniant ratione superne. </s><s> <lb/> Nam fit ut interdum tamquam demissa columna <lb/> In mare de caelo descendat, quam freta circum <lb/> Fervescunt graviter spirantibus incita flabris, <lb/> Et quaecumque in eo turn sint deprensa tumultu <lb/> Navigia in summum veniant vexata periclum. </s><s> <lb/> Hoc fit ubi interdum non quit vis incita venti <lb/> Rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit <lb/> In mare de caelo tamquam demissa columna, <lb/> Paulatim, quasi quid pugno bracchique superne <lb/> Coniectu trudatur & extendatur in undas; <lb/> Quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vis & fervorem mirum concinnat in undis; <lb/> Versabundus enim turbo descendit & illam <lb/> Deducit pariter lento cum corpore nubem; <lb/> Quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti, <lb/> Ille in aquam subito se inmittit & omne <lb/> Excitat ingenti sonitu mare fervere cogens. </s><s> <lb/> Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse <lb/> Vertex conradens, ex aere, semina nubis <lb/> Et quasi demissum caelo prestera imitetur. <lb/> Hic ubi se in terras demisit dissoluitque, <lb/> Turbinis inmanem vim provomit atque procellae. </s><s> <lb/> Sed quia fit raro omnino montisque necesse est <lb/> Officere in terris, apparet crebrius idem <lb/> Prospectu maris in magno caeloque patenti. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando <lb/> Hoc supero in caeli spatio coiere repente <lb/> Asperiora, moris quae possint indupedita <lb/> Exiguis tamen inter se comprensa teneri.</s> <lb/> <s>haec faciunt primum parvas consistere nubes; <lb/> Inde haec comprendunt inter se conque gregantur <lb/> Et coniungendo crescunt ventisque feruntur <lb/> Usque adeo donec tempestas saeva coortast.</s> <lb/> <s>fit quoque uti montis vicina cacumina caelo <lb/> Quam sint quoque magis, tanto magis edita fument <lb/> Adsidue furvae nubis caligine crassa <lb/> Propterea quia, cum consistunt nubila primum, <lb/> Ante videre oculi quam possint, tenvia, venti <lb/> Portantes cogunt ad summa cacumina montis.</s> <lb/> <s>hic demum fit uti turba maiore coorta <lb/> Et condensa queant apparere & simul ipso <lb/> Vertice de montis videantur surgere in aethram.</s> <lb/> <s>nam loca declarat sursum ventosa patere <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Res ipsa & sensus, montis cum ascendimus altos.</s> <lb/> <s>praeterea permulta mari quoque tollere toto <lb/> Corpora naturam declarant litore vestes <lb/> Suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.</s> <lb/> <s>quo magis ad nubis augendas multa videntur <lb/> Posse quoque e salso consurgere momine ponti; <lb/> Nam ratio consanguineast umoribus ollis. <lb/> Praeterea fluviis ex omnibus & simul ipsa <lb/> Surgere de terra nebulas aestumque videmus, <lb/> Quae velut halitus hinc ita sursum expressa feruntur <lb/> Suffunduntque sua, caelum caligine & altas <lb/> Sufficiunt nubis paulatini conveniundo; <lb/> Urget enim quoque signiferi super aetheris aestus <lb/> Et quasi densendo subtexit caerula nimbis. </s><s> <lb/> Fit quoque ut huc veniant in caelum extrinsecus illa <lb/> Corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis; <lb/> Innumerabilem enim numerum summamque profundi <lb/> Esse infinitam docui, quantaque volarent <lb/> Corpora mobilitate ostendi quamque repente <lb/> Inmemorabile per spatium Transire solerent. </s><s> <lb/> Haut igitur mirum est si parvo tempore saepe <lb/> Montibus tam magnis tempestas atque tenebrae <lb/> Coperiunt maria ac terras inpensa superne, <lb/> Undique quandoquidem per caulas aetheris oninis <lb/> Et quasi per magni circum spiracula mundi <lb/> Exitus introitusque elementis redditus extat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis <lb/> Nubibus humor & in terras demissus ut imber <lb/> Decidat, expediam.primum iam semina aquai <lb/> Multa simul vincam consurgere nubibus ipsis <lb/> Omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque <lb/> Et nubis & aquam quaecumque in nubibus extat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit, <lb/> Sudor item atque humor quicumque est denique membris.</s> <lb/> <s>concipiunt etiam multum quoque saepe marinum <lb/> Umorem, veluti pendentia vellera lanae, <lb/> Cum supera magnum mare venti nubila portant. <lb/> Consimili ratione ex omnibus amnibus humor <lb/> Tollitur in nubis. </s><s>quo cum bene semina aquarum <lb/> Multa modis multis convenere undique adaucta, <lb/> Confertae nubes umorem mittere Certant <lb/> Dupliciter; nam vis venti contrudit & ipsa <lb/> Copia nimborum turba maiore coacta <lb/> Urget, de supero premit ac facit effluere imbris. </s><s> <lb/> Praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis <lb/> Aut dissolvuntur, solis super icta calore, <lb/> Mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni <lb/> Cera super calido tabescens multa liquescat. </s><s> <lb/> Sed vemens imber fit, ubi vementer utraque <lb/> Nubila vi cumulata premuntur & impete venti. </s><s> <lb/> Atque tenere diu pluviae longumque morari <lb/> Consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum <lb/> Atque aliis aliae nubes nimbique rigantes <lb/> Insuper atque omni vulgo de parte feruntur, <lb/> Terraque cum fumans umorem tota redhalat. </s><s> <lb/> Hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam <lb/> Adversa fulsit nimborum aspargine contra, <lb/> Tum color in nigris existit nubibus atqui. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Cetera quae sorsum crescunt sorsumque creantur, <lb/> Et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum <lb/> Omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae <lb/> Et vis magna geli, magnum duramen aquarum, <lb/> Et mora quae fluvios passim refrenat euritis, <lb/> Perfacilest tamen haec reperire animoque videre <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Omnia quo pacto fiant quareve creentur, <lb/> Cum bene cognoris elementis reddita quae sint. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quae ratio terrai motibus extet <lb/> Percipe. </s><s>et in primis terrain fac ut esse rearis <lb/> Supter item ut supera ventosis undique plenam <lb/> Speluncis multosque lacus multasque lucunas <lb/> In gremio gerere & rupes deruptaque saxa; <lb/> Multaque sub tergo terrai flumina tecta <lb/> Volvere vi fluctus summersaque saxa putandum est: <lb/> Undique enim similem esse sui res postulat ipsa. </s><s> <lb/> His igitur rebus subiunctis suppositisque <lb/> Terra superne tremit magnis concussa ruinis, <lb/> Subter ubi ingentis speluncas subruit aetas; <lb/> Quippe cadunt toti montes magnoque repente <lb/> Concussu late disserpunt inde tremores. </s><s> <lb/> Et merito, quoniam plaustri concussa tremescunt <lb/> Tecta viam propter non magno pondere tota, <lb/> Nec minus exultant, ut scrupus cumque viai <lb/> Ferratos utrimque rotarum succutit orbes. </s><s> <lb/> Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas <lb/> Gleba vetustate e terra provolvitur ingens, <lb/> Ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans; <lb/> Ut vas interdum non quit Constare, nisi humor <lb/> Destitit in dubio fluctu iactarier intus. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea ventus cum per loca subcava terrae <lb/> Collectus parte ex una procumbit & urget <lb/> Obnixus magnis speluncas viribus altas, <lb/> Incumbit tellus quo venti prona premit vis. </s><s> <lb/> Tum supera terram quae sunt extructa domorum <lb/> Ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque, <lb/> Inclinata tument in eandem Prodita partem <lb/> Protractaeque trabes inpendent ire paratae.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>et metuunt magni naturam credere mundi <lb/> Exitiale aliquod tempus clademque manere, <lb/> Cum videant tantam terrarum incumbere molem! <lb/> Quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet <lb/> Res neque ab exitio possit reprehendere euntis. </s><s> <lb/> Nunc quia respirant alternis inque gravescunt <lb/> Et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi, <lb/> Saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas <lb/> Quam facit; inclinatur enim retroque recellit <lb/> Et recipit prolapsa suas in pondere sedes. </s><s> <lb/> Hac igitur ratione vacillant omnia tecta, <lb/> Summa magis mediis, media imis, ima perhilum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris, <lb/> Ventus ubi atque animae, subito vis maxima quaedam <lb/> Aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta <lb/> In loca se cava terrai coniecit ibique <lb/> Speluncas inter magnas fremit ante tumultu <lb/> Versabundaque portatur, post Incita cum vis <lb/> Exagitata foras erumpitur & simul altam <lb/> Diffindens terram magnum concinnat hiatum, <lb/> In Syria Sidone quod accidit & fuit Aegi <lb/> In Peloponneso, quas exitus hic animai <lb/> Disturbat urbes & terrae motas obortus.</s> <lb/> <s>multaque praeterea ceciderunt moenia magnis <lb/> Motibus in terris & multae per mare pessum <lb/> Subsedere suis pariter cum civibus urbes. <lb/> Quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai <lb/> Et fera vis venti per crebra foranuna terrae <lb/> Dispertitur ut horror & incutit inde tremorem; <lb/> Frigus uti nostros penitus cum venit in artus, <lb/> Concutit invitos cogens tremere atque movere. <lb/> Ancipiti trepidant igitur terrore per urbis, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Tecta superne timent, metuunt inferne cavernas <lb/> Terrai ne dissoluat natura repente, <lb/> Neu distracta suum late dispandat hiatum <lb/> Adque suis confusa velit complere ruinis. <lb/> Proinde licet quamvis caelum terramque reantur <lb/> Incorrupta fore aeternae mancata saluti; <lb/> Et tamen interdum praesens vis ipsa pericli <lb/> Subdit & hunc stimulum quadam de parte timoris, <lb/> Ne pedibus raptim tellus subtracta feratur <lb/> In barathrum rerumque sequatur prodita summa <lb/> Funditus & fiat mundi confusa ruina. <lb/> </s></p><p type="main"><s>[Principio mare mirantur non reddere maius <lb/> Naturam, quo sit tantus decursus aquarum, <lb/> Omnia quo veniant ex omni flumima parte. <lb/> Adde vagos imbris tempestatesque volantes, <lb/> Omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque; <lb/> Adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam <lb/> Guttai vix instar erunt unius adaugmen; <lb/> Quo minus est mirum mare non augescere magnum. </s><s> <lb/> Praeterea magnam sol partem detrahit aestu. </s><s> <lb/> Quippe videmus enim vestis umore madentis <lb/> Exsiccare suis radiis ardentibuï solem: <lb/> At pelage multa & late substrata videmus.</s> <lb/> <s>proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol <lb/> Umoris parvam delibet ab aequore partem; <lb/> Largiter in tanto spatio tamen auferet undis.</s> <lb/> <s>tum porro venti quoque magnam tollere partem <lb/> Umoris possunt verrentes aequora, ventis <lb/> Una nocte vias quoniani persaepe videmus <lb/> Siccari mollisque luti concrescere crustas.</s> <lb/> <s>praeterea docui multum, quoque tollere nubes <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Umorem magno conceptum ex aequore ponti <lb/> Et passim toto terrarum spargere in orbi, <lb/> Cum pluit in terris & venti nubila portant. <lb/> Postremo quoniam raro cum corpore tellus <lb/> Est, & coniunctast, oras maris undique cingens, <lb/> Debet, ut in mare de terris venit humor aquai, <lb/> In terras itidem manare ex aequore salso; <lb/> Percolatur enim virus retroque remanat <lb/> Materies umoris & ad caput amnibus omnis <lb/> Confluit, inde super terras redit agmine dulci <lb/> Qua via secta semel liquido pede detulit undas.] <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae <lb/> Expirent ignes interdum turbine tanto, <lb/> Expediam. </s><s>neque, enim mediocri clade coorta <lb/> Flammea tempestas Siculum dominata per agros <lb/> Finitimis ad se convertit gentibus ora, <lb/> Fumida cum caeli scintillare omnia templa <lb/> Cernentes pavida complebant pectora cura, <lb/> Quid moliretur rerum natura novarum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hisce tibi in rebus latest alteque videndum <lb/> Et longe cunctas in partis dispiciendum, <lb/> Ut reminiscaris summam rerum esse profundam <lb/> Et videas caelum sunimai totius unum <lb/> Quam sit parvula pars & quam multesima constet, <lb/> Nec tota pars, homo terrai quota totius unus.</s> <lb/> <s>quod bene propositum si plane contueare <lb/> Ac videas plane, mirari multa relinquas.</s> <lb/> <s>numquis enim nostrum miratur siquis in artus <lb/> Accepit calido febrim fervore coortam <lb/> Aut alium quemvis morbi per membra dolorem?</s><s> <lb/> Opturgescit enim subito pes, arripit acer <lb/> Saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Existit sacer ignis & urit corpore serpens <lb/> Quamcumque arripuit partim, repitque per artus, <lb/> Nimirum quia sunt multarum semina rerum, <lb/> Et satis haec tellus nobis caelumque mali fert, <lb/> Unde queat vis immensi procrescere morbi.</s> <lb/> <s>sic igitur toti caelo terraeque putandum est <lb/> Ex infinito satis omnia suppeditare, <lb/> Unde repente queat tellus concussa moveri <lb/> Perque mare ac terras rapidus percurrere turbo, <lb/> Ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum; <lb/> Id quoque enim fit & ardescunt caelestia templa, <lb/> Et tempestates pluviae graviore coortu <lb/> Sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.</s> <lb/> <s>ïat nimis est ingens incendi turbidus ardor.s <lb/> Scilicet & fluvius quivis est maximus ei <lb/> Qui non ante aliquem maiorem vidit, & ingens <lb/> Arbor homoque videtur, & omnia de genere omni <lb/> Maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit, <lb/> Cum tamen omnia cum caelo terraque marique <lb/> Nihil sint ad summam summai totius omnem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc tamen illa modis quibus inritata repente <lb/> Flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet, <lb/> Expediam. </s><s>primum totius subcava montis <lb/> Est natura, fere silicum suffulta cavernis.</s> <lb/> <s>omnibus est porro in speluncis ventus & aer; <lb/> Ventus enim fit, ubi est agitando percitus aer. <lb/> Hic ubi percaluit calefecitque omnia circum <lb/> Saxa furens, qua contingit, terramque, & ab ollis <lb/> Excussit calidum flammis velocibus ignem, <lb/> Tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.</s> <lb/> <s>fert itaque ardorem longe longeque favillam <lb/> Differt & crassa volvit caligine fumum <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Extruditque simul mirando pondere saxa; <lb/> Ne dubites quin haec animai turbida sit vis.</s> <lb/> <s>praeterea magna ex parti mare montis ad eius <lb/> Radices frangit fluctus aestumque resorbet. <lb/> Ex hoc usque mari speluncae montis ad altas <lb/> Perveniunt subter fauces. </s><s>hac ire fatendum est <lb/> </s></p><p type="main"><s>et penetrare mari penitus res cogit aperto <lb/> Atque efflare foras ideoque extollere flammam <lb/> Saxaque subiectare & arenae tollere nimbos. </s><s> <lb/> In summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi <lb/> Nominitant; nos quod fauces perhibemus & ora. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam <lb/> Non satis est, verum pluris, unde una tamen sit; <lb/> <lb/> Corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere <lb/> Conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas <lb/> Conveniat leti, dicatur ut illius una.</s> <lb/> <s>nam neque eum ferro nec frigore vincere possis <lb/> Interiisse neque a morbo neque forte veneno, <lb/> Verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei <lb/> Scimus. </s><s>item in multis hoc rebus dicere habemus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nilus in aestatem crescit campisque redundat, <lb/> Unicus in terris Aegypti totius amnis.</s> <lb/> <s>is rigat Aegyptum medium per saepe calorem, <lb/> Aut quia sunt aestate aquilones ostia contra, <lb/> Anni tempore eo qui etesiae esse feruntur, <lb/> Et contra fluvium fiantes remorantur & undas <lb/> Cogentes sursus replent coguntque manere.</s> <lb/> <s>nam dubio procul haec adverso flabra feruntur <lb/> Flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur. <lb/> Ille ex aestifera parti venit amnis ab austro, <lb/> Inter nigra virum percocto saecla colore <lb/> Exoriens penitus media ab regione diei.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>est quoque uti possit magnus congestus harenae <lb/> Fluctibus adversis oppilare ostia contra, <lb/> Cum mare permotum ventis ruit intus harenam; <lb/> Quo fit uti pacto liber minus exitus amni <lb/> Et proclivis item fiat minus impetus undis.</s> <lb/> <s>fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei <lb/> Tempore eo fiant, quod etesia flabra aquilonum <lb/> Nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.</s> <lb/> <s>scilicet ad mediam regionem eiecta diei <lb/> Cum convenerunt, ibi ad altos denique montis <lb/> Contrusae nubes coguntur vique premuntur.</s> <lb/> <s>forsitan Aethiopum penitus de montibus altis <lb/> Crescat, ubi in campos albas descendere ningues <lb/> Tabificis subigit radiis sol omnia lustrans. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque, lacusque <lb/> Expediam, quali natura, praedita constent. </s><s> <lb/> Principio quod Averna vocantur nomine, id ab re <lb/> Inpositum est, quia sunt avibus contraria cunctis, <lb/> E regione ea quod loca cum venere volantes, <lb/> Remigi oblitae pennarum vela remittunt <lb/> Praecipitesque cadunt molli cervice profusae <lb/> In terram, si forte ita fert natura locorum, <lb/> Aut in aquam, si forte lacus substratus Avernist. </s><s> <lb/> Is locus est Cumas aput, acri sulpure montes <lb/> Oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti. </s><s> <lb/> Est & Athenaeis in moenibus, arcis in ipso <lb/> Vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae, <lb/> Quo numquam pennis appellunt corpora raucae <lb/> Cornices, non cum fumant altaria donis: <lb/> Usque adeo fugitant non iras Palladis acris <lb/> Pervigili causa, Graium ut cecinere poetae, <lb/> Sed natura loci ope sufficit ipsa suapte. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In Syria quoque fertur item locus esse videri, <lb/> Quadripedes quoque quo simul ae vestigia primum <lb/> Intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa, <lb/> Manibus ut si sint divis mactata repente. </s><s> <lb/> Omnia quae naturali ratione geruntur, <lb/> Et quibus effiant causis apparet origo; <lb/> Ianua ne forte his Orci regionibus esse <lb/> Credatur, post hinc animas Acheruntis in oras <lb/> Ducere forte deos manis inferne reamur, <lb/> Naribus alipedes ut cervi saepe putantur <lb/> Ducere de latebris serpentia saecla ferarum. </s><s> <lb/> Quod procul a vera quam sit ratione repulsum <lb/> Percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante, <lb/> In terra cuiusque modi rerum esse figuras; <lb/> Multa, cibo quae sunt, vitalia, multaque, morbos <lb/> Incutere & mortem quae possint adcelerare. </s><s> <lb/> Et magis esse aliis alias animantibus aptas <lb/> Res ad vitai rationem ostendimus ante <lb/> Propter dissimilem naturam dissimilisque <lb/> Texturas inter sese primasque figuras. </s><s> <lb/> Multa meant inimica per auris, multa per ipsas <lb/> Insinuant naris infesta atque aspera iactu, <lb/> Nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem <lb/> Aspectu fugienda saporeque tristia quae sint. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Deinde videre licet quam multae sint homini res <lb/> Acriter infesto sensu spurcaeque gravesque; <lb/> Arboribus primum certis gravis umbra tributa <lb/> Usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores, <lb/> Siquis eas supter iacuit prostratus in herbis. </s><s> <lb/> Est etiam magnis Heliconis montibus arbos <lb/> Floris odore hominem taetro consueta necare.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt, <lb/> Multa modis multis multarum semina rerum <lb/> Quod permista gerit tellus discretaque tradit. <lb/> Nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri <lb/> Nidore offendit nares, consopit ibidem, <lb/> Concidere & spumas qui morbo mittere suevit.</s> <lb/> <s>castoreoque gravi mulier sopita recumbit <lb/> Et manibus nitidum teneris opus effluit ei, <lb/> Tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.</s> <lb/> <s>multaque praeterea languentia membra per artus <lb/> Solvunt atque animam labefactant sedibus intus.</s> <lb/> <s>denique si calidis etiam cunctare lavabris <lb/> Plenior & laveris, solio ferventis aquai <lb/> Quam facile in medio fit uti des saepe ruinas! <lb/> Carbonumque gravis vis atque odor insinuatur <lb/> Quam facile in cerebrum, nisi aquam praecepimus ante! <lb/> At cum membra domus percepit fervidus, nervis <lb/> Tum fit odor viri plagae mactabilis instar. <lb/> Nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa <lb/> Gignier & taetro concrescere odore bitumen; <lb/> Denique ubi argenti venas aurique secuntur, <lb/> Terrai penitus scrutantes abdita ferro, <lb/> Qualis expiret Scaptensula subter odores?</s><s> <lb/> Quidve mali fit ut exhalent aupata metalla! <lb/> Quas hominum reddunt facies qualisque colores! <lb/> Nonne vides audisve perire in tempore parvo <lb/> Quam soleant & quam vitai copia desit, <lb/> Quos opere in tali cohibet vis magna necessis?</s><s> <lb/> Hos igitur tellus omnis exaestuat aestus <lb/> Expiratque foras in apertum promptaque caeli. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sic & Averna loca alitibus summittere debent <lb/> Mortiferam vim, de terra quae surgit in auras, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut spatium caeli quadam de parte venenet; <lb/> Quo simul ac primum pennis delata sit ales, <lb/> Impediatur ibi caeco correpta veneno, <lb/> Ut cadat e regione loci, qua derigit aestus. </s><s> <lb/> Quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus <lb/> Reliquias vitae membris ex omnibus aufert. </s><s> <lb/> Quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum; <lb/> Posterius fit uti, cum iam cecidere veneni <lb/> In fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda <lb/> Propterea quod magna mali fit copia circum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut interdum vis haec atque aestus Averni <lb/> Aera, qui inter avis cumquest terramque locatus, <lb/> Discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.</s> <lb/> <s>cuius ubi e regione loci venere volantes, <lb/> Claudicat extemplo pinnarum nisus inanis <lb/> Et conamen utrimque alarum proditur omne. <lb/> Hic ubi nixari nequeunt insistereque alis, <lb/> Scilicet in terram delabi pondere cogit <lb/> Natura, & vacuum prope iam per inane iacentes <lb/> Dispergunt animas per caulas corporis omnis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>frigidior porro in puteis aestate fit humor, <lb/> Rarescit quia terra calore & semina siquae <lb/> Forte vaporis habet, propere dimittit in auras. </s><s> <lb/> Quo magis est igitur tellus effeta calore, <lb/> Fit quoque frigidior qui in terrast abditus humor. </s><s> <lb/> Frigore cum premitur porro omnis terra coitque <lb/> Et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo <lb/> Exprimat in puteos siquem gerit ipsa calorem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna <lb/> Frigidus & calidus nocturno tempore fertur.</s> <lb/> <s>hunc homines fontem nimis admirantur & acri <lb/> Sole putant supter terras fervescere raptim, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nox ubi terribili terras caligine texit.</s> <lb/> <s>quod nimis a verast longe ratione remotum.</s> <lb/> <s>quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai <lb/> Non quierit calidum supera de reddere parte, <lb/> Cum superum lumen tanto fervore fruatur, <lb/> Qui queat hic supter tam crasso corpore terram <lb/> Percoquere umorem & calido satiare vapore?</s><s> <lb/> Praesertim cum vix possit per saepta domorum <lb/> Insinuare suum radiis ardentibus aestum. <lb/> Quae ratiost igitur?</s><s> nimirum terra magis quod <lb/> Rara tepet circum fontem quam cetera tellus <lb/> Multaque sunt ignis prope semina corpus aquai. </s><s> <lb/> Hoc ubi roriferis terram nox obruit umbris, <lb/> Extemplo penitus frigescit terra coitque. <lb/> Hac ratione fit ut, tamquain compressa manu sit, <lb/> Exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis, <lb/> Quae calidum faciunt aquae tactum atque saporem.</s> <lb/> <s>inde ubi sol radiis terram dimovit obortus <lb/> Et rarefecit calido gliscente vapore, <lb/> Rursus in antiquas redeunt primordia sedes <lb/> Ignis & in terram cedit calor omnis aquai. </s><s> <lb/> Frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna. </s><s> <lb/> Praeterea solis radiis iactatur aquai <lb/> Umor & in lucem tremulo rarescit ab aestu; <lb/> Propterea fit uti quae semina cumque habet ignis <lb/> Dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se, <lb/> Mittit & exolvit glaciem nodosque relaxat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe <lb/> Stuppa iacit flammam concepto protinus igni, <lb/> Taedaque consimili ratione accensa per undas <lb/> Conlucet, quocumque natans impellitur auris.</s> <lb/> <s>nimirum quia sunt in aqua permulta vaporis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Semina de terraque necesse est funditus ipsa <lb/> Ignis corpora per totum consurgere fontem <lb/> Et simul exspirare foras exireque in auras, <lb/> Non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons, <lb/> Propterea dispersa foras erumpere cogit <lb/> Vis per aquam subito sursuinquie ea conciliari.</s> <lb/> <s>quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai <lb/> Qui scatit & salsas circum se dimovet undas; <lb/> Et multis aliis praebet regionibus aequor <lb/> Utilitatem opportunam sitientibus nautis, <lb/> Quod dulcis inter salsas intervomit undas.</s> <lb/> <s>sic igitur per eum possunt erumpere fontem <lb/> Et scatere illa foras, in stuppam semina quae cum <lb/> Conveniunt aut in taedai corpore adhaerent, <lb/> Ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se <lb/> Semina habent ignis stuppae taedaeque latentis. </s><s> <lb/> Nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum <lb/> Nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante <lb/> Quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?</s><s> <lb/> Multaque praeterea prius ipso tacta vapore <lb/> Eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis. </s><s> <lb/> Hoc igitur fleri quoque in illo fonte putandum est. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, agere incipiam quo foedere fiat <lb/> Naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit, <lb/> Quem Magneta vocant patrio de nomine Grai, <lb/> Magnetum quia fit patriis in finibus ortus. </s><s> <lb/> Hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam <lb/> Saepe ex anellis reddit pendentibus ex se. </s><s> <lb/> Quinque etenim licet interdum pluresque videre <lb/> Ordine demissos levibus iactarier auris, <lb/> Unus ubi ex uno dependet supter adhaerens <lb/> Ex alioque allus lapidis vim vinclaque noscit: <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo permananter vis pervolat eius. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc genus in rebus firmandum est multa prius quam <lb/> Ipsius rei rationem reddere possis, <lb/> Et nimium longis ambagibus est adeundum; <lb/> Quo magis attentas auris animumque reposco. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio omnibus ab rebus, quascumque videmus, <lb/> Perpetuo fluere ac mitti spargique necesse est <lb/> Corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/> <s>perpetuoque fluunt certis ab rebus odores; <lb/> Frigus ut a fluviis, calor ab Sole, aestus ab undis <lb/> Aequoris exesor moerorum litora propter.</s> <lb/> <s>nec varii cessant sonitus manare per auras.</s> <lb/> <s> Denique in os salsi venit humor saepe saporis, <lb/> Cum mare versamur propter, dilutaque contra <lb/> Cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. </s><s> <lb/> Usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/> Fertur & in cunctas dimittitur undique partis <lb/> Nec mora nec requies interdatur ulla fluendi, <lb/> Perpetuo quoniam sentimus, & omnia semper <lb/> Cernere odorari licet & sentire sonare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res <lb/> Commemorare; quod in primo quoque carmine claret.</s> <lb/> <s>quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res <lb/> Noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam, <lb/> Qua de disserere adgredior, firmare necesse est <lb/> Nihil esse in promptu nisi mistum corpus inani.</s> <lb/> <s>principio fit ut in speluncis saxa superne <lb/> Sudent umore & guttis manantibus stillent.</s> <lb/> <s>manat item nobis e toto corpore sudor, <lb/> Creseit barba pilique per omnia membra, per artus. <lb/> Diditur in venas cibus omnis, auget alitque <lb/> Corporis extremas quoque partis unguiculosque.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>frigus item transire per aes calidumque vaporem <lb/> Sentimus, sentimus item transire per aurum <lb/> Atque per argentum, cum pocula plena tenemus. <lb/> Denique per dissaepta domorum saxea voces <lb/> Pervolitant, permanat odor frigusque vaposque <lb/> Ignis, qui ferri quoque vim penetrare suevit <lb/> Denique qua circum Galli lorica coercet.</s> <lb/> <s>et, tempestate in terra caeloque coorta, <lb/> Morbida visque simul cum extrinsecus insinuatur, <lb/> In caelum terrasque remotae iura facessunt, <lb/> Quandoquidem nihil est nisi raro corporis nexu. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti non omnia, quae laciuntur <lb/> Corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu <lb/> Atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.</s> <lb/> <s>principio terram sol excoquit & facit are <lb/> At glaciem dissolvit & altis montibus altas <lb/> Extructasque nives radiis Tabescere cogit.</s> <lb/> <s>denique cera liquefit in eius posta vapore. <lb/> Ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit, <lb/> At coria & carnem trahit & conducit in unum.</s> <lb/> <s>humor aquae porro ferrum condurat ab igni, <lb/> At coria & carnem mollit durata calore.</s> <lb/> <s>barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas, <lb/> Effluat ambrosius quasi vero, & nectare tinctus; <lb/> Qua nihil est homini quod amarius frondeat esca. </s><s> <lb/> Denique amaracinum fugitat sus & timet omne <lb/> Ungentum; nam saetigeris subus acre venenum est, <lb/> Quod nos interdum tamquam recreare videtur. </s><s> <lb/> At contra nobis caenum taeterrima cum sit <lb/> Spurcities, eadem subus haec iucunda videtur, <lb/> Insatiabiliter toti ut volvantur ibidem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Adgredior quod dicendum prius esse videtur. </s><s> <lb/> Multa foramina cum variis sint reddita rebus, <lb/> Dissimili inter se natura praedita debent <lb/> Esse & habere suam naturam quaeque viasque. </s><s> <lb/> Quippe etenim varii sensus animantibus insunt, <lb/> Quorum quisque suam proprie rem percipit in se; <lb/> Nam penetrare alio sonitus alioque saporem <lb/> Cernimus e sucis, alio nidoris odores.</s> <lb/> <s>praeterea manare aliud per saxa videtur, <lb/> Atque aliud lignis, aliud transire per aurum, <lb/> Argentoque foras aliud vitroque meare.</s> <lb/> <s>namn fluere hac species, illac calor ire videtur, <lb/> Atque aliis aliut citius transmittere eadem.</s> <lb/> <s>scilicet id fieri cogit natura viarum <lb/> Multimodis varians, ut paulo ostendimus ante, <lb/> Propter dissimilem natturam textaque rerum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata <lb/> Omnia constiterint nobis praeposta parata, <lb/> Quod superest, facile hinc ratio reddetur & omnis <lb/> Causa patefiet quae ferri pelliciat vim.</s> <lb/> <s>principio fluere e lapide hoc permulta necesse est <lb/> Semina sive aestum qui discutit aera plagis, <lb/> Inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.</s> <lb/> <s>hoc ubi inanitur spatium multusque vacefit <lb/> In medio locus, extemplo primordia ferri <lb/> In vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque <lb/> Anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.</s> <lb/> <s>nec res ulla magis primoribus ex elementis <lb/> Indupedita suis arte conexa cohaeret <lb/> Quam validi ferri natura & frigidus horror.</s> <lb/> <s>quo minus est mirum, quod dico, ibus ex elementis <lb/> Corpora si nequeunt e ferro plura coorta <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur; <lb/> Quod facit, & sequitur, donec pervenit ad ipsum <lb/> Iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.</s> <lb/> <s>hoc fit idem cunctas in partis, unde vacefit <lb/> Cumque locus, sive e transverso sive superne <lb/> Corpora continuo in vacuum vicina feruntur; <lb/> Quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa <lb/> Sponte sua sursum possunt consurgere in auras.</s> <lb/> <s>huc accedit item (quare queat id magis esse, <lb/> Haec quoque res adiumento motuque iuvatur) <lb/> Quod, simul a fronte est anelli rarior aer <lb/> Factus inanitusque locus magis ac vacuatus, <lb/> Continuo fit uti qui post est cumque locatus <lb/> Aer a tergo quasi provehat atque propellat. </s><s> <lb/> Semper enim circumpositus res verberat aer; <lb/> Sed tali fit uti propellat tempore ferrum, <lb/> Parte quod ex una spatium vacat & capit in se. <lb/> Hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri <lb/> Parvas ad partis subtiliter insinuatus <lb/> Trudit & inpellit, quasi navem velaque ventus.</s> <lb/> <s>denique res omnes debent in corpore habere <lb/> Aera, quandoquidem raro sunt corpore & aer <lb/> Omnibus est rebus circumdatus adpositusque.</s> <lb/> <s>hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer, <lb/> Sollicito motu semper iactatur eoque <lb/> Verberat anellum dubio procul & ciet intus <lb/> Scilicet: ille eodem fertur quo praecipitavit <lb/> Iam semel & partem in vacuam conamina sumpsit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat <lb/> Interdum, fugere atque sequi consueta vicissim.</s> <lb/> <s>exultare etiam Samothracia ferrea vidi <lb/> Et ramenta simul ferri furere intus ahenis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset: <lb/> Usque adeo fugere ab saxo gestire videtur.</s> <lb/> <s> Aere interposito discordia tanta creatur <lb/> Propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris <lb/> Praecepit ferrique vias possedit apertas, <lb/> Posterior lapidis venit aestus & omnia plena <lb/> Invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante. </s><s> <lb/> Cogitur offensare igitur pulsareque fluctu <lb/> Ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se <lb/> Atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet. </s><s> <lb/> Illud in his rebus mirari mitte, quod aestus <lb/> Non valet e lapide hoc alias impellere item res. </s><s> <lb/> Pondere enim fretae partim stant: quod genus aurum; <lb/> Et partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus <lb/> Pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam; <lb/> Lignea materies in quo genere esse videtur.</s> <lb/> <s>interutrasque igitur ferri natura locata <lb/> Aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit, <lb/> Inpellant ut eam Magnesia flumine saxa. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena, <lb/> Ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur <lb/> Quae memorare queam inter se singlariter apta.</s> <lb/> <s>saxa vides primum sola colescere ca1ce.</s> <lb/> <s>glutine materies taurino iungitur uno, <lb/> Ut vitio venae tabularum saepius hiscant <lb/> Quam laxare queant compages taurea vincla.</s> <lb/> <s>vitigeni latices aquai fontibus audent <lb/> Misceri, cum pix nequeat gravis & leve olivom.</s> <lb/> <s>purpureusque colos conchyli iungitur uno <lb/> Corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam, <lb/> Non si Neptuni fluctu renovare operam des, <lb/> Non, mare si totum velit eluere omnibus undis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s> Denique non auro res aurum copulat una <lb/> Aerique aes plumbo fit uti Iungatur ab albo?</s><s> <lb/> Cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?</s><s> <lb/> Nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam, <lb/> Nec me tam multam hic operam consumere par est, <lb/> Sed breviter paucis praestat comprendere multa.</s> <lb/> <s>quorum ita texturae ceciderunt mutua contra, <lb/> Ut cava conveniant plenis haec illius illa <lb/> Huiusque inter se, iunctura haec optima constat.</s> <lb/> <s>est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata <lb/> Inter se quaedam possint coplata teneri; <lb/> Quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>nunc ratio quae sit morbis aut unde repente <lb/> Mortiferam possit cladem conflare coorta <lb/> Morbida vis hominum generi pecudumque catervis, <lb/> Expediam. </s><s>primum multarum semina rerum <lb/> Esse supra docui quae sint vitalla nobis, <lb/> Et contra quae sint morbo mortique necesse est <lb/> Multa volare. </s><s>ea cum casu sunt forte coorta <lb/> Et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.</s> <lb/> <s>atque ea vis omnis morborum pestilitasque <lb/> Aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne <lb/> Per caelum veniunt, aut ipsa saepe coortae <lb/> De terra surgunt, ubi putorem umida nactast <lb/> Intempestivis pluviisque & solibus icta.</s> <lb/> <s>nonne vides etiam caeli novitate & aquarum <lb/> Temptari procul a patria quicumque domoque <lb/> Adveniunt ideo quia longe discrepitant res?</s><s> <lb/> Nam quid Brittanni caelum differre putamus, <lb/> Et quod in Aegypto est qua mundi claudicat axis, <lb/> Quidve quod in Ponto est differre, & Gadibus atque <lb/> <lb/> Usque ad nigra virum percocto saecla colore?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quae cum quattuor inter se diversa videmus <lb/> Quattuor a ventis & caeli partibus esse, <lb/> Tum color & facies hominum distare videntur <lb/> Largiter & morbi generatim saecla tenere.</s> <lb/> <s>est elephas morbus qui propter flumina Nili <lb/> Gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam. </s><s> <lb/> Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis <lb/> Finibus. </s><s>inde aliis alius locus est inimicus <lb/> Partibus ac membris: varius concinnat id aer. </s><s> <lb/> Proinde ubi se caelum quod nobis forte alienum <lb/> Commovet atque aer inimicus serpere coepit, <lb/> Ut nebula ac nubes paullatim repit & omne <lb/> Qua graditur conturbat & immutare coactat; <lb/> Fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum, <lb/> Corrumpat reddatque sui simile atque alienum. </s><s> <lb/> Haec igitur subito clades nova pestilitasque <lb/> Aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas <lb/> Aut alios hominum pastus pecudumque cibatus, <lb/> Aut etiam suspensa manet vis aere in ipso <lb/> Et, cum spirantes mistas hinc ducimus auras, <lb/> Illa quoque in corpus pariter sorbere necesse est. </s><s> <lb/> Consimili ratione venit bubus quoque saepe <lb/> Pestilitas & iam pigris balantibus aegror. </s><s> <lb/> Nec refert utrum nos in loca deveniamus <lb/> Nobis adversa & caeli mutemus amictum, <lb/> An caelum nobis ultro natura coruptum <lb/> Deferat aut aliquid quo non consuevimus uti, <lb/> Quod nos adventu possit temptare recenti. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec ratio quondam morborum & mortifer aestus <lb/> Finibus in Cecropis funestos reddidit agros <lb/> Vastavitque vias, exhausit civibus urbem. </s><s> <lb/> Nam penitus veniens Aegypti finibus ortus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aera permensus multum camposque natantis, <lb/> Incubuit tandem populo Pandionis omnei, <lb/> Inde catervatim morbo mortique dabantur.</s> <lb/> <s>principio caput incensum fervore gerebant <lb/> Et duplicis oculos suffusa luce rubentes.</s> <lb/> <s>sudabant etiam fauces intrinsecus atrae <lb/> Sanguine & ulceribus vocis via saepta coibat <lb/> Atque animi interpres manabat lingua cruore, <lb/> Debilitata malis, motu gravis, aspera tactu. <lb/> Inde ubi per fauces pectus complerat & ipsum <lb/> Morbida vis in cor maestum confluxerat aegris, <lb/> Omnia tum vero vitai claustra lababant.</s> <lb/> <s>spiritus ore foras taetrum volvebat odorem, <lb/> Rancida quo perolent proiecta cadavera ritu. <lb/> Atque animi prorsum tum vires Totius, omne <lb/> Languebat corpus leti iam limine in ipso.</s> <lb/> <s>intolerabilibusque malis erat anxius angor <lb/> Adsidue comes & gemitu commista querella.</s> <lb/> <s>singultusque frequens noctem per saepe diemque <lb/> Corripere adsidue nervos & membra coactans <lb/> Dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.</s> <lb/> <s>nec nimio cuiquam posses ardore tueri <lb/> Corporis in summo summam fervescere partem, <lb/> Sed potius tepidum manibus proponere tactum <lb/> Et simul ulceribus quasi inustis omne rubere <lb/> Corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.</s> <lb/> <s>intima pars hominum vero flagrabat ad ossa, <lb/> <lb/> Flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus. </s><s> <lb/> Nihil adeo posses cuiquam leve tenveque membris <lb/> Vertere in utilitatem, at ventum & frigora semper. </s><s> <lb/> In fluvios partim gelidos ardentia morbo <lb/> Membra dabant nudum iacientes corpus in undas. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Multi praecipites lymphis putealibus alte <lb/> Inciderunt ipso venientes ore patente <lb/> Insedabiliter sitis arida, corpora mersans, <lb/> Aequabat multum parvis umoribus imbrem. </s><s> <lb/> Nec requies erat ulla mali: defessa iacebant <lb/> Corpora. </s><s>mussabat tacito medicina timore, <lb/> Quippe patentia cum totiens ardentia morbis <lb/> Lumina versarent oculorum expertia somno. </s><s> <lb/> Multaque praeterea mortis tum signa dabantur, <lb/> Perturbata animi mens in maerore metuque, <lb/> Triste supercilium, furiosus voltus & acer, <lb/> Sollicitae porro plenaeque sonoribus aures, <lb/> Creber spiritus aut ingens raroque coortus, <lb/> Sudorisque madens per collum splendidus humor, <lb/> Tenvia sputa minuta, croci contacta colore <lb/> Salsaque, per fauces raucas vix edita tussi.</s> <lb/> <s>in manibus vero nervi trahere & tremere artus <lb/> A pedibusque minutatim succedere frigus <lb/> Non dubitabat. </s><s>item ad supremum denique tempus <lb/> Conpressae nares, nasi primoris acumen <lb/> Tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis <lb/> Duraque, in ore trucei rictum, frons tenta tumebat. </s><s> <lb/> Nec nimio rigidi post artus morte iacebant. </s><s> <lb/> Octavoque fere candenti lumine solis <lb/> Aut etiam nona reddebant lampade vitam. </s><s> <lb/> Quorum siquis ibei vitarat funera leti, <lb/> Ulceribus taetris & nigra proluvie alvi <lb/> Posterius tamen hunc tabes letumque manebat, <lb/> Aut etiam multus capitis cum saepe dolore <lb/> Corruptus sanguis expletis naribus ibat: <lb/> Huc hominis totae vires corpusque fluebat. </s><s> <lb/> Profluvium porro qui taetri sanguinis acre <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Exierat, tamen in nervos huic morbus & artus <lb/> Ibat & in partis genitalis corporis ipsas. </s><s> <lb/> Et graviter partim metuentes limina leti <lb/> Vivebant ferro privati parte virili, <lb/> Et manibus sine nonnulli pedibusque manebant <lb/> In vita tamen, & perdebant lumina partim: <lb/> Usque adeo mortis metus his incesserat acer. </s><s> <lb/> Atque etiam quosdam cepere oblivia rerum <lb/> Cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi. </s><s> <lb/> Multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra <lb/> Corporibus, tamen alituum genus atque ferarum <lb/> Aut procul apsiliebat, ut acrem exeiret odorem, <lb/> Aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua. </s><s> <lb/> Nec tamen omnino temere illis solibus ulla <lb/> Comparebat avis, nec tristia Saecla ferarum <lb/> Exeibant silvis. </s><s>languebant pleraque morbo <lb/> Et moriebantur. </s><s>cum primis fida canum vis <lb/> Strata viis animam ponebat in omnibus aegre; <lb/> Extorquebat enim vitam vis morbida membris.</s> <lb/> <s>[incomitata rapi certabant funera vasta.] <lb/> Nec ratio remedi communis certa dabatur; <lb/> Nam quod ali dederat vitalis aeris auras <lb/> Volvere in ore licere & caeli templa tueri, <lb/> Hoc aliis erat exitio letumque parabat.</s> <lb/> <s>illud in his rebus miserandum magnopere unum <lb/> Aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat <lb/> Implicitum morbo, morti damnatus ut esset, <lb/> Deficiens animo maesto cum corde iacebat, <lb/> Funera respectans animam amittebat ibidem.</s> <lb/> <s>quippe etenim nullo cessabant tempore apisci <lb/> Ex aliis alios avidl contagia morbi, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Lanigeras tamquam pecudes & bucera saecla.</s> <lb/> <s>idque vel in primis cumulabat funere funus.</s> <lb/> <s>nam quicumque suos fugitabant visere ad aegros, <lb/> Vitai nimium cupidos mortisque timentis <lb/> Poenibat paulo post turpi morte malaque, <lb/> Desertos, opis expertis, incuria mactans.</s> <lb/> <s>qui fuerant autem praesto, contagibus ibant <lb/> Atque labore, pudor quem tum cogebat obire <lb/> Blandaque lassorum vox mista voce querellae. <lb/> Optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.</s> <lb/> <s> <lb/> Inque aliis alium. </s><s>populum se-nelire suorum <lb/> Certantes: lacrimis lassi luctuque redibant; <lb/> Inde bonam partem in lectum maerore dabantur. </s><s> <lb/> Nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus <lb/> Nec mors nec luctus temptaret tempore tali. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea iam pastor & armentarius omnis <lb/> Et robustus item curvi moderator aratri <lb/> Languebat, penitusque casa, contrusa iacebant <lb/> Corpora paupertate & morbo dedita morti. </s><s> <lb/> Exanimis pueris super exanimata parentum <lb/> Corpora nonnumquam posses retroque videre <lb/> Matribus & patribus natos super edere vitam.</s> <lb/> <s>nec minimam partem ex agris is maeror in urbem <lb/> Confluxit, languens quem contulit agricolarum <lb/> Copia conveniens ex omni morbida parte.</s> <lb/> <s>omnia conplebant loca tectaque; quo magis aestus <lb/> Confertos ita acervatim mors accumulabat.</s> <lb/> <s>multa siti protracta viam per proque voluta <lb/> Corpora silanos ad aquarum strata iacebant <lb/> Interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum, <lb/> Multaque per populi passim loca prompta viasque <lb/> Languida semanimo cum corpore membra videres <lb/> Horrida paedore & pannis cooperta perire <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Corporis inluvie, pelli super ossibus una, <lb/> Ulceribus taetris prope iam sordique sepulta.</s> <lb/> <s>omnia denique sancta deum delubra replerat <lb/> Corporibus mors exanimis onerataque passim <lb/> Cuncta cadaveribus caelestum templa manebant, <lb/> Hospitibus loca quae complerant aedituentes. <lb/> Nec iam religio divom nec numina magni <lb/> Pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat. </s> <lb/> <s>nec mos ille sepulturae remanebat in urbe, <lb/> Quo pius hic populus semper consuerat humari; <lb/> Perturbatus enim totus trepidabat, & unus <lb/> Quisque suum pro re praesenti Maestus humabat. </s> <lb/> <s>multaque res subita & Paupertas horrida suasit; <lb/> Namque suos consanguineos aliena rogorum <lb/> Insuper extructa ingenti clamore locabant <lb/> Subdebantque faces, multo cum sanguine saepe <lb/> Rixantes potius quam corpora desererentur. <lb/> </s></p> </chap> </body> <back/> </text> </archimedes>