Main  History Search Repository tree
| File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / lucre_natur_079_la_1566.xml
(download) - view tree Revision 1.28, Mon Oct 17 17:45:06 2005 UTC (7 years, 7 months ago) by wwwrun Branch: MAIN Changes since 1.27: +790 -834 lines
Checkin by stefant using CVSweb.
Mon Oct 17 17:45:05 2005
HOST=141.14.237.62
EDIT=In-Browser
LOCALFILE=
COMMENTS={book two corrected}
<browser>update</browser>
|
<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> <author>Lucretius</author> <title>De rerum natura: Libri Sex (Vol. I, Text)</title> <date>1566</date> <place>Antwerpen</place> <translator></translator> <lang>la</lang> <cvs_file>lucre_natur_079_la_1566.xml</cvs_file> <cvs_version/> <locator>079.xml</locator> </info> <text> <front/> <body> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> Unbearbeitet <pb xlink:href="079/01/050.jpg" pagenum="1"/> <chap n="1"> <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER PRIMUS</s></p> <p type="main"><s>Aeneadum genetrix, <expan abbr="hominũ">hominum</expan>, divuumque voluptas; <lb/> Alma Venus, caeli subter labentia signa, <lb/> Quae mare navigerum, quae terras frugiferentis<lb/> Concelebras, per te quoniam genus omne animantum<lb/> Concipitur visitque exortum lumina solis; <lb/> Te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli, <lb/> Adventumque tuum; tibi suavis daedala tellus<lb/> Summittit flores; tibi rident aequora ponti, <lb/> Placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s> <lb/> <s>Nam simul ac species patefactast verna diei; <lb/> Et reserata viget genitabilis aura favoni; <lb/> Aeriae primum volucres te, diva, tuumque<lb/> Significant initum perculsae corda tua vi; </s> <lb/> <s>Inde ferae pecudes persultant pabula laeta; <lb/> Et rapidos tranant amnis: ita capta lepore, <lb/> Te sequitur cupidè quo quamque inducere pergis, <lb/> Denique per maria, ac montis, fluviosque rapacis<lb/> Frondiferasque domos avium, camposque virentis<lb/> Omnibus incutiens blandum per pectora amorem, <lb/> Efficis ut cupide generatim saecla propagent<lb/> Quae quoniam rerum naturam sola gubernas;<lb/> Nec sine te quicquam dias in luminis oras<lb/> Exoritur neque fit laetum neque amabile quidquam: <lb/> Te sociam studeo scribendis versibus esse, <lb/> <pb xlink:href="079/01/051.jpg" pagenum="2"/> Quos ego de rerum natura pangere conor <lb/> Memmiadae nostro; quem tu, dea, tempore in omni<lb/> Omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s> <lb/> <s>Quo magis aeternum da dictis, diva, leporem:</s> <lb/> <s>Effice, ut interea fera moenera militiai<lb/> Per maria, ac terras omnis sopita quiescant. <lb/> Nam tu sola potes tranquilla pace iuvare<lb/> Mortalis: quoniam belli fera moenera Mavors<lb/> Armipotens regit. in gremium qui saepe tuum se<lb/> Reficit aeterno devictus vulnere amoris: <lb/> Atque ita &longs;uspiciens tereti cervice repo&longs;ta <lb/> Pa&longs;cit amore avidos inhians in te, dea, vi&longs;us; <lb/> Eque tuo pendet re&longs;upini &longs;piritus ore.</s> <lb/> <s>Hunc tu, diva, tuo recubantem corpore &longs;ancto<lb/> Circumfu&longs;a &longs;uper, &longs;uavis ex ore loquellas<lb/> Funde, petens placidam Romanis incluta pacem. <lb/> Nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo<lb/> Possumus aequo animo; nec Memmi elara propago<lb/> Talibus in rebus, communi de&longs;&longs;e &longs;aluti.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod &longs;upere&longs;t, vacuas auris mihi Memmius, & te <lb/> Semotum a curis adhibe veram ad rationem,<lb/> Ne mea dona tibi studio disposta fideli,<lb/> Intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s> <lb/> <s>Nam tibi de summa caeli ratione, deumque<lb/> Dissere incipiam, & rerum primordia pandam; <lb/> Unde omnis natura creet res auctet, alatque,<lb/> Quo«ue eadem rursum natura perempta resolvat: <lb/> Quae nos materiem, & genitalia corpora rebus<lb/> Reddunda in ratione vocare, & semina rerum<lb/> Adpellare suemus; & haec eadem usurpare <lb/> Corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.<lb/> Omnis enim per &longs;e diuum natura nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/> </s></p><pb xlink:href="079/01/052.jpg" pagenum="3"/><p type="main"><s> Immortali aevo &longs;umma cum pace fruatur, <lb/> Semota à no&longs;tris rebus, &longs;einctaque longè <lb/> Nam privata dolore omni, privata periclis,<lb/> Ip&longs;a &longs;uis pollens opibus, nihil indiga no&longs;tri,<lb/> Nec bene promeritis capitur, nec tangitur ira. <lb/> Humana ante octilos foede cum vita iaceret<lb/> In terris oppressa gravi sub religione<lb/> Quae caput a caeli regionibus ostendebat, <lb/> Horribili super aspectu mortalibus instans: <lb/> Primum Graius homo mortalis tollere contra<lb/> E&longs;t oculos au&longs;us primusque ob&longs;i&longs;tere contra:<lb/> Quem neque fama deum, nec fulmina nec minitanti<lb/> Murmure compre&longs;&longs;it caelum; &longs;ed eo magis acrem<lb/> Virtutem inritat animi, effringere ut arta <lb/> Naturae primus portarum elau&longs;tra cupiret.</s> <lb/> <s>Ergo viuida vis animi pervicit, & extra<lb/> Processit longe flammantia moenia mundi:<lb/> Atque omne immensum peragravit <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> animoque,<lb/> Unde refert nobis victor quid possit oriri, <lb/> Quid nequeat; finita potestas denique cuique<lb/> Quanam sit ratione; ut que altè terminus haereat.</s> <lb/> <s>Quare religio pedibus subiecta vicissim<lb/> Opteritur; nos exaequat victoria caelo.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus vereor, ne forte rearis <lb/> Inpia te rationis inire elementa, viamque<lb/> Endogredi sceleris; </s><s>quod contra saepius olim<lb/> Religio peperit scelero&longs;a, atque impia facta:</s> <lb/> <s>Aulide quo pacto Triviai virginis aram<lb/> Iphianassai turparunt sanguine foede <lb/> Ductores Danaum delecti, prima virorum: </s> <lb/> <s>Cui simul infula virgineos cireumdata comptus<lb/> Ex utraque pari malarum parte profu&longs;a est,<lb/> <pb xlink:href="079/01/053.jpg" pagenum="4"/> Et maestum simul ante aras adstare parentem<lb/> Sensit, & hunc propter ferrum celare ministros; <lb/> Aspectuque suo lacrumas effundere civis; <lb/> Muta metu terram genibus summissa petebat.</s> <lb/> <s>Nec miserae prodesse in tali tempore quibat,<lb/> Quod patrio princeps donarat nomine regem:<lb/> Nam sublata virum manibus, tremibundaque ad aras <lb/> Deducta est, non ut sollemni more sacrorum<lb/> Perfecto, po&longs;&longs;et claro comitari Hymenaeo;<lb/> Sed casta ince&longs;te nubendi tempore in ipso<lb/> Hostia concideret mactatu maesta parentis; <lb/> Exitus ut cla&longs;&longs;i felix faustusque daretur. </s><s> <lb/> Tantum religio potuit suadere malorum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum<lb/> Terriloquis victus dictis de&longs;ci&longs;cere quaeres.</s> <lb/> <s>Quippe etenim quam multa tibi me fingere po&longs;&longs;um <lb/> Somnia, quae vitae rationes vertere po&longs;&longs;int; <lb/> Fortunasque tuas omnis turbare timore? <lb/> Et merito, nam &longs;i certam finem e&longs;&longs;e viderent<lb/> Aerumnarum homines; aliqua ratione valerent<lb/> Religionibus, atque minis ob&longs;i&longs;tere vatum:</s> <lb/> <s>Nunc ratio nulla est re&longs;tandi, nulla facultas, <lb/> Aeternas quoniam poenas in morte timendum.</s> <lb/> <s>Ignoratur enim, quae &longs;it natura animai: <lb/> Nata sit; an contra, nascentibus in&longs;inuetur: <lb/> Et simul intereat nobi&longs;cum morte dirempta; <lb/> An tenebras Orci vi&longs;at, va&longs;tasque lacunas: <lb/> An pecudes alias divinitus in&longs;inuet &longs;e; <lb/> Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno<lb/> Detulit ex Helicone perenni fronde coronam,<lb/> Per gentis Italas omninum quae clara clueret: <lb/> Etsi praeterea tamen esse Acheru&longs;ia templa <lb/> <pb xlink:href="079/01/054.jpg" pagenum="5"/> Ennius aeternis exponit versibus edens; <lb/> Quo neque <expan abbr="perman&etilde;t">permanent</expan> animae, neque corpora no&longs;tra; <lb/> Sed quaedam &longs;imulacra modis pallentia miris. <lb/> Unde &longs;ibi exortam &longs;emper florentis Homeri<lb/> Commemorat &longs;peciem, lacrumas & fundere &longs;al&longs;as <lb/> Coepi&longs;&longs;e, & rerum naturam expandere dictis.</s> <lb/> <s>Quapropter bene eum &longs;uperis de rebus habenda<lb/> Nobis e&longs;t ratio; &longs;olis, lunaeque meatus<lb/> Qua fiant ratione; & qua vi quaeque gerantur<lb/> In terris: tum cumprimis ratione &longs;agaci<lb/> Unde anima, atque animi con&longs;tet natura videndum:<lb/> Et quae res nobis vigilantibus obvia, mentes<lb/> Terrificent, morbo adfectis, &longs;omnoque &longs;epultis:<lb/> Cernere uti videamur eos, audireque coram,<lb/> Morte obita quorum tellus amplectitur ossa. <lb/> Nec me animi fallit Graiorum ob&longs;cura reperta<lb/> Difficile inlu&longs;trare Latinis ver&longs;ibus e&longs;&longs;e: <lb/> Multa novis verbis prae&longs;ertim cum &longs;it agendum, <lb/> Propter egestatem linguae, & rerum novitatem. <lb/> Sed tua me virtus tamen & &longs;perata voluptas <lb/> Suavis amicitiae, quemvis efferre Iaborem <lb/> Suadet, & inducit noctes vigilare &longs;erenas, <lb/> Quaerentem dictis quibus; & quo earmine demum<lb/> Clara tuae po&longs;&longs;im praepandere lumina menti; <lb/> Res quibus occultas penitus, convi&longs;ere po&longs;&longs;is.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est<lb/> Non rady &longs;olis, neque lucida tela diei<lb/> Di&longs;cutiant, sed naturae &longs;pecies, ratioque; </s> <lb/> <s>Principium hinc cuius nobis exordia &longs;umet,<lb/> Nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam. <lb/> Quippe ita formido mortalis continet omnis,<lb/> Quod multa in terris fieri, caeloque tuentur;<lb/> <pb xlink:href="079/01/055.jpg" pagenum="6"/> Quorum operum cau&longs;as nulla ratione videre<lb/> Po&longs;&longs;unt; ac fieri divino numine rentur. <lb/> Quas ob res, ubi viderimus, nihil posse creari <lb/> De nihilo; tum, quod sequimur, iam rectius inde<lb/> Perspiciemus; & unde queat res quaeque creari; <lb/> Et quo quaeque modo fiant opera &longs;ine divuum.</s> <lb/> <s> Nam &longs;i de nihilo fierent; ex omnibus rebus<lb/> Omne gentis nasci posset: nihil semine egeret. <lb/> E mare primum homines; e terra po&longs;&longs;et oriri<lb/> Squamigerum genus, & volucres erumpere caelo <lb/> Armenta, atque aliae pecudes: genus omne ferarum <lb/> Incerto partu culta, ac de&longs;erta tenerent.</s> <lb/> <s>Nec fructus ydem arboribus con&longs;tare &longs;olerent, <lb/> Sed mutarentur: ferre omnes omnia po&longs;&longs;ent.</s> <lb/> <s>Quippe ubi non e&longs;&longs;ent genitalia corpora cuique,<lb/> Qui po&longs;&longs;et mater rebus consistere certa?</s><s><lb/> At nunc &longs;eminibus quia certis quaeque creantur: <lb/> Inde ena&longs;citur atque oras in luminis exit, <lb/> Materies ubi inest cuiu&longs;que et corpora prima.<lb/> Atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,<lb/> Quod certis in rebus inest &longs;ecreta facultas.</s> <lb/> <s>Praeterea cur vere ro&longs;am, frumenta calore,<lb/> Vites autumno fundi &longs;uadente videmus; <lb/> Si non, certa &longs;uo quia tempore &longs;emina rerum<lb/> Cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur,<lb/> Dum tempe&longs;tates adsunt; & vivida tellus<lb/> Tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s><lb/> Quod si de nihilo fierent; subito exorerentur <lb/> Incerto spatio, atque alienis partibus anni:<lb/> Quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali<lb/> Concilio po&longs;&longs;ent arceri tempore iniquo.</s> <lb/> <s>Nec porro augendis rebus, &longs;patio foret u&longs;us<lb/> <pb xlink:href="079/01/056.jpg" pagenum="7"/> Seminis ad coitum, e nihilo &longs;i cre&longs;cere po&longs;&longs;en. <lb/> Nam fierent iuvenes &longs;ubito ex infantibus parvis: <lb/> E terraque exorta repente arbusta &longs;alirent.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri manifestum est: omnia quando<lb/> Paulatim crescunt, ut par est, &longs;emine certo: </s> <lb/> <s>Cre&longs;cendoque genus &longs;ervant. ut no&longs;cere po&longs;&longs;is <lb/> Quaeque sua, de materia grandescere alique.</s> <lb/> <s>Huc accedit, uti sine certis imbribus anni<lb/> Laetificos nequeat fetus &longs;ubmittere tellus: <lb/> Nec porro secreta cibo natura animantum <lb/> Propagare genus po&longs;&longs;it, vitamque tueri. <lb/> Ut potius multis communia corpora rebus<lb/> Multa putes e&longs;&longs;e, ut verbis elementa videmus,<lb/> Quam &longs;ine principys ullam rem ex&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e.</s> <lb/> <s> Denique cur hoinines tantos natura parare<lb/> Non potuit, pedibus qui pontum per vada possent <lb/> Transire, & magnos manibus divellere montes, <lb/> Multaque vivendo vitalia vincere &longs;aecla: <lb/> Si non, materies quia rebus reddita certa est<lb/> Gignundis, e qua con&longs;tat quid po&longs;&longs;it oriri?</s><s><lb/> Nihil igitur fieri de nihilo po&longs;&longs;e fatendum est: <lb/> Semine quando opus est rebus quo quaeque ereatae<lb/> Aeris in teneras po&longs;&longs;int proferrier auras.</s> <lb/> <s> Postremo, quoniam incultis praestare videmus<lb/> Culta loca, & manibus meliores reddire fetus; <lb/> E&longs;&longs;e videlicet in terris primordia rerum: <lb/> Quae nos fecundas vertentes vomere glebas<lb/> Terraique &longs;olum &longs;ubigentes cimus ad ortus.</s> <lb/> <s> quod &longs;i nulla forent, no&longs;tro &longs;ine quaeque Iabore<lb/> Sponte &longs;ua multo fieri meliora videres.</s> <lb/> <s> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, uti quaeque in sua corpora rursum <lb/> Dissoluat natura, neque ad nihilum interimat res<lb/> <pb xlink:href="079/01/057.jpg" pagenum="8"/> Nam &longs;i quid mortale e cunctis partibus e&longs;&longs;et;<lb/> Ex oculis res quaeque repente erepta periret; </s> <lb/> <s> Nulla vi foret u&longs;us ei, quae partibus eius<lb/> Discidium parere; & nexus ex&longs;olvere po&longs;&longs;et. <lb/> Quod nunc, aeterno quia constant &longs;emine quaeque;<lb/> Donec vis obyt, quae res diverberet ictu<lb/> Aut intus penetret per inania, di&longs;&longs;oluatque;<lb/> Nullius exitium patitur natura videri.</s> <lb/> <s> Praeterea, quaecumque vetustate amovet aetas,<lb/> Si penitus peremit, con&longs;umens materiem omnem; <lb/> Unde animale genus generatim in lumina vitae<lb/> Redducit Venus? aut redductum daedala tellus<lb/> Unde alit, atque auget generatim pabula praebens?</s><s><lb/> Unde mare, ingenuei fontes, externaque longe<lb/> Flumina &longs;uppeditant ?</s><s> unde aether sidera pascit?</s><s><lb/> Omnia enim debet, mortali corpore quae &longs;unt,<lb/> Infinita aetas con&longs;ump&longs;e anteacta diesque.</s> <lb/> <s>Quod si in eo spatio, atque anteacta aetate fuere,<lb/> E quibus haec rerum con&longs;i&longs;tit &longs;umma refecta; <lb/> Immortali &longs;unt natura praedita certe.<lb/> Haud igitur possunt ad nihilum quaeque reverti.</s> <lb/> <s>Denique res omnis eadem vis, cau&longs;aque volgo<lb/> Conficeret, ni&longs;i materies aeterna teneret,<lb/> Inter &longs;e nexus, minus aut magis endopedita;<lb/> Tactus enim, leti &longs;atis e&longs;&longs;et cau&longs;a profecto:<lb/> Quippe ubi nulla forent aeterno corpore; eorum<lb/> Contextum vis deberet di&longs;&longs;olvere quaeque.</s> <lb/> <s>At nunc, inter &longs;e quia nexus principiorum<lb/> Di&longs;&longs;imiles con&longs;tant; aeternaque materies est,<lb/> Incolumi remanent res corpore; dum &longs;atis acris<lb/> Vis obeat pro textura cuiu&longs;que reperta.</s> <lb/> <s>Haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes<lb/> <pb xlink:href="079/01/058.jpg" pagenum="9"/> Di&longs;cidio redeunt in corpora materiai.</s> <lb/> <s>Po&longs;tremo pereunt imbres, ubi eos pater aether <lb/> In gremium matris terrai praecipitavit: <lb/> At nitidae &longs;urgunt fruges ramique, vire&longs;cunt<lb/> Arboribus; cre&longs;cunt ip&longs;ae, fetuque gravantur. <lb/> Hinc alitur porro no&longs;trum genus, atque ferarum: <lb/> Hinc laetas urbes pueris florere videmus; <lb/> Frundiferasque novis avibus canere undique &longs;ilvas. <lb/> Hinc fe&longs;&longs;ae pecudes pingues per pabula laeta<lb/> Corpora deponunt; & candens lacteus humor<lb/> Vberibus manat distentis. hinc nova proles<lb/> Artibus infirmis teneras la&longs;civa per herbas <lb/> Ludit, lacte mero mentes perculsa novellas.</s> <lb/> <s>Haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur;<lb/> Quando aliud ex alio reficit natura; nec ullam<lb/> Rem gigni patitur, ni&longs;i morte adiuta aliena.</s> <lb/> <s>Nunc age&longs;is, quoniam docui non posse creari <lb/> De nihilo, neque item genitas ad nihilum revocari: <lb/> Nequa forte tamen coeptes diffidere dictis; <lb/> Quod nequeunt oculis rerum primordia cerni; <lb/> Accipe praeterea, quae corpora tute nece&longs;&longs;e est<lb/> Confiteare e&longs;&longs;e in rebus, nec po&longs;&longs;e videri. <lb/> Principio venti vis verberat incita portus, <lb/> Ingentisque ruit navis; & nubila differt: <lb/> Interdum rapido percurrens turbine campos<lb/> Arboribus magnis sternit, montisque supremos<lb/> Silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri <lb/> Cum fremitu, &longs;aevitque minaci murmure ventus.</s> <lb/> <s>Sunt igitur venti nimirum corpora caeca; <lb/> Quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli<lb/> Verrunt, ac &longs;ubito vexantia turbine raptant.<lb/> Nec ratione fluunt alia, &longs;tragemque propagant; <lb/> <pb xlink:href="079/01/059.jpg" pagenum="10"/> Et cum mollis aquae fertur natura repente<lb/> Flumine abundanti, quad largis imbribus auget<lb/> Montibus ex altis magnus decur&longs;us aquai<lb/> Fragmina coniciens &longs;ilvarum, arbustaque tota: <lb/> Nec validi possunt pontes venientis aquai <lb/> Vim subitam tolerare. ita magno turbidus imbri<lb/> Molibus incurrit validis cum viribus amnis:<lb/> Dat &longs;onitu magno &longs;tragem, volvitque sub undis<lb/> Grandia &longs;axa, ruit qua quidquid fluctibus ob&longs;tat.</s> <lb/> <s>Sic igitur debent venti quoque flamina ferri; <lb/> Quae, veluti validum flumen, cum procubuere; <lb/> Quamlibet in partem trudunt res ante, ruuntque<lb/> Impetibus crebris: interdum vertice torto<lb/> Corripiunt, rapidique rotanti turbine portant.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca: <lb/> Quandoquidem factis, ac moribus, aemula magnis<lb/> Amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s> <lb/> <s>Tum porro varios rerum sentimus odores; <lb/> Nec tamen ad nares, venientis cernimus umquam:<lb/> Nec calidos ae&longs;tus tuimur; nec frigora quimus <lb/> Usurpare oculis; nec voces cernere suemus;<lb/> Quae tamen omnia corporea con&longs;tare nece&longs;&longs;e est<lb/> Natura; quoniam &longs;e&longs;us impellere po&longs;&longs;unt.</s> <lb/> <s>Tangere enim & tangi, ni&longs;i corpus, nulla pote&longs;t res.</s> <lb/> <s>Denique fluctifrago &longs;uspen&longs;ae in litore vestes <lb/> Uve&longs;cunt: eaedem di&longs;pansae in &longs;ole &longs;ere&longs;cunt.</s> <lb/> <s>At neque quo pacto per&longs;ederit humor aquai, <lb/> Vi&longs;um e&longs;t; nec rur&longs;um quo pacto fugerit aestu.</s> <lb/> <s>in parvas igitur partis dispergitur humor; <lb/> Quas oculi nulla po&longs;&longs;unt ratione videre. <lb/> Quin etiam multis &longs;olis redeuntibus annis<lb/> Anulus in digito &longs;ubtertenuatur habendo; <lb/> <pb xlink:href="079/01/060.jpg" pagenum="11"/> StilicidI ca&longs;us lapidem cavat: uncus aratri<lb/> Ferreus occulte decre&longs;cit vomer in aruis;<lb/> Strataque iain volgi pedibus detrita viarum <lb/> Saxea con&longs;picimus: tum portas propter ahena<lb/> Signa manus dextras o&longs;tendunt adtenuari<lb/> Saepe &longs;alutantum tactu, praeterque meantum.</s> <lb/> <s>Haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.</s> <lb/> <s>Sed quae corpora decedant in tempore quoque, <lb/> Invida praeclu&longs;it &longs;peciem natura videndi.</s> <lb/> <s>Postremo, quaecumque dies, naturaque rebus<lb/> Paulatim tribuit, moderatim cre&longs;cere cogens; <lb/> Nulla potest oculorum acies contenta tueri.<lb/> Nec porro quaecumque aevo macieque &longs;ene&longs;cunt, <lb/> Nec, mare quae inpendent vesco sale saxa pere&longs;a, <lb/> Quid quoque amittant in tempore, cernere po&longs;&longs;is.</s> <lb/> <s>Corporibus caecis igitur natura gerit res.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen undique corporea &longs;tipata tenentur<lb/> Omnia natura; namque est in rebus inane: <lb/> Quod tibi cogno&longs;&longs;e in multis erit utile rebus<lb/> Nec &longs;inet errantem dubitare, & quaerere &longs;emper<lb/> De summa rerum, & no&longs;tris diffidere dictis.</s> <lb/> <s>Quapropter locus e&longs;t intactus, inane, vacansque. <lb/> Quod si non e&longs;&longs;et, nulla ratione moveri <lb/> Res possent. namque officium quod corporis ex&longs;tat,<lb/> Officere, atque obstare, id in omni tempore ade&longs;&longs;et<lb/> Omnibus. haud igitur quidquam procedere po&longs;&longs;et,<lb/> Principium quoniam cedendi nulla daret res.</s> <lb/> <s>At nunc per maria, ac terras, &longs;ublimaque caeli <lb/> Multa modis multis varia ratione moveri<lb/> Cernimus ante oculos; quae, si non e&longs;&longs;et inane,<lb/> Non tam &longs;ollicito motu privata carerent, <lb/> Quam genita omnino nulla ratione fui&longs;&longs;ent: <lb/> <pb xlink:href="079/01/061.jpg" pagenum="12"/> Vndique materies quoniam &longs;tipata quie&longs;&longs;et. <lb/> Praeterea quamvis &longs;olidae res e&longs;&longs;e putentur; <lb/> Hinc tamen e&longs;&longs;e licet raro cum corpore cernas: </s> <lb/> <s>In &longs;axis ac &longs;peluncis permanat aquarum<lb/> Liquidus humor, & uberibus flent omnia guttis:</s> <lb/> <s>Di&longs;&longs;upat in corpus &longs;e&longs;e cibus omne animantum: <lb/> Cre&longs;cunt arbu&longs;ta, & fetus in tempore fundunt,<lb/> Quod cibus in tota usque ab radicibus imis<lb/> Per truncos, ac per ramos diffunditur omnis:</s> <lb/> <s>Inter &longs;aepta meant voces, & clau&longs;a domorum<lb/> Tran&longs;uolitant: rigidum permanat frigus ad o&longs;&longs;a: <lb/> Quod, ni&longs;i inania &longs;int, qua po&longs;&longs;ent corpora quaeque<lb/> Tran&longs;ire, haud ulla fieri ratione videres.</s> <lb/> <s>Denique cur alias alys praestare videmus<lb/> Pondere res rebus, nihilo maiore figura ?</s><s><lb/> Nam &longs;i tantundem e&longs;t in lanae glomere, quantum <lb/> Corporum in plumbo e&longs;t, <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> pendere par est: <lb/> <expan abbr="Corporũ">Corporum</expan> officium e&longs;t <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> premere omnia deor&longs;um,<lb/> Contra autem natura manet &longs;ine pondere, inanis.</s> <lb/> <s>Ergo quod magnum est aeque, leviusque videtur,<lb/> Nimirum plus e&longs;&longs;e &longs;ibi declarat inanis. <lb/> At contra gravius plus, in &longs;e corporis e&longs;&longs;e<lb/> Dedicat, & multo vacui minus intus habere.</s> <lb/> <s>E&longs;t igitur nimirum, id quod ratione &longs;agaci<lb/> Quaerimus, admi&longs;tum rebus, quod inane vocamus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne te deducere vero <lb/> Po&longs;&longs;it, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s> <lb/> <s>Cedere &longs;quamigeris latices nitentibus aiunt;<lb/> Et liquidas aperire vias: quia post loca pi&longs;ces<lb/> Linquant, quo po&longs;&longs;int cedentes confluere undae: <lb/> Sic alias quoque res inter &longs;e po&longs;&longs;e moveri <lb/> Et mutare locum, quamvis &longs;int ominia plena.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/062.jpg" pagenum="13"/> <s>Scilicet id fal&longs;a totum ratione receptum e&longs;t:</s> <lb/> <s>nam quo squamigeri poterunt procedere tandem, <lb/> Ni &longs;patium dederint latices ?</s><s> concedere porro<lb/> Quo poterunt undae, cum pi&longs;ces ire nequibunt?</s><s> <lb/> Aut igitur motu privandum est corpora quaeque:<lb/> Aut e&longs;&longs;e admi&longs;tum dicundum e&longs;t rebus inane; <lb/> Unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s> <lb/> <s>Postremo duo de concursu corpora lata<lb/> Si cita di&longs;&longs;iliant, nempe aer omne nece&longs;&longs;e est <lb/> Inter corpora quod fiat, po&longs;&longs;idat inane:</s> <lb/> <s>Is porro, quamvis circum celerantibus auris<lb/> Confluat; haud poterit tamen uno tempore totum<lb/> Complere &longs;patium: nam primum quemque nece&longs;&longs;e e&longs;t<lb/> Occupet ille locum, deinde omnia po&longs;&longs;ideantur. <lb/> Quod &longs;i forte aliquis, cum corpora di&longs;&longs;iluere,<lb/> Tum putat id fieri, quia se condenseat aer,<lb/> Errat. nam vacuum tum fit, quod non fuit ante; <lb/> Et repletur item, vacuum quod con&longs;titit ante. <lb/> Nec tali ratione pote&longs;t den&longs;erier aer; <lb/> Nec &longs;i iam po&longs;&longs;et, &longs;ine inani po&longs;&longs;et, opinor,<lb/> Se ip&longs;e in &longs;e trahere, & partis conducere in unum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter, quamvis cau&longs;ando multa moreris,<lb/> E&longs;&longs;e in rebus inane tamen fateare nece&longs;&longs;e est.</s> <lb/> <s>Multaque praeterea tibi po&longs;&longs;um commemorando <lb/> Argumenta, fidem dictis conradere, no&longs;tris:</s> <lb/> <s>Verum animo &longs;atis haec ve&longs;tigia parva &longs;agaci,<lb/> Sunt, per quae po&longs;&longs;is cogno&longs;cere cetera tute.</s> <lb/> <s>Namque canes ut montivagae persaepe ferai<lb/> Naribus inveniunt intectas fronde quietes <lb/> Cum &longs;emel in&longs;titerunt ve&longs;tigia certa viai: <lb/> Sic alid ex alio per te tute ip&longs;e videre<lb/> Talibus in rebus poteris, caecasque latebras<lb/> <pb xlink:href="079/01/063.jpg" pagenum="14"/> In&longs;inuare omnis, & verum protrahere inde.</s> <lb/> <s>Quod ni&longs;i pigraris, paulumve rece&longs;&longs;eris ab re; <lb/> Hoc tibi de plano po&longs;&longs;um promittere Memmi, <lb/> Vsque adeo largos hau&longs;tus e fontibus magnis<lb/> Lingua meo &longs;uavis diti de pectore fundet;<lb/> Vt verear, ne tarda prius per membra senectus<lb/> Serpat, & in nobis vitai clau&longs;tra re&longs;olvat, <lb/> Quam tibi de quavis una re ver&longs;ibus omnis<lb/> Argumentorum &longs;it copia mi&longs;&longs;a per auris.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,<lb/> Omnis ut est igitur per &longs;e natura, duabus<lb/> Consi&longs;tit rebus; nam corpora &longs;unt, & inane, <lb/> Haec in quo &longs;ita &longs;unt, & qua diver&longs;a moventur.</s> <lb/> <s>Corpus enim per &longs;e communis dedicat e&longs;&longs;e<lb/> Sen&longs;us: quo ni&longs;i prima fides fundata valebit,<lb/> Haud erit, occultis de rebus quo referentes<lb/> Confirmare animi quicquam ratione queamus. <lb/> Tum porro locus, ac spatium, quod inane vocamus,<lb/> Si nullum foret; haud u&longs;quam &longs;ita corpora po&longs;&longs;ent<lb/> E&longs;&longs;e, neque omnino quaquam diver&longs;a meare;<lb/> Id quod iam &longs;upera tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> <s>Praeterea nihil est, quod po&longs;&longs;is dicere ab oinni <lb/> Corpore &longs;eiunctum, &longs;ecretumque e&longs;&longs;e ab inani,<lb/> Quod qua&longs;i tertia &longs;it numero natura reperta.</s> <lb/> <s>Nam quodcumque erit, e&longs;&longs;e aliquid debebit id ip&longs;um <lb/> Augmine vel grandi, vel parvo denique, dum &longs;it: <lb/> Cui &longs;i tactus erit quamvis levis, exiguusque; <lb/> Corporum augebit <expan abbr="numerũ">numerum</expan> &longs;ummamque &longs;equetur: </s> <lb/> <s>Sin intactile erit, nulla de parte quod ullam<lb/> Rem prohibere queat per &longs;e transire meantem; <lb/> Scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s> <lb/> <s>Praeterea per &longs;e quodcumque erit, aut faciet quid, <lb/> <pb xlink:href="079/01/064.jpg" pagenum="15"/> Aut alys fungi debebit agentibus ip&longs;um; <lb/> Aut erit, ut po&longs;&longs;int in eo res e&longs;&longs;e, gerique.</s> <lb/> <s>At facere & fungi &longs;ine corpore nulla pote&longs;t res: <lb/> Nec praebere locum porro, ni&longs;i inane, vacansque.</s> <lb/> <s>Ergo praeter inane, & corpora, tertia per &longs;e <lb/> Nulla potest rerum in numero natura relinqui,<lb/> Nec quae &longs;ub &longs;en&longs;us cadat ullo tempore nostros; <lb/> Nec, ratione animi quam qui&longs;quam po&longs;&longs;it api&longs;ci.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus<lb/> Rebus ea invenies; aut horum eventa videbis. <lb/> Coniunctum est id, quod numquam &longs;ine perniciali<lb/> Di&longs;cidio potis est &longs;eiungi, &longs;eque gregari:<lb/> Pondus uti &longs;axis, calor ignibus, liquor aquai, <lb/> Tactus corporibus cunctis, intactus inani. <lb/> Servitium contra, libertas; divitiaeque, <lb/> Paupertas; bellum, concordia; cetera, quorum<lb/> Adventu manet ineolumis natura, abituque; <lb/> Haec &longs;oliti &longs;umus, ut par est, eventa vocare.</s> <lb/> <s>Tempus item per &longs;e non est; &longs;ed rebus ab ip&longs;is<lb/> Consequitur &longs;ensus, transactum quid &longs;it in aevo; <lb/> Tum quae res in&longs;tet; quid porro deinde &longs;equatur: </s> <lb/> <s>Nec per &longs;e quemquam tempus &longs;entire fatendum est, <lb/> Semotum ab rerum motu, placidaque quiete.</s> <lb/> <s>denique Tyndaridem raptam, belloque &longs;ubactas<lb/> Troiugenas gentis cum dicunt e&longs;&longs;e, videndum est, <lb/> Ne forte haec per &longs;e cogant nos e&longs;&longs;e fateri,<lb/> Quando & saecla hominum, quorum haec <expan abbr="ev&etilde;ta">eventa</expan> fuere,<lb/> Inrevocabilis ab&longs;tulerit iam praeterita aetas. <lb/> Namque aliud rebus, aliud regionibus ip&longs;is<lb/> Eventum dici poterit, quodcumque erit actum. </s><s><lb/> Denique materies &longs;i rerum nulla fui&longs;&longs;et; <lb/> Nec locus, ac spatium, res in quo quaeque geruntur; <lb/> <pb xlink:href="079/01/065.jpg" pagenum="16"/> Numquam Tyndaridis formae conflatus amore<lb/> Ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens,<lb/> Clara accendisset saevi certamina belli, <lb/> Nec clam durateus Troiianis Pergama partu<lb/> Inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;<lb/> Perspicere ut possis res gestas funditus omnis<lb/> Non ita uti corpus, per se constare neque esse,<lb/> Nec ratione cluere eadem qua constet inane, <lb/> Sed magis ut merito possis eventa vocare<lb/> Corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Corpora sunt porro partim primordia rerum,<lb/> Partim concilio quae constant principiorum.</s> <lb/> <s>sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis <lb/> Stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s> <lb/> <s>etsi difficile esse videtur credere quicquam<lb/> In rebus solido reperiri corpore posse.</s> <lb/> <s>transit enim fulmen caeli per saepta domorum,<lb/> Clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni <lb/> Dissiliuntque fero ferventia saxa vapore;<lb/> Tum labefactatus rigor auri solvitur aestu;<lb/> Tum glacies aeris flamma devicta liquescit<lb/> Permanat calor argentum penetraleque frigus,<lb/> Quando utrumque manu retinentes pocula rite <lb/> Sensimus infuso lympharum rore superne.</s> <lb/> <s>usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.</s> <lb/> <s>sed quia vera tamen ratio naturaque rerum<lb/> Cogrit, ades, paucis dum versibus expediamus<lb/> Esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, <lb/> Semina quae rerum primordiaque esse docemus,<lb/> Unde omnis rerum nunc constet summa creata.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio quoniam duplex natura duarum<lb/> Dissimilis rerum longe constare repertast,<lb/> <pb xlink:href="079/01/066.jpg" pagenum="17"/> Corporum, atque loci, res in quo quaeque geruntur: <lb/> Esse utramque sibi per se, puramque necesse est.</s> <lb/> <s>Nam quacumque vacat spatium, quod inane vocainus,<lb/> Corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se<lb/> Corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida, ac sine inani corpora prima. <lb/> Praeterea quoniam genitis in rebus inane est,<lb/> Materiam circum solidam constare necesse est:<lb/> Nec res ulla potest vera ratione probari<lb/> Corpore inane suo celare, atque intus habere,<lb/> Si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. <lb/> Id porro nihil esse potest, nisi materiai<lb/> Concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s> <lb/> <s>Materies igitur, solido quae corpore constat,<lb/> Esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s> <lb/> <s>Tum porro si nihil esset, quod inane vocaret; <lb/> Omne foret solidum : nisi contra corpora certa<lb/> Essent, quae loca complerent, quaecumque tenerent; <lb/> Omne quod est spatium, vacuum constaret inane.</s> <lb/> <s>Alternis igitur nimirum corpus inani<lb/> Distinctum est; quoniam nec plenum naviter extat ; <lb/> Nec porro vacuum. </s><s>sunt ergo corpora certa, <lb/> Quae spatium pleno possint distinguere inane.</s> <lb/> <s>Haec neque dissolui plagis extrinsecus icta<lb/> Possunt, nec porro penitus penetrata retexi; <lb/> Nec ratione queunt alia temptata Iabare: <lb/> Id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> <s>Nam neque conlidi sine inani posse videtur<lb/> Quidquam, nec frangi, nec findi in bina secando<lb/> Nec capere humorem, neque item manabile frigus<lb/> Nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur: <lb/> Et quo quaeque magis cohibet res intus inane,<lb/> <pb xlink:href="079/01/067.jpg" pagenum="18"/> Tam magis his rebus penitus temptata labascit.</s> <lb/> <s>Ergo si solida, ac sine inani corpora prima<lb/> Sunt, ita uti docui; sint haec aeterna necesse est.</s> <lb/> <s>Praeterea, nisi materies aeterna fuisset, <lb/> Antehac ad nilum penitus res quaeque redissent: <lb/> De nihiloque quoque nata forent, quaecumque videmus.</s> <lb/> <s>At quoniam supra docui nihil posse creari<lb/> De nihilo; neque quod genitum est, ad nihil revocari :<lb/> Esse inmortali primordia corpore debent, <lb/> Dissolui quo quaeque supremo tempore possint,<lb/> Materies ut subpeditet rebus reparandis.</s> <lb/> <s> Sunt igitur solida primordia simplicitate ; <lb/> Nec ratione queunt alia servata per aevum<lb/> Ex infinito iam tempore res reparare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si nullam finem natura parasset<lb/> Frangendis rebus; iam corpora materiai<lb/> Usque redaeta forent, aevo frangente priore,<lb/> Ut nihil ex illis a certo tempore posset<lb/> Conceptum, summum aetatis pervadere finem. <lb/> Nam quidvis citius dissolvi posse videmus, <lb/> Quam rursus refici: quapropter, longa diei<lb/> Infinita aetas anteacti temporis omnis<lb/> Quod fregisset adhuc disturbans, dissoluensque,<lb/> Numquam reliquo reparari tempore posset.</s> <lb/> <s>At nunc nimirum frangendi reddita finis<lb/> Certa manet, quoniam refici rem quamque videmus, <lb/> Et finita simul generatim tempora rebus<lb/> Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s> <lb/> <s>Hoc accedit, uti, solidissima materiai <lb/> Corpora quom constant, possit tamen omnia reddi,<lb/> Mollia, quae fiant aer, aqua, terra, vapores,<lb/> Quo pacto fiant, & qua vi cumque gerantur: <lb/> <pb xlink:href="079/01/068.jpg" pagenum="19"/> Admistum quoniam simul est in rebus inane.</s> <lb/> <s>At contra si mollia sint primordia rerum; <lb/> Unde queant validi silices, ferrumque creari,<lb/> Non poterit ratio reddi: nam funditus omnis<lb/> Principio fundamenti natura carebit.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida pollentia simplicitate;<lb/> Quorum condenso magis omnia conciliatu <lb/> Artari possunt, validasque ostendere vires.<lb/> </s></p><p type="main"> <s>Denique iam quoniam generatim reddita finis<lb/> Crescendi rebus constat, vitamque tuendi: <lb/> Et quid quaeque queant per foedera naturai,<lb/> Quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat: <lb/> Nec commutatur quidquam, quando omnia constant<lb/> Usqueadeo, variae volucres ut in ordine cunctae<lb/> Ostendant maculas generalis corpori inesse: <lb/> Immutabile materiae quoque corpus habere<lb/> Debent nimirum. </s><s>nam si primordia rerum<lb/> Commutari aliqua possent ratione revicta: <lb/> Incertum quoque iam constet, quid possit oriri,<lb/> Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> Qua nam sit ratione, utque alte terminus hereat;<lb/> Nec toties possent generatim saecla referre<lb/> Naturam, motus, victum, moresque parentum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quoniam extremum quoiusque cacumen<lb/> Corporis est aliquod, nostri cernere sensus <lb/> Iam nequeunt; id nimirum sine partibus extat, <lb/> Et minima constat natura: nec fuit umquam<lb/> Per se secretum, neque post hac esse valebit; <lb/> Alterius quoniam est ipsum pars: primaque & ima, <lb/> Inde aliae, atque aliae similes ex ordine partes, <lb/> Agmine condenso naturam corporis explent. <lb/> Quae quoniam per se nequeunt constare, necesse est<lb/> <pb xlink:href="079/01/069.jpg" pagenum="20"/> Herere, unde queant nulla ratione revelli.</s> <lb/> <s>Sunt igitur solida primordia simplicitate: <lb/> Quae minimis stipata coherent partibus arte, <lb/> Non ex ullarum conventu conciliata,<lb/> Sed magis aeterna pollentia simplicitate: <lb/> Unde neque avelli quidquam, neque deminui iam<lb/> Concedit natura, reservans semina rebus.</s> <lb/> <s>Praeterea nisi erit minimum; parvissuma quaeque <lb/> Corpora constabunt ex partibus infinitis,<lb/> Quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit<lb/> Dimidiam partem, nec res praefiniet ulla; </s> <lb/> <s>Ergo rerum inter summam, minimamque quid escit ?</s><s><lb/> Non erit ut distent. nam quamvis funditus omnis <lb/> Summa sit infinita; tamen, parvissima quae sunt,<lb/> Ex infinitis constabunt partibus aeque.</s> <lb/> <s>Quoi quoniam ratio reclamat vera; negatque<lb/> Credere posse animum: victus fateare necesse est<lb/> Esse ea, quae nullis iam praedita partibus extent, <lb/> Et minima constent natura: </s><s>quae quoniam sunt; <lb/> Illa quoque esse tibi solida, atque aeterna, fatendum.</s> <lb/> <s>Denique ni minimas in partis eiincta resolvi<lb/> Cogere consuesset rerum natura creatrix;<lb/> Iam nihil ex illis eadem reparare valeret: <lb/> Propterea, quia quae nullis sunt partibus aucta,<lb/> Non possunt ea, quae debet genitalis habere<lb/> Materies, varios conexus, pondera, plagas<lb/> Concursus, motus; per quae res quaeque geruntur.</s><lb/> <s>Porro si nulla est frangendis reddita finis<lb/> Corporibus, tamen ex aeterno tempore quaedam<lb/> Nunc etiam superare necesse est corpora rebus; <lb/> Quae nondum clueant ullo temptata periclo. <lb/> At quoniam fragili natura praedita constant; <lb/> <pb xlink:href="079/01/070.jpg" pagenum="21"/> Discrepat, aeternum tempus potuisse manere<lb/> Innumerabilibus plagis vexata per aevum.</s> </p><p type="main"><s>Quapropter, qui materiem rerum esse putarunt <lb/> Ignem, atque ex igni summam consistere solo:<lb/> Magnopere a vera lapsi ratione videntur:</s> <lb/> <s>Heraclitus init quorum dux proelia primus,<lb/> Clarus ob obscuram linguam magis inter inanes, <lb/> Quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt. <lb/> Omnia enim stolidi magis adinirantur, amantque,<lb/> Inversis quae sub verbis latitantia cernunt;<lb/> Veraque constituunt, quae belle tangere possunt<lb/> Aures, & lepido quae sunt fucata sonore.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nam cur tam variae res possint esse, requiro, <lb/> Ex vero si sunt igni, puroque creatae;<lb/> Nihil prodesset enim calidum denserier ignem,<lb/> Nec rarefieri, si partes ignis eandem<lb/> Naturam, quam totus habet super ignis, haberent.</s> <lb/> <s>Acrior ardor enim conductis partibus esset; <lb/> Languidior porro disiectis disque supatis.<lb/> Amplius hoc fieri nihil est, quod posse rearis<lb/> Talibus in causis: nedum variantia rerum<lb/> Tanta queat densis, rarisque ex ignibus esse.</s> <lb/> <s>Atque hi si faciant admistum rebus inane, <lb/> Denseri poterunt ignes, rarique relinqui:</s> <lb/> <s>Sed quia multa sibi cernunt contraria nasci<lb/> Et fugitant in rebus inane relinquere purum;<lb/> Ardua dum metuunt, amittunt vera viai. <lb/> Nec rursum cernunt exempto rebus inani <lb/> Omnia denseri, fierique ex omnibus unum <lb/> Corpus, nihil ab se quod possit mittere raptim;<lb/> Aestifer ignis uti lumen iacit, atque vaporem:<lb/> Ut videas non e stipatis partibus esse.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/071.jpg" pagenum="22"/> <s>Quod si forte alia credunt ratione potesse <lb/> Ignis in coetu stingui mutareque corpus;<lb/> Scilicet ex nulla facere id si parte reporcent; <lb/> Occidet ad nihilum nimirum funditus ardor<lb/> Omnis & ex nihilo fient quaecumque ereantur.</s> <lb/> <s>Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> <s>Proinde aliquid superare necesse est incolume ollis, <lb/> Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes;<lb/> De nihiloque renata vigescat copia rerum. </s><s><lb/> Nunc igitur, quoniam certissima corpora quaedam<lb/> Sunt, quae conservant naturam semper eandem; <lb/> Quorum abitu aut aditu, mutatoque ordine, mutant<lb/> Naturam res, & convertunt corpora sese: <lb/> Scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s> <lb/> <s>Nihil referret enim quaedam decedere, abire, <lb/> Atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam;<lb/> Si tamen ardoris naturam cuncta tenerent:<lb/> Ignis enim foret omnimodis, quodcumque crearet.</s> <lb/> <s>Verum, ut opinor, ita est: sunt quaedam corpora, quorum<lb/> Concursus, motus, ordo, positura figurae <lb/> Efficiunt ignis; mutatoque ordine mutant<lb/> Naturam; neque sunt igni simulata; neque ullae <lb/> Praeterea reii, quae corpora mittere possit <lb/> Sensibus, & nostros adiectu tangere tactus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Dicere porro ignem res omnis esse, neque ullam <lb/> Rem veram in numero rerum constare, nisi ignem,<lb/> Quod facit hic idem; perdelirum esse videtur.</s> <lb/> <s>Nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat:<lb/> Et labefactat eos, unde omnia credita pendent:<lb/> Unde hic cognitus est ipsi, quem nominat ignem. <lb/> Credit enim sensus ignem cognoscere vere:<lb/> <pb xlink:href="079/01/072.jpg" pagenum="23"/> Cetera non credit, nihilo quae clara minus sunt: </s> <lb/> <s>Quod mihi cum vanum, tum delirum esse videtur. <lb/> Quo referemus enim ?</s><s> quid nobis certius ipsis<lb/> Sensibus esse potest, qui vera, ac falsa notemus ?</s><s> <lb/> Praeterea quare quisquam magis omnia tollat, <lb/> Et velit ardoris naturam linquere solam;<lb/> Quam neget esse ignis, summam tamen esse relinquat?</s><s><lb/> Aequa videtur enim dementia dicere utrumque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/> Ignem; atque ex igni summam consistere posse:<lb/> Et qui principium gignundis aera rebus<lb/> Constituere: aut humorem quicumque putarunt<lb/> Fingere res ipsum per se: terramve creare<lb/> Omnia, & in rerum naturas vertier omnis; <lb/> Magnopere a vero, longeque errasse videntur.</s> <lb/> <s>Adde etiam, qui conduplicant primordia rerum,<lb/> Aera iungentes igni, terramque liquori: <lb/> Et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur, <lb/> Ex igni, terra, atque anima procrescere, & imbri: <lb/> Quorum Agrigentinus cum primis Empedocles est,<lb/> Insula quem triquetris terrarum gessit in oris: <lb/> Quam fluitans circum magnis amfractibus aequor<lb/> Ionium, glaucis aspargit virus ab undis: <lb/> Angustoque fretu rapidum mare dividit undis <lb/> Italiae terrai oras a finibus eius. </s><s><lb/> Hic est vasta Charybdis; & hic Aetnaea minantur <lb/> Murmura flammarum rursum se colligere iras:<lb/> Faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis:<lb/> Ad caeIumque ferat flammai folgura rursum. </s><s> <lb/> Quae cum magna modis multis miranda videtur<lb/> Gentibus humanis regio, visendaque fertur, <lb/> Rebus opima bonis, multa munita virum vi: <lb/> <pb xlink:href="079/01/073.jpg" pagenum="24"/> Nihil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se, <lb/> Nec sanctum magis, & mirum, carumque videtur. <lb/> Carmina quin etiam divini pectoris eius<lb/> Vociferantur, & exponunt praeclara reperta: <lb/> Ut vix humana videatur stirpe creatus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hic tamen, & supra quos diximus, inferiores <lb/> Partibus egregie multis, multoque minores, <lb/> Quamquam multa bene, ac divinitus invenientes<lb/> Ex adyto tamquam cordis responsa dedere<lb/> Sanctius, & multo certa ratione magis, quam, <lb/> Pythia quae tripode ex Phoebi, lauroque profatur; <lb/> Principys tamen in rerum fecere ruinas; <lb/> Et graviter magni magno cecidere ibi casu: <lb/> Primum quod motus exempto rebus inani <lb/> Constituunt; & res mollis rarasque relinquunt, <lb/> Aera, solem, ignem, terras, animalia, fruges;<lb/> Nec tamen admiscent in eorum corpus inane: <lb/> Deinde quod omnino finem non esse secandis<lb/> Corporibus faciunt; neque pausam stare fragori; <lb/> Nec prorsum in rebus minimum consistere quidquam: <lb/> Cum videamus id extremum cuiusque cacumen<lb/> Esse, quod ad sensus nostros minimum esse videtur: <lb/> Conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis, <lb/> Extremum quod habent, minimum consistere rebus. <lb/> Huc accedit item, quoniam primordia rerum<lb/> Mollia constituunt, quae nos nativa videmus<lb/> Esse, & mortali cum corpore funditus. atqui <lb/> Debeat ad nihilum iam rerum summa reverti;<lb/> De nihiloque renata vigescere copia rerum.<lb/> Quorum utrumque quid a vero, iam, distet, habebas. <lb/> Deinde inimica modis multis sunt, atque venena <lb/> Ipsa sibi inter se. quare aut congressa peribunt; <lb/> <pb xlink:href="079/01/074.jpg" pagenum="25"/> Aut ita diffugient, vt tempestate coorta<lb/> Fulmina diffugere, atque imbris, ventosque videmus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique quattuor ex rebus si euneta creantur, <lb/> Atque in eas rursum res omnia dissoluuntur:<lb/> Qui magis illa queunt rerum primordia dici, <lb/> Quam contra res illorum, retroque putari?</s><s><lb/> Alternis gignuntur enim, mutantque colorem, <lb/> Et totam inter se naturam tempore ab omni.</s> <lb/> <s>Sin ita forte putas, ignis, terraeque coire <lb/> Corpus, & aerias auras, roremque liquorum,<lb/> Nihil in concilio naturam ut mutet eorum:<lb/> Nulla tibi ex illis poterit res esse creata; <lb/> Non animans; non exanimo cum corpore, ut arbos.<lb/> Quippe suam quidque in coetu variantis acervi <lb/> Naturam ostendet: mistusque videbitur aer <lb/> Cum terra simul, atque ardor cum rore manere. </s><s><lb/> At primordia gignundis in rebus oportet<lb/> Naturam clamdestinam, caecamque adhibere: <lb/> Emineat ne quid, quod contra pugnet, & obstet, <lb/> Quo minus esse queat proprie quod.cumque creatur. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quin etiam repetunt a caelo, atque ignibus eius: <lb/> Et primum faciunt ignem se vertere in auras<lb/> Aeris; hinc imbrem gigni; terramque creari <lb/> Ex imbri; retroque a terra cuncta reverti; <lb/> Humorem primum, post aera, deinde calorem:<lb/> Nec cessare haec inter se mutare, meare <lb/> De caelo ad terram, de terra ad sidera mundi: </s><s><lb/> Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> Immutabile enim quiddam superare necesse est; <lb/> Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes. </s><s><lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit,<lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/075.jpg" pagenum="26"/> Quapropter quoniam, quae paulo diximus ante, <lb/> In commutatum veniunt; constare necesse est <lb/> Ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam: <lb/> Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes: </s><s><lb/> Quin potius tali natura praedita quaedam <lb/> Corpora constituas, ignem si forte crearint, <lb/> Posse eadem demptis paucis, paucisque tributis, <lb/> Ordine mutato, & motu, facere aeris auras: <lb/> Sic alias aliis rebus mutarier omnis. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>At manifesta palam res indicat, inquis, in auras <lb/> Aeris e terra res omnis crescere, alique: <lb/> Et nisi tempestas indulget tempore fausto <lb/> Imbribus, & tabe nimborum arbusta vacillant: <lb/> Solque sua pro parte fovet, tribuitque calorem: <lb/> Crescere ne possint fruges, arbusta ,animantes: </s><s><lb/> Scilicet & nisi nos cibus aridus, & tener humor <lb/> Adiuvat; amisso iam corpore, vita quoque omnis <lb/> Omnibus e nervis, atque ossibus exsoluatur.<lb/> Adiutamur enim dubio procul, atque alimur nos <lb/> Certis ab rebus; certis aliae atque aliae res.</s> <lb/> <s>Nimirum quia multa modis communia multis<lb/> Multarum rerum in rebus primordia mista <lb/> Sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s> <lb/> <s>Atque eadem magni refert primordia saepe, <lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur<lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque.<lb/> Namque eadem caelum, mare, terras, flumina, solem <lb/> Constituunt: eadem fruges, arbusta, animantis,<lb/> Verum aliis, alioque modo commista moventur.</s> <lb/> <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis<lb/> Multa elementa vides multis communia verbis:<lb/> Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> <pb xlink:href="079/01/076.jpg" pagenum="27"/> Confiteare & re, & sonitu distare sonanti.</s> <lb/> <s>Tantum elementa queunt permutato ordine solo.<lb/> At rerum quae sunt primordia, plura adhibere<lb/> Possunt, unde queant variae res quaeque creari.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc & Anaxagorae serutemur homoeomerian, <lb/> Quam Graeci memorant, nec nostra dicere lingua<lb/> Concedit nobis patrii sermonis egestas.<lb/> Sed tamen ipsam rem facile est exponere verbis, </s> <lb/> <s>Principium rerum quam dicit homoeomerian:<lb/> Ossa videlicet e pauxillis, atque minutis <lb/> Ossibus, hic & de pauxillis, atque minutis<lb/> Visceribus viscus gigni, sanguenque creari, <lb/> Sanguinis inter se multis coeuntibus guttis: <lb/> Ex aurique putat micis consistere posse<lb/> Aurum; & de terris terram concrescere parvis; <lb/> Ignibus ex ignis; humorem ex humoribus esse:<lb/> Cetera consimili fingit ratione, putatque.</s> <lb/> <s>Nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane<lb/> Concedit; neque corporibus finem esse secandis.</s> <lb/> <s>Quare in utraque mihi pariter ratione videtur <lb/> Errare, atque illi, supra quos diximus ante.</s> <lb/> <s>Adde quod inbecilla nimis primordia fingit:<lb/> Si primordia sunt, simili quae praedita constant<lb/> Natura, atque ipsae res sunt; aequeque laborant, <lb/> Et pereunt: neque ab exitio res ulla refrenat. <lb/> Nam quid in oppressu valido durabit eorum,<lb/> Ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s> <lb/> Ignis, an humor ? an aura ?</s><s> quid horum?</s><s> sanguisne, an ne os ?</s><s><lb/> Nihil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis<lb/> Tam mortalis erit, quam quae manifesta videmus <lb/> Ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s> <lb/> <s>At neque reccidere ad nihilum res posse, neque autem<lb/> <pb xlink:href="079/01/077.jpg" pagenum="28"/> Crescere de nihilo, testor res ante probatas.</s> <lb/> <s>Praeterea quoniam cibus auget corpus, alitque; <lb/> Scire licet nobis venas, & sanguen, & ossa, <lb/> Et nervos alienigenis ex partibu esse: <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sive cibos omnis commisto corpore dicent<lb/> Esse, & habere in se nervorum Corpora parva, <lb/> Ossaque, & omnino venas, partisque cruoris; <lb/> Fiet, uti cibus omnis, & aridus, & liquor ipse, <lb/> Ex alienigenis rebus constare putetur, <lb/> Ossibus, & nervis, venisque, & sanguine misto.</s> <lb/> <s>Praeterea quaecumque e terra corpora crescunt, <lb/> Si sunt in terris; terras constare necesse est<lb/> Ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s> <lb/> <s>Transfer item; totidem verbis utare licebit; <lb/> In lignis si flamma latet, fumusque, cinisque,<lb/> Ex alienigenis consistant ligna, necesse est.</s> <lb/> </p><p type="main"><s>Linquitur hic tenvis latitandi copia quaedam: <lb/> Id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis<lb/> Res putet inmistas rebus latitare; sed illud<lb/> Apparere unum, cuius sint plurima mista,<lb/> Et magis in promptu, primaque in fronte locata:</s> <lb/> <s>Quod tamen a vera longe ratione repulsum est. <lb/> Conveniebat enim fruges quoque saepe, minutas <lb/> Robore cum saxi franguntur, mittere signum<lb/> Sanguinis: aut aliquid, nostro quae corpore aluntur,</s> <lb/> <s>Cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem. <lb/> Consimili ratione herbas quoque saepe decebat,<lb/> Et latices, dulcis guttas, similique sapore<lb/> Mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis:<lb/> Scilicet, & glebis terrarum saepe friatis<lb/> Herbarum genera, & fruges, frondesque videri<lb/> Dispertita, ac in terris latitare minute: <lb/> <pb xlink:href="079/01/078.jpg" pagenum="29"/> Postremo in lignis, cinerem, fumumque videri,<lb/> Cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri quoniam manifesta docet res; <lb/> Scire licet non esse in rebus res ita mistas: <lb/> Verum semina multimodis inmista latere <lb/> Multarum rerum in rebus communia debent.<lb/> </s></p><p type="main"><s>At saepe in magnis fit montibus, (inquis) ut altis <lb/> Arboribus vicina cacumina summa terantur<lb/> Inter se, validis facere id cogentibus austris; <lb/> Donec flammai fulserunt flore coorto. <lb/> Scilicet. & non est lignis tamen insitus ignis; <lb/> Verum semina sunt ardoris multa: terendo <lb/> Quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s> <lb/> <s> Quod si facta foret silvis abscondita flamma; <lb/> Non possent ullum tempus celarier ignes: <lb/> Conficerent volgo silvas; arbusta cremarent.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,<lb/> Permagni referre eadem primordia saepe,<lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur ?<lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque ? <lb/> Atque eadem paulo inter se mutata creare<lb/> Ignes e lignis ?</s><s> quo pacto verba quoque ipsa<lb/> Inter se paulo mutatis sunt elementis,<lb/> Cum ligna, atque ignis distincta voce notemus.</s> <lb/> <s>Denique iam quaecumque in rebus cernis apertis,<lb/> Si fieri non posse putas, quin materiai<lb/> Corpora consimili natura praedita fingas: <lb/> Hac ratione tibi pereunt primordia rerum: <lb/> Fiet, uti risu tremulo concussa cachinnent, <lb/> Et lacrimis salsis humectent ora, genasque. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quod superest cognosce & clarius audi.</s> <lb/> <s>Nec me animi fallit, quam sint obscura: sed acri<lb/> <pb xlink:href="079/01/079.jpg" pagenum="30"/> Percussit thyrso laudis spes magna meum cor: <lb/> Et simul incussit suavem mi in pectus amorem<lb/> Musarum; quo nunc instinctus, mente vigenti <lb/> Avia Pieridum peragro loca, nullius ante<lb/> Trita solo: </s><s>iuvat integros accedere fontis, <lb/> Atque haurire: iuvatque novos decerpere flores; <lb/> Insignemque meo capiti petere inde coronam, <lb/> Unde prius nulli velarint tempora Musae: <lb/> Primum quod magnis doceo de rebus; & artis<lb/> Religionum animum nodis exsolvere porgo: <lb/> Deinde quod obscura de re tam lucida pango<lb/> Carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/> <s>Id quoque enim non ab nulla ratione videtur: <lb/> Sed veluti pueris absinthia tetra medentes<lb/> Cum dare conantur, prius oras pocula circum<lb/> Contingunt mellis dulci flavoque liquore,<lb/> Ut puerorum aetas inprovida ludificetur<lb/> Labrorum tenus; interea perpotet amarum <lb/> Absinthi laticem, deceptaque non capiatur,<lb/> Sed potius tali facto recreata valescat:<lb/> Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur<lb/> Tristior esse, quibus non est tractata; retroque<lb/> Volgus abhorret ab hac; volui tibi suaviloquenti <lb/> Carmine Pierio rationem exponere nostram; <lb/> Et quasi musaeo, dulci contingere melle:<lb/> Si tibi forte animum tali ratione tenere<lb/> Versibus in nostris possem: dum perspicis omnem<lb/> Naturam rerum, qua constet compta figura. </s><s> <lb/> Sed quoniam docui solidissima materiai<lb/> Corpora perpetuo volitare invicta per aevom: <lb/> Nunc age summai quaedam sit finis eorum, <lb/> Necne sit, evolvamus; item quod inane repertum est<lb/> <pb xlink:href="079/01/080.jpg" pagenum="31"/> Seu locus, ac spatium, res in quo quaeque gerantur, <lb/> Pervideamus utrum finitum funditus omne<lb/> Constet; an immensum pateat vasteque profundum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Omne quod est igitur, nulla regione viarum<lb/> Finitum est: namque extremum debebat habere.</s> <lb/> <s>Extremum porro nullius posse videtur <lb/> Esse, nisi ultra sit, quod finiat: ut videatur, <lb/> Quo non longius haec sensus natura sequatur.</s> <lb/> <s>Nunc, extra summam quoniam nihil esse fatendum est,<lb/> Non habet extremum: caret ergo fine, modoque.</s> <lb/> <s>Nec refert quibus adsistas regionibus eius. <lb/> Usqueadeo quem quisque locum possedit, in omnis<lb/> Tantundem partis infinitum omne relinquit.</s> <lb/> <s>Praeterea, si iam finitum constituatur<lb/> Omne quod est spatium: siquis procurrat ad oras<lb/> Ultimus extremas, iaciatque volatile telum; <lb/> Invalidis utrum contortum viribus ire, <lb/> Quo fuerit missum mavis, longeque volare;<lb/> An prohibere aliquid censes, obstareque posse?</s><s><lb/> Alterutrum fatearis enim, sumasque necesse est;</s> <lb/> <s>Quorum utrumque tibi effugium praecludit; & omne, <lb/> Cogit, ut exempta concedas fine patere.</s> <lb/> <s>Nam sive est aliquid, quod prohibeat, officiatque, <lb/> Quominus, quo missum est, veniat, finique locet se;<lb/> Sive foras fertur: non est ea fine profecto.</s> <lb/> <s>Hoc pacto sequar, atque oras ubicumque locaris <lb/> Extremas, quaeram, quid telo denique fiat.</s> <lb/> <s>Fiet, uti nusquam possit consistere finis; <lb/> Effugiumque fugae prolatet copia semper.</s> <lb/> <s>Praeterea, spatium summai totius omne<lb/> Undique si inclusum certis consisteret oris, <lb/> Finitumque foret; iam copia materiai <pb xlink:href="079/01/081.jpg" pagenum="32"/> <lb/> Undique ponderibus solidis confluxet ad imum: <lb/> Nec res ulla geri sub caeli tegmine posset; <lb/> Nec foret omnino caelum, neque lumina solis; <lb/> Quippe ubi materies omnis cumulata iaceret<lb/> Ex infinito iam tempore subsidendo. <lb/> At nunc nimirum requies data principiorum<lb/> Corporibus nulla est; quia nihil est funditus imum, <lb/> Quo quasi confluere, & sedes ubi ponere possint:</s> <lb/> <s> Semper & adsiduo motu res quaeque geruntur<lb/> Partibus in cunctis, aeternaque suppeditantur <lb/> Ex infinito cita corpora materiai.</s> <lb/> <s> Postremo ante oculos res rem finire videtur:<lb/> Aer dissaepit collis, atque aera montes: <lb/> Terra mare, & contra mare terras terminat omnis. <lb/> Omne quidem vero nihil est quod finiat, extra.<lb/> </s> <s>Est igitur natura loci, spatiumque profundi;<lb/> Quod neque clara suo percurrere fulmina cursu<lb/> Perpetuo possint aevi labentia tractu; <lb/> Nec prorsum facere, ut restet minus ire meando. <lb/> Usqueadeo passim patet ingens copia rebus<lb/> Finibus exemptis in cunctas undique partis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Ipsa modum porro sibi rerum summa parare<lb/> Ne possit, natura tenet: quae corpus inani, <lb/> Et quod inane autem est finiri corpore cogit: <lb/> Ut sic alternis infinita omnia reddat.<lb/> Aut etiam, alterutrum, nisi terminet alterum eorum,<lb/> Simplice natura pateat tamen inmoderatum; <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec mare, nec tellus, neque caeli lucida templa,<lb/> Nec mortale genus, nec divum corpora sancta <lb/> Exiguum possent horai sistere tempus. <lb/> Nam dispulsa suo de coetu materiai<lb/> Copia ferretur magnum per inane soluta: <lb/> <pb xlink:href="079/01/082.jpg" pagenum="33"/> Sive adeo potius numquam concreta creasset<lb/> Ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s> <lb/> Nam certe neque consilio primordia rerum<lb/> Ordine se quaeque, atque sagaci mente locarunt: <lb/> Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto: <lb/> Sed quia multa modis multis mutata per omne<lb/> Ex infinito vexantur percita plagis, <lb/> Omne genus motus, & coetus experiundo; <lb/> Tandem deveniunt in talis disposituras,<lb/> Qualibus haec rerum consistit summa creata: <lb/> Et multos etiam magnos servata per annos,<lb/> Ut semel in motus coniectast convenientis, <lb/> Efficit, ut largis avidum mare fluminis undis<lb/> Integrent amnes, & solis terra vapore<lb/> Fota novet fetus, summissaque gens animantum<lb/> Floreat, & vivant labentes aetheris ignes.<lb/> Quod nullo facerent pacto, nisi materiai <lb/> Ex infinito suboriri copia posset,<lb/> Unde amissa solent reparare in tempore quoque.</s> <lb/> <s>Nam veluti privata cibo natura animantum<lb/> Diffluit amittens corpus: sic omnia debent<lb/> Dissolui, simul ac defecit suppeditare <lb/> Materies recta regione aversa viai.</s> <lb/> <s>Nec plagae possunt extrinsecus undique summam<lb/> Conservare omnem, quaecumque est conciliata.</s> <lb/> <s>Cudere enim crebro possunt, partemque morari,<lb/> Dum veniant aliae, ac suppleri summa queatur: </s><s> <lb/> Interdum resilire tamen coguntur, & una<lb/> Principys rerum spatium, tempusque fugai<lb/> Largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam suboriri multa necesse est.<lb/> Et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, <lb/> <pb xlink:href="079/01/083.jpg" pagenum="34"/> Infinita opus est vis undique materiai.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi, <lb/> In medium summae, quod dicunt, omnia niti,<lb/> Atque ideo mundi naturam stare sine ullis <lb/> Ictibus externis; neque quoquam posse resolvi <lb/> Summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa; <lb/> (Ipsum si quidquam posse in se sistere credis)<lb/> Et quae pondera sunt sub terris, omnia sursum<lb/> Nitier, in terraque retro requiescere posta: <lb/> Ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus. </s><s> <lb/> Et simili ratione animalia subtus vagari<lb/> Contendunt, neque posse e terris in loca caeli<lb/> Recidere inferiora magis, quam corpora nostra<lb/> Sponte sua possint in caeli templa volare:<lb/> Illi cum videant solem, nos sidera noctis <lb/> Cernere, & alternis nobiscum tempora caeli<lb/> Dividere, & noctes parilis agitare diebus.</s> <lb/> <s>Sed vanus stolidis haec omnia finxerit error; <lb/> Amplexi quod habent perverse prima viai:<lb/> Nam medium nihil esse potest, ubi inane, locusque <lb/> Infinita: neque omnino, si iam medium sit,<lb/> Possit ibi quidquam hac potius consistere causa, <lb/> Quam quavis alia longe regione manere. <lb/> Omnis enim locus, ac spatium quod inane vocamus, <lb/> Per medium, per non medium concedere oportet <lb/> Aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s> <lb/> <s>Nec quisquam locus est, quo corpora cum venere,<lb/> Ponderis amissa vi possint stare in inani;<lb/> Nec quod inane autem est, illis subsistere debet, <lb/> Quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s> <lb/> Haud igitur possunt tali ratione teneri<lb/> Res in concilio medii cuppedine victae.<lb/> <pb xlink:href="079/01/084.jpg" pagenum="35"/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt <lb/> In medium niti, sed terrarum, atque liquoris, <lb/> Humorem ponti, magnisque e montibus undas,<lb/> Et quasi terreno quae corpore contineantur: <lb/> At contra tenuis exponunt aeris auras, <lb/> Et calidos simul a medio differrier ignis,<lb/> Atque ideo totum circum tremere aethera signis; <lb/> Et solis flammam per caeli caerula pasci, <lb/> Quod calor a medio fugiens ibi conligat ignis,<lb/> Quippe etiam vesci e terra mortalia saecla; <lb/> Nec prorsum arboribus summos frondescere ramos<lb/> Posse, nisi a terris paulatim quodque cibatur. <lb/> Ne volucri ritu flammarum, moenia mundi <lb/> Diffugiant subito magnum per inane soluta, <lb/> Et ne cetera consimili ratione sequantur: <lb/> Neve ruant caeli penetralia templa superne, <lb/> Terraque se pedibus raptim subducat, & omnes <lb/> Inter permixtas terrae, caelique ruinas <lb/> Corpora solventes, abeant per inane profundum; <lb/> Temporis ut puncto nihil extet reliquiarum, <lb/> Desertum praeter spatium, & primordia caeca. </s><s> <lb/> Nam quacumque prius de parti corpora cesse <lb/> Constitues, haec rebus erit pars ianua leti: <lb/> Hac se turba foras dabit omnis materiai.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec sei pernosces, parva perductus opella; <lb/> (Namque alid ex alio clarescet,) non tibi caeca <lb/> Nox iter eripiet, quin ultima naturai <lb/> Pervideas. ita res accendent lumina rebus.<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/></s></p> </chap> <chap n="2"> <p type="head"><s>T. LUCRETII CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA, </s></p> <p type="head"><s>LIBER SECUNDUS</s></p> <p type="main"><s><lb/> Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, <lb/> E terra magnum alterius spectare laborem; <lb/> Non quia vexari quemquamst iucunda voluptas, <lb/> Sed, quibus ipse malis careas, quia cernere suave est.</s> <lb/> <s>Suave etiam belli certamina magna tueri, <lb/> Per campos instructa tua sine parte pericli: </s><s><lb/> Sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere <lb/> Edita doctrina sapientum templa serena: <lb/> Despicere unde queas alios, passimque videre <lb/> Errare, atque viam palantis quaerere vitae, <lb/> Certare ingenio, contendere nobilitate, <lb/> Noctes atque dies niti praestante labore <lb/> Ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s><lb/> O miseras hominum mentes, o pectora caeca: <lb/> Qualibus in tenebris vitae, quantisque periclis <lb/> Degitur hoc aevi, quodcumque est! nonne videre, <lb/> Nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut quoi <lb/> Corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur<lb/> Iucundo sensu, cura semotus, metuque ?</s><s> <lb/> Ergo corpoream ad naturam pauca videmus <lb/> Esse opus omnino, quae demant cumque dolorem: </s><s><lb/> Delicias quoque uti multas substernere possint; <lb/> Gratius interdum neque natura ipsa requirit. <lb/> Si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes <lb/> Lampadas igniferas manibus retinentia dextris, <lb/> <pb xlink:href="079/01/086.jpg" pagenum="37"/> Lumina nocturnis epulis ut suppeditentur; <lb/> Nec domus argento fulget, auroque renidet; <lb/> Nec citharis reboant laqueata, aurataque templa: <lb/> Quin tamen inter se prostrati in gramine molli, <lb/> Propter aquae riuum, sub ramis arboris altae <lb/> Non magnis opibus iucunde corpora curant; <lb/> Praesertim cum tempestas adridet, & anni <lb/> Tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s><lb/> Nec calidae citius decedunt corpore febres, <lb/> Textilibus si in picturis, ostroque rubenti <lb/> Iacteris, quam si plebeia in veste cubandum est. </s><s><lb/> Quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae <lb/> Proficiunt, neque nobilitas, neque gloria regni: <lb/> Quod superest, animo quoque nihil prodesse putandum: <lb/> Si non forte tuas legiones per loca campi <lb/> Fervere cum videas; classem lateque vagari, <lb/> Ornatasque armis belli simulacra cientem; <lb/> His tibi tum rebus timefactae religiones <lb/> Effugiunt animo pavidae, mortisque timores; <lb/> Tum vacuum pectus linquunt, curaque solutum. <lb/> Quod si ridicula haec, ludibriaque esse videmus; <lb/> Re veraque metus hominum, curaeque sequaces <lb/> Nec metuunt sonitus armorum, nec fera tela; <lb/> Audacterque inter reges, rerumque potentis <lb/> Versantur, neque fulgorem reverentur ab auro; <lb/> Nec clarum vestis splendorem purpureai; <lb/> Quid dubitas, quin omne sit hoc rationis egestas?</s><s> <lb/> Omnis cum in tenebris praesertim vita laboret? </s><s><lb/> Nam veluti pueri trepidant, atque omnia caecis <lb/> In tenebris metuunt: sic nos in luce timemus <lb/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis, quam <lb/> Quae pueri in tenebris pavitant, finguntque futura. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/087.jpg" pagenum="38"/> Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> Non radii solis, neque lucida tela diei <lb/> Discutiant, sed naturae species, ratioque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quo motu genitalia materiai<lb/> Corpora res varias gignant, genitasque resolvant, <lb/> Et qua vi facere id cogantur; quaeque sit ollis <lb/> Reddita mobilitas magnum per inane meandi, <lb/> Expediam; tu te dictis praebere memento. </s><s><lb/> Nam certe non inter se stipata coheret <lb/> Materies: quoniam minui rem quamque videmus; <lb/> Et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo, <lb/> Ex oculisque vetustatem subducere nostris: <lb/> Cum tamen incolumis videatur summa manere: <lb/> Propterea, quia quae decedunt corpora cumque, <lb/> Unde abeunt, minuunt, quo venere, augmine donant: <lb/> Illa senescere; at haec contra florescere cogunt: <lb/> Nec remorantur ibi. </s><s>sic rerum summa novatur <lb/> Semper; & inter se mortales mutua vivunt: </s><s><lb/> Augescunt aliae gentes, aliae minuuntur: <lb/> Inque brevi spatio mutantur saecla animantum; <lb/> Et quasi cursores vitai lampada tradunt.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Si cessare putas rerum primordia posse, <lb/> Cessandoque novos rerum progignere motus;<lb/> Avius a vera longe ratione vagaris.</s> <lb/> <s>Nam, quoniam per inane vagantur cuncta, necesse est<lb/> Aut gravitate sua ferri primordia rerum,</s> <lb/> <s>Aut ictu forte alterius. </s><s>nam cita superne <lb/> Obvia conflixere; fit ut diversa repente<lb/> Dissiliant. neque enim mirum; durissima quae sint<lb/> Ponderibus solidis, neque quidquam a tergis obstet.</s> <lb/> <s>Et quo iactari magis omnia materiai<lb/> Corpora pervideas; reminiscere totius imum <lb/> <pb xlink:href="079/01/088.jpg" pagenum="39"/> Nihil esse in summa; neque habere, ubi corpora prima<lb/> Consistant: quoniam spatium sine fine, modoque est;<lb/> Inmensumque patere in cunctas undique partis, <lb/> Pluribus ostendi, & certa ratione probatum est.</s> <lb/> <s>Quod quoniam constat, nimirum nulla quies est <lb/> Reddita corporibus primis per inane profundum; <lb/> Sed magis adsiduo, varioque exercita motu,<lb/> Partim intervallis magnis consulta resultant; <lb/> Pars etiam brevibus spatys nexantur ab ictu: </s> <lb/> <s>Et quaecumque magis condenso conciliatu, <lb/> Exiguis intervallis convecta resultant,<lb/> Endopedita suis perplexis ipsa figuris,<lb/> Haec validas saxi radices, & fera ferri<lb/> Corpora constituunt, & cetera de Genere horum<lb/> Paucula: quae porro magnum per inane vagantur, </s><s> <lb/> Et cita dissiliunt longe, longeque recursant <lb/> In magnis intervallis: haec aera rarum<lb/> Sufficiunt nobis, & splendida lumina solis.</s> <lb/> <s>Multaque praeterea magnum per inane vagantur,<lb/> Concilys rerum quae sunt reiecta, nec usquam <lb/> Consociare etiam motus potuere recepta.</s> <lb/> <s>Cuius, uti memoro, reii simulacrum, & imago<lb/> Ante oculos semper nobis versatur, & instat.</s> <lb/> <s>Contemplator enim, cum solis lumina cumque<lb/> Insertim fundunt radios per opaca domorum; <lb/> Multa minuta modis multis per inane videbis<lb/> Corpora misceri radiorum lumine in ipso; <lb/> Et velut aeterno certamine proelia, pugnasque <lb/> Edere turmatim certantia, nec dare pausam,<lb/> Conciliis, & discidys exercita crebris: <lb/> Conicere ut possis ex hoc; primordia rerum<lb/> Quale sit in magno iactari semper inani.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/089.jpg" pagenum="40"/> <s>Dumtaxat rerum magnarum parva potest res<lb/> Exemplare dare, & vestigia notitiai.</s> <lb/> <s>Hoc etiam magis haec animum te advertere par est <lb/> Corpora, quae in solis radiis turbare videntur:<lb/> Quod tales turbae, motus quoque materiai<lb/> Significant clamdestinos, caecosque subesse.</s> <lb/> <s>Multa videbis enim plagis ibi percita caecis<lb/> Commutare viam, retroque repulsa reverti <lb/> Nunc huc, nunc illuc, in cunctas undique partis.</s> <lb/> <s>Scilicet hic a principiis est omnibus error.</s> <lb/> <s>Prima moventur enim per se primordia rerum:<lb/> Inde ea, quae parvo sunt corpora conciliatu,<lb/> Et quasi proxima sunt ad vires principiorum, <lb/> Ictibus illorum caecis impulsa cientur: <lb/> Ipsaque, quae porro paulo maiora, lacessunt.</s> <lb/> <s>Sic a principiis ascendit motus, & exit<lb/> Paulatim nostros ad sensus, ut moveantur<lb/> Illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus: <lb/> Ne quibus id faciant plagis, apparet aperte.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc, quae mobilitas sit reddita materiai<lb/> Corporibus, paucis licet hinc cognoscere Memmi.</s> <lb/> <s>Primum aurora novo cum spargit lumine terras;<lb/> Et variae volucres nemora avia pervolitantes <lb/> Aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent;<lb/> Quam subito soleat sol ortus tempore tali<lb/> Convestire sua perfundens omnia luce,<lb/> Omnibus in promptu, manifestumque esse videmus.<lb/> At vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum, <lb/> Non per inane meat vacuum; quo tardius ire<lb/> Cogitur; aerias quasi dum diverberet undas: </s> <lb/> <s>Nec singillatim corpuscula quaeque vaporis,<lb/> Sed complexa meant inter se, conque globata;<lb/> <pb xlink:href="079/01/090.jpg" pagenum="41"/> Quapropter simul inter se retrahuntur, & extra<lb/> Officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s> <lb/> <s>At, quae sunt solida primordia simplicitate,<lb/> Cum per inane meant vacuum, nec res remoratur<lb/> Ulla foris, atque ipsa suis e partibus unum, <lb/> Unum in quem coepere locum, conixa feruntur, <lb/> Debent nimirum praecellere mobilitate, <lb/> Et multo citius ferri, quam lumina solis; <lb/> Multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/> Tempore, quo solis pervolgant fulgura caelum.<lb/> Nam neque consilio debent tardata morari; <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec perscutari primordia singula quaeque, <lb/> Ut videant, qua quidque geratur cum ratione. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At quidam contra haec, ignari; materiai, <lb/> Naturam non posse, deum sine numine rentur <lb/> Tantopere humanis rationibus, ac moderatis <lb/> Tempora mutare annorum, frugesque creare: <lb/> Et iam cetera, mortalis quae suadet adire, <lb/> Ipsaque deducit dux vitae dia voluptas, <lb/> Ut res per Veneris blanditim saecla propagent; <lb/> Ne genus occidat humanum; </s><s>quorum omnia causa <lb/> Constituisse deos confingunt: omnibus rebus <lb/> Magnopere a vera lapsi ratione videntur. </s><s><lb/> Nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint; <lb/> Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/> Confirmare, alysque ex rebus reddere multis, <lb/> Nequaquam nobis divinitus esse creatam <lb/> Naturam mundi; quae tanta est praedita culpa: </s><s><lb/> Quae tibi posterius Memmi faciemus aperta: </s> <lb/> <s> Nunc id quod superest de motibus, expediemus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus<lb/> Confirmare tibi, nullam rem posse sua vi <lb/> <pb xlink:href="079/01/091.jpg" pagenum="42"/> Corpoream sursum ferri, sursumque meare;<lb/> Ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem; </s> <lb/> <s>Sursus enim vorsus gignuntur, & augmina sumunt:<lb/> Et sursum nitidae fruges, arbustaque crescunt: <lb/> Pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> <s>Nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum, <lb/> Et celeri flamma degustant tigna, trabesque; <lb/> Sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s> <lb/> <s>Quod genus e nostro cum missus corpore sanguis<lb/> Emicat exsultans alte, spargitque cruorem. </s><s> <lb/> Nonne vides etiam, quanta vi tigna, trabesque<lb/> Respuat humor aquae ?</s><s> nam quo magis mersimus alte<lb/> Directa, & magna vi multi pressimus aegre; <lb/> Tam cupide sursum revomit magis, atque remittit: <lb/> Plus ut parte foras emergant, exiliantque. </s><s> <lb/> Nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor,<lb/> Quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> <s>Sic igitur debent flammae quoque posse per auras<lb/> Aeris expressae sursum succedere, quamquam<lb/> Pondera, quantum in se est, deorsum deducere pugnent. <lb/> Nocturnasque faces caeli sublime volantis<lb/> Nonne vides longos flammarum ducere tractus, <lb/> In quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s><lb/> Non cadere in terram stellas, & sidera cernis?</s><s><lb/> Sol etiam summo de vertice dissupat omnis <lb/> Ardorem in partis, & lumine conserit arva;<lb/> In terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s> <lb/> <s>Transversosque volare per imbris fulmina cernis:<lb/> Nunc hinc, nunc illinc abrupti nubibus ignes<lb/> Concursant: cadit in terras vis flammea volgo. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus: <lb/> Corpora eum deorsum rectum per inane feruntur<lb/> <pb xlink:href="079/01/092.jpg" pagenum="43"/> Ponderibus proprys, incerto tempore firme, <lb/> Incertisque locis spatio depellere paulum,<lb/> Tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s> <lb/> Quod nisi declinare solerent; omnia deorsum,<lb/> Imbris uti guttae, caderent per inane profundum; <lb/> Nec foret offensus natus, nec plaga creata <lb/> Principys: ita nihil umquam natura creasset.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis credit graviora potesse <lb/> Corpora, quo citius rectum per inane feruntur,<lb/> Incidere e supero levioribus; atque ita plagas <lb/> Gignere, quae possint genitalis reddere motus; <lb/> Avius a vera longe ratione recedit.</s> <lb/> <s>Nam per aquas quaecumque cadunt, atque aera deorsum, <lb/> Haec pro ponderibus casus celerare necesse est; <lb/> Propterea, quia corpus aquae, naturaque tenvis<lb/> Aeris haut possunt aeque rem quamque morari;<lb/> Sed citius cedunt gravioribus exsuperatae.<lb/> At contra nulli de nulla parte, neque ullo <lb/> Tempore inane potest vacuum subsistere reii;<lb/> Quin, sua quod natura petit, concedere pergat.<lb/> Omnia quapropter debent per inane quietum<lb/> Aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s> <lb/> <s>Haud igitur poterunt levioribus incidere umquam <lb/> Ex supero graviora, neque ictus gignere per se, <lb/> Qui varient motus, per quos natura gerat res.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam paulum clinare necesse est<lb/> Corpora, nec plus quam minimum; ne fingere motus<lb/> Obliquos videamur, & id res vera refutet. </s><s> <lb/> Namque hoc in promptu, manifestumque esse videmus,<lb/> Pondera, quantum in se est, non posse obliqua meare,<lb/> Ex supero cum praecipitant, quod cernere possis.<lb/> Sed nihil omnino recta regione viai<lb/> <pb xlink:href="079/01/093.jpg" pagenum="44"/> Declinare, quis est, qui possit cernere, sese ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si semper motus conectitur omnis; <lb/> Et vetere exoritur semper novus ordine certo: <lb/> Nec declinando faciunt primordia motus<lb/> Principium quoddam, quod fati foedera rumpat,<lb/> Ex infinito ne causam causa sequatur: <lb/> Libera per terras unde haec animantibus exstat, <lb/> Per quam progredimur quo ducit quemque voluptas;<lb/> Unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas <lb/> Declinamus item motus nec tempore certo, <lb/> Nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens. </s><s> <lb/> Nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas<lb/> Principium dat: & hinc motus per membra geruntur.</s> <lb/> <s>Nonne vides etiam patefactis tempore puncto<lb/> Carceribus, non posse tamen prorumpere equorum<lb/> Vim cupidam tam desubito, quam mens avet ipsa?</s><s> <lb/> Omnis enim totum per corpus materiai<lb/> Copia conquiri debet, concita per artus<lb/> Omnis: ut studium mentis conixa sequatur <lb/> Ut videas initum motus a corde creari;<lb/> Ex animique voluntate id procedere primum: <lb/> Inde dari porro per totum corpus & artus.</s> <lb/> <s>nec simile est, ut cum impulsi procedimus ictu,<lb/> Viribus alterius magnis, magnoque coactu.<lb/> Nam tum materiam totius corporis omnem<lb/> Perspicuum est nobis invitis ire, rapique, <lb/> Donec eam refrenavit per membra voluntas.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, quamquam vis extera multos<lb/> Pellit; & invitos cogat procedere saepe; <lb/> Praecipitesque rapit; tamen esse in pectore nostro <lb/> Quiddam, quod contra pugnare, obstareque possit: </s><s> <lb/> Cuius ad arbitrium quoque copia materiai<lb/> <pb xlink:href="079/01/094.jpg" pagenum="45"/> Cogitur interdum flecti per membra, per artus;<lb/> Et proiecta refrenatur, retroque residit?</s> <lb/> <s>Quare in seminibus quoque idem fateare necesse est,<lb/> Esse aliam praeter plagas, & pondera causam <lb/> Motibus; unde haec est nobis innata potestas:<lb/> De nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.</s> <lb/> <s>Pondus enim prohibet, ne plagis omnia fiant, <lb/> Externa quasi vi. sed ne mens ipsa necessum<lb/> Intestinum habeat cunctis in rebus agendis; <lb/> Et devicta quasi hoc cogatur ferre, patique;<lb/> Id facit exiguum clinamen principiorum,<lb/> Nec regione loci certa, nec tempore certo.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec stipata magis fuit umquam materiai<lb/> Copia, nec porro maioribus intervallis: <lb/> Nam neque adaugescit quidquam, nec deperit inde.</s> <lb/> <s>Quapropter quo nunc in motu principiorum<lb/> Corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere: <lb/> Et post hoc semper simili ratione ferentur. <lb/> Et quae consuerint gigni, gignentur eadem <lb/> Condicione; & erunt, & crescent, in que valebunt,<lb/> Quantum cuique datum est per foedera naturai.</s> <lb/> <s>Nec rerum summam commutare ulla potest vis: <lb/> Nam neque quo possit genus ullum materiai<lb/> Effugere ex omni, quidquam est: neque rursus, in omne <lb/> Unde coorta queat nova vis inrumpere, & omnem<lb/> Naturam rerum mutare, & vertere motus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus non est mirabile, quare <lb/> Omnia cum rerum primordia sint in motu; <lb/> Summa tamen summa videatur stare quiete, <lb/> Praeterquam, si quid proprio dat corpore motus.</s> <lb/> <s>Omnis enim longe nostris ab sensibus infra<lb/> Primorum natura iacet. quapropter, ubi ipsa<lb/> <pb xlink:href="079/01/095.jpg" pagenum="46"/> Cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent:<lb/> Praesertim cum, quae possimus cernere; caelent <lb/> Saepe tamen motus, spatio diducta locorum.</s> <lb/> <s>nam saepe in colli tondentes pabula laeta<lb/> Lanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantes<lb/> Invitant herbae gemmantes rore recenti: <lb/> Et satiati agni ludunt, blandeque coniscant. <lb/> Omnia quae nobis longe confusa videntur; <lb/> Et veluti in viridi candor consistere colli.</s> <lb/> <s>Praeterea magnae legiones cum loca cursu<lb/> Camporum complent. </s><s>belli simulacra cientes: <lb/> Et circumvolitant equites, mediosque repente<lb/> Tramittunt valido quatientes impete campos: <lb/> Fulgur ibi ad caelum se tollit, totaque circum <lb/> Aere renidescit tellus, supterque virum vi<lb/> Excitur pedibus sonitus, clamoreque montes<lb/> Icti reiectant voces ad sidera mundi</s><lb/> <s> Et tamen est quidam locus altis montibus, unde<lb/> Stare videntur, & in campis consistere fulgur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age iam deinecps cunctarum exordia rerum<lb/> Qualia sint, & quam longe distantia formis<lb/> Percipe, multigenis quam sint variata figuris; <lb/> Non quo multa parum simili sint praedita forma,<lb/> Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> <s>Nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta,<lb/> Ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla,<lb/> Debent nimirum non omnibus omnia prorsum <lb/> Esse pari filo similique adfecta figura.</s> <lb/> <s>Praeterea genus humanum mutaeque natantes<lb/> Squamigerum pecudes, & laeta arbusta, feraeque<lb/> Et variae volucres, laetantia quae loca aquarum,<lb/> Concelebrant circum ripas, fontisque, lacusque; <lb/> <pb xlink:href="079/01/096.jpg" pagenum="47"/> Et quae pervolgant nemora avia pervolitantes: <lb/> Quorum unum quidvis generatim sumere perge: <lb/> Invenies tamen inter se distare figuris.</s> <lb/> <s>Nec ratione alia proles cognoscere matrem,</s> <lb/> <s>Nec mater posset prolem: quod posse videmus, <lb/> Nec minus, atque homines inter se nota cluere.</s> <lb/> <s>Nam saepe ante deum vitulus delubra decora<lb/> Turicremas propter mactatus concidit aras, <lb/> Sanguinis expirans calidum de pectore flumen. <lb/> At mater viridis saltus orbata peragrans, <lb/> Linquit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,<lb/> Omnia convisens oculis loca, si queat usquam<lb/> Conspicere amissum fetum: completque querelis<lb/> Frundiferum nemus absistens, & crebra revisit<lb/> Ad stabulum, desiderio perfixa iuvenci. <lb/> Nec tenerae salices, atque herbae rore vigentes,<lb/> Fluminaque ulla queunt summis labentia ripis<lb/> Oblectare animum, subitamque avertere curam: <lb/> Nec vitulorum aliae species per pabula laeta<lb/> Derivare queunt, animum curaque levare: <lb/> Usque adeo quiddam proprium, notumque requirit.</s> <lb/> <s>Praeterea, teneri tremulis cum vocibus haedi<lb/> Cornigeras norunt matres, agnique petulci<lb/> Balantum pecudes. ita, quod natura reposcit,<lb/> Ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s> <lb/> Postremo quodvis frumentum, non tamen omne<lb/> Quodque suo genere inter se simile esse videbis,<lb/> Quin intercurrat quaedam distantia formis.</s> <lb/> <s>Concharumque genus parili ratione videmus<lb/> Pingere telluris gremium, qua mollibus undis <lb/> Litoris incurvi bibulam pavit aequor arenam.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam simili ratione necesse est; <lb/> <pb xlink:href="079/01/097.jpg" pagenum="48"/> Natura quoniam constant, neque facta manu sunt. <lb/> Unius, ad certam formam primordia rerum;<lb/> Dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Perfacile est iam animi ratione exsolvere nobis, <lb/> Quare fulmineus multo penetralior ignis, <lb/> Quam noster fluat e tedis terrestribus ortus. <lb/> Dicere enim possis caelestem fulminis ignem<lb/> Suptilem magis e parvis constare figuris; <lb/> Atque ideo transire foramina, quae nequit ignis<lb/> Noster hic e lignis ortus, taedaque creatus.</s> <lb/> <s>Praeterea lumen per cornum transit, at imber<lb/> Respuitur. </s><s>quare ?</s><s> nisi luminis illa minora<lb/> Corpora sunt, quam de quibus est liquor almus aquarum ? <lb/> Et quamvis subito per colum vina videmus <lb/> Perfluere; at contra tardum cunctatur olivum: <lb/> Aut quia nimirum maioribus est elementis; <lb/> Aut magis hamatis inter se, perque plicatis.<lb/> Atque ideo fit, uti non tam diducta repente <lb/> Inter se possint primordia singula quaeque,<lb/> Singula per cuiusque foramina permanare.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc accedit, uti mellis, lactisque liquores<lb/> Iucundo sensu linguae traetentur in ore.<lb/> At contra taetra absinthi natura, ferique <lb/> Centauri foedo pertorquent ora sapore.<lb/> Ut facile agnoscas e levibus, atque rotundis<lb/> Esse ea, quae sensus iucunde tangere possunt: <lb/> At contra quae amara, atque aspera cumque videntur,<lb/> Haec magis hamatis inter se nexa teneri, <lb/> Proptereaque solere vias rescindere nostris<lb/> Sensibus, introituque suo perrumpere corpus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Omnia postremo bona sensibus, & mala tactu, <lb/> Dissimili inter se pugnant perfecta figura: <lb/> <pb xlink:href="079/01/097.jpg" pagenum="49"/> Ne tu forte putes serrae stridentis acerbum <lb/> Horrorem constare elementis levibus aeque, <lb/> Ac musaea mele, per chordas organici quae <lb/> Mobilibus digitis expergefacta figurant: <lb/> Neu simili penetrare putes primordia forma<lb/> In nares hominum, cum taetra cadavera torrent, <lb/> Et cum scena croco Cilici perfusa recens est,<lb/> Araque Panchaeos exhalat propter odores<lb/> Neve bonos rerum simili constare colores<lb/> Semine constituas, oculos qui pascere possunt; <lb/> Et qui conpungunt aciem, lacrimareque cogunt; <lb/> Aut foeda specie tetri, turpesque videntur.</s> <lb/> <s>Omnis enim sensus quae mulcet causa, iuvatque, <lb/> Haud sine principiali aliquo laevore creata est: <lb/> At contra quaecumque molesta, atque aspera constat,<lb/> Non aliquo sine materiae squalore reperta est. </s><s> <lb/> Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur<lb/> Esse, neque omnino flexis mucronibus unca:<lb/> Sed magis angellis paulum prostantibus; & quae <lb/> Titillare magis sensus, quam laedere possunt:<lb/> Faecula iam quo de genere est, inulaeque sapores. </s><s> <lb/> Denique iam calidos ignis, gelidamque pruinam, <lb/> Dissimili dentata modo conpungere sensus<lb/> Corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s> <lb/> <s>Tactus enim, tactus, pro divum numina sancta, <lb/> Corporis est sensus, vel cum res extera sese <lb/> Insinuat, vel cum laedit, quae in corpore nata est; <lb/> Aut iuvat egrediens genitalis Per Veneris res; <lb/> Aut ex offensu cum turbant corpore in ipso<lb/> Semina, confunduntque inter se Concita sensum: <lb/> Ut, si forte manu quamvis iam corporis ipse <lb/> Tute tibi partem ferias, atque experiare.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/098.jpg" pagenum="50"/> <s>Quapropter longe formas distare necesse est<lb/> Principys, varios quae possint edere sensus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique quae nobis durata, ac spissa videntur,<lb/> Haec magis hamatis inter sese esse necesse est, <lb/> Et quasi ramosis alte compacta teneri.</s> <lb/> <s>In quo iam genere in primis adamantina saxa<lb/> Prima acie constant, ictus contemnere sueta; <lb/> Et validi silices, ac duri robora ferri; <lb/> Aeraque, quae claustris restantia vociferantur. </s><s> <lb/> Illa quidem debent ex laevibus atque rutundis<lb/> Esse magis, fluvido quae corpore liquida constant:<lb/> Nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque; <lb/> Et procursus item in proclive volubilis exstat. </s><s> <lb/> Omnia postremo, quae puncto tempore cernis<lb/> Diffugere, ut fumum, nebulas, flammasque necesse est,<lb/> Si minus omnia sunt e laevibus, atque rutundis;<lb/> At non esse tamen perplexis indopedita,<lb/> Pungere uti possint corpus, penetrareque saxa; <lb/> Nec tamen herere inter se; quod quisque videmus<lb/> Sensibus esse datum: facile ut cognoscere possis<lb/> Non e perplexis, sed acutis esse elementis.</s> <lb/> <s>Sed quod amara vides eadem, quae fluvida constant,<lb/> Sudor uti maris est; minime mirabile habendum. <lb/> Nam quod fluvidus est, e laevibus, atque rutundis<lb/> Est: at laevibus, atque rotundis mixta doloris<lb/> Corpora; nec tamen haec retineri hamata necessum.<lb/> Scilicet esse globosa, tamen, cum squalida constent: <lb/> Provolvi simul ut possint, & laedere sensus. </s><s> <lb/> Et quo mista putes magis aspera levibus esse<lb/> Principys, unde est Neptuni corpus acerbum; <lb/> Est ratio secernendi, seorsumque videndi;<lb/> Humor dulcis, ubi per terras crebrius idem<lb/> <pb xlink:href="079/01/099.jpg" pagenum="51"/> Percolatur, ut in foveam fluat, ac mansuescat. <lb/> Linquit enim supera taetri primordia viri<lb/> Aspera: quo magis in terris haerescere possunt.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae<lb/> Ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum<lb/> Finita variare figurarum ratione. </s><s> <lb/> Quod si non ita sit: rursum iam semina quaedam<lb/> Esse infinito debebunt corporis auctu.</s> <lb/> <s>Namque in eadem una cuiusvis brevitate<lb/> Corporis, inter se multum variare figurae<lb/> Non possunt. face enim minimis e partibus esse <lb/> Corpora prima: tribus, vel paulo pluribus auge.<lb/> Nempe ubi eas partis unius corporis omnis <lb/> Summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,<lb/> Omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo<lb/> Formarum speciem totius corporis eius. <lb/> Quod superest, si forte voles variare figuras,<lb/> Addendum partis alias erit: inde sequetur,<lb/> Adsimili ratione, alias ut postulet ordo,<lb/> Si tu forte voles etiam variare figuras.</s> <lb/> <s>Ergo formarum novitatem corporis augmen <lb/> Subsequitur: </s><s>quare non est ut credere possis, <lb/> Esse infinitis distantia semina formis:<lb/> Ne quaedam cogas inmani maximitate<lb/> Esse, supra quod iam docui non posse probari.</s> <lb/> <s>Iam tibi barbaricae vestes, Meliboeaque fulgens <lb/> Purpura Thessalico concharum tacta colore, & <lb/> Aurea pavonum ridenti imbuta lepore<lb/> Saecla, novo rerum superata colore iacerent:<lb/> Et contemptus odor murrhae, mellisque sapores;<lb/> Et cycnea mele, Phoebeaque daedala chordis <lb/> Carmina consimili ratione oppressa silerent.<lb/> <pb xlink:href="079/01/100.jpg" pagenum="52"/> Namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s> <lb/> <s>Cedere item retro possent in deteriores<lb/> Omnia sic partis; ut diximus in meliores; <lb/> Namque alys aliud retro quoque tetrius esset <lb/> Naribus, auribus, atque oculis, orisque sapori.</s> <lb/> <s>Quae quoniam non sunt in rebus reddita certa &<lb/> Finis utrimque tenet summam: fateare necesse est<lb/> Materiem quoque finitis differre figuris.</s> <lb/> <s>Denique ab ignibus ad gelidas, hiemsque pruinas, <lb/> Finitum est, retroque pari ratione remensum est: <lb/> Finit enim calor, ac frigus; mediique tepores<lb/> Inter utrumsque iacent explentes ordine summam.</s> <lb/> <s>Ergo finita distant ratione creata; <lb/> Ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur, <lb/> Hinc flammis, illinc rigidis infesta pruinis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae<lb/> Ex hoc apta fidem ducuit; primordia rerum,<lb/> Inter se simili quae sunt perfecta figura,<lb/> Infinita cluere. </s><s>enim distantia cum sit <lb/> Formarum finita; necesse est, quae similes sint,<lb/> Esse infinitas, aut summam materiai<lb/> Finitam constare: id quod non esse, probavi<lb/> Versibus ostendam, corpuscula materiai<lb/> Ex infinito summam rerum usque tenere, <lb/> Undique protelo plagarum continuato.</s> <lb/> <s>Nam quod rara vides magis esse animalia quaedam, <lb/> Fecundamque minus naturam cernis in illis:<lb/> At regione, locoque alio, terrisque remotis, <lb/> Multa licet genere esse in eo, numerumque repleri. <lb/> Sicuti quadripedum cumprimis esse videmus<lb/> In genere anguimanos elefantos, India quorum<lb/> <pb xlink:href="079/01/101.jpg" pagenum="53"/> Milibus e multis vallo munitur eburno,<lb/> Ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum<lb/> Vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s> <lb/> Sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto<lb/> Unica res quaedam nativo corpore sola,<lb/> Cui similis toto terrarum nulla Sit orbi:<lb/> Infinita tamen nisi erit vis materiai,<lb/> Unde ea progigni possit concepta; creari <lb/> Non poterit; neque, quod superest, procrescere, alique.</s> <lb/> <s>Quippe etenim sumant oculi, finita per omne<lb/> Corpora iactari unius genitalia reii;<lb/> Unde, ubi, qua vi, & quo pacto congressa coibunt<lb/> Materiae tanto in pelago, turbaque aliena ?</s><s> <lb/> Non (ut opinor) habent rationem conciliandi;<lb/> Sed quasi naufragiis magnis multisque coortis, <lb/> Disiectare solet magnum mare, transtra, guberna, <lb/> Antemnas, proram, malos, tonsasque natantis,<lb/> Per terrarum omnis oras fluitantia aplustra <lb/> Ut videantur, & indicium mortalibus edant,<lb/> Infidi maris insidias, virisque, dolumque<lb/> Ut vitare velint: neve ullo tempore credant;<lb/> Subdola cum ridet placidi pellacia ponti: <lb/> Sic tibi si finita semel primordia quaedam <lb/> Constitues: aevum debebunt sparsa per omnem<lb/> Disiectare aestus diversi materiai:<lb/> Numquam in concilium ut possint compulsa coire:<lb/> Nec remorari in concilio, nec crescere adaucta. <lb/> Quorum utrumque palam fieri manifesta docet res; <lb/> Et res progigni, & genitas procrescere posse.</s> <lb/> <s>Esse igitur genere in quovis primordia rerum<lb/> Infinita palam est unde omnia suppeditantur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec superare queunt motus itaque exitiales<lb/> <pb xlink:href="079/01/102.jpg" pagenum="54"/> Perpetuo, neque in aeternum sepelire salutem: <lb/> Nec porro rerum genitales, auctificique<lb/> Motus perpetuo possunt servare creata.</s> <lb/> <s>Sic aequo geritur certamine principiorum<lb/> Ex infinito contractum tempore bellum:<lb/> Nunc hic, nunc illic superant vitalia rerum: <lb/> Et superantur item: miscetur funere vagor, <lb/> Quem pueri tollunt visentis luminis oras. <lb/> Nec nox ulla diem, neque noctem aurora secuta est, <lb/> Quae non audierit mistos vagitibus aegris<lb/> Ploratus, mortis comites, & funeris atri. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his obsignatum quoque rebus habere<lb/> Convenit; & memori mandatum mente tenere,<lb/> Nihil esse in promptu, quorum natura tenetur,<lb/> Quod genere ex uno consistat principiorum;<lb/> Nec quicquam, quod non permisto semine constet. </s><s> <lb/> Et quam quidque magis vis multas possidet in se<lb/> Atque potestates: ita plurima principiorum<lb/> In sese genera, ac varias docet esse figuras.</s> <lb/> <s>Principio tellus habet in se corpora prima,<lb/> Unde mare inmensum volventes flumina fontes <lb/> Adsidue renovent: habet, ignes unde oriantur;</s> <lb/> <s>Nam multis succensa locis ardent sola terrae:<lb/> Eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s> <lb/> <s>Tum porro nitidas fruges, arbustaque laeta<lb/> Gentibus humanis, habet, unde extollere possit: <lb/> Unde etiam fluvios frundes, & pabula laeta<lb/> Montivago generi possit praebere ferarum.</s> <lb/> <s>Quare magna deum mater, materque ferarum, <lb/> Et nostri genetrix haec dicta est corporis una.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hanc veteres Graium docti cecinere poetae <lb/> Sedibus in curru biiugos agitare leones: <lb/> <pb xlink:href="079/01/103.jpg" pagenum="55"/> Aeris in spatio magnam pendere docentes<lb/> Tellurem, neque posse in terra sistere terram.</s> <lb/> <s>Adiunxere feras; quod quamvis effera proles<lb/> Officiis debet molliri victa parentum. </s><s> <lb/> Muralique caput summum cinxere corona,<lb/> Eximiis munita locis quod sustinet urbes:<lb/> Quo nunc insigni per magnas praedita terras<lb/> Horrifice fertur divinae Matris imago.</s> <lb/> <s>hanc variae gentes antiquo more sacrorum <lb/> Idaeam vocitant matrem, Phrygiasque catervas<lb/> Dant comites; quia primum ex illis finibus edunt<lb/> Per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s> <lb/> <s>Gallos attribuunt; quia, numen qui violarint<lb/> Matris, & ingrati genitoribus inventi sint; <lb/> Significare volunt indignos esse putandos,<lb/> Vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s> <lb/> <s>Tympana tenta tonant palmis, & cymbala circum<lb/> Concava, raucisonoque minantur cornua cantu; <lb/> Et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis; <lb/> Telaque praeportant violenti signa furoris;<lb/> Ingratos animos, atque impia pectora volgi<lb/> Conterrere metu quae possint numine divae.</s> <lb/> <s>Ergo cum primum magnas invecta per urbes<lb/> Munificat tacita mortalis muta salute; <lb/> Aere atque argento sternunt iter omne viarum,<lb/> Largifica stipe ditantes; pinguntque rosarum<lb/> Floribus, umbrantes Matrem, comitumque catervas.</s> <lb/> <s>Hic armata manus, Curetas nomine Graii<lb/> Quos memorant Phrygios, inter se forte catenas <lb/> Ludunt, in numerumque exultant, sanguine fleti;<lb/> Terrificas capitum quatientes numine cristas. <lb/> Dictaeos referunt Curetas; qui Iovis illum<lb/> <pb xlink:href="079/01/104.jpg" pagenum="56"/> Vagitum in Creta quondam occultasse feruntur;<lb/> Cum pueri circum puerum pernice chorea <lb/> Armati in numerum pulsarent aeribus aera;<lb/> Ne Saturnus eum malis mandaret adeptus, <lb/> Aeternumque daret matri sub pectore vulnus: </s> <lb/> <s>Propterea magnam armati Matrem comitantur: <lb/> Aut quia significant divam praedicere, ut armis, <lb/> Ac virtute velint patriam defendere terram, <lb/> Praesidioque parent, decorique parentibus esse.</s> <lb/> <s>Quae bene, & eximie quamvis disposta ferantur,<lb/> Longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s><s> <lb/> Omnis enim per se divum natura necesse est<lb/> Immortali aevo summa cum pace fruatur, <lb/> Semota ab nostris rebus, seiunctaque longe.<lb/> Nam privata dolore omni, privata periclis,<lb/> Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, <lb/> Nec bene promeritis capitur, neque tangitur ira.</s> <lb/> <s>Hic si quis mare Neptunum, Cereremque vocare<lb/> Constituet fruges, & Bacchi nomine abuti<lb/> Mavolt, quam laticis proprium proferre vocamen; <lb/> Concedamus, ut hic terrarum dicat & orbem <lb/> Esse deum matrem; dum non sit re tamen apse.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo<lb/> Lanigerae pecudes, & equorum duellica proles, <lb/> Buceriaeque greges, eodem sub tegmine caeli,<lb/> Ex unoque sitim sedantes flumine aquai,<lb/> Dissimili vivunt specie, retinentque parentum <lb/> Naturam, & mores generatim quaeque imitantur.</s> <lb/> <s>Tanta est in quovis genere herbae materiai<lb/> <pb xlink:href="079/01/105.jpg" pagenum="57"/> Dissimilis ratio; tanta est in flumine quoque.</s> <lb/> <s>Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam<lb/> Ossa, cruor, venae, calor, humor, viscera, nervi <lb/> Constituunt; quae sunt porro distantia longe<lb/> Dissimili perfecta figura principiorum.</s> <lb/> <s>Tum porro quaecumque igni flammata cremantur,<lb/> Si nihil praeterea, tamen haec in corpore tradunt, <lb/> Unde ignem iacere, & lumen summittere possint, <lb/> Scintillasque agere, ac late differre favillam.</s> <lb/> <s>Cetera consimili mentis ratione peragrans, <lb/> Invenies igitur multarum semina rerum<lb/> Corpore caelare, & varias cohibere figuras.</s> <lb/> <s>Denique multa vides, quibus & color & sapor una <lb/> Reddita sunt cum odore; in primis pleraque dona,<lb/> Haec igitur variis debent constare figuris:<lb/> Nidor enim penetrat, qua fucus non it, in artus;<lb/> Succus item sorsum, & rerum sapor insinuatur<lb/> Sensibus: ut noscas primis differre figuris. </s><s> <lb/> Dissimiles igitur formae glomeramen in unum<lb/> Conveniunt, & res permisto semine constant.</s> <lb/> <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis<lb/> Multa elementa vides multis communia verbis;<lb/> Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> Confiteare alia ex alys constare elementis: <lb/> Non quo multa parum communis littera currat,<lb/> Aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem;<lb/> Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> <s>Sic aliis in rebus item communia multa <lb/> Multarum rerum cum sint primordia; longe<lb/> Dissimili tamen inter se consistere summa<lb/> Possunt; ut merito ex aliis constare feratur<lb/> <pb xlink:href="079/01/106.jpg" pagenum="58"/> Humanum genus, et fruges, arbustaque laeta.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est <lb/>Omnia: nam volgo, fieri portenta videres; <lb/> Semiferas hominum species existere; & altos<lb/> Interdum ramos egigni corpore vivo; <lb/> Multaque conecti terrestria membra marinis: <lb/> Tum flammam tetro spirantis ore Chimaeras <lb/> Pascere naturam per terras omniparentis.</s> <lb/> <s>Quorum nihil fieri manifestum est; omnia quando<lb/> Seminibus certis certa genetrice creata<lb/> Conservare genus crescentia posse videmus.</s> <lb/> <s>Scilicet id certa fieri ratione necesse est. </s><s> <lb/> Nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus<lb/> Corpora discedunt; conexaque convenientis<lb/> Efficiunt motus: at contra aliena videmus<lb/> Reicere in terras naturam, multaque caecis<lb/> Corporibus fugiunt e corpore percita plagis; <lb/> Quae neque conecti quoiquam potuere; neque intra <lb/> Vitalis motus consentire, atque imitari.</s> <lb/> <s>Sed ne forte putes animalia sola teneri<lb/> Legibus his; eadem ratio disterminat omnia:</s> <lb/> <s>Nam veluti tota natura dissimiles sunt <lb/> Inter se genitae res quaeque: ita quamque necesse est<lb/> Dissimili constare figura principiorum:<lb/> Non quo multa parum simili sint praedita forma;<lb/> Sed quod non volgo paria omnibus omnia constent.</s> <lb/> <s>Semina cum porro distent; differre necessum est <lb/> Intervalla, vias, conexus, pondera, plagas,<lb/> Concursus, motus: quae non animalia solum<lb/> Corpora seiungunt; sed terras, ac mare totum<lb/> Secernun,t caelumque a terris omne retentant.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, dicta meo dulci quaesita labore <lb/> <pb xlink:href="079/01/107.jpg" pagenum="59"/> Percipe, ne forte haec albis ex alba rearis<lb/> Principys esse, ante oculos quae candida cernis;<lb/> Aut ea, quae nigrant, nigro de semine nata:<lb/> Nive, alium quemvis quae sunt inbuta colorem,<lb/> Propterea gerere hunc credas, quod materiai <lb/> Corpora consimili sint eius tincta colore.</s> <lb/> <s>Nullus enim color est omnino materiai<lb/> Corporibus, neque par rebus, neque denique dispar.</s> <lb/> <s>In quae corpora si nullus tibi forte videtur<lb/> Posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s> <lb/> Nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam<lb/> Adspexere, tamen cognoscant corpora tactu,<lb/> Ex ineunte aevo nullo coniuncta colore: <lb/> Scire licet menti quoque nostrae corpora posse<lb/> Verti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s> <lb/> Denique nos ipsi, caecis quaecumque tenebris<lb/> Tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s> <lb/> <s>Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo. <lb/> Omnis enim color omnino mutatur in omnis. <lb/> Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> Immutabile enim quiddam superare necesse est:<lb/> Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes.<lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit;<lb/> Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> <s>Proinde colore cave contingas semina rerum, <lb/> Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, si nulla coloris principiis est<lb/> Reddita natura: et variis sunt praedita formis,<lb/> E quibus omne genus gignunt, variantque colores.<lb/> Propterea magni quod refert, semina quaeque <lb/> Cum quibus, & quali positura coutineantur, <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque:<lb/> <pb xlink:href="079/01/108.jpg" pagenum="60"/> Perfacile extemplo rationem reddere possis, <lb/> Cur ea, quae nigro fuerint paulo ante colore; <lb/> Marmoreo fieri possint candore repente. <lb/> Ut mare, cum magni commorunt aequora venti,<lb/> Vertitur in canos candenti marmore fluctus.<lb/> Dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,<lb/> Materies ubi permista est illius, & ordo<lb/> Principiis mutatus, & addita, demptaque quaedam, <lb/> Continuo id fieri ut candens videatur, & album.</s> <lb/> <s>Quod si caeruleis constarent aequora ponti<lb/> Seminibus, nullo possent albescere pacto.<lb/> Nam quocumque modo perturbes, caerula quae sint,<lb/> Numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s> <lb/> Sin alio, atque alio sunt semina tincta colore; <lb/> Quae maris efficiunt unum, purumque nitorem:<lb/> Ut saepe ex aliis formis, variisque figuris<lb/> Efficitur quiddam quadratum, unaeque figurae: <lb/> Conveniebat, uti in quadrato cernimus esse <lb/> Dissimiles formas; ita cernere in aequore ponti, <lb/> Aut alio in quovis uno, puroque nitore, <lb/> Dissimiles longe inter se, variosque colores. </s><s><lb/> Praeterea nihil officiunt, obstantque figurae<lb/> Dissimiles, quo quadratum minus oinne sit extra. <lb/> At varii rerum inpediunt, prohibentque colores, <lb/> Quo minus esse uno possit res tota nitore.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quae ducit, & inlicit, ut tribuamus <lb/> Principiis rerum non numquam, causa, colores, <lb/> Occidit: (ex albis quoniam non alba creantur; <lb/> Nec quae nigra cluent, de nigris; sed variis de) </s><s><lb/> Quippe etenim multo proclivius exorientur <lb/> Candida de nullo, quam nigrante colore, <lb/> Aut alio quovis, qui contra pugnet, & obstet.<lb/> <pb xlink:href="079/01/109.jpg" pagenum="61"/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam nequeunt sine luce colores <lb/> Esse, neque in lucem existunt primordia rerum: <lb/> Scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s><lb/> Qualis enim caecis poterit color esse tenebris, </s><s> <lb/> Lumine qui mutatur in ipso, propterea quod<lb/> Recta aut obliqua percussus luce refulget? <lb/> Pluma columbarum quo pacto in sole videtur; <lb/> Quae sita cervices circum collumque coronat. <lb/> Namque alias fit uti elaro sit rubra pyropo: <lb/> Interdum quodam sensu fit, uti videatur<lb/> Inter caeruleum viridis miscere smaragdos.</s> <lb/> <s>Caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,<lb/> Consimili mutat ratione obversa colores:<lb/> Qui, quoniam quodam gignuntur luminis ictu, <lb/> Scire licet sine eo fieri non posse putandum. </s><s><lb/> Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se <lb/> Pupula, cum sentire colorem dicitur album; <lb/> Atque aliud porro, nigrum cum, & cetera sentit: <lb/> Nec refert ea, quae tangis, quo forte colore <lb/> Praedita sint, verum quali magis apta figura: <lb/> Scire licet nihil principiis opus esse colores; <lb/> Sed variis formis variantes edere tactus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam non certis certa figuris <lb/> Est natura coloris, & omnia principiorum <lb/> Formamenta queunt in quovis esse nitore:<lb/> Cur ea, quae constant ex illis, non pariter sunt <lb/> Omnigenis perfusa coloribus in genere omni?</s><s> <lb/> Conveniebat enim corvos quoque saepe volantis <lb/> Ex albis album pinnis iactare colorem; <lb/> Et nigros fieri nigro de semine cycnos, <lb/> Aut alio quovis uno, varioque colore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas <lb/> <pb xlink:href="079/01/110.jpg" pagenum="62"/> Distrahitur magis; hoc magis est, ut cernere possis <lb/> Evanescere paulatim, stinguique colorem: <lb/> Ut fit, ubi in parvas partis discerpitur aurum, <lb/> Purpura, poeniceusque color clarissimus multo, <lb/> Filatim cum distractus, dispergitur omnis:<lb/> Noscere ut hinc possis, prius omnem efflare colorem <lb/> Particulas, quam discedant ad semina rerum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Postremo, quoniam non omnia corpora vocem<lb/> Mittere concedis, neque odorem; propterea fit, <lb/> Ut non omnibus adtribuas sonitus, & odores: </s><s><lb/> Sic, oculis quoniam non omnia cernere quimus, <lb/> Scire licet, quaedam tam constare orba colore, <lb/> Quam sine odore ullo quaedam, sonituque remota. <lb/> Nec minus haec animum cognoscere posse sagacem, <lb/> Quam quae sunt alys rebus privata, notisque.</s> <lb/> <s>Sed ne forte putes solo spoliata colore<lb/> Corpora prima manere: etiam secreta teporis<lb/> Sunt, ac frigoris omnino, calidique vaporis: <lb/> Et sonitu sterila, & succo ieiuna feruntur: <lb/> Nec iaciunt ullum proprio de corpore odorem; </s> <lb/> <s>Sicut amaracini blandum, stactaeque liquorem, <lb/> Et nardi florum, nectar qui naribus halat,<lb/> Cum facere instituas: cum primis quaerere par est,<lb/> (Quoad licet, ac potis es reperire) inolentis olivi <lb/> Naturam; nullam quae mittat naribus auram: <lb/> Quam minime ut possit mistos in corpore odores, <lb/> Concoctosque suo contractans perdere viro.<lb/> Propterea demum debent primordia rerum<lb/> Non adhibere suum gignundis rebus odorem, <lb/> Nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt: <lb/> Nec simili ratione saporem denique quemquam, <lb/> Nec frigus, neque item calidum, tepidumque <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan>, &<lb/> <pb xlink:href="079/01/110.jpg" pagenum="63"/> Cetera; quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,<lb/> Mollia, lenta, fragosa, putri cava, corpore rara; <lb/> Omnia sint a principiis seiuncta necesse est,<lb/> Inmortalia si volumus subiungere rebus<lb/> Fundamenta, quibus nitatur summa salutis:<lb/> Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea, quae sentire videmus cumque, necesse est <lb/>Ex insensilibus tamen omnia confiteare<lb/> Principiis constare: </s><s>neque id manufesta reftutant; <lb/> Nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt;<lb/> Sed magis ipsa manu ducunt, & credere cogunt, <lb/> Ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. <lb/> Quippe videre licet vivos existere vermes<lb/> Stercore de tetro, putorem eum sibi nacta est<lb/> Intempestivis ex imbribus humida tellus.<lb/> Praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s> <lb/> <s>vertunt se fluvii, & frundes, & pabula laeta <lb/> In pecudes: vertunt pecudes in corpora nostra<lb/> Naturam: & nostro de corpore saepe ferarum<lb/> Augescunt vires, & corpora pennipotentum.</s> <lb/> <s>Ergo omnes natura cibos in corpora viva<lb/> Vertit, & hinc sensus animantum procreat omnis; <lb/> Non alia longe ratione, adque arida ligna<lb/> Explicat in flammas, & in ignis omnia versat.</s> <lb/> <s>Iamne vides igitur, magni primordia rerum<lb/> Referre, in quali sint ordine quaeque locata ?<lb/> Et commista quibus, dent motus, accipiantque?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tum porro quid id est, animum quod percutit ipsum<lb/> Quod movet, & varios sensus expromere cogit,<lb/> Ex insensilibus ne eredas sensile gigni ?</s><s><lb/> Nimirum, lapides, & ligna et terra quod una <lb/> Mista, tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/111.jpg" pagenum="64"/> Illud in his igitur rebus meminisse decebit, <lb/> Non ex omnibus omnino, quaecumque creant res, <lb/> Sensilia extemplo, & sensus me dicere gigni:<lb/> Sed magni referre ea primum quantula constent, <lb/> Sensile quae faciunt, & qua sint praedita forma; <lb/> Motibus, ordinibus, posituris denique quae sint: </s><s><lb/> Quarum nihil rerum in lignis, glebisque videmus. <lb/> Et tamen haec cum sunt quasi putrefacta per imbris, <lb/> Vermiculos pariunt; quia corpora materiai<lb/> Antiquis ex ordinibus permota nova re <lb/> Conciliantur ita, ut debent animalia gigni. </s><s><lb/> Deinde, ex sensilibus qui sensile posse creari <lb/> Constituunt, porro ex aliis sentire suetis; <lb/> Mollia cum faciunt: </s><s>nam sensus iungitur omnis<lb/> Visceribus, nervis, venis, quaecumque videmus <lb/> Mollia mortali consistere corpore creta.</s> <lb/> <s>Sed tamen esto iam posse haec aeterna manere:<lb/> Nempe tamen debent aut sensum partis habere: <lb/> Aut similia totis animalibus esse putari. </s><s><lb/> At nequeant per se partes sentire, nec est; <lb/> Namque alios sensus membrorum res petit omnes: <lb/> Nec manus a nobis potis est secreta, neque ulla <lb/> Corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s><lb/> Linquitur, ut totis animalibus adsimulentur, <lb/> Vitali ut possint consentire undique sensu.</s> <lb/> <s>Qui poterunt igitur rerum primordia dici,<lb/> Et leti vitare vias, animalia cum sint,<lb/> Adque animalibus sint mortalibus una, eademque ?</s><s><lb/> Quod tamen ut possint; at coetu, concilloque <lb/> Nihil facient, praeter volgum, turbamque animantum. <lb/> Scilicet ut nequeant homines, armenta, feraeque <lb/> Inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/112.jpg" pagenum="65"/> <s>Quod si forte suum dimittunt corpore sensum,<lb/> Atque allum capiunt; quid opus fuit adtribui, quod <lb/> Detrahitur ?</s><s> tum praeterea, quo fugimus ante,<lb/> Quatinus in pullos animalis vertier ova<lb/> Cernimus alituum, vermisque effervere, terram<lb/> Intempestivos quom putor cepit ob imbris;<lb/> Scire licet gigni posse ex non - sensibus sensus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis dicet, dumtaxat oriri<lb/> Posse a non sensu, sensum mutabilitate, <lb/> Aut aliquo tamquam partu, quod proditus extra: <lb/> Huic satis illud erit planum facere, atque probare, <lb/> Non fieri partum, nisi concilio ante coacto: <lb/> Nec quidquam commutari sine conciliatu. </s><s><lb/> Principium: nequeunt ullius corporis esse<lb/> Sensus ante ipsam genitam naturam animantis: <lb/> Nimirum quia materies disiecta tenetur <lb/> Aere, fluminibus, terris, terraque creatis: <lb/> Nec congressa modo vitalis convenienti <lb/> Contulit inter se motus, quibus omnituentes <lb/> Accensi sensus animantem quamque tuentur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quamvis animantem grandior ictus,<lb/> Quam patitur natura, repente adfligit, & omnis <lb/> Corporis, atque animi pergit confundere sensus:</s> <lb/> <s>Dissoluuntur enim positurae principiorum,<lb/> Et penitus motus vitales inpediuntur,<lb/> Donec materies, omnis concussa per artus<lb/> Vitalis animae nodos a corpore solvit, <lb/> Dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s> <lb/> <s>Nam quid praeterea facere ictum posse reamur<lb/> Oblatum, nisi discutere, ac dissolvere quaeque?</s><s><lb/> Fit quoque, uti soleant minus oblato acriter ictu,<lb/> Reliqui, motus vitalis vincere saepe, <lb/> <pb xlink:href="079/01/113.jpg" pagenum="66"/> Vincere, & ingentis plagae sedare tumultus:<lb/> Inque suos quicquid rursus revocare meatus:<lb/> Et quasi iam leti dominantem in corpore motum <lb/> Discutere, ac paene amissos accendere sensus. </s><s><lb/> Nam, quare potius leti iam limine ab ipso <lb/> Ad vitam possit conlecta mente reverti, <lb/> Quam, quo decursum prope iam siet, ire & abire ?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam dolor est, ubi materiai <lb/> Corpora vi quadam per viscera viva, per artus <lb/> Sollicitata suis trepidant in sedibus intus: <lb/> Inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas: <lb/> Scire licet, nullo primordia posse dolore <lb/> Tentari, nullamque voluptatem eapere ex se; <lb/> Quandoquidem non sunt ex illis principiorum<lb/> Corporibus, quorum motus novitate laborent: <lb/> Aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae. <lb/> Haud igitur debent esse ullo praedita sensu.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique, uti possint sentire animalia quaeque; <lb/> Principys si iam est sensus tribuendus eorum:<lb/> Quid, genus humanum propritim de quibu <expan abbr="auctũ">auctum</expan> est </s><s> <lb/> Scilicet & risu tremulo concussa cachinnant; <lb/> Et lacrimis spargunt rorantibus ora, genasque:<lb/> Multaque de rerum mistura dicere callent;<lb/> Et sibi proporro quae sint primordia quaerunt: <lb/> Quandoquidem totis mortalibus adsimulata <lb/> Ipsa quoque ex alys debent constare elementis, <lb/> Inde alia ex alys, nusquam consistere ut ausis. <lb/> Quippe sequar, quodcumque loqui, ridereque dices, <lb/> Et sapere ex alys, eadem haec facientibus ut sit. </s><s><lb/> Quod si delira haec, furiosaque cernimus esse, <lb/> Et ridere potest non ex ridentibus auctus, <lb/> Et sapere, & doctis rationem reddere dictis<lb/> <pb xlink:href="079/01/114.jpg" pagenum="67"/> Non ex seminibus sapientibus, atque disertis: <lb/> Qui minus esse queant ea, quae sentire videmus, <lb/> Seminibus permista earentibus undique sensu ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique caelesti sumus omnes semine oriundi: <lb/> Omnibus ille idem pater est, unde alma liquentes. </s><s><lb/> Humorum guttas mater cum terra recepit, <lb/> Feta parit nitidas fruges, arbustaque Iaeta,<lb/> Et genus humanum; parit omnia saecla ferarum, <lb/> Pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt;<lb/> Et dulcem ducunt vitam, prolemque propagant. <lb/> Quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s><lb/> Cedit item retro, de terra quod fuit ante, <lb/> In terras: & quod missum est ex aetheris oris, <lb/> Id rursurn caeli rellatum templa receptant. </s><s><lb/> Nec sic interemit mors res, ut materiai <lb/> Corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis.<lb/> Inde alys aliud coniungit; & effit, omnes <lb/> Res ut convertant formas, mutentque colores; <lb/> Et capiant sensus, & puncto tempore reddant: <lb/> Ut noscas referre, eadem primordia rerum <lb/> Cum quibus, & quali positura contineantur, <lb/> Et quos inter se dent motus, accipiantque: <lb/> Neve putes aeterna penes residere potesse <lb/> Corpora prima; quod in summis fluitare videmus<lb/> Rebus; & interdum nasci, subitoque perire. </s><s><lb/> Quin etiam refert nostris in versibus ipsis, <lb/> Cum quibus, & quali sint ordine quaeque locata: </s><s><lb/> Si non omnia sint, at multo maxima pars est <lb/> Consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s><lb/> Sic ipsis in rebus item iam materiai <lb/> <pb xlink:href="079/01/115.jpg" pagenum="68"/> Interualla, viae, connexus, pondera, plage, <lb/> Concursus, motus, ordo, positura, figurae <lb/> Cum permutantur, mutari res quoque debent.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s> <lb/> <s>Nam tibi vementer nova res molitur ad auris<lb/> Accedere; & nova se species ostendere rerum. <lb/> Sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum<lb/> Difficilis magis ad credendum constet: itemque<lb/> Nihil adeo magnum, nec tam mirabile quidquam <lb/> Principio, quod non minus fiat mirabile cunctis <lb/> Paulatim; ut caeli clarum, purumque colorem, <lb/> Quemque in se cohibent palantia sidera passim,<lb/> Lunaeque, & solis praeclara luce nitorem: <lb/> Omnia quae nunc si primum mortalibus adsint, <lb/> Ex improviso ceu nunc obiecta repente: <lb/> Quid magis his rebus poterat mirabile dici, <lb/> Aut, minus ante quod auderent fore eredere gentes ?</s><s> <lb/> Nihil ut opinor. ita haec species miranda fuisset, <lb/> Quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi <lb/> Suspicere in caeli dignatur lucida templa.<lb/> Desine quapropter novitate exterritus ipsa <lb/> Exspuere ex animo rationem: sed magis acri <lb/> Iudicio perpende: &, si tibi vera videntur, <lb/> Dede manus: aut, si falsum est, accingere contra. </s><s><lb/> Quaerit enim rationem animus; cum summa loci sit <lb/> Infinita foris, haec extra moenia mundi; <lb/> Quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens; <lb/> Atque animi iactus liber quo pervolet ire.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio nobis in cunctas undique partes, <lb/> Et latere ex utroque, infra, supraque per omne<lb/> Nulla est finis, uti docui, res ipsaque per se <lb/> Vociferatur, & elucet natura profundi.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/116.jpg" pagenum="69"/> <s>Nullo iam pacto veri simile esse putandum est,<lb/> Undique eum vorsum spatium vacet infinitum; <lb/> Seminaque innumero numero, summaque profunda<lb/> Multimodis volitent aeterno percita motu; <lb/> Hunc unum terrarum orbem, caelumque creatum,<lb/> Nihil agere illa foris tot corpora materiai:<lb/> Eum praesertim hic sit natura factus, & ipsa<lb/> Sponte sua forte offensando semina rerum<lb/> Multimodis, temere, in cassum, frustraque coacta, <lb/> Tandem coierint; ea quae coniecta, repente<lb/> Magnarum rerum fierent exordia semper; <lb/> Terrai, maris, & caeli, generisque animantum.</s> <lb/> <s>Quare etiam atque etiam talis fateare necesse est<lb/> Esse alios alibi congressus materiai, <lb/> Qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea cum materies est multa parata,<lb/> Cum locus est praesto; nec res, nec causa moratur<lb/> Ulla: geri debent nimirum, & confieri res.</s> <lb/> <s>Nunc & seminibus si tanta est copia, quantam <lb/> Enumerare aetas animantum non queat omnis;<lb/> Visque eadem, & natura manet, quae semina rerum<lb/> Conicere in loca quaeque queat Simili ratione, <lb/> Atque huc sunt coniecta: necesse est confiteare<lb/> Esse alios alys terrarum in partibus orbes, <lb/> Et varias hominum gentes, & saecla ferarum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, ut in summa res nulla sit una,<lb/> Unica quae gignatur: & unica solaque crescat;<lb/> Quin quiusque sient saecli, permultaque eodem<lb/> Sint genere, in primis animalibus, indice mente: <lb/> Invenies sic montivagum genus esse ferarum;<lb/> Sic hominum genitam prolem; sic denique mutas<lb/> Squamigerum pecudes, & corpora cuncta volantum.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/117.jpg" pagenum="70"/> <s>Quapropter caelum simili ratione fatendum est, <lb/> Terramque, & solem, lunam, mare, cetera, quae sunt, <lb/> Non esse unica, sed numero magis innumerali: <lb/> Quandoquidem vitae depactus terminus alte<lb/> Tam manet haec etiam, nativo & corpore constant, <lb/> <expan abbr="quã">Quam</expan> genus omne quod hic generatim rebus <expan abbr="abũdat">abundat</expan>.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quae bene cognita si teneas, natura videtur <lb/> Libera continuo dominis privata superbis,<lb/> Ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s> <lb/> <s>Nam, pro sancta deum tranquila pectora pace,<lb/> Quae placidum degunt aevum, vitamque serenam;<lb/> Quis regere immensi summam; quis habere profundi <lb/> Endo manu validas potis est moderanter habenas?<lb/> Quis pariter caelos omnis convertere ? & omnis<lb/> Ignibus aetheriis terras suffire feracis ?<lb/> Omnibus inve locis esse omni tempore praesto ?<lb/> Nubibus ut tenebras faciat, caelique serena <lb/> Concutiat sonitu ? tum fulmina mittat: & aedis<lb/> Saepe suas disturbet, & in deserta recedens<lb/> Saeviat exercens telum, quod saepe nocentes<lb/> Praeterit, exanimatque indignos, inque merentes ?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque post mundi tempus genitale, diemque <lb/> Primigenum maris, & terrae, solisque coortum,<lb/> Addita corpora sunt extrinsecus, addita circum<lb/> Semina; quae magnum iaculando contulit omne:<lb/> Unde mare, & terrae possent augescere; & unde<lb/> Appareret spatium caeli domus, altaque tecta <lb/> Tolleret a terris procul, & consurgeret aer.</s> <lb/> <s>Nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis<lb/> Corpora distribuuntur, & ad sua saecla recedunt;</s> <lb/> <s>Humor ad humorem, terreno corpore terra<lb/> Crescit, & ignem ignes procudunt, aetheraque aether, <lb/> <pb xlink:href="079/01/118.jpg" pagenum="71"/> Donicum ad extremam crescendi perfica finem<lb/> Omnia perduxit rerum natura ereatrix. <lb/> Ut fit, ubi nihilo iam plus est, quod datur intra<lb/> Vitalis venas, quam quod fluit, adque recedit: </s><s><lb/> Omnibus hic aetas debet consistere rebus; <lb/> Hic natura suis refrenat viribus auctum.</s> <lb/> <s>Nam, quaecumque, vides hilaro grandescere adauctu,<lb/> Paulatimque gradus aetatis scandere adultae; <lb/> Plura sibi adsumunt, quam de se corpora mittunt, <lb/> Dum facile in venas cibus omnis diditur; & dum <lb/> Non ita sunt late dispersa, ut multa remittant: <lb/> Et plus dispendi faciant, quam vescitur aetas. </s><s><lb/> Nam certe fluere, atque recedere corpora rebus <lb/> Multimodis, dandum est: sed plura accedere debent, <lb/> Donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s> <lb/> Inde minutatim vires, & robur adultum <lb/> Frangit, & in partem peiorem liquitur aetas. </s><s><lb/> Quippe etenim <expan abbr="quãto">quanto</expan> est res amplior, augmine <expan abbr="d&etilde;pto">dempto</expan>,<lb/> Et quo latior est; in cunctas undique partes<lb/> Pluria eo dispargit, & a se corpora mittit. <lb/> Nec facile in venas cibus omnis diditur eii:<lb/> Nec satis est, proquam largos exaestuat artus,<lb/> Unde queat tanturn suboriri, ac subpeditare, </s> <lb/> <s><expan abbr="quãtum">Quantum</expan> opus est, & quod satis est, natura nouare.<lb/> Iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo <lb/></s> <s>Sunt; & cum externis succumbunt omnia plagis: <lb/> Quandoquidem grandi cibus aevo denique defit. <lb/> Nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam <lb/> Corpora conficere, & plagis infesta domare. </s><s><lb/> Sic igitur magni quoque circum moenia mundi <lb/> Expugnata dabunt labem, putrisque ruinas. <lb/> Omnia debet enim cibus integrare novando:</s><lb/> <pb xlink:href="079/01/119.jpg" pagenum="72"/> <s>Et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,<lb/> Nequicquam, quoniam nec venae perpetiuntur,<lb/> Quod satis est; neque <expan abbr="quantũ">quantum</expan> opus est, natura ministrat.</s> <lb/> <s>Iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus; <lb/> Vix animalia parva creat, quae cuncta creavit<lb/> Saecla, deditque ferarum ingentia corpora partu.</s> <lb/> <s>Haud (ut opinor) enim mortalia saecla superne<lb/> Aurea de caelo demisit funis in arva:<lb/> Nec mare, nec fluctus plangentis saxa crearunt: <lb/> Sed genuit tellus eadem, quae nunc alit, ex se.</s> <lb/> <s>Praeterea nitidas fruges, vinetaque laeta<lb/> Sponte sua primum mortalibus ipsa creavit:<lb/> Ipsa dedit dulcis fetus, & pabula laeta;<lb/> Quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore: <lb/> Conterimusque boves, & viris agricolarum <lb/> Conficimus. seris vix arvis suppeditati<lb/> Usqueadeo pereunt fetus, augentque labores.</s> <lb/> <s>Iamque caput quassans grandis suspirat arator,<lb/> Crebrius in cassum manuum cecidisse laborem: <lb/> Et cum tempora temporibus praesentia confert<lb/> Praeteritis, laudat fortunas saepe parentis:<lb/> Et crepat, antiquum genus ut pietate repletum<lb/> Perfacile angustis tolerarit finibus aevum,<lb/> Cum minor esset agri multo modus ante viritim: <lb/> Nec tenet, omnia paulatim tabescere; & ire <lb/> Ad scopulum spatio aetatis defessa vetusto.<lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <chap n="3"> <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER TERTIUS</s></p> <p type="main"><s><lb/> E tenebris tantis tam clarum extollere lumen <lb/> Qui primus potuisti inlustrans commoda vitae, <lb/> Te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc <lb/> Ficta pedum pono pressis vestigia signis, <lb/> Non ita certandi cupidus quam propter amorem <lb/> Quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo <lb/> Cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi <lb/> Consimile in cursu possint et fortis equi vis?</s><s> <lb/> Tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis <lb/> Suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis, <lb/> Floriferis ut apes in saltibus omnia libant, <lb/> Omnia nos itidem depascimur aurea dicta, <lb/> Aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s><lb/> Nam simul ac ratio tua coepit vociferari <lb/> Naturam rerum, divina mente coorta, <lb/> Diffugiunt animi terrores, moenia mundi <lb/> Discedunt, totum video per inane geri res. </s><s><lb/> Apparet divum numen sedesque quietae <lb/> Quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis<lb/> Aspergunt neque nix acri concreta pruina <lb/> Cana cadens violat semperque Innubilus aether<lb/> Integit, et large diffuso lumine rident.</s> <lb/> <s>omnia suppeditat porro natura neque ulla<lb/> Res animi pacem delibat tempore in ullo.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>at contra nusquam apparent Achertisia templa <lb/> Nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,<lb/> Sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s> <lb/> <s>his ibi me rebus quaedam divina voluptas<lb/> Percipit adque horror, quod sic natura tua vi<lb/> Tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s> Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum<lb/> Qualia sint et quam variis distantia formis<lb/> Sponte sua volitent aeterno percita motu<lb/> Quove modo possint res ex his quaeque creari,<lb/> Hasce secundum res animi natura videtur <lb/> Atque animae claranda meis iam versibus esse<lb/> Et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,<lb/> Funditus humanam qui vitam turbat ab imo<lb/> Omnia suffundens mortis nigrore neque ullam<lb/> Esse voluptatem liquidam puramque relinquit. </s><s> <lb/> Nam quod saepe homines morbos magis esse timendos<lb/> Infamemque ferunt vitam quam Tartara leti<lb/> Et se scire animae naturam sanguinis esse<lb/> Aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,<lb/> Nec prosum quicquam nostrae rationis egere, <lb/> Hinc licet advertas animum magis omnia laudis<lb/> Iactari causa quam quod res ipsa probetur.</s> <lb/> <s>extorres idem patria longeque.fugati<lb/> Conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,<lb/> Omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, <lb/> Et quocumque tamen miseri venere parentant<lb/> Et nigras mactant pecudes et manibÍ divis<lb/> Inferias mittunt multoque in rebus acerbis<lb/> Acrius advertunt, animos ad religionem.</s> <lb/> <s>quo magis in dubiis hominem spectare periclis <lb/> Convenit adversisque in rebus noscere qui sit;<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nam verae voces tum demum pectore ab imo<lb/> Eiciuntur et eripitur persona, Manet res.</s> <lb/> <s>denique avarities et honorum caeca cupido<lb/> Quae miseros homines cogunt transcendere fines <lb/> Iuris et interdum socios scelerum atque ministros<lb/> Noctes atque dies niti praestante labore<lb/> Ad summas emergere opes, haec vulnera vitae<lb/> Non minimam partem mortis formidine aluntur.</s> <lb/> <s>turpis enim ferme contemptus et acris egestas <lb/> Semota ab dulci vita stabilique videntur<lb/> Et quasi iam leti portas cunctarier ante;<lb/> Unde homines dum se falso terrore coacti<lb/> Effugisse volunt longe longeque remosse,<lb/> Sanguine civili rem conflant divitiasque <lb/> Conduplicant avidi, caedem caede accumulantes ;<lb/> Crudeles gaudent in tristi funere fratris<lb/> Et consanguineum mensas odere timentque.</s> <lb/> <s>consimili ratione ab eodem saepe timore<lb/> Macerat invidia. </s><s>ante oculos illum esse potentem, <lb/> Illum aspectari, claro qui incedit honore,<lb/> Ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.</s> <lb/> <s>intereunt partim statuarum et Nominis ergo.</s> <lb/> <s>et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae<lb/> Percipit humanos odium lucisque videndae, <lb/> Ut sibi consciscant maerenti pectore letum<lb/> Obliti fontem curarum hunc esse timorem,<lb/> Hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai<lb/> Rumpere et in summa pietatem evertere suadet;<lb/> Nam iam saepe homines patriam carosque parentis <lb/> Prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s> <lb/> <s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis<lb/> In tenebris metuunt, sic nos in luce timemus<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam<lb/> Quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s> <lb/> Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necesse est<lb/> Non radii solis neque lucida tela diei<lb/> Discutiant, sed naturae species ratioque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Primum animum dico, mentem quam saepe vocamus,<lb/> In quo consilium vitae regimenque locatum est, <lb/> Esse hominis partem nihilo minus ac manus et pes<lb/> Atque oculei partes animantis totius extant.</s> <lb/> <s>sensum animi certa non esse in parte locatum,<lb/> Verum habitum quendam vitalem corporis esse,<lb/> Harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos <lb/> Vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens<lb/> Ut bona saepe valetudo cum dicitur esse<lb/> Corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis.</s> <lb/> <s>sic animi sensum non certa parte reponunt;<lb/> Magno opere in quo ini diversi errare videntur. </s><s> <lb/> Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,<lb/> Cum tamen ex alia laetamur parte latenti;<lb/> Et retro fit uti contra sit saepe vicissim, <lb/> Cum miser ex animo laetatur corpore toto;<lb/> Non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri, <lb/> In nullo caput interea sit forte dolore.</s> <lb/> <s>praeterea molli cum somno dedita membra<lb/> Effusumque iacet sine sensu corpus honustum,<lb/> Est aliud tainen in nobis quod tempore in illo<lb/> Multimodis agitatur et omnis accipit in se <lb/> Laetitiae motus et curas cordis inanis.</s> <lb/> <s>nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis<lb/> Esse neque harmonia corpus sentire solere,<lb/> Principio fit uti detracto corpore multo<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Saepe tamen nobis in membris vita moretur; <lb/> Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris<lb/> Diffugere forasque per os est editus aer,<lb/> Deserit extemplo venas atque ossa relinquit;<lb/> Noscere ut hinc possis non aequas omnia partis<lb/> Corpora habere neque ex aequo fulcire salutem, <lb/> Sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis <lb/> Semina, curare in membris ut vita moretur.</s> <lb/> <s>est igitur calor ac ventus vitalis in ipso<lb/> Corpore qui nobis moribundos deserit artus.</s> <lb/> <s>quapropter quoniam est animi natura reperta <lb/> Atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai<lb/> Nomen, ad organicos alto delatum Heliconi;<lb/> Sive aliunde ipsi porro traxere et in illam<lb/> Transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s> <lb/> <s> <lb/> Quidquid id est, habeant: tu Cetera percipe dicta. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri<lb/> Inter se atque unam naturam conficere ex se,<lb/> Sed caput esse quasi et dominari in corpore toto<lb/> Consilium quod nos animum mentemque vocamus.</s> <lb/> <s>idque situm media regione in pectoris haeret. </s><s> <lb/> Hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum<lb/> Laetitiae mulcent; hic ergo mens animusquest.</s> <lb/> <s>cetera pars animae per totum dissita corpus<lb/> Paret et ad numen mentis momenque movetur.</s> <lb/> <s>idque sibi solum per se sapit, id sibi gaudet, <lb/> Cum neque res animam neque corpus commovet una.</s> <lb/> <s>et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore<lb/> Laeditur in nobis, non omni concruciamur<lb/> Corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse<lb/> Laetitiaque viget, cum cetera pars animai <lb/> Per membra atque artus nulla novitate cietur.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>verum ubi vementi magis est commota metu mens,<lb/> Consentire animam totam per membra videmus<lb/> Sudoresque ita palloremque existere toto<lb/> Corpore et infringi linguam vocemque aboriri, <lb/> Caligare oculos, sonere auris, succidere artus,<lb/> Denique concidere ex animi terrore videmus<lb/> Saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit<lb/> Esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi vi<lb/> Percussast, exim corpus propellit et icit. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec eadem ratio naturam animi atque animai<lb/> Corpoream docet esse ; ubi enim propellere membra,<lb/> Corripere ex somno corpus mutareque vultum<lb/> Atque hominem totum regere ac versare videtur,<lb/> Quorum nihil fieri sine tactu posse videmus <lb/> Nec tactum porro sine corpore, nonne fatendum est<lb/> Corporea natura animum constare animamque?</s><s><lb/> Praeterea pariter fungi cum corpore et una<lb/> Consentire animum nobis in corpore cernis.</s> <lb/> <s> Si minus offendit vitam vis horrida teli <lb/> Ossibus ac nervis diselusis intus adacta, <lb/> At tamen insequitur languor terraeque petitus <lb/> Segnis, et in terra mentis qui gignitur aestus, <lb/> Interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s><lb/> Ergo corpoream naturam animi esse necesse est, <lb/> Corporeis quoniam telis ictuque laborat.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde<lb/> Constiterit pergam rationem reddere dictis.</s> <lb/> <s>principio esse aio persuptilem atque minutis<lb/> Perquam corporibus factum constare. </s><s>id ita esse <lb/> Hinc licet advertas animum ut pernoscere possis:<lb/> Nihil adeo fieri celeri ratione videtur,<lb/> Quam sibi mens fieri proponit et Inchoat ipsa;<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ocius ergo animus quam res so perciet ulla,<lb/> Ante oculos quorum in promptu natura videtur. </s><s> <lb/> At quod mobile tanto operest, constare rutundis<lb/> Perquam seminibus debet perquamque minutis,<lb/> Momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s> <lb/> <s>namque movetur aqua et tantillo momine flutat<lb/> Quippe volubilibus parvisque creata figuris, <lb/> At contra mellis constantior est natura<lb/> Et pigri latices magis et cunctantior actus;<lb/> Haeret enim inter so magis oninis materiai<lb/> Copia, nimirum quia non tam levibus extat<lb/> Corporibus neque tarn suptilibus atque rutundis. </s><s> <lb/> Namque papaveris aura potest suspensa levisque<lb/> Cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus;<lb/> At contra lapidum conlectum ipse euruÍ movere<lb/> Noenu potest. </s><s>igitur parvissima corpora proquam<lb/> Et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur; <lb/> At contra quaecumque magis cum pondere magno<lb/> Asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.</s> <lb/> <s>nunc igitur quoniam est animi Natura reperta<lb/> Mobilis egregie, perquam constare necesse est<lb/> Corporibus parvis et levibus atque rutundis. </s><s> <lb/> Quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus<lb/> Utilis invenietur et opportuna cluebit.</s> <lb/> <s>haec quoque res etiam naturam dedicat eius,<lb/> Quam tenui constet textura quamque loco se<lb/> Contineat parvo, si possit conglomerari, <lb/> Quod simul atque hominem leti secura quies est<lb/> Indepta atque animi natura animaeque recessit,<lb/> Nihil ibi libatum de toto corpore cernas<lb/> Ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat<lb/> Vitalem praeter sensum calidumque vaporem. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ergo animam totam perparvis esse necesse est<lb/> Seminibus, nexam per venas viscera nervos;<lb/> Quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,<lb/> Extima membrorum circumcaesura tamen se<lb/> Incolumem praestat nec defit ponderis hilum. </s><s> <lb/> Quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum<lb/> Spiritus unguenti suavis diffugit in auras<lb/> Aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;<lb/> Nihil oculis tamen esse minor res ipsa videtur<lb/> Propterea neque detractum de pondere quicquam, <lb/> Nimirum quia multa minutaque semina sucos<lb/> Efficiunt et odorem in toto corpore rerum.</s> <lb/> <s>quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque<lb/> Scire licet perquam pauxillis esse creatam<lb/> Seminibus, quoniam fugiens nihil ponderis aufert. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.</s> <lb/> <s>tenvis enim quaedam moribundos deserit aura<lb/> Mixta vapore, vapor porro trahit aera secum.</s> <lb/> <s>nec calor est quisquam, cui non sit mistus et aer;<lb/> Rara quod eius enim constat natura, necesse est <lb/> Aeris inter eum primordia multa moveri.</s> <lb/> <s>iam triplex animi est igitur natura reperta;<lb/> Nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum.,<lb/> Nihil horum quoniam recepit res posse creare<lb/> Sensiferos motus et homo quae Mente volutat. </s><s> <lb/> Quarta quoque his igitur quaedam natura necesse est<lb/> Adtribuatur; east omnino nominis expers;<lb/> Qua neque mobilius quicquam neque tenvius exstat,<lb/> Nec magis e parvis et levibus est elementis;<lb/> Sensiferos motus quae didit prima per artus. </s><s> <lb/> Prima cietur enim, parvis perfecta figuris;<lb/> Inde calor motus et venti caeca potestas<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Accipit, inde aer; inde omnia mobilitantur,<lb/> Concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt<lb/> Omnia, postremis datur ossibus atque medullis <lb/> Sive voluptas est sive est contrarius ardor.</s> <lb/> <s>nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre<lb/> Permanare malum, quin omnia perturbentur<lb/> Usque adeo ut vitae desit locus Atque animal <lb/> Diffugiant partes per caulas corporis omnis. </s><s> <lb/> Sed plerumque fit in summo quasi corpore finis <lb/> Motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto inter sese mista quibusque <lb/> Compta modis vigeant rationem reddere aventem <lb/> Abstrahit invitum patrii sermonis egestas; <lb/> Sed tamen, ut potero, summatim, attingere, tangam. </s><s><lb/> Inter enim cursant primordia principiorum<lb/> Motibus inter se, nihil ut secernier unum<lb/> Possit nec spatio fieri divisa potestas,<lb/> Sed quasi multae vis unius corporis extant. </s><s> <lb/> Quod genus in quovis animantum viscere volgo <lb/> Est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his <lb/> Omnibus est unum perfectum corporis augmen.</s> <lb/> <s>sic calor atque aer et venti caeca potestas <lb/> Mixta creant unam naturam et mobilis illa <lb/> Vis, initum motus ab se quae dividit ollis,<lb/> Sensifer unde oritur primum per viscera motus.</s> <lb/> <s>nam penitus prorsum latet haec natura subestque<lb/> Nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro <lb/> Atque anima est animae proporro totius ipsa. </s><s> <lb/> Quod genus in nostris membris et corpore toto <lb/> Mixta latens animi vis est animaeque potestas, <lb/> Corporibus quia de parvis paucisque creatast.</s> <lb/> <s>sic tibi nominis haec expers vis facta minutis<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Corporibus latet atque animae quasi totius ipsa <lb/> Proporrost anima et dominatur corpore toto.</s> <lb/> <s>consimili ratione necesse est ventus et aer<lb/> Et calor inter se vigeant commista per artus <lb/> Adque aliis aliud subsit magis emineatque<lb/> Ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum, <lb/> Ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas <lb/> Aeris interemant sensum diductaque solvant. </s><s><lb/> Est etenim calor ille animo, quem sumit, in ira <lb/> Cum fervescit et ex oculis micat acribus ardor; <lb/> Est et frigida multa comes formidinis aura <lb/> Quae ciet horrorem membris et concitat artus; <lb/> Est etiam quoque pacati status aeris ille, <lb/> Pectore tranquillo fit qui voltuque sereno. </s><s><lb/> Sed calidi plus est illis quibus acria corda <lb/> Iracundaque mens facile effervescit in ira. </s><s> <lb/> Quo genere in primis vis est violenta leonum, <lb/> Pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes <lb/> Nec capere irarum fluctus in pectore possunt. </s><s><lb/> At ventosa magis cervorum frigida mens est <lb/> Et gelidas citius per viscera concitat auras <lb/> Quae tremulum faciunt membris existere motum.</s> <lb/> <s>at natura boum placido magis aere vivit, <lb/> Nec nimis irai fax umquam subdita percit <lb/> Fumida, suffundens caecae caliginis umbra, <lb/> Nec gelidis torpet telis perfixa pavoris: <lb/> Inter utrosque sitast, cervos saevosque leones. </s><s><lb/> Sic hominum genus est. </s><s>quamvis doctrina politos <lb/> Constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit <lb/> Naturae cuiusque animi vestigia prima. </s><s><lb/> Nec radicitus evelli mala posse putandum est, <lb/> Quin proclivius hic iras decurrat ad acris, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ille metu citius paulo temptetur, at ille <lb/> Tertius accipiat quaedam clementius aequo. </s><s><lb/> Inque aliis rebus multis differre necesse est<lb/> Naturas hominum varias moresque sequacis; <lb/> Quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas<lb/> Nec reperire figurarum tot nomina quot sunt<lb/> Principiis, unde haec oritur variantia rerum.</s> <lb/> <s>illud in his rebus videor firmare potesse,<lb/> Usque adeo naturarum vestigia linqui, <lb/> Parvola quae nequeat, ratio depellere nobis,<lb/> Ut nihil inpediat dignam, dis degere vitam.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec igitur natura tenetur corpore ab omni<lb/> Ipsaque corporis est custos et causa salutis;<lb/> Nam communibus inter se radicibus haerent <lb/> Nec sine pernicie divelli posse videntur.</s> <lb/> <s>quod genus e thuris glaebis evellere odorem<lb/> Haud facile est quin intereat natura quoque eius.</s> <lb/> <s>sic animi atque a-nimae naturam corpore toto<lb/> Extrahere haut facile est quin omnia dissoluantur. </s><s> <lb/> Inplexis ita principiis ab origine prima<lb/> Inter se fiunt consorti praedita vita,<lb/> Nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur<lb/> Corporis atque animi seorsum sentire potestas,<lb/> Sed communibus inter eas conflatur utrimque <lb/> Motibus accensus nobis per viscera sensus.</s> <lb/> <s>praeterea corpus per se nec gignitur umquam<lb/> Nec crescit neque post mortem durare videtur.</s> <lb/> <s>non enim, ut humor aquae dimittit saepe vaporem<lb/> Qui datus est, neque ea causa convellitur ipse, <lb/> Sed manet incolumis, non, inquam, sic animai<lb/> Discidium possunt artus perferre relicti,<lb/> Sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>ex ineunte aevo sic corporis atque animai<lb/> Mutua vitalis discunt contagia motus <lb/> Maternis etiam membris alvoque reposta,<lb/> Discidium ut nequeat fieri sine Peste maloque;<lb/> Ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,<lb/> Coniunctam quoque naturam consistere eorum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, siquis corpus sentire refutat <lb/> Atque animam credit permistam corpore toto<lb/> Suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,<lb/> Vel manifestas res contra verasque repugnat.</s> <lb/> <s>quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,<lb/> Si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?</s><s> <lb/> At dimissa anima corpus caret undique sensu;<lb/> Perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo;<lb/> Multaque praeterea perdit quam expellitur ante.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Dicere porro oculos nullam rem cernere posse, <lb/> Sed per eos animum ut foribus spectare reclusis, <lb/> Difficilest, contra cum sensus dicat eorum ;<lb/> Sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas;<lb/> Fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,<lb/> Lumina luminibus quia nobis praepediuntur.</s> <lb/> <s>quod foribus non fit; neque enim, quia cernimus ipsi, <lb/> Ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</s> <lb/> <s>praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,<lb/> Iam magis exemptis oculis debere videtur<lb/> Cernere res animus sublatis postibus ipsis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus nequaquam sumere possis, <lb/> Democriti quod sancta viri sententia ponit,<lb/> Corporis atque animi primordia singula privis<lb/> Adposita alternis variare, ac nectere membra.</s> <lb/> <s>nam cum multo sunt animae elementa minora<lb/> Quam quibus e corpus nobis et viscera constant, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Tum numero quoque concedunt et rara per artus<lb/> Dissita sunt dumtaxat; ut hoc promittere possis,<lb/> Quantula prima queant nobis iniecta ciere<lb/> Corpora sensiferos motus in corpore, tanta<lb/> Intervalla tenere exordia prima animai. </s><s> <lb/> Nam neque pulveris interdum sentimus adhaesum<lb/> Corpore nec membris incussam sidere cretam,<lb/> Nec nebulam noctu neque aranei tenvia fila<lb/> Obvia sentimus, quando obretimur euntes,<lb/> Nec supera caput eiusdem cecidisse vietam <lb/> Vestem nec plumas avium papposque volantis<lb/> Qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,<lb/> Nec repentis itum cuiusviscumque animantis<lb/> Sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,<lb/> Corpore quae in nostro culices et cetera ponunt. </s><s> <lb/> Usque adeo prius est in nobis multa ciendum,<lb/> Quam primordia sentiscant concussa animai<lb/> Semina corporibus nostris inmista per artus,<lb/> Et quam in his intervallis tuditantia possint<lb/> Concursare coire et dissultare vicissim. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Et magis est animus vitai claustra coercens<lb/> Et dominantior ad vitam quam vis animai.</s> <lb/> <s>nam sine mente animoque nequit residere per artus<lb/> Temporis exiguam partem pars ulla animai,<lb/> Sed comes insequitur facile et discedit in auras <lb/> Et gelidos artus in leti frigore linquit.</s> <lb/> <s>at manet in vita cui mens animusque remansit.</s> <lb/> <s>quamvis est circum caesis lacer undique membris<lb/> Truncus, adempta anima circum membrisque remota<lb/> Vivit et aetherias vitalis suscipit auras. </s><s> <lb/> Si non omnimodis, at magna parte animai<lb/> Privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut, lacerato oculo circum si pupula mansit <lb/> Incolumis, stat cernundi vivata potestas, <lb/> Dummodo ne totum corrumpas, luminis orbem <lb/> Et circum caedas aciem solamque relinquas; <lb/> Id quoque enim sine pernicie non fiet et orbei. </s><s><lb/> At si tantula pars oculi media illa peresa est, <lb/> Occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur, <lb/> Incolumis quamvis aliquoi sit Splendidus orbis. <lb/> Hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, nativos animantibus et mortalis <lb/> Esse animos animasque levis ut noscere possis, <lb/> Conquisita diu dulcique reperta labore <lb/> Digna tua pergam disponere carmina cura. </s><s> <lb/> Tu fac utrumque uno sub iungas nomine eorum, <lb/> Atque animam verbi causa cum dicere pergam, <lb/> Mortalem esse docens, animum quoque dicere credas, <lb/> Quatenus est unum inter se coniunctaque res est.</s> <lb/> <s>principio quoniam tenuem constare minutis <lb/> Corporibus docui multoque minoribus esse<lb/> Principiis factam quam liquidus humor aquai<lb/> Aut nebula aut fumus:-nam longe mobilitate<lb/> Praestat et a tenui causa magis icta movetur;<lb/> Quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur: <lb/> Quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte<lb/> Exhalare vaporem altaria ferreque fumum;<lb/> Nam procul hinc dubio nobis simulacra genuntur:-<lb/> Nunc igitur quoniam quassatis undique vasis<lb/> Diffluere umorem et laticem discedere cernis <lb/> Et nebula ac furnus quoniam discedit in auras,<lb/> Crede animam quoque diffundi multoque perire<lb/> Ocius et citius dissolvi in corpora prima,<lb/> Cum semel ex hominis membris ablata recessit.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius, <lb/> Cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re<lb/> Ac rarefactum detracto sanguine venis,<lb/> Aere qui credas posse hanc cohiberier ullo?</s><s><lb/> Corpore qui nostro rarus magis is cohibessit?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea gigni pariter cum corpore et una <lb/> Crescere sentimus pariterque senescere mentem.</s> <lb/> <s>nam velut infirmo pueri teneroque vagantur<lb/> Corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.</s> <lb/> <s>inde ubi robustis adolevit viribus aetas,<lb/> Consilium quoque maius et auctior est animi vis. </s><s> <lb/> Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi<lb/> Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,<lb/> Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens,<lb/> Omnia deficiunt atque uno tempore desunt.</s> <lb/> <s>ergo dissolui quoque convenit omnem animai <lb/> Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras;<lb/> Quandoquidem gigni pariter pariterque videmus<lb/> Crescere et, ut docui, simul Aevo fessa fatisci.</s> <lb/> <s> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum<lb/> Suscipere inmanis morbos durumque dolorem, <lb/> Sic animum curas acris luctumque metumque<lb/> Quare participem leti quoque convenit esse.</s> <lb/> <s>quin etiam morbis in corporis avius errat<lb/> Saepe animus; dementit enim deliraque fatur<lb/> Interdumque gravi lethargo fertur in altum <lb/> Aeternumque soporem oculis nutuque cadenti,<lb/> Unde neque exaudit voces nec noscere voltus<lb/> Illorum potis est, ad vitam qui revocantes<lb/> Circumstant lacrimis rorantes ora genasque.</s> <lb/> <s>quare animum quoque dissolui fateare necesse est, <lb/> Quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,<lb/> Multorum exitio perdocti quod sumus ante.</s> <lb/> <s>denique quor, hominem cum vini vis penetravit <lb/> Acris et in venas discessit diditus ardor,<lb/> Consequitur gravitas membrorum, praepediuntur<lb/> Crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,<lb/> Nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt, <lb/> Et iam cetera de genere hoc quaecumque secuntur,<lb/> Cur ea sunt, nisi quod vemens violentia vini<lb/> Conturbare animam consuevit corpore in ipso?</s><s><lb/> At quaecumque queunt conturbari inque pediri,<lb/> Significant, paulo si durior insinuarit <lb/> Causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</s> <lb/> <s>quin etiam subito vi morbi saepe coactus<lb/> Ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,<lb/> Concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,<lb/> Desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat <lb/> Inconstanter, et in iactando membra fatigat.</s> <lb/> <s>nimirtim quia vis morbi distracta per artus<lb/> Turbat, agens animam spumat, quasi in aequore salso <lb/> Ventorum validis fervescunt viribus undae, <lb/> Exprimitur porro gemitus, quia membra dolore <lb/> Adficiuntur et omnino quod semina vocis <lb/> Eiciuntur et ore foras glomerata feruntur <lb/> Qua quasi consuerunt et sunt munita viai. </s><s><lb/> Desipientia fit, quia vis animi atque animai <lb/> Conturbatur et, ut docui, divisa seorsum <lb/> Disiectatur eodem illo distracta veneno.</s> <lb/> <s>inde ubi iam morbi reflexit causa reditque <lb/> In latebras acer corrupti corporis humor, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis <lb/> Paulatim redit in sensus animamque receptat. </s><s> <lb/> Haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso <lb/> Iactentur miserisque modis distracta laborent,<lb/> Cur eadem credis sine corpore in aere aperto <lb/> Cum validis ventis aetatem degere posse?</s><s> <lb/> Et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum, <lb/> Cernimus et flecti medicina posse videmus, <lb/> Id quoque praesagit mortalem vivere mentem. </s><s><lb/> Addere enim partis aut ordine traiecere aecum est <lb/> Aut aliquid prorsum de summa detrahere hilum, <lb/> Commutare animum quicumque adoritur et infit <lb/> Aut aliam quamvis naturam flectere quaerit, <lb/> At neque transferri sibi partis nec tribui vult <lb/> Inmortale quod est quicquam neque defluere hilum. </s><s><lb/> Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> Continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s> <lb/> Ergo animus sive aegrescit, mortalia signa <lb/> Mittit, uti docui, seu flectitur a medicina. </s><s><lb/> Usque adeo falsae rationi vera videtur<lb/> Res occurrere et effugium praecludere eunti <lb/> Ancipitique refutatu convincere falsum. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique saepe hominem paulatim cernimus ire<lb/> Et membratim vitalem deperdere sensum;<lb/> In pedibus primum digitos livescere et unguis,<lb/> Inde pedes et crura mori, post inde per artus<lb/> Ire alios tractim gelidi vestigia leti. </s><s> <lb/> Scinditur itque animae hoc quoniam natura nec uno<lb/> Tempore sincera existit, mortalis habendast.</s> <lb/> <s>quod si forte putas ipsam se posse per artus<lb/> Introsum trahere et partis conducere in unum<lb/> Atque ideo cunctis sensum deducere membris, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> At locus ille tamen, quo copia tanta animai<lb/> Cogitur, in sensu debet maiore videri;<lb/> Qui quoniam nusquamst, nimirum ut diximus ante,<lb/> Dilaniata foras dispargitur, interit ergo.</s> <lb/> <s>quin etiam si iam libeat concedere falsum <lb/> Et dare posse animam glomerari in corpore eorum,<lb/> Lumina qui lincunt moribundi particulatim,<lb/> Mortalem tamen esse animam fateare necesse,<lb/> Nec refert utrum pereat dispersa per auras<lb/> An contracta suis e partibus obbrutescat, <lb/> Quando hominem totum magis ac magis undique sensus<lb/> Deficit et vitae minus et minus undique restat.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam mens est hominis pars una, loco quae<lb/> Fixa manet certo, velut aures atque oculi sunt<lb/> Atque alii sensus qui vitam cumque gubernant, <lb/> Et veluti manus atque oculus naresve seorsum<lb/> Secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,<lb/> Sed tamen in parvo licuntur tempore tabe,<lb/> Sic animus per se non quit sine corpore et ipso <lb/> Esse homine, illius quasi quod vas esse videtur <lb/> Sive aliud quid vis potius coniunctius ei <lb/> Fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique corporis atque animi vivata potestas <lb/> Inter se coniuncta valent vitaque fruuntur; <lb/> Nec sine corpore enim vitalis edere motus <lb/> Sola potest animi per se natura nec autem <lb/> Cassum anima corpus durare et sensibus uti. </s><s><lb/> Scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam <lb/> Dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto, <lb/> Sic anima atque animus per se nihil posse videtur. </s><s> <lb/> Nimirum quia per venas et Viscera mistim, <lb/> Per nervos atque ossa, tenentur corpore ab omni <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nec magnis intervallis primordia possunt <lb/> Libera dissultare, ideo conclusa moventur <lb/> Sensiferos motus quos extra corpus in auras <lb/> Aeris haut possunt post mortem eiecta moveri <lb/> Propterea quia non simili ratione tenentur. </s><s><lb/> Corpus enim atque animans erit aer, si cohibere <lb/> Sese anima atque in eo poterit concludere motus <lb/> Quos ante in nervis et in ipso corpore agebat. </s><s> <lb/> Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,<lb/> Saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur<lb/> Ire anima ac toto solui de corpore velle<lb/> Et quasi supremo languescere tempore voltus<lb/> Molliaque exsangui trunco cadere Omnia membra. <lb/> Quod genus est, animo male facturn cum perhibetur <lb/> Aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes <lb/> Extremum cupiunt vitae repraehendere vinclum.</s> <lb/> <s>conquassatur enim tum mens animaeque potestas <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Omnis et haec ipso cum corpore conlabefiunt; <lb/> Ut gravior paulo possit dissolvere causa,<lb/> Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus<lb/> Inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,<lb/> Non modo non omnem possit durare per aevom,<lb/> Sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</s><s> <lb/> Quare etiam atque etiam resoluto corporis omni<lb/> Tegmine et eiectis extra vitalibus auris<lb/> Dissolui sensus animi fateare necesse est<lb/> Atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique cum corpus nequeat perferre animai<lb/> Discidium quin in taetro tabescat odore,<lb/> Quid dubitas quin ex imo penitusque coorta<lb/> Emanarit uti fumus diffusa animae vis,<lb/> Atque ideo tanta mutatum putre ruina<lb/> Conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt <lb/> Fundamenta, foras anima emanante per artus<lb/> Perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,<lb/> Atque foramina?</s><s> multimodis ut noscere possis<lb/> Dispertitam animae naturam exisse per artus<lb/> Et prius esse sibi distractam corpore in ipso,<lb/> Quam prolapsa foras enaret in aeris auras.</s> <lb/> <s>nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur<lb/> Ire foras animam incolumem de corpore toto<lb/> Nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,<lb/> Verum deficere in certa regione locatam; <lb/> Ut sensus alios in parti quemque stia scit<lb/> Dissolui. </s><s>quod si inmortalis nostra foret mens,<lb/> Non tam se moriens dissolvi conquereretur,<lb/> Sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.</s> <lb/> <s> Denique eur animi numquam mens consiliumque <lb/> Gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis<lb/> Sedibus et certis regionibus omnibus haeret,<lb/> Si non certa loca ad naseendum reddita cuique<lb/> Sunt, et ubi quicquid possit durare creatum,<lb/> Atque ita multimodis partitis artubus esse, <lb/> Membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?</s><s><lb/> Usque adeo sequitur res rem neque flamma creari<lb/> Fluminibus solitast neque in igni gignier algor.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si inmortalis natura animaist<lb/> Et sentire potest secreta a corpore nostro, <lb/> Quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam;<lb/> Nec ratione alia nosmet proponere nobis<lb/> Possumus infernas animas Acherunte vagari.</s> <lb/> <s>pictores itaque et scriptorum saecla priora<lb/> Sic animas intro duxerunt sensibus auctas. <lb/> At neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Esse potest animae neque sorsum lingua, neque aures<lb/> Auditu per se possunt sentire neque esse.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam toto sentimus corpore inesse <lb/> Vitalem sensum et totum esse animale videmus, <lb/> Si subito medium celeri praeciderit ictu <lb/> Vis aliqua ut sorsum partem secernat utramque, <lb/> Dispertita procul dubio quoque vis animai <lb/> Et discissa simul cum corpore dissicietur. </s><s><lb/> At quod scinditur et partis discedit in ullas, <lb/> Scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse. </s><s><lb/> Falciferos memorant eurrus abscidere membra <lb/> Saepe ita de subito permista caede calentis, <lb/> Ut tremere in terra videatur ab artubus id quod <lb/> Decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis <lb/> Mobilitate mali non quit sentire dolorem; <lb/> Et semel in pugnae studio quod dedita mens est,<lb/> Corpore reliquo pugnam caedesque petessit,<lb/> Nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe<lb/> Inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces, <lb/> Nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.</s> <lb/> <s>inde alius conatur adempto surgere crure,<lb/> Cum digitos agitat propter moribundus humi pes.</s> <lb/> <s>et caput, abscisum calido viventeque trunco<lb/> Servat humi voltum vitalem oculosque patentis, <lb/> Donec reliquias animai reddidit omnes.</s> <lb/> <s>quin etiam tibi si, lingua vibrante, micanti<lb/> Serpentis cauda e procero corpore, utrumque<lb/> Sit libitum in multas partis discidere ferro,<lb/> Omnia iam sorsum cernes ancisa recenti <lb/> Volnere tortari et terram conspargere tabo,<lb/> Ipsam seque retro partem petere ore priorem,<lb/> Volneris ardenti ut morsu premat icta dolorem.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>omnibus esse igitur totas dicemus in illis<lb/> Particulis animas?</s><s> at ea ratione sequetur <lb/> Unam animantem animas habuisse in corpore multas.</s> <lb/> <s>ergo divisast ea quae fuit una simul cum<lb/> Corpore; quapropter mortale utrumque putandum est,<lb/> In multas quoniam partis disciditur aeque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si inmortalis natura animai <lb/> Constat et in corpus nascentibus insinuatur,<lb/> Cur super anteactam aetatem meminisse nequinius<lb/> Nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus ?</s><s><lb/> Nam si tanto operest animi mutata potestas,<lb/> Omnis ut actarum exciderit retinentia rerum, <lb/> Non, ut opinor, id a leto iam longiter errat,<lb/> Quapropter fateare necesse est quae fuit ante<lb/> Interiisse et quae nunc est nunc esse creatam. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si iam perfecto corpore nobis <lb/> Inferri solitast animi vivata potestas <lb/> Tum cum gignimur et vitae eum limen inimus, <lb/> Haud ita conveniebat uti cum corpore et una <lb/> Cum membris videatur in ipso sanguine eresse, <lb/> Sed velut in cavea per se sibi vivere solam.</s> <lb/> <s>CONVENIT UT SENSU CORPUS TAMEN AfFLUAT OMNE <lb/> Quod fieri totum contra manifesta docet res; <lb/> Namque ita conexa est per venas viscera nervos <lb/> Ossaque, uti dentes quoque sensu participentur; <lb/> Morbus ut indicat et gelidai stringor aquai <lb/> Et lapis oppressus, subiit si e frugibus, asper. <lb/> Quare etiam atque etiani neque originis esse putandum est<lb/> Expertis animas nec leti lege solutas.</s> <lb/> <s>nam neque tanto opere adnecti potuisse putandum est<lb/> Corporibus nostris extrinsecus insinuatas,<lb/> Nec, tam contextae cum sint, exire videntur <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Incolumes posse et salvas exsolvere sese<lb/> Omnibus e nervis atque ossibus articulisque.</s> <lb/> <s>quod si forte putas extrinsecus insinuatam<lb/> Permanare animam nobis per membra solere,<lb/> Tanto quique magis eum corpore fusa peribit. <lb/> Quod permanat enim dissolvitur, interit ergo.</s> <lb/> <s>dispertitus enim per caulas corporis omnis<lb/> Ut cibus, in membra atque artus cuin diditur omnis,<lb/> Disperit atque aliam naturam sufficit ex se,<lb/> Sic anima atque animus quamvis integra recens in <lb/> Corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,<lb/> Dum quasi per caulas omnis diduntur in artus<lb/> Partieulae quibus haec animi natura creatur,<lb/> Quae nunc in nostro dominatur corpore nata<lb/> Ex illa quae tum periit partita per artus, <lb/> Quapropter neque natali privata videtur <lb/> Esse die natura animae nec funeris expers.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Semina praeterea linquontur necne animai <lb/> Corpore in exanimo?</s><s> quod si lincuntur et insunt, <lb/> Haut erit ut merito inmortalis possit haberi, <lb/> Partibus amissis quoniam libata recessit. </s><s><lb/> Sin ita sinceris membris ablata profugit <lb/> Ut nullas partis in corpore liquerit ex, se, <lb/> Unde cadavera rancenti iam viseere vermes <lb/> Expirant atque unde animantum copia tanta <lb/> Exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?</s><s> <lb/> Quod si forte animas extrinsecus, insinuari<lb/> Vermibus et privas in corpora posse venire<lb/> Credis nec reputas cur milia multa animarum<lb/> Conveniant unde una recesserit, hoc tanien est ut <lb/> Quaerendum videatur et in discrimen agendum,<lb/> Utrum tandem animae venentur semina quaeque<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,<lb/> An quasi corporibus perfectis insinuentur.</s> <lb/> <s>at neque cur faciant ipsae quareve laborent <lb/> Dicere suppeditat. </s><s>neque enim, sine corpore cum sunt,<lb/> Sollicitae volitant morbis alguque fameque;<lb/> Corpus enim magis his vitiis adfine laborat<lb/> Et mala multa animus contage fungitur eius.</s> <lb/> <s>sed tamen his esto quamvis , facere utile corpus, <lb/> Cum subeant; at qua possint via nulla videtur.</s> <lb/> <s>haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.</s> <lb/> <s>nec tamen est utqui perfectis insinuentur <lb/> Corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse<lb/> Conexae neque consensus contagia fient. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique cur acris violentia triste leonum<lb/> Seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos,<lb/> A PATRIBUS DATUR ET A PATRIUS PAVOR INCITAT ARTUS<lb/> Et iam cetera de genere hoc cur omnia membris <lb/> Ex ineunte aevo generascunt ingenioque, <lb/> Si non, certa suo quia semine seminioque <lb/> Vis animi pariter crescit cum corpore toto?</s><s> <lb/> Quod si inmortalis foret et mutare soleret <lb/> Corpora, permistis animantes moribus essent, <lb/> Effugeret canis Hyrcano de semine saepe <lb/> Cornigeri incursum cervi tremeretque per auras <lb/> Aeris accipiter fugiens veniente columba,<lb/> Desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.</s> <lb/> <s>illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt <lb/> Inmortalem animam mutato corpore flecti. </s><s> <lb/> Quod mutatur enim dissolvitur, interit ergo; <lb/> Traiciuntur enim partes atque ordine migrant; <lb/> Quare dissolui quoque debent posse per artus, <lb/> Denique ut intereant una cum corpore cunetae. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Sin animas hominum dicent in corpora semper <lb/> Ire humana, tamen quaeram cur e sapienti <lb/> Stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus <lb/> Nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis. </s><s><lb/> Scilicet in tenero tenerascere corpore mentem <lb/> Confugient. </s><s>quod si iam fit, fateare necesse est <lb/> Mortalem esse animam, quoniam mutata per artus <lb/> Tanto opere amittit vitam sensumque priorem. </s><s><lb/> Quove modo poterit pariter cum corpore quoque <lb/> Confirmata cupitum aetatis tangere florem <lb/> Vis animi, nisi erit consors in origine prima?</s><s><lb/> Quidve foras sibi vult membris exire senectis ?</s><s><lb/> An metuit conclusa manere in corpore putri<lb/> Et domus aetatis spatio ne fessa vetusto<lb/> Obruat?</s><s> at non sunt immortali ulla pericla. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique conubia ad Veneris partusque ferarum<lb/> Esse animas praesto deridiculum esse videtur,<lb/> Expectare immortalis mortalia membra<lb/> Innumero numero certareque praeproperanter<lb/> Inter se quae prima potissimaque insinuetur, <lb/> Si non forte ita sunt animarum foedera pacta<lb/> Ut quae prima volans advenerit insinuetur<lb/> Prima neque inter se contendant viribus hilum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique in aethere non arbor, non aequore in alto<lb/> Nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis <lb/> Nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.</s> <lb/> <s>certum ac dispositum est ubi quivquit creseat et insit.</s> <lb/> <s>sic animi natura nequit sine corpore oriri<lb/> Sola neque a nervis et sanguine longiter esse.</s> <lb/> <s>quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In capite aut umeris aut imis calcibus esse<lb/> Posset et innasci quavis in parte, soleret<lb/> Tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/> <s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum<lb/> Dispositumque videtur ubi esse et crescere possit <lb/> Sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum<lb/> Totum posse extra corpus durare genique.</s> <lb/> <s>quare, corpus ubi interiit, periisse necesse est<lb/> Confiteare animam distractam in corpore toto.</s> <lb/> <s>quippe etenim mortale aeterno iungere et una <lb/> Consentire putare et fungi mutua posse<lb/> Desiperest; quid enim diversius esse putandum est<lb/> Aut magis inter se disiunctum discrepitansque,<lb/> Quam mortale quod est inmortali atque perenni<lb/> Iunctum in concilio saevas tolerare procellas ?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quod si forte ideo magis immortalis habendast, <lb/> Quod letalibus ab rebus munita tenetur,<lb/> Aut quia non veniunt omnino aliena salutis<lb/> Aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt<lb/> Pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,<lb/> Praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,<lb/> Advenit id quod eam de rebus saepe futuris <lb/> Macerat inque metu male habet eurisque fatigat<lb/> Praeteritisque male admissis peccata remordent.</s> <lb/> <s>adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,<lb/> <lb/> Adde quod in nigras lethargi mergitur undas.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum, <lb/> Quandoquidem natura animi mortalis habetur, <lb/> Et velut anteacto nihil ternpore sensimus aegri, <lb/> Ad confligendum venientibus undique Poenis, <lb/> Omnia cum belli trepido concussa tumultu <lb/> Horrida contremuere sub altis aetheris oris, <lb/> In dubioque fuere utrorum ad regna cadendum <lb/> Omnibus humanis esset terraque marique,<lb/> Sic, ubi non erimus, curn corporis atque animai <lb/> Discidium fuerit quibus e sumus uniter apti, <lb/> Scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum, <lb/> Accidere omnino poterit sensumque movere, <lb/> Non si terra mari miscebitur et mare caelo. </s><s><lb/> Et si iam nostro sentit de corpore postquam <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Distractast animi natura animaeque potestas, <lb/> Nihil tainen est ad nos qui comptu coniugioque <lb/> Corporis atque animae consistimus uniter apti. </s><s><lb/> Nec, si materiem nostram collegerit aetas <lb/> Post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est <lb/> Atque iterum nobis fuerint data lumina vitae, <lb/> Pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum, <lb/> Interrupta semel cum sit repetentia nostri. </s><s><lb/> Et nunc nihil ad nos de nobis attinet, ante <lb/> Qui fuimus, neque iam de illis Nos adficit angor. </s><s><lb/> Nam cum respicias inmensi temporis omne <lb/> Praeteritum spatium, tum motus materiai <lb/> Multimodis quam sint, facile hoc adcredere possis, <lb/> Semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta<lb/> Haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.</s> <lb/> <s>nec memori tamen id quimus repraehendere mente; <lb/> Inter enim iectast vitai pausa vageque<lb/> Deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.</s> <lb/> <s>debet enim, misere si forte aegreque futurum est,<lb/> Ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit<lb/> Accidere. </s><s>id quoniam mors eximit, esseque probet<lb/> Illum cui possint incommoda conciliari, <lb/> Scire licet nobis nihil esse in morte timendum<lb/> Nec miserum fieri qui non est posse neque hilum <lb/> Differre anno ullo fuerit iam tempore natus, <lb/> Mortalem vitam mors eum inmortalis ademit.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum, <lb/> Post mortem fore ut aut putescat corpore posto <lb/> Aut flammis interfiat malisve ferarum, <lb/> Scire licet non sincerum sonere atque subesse <lb/> Caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Credere se quemquam sibi sensum in morte futurum. <lb/> Non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde, <lb/> Nec radicitus e vita se tollit et eicit, <lb/> Sed facit esse sui quiddam super inseius ipse. </s><s><lb/> Vivus enim sibi cum proponit quisque futurum, <lb/> Corpus uti volucres lacerent in morte feraeque, <lb/> Ipse sui miseret; neque enim se dividit illim, <lb/> Nec removet satis a proiecto corpore et illum <lb/> Se fingit sensuque suo contaminat astans. </s><s><lb/> Hinc indignatur se mortalem esse creatum <lb/> Nec videt in vera nullum fore morte alium se <lb/> Qui possit vivus sibi se lugere peremptum <lb/> Stansque iacentem se lacerari Urive dolere.</s> <lb/> <s> Nam si in in morte malum est malis morsuque ferarum<lb/> Tractari, non invenio qui non sit acerbum<lb/> Ignibus inpositum calidis torrescere flammis <lb/> Aut in melle situm suffocari atque rigere<lb/> Frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,<lb/> Urgerive superne obtritum pondere terrae.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Iam iam non domus accipiet te laeta, neque uxor<lb/> Optima nec dulces occurrent oscula nati <lb/> Praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.</s> <lb/> <s>non poteris factis florentibus esse, tuisque<lb/> Praesidium. </s><s>misero misereÍ aiunt Íomnia ademit<lb/> Una dies infesta tibi tot praemia vitae.'<lb/> Illud in his rebus non addunt ïnec tibi earum <lb/> Iam desiderium rerum super insidet una.Í<lb/> Quod bene si videant animo dictisque sequantur,<lb/> Dissoluant animi magno se angore metuque.</s> <lb/> <s>ïtu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi<lb/> Quod superest cunctis privatuÍ doloribus aegris: <lb/> At nos horrifico cinefactum te prope busto<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Insatiabiliter deflevimus, aeternumque<lb/> Nulla dies nobis maerorem e pectore demet.Í<lb/> Illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari<lb/> Tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem, <lb/> Cur quisquam aeterno possit tabeseere luctu.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque<lb/> Pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,<lb/> Ex animo ut dicant ïbrevis hic est fructus homullis;<lb/> Iam fuerit neque post umquam revocare licebit.Í <lb/> Tamquam in morte mali cum primis hoc sit eorum,<lb/> Quod sitis exurat miseros atque arida torres,<lb/> Aut aliae cuius desiderium insideat rei.</s> <lb/> <s>nec sibi enim quisquam tum se vitamque requirit,<lb/> Eum pariter mens et corpus sopita quiescunt ; <lb/> Nam licet aeternum per nos sie esse soporem, <lb/> Nec desiderium nostri nos adficit ullum. </s><s><lb/> Et tamen haudquaquam nostros tune illa per artus <lb/> Longe ab sensiferis primordia motibus errant, <lb/> Cum correptus homo ex somno se colligit ipse. </s><s> <lb/> Multo igitur mortern minus ad nos esse putandum est, <lb/> Si minus esse potest quam quod nihil esse videmus; <lb/> Maior enim turbae disiectus materiai <lb/> Consequitur leto nec quisquam expergitus exstat, <lb/> Frigida quem semel est vitai pausa secuta. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique si vocem rerum natura repente<lb/> Mittat et hoc alicui nostrum sie increpet ipsa<lb/> ïquid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris<lb/> Luctibus indulges ?</s><s> quid mortem congemis ac fles?</s><s><lb/> Nam gratis anteacta fuit tibi vita priorque<lb/> Et non omnia pertusum congesta quasi in vas<lb/> Commoda perfluxere atque ingrata interiere:<lb/> Cur non ut plenus vitae conviva recedis<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aequo animoque capis securam, stulte, quietem ?</s><s><lb/> Sin ea quae fructus cumque es periere profusa <lb/> Vitaque in offensust, cur amplius addere quaeris,<lb/> Rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,<lb/> Non potius vitae finem facis atque laboris ?</s><s><lb/> Nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,<lb/> Quod placeat, nihil est: eadem sunt omnia semper. <lb/> Si tibi non annis corpus iam marcet et artus<lb/> Confecti languent, eadem tamen omnia restant,<lb/> Omnia si pergas vivendo vincere saecla,<lb/> Atque etiam potius, si numquam sis moriturus,'<lb/> Quid respondemus, nisi iustam intendere litem <lb/> Naturam et veram verbis exponere causam ?</s><s><lb/> Grandior hic vero si iam seniorque queratur<lb/> Atque obitum lamentetur miser amplius aequo, <lb/> Non merito inclamet magis et voce inerepet acri ?</s><s><lb/> Íaufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querellas. </s><s><lb/> Omnia perfunctus vitai praemia marces.</s> <lb/> <s>sed quia semper ayes quod abest, praesentia temnis,<lb/> Inperfecta tibi elapsast ingrataque vita<lb/> Et nec opinanti mors ad caput adstitit ante<lb/> Quam satur ac plenus possis discedere rerum. <lb/> Nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte<lb/> Aequo animoque agedum magnus concede: necesse est.Í<lb/> Iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;<lb/> Cedit enim rerum novitate extrusa vetustas<lb/> Semper, et ex aliis aliud reparare necesse est; <lb/> Nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra:<lb/> Materies opus est ut crescant postera saecla;<lb/> Quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;<lb/> Nec minus ergo ante haec quam tu cecidere, cadentque.</s> <lb/> <s>sic alid ex alio numquam desistet oriri <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vitaque mancipio nulli datux, omnibus usu.</s> <lb/> <s>respice item quam nihil ad nos anteacta vetustas<lb/> Temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.</s> <lb/> <s>hoc igitur speculum nobis natura futuri<lb/> Temporis exponit post mortem denique nostram. <lb/> Numquid ibi horribile apparet, num triste videtur<lb/> Quicquam, non omni somno securius exstat?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo<lb/> Prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.</s> <lb/> <s> Nec miser inpedens magnum timet aere saxum <lb/> Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;<lb/> Sed magis in vita divom metus urget inanis<lb/> Mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.</s> <lb/> <s>nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem<lb/> Nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam <lb/> Perpetuam aetatem possunt reperire profecto.</s> <lb/> <s>quamlibet immani proiectu corporis exstet,<lb/> Qui non sola novem dispessis iugera membris<lb/> Optineat, sed qui terrai totius orbern, <lb/> Non tamen aeternum poterit perferre dolorem <lb/> Nec praebere cibum proprio de corpore semper.</s> <lb/> <s>sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem<lb/> Quem volucres lacerant atque exest anxius angor<lb/> Aut alia quavis scindunt cuppedine curae.</s> <lb/> <s>Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est <lb/> Qui petere a populo fasces saevasque secures<lb/> Imbibit et semper victus tristisque recedit.</s> <lb/> <s>nam petere imperium quod inanest nec datur umquam,<lb/> Atque in eo semper durum sufferre laborem,<lb/> Hoc est adverso nixantem trudere monte <lb/> Saxum quod tamen e summo iam Vertice rustim<lb/> Volvitur et plani raptim petit aequora campi.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>deinde animi ingratam naturam pascere semper<lb/> Atque explere bonis rebus satiareque numquam,<lb/> Quod faciunt nobis annorum tempora, circum <lb/> Cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores, <lb/> Nec tamen explemur vitai fructibus umquam, <lb/> Hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas <lb/> Quod memorant laticem pertusum congerere in vas, <lb/> Quod tamen expleri nulla ratione potestur. </s><s> <lb/> Cerberus et furiae iam vero et lucis egestas<lb/> Tartarus horriferos eructans faucibus aestus,<lb/> Qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto. </s><s><lb/> Sed inetus in vita poenarum pro male factis <lb/> Est insignibus insignis scelerisque luella, <lb/> Carcer et horribilis de saxo iactuÍ deorsum, <lb/> Verbera carnifices robur pix lammina taedae; <lb/> Quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis <lb/> Praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis <lb/> Nec videt interea qui terminus esse malorum <lb/> Possit nec quae sit poenarum denique finis <lb/> Atque eadem metuit magis haec ne in morte graveseant. </s><s><lb/> Hic Acherusia fit stultorum denique vita.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis<lb/> ïlumina sis oeulis etiam bonus AncuÍ reliquit <lb/> Qui nielior multis quam tu fuit, improbe, rebus.</s> <lb/> <s>inde alii multi reges rerumque potentes<lb/> Occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.</s> <lb/> <s>ille quoque ipse, viain qui quondam per niare magnum<lb/> Stravit iterque dedit legionibus ire per altum <lb/> Ac pedibus salsas docuit superare lucunas<lb/> Et contemsit equis insultans murmura ponti,<lb/> Lumine adempto animam moribundo corpore fudit.</s> <lb/> <s>Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset. <lb/> Adde repertores doctrinarum atque leporum,<lb/> Adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus<lb/> Sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest.</s> <lb/> <s>denique Democritum postquam matura vetustas<lb/> Admonuit memores motus languescere mentis, <lb/> Sponte sua leto caput obvius optullt ipse.</s> <lb/> <s>ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,<lb/> Qui genus humanum ingenio superavit et omnis<lb/> Restinexit, stellas exortus ut aetherius sol.</s> <lb/> <s>tu vero dubitabis et indignabere obire ?</s><s> <lb/> Mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,<lb/> Qui somno partem maiorem conteris aevi<lb/> Et vigilans stertis nec somnia cernere cessas<lb/> Sollicitainque geris cassa formidine mentem<lb/> Nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum <lb/> Ebrius urgeris multis miser undique curis<lb/> Atque animi incerto fluitans errore vagaris.'<lb/> </s></p><p type="main"><s>Si possent homines, proinde ac sentire videntur<lb/> Pondus inesse animo quod se gravitate fatiget,<lb/> <lb/> E quibus id fiat causis quoque noscere et unde <lb/> Tanta mali tamquam moles in pectore constet,<lb/> Haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus<lb/> Quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper<lb/> Commutare locum quasi onus deponere possit.</s> <lb/> <s>exit saepe foras magnis ex aedibus ille, <lb/> Esse domi quem pertaesum est, subitoque revertit,<lb/> Quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.</s> <lb/> <s>currit agens mannos ad villam praecipitanter,<lb/> Auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;<lb/> Oscitat extemplo, tetigit eum limina villae, <lb/> Aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aut etiam properans urbem petit atquie revisit.</s> <lb/> <s>hoc se quisque modo fugit (at quem scilicet, ut fit,<lb/> Effugere haut potis est, ingratis haeret) et odit<lb/> Propterea, morbi quia causam non tenet aeger; <lb/> Quam bene si videat, iam rebus quisque relictis<lb/> Naturarn primum studeat cognoscere rerum,<lb/> Temporis aeterni quoniam, non unius horae,<lb/> Ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis<lb/> Aetas, post mortem quae restat cumque manenda. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis<lb/> Quae mala nos subigit vitai tanta cupido ?</s><s><lb/> Certa quidem finis vitae mortalibus adstat<lb/> Nec devitari letum pote quin obeamus.</s> <lb/> <s>praeterea versamur ibidem atque insumus usque <lb/> Nec nova vivendo proeuditur ulla voluptas;<lb/> Sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur<lb/> Cetera; post aliut, cum contigit illud, avemus<lb/> Et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.</s> <lb/> <s>posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas, <lb/> Quidve ferat nobis casus quive exitus instet.</s> <lb/> <s>nec prorsum vitam ducendo demimus hilum<lb/> Tempore de mortis nec delibare valemus,<lb/> Quo minus esse diu possimus forte perempti.</s> <lb/> <s>proinde licet quot vis vivendo condere saecla; <lb/> Mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,<lb/> Nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno<lb/> Lumine qui finem vitai fecit, et ille,<lb/> Mensibus atque annis qui multis occidit ante.<lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <chap n="4"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER QUARTUS</s></p> <p type="main"><s><lb/> (Avia Pieridum peragro loca nullius ante<lb/> Trita solo, iuvat integros accedere fontis<lb/> Atque haurire, iuvatque novos decerpere flores<lb/> Insignemque meo capiti petere inde coronam<lb/> Unde prius nulli velarint tempora musae; <lb/> Primum quod magnis doceo de rebus et artis<lb/> Religionum animum nodis exsolvere pergo,<lb/> Deinde quod obscura de re tam lucida pango<lb/> Carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/> <s>id quoque enim non ab nulla ratione videtur; <lb/> Nam veluti pueris absinthia taetra medentes<lb/> Cum dare conantur, prius oras poetila cireum<lb/> Contingunt mellis dulei flavoque liquore,<lb/> Ut puerorum aetas inprovida ludificetur<lb/> Labrorum tenus, interea perpotet amarum<lb/> Absinthi laticem deceptaque non capiatur,<lb/> Sed potius tali pacto recreata valescat,<lb/> Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur<lb/> Tristior esse quibus non est tractata, retroque<lb/> Volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti <lb/> Carmine Pierio rationem exponere nostram<lb/> Et quasi musaeo dulci contingere melle,<lb/> Si tibi forte animum tali ratione tenere<lb/> Versibus in nostris possem, dum percipis omnem<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Naturam rerum ac persentis utilitatem.) <lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque animi quoniam docui natura quid esset<lb/> Et quibus e rebus cum corpore compta vigeret<lb/> Quove modo distracta rediret in ordia prima,<lb/> Nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res<lb/> Attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus: <lb/> Quae, quasi membranae summo de corpore rerum<lb/> Dereptae, volitant ultroque citroque per auras,<lb/> Atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes<lb/> Terrificant atque in somnis, cum saepe figuras<lb/> Contuimur miras simulacraque luce carentum, <lb/> Quae nos horrifice languentis saepe sopore<lb/> Excierunt: ne forte animas Acherunte reamur<lb/> Effugere aut umbras inter vivos volitare<lb/> Neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,<lb/> Cum corpus simul atque animi natura perempta <lb/> In sua discessum dederint primordia quaeque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras<lb/> Mittier ab rebus summo de corpore rerum,<lb/> Quoi quasi membranae, vel cortex nominitandast, <lb/> Quod speciem ac formam similem gerit eius imago<lb/> Cuitiscumque cluet de corpore fusa vagari.</s> <lb/> <s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/> <s>principio quoniam mittunt in rebus apertis<lb/> Corpora res multae, partim diffusa solute, <lb/> Robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,<lb/> Et partim contexta magis condensaque, ut olim<lb/> Cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Et vituli cum membranas de corpore summo<lb/> Nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens <lb/> Exuit in spinis vestem; nam saepe videmus<lb/> Illorum spoliis vepres volitantibus auctas:<lb/> Quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago<lb/> Ab rebus mitti summo de corpore rerum.</s> <lb/> <s>nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant <lb/> Quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;<lb/> Praesertim cum sint in summis corpora rebus<lb/> Multa minuta, iaci quae possint ordine eodem<lb/> Quo fuerint et formai servare figuram,<lb/> Et multo citius, quanto minus indupediri<lb/> Pauca queunt et quae sunt prima Fronte locata.</s> <lb/> <s>nam certe iacere ae largiri multa videmus,<lb/> Non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,<lb/> Verum de summis ipsum quoque saepe colorem.</s> <lb/> <s>et volgo faciunt id lutea russaque vela <lb/> Et ferrugina, cum magnis intenta theatris<lb/> Per malos volgata trabesque trementia flutant;<lb/> Namque ibi consessum caveai supter et omnem<lb/> Scaenai speciem, patrum coetumque decorum <lb/> Inficiunt coguntque suo fluitare colore. <lb/> Et quanto circum mage sunt inclusa theatri<lb/> MoenibuÍ, tam magis haec intus perfusa lepore <lb/> Omnia conrident correpta luce diei.</s> <lb/> <s>ergo lintea de summo cum corpore fucum<lb/> Mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis <lb/> Res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque. </s><s><lb/> Sunt igitur iam formarum vestigia certa<lb/> Quae volgo volitant suptili praedita filo<lb/> Nec singillatim possunt seereta videri.</s> <lb/> <s>praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Consimiles ideo diffiisae e Rebus abundant,<lb/> Ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae,<lb/> Scinduntur per iter flexum, nec recta viarum <lb/> Ostia sunt qua contendant exire coortae.</s> <lb/> <s>at contra tenuis summi membrana coloris <lb/> Cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit, <lb/> In promptu quoniam est in prima fronte locata. </s><s><lb/> Postremo speculis in aqua splendoreque in omni <lb/> Quaecumque apparent nobis simulacra, necesse est, <lb/> Quandoquidem simili specie sunt praedita rerum <lb/> Extima, imaginibus missis Consistere rerum.</s> <lb/> <s> Sunt igitur tenues formae, rerum similesque <lb/> Effigiae, singillatim quas cernere nemo<lb/> Cum possit tamen, adsiduo crebroque repulsu<lb/> Reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,<lb/> Nec ratione alia servari posse videntur,<lb/> Tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.<lb/> </s></p><p type="main"><s>nunc age quam tenui natura constet imago <lb/> Percipe. </s><s>et in primis, quoniam primordia tantum<lb/> Sunt infra nostros sensus tantoque minora<lb/> Quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,<lb/> Nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum<lb/> Cunctarum quam sint suptilia percipe paucis. <lb/> Primum animalia sunt iam partim tantula, quorum<lb/> Tertia pars nulla possit ratione videri.</s> <lb/> <s>horum intestinum quodvis quale esse putandum est!<lb/> Quid cordis globus aut oculi?</s><s> quid membra?</s><s> quid artus?</s><s><lb/> Quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque <lb/> Unde anima atque animi constet natura necessum est ?</s><s><lb/> Nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?</s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Praeterea quaecumque suo de corpore odorem<lb/> Expirant acrem, panaces absinthia taetra<lb/> <lb/> Habrotonique graves et tristia centaurea, <lb/> Quorum unum quidvis leviter si forte duobus<lb/> Quin potius noscas rerum simulacra vagari<lb/> Multa modis multis nulla vi cassaque sensu ?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>(Sed ne forte putes ea demum sola vagari, <lb/> Quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt <lb/> Sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa <lb/> Constituuntur in hoc caelo qui dicitur aer,<lb/> Quae multis formata modis sublime feruntur<lb/> Nec speeiem mutare suam liquentia cessant<lb/> Et cuiusque modi formarum vertere in oras; <lb/> Ut nubes facile interdum conerescere in alto<lb/> Cernimus et mundi speciem violare serenam<lb/> Aera mulcentes motu. </s><s>nam saepe Gigantum<lb/> Ora volare videntur et umbram ducere late,<lb/> Interdum magni montes avolsaque saxa <lb/> Montibus anteire et solem succedere praeter,<lb/> Inde alios trahere atque inducere belua nimbos.)<lb/> Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur <lb/> Perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant<lb/> Semper enim summum quicquid de rebus abundat <lb/> Quod iaculentur. </s><s>et hoc alias cum pervenit in res,<lb/> Transit, ut in primis vitrum . </s><s>sed ubi aspera saxa<lb/> Aut in materiam ligni pervenit, ibi iam<lb/> Scinditur ut nullum simulacrum reddere possit.</s> <lb/> <s>at cum splendida quae constant opposta fuerunt <lb/> Densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum<lb/> Nam neque, uti vitrum, potis est transire, neque autem <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Scindi; quam meminit levor praestare salutem. </s><s><lb/> Quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent. </s><s><lb/> Et quamvis subito quovis in tempore quamque <lb/> Rem contra speculum ponas, apparet imago; <lb/> Perpetuo fluere ut noscas e corpore summo <lb/> Texturas rerum tenuis tenuisque figuras. </s><s><lb/> Ergo multa brevi spatio simulacra genuntur, <lb/> Ut merito celer his rebus dieatur origo. </s><s><lb/> Et quasi multa brevi spatio summittere debet <lb/> Luinina sol ut perpetuo sint omnia plena, <lb/> Sic ab rebus item simili ratione necesse est <lb/> Temporis in puncto rerum simulacra ferantur<lb/> Multa modis multis in cunctas undique partis; <lb/> Quandoquidem speculum quocumque obvertimus oris, <lb/> Res ibi respondent simili forma atque colore. </s><s><lb/> Praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli <lb/> Tempestas, perquam subito fit turbida foede, <lb/> Undique uti tenebras omnis Acherunta rearis <lb/> Liquisse et magnas caeli complesse cavernas. </s><s><lb/> Usque adeo taetra nimborum noete coorta <lb/> Inpendent atrae formidinis ora superne; <lb/> Quorum quantula pars sit imago dicere nemost <lb/> Qui possit neque eam rationem reddere dictis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur <lb/> Et quae mobilitas ollis tranantibus auras <lb/> Reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur, <lb/> In quem quaeque, locum diverso numine tendunt, <lb/> Suavidicis potius quam multis versibus edam; <lb/> Parvus ut est cycni melior canor, ille gruuum quam <lb/> Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. </s><s><lb/> Principio persaepe levis res atque minutis <lb/> Corporibus factas celeris licet esse videre.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s> In quo iam genere est solis lux et vapor eius <lb/> Propterea quia sunt e primis facta minutis<lb/> Quae quasi cuduntur perque aeris intervallum<lb/> Non dubitant transire sequenti concita plaga.</s> <lb/> <s>suppeditatur enim confestim lumine lumen<lb/> Et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur. <lb/> Quapropter simulacra pari ratione necesse est<lb/> Inmemorabile per spatium transcurrere posse<lb/> Temporis in puncto, primum quod parvola causa<lb/> Est procul a tergo quae provehat atque propellat,<lb/> Quod superest, ubi tam volucri levitate ferantur; <lb/> Deinde quod usque adeo textura praedita rara<lb/> Mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res<lb/> Et quasi permanare per aeris intervallurn.</s> <lb/> <s>praeterea si, quae penitus corpuscula rerum<lb/> Ex altoque foras mittuntur, solis uti lux <lb/> Ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei<lb/> Per totum caeli spatium difftindere sese<lb/> Perque volare mare ac terras caelumque rigare<lb/> Quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,<lb/> Cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?</s><s> <lb/> Quone vides citius debere et longius ire<lb/> Multiplexque loci spatium transcurrere eodem<lb/> Tempore quo solis pervolgant lumina caelum ?</s><s><lb/> Hoc etiam in primis speeimen verum esse videtur<lb/> Quam celeri motu rerum simulacra ferantur, <lb/> Quod simul ae primum sub diu splendor aquai<lb/> Ponitur, extemplo caelo stellante serena<lb/> Sidera respondent in aqua radiantia mundi.</s> <lb/> <s>iamne vides igitur puncto tempore imago<lb/> Aetheris ex oris in terrarum accidat oras ?</s><s> <lb/> Quare etiam atque etiam mira fateare necesse est<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/> <s>perpetuoque flunnt certis ab rebus odores ;<lb/> Frigus ut a fluviis, ealor ab sole, aestus ab undis<lb/> Aequoris exesor moerorum litora cireum. <lb/> Nec variae cessant voces volitare per auras.</s> <lb/> <s>denique in os salsi venit humor saepe saporis,<lb/> Eum mare versamur propter, dilutaque contra<lb/> Cum tuimtir misceri absinthia, tangit amaror.</s> <lb/> <s>usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/> Fertur et in cunctas dimittitur undique partis<lb/> Nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,<lb/> Perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper<lb/> Cernere odorari licet et sentire sonare.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam manibus tractata figura <lb/> In tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae<lb/> Cernitur in luce et claro candore, necesse est<lb/> Consimili causa tactum visumque moveri. </s><s><lb/> Nunc igitur si quadratum temptamus et id nos<lb/> Commovet in tenebris, in luci quae poterit res <lb/> Accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago!<lb/> Esse in imaginibus quapropter causa videtur<lb/> Cernundi neque posse sine his res ulla videri.</s> <lb/> <s>nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur<lb/> Undique et in cunctas iaciuntur didita partis; <lb/> Verum nos oculis quia solis cernere quimus,<lb/> Propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes<lb/> Res ibi eam contra feriant forma atque colore.</s> <lb/> <s>et quantum quaeque ab nobis res absit, imago<lb/> <lb/> Eflicit ut videamus. </s><s>et internoscere curat; <lb/> Nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque <lb/> Aera qui inter se cumque est oculosque locatus, <lb/> Isque ita per nostras acies perlabitur omnis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Et quasi perterget pupillas atque ita transit.</s> <lb/> <s> propterea fit uti videamus quam procul absit <lb/> Res quaeque. </s><s>et quanto plus aeris ante agitatur<lb/> Et nostros oculos perterget longior aura,<lb/> Tam procul esse magis res quaeque remota videtur. </s><s><lb/> Scilicet haec summe celeri ratione geruntur, <lb/> Quale sit ut videamus et una quam, procul absit. <lb/> Illud in his rebus minime mirabile habendum est, <lb/> Cur, ea quae feriant oculos simulacra videri <lb/> Singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur. </s><s><lb/> Ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum <lb/> Acre fluit frigus, non privam quamque solemus <lb/> Particulam venti sentire et frigoris eius, <lb/> Sed magis unorsum, flerique perinde videmus <lb/> Corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res <lb/> Verberet atque sui det sensum corporis extra. </s><s><lb/> Praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum <lb/> Tangimus extremum saxi summumque colorem, <lb/> Nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam <lb/> Duritiem penitus saxi sentimus in alto.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, cur ultra speculum videatur imago <lb/> Percipe; nam certe penitus semota videtur. <lb/> Quod genus illa foris quae vere transpiciuntur, <lb/> Ianua cum per se transpectum praebet apertum, <lb/> Multa facitque foris ex aedibus ut videantur.</s> <lb/> <s>is quoque enim duplic i geminoque fit aere visus.</s> <lb/> <s> Primus enim citra postes tum cernitur aer, <lb/> Inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,<lb/> Post extraria lux oculos perterget et aer<lb/> Alter et illa foris quae vere transpiciuntur.</s> <lb/> <s>sic ubi se primum speculi proiecit imago,<lb/> Dum venit ad nostras acies, protrudit agitque <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aera qui inter se cumquest oculosque locatus,<lb/> Et facit ut prius hunc omnem sentire queamus<lb/> Quam speculum. </s><s>sed ubi speculum quoque sensimus ipsum,<lb/> Continuo a nobis in idem quae Fertur imago<lb/> Pervenit et nostros oculos reiecta revisit <lb/> Atque alium prae se propellens aera volvit<lb/> Et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque<lb/> Distare ab speculo tantum semota videtur.</s> <lb/> <s>quare etiam atque etiam minime mirarier est par,<lb/> Illic quor reddant speculorum ex aequore visum, <lb/> Aeribus binis quoniam res confit utraque.</s> <lb/> <s>nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,<lb/> In speculis fit ut in laeva videatur eo quod<lb/> Planitiem ad speculi veniens cum offendit imago <lb/> Non convertitur incolumis, sed recta retrorsum <lb/> Sic eliditur, ut siquis, prius arida quarn sit <lb/> Cretea persona, adlidat pilaeve trabive, <lb/> Atque ea continuo rectam si fronte figuram<lb/> Servet et elisam retro sese Exprimat ipsa.</s> <lb/> <s> Fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem <lb/> Nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter.</s> <lb/> <s>fit quoque de speculo in speculum ut mdatur imago,<lb/> Quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint.</s> <lb/> <s>nam quaecumque retro parte interiore latebunt,<lb/> Inde tamen, quamvis torte penitusque remota, <lb/> Omnia per flexos aditus educta licebit <lb/> Pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. </s><s><lb/> Usque adeo spectulo in speculum translucet imago, <lb/> Et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat, <lb/> Inde retro rursum redit et convertitur eodem. <lb/> Quin etiam quaecumque latuscula sunt speculorum<lb/> Adsimili lateris flexura praedita nostri,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Dextera ea propter nobis simulacra remittunt,<lb/> Aut quia de speculo in speculum transfertur imago,<lb/> Inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod. <lb/> Circum agitur, cum venit, imago propterea quod<lb/> Flexa figura docet speculi convertier ad nos.</s> <lb/> <s>indugredi porro pariter simulacra pedemque<lb/> Ponere nobiscum credas gestumque imitari<lb/> Propterea quia, de speculi qua parte recedas, <lb/> Continuo nequeunt illinc simulacra reverti;<lb/> Omnia quandoquidem cogit natura referri<lb/> Ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.</s> <lb/> <s>Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.</s> <lb/> <s>sol etiam caecat, contra si tendere pergas, <lb/> Propterea quia vis magnast ipsius et alte<lb/> Aera per purum graviter simulacra feruntur<lb/> Et feriunt oculos turbantia cornposituras.</s> <lb/> <s>praeterea splendor quicumque est acer adurit<lb/> Saepe oculos ideo quod semina possidet ignis <lb/> Multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.</s> <lb/> <s> Lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur<lb/> Arquati, quia luroris de corpore eorum<lb/> Semina multa fluunt, simulacris obvia rerum,<lb/> Multaque sunt oculis in eorum denique mista, <lb/> Quae contage sua palloribus omnia pingunt. </s><s><lb/> E tenebris autem quae sunt in luce tuemur <lb/> Propterea quia, cum propior caliginis aer <lb/> Ater init oculos prior et possedit apertos,<lb/> Insequitur candens confestim lucidus aer<lb/> Qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras<lb/> Aeris illius; nam multis partibus hic est<lb/> Mobilior multisque minutior et mage pollens.</s> <lb/> <s>qui simul atque vias oculorum luce replevit<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Atque patefecit quas ante obsederat aer <lb/> ater, continuo rerum simulacra Secuntur <lb/> Quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.</s> <lb/> <s>quod contra facere in tenebris e luce nequimus<lb/> Propterea quia posterior caliginis aer<lb/> Crassior insequitur qui cuncta foramina complet <lb/> Obsiditque vias oculorum, ne simulacra<lb/> Possint ullarum rerum coniecta movere.</s> <lb/> <s>quadratasque procul turris cum cernimus urbis,<lb/> Propterea fit uti videantur saepe rutundae,<lb/> Angulus optusus quia longe cernitur omnis <lb/> Sive etiam potius non cernitur ac perit eius<lb/> Plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,<lb/> Aera per multum quia dum simulacra feruntur,<lb/> Cogit hebescere eum crebris offensibus aer.</s> <lb/> <s>hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis, <lb/> Fit quasi ut ad tornum saxorum structa terantur;<lb/> Non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,<lb/> Sed quasi adumbratim paulum simulata videntur. </s><s><lb/> Umbra videtur item nobis in sole moveri <lb/> Et vestigia nostra sequi gestumque imitari; <lb/> Aera si credis privatum lumine posse <lb/> Indugredi, motus hominum gestumque sequentem; <lb/> Nam nihil esse potest aliut nisi lumine cassus <lb/> Aer id quod nos umbram perhibere suemus. </s><s><lb/> Nimirum quia terra locis ex ordine certis <lb/> Lumine privatur solis quacumque meantes <lb/> Officimus, repletur item quod liquimus eius, <lb/> Propterea fit uti videatur, quae fuit umbra <lb/> Corporis, e regione eadem nos usque secuta. </s><s><lb/> Semper enim nova se radiorum lumina fundunt <lb/> Primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Propterea facile et spoliatur lumine terra <lb/> Et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen hic oculos falli concedlmus hilum. </s><s><lb/> Nam quocumque loco sit lux atque umbra tueri <lb/> Illorum est; eadem vero sint lumina necne, <lb/> Umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc, <lb/> An potius flat paulo quod diximus ante, <lb/> Hoc animi demum ratio discernere debet, <lb/> Nec possunt oculi naturam noscere rerum. </s><s> <lb/> Proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. </s><s><lb/> Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur; <lb/> Quae manet in statione, ea praeter creditur ire. </s><s><lb/> Et fugere ad puppim colles eampique videntur <lb/> Quos agimus praeter navem velisque volamus. </s><s> <lb/> Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis <lb/> Cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu, <lb/> Quandoquidem longos obitus exorta revisunt, <lb/> Cum permensa suo sunt caelum corpore claro. </s><s><lb/> Solque pari ratione manere et luna videntur <lb/> In statione, ea quae ferri res indicat ipsa. </s><s><lb/> Exstantisque procul medio de gurgite montis <lb/> Classibus inter quos liber patet exitus ingens,<lb/> Insula coniunctis tamen ex his una videtur. </s><s><lb/> Atria versari et circumcursare columnae <lb/> Usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi <lb/> Desierunt verti, vix ut iam credere possint <lb/> Non supra sese ruere omnia tecta minari. </s><s><lb/> Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte <lb/> Cum coeptat natura supraque extollere montes, <lb/> Quos tibi tum supra sol montis esse videtur <lb/> Comminus ipse suo contingens fervidus igni, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vix absunt nobis missus bis mille sagittae, <lb/> Vix etiam cursus quingentos saepe veruti;<lb/> Inter eos solemque iacent immania ponti <lb/> Aequora substrata aetheriis ingentibus oris, <lb/> Interiectaque sunt terrarum milia multa <lb/> Quae variae retinent gentes et saecla ferarum.</s> <lb/> <s>at conlectus aquae digitum non altior unum, <lb/> Qui lapides inter sistit per strata viarum, <lb/> Despectum praebet sub terras ingete tanto, <lb/> A terris quantum caeli patet altus hiatus; <lb/> Nubila dispicere et caelum ut videare videre <lb/> Corpora mirando sub terras abdita caelo. </s><s><lb/> Denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit <lb/> Flumine et in rapidas amnis despeximus undas, <lb/> Stantis equi corpus transversum ferre videtur <lb/> Vis et in adversum flumen contrudere raptim, <lb/> Et quocumque oculos traiecimus omnia ferri <lb/> Et fluere adsimili nobis ratione videntur. </s><s> <lb/> Porticus aequali quamvis est denique ductu <lb/> Stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,<lb/> Longa tamen parte ab summa cum tota videtur, <lb/> Paulatim trahit angusti fastigia coni, <lb/> Tecta solo iungens atque omnia dextera laevis <lb/> Donec in obscurum coni conduxit acumen.</s> <lb/> <s>in pelago nautis ex undis ortus in undis <lb/> Sol fit uti videatur obire et condere lumen; <lb/> Quippe ubi nihil aliud nisi aquam caelumque tuentur; <lb/> Ne leviter credas labefactari undique sensus. <lb/> At maris ignaris in portu clauda videntur <lb/> Navigia aplustris fractis obnitier undae. </s><s><lb/> Nam quaecumque supra rorem salis edita pars est <lb/> Remorum, recta est, et recta superne guberna: <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur <lb/> Omnia converti sursumque supina reverti <lb/> Et reflexa prope in summo fluitare liquore. </s><s><lb/> Raraque per caelum cum venti nubila portant <lb/> Tempore nocturno, tum splendida signa videntur <lb/> Labier adversum nimbos atque ire superne <lb/> Longe aliam in partem ac vera Ratione feruntur. </s><s><lb/> At si forte oculo manus uni subdita supter <lb/> Pressit eum, quodam sensu fit uti videantur <lb/> Omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo, <lb/> Bina lucernarum florentia lumina flammis <lb/> Binaque per totas aedis geminare supellex <lb/> Et duplicis hominum facies et corpora bina.</s> <lb/> <s> Denique cum suavi devinxit membra sopore <lb/> Somnus et in summa corpus iacet omne quiete, <lb/> Tum vigilare tamen nobis et membra movere <lb/> Nostra videmur, et in noctis caligine caeca cernere <lb/> Cernere censemus solem lumenque diurnum <lb/> Conclusoque loco caelum mare flumina montis <lb/> Mutare et campos pedibus transire videmur, <lb/> Et sonitus audire, severa silentia noctis <lb/> Undique cum constent, et reddere dicta tacentes. </s><s><lb/> Cetera de genere hoc miracula Multa videmus, <lb/> Quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt, <lb/> Nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit <lb/> Propter opinatus animi quos addimus ipsi, <lb/> Pro visis ut sint quae non sunt sensibuÍ visa. </s><s><lb/> Nam nihil aegrius est quam res secernere apertas <lb/> Ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique nihil sciri siquis putat, id quoque nescit <lb/> An sciri possit, quoniam nihil scire fatetur. </s><s> <lb/> Hunc igitur contra mittam contendere causam, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Qui capite ipse sua in statuit vestigia sese. </s><s><lb/> Et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum <lb/> Quaeram, cum in rebus veri nihil viderit ante, <lb/> Unde sciat quid sit scire et nescire. </s><s>vicissim, <lb/> Notitiam veri quae res falsique crearit <lb/> Et dubium certo quae res differre probarit. </s><s><lb/> Invenies primis ab sensibus esse creatam <lb/> Notitiem veri neque sensus posse refelli. </s><s><lb/> Nam maiore fide debet reperirier illud, <lb/> Sponte sua veris quod possit vincere falsa. </s><s><lb/> Quid maiore fide porro quam sensus haberi <lb/> Debet ?</s><s> an ab sensu falso ratio orta valebit <lb/> Dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ?</s><s><lb/> Qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit olunis. <lb/> An poterunt oculos aures reprehendere, an aures<lb/> Tactus?</s><s> an hunc porro tactum sapor arguet oris,<lb/> An confutabunt nares oculive, revincent?</s><s><lb/> Non, ut opinor, ita est. </s><s>nam seorsum cuique potestas<lb/> Divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est <lb/> Et quod molle sit et gelidum fervensve seorsum<lb/> Et seorsum varios rerum sentire colores<lb/> Et quaecumque coloribu' sint coniuncta videre.<lb/> Seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores<lb/> Nascuntur, sorsum sonitus. </s><s>ideoque necesse est <lb/> Non possint alios alii convincere sensus.</s> <lb/> <s>nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,<lb/> Aequa fides quoniam debebit semper haberi.</s> <lb/> <s>proinde quod in quoquest his visum tempore, verum est.</s> <lb/> <s>et si non poterit ratio dissolvere causam, <lb/> Cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint<lb/> Visa rutunda, tamen praestat rationis egentem<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Reddere mendose causas utriusque figurae,<lb/> Quam manibus manifesta suis emittere quoquam<lb/> Et violare fidem primam et convellere tota <lb/> Fundamenta quibus nixatur vita salusque.</s> <lb/> <s>non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa<lb/> Concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis<lb/> Praecipitisque locos vitare et cetera quae sint<lb/> In genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint. <lb/> Illa tibi est igitur verborum copia cassa<lb/> Omnis quae contra sensus instructa paratast.</s> <lb/> <s>denique ut in fabrica, si pravast regula prima,<lb/> Normaque si fallax rectis regionibus exit,<lb/> Et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, <lb/> Omnia mendose fieri atque obstipa necesse est<lb/> Prava cubantia prona supina atque absona tecta,<lb/> Iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque<lb/> Prodita iudiciis fallacibus omnia primis, <lb/> Sic igitur ratio tibi rerum prava necesse est <lb/> Falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem <lb/> Sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio auditur sonus et vox omnis, in auris <lb/> Insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. </s><s> <lb/> Corpoream vocem quoque enim Constare fatendum est <lb/> Et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus. </s><s><lb/> Praeterea radit vox fauces saepe facitque <lb/> Asperiora foras gradiens arteria clamor. </s><s><lb/> Quippe per angustum turba maiore coorta <lb/> Ire foras ubi coeperunt primordia vocum, <lb/> Scilicet expleti quoque ianua raditur oris. </s><s><lb/> Haud igitur dubium est quin voces verbaque constent <lb/> Corporeis e principiis, ut laedere possint. </s><s><lb/> Nec te fallit item quid corporis auferat et quid <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis <lb/> Perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram <lb/> Aurorae perduetus ab exoriente nitore, <lb/> Praesertim si cum summost clamore profusus. </s><s><lb/> Ergo corpoream vocem constare necesse est, <lb/> Multa loquens quoniam amittit de corpore partem.</s> <lb/> <s>asperitas autein vocis fit ab asperitate <lb/> Principiorum et item levor levore creatur.</s> <lb/> <s>nec simili penetrant auris primordia forma,<lb/> Cum tuba depresso graviter sub murmure mugit <lb/> Et reboat raucum regio c ita barbara bombuni,<lb/> Et validis cycni torrentibus ex Heliconis <lb/> Cum liquidani tollunt lugubri voce querellam.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro<lb/> Exprimimus rectoque foras emittimus ore, <lb/> Mobilis articulat verborum daedala lingua<lb/> Formaturaque labrorum pro parte figurat.</s> <lb/> <s>hoc ubi non longum spatium est unde una profecta<lb/> Perveniat vox quaeque, necesse est verba quoque ipsa<lb/> Plane exaudiri discernique articulatim ; <lb/> Servat enim formaturam servatque figurain.</s> <lb/> <s>at si interpositum spatium sit longius aequo, <lb/> Aera per multum confundi verba necesse est <lb/> Et conturbari vocem, dum transvolat auras. </s><s><lb/> Ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam <lb/> Internoseere, verborum sententia quae sit:<lb/> Usque adeo confusa venit vox inque pedita<lb/> Praeterea verbum saepe unum perciet auris <lb/> Omnibus in populo, missum praeconis ab ore. </s><s><lb/> In multas igitur voces vox una repente <lb/> Diffugit, in privas quoniam se dividit auris <lb/> Obsignans formam verbi clarumque sonorem. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> At quae pars vocum non auris incidit ipsas, <lb/> Praeterlata perit frustra diffusa per auras.</s> <lb/> <s>pars solidis adlisa locis reiecta sonorem <lb/> Reddit et interdum frustratur imagine verbi.</s> <lb/> <s>quae bene cum videas, rationem reddere possis <lb/> Tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola<lb/> Saxa paris formas verborum ex ordine reddant,<lb/> Palantis comites quom montis inter opacos <lb/> Quaerimus et magna dispersos voce ciemus.</s> <lb/> <s>sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,<lb/> Unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi<lb/> Verba repulsantes iterabant docta referri.</s> <lb/> <s>haec loca capripedes satyros nymphasque tenere <lb/> Finitimi fingunt et faunos esse locuntur<lb/> Quorum noctivago strepitu ludoque iocanti<lb/> Adfirmant volgo taciturna silentia rumpi<lb/> Chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,<lb/> Tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/> Et genus agricolum late sentiscere, quom Pan<lb/> Pinea semlferl capitis velamina quassans<lb/> Unco saepe labro calamos pereurrit hiantis,<lb/> Fistula silvestrem ne cesset fundere musam.</s> <lb/> <s>cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur, <lb/> Ne loca deserta ab divis quoque forte putentur<lb/> Sola tenere. </s><s>ideo iactant miracula dictis<lb/> Aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne<lb/> Humanum genus est avidum nimis auricularum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, non est mirandum qua ratione, <lb/> Per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,<lb/> Haec loca per voces veniant aurisque lacessant.</s> <lb/> <s>conloquium clausis foribus quoque saepe videmus,<lb/> Nimirum quia vox per flexa foramina rerum<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Incolumis transire potest, simulacra renutant; <lb/> Perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,<lb/> Qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.</s> <lb/> <s> Praeterea partis in cunctas dividitur vox, <lb/> Ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una <lb/> Dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis <lb/> Saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. </s><s><lb/> Ergo replentur loca vocibus, abdita retro <lb/> Omnia quae circum fervunt sonituque cientur. </s><s><lb/> At simulacra viis derectis omnia tendunt <lb/> Ut sunt missa semel; quapropter cernere nemo <lb/> Saepem ultra potis est, at voces accipere extra. </s><s><lb/> Et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum,<lb/> Vox optunditur atque auris confuisa penetrat<lb/> Et sonitum potius quam verba audire videmur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec, qui sentimus sucurn, lingua atque palatum <lb/> Plusculum habent in se rationis plus operaeve.<lb/> Principio sucum sentimuis in ore, cibum cum<lb/> Mandendo exprimimus, ceu plenam spongiani aquai<lb/> Siquis forte manu premere ac siccare coepit.</s> <lb/> <s>inde quod exprimimus per caulas omne palati <lb/> Diditur et rarae perplexa foramina linguae.</s> <lb/> <s>hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,<lb/> Suaviter attingunt et suaviter omnia tractant<lb/> Umida linguai circum sudantia templa.</s> <lb/> <s>at contra pungunt sensum lacerantque coorta, <lb/> Quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.</s> <lb/> <s>deinde voluptas est e suco fine palati;<lb/> Cum vero deorsum per fauces praecipitavit, <lb/> Nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. </s><s><lb/> Nec refert quicquam quo victu corpus alatur, <lb/> Dummodo quod capias concoctum didere possis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Artubus et stomachi umidulum servare tenorem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc aliis alius qui sit cibu' suavis et almus <lb/> Expediam, quareve, aliis quod triste et amarum est <lb/> Hoc tamen esse aliis possit perdulce videri, <lb/> Tantaque in his rebus distantia Differitasque,<lb/> Ut quod ali cibus est aliis fuat acre venenum,<lb/> Extetque ut serpens, hominis quae tacta salivis <lb/> Disperit ac sese mandendo confieit ipsa. </s><s><lb/> Praeterea nobis veratrum est aere venenum, <lb/> At capris adipes et coturnicibus auget. </s><s><lb/> Ut quibus id fiat rebus cognoscere possis, <lb/> Principio meminisse decet quae diximus ante, <lb/> Semina multimodis in rebus mista teneri.</s> <lb/> <s>porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes, <lb/> Ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim<lb/> Extima membrorum circumeaesura coercet,<lb/> Proinde et seminibus constant variante figura.</s> <lb/> <s>semina cum porro distent, differre necesse est<lb/> Intervalla viasque, foramina quae perhibemus, <lb/> Omnibus in membris et in ore ipsoque palato.</s> <lb/> <s>esse minora igitur quaedam maioraque debent,<lb/> Esse triquetra aliis, aliis quadrata necesse est,<lb/> Multa rutunda, modis multis multangula quaedam.</s> <lb/> <s>namque figurarum ratio ut motusque reposcunt, <lb/> Proinde foraminibus debent differre figurae,<lb/> Et variare viae proinde ac textura coercet. </s><s><lb/> Hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum, <lb/> Illi, cui stiave est, levissima corpora debent <lb/> Contractabillter caulas intrare palati, <lb/> At contra quibus est eadem res intus acerba, <lb/> Aspera nimirum penetrant hamataque fauces. </s><s><lb/> Nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quippe ubi cui febris bili superante coorta est <lb/> Aut alia ratione aliquast vis exelta morbi, <lb/> Perturbatur ibi iam totum corpus et omnes <lb/> Commutantur ibi positurae principiorum;<lb/> Fit prius ad sensum ut quae Corpora conveniebant<lb/> Nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,<lb/> Quae penetrata queunt sensum progignere acerbum <lb/> Utraque enim sunt in mellis commista sapore;<lb/> Id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quo pacto naris adiectus odoris<lb/> Tangat again. </s><s>primum res multas esse necesse est<lb/> Unde fluens volvat varius se fluctus odorum, <lb/> Et fluere et mitti volgo spargique putandum est;<lb/> Verum aliis alius magis est animantibus aptus<lb/> Dissimilis propter formas. </s><s>ideoque per auras<lb/> Mellis apes quamvis longe ducuntur odore,<lb/> Volturiique cadaveribus. </s><s>tum fissa ferarum <lb/> Ungula quo tulerit gressum promissa canum vis<lb/> Ducit, et humanum longe praesentit odorem<lb/> Romulidarum arcis servator candidus anser.</s> <lb/> <s>sic aliis alius nidor datus ad sua quemque<lb/> Pabula ducit et a taetro resilire veneno <lb/> Cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit,<lb/> Est alio ut possit permitti longius alter;<lb/> Sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum<lb/> Quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res . </s><s><lb/> <lb/> Quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.</s> <lb/> <s>errabundus enim tarde venit ac perit ante<lb/> Paulatim facilis distractus in aeris auras;<lb/> Ex alto primum quia vix emittitur ex re:<lb/> Nam penitus fluere atque recedere rebus odores <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Significat quod fracta magis redolere videntur<lb/> Omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta:<lb/> Deinde videre licet maioribus esse creatum<lb/> Principiis quam vox, quoniam per saxea saepta<lb/> Non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur. <lb/> Quare etiain quod olet non tam facile esse videbis<lb/> Investigare in qua sit regione locatum;<lb/> Refrigescit enim cunctando plaga per auras<lb/> Nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.</s> <lb/> <s>errant saepe eanes itaque et vestigia quaerunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>(Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum<lb/> In generest, sed item species rerum atque colores<lb/> Non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,<lb/> Ut non sint allis quaedam magis acria visu.</s> <lb/> <s>quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis <lb/> Auroram clara consuetum voce vocare,<lb/> Noenu queunt rabidi contra constare leones<lb/> Inque tueri: ita continuo meminere fugai,<lb/> Nimirurn quia sunt gallorum in corpore quaedam<lb/> Semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum, <lb/> Pupillas interfodiunt acremque dolorem<lb/> Praebent, ut nequeant contra durare feroces;<lb/> Cum tamen haec nostras acies nihil laedere possint,<lb/> Aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis<lb/> Exitus ex oculis liber datur, in remorando <lb/> Laedere ne possint ex ulla lumina parte.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quae moveant animum res accipe, et unde<lb/> Quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.</s> <lb/> <s>principio hoc dico, rerum simulacra vagari<lb/> Multa modis multis in cunctas undique partis <lb/> Tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,<lb/> Obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s> Quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu<lb/> Quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,<lb/> Corporis haec quoniam penetrant per rara cientque <lb/> Tenvem animi naturam intus sensumque facessunt.</s> <lb/> <s>Centauros itaque et Scyllarum membra videmus<lb/> Cerbereasque canum facies simulacraque eorum<lb/> Quorum morte obita tellus amplectitur ossa;<lb/> Omne genus quoniam passim simulacra feruntur, <lb/> Partim sponte sua quae fiunt aere in ipso,<lb/> Partim quae variis ab rebus cumque recedunt<lb/> Et quae confiunt ex horum facta figuris.</s> <lb/> <s>nam certe ex vivo Centauri non fit imago,<lb/> Nulla fuit quoniam talis natura animantis; <lb/> Verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,<lb/> Haerescit facile extemplo, quod diximus ante,<lb/> Propter subtilem naturam et tenvia texta.</s> <lb/> <s>cetera de genere hoc eadem ratione creantur.</s> <lb/> <s>quae cum mobiliter summa levitate feruntur, <lb/> Ut prius ostendi, facile uno commovet ictu<lb/> Quaelibet una animum nobis subtilis imago;<lb/> Tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere Possis.</s> <lb/> <s>quatenus hoc simile est illi, quod mente videmus <lb/> Atque oculis, simili fieri ratione necesse est.</s> <lb/> <s>nunc igitur docui quoniam nie forte leonem<lb/> Cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt,<lb/> Scire licet mentem simili ratione moveri,<lb/> Per simulacra leonem et cetera quae videt aeque <lb/> Nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.</s> <lb/> <s>nec ratione alia, cum somnus membra profudit,<lb/> Mens animi vigilat, nisi quod siniulaera lacessunt <lb/> Haec eadem nostros animos quae cuin vigilamus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo, certe ut videamur cernere cum quem <lb/> Rellicta vita iam mors et terra potitast. </s><s><lb/> Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes <lb/> Corporis offecti sensus per niembra quieseunt <lb/> Nec possunt falsum veris convincere rebus.</s> <lb/> <s>praeterea meminisse iacet languetque sopore <lb/> Nec dissentit cum mortis letique potitum <lb/> Iam pridem, quem mens vivom se cernere credit. </s><s><lb/> Quod superest, non est mirtim simulacra moveri <lb/> Bracchiaque in numerum iactare et cetera membra; <lb/> Nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago; <lb/> Quippe ubi prima perit alioque est altera nata <lb/> Inde statu, prior hic gestum mutasse videtur. </s><s><lb/> Scilicet id fieri celeri ratione putandum est: <lb/> Tanta est mobilitas et rerum copia tanta <lb/> Tantaque sensibili quovis est tempore in uno <lb/> Copia particularum, ut possit suppeditare.<lb/> </s></p><p type="main"><s>(Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis<lb/> Clarandum est, plane si res exponere avemus.</s> <lb/> <s>quaeritur in primis quare, quod cuique libido<lb/> Venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum. <lb/> Anne voluntatem nostram simulacra tuentur<lb/> Et simul ae volumus nobis occurrit imago,<lb/> Si mare, si terrast cordi, si denique caelum?</s><s><lb/> Conventus hominum pompam convivia pugnas,<lb/> Omnia sub verbone creat natura paratque ?</s><s><lb/> Cum praesertim aliis eadem in regione locoque<lb/> Longe dissimilis animus res cogitet omnis.</s> <lb/> <s>quid porro, in numerum procedere cum simulacra<lb/> Cernimus in somnis et mollia membra movere,<lb/> Mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt <lb/> Et repetunt oculis gestum pede convenienti?</s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Scilicet arte madent simulacra et docta vagantur, <lb/> Nocturno facere ut possint in tempore ludos. </s><s><lb/> An magis illud erit verum?</s><s> quia teinpore in uno, <lb/> Cum sentimus id, et cum vox emittitur una, <lb/> Tempora multa latent, ratio quae coinperit esse, <lb/> Propterea fit uti quovis in tempore quaeque <lb/> Praesto sint simulacra locis in quisque parata. </s><s><lb/> Et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute <lb/> Cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt<lb/> Praeterea pereunt, nisi siquae Ad se ipse paravit. </s><s><lb/> Ipse parat sese porro speratque futurum <lb/> Ut videat quod consequitur rem quamque; fit ergo. </s><s><lb/> Nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt <lb/> Cernere coeperunt, contendere se atque parare, <lb/> Nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?</s><s> <lb/> Et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,<lb/> Si non advertas animum, proinde esse quasi omni <lb/> Tempore semotum fuerit longeque remotum. </s><s><lb/> Cur igitur mirum est, animus si cetera perdit <lb/> Praeterquam quibus est in rebus deditus ipse ?</s><s> <lb/> Deinde adopinamur de signis maxima parvis <lb/> Ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut interdum non suppeditetur imago <lb/> Eiusdem generis, sed femina quae fuit ante, <lb/> In manibus vir uti factus videatur adesse, <lb/> Aut alia ex alia facies aetasque sequatur.</s> <lb/> <s>quod ne miremur sopor atque oblivia curant.</s> <lb/> <s>Illud in his rebus vitium vementer avessis<lb/> Effugere, errorem vitareque praemetuenter,<lb/> Lumina ne facias oculorum clara ereata, <lb/> Prospicere ut possemus, et ut proferre queamus<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Proceros passus, ideo fastigia posse<lb/> Surarum ac feminum pedibus fundata plicari,<lb/> Bracchia tum porro validis ex apta lacertis<lb/> Esse manusque datas utraque ex Parte ministras, <lb/> Ut facere ad vitam possemus quae foret usus.</s> <lb/> <s>cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur,<lb/> Omnia perversa praepostera sunt ratione,<lb/> Nihil ideo quoniam natum est in corpore ut uti<lb/> Possemus, sed quod natum est id procreat usum, <lb/> Nec fuit ante videre oculorum lumina nata<lb/> Nec dictis orare prius quam fingua creatast,<lb/> Sed potius longe linguae praecessit origo<lb/> Sermonem multoque ereatae sunt prius aures<lb/> Quam sonus est auditus, et omnia denique membra <lb/> Ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;<lb/> Haud igitur potuere utendi crescere causa.</s> <lb/> <s>at contra conferre manu certamina pugnae<lb/> Et lacerare artus foedareque membra cruore<lb/> Ante fuit multo quam lucida tela volarent, <lb/> Et volnus vitare prius natura coegit<lb/> Quam daret obiectum parmai laeva per artem.</s> <lb/> <s>scilicet et fessum corpus mandare quieti<lb/> Multo antiquius est quam lecti mollia strata,<lb/> Et sedare sitim prius est quam pocula natum.</s> <lb/> <s>haec igitur possunt utendi cognita causa,<lb/> Credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.</s> <lb/> <s>illa quidem seorsum sunt omnia quae prius ipsa<lb/> Nata dedere suae post notitiam utilitatis.</s> <lb/> <s>quo genere in primis sensus et membra videmus; <lb/> Quare etiam atque etiam procul est ut credere possis<lb/> Utilitatis ob officium potuisse creari.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>(Illud item non est mirandum, corporis ipsa<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.</s> <lb/> <s>quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus <lb/> Multa modis multis docui, sed plurima debent<lb/> Ex animalibu'. </s><s>quae quia Sunt exercita motu,<lb/> Multaque per sudorem ex alto pressa feruntur,<lb/> Multa per os exhalantur, cum languida anhelant,<lb/> His igitur rebus rarescit corpus et omnis<lb/> Subruitur natura; dolor quam consequitur rem.</s> <lb/> <s>propterea capitur cibus ut suffulciat artus<lb/> Et recreet vires interdatus atque patentem<lb/> Per membra ac venas ut amorem opturet edendi.</s> <lb/> <s>humor item discedit in omnia quae loca cumque <lb/> Poscunt umorem; glomerataque multa vaporis<lb/> Corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,<lb/> Dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,<lb/> Urere ne possit calor ampliuis aridus artus.</s> <lb/> <s>sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro <lb/> Abluitur, sic expletur ieiuna cupido.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,<lb/> Cum volumus, varieque datum sit membra movere,<lb/> Et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri<lb/> Corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta. <lb/> Dico animo nostro primum simulacra meandi<lb/> Accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.</s> <lb/> <s>inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam<lb/> Rem quisquam, quam mens providit Quid velit ante.</s> <lb/> <s>id quod providet , illius rei constat imago. <lb/> Ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire<lb/> Inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto<lb/> Per membra atque artus animai dissita vis est.</s> <lb/> <s>et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.</s> <lb/> <s>inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Paulatim moles protruditur atque movetur.</s> <lb/> <s>praeterea tum rarescit quoque corpus et aer,<lb/> Scilicet ut debet qui semper mobilis extat,<lb/> Per patefacta venit penetratque foramina largus<lb/> Et dispargitur ad partis ita quasque minutas <lb/> Corporis. </s><s>hic igitur rebus fit utrlmque duabus,<lb/> Corporis ut ac navis velis ventoque feratur.</s> <lb/> <s>nec tamen illud in his rebus mirabile constat,<lb/> Tantula quod tantum corpus corpuscula possunt<lb/> Contorquere et onus totum convertere nostrum. <lb/> Quippe etenim ventus suptili corpore tenvis<lb/> Trudit agens magnam magno molimine navem<lb/> Et manus una regit quantovis impete euntem<lb/> Atque gubernaclum contorquet quolibet unum,<lb/> Multaque per trocleas et tympana pondere magno <lb/> Commovet atque levi sustollit machina nisu.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem<lb/> Inriget atque animi, curas e pectore solvat,<lb/> Suavidicis potius quam multis versibus edam;<lb/> Parvus ut est cyeni melior canor, ille gruum quam <lb/> Clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.</s> <lb/> <s>tu mihi da tenuis aures animumque sagacem,<lb/> Ne fieri negites quae dicam posse retroque<lb/> Vera. </s><s>repulsanti discedas pectore dicta,<lb/> Tutimet in culpa cum sis neque cernere possis. <lb/> Principio somnus fit ubi est distracta per artus<lb/> Vis animae partimque foras eiecta recessit<lb/> Et partim contrusa magis concessit in altum;<lb/> Dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.</s> <lb/> <s> Nam dubium non est, animai quin opera sit <lb/> Sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse, <lb/> Tum nobis animam perturbatam esse putandum est <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Eiectamque foras; non omnem; namque iaceret <lb/> Aeterno corpus perfusum frigore leti, <lb/> Quippe ubi nulla latens animai pars remaneret <lb/> In membris, cinere ut multa latet obrutus ignis, <lb/> Unde reconflari sensus per membra repente <lb/> Posset, ut ex igni caeco consurgere flamma?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde <lb/> Perturbari anima et corpus languescere possit, <lb/> Expediam: tu fac ne ventis verba profundam. </s><s><lb/> Principio externa corpus de parte necessum est, <lb/> Aeriis quoniam vicinum tangitur auris, <lb/> Tundier atque eius crebro pulsarier ictu, <lb/> Proptereaque fere res omnes aut corio sunt <lb/> Aut etiam conehis aut callo aut cortice tectae. </s><s><lb/> Interiorem etiam partem spirantibus aer <lb/> Verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur. </s><s><lb/> Quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum <lb/> Perveniant plagae per parva foramina nobis <lb/> Corporis ad primas partis elementaque prima, <lb/> Fit quasi paulatim nobis per membra ruina. </s><s><lb/> Conturbantur enim positurae principiortim <lb/> Corporis atque animi. </s><s>fit uti pars inde animai <lb/> Eiciatur et introrsum pars abdita cedat, <lb/> Pars etiam distracta per artus non queat esse <lb/> Coniuncta inter se neque motu mutua fungi; <lb/> Inter enim saepit coetus natura viasque; <lb/> Ergo sensus abit mutatis motibus alte. </s><s><lb/> Et quonam non est quasi quod suffulciat artus, <lb/> Debile fit corpus languescuntque omnia membra, <lb/> Bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti<lb/> Saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.</s> <lb/> <s>deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer,<lb/> Haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Efficit. </s><s>et multo sopor ille gravissimus exstat<lb/> Quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se<lb/> Corpora conturbant magno contusa labore.</s> <lb/> <s>fit ratione eadem coniectus partim animai<lb/> Altior atque foras eiectus largior eius, <lb/> Et divisior inter se ac distractior in test.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret<lb/> Aut quibus in rebus multum sumus ante morati<lb/> Atque in ea ratione fuit contenta magis mens,<lb/> In somnis eadem plerumque videmur obire;<lb/> Causidici causas agere et componere leges, <lb/> Induperatores pugnare ac proelia obire,<lb/> Nautae contractum cum ventis degere bellum,<lb/> Nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum<lb/> Semper et inventam patriis exponere chartis. <lb/> Cetera sic studia atque artes plerumque videntur<lb/> In somnis animos hominum frustrata tenere.</s> <lb/> <s>et quicumque dies multos ex ordine ludis<lb/> Adsiduas dederunt operas, plerumque videmus,<lb/> Cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, <lb/> Relicuas tamen esse vias in mente patentis,<lb/> Qua possint eadem rerum simulacra venire.</s> <lb/> <s>per multos itaque illa dies eadem obversantur<lb/> Ante oculos, etiam vigilantes ut videantur<lb/> Cernere saltantis et mollia membra moventis <lb/> Et citharae liquidum carmen chordasque loquentis<lb/> Auribus accipere et consessum cernere eundern<lb/> Scenaique simul varios splendere decores.</s> <lb/> <s> Usque adeo magni refert studium atque voluptas, <lb/> Et quibus in rebus consuerint esse operati <lb/> Non homines solum sed vero animalia cuneta. </s><s><lb/> Quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In somnis sudare tamen spirareque semper <lb/> Et quasi de palma summas contendere viris,<lb/> Aut quasi carceribus patefactis <lb/> Venantumque canes in molli saepe quiete<lb/> Iactant crura tamen subito vocisque repente <lb/> Mittunt et crebro redducunt naribus auras, <lb/> Ut vestigia si teneant inventa ferarum, <lb/> Expergefactique secuntur inania saepe <lb/> Cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant, <lb/> Donec discussis redeant erroribus ad se.</s> <lb/> <s>at consueta domi catulorum blanda propago <lb/> Discutere et corpus de terra corripere instant <lb/> Proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur. </s><s> <lb/> Et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum, <lb/> Tam magis in somnis eadem saevire necessust. </s><s><lb/> At variae fugiunt volueres pinnisque repente <lb/> Sollicitant divom nocturno tempore lucos, <lb/> Accipitres somno in leni si proelia pugnas <lb/> Edere sunt persectantes visaeque volantes. </s><s> <lb/> Porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt <lb/> Magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque, <lb/> Reges expugnant, capiuntur, proelia miscent, <lb/> Tollunt clamorem quasi si lugulentur ibidem. </s><s><lb/> Multi depugnant gemitusque doloribus edunt <lb/> Et quasi pantherae morsu saevive leonis<lb/> Mandantur magnis clamoribus omnia complent.</s> <lb/> <s>multi de magnis per somnum rebuÍ loquuntur<lb/> Indicioque sui facti persaepe fuere.</s> <lb/> <s>multi mortem obeunt. </s><s>multi, de montibus altis <lb/> Ut qui praecipitent ad terram corpore toto,<lb/> Externantur et ex somno quasi mentibuÍ capti<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vix ad se redeunt permoti corporis aestu.</s> <lb/> <s>flumen item sitiens aut fontem propter amoenum<lb/> Adsidet et totum prope faucibus occupat amnem. <lb/> Puri saepe lacum propter si ac dolia curta<lb/> Somno devincti credunt se extollere vestem,<lb/> Totius umorem saccatum corporiÍ fundunt,<lb/> Cum Babylonica magnifico splendore rigantur.</s> <lb/> <s>tum quibus aetatis freta primitus insinuatur <lb/> Semen, ubi ipsa dies membris matura creavit,<lb/> Conveniunt simulacra foris e corpore quoque<lb/> Nuntia praeclari voltus pulchrique coloris,<lb/> Qui ciet inritans loca turgida semine multo,<lb/> Ut quasi transactis saepe omnibuÍ rebuÍ profundant <lb/> Fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Sollicitatur id in nobis, quod diximus ante<lb/> Semen, adulta aetas cum primum roborat artus.</s> <lb/> <s>namque alias aliud res commovet atque lacessit;<lb/> Ex homine humanum semen ciet una homillis vis. </s><s> <lb/> Quod simul atque suis eiectum sedibus exit,<lb/> Per membra atque artus decedit corpore toto<lb/> In loca conveniens nervorum certa cietque<lb/> Continuo partis genitalis corporis ipsas.</s> <lb/> <s>inritata tument loca semine fitque voluntas <lb/> Eicere id quo se contendit dira lubido,<lb/> Idque petit corpus, mens unde est. </s><s>saucia amore. </s><s><lb/> Namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam <lb/> Emicat in partem sanguis unde icimur ictu, <lb/> Et si comminus est, hostem ruber occupat humor.</s> <lb/> <s>sic igitur Veneris qui telis accipit ictus, <lb/> Sive puer membris muliebribus hunc iaculatur <lb/> Seu mulier toto iactans e corpore amorem, <lb/> Unde feritur, eo tendit gestitque coire <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Et iacere umorem in corpus de corpore ductum; <lb/> Namque voluptatem praesagit muta cupido.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen amoris, <lb/> Hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor <lb/> Stillavit gutta et successit frigida cura. </s><s> <lb/> Nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt <lb/> Illius et nomen dulce obversatur ad auris. </s><s><lb/> Sed fugitare decet simulacra et pabula amoris <lb/> Absterrere sibi atque alio convertere mentem <lb/> Et iacere umorern conlectum in corpora quaeque <lb/> Nec retinere, semel conversum unius amore, <lb/> Et servare sibi curam certumque dolorem. </s><s><lb/> Ulcus enim vivescit et inveteraseit alendo <lb/> Inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit, <lb/> Si non prima novis conturbes volnera plagis <lb/> Volgivagaque vagus Venere ante recentia cures <lb/> Aut alio possis animi traducere motus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem, <lb/> Sed potius quae sunt sine poena, commoda sumit; <lb/> Nam certe purast sanis magis inde voluptas <lb/> Quam miseris. </s><s>etenim potiundi tempore in ipso <lb/> Fluctuat incertis erroribus ardor amantum <lb/> Nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.</s> <lb/> <s> Quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem<lb/> Corporis et dentes inlidunt saepe labellis <lb/> Osculaque adfligunt, quia non est pura voluptas<lb/> Et stimuli subsunt qui instigant laedere id ipsum<lb/> Quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt,<lb/> Sed leviter poenas frangit Venus inter amorem.</s> <lb/> <s>blandaque refrenat morsus Admista voluptas. <lb/> Namque in eo spes est, unde est ardoris origo,<lb/> Restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>quod fieri contra totum natura repugnat;<lb/> Unaque res haec est, cuius quom plurima habemus,<lb/> Tum magis ardescit dira cuppedine pectus. <lb/> Nam cibus atque humor membris adsumitur intus;<lb/> Quae quoniam certas possunt obsidere partis,<lb/> Hoc facile expletur laticum frugumque cupido.</s> <lb/> <s>ex hominis vero facie pulchroque colore<lb/> Nihil datur in corpus praeter simulacra fruendum <lb/> Tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.</s> <lb/> <s>ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et humor<lb/> Non datur, ardorem qui membris stinguere possit,<lb/> Sed laticum simulacra petit frustraque laborat<lb/> In medioque sitit torrenti flumine potans, <lb/> Sic in amore Venus simulacris ludit amantis<lb/> Nec satiare queunt speetando corpora coram,<lb/> Nec manibus quicquam teneris abradere membris<lb/> Possunt errantes incerti corpore toto.</s> <lb/> <s>denique cum membris conlatis flore fruuntur <lb/> <lb/> <lb/> Aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus<lb/> Atque in eost Venus ut muliebria conserat arva,<lb/> Adfigunt avide corpus iunguntque salivas<lb/> Oris et inspirant pressantes dentibus ora,<lb/> Nequiquam, quoniam nihil inde abradere possunt <lb/> Nec penetrare et abire in corpus corpore toto;<lb/> Nam facere interdum velle et certare videntur:<lb/> Usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,<lb/> Membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.</s> <lb/> <s>tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido, <lb/> Parva fit ardoris violenti pausa parumper.</s> <lb/> <s>inde redit rabies eadem et furor ille revisit,<lb/> Cum sibi quid cupiant ipsi contingere quaerunt,<lb/> Nec reperire malum id possunt quae machina vincat;<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo incerti tabescunt volnere caeco. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Adde quod absumunt viris pereuntque labore,<lb/> Adde quod alterius sub nutu degitur aetas.</s> <lb/> <s>labitur interea res et Babylonica fiunt,<lb/> Languent officia atque aegrotat fama vacillans.</s> <lb/> <s>huic lenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident <lb/> Scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi<lb/> Auro includuntur teriturque thalassina vestis<lb/> Adsidue et Veneris sudorem exercita potat.</s> <lb/> <s>et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,<lb/> Interdum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. </s><s> <lb/> Eximia veste et victu convivia, ludi,<lb/> Pocula crebra, unguenta coronae serta parantur,<lb/> Nequiquam, quoniam medio de fonte leporum<lb/> Surgit amari aliquit quod in ipsis floribus angat,<lb/> Aut cum conscius ipse animus se forte remodet <lb/> Desidiose agere aetatem lustrisque perire,<lb/> Aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit<lb/> Quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,<lb/> Aut nimium iactare oculos aliumve tueri<lb/> Quod putat in voltuque videt vestigia risus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Atque in amore mala haec proprio summeque secundo<lb/> Inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,<lb/> Prendere quae possis oculorum lumine operto,<lb/> Innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,<lb/> Qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. </s><s> <lb/> Nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,<lb/> Non ita difficile est quam captum retibus ipsis<lb/> Exire et validos Veneris perrumpere nodos.</s> <lb/> <s>et tamen implicitus quoque possis inque peditus<lb/> Effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes <lb/> Et praetermittas animi vitia omnia primum<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aut quae corporiÍ sunt eius, siquam petis ac vis.</s> <lb/> <s>nam faciunt homines plerumque cupidine caeci,<lb/> Et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.</s> <lb/> <s>multimodis igitur pravas turpisque videmus <lb/> Esse in deliciis summoque in honore vigere.</s> <lb/> <s>atque, alios alii inrident Veneremque süadent<lb/> Ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,<lb/> Nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.</s> <lb/> <s>nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos <lb/> Caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,<lb/> Parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,<lb/> Magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.</s> <lb/> <s>balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;<lb/> At flagrans odiosa loquacula Lampadium fit. <lb/> Ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit<lb/> <lb/> Prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.</s> <lb/> <s>at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,<lb/> Simula Silena ac saturast, labeosa philema.</s> <lb/> <s>cetera de genere hoc longum est si dicere coner. <lb/> Sed tamen esto iam quantovis oris honore,<lb/> Cui Veneris membris vis omnibus exoriatur:<lb/> Nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;<lb/> Nempe eadem facit, et scimus facere, omnia turpi,<lb/> Et miseram taetris se suffit odoribus ipsa <lb/> Quam famulae lome fugitant furtimque cachinnant.</s> <lb/> <s>at lacrimans exclusus amator limina saepe<lb/> Floribus et sertis operit postisque superbos<lb/> Unguit amaracino et foribus miser oscula figit;<lb/> Quem si, iam ammissum, venientem Offenderit aura <lb/> Una modo, causas abeundi quaerat honestas,<lb/> Et meditata diu cadat alte sumpta querella,<lb/> Stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Plus videat quam mortali concedere par est.</s> <lb/> <s>nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae <lb/> Omnia summo opere hos vitae poscaenia celant<lb/> Quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,<lb/> Nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis<lb/> Protrahere in lucem atque omnis inquirere risus<lb/> Et, si bello animost et non odiosa, vicissim <lb/> Praetermittere et humanis Concedere rebus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec mulier semper ficto suspirat amore<lb/> Quae conplexa viri corpus cum corpore iungit<lb/> Et tenet adsuctis umectans oscula labris.</s> <lb/> <s>nam facit ex animo saepe et communia quaerens <lb/> Gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.</s> <lb/> <s>nec ratione alia volucres armenta feraeque<lb/> Et pecudes et equae maribus subsidere possent,<lb/> Si non, ipsa quod illorum subat ardet abundans<lb/> Natura et Venerem salientum laeta retractat. <lb/> Nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas<lb/> Vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur?</s><s><lb/> In triviis quam saepe canes, discedere aventis,<lb/> Divorsi cupide summis ex viribuÍ tendunt,<lb/> Quom interea validis Veneris compagibus haerent! <lb/> Quod facerent numquam nisi mutua gaudia nossent<lb/> Quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.</s> <lb/> <s>quare etiam atque etiam, ut dico, est cornmuniÍ voluptas<lb/> </s></p><p type="main"><s>Et commiscendo quom semine forte virili<lb/> Femina vini vicit subita vi corripuitque, <lb/> Tum similes matrum inaterno semine fiunt,<lb/> Ut patribus patrio. </s><s>sed quos utriusque figurae<lb/> Esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,<lb/> Corpore de patrio et materno sanguine crescunt,<lb/> Semina cum Veneris stimulis excita per artus <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Obvia conflixit conspirans mutuus ardor,<lb/> Et neque utrum superavit eorum nec superatum est.</s> <lb/> <s>fit quoque ut interdum similes existere avorum<lb/> Possint et referant proavorum saepe figuras<lb/> Propterea quia multa modis primordia multis <lb/> Mixta suo celant in corpore saepe parentis,<lb/> Quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta;<lb/> Inde Venus varia producit sorte figuras<lb/> Maiorumque refert voltus vocesque comasque.</s> <lb/> <s> et muliebre oritur patrio de semine saeclum<lb/> Maternoque mares existunt corpore creti;<lb/> Quandoquidem nihilo magis haec de semine certo<lb/> Fiunt quam facies et corpora membraque nobis;<lb/> Semper enim partus duplici de semine constat,<lb/> Atque utri similest magis id quodcumque creatur, <lb/> Eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,<lb/> Sive virum suboles sivest muliebris origo.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec divina satum genitalem numina cuiquam<lb/> Absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam<lb/> Appelletur et ut sterili Venere exigat aevom; <lb/> Quod plerumque putant et multo sanguine maesti<lb/> Conspergunt aras adolentque altaria donis,<lb/> Ut gravidas reddant uxores semine largo.</s> <lb/> <s>nequiquam divom numen sortisque fatigant.</s> <lb/> <s>nam steriles nimium crasso sunt semine partim <lb/> Et liquido praeter iustum tenuique vicissim.</s> <lb/> <s>tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,<lb/> Liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.</s> <lb/> <s>crassius his porro quoniam concretius aequo<lb/> Mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu <lb/> Aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum<lb/> Aegre admiscetur muliebri semine semen.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>nam multum harmoniae Veneris differre videntur.</s> <lb/> <s>atque alias alii complent magis ex allisque<lb/> Succipiunt allae pondus magis inque gravescunt. <lb/> Et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt<lb/> Pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos<lb/> Suscipere et partu possent ditescere dulci.</s> <lb/> <s>et quibus ante domi fecundae saepe nequissent<lb/> Uxores parere, inventast illis quoque compar <lb/> Natura, ut possent gnatis munire senectam.</s> <lb/> <s> Usque adeo magni refert, ut semina possint <lb/> Seminibus commisceri genitaliter apta, <lb/> Crassane conveniant liquidis et liquida crassis. </s><s><lb/> Atque in eo refert quo victu vita colatur; <lb/> Namque aliis rebus concrescunt semina membris <lb/> Atque aliis extenvantur tabentque vicissim. </s><s><lb/> Et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas, <lb/> Id quoque permagni refert; nam more ferarum <lb/> Quadrupedumque magis ritu plerumque putantur <lb/> Concipere uxores, quia sic loca sumere possunt, <lb/> Pectoribus positis, sublatis seinina lumbis. </s><s><lb/> Nec molles opuÍ sunt motus uxoribus hilum. </s><s><lb/> Nam mulier prohibet se concipere atque repugnat, <lb/> Clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat <lb/> Atque exossato ciet omni pectore fluctus;<lb/> Elcit enim sulcum recta regione viaque<lb/> Vomeris atque locis avertit seminis ictum.</s> <lb/> <s>idque sua causa consuerunt scorta moveri,<lb/> Ne complerentur crebro gravidaeque iacerent <lb/> Et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;<lb/> Coniugibus quod nihil nostris opus esse videtur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec divinitus interdum Venerisque sagittis<lb/> Deteriore fit ut forma muliercula ametur.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>nam facit ipsa suis interdum femina factis <lb/> Morigerisque modis et munde corpore culto,<lb/> Ut facile insuescat te secum Degere vitam.</s> <lb/> <s>quod superest, consuetudo concinnat amorem;<lb/> Nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,<lb/> Vincitur in longo spatio tamen atque labascit. <lb/> Nonne vides etiam guttas in saxa cadentis<lb/> Umoris longo in spatio pertundere saxa?</s><s><lb/> </s></p> </chap> <chap n="5"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER QUINTUS</s></p> <p type="main"><s><lb/> Quis potis est dignum pollenti pectore carmen <lb/> Condere pro rerum maiestate hisque repertis?</s><s> <lb/> Quisve valet verbis tantum qui fingere laudes <lb/> Pro meritis eius possit qui talia nobis <lb/> Pectore parta stio quaesitaque Praemia liquit?</s><s> <lb/> Nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. </s><s><lb/> Nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, <lb/> Dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi, <lb/> Qui princeps vitae rationem invenit eam quae <lb/> Nunc appellatur sapientia, quique per artem <lb/> Fluctibus e tantis vitam tantisque tenebris <lb/> In tam tranquillo et tam clara luce locavit. </s><s><lb/> Confer enim divina aliorum antiqua reperta. </s><s><lb/> Namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris <lb/> Vitigeni laticem mortalibus instituisse; <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Cum tamen his posset sine rebus vita manere, <lb/> Ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. </s><s><lb/> At bene non poterat sine puro pectore vivi; <lb/> Quo magis hic merito nobis deus esse videtur, <lb/> Ex quo nunc etiam per magnas didita gentis <lb/> Dulcia permulcent animos solacia vitae. </s><s><lb/> Herculis antistare autem si facta putabis, <lb/> Longius a vera multo ratione ferere, <lb/> Quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus<lb/> Ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?</s><s> <lb/> Denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis<lb/> Hydra venenatis posset vallata colubris?</s><s> <lb/> Quidve tripectora tergemini vis Geryonai<lb/> Tanto opere officerent nobis Stymphala colentes <lb/> Et Diomedis equi spirantes naribus ignem <lb/> Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?</s><s><lb/> Aureaque Hesperidum servans fulgentia mala, <lb/> Asper, acerba tuens, immani corpore serpens <lb/> Arboris amplexus stirpem quid denique obesset <lb/> Propter Atlanteum litus pelageque sonora, <lb/> Quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?</s><s> <lb/> Cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, <lb/> Sei non victa forent, quid tandem viva nocerent?</s><s> <lb/> Nihil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum <lb/> Nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est <lb/> Per nemora ac montes magnos silvasque profundas; <lb/> Quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. </s><s><lb/> At nisi purgatum est pectus, quae proelia nobis <lb/> Atque pericula tumst ingratis insinuandum!<lb/> Quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres <lb/> Sollicitum curae quantique perinde timores!<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quidve superbia spurcitia ac petulantia?</s><s> quantas<lb/> Efficiunt elades! quid luxus desidiaeque?</s><s><lb/> Haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque <lb/> Expulerit dictis, non armis, nonne decebit<lb/> Hunc hominem numero divom dignarier esse?</s><s><lb/> Cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis<lb/> Immortalibu' de divis dare dicta suerit<lb/> Atque omnem rerum naturam pandere dictis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Cuius ego ingressus vestigia dum rationes <lb/> Persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata<lb/> Foedere sint, in eo quam sit durare necessum<lb/> Nec validas valeant aevi rescindere leges,<lb/> Quo genere in primis animi natura reperta est<lb/> Nativo primum consistere corpore creta <lb/> Nec posse incolumis magnum durare per aevom,<lb/> Sed simulacra solere in somnis fallere mentem,<lb/> Cernere cum videamur eum quem vita reliquit,<lb/> Quod superest, nunc huc rationis detulit ordo,<lb/> Ut mihi mortali consistere corpore mundum <lb/> Nativomque simul ratio reddunda sit esse;<lb/> Et quibus ille modis congressus materiai<lb/> Fundarit terram caelum mare sidera solem<lb/> Lunaique globum; tum quae tellure animantes<lb/> Extiterint, et quae nullo sint tempore natae; <lb/> Quove modo genus humanum variante loquella<lb/> Coeperit inter se vesci per nomina rerum;<lb/> Et quibus ille modis divom metus insinuarit<lb/> Pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur<lb/> Fana lacus lucos aras simulacraque divom. <lb/> Praeterea solis cursus lunaeque meatus<lb/> Expediam qua vi flectat natura gubernans;<lb/> Ne forte haec inter caelum terramque reamur<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Libera sponte sua cursus lustrare perennis<lb/> Morigera ad fruges augendas atque animantis, <lb/> Neve aliqua divom volvi ratione putemus.</s> <lb/> <s>nam bene qui didicere deos securum agere aevom,<lb/> Si tamen interea mirantur qua ratione<lb/> Quaeque geri possint, praesertim rebus in illis<lb/> Quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, <lb/> Rursus in antiquas referuntur religiones<lb/> Et dominos acris adsciscunt, omnia posse<lb/> Quos miseri credunt, ignari quid queat esse,<lb/> Quid nequeat, finita potestas denique cuique<lb/> Quanam sit ratione atque alte terminus haerens. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, ne te in promissis plura moremur,<lb/> Principio maria ac terras caelumque tuere;<lb/> Quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,<lb/> Tris species tam dissimilis, tria talia texta,<lb/> Una dies dabit exitio, multosque per annos <lb/> Sustentata ruet moles et machina mundi.</s> <lb/> <s>nec me animi fallit quam res nova miraque menti<lb/> Accidat exitium caeli terraeque futurum,<lb/> Et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;<lb/> Ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante <lb/> Nec tamen hanc possis oculorum subdere visu<lb/> Nec iacere indu manus, via qua munita fidei<lb/> Proxima fert humanum in pectus templaque mentis.</s> <lb/> <s>sed tamen effabor. </s><s>dictis dabit ipsa fidem res<lb/> Forsitan et graviter terrarum motibus ortis <lb/> Omnia conquassari in parvo tempore cernes.</s> <lb/> <s>quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,<lb/> Et ratio potius quam res persuadeat ipsa<lb/> </s></p><p type="main"><s>(Qua prius adgrediar quam de re fundere fata <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Sanctius et multo certa ratione magis quam<lb/> Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,<lb/> Multa tibi expediam doctis solacia dictis<lb/> Religione refrenatus ne forte rearis<lb/> Terras et solem et caelum, mare sidera lunam, <lb/> Corpore divino debere aeterna manere,<lb/> Proptereaque putes ritu par esse Gigantum<lb/> Pendere eos poenas inmani pro scelere omnis<lb/> Qui ratione sua disturbent moenia mundi<lb/> <lb/> Praeclarumque velint caeli restinguere solem <lb/> Inmortalia mortali sermone notantes ; <lb/> Quae procul usque adeo divino a numine distent, <lb/> Inque deum numero quae sint indigna videri,<lb/> Notitiam potius praebere ut posse putentur <lb/> Quid sit vitali motu sensuque remotum. </s><s> <lb/> Quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse<lb/> Posse animi natura putetur consiliumque; <lb/> Sicut in aethere non arbor, non aequore salso <lb/> Nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis <lb/> Nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse. </s><s> <lb/> Certum ac dispositum est ubi quicquit crescat et insit. </s><s><lb/> Sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/> Sola neque a nervis et sanguine longiter esse. </s><s><lb/> Quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/> In capite aut umeris aut imis calcibus esse <lb/> Posset et innasci quavis in parte, soleret<lb/> Tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/> <s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum<lb/> Dispositumque videtur ubi esse et crescere possit<lb/> Seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum<lb/> Totum posse extra corpus formamque animalem<lb/> Putribus in glebis terrarum aut solis in igni<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aut in aqua durare aut altis aetheris oris.</s> <lb/> <s>haud igitur constant divino praedita sensu,<lb/> Quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud item non est ut possis credere, sedes<lb/> Esse deum sanctas in mundi partibus ullis.</s> <lb/> <s>tenvis enim natura deum longeque remota<lb/> Sensibus ab nostris animi vix mente videtur;<lb/> Quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum, <lb/> Tactile nihil nobis quod sit contingere debet.</s> <lb/> <s>tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.</s> <lb/> <s>quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse<lb/> Dissimiles debent, tenues de corpore eorum;<lb/> Quae tibi posterius largo sermone probabo. <lb/> Dicere porro hominum causa voluisse parare<lb/> Praeclaram mundi naturam proptereaque<lb/> Adlaudabile opus divom laudare decere<lb/> Aeternumque putare atque inmortale futurum<lb/> Nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta <lb/> Gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,<lb/> Solicitare suis ulla vi ex sedibus umquam<lb/> Nec verbis vexare et ab imo evertere summa,<lb/> Cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,<lb/> Desiperest. </s><s>quid enim inmortalibus atque beatis <lb/> Gratia nostra queat largirier emolumenti,<lb/> Ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?</s><s><lb/> Quidve novi potuit tanto post ante quietos<lb/> Inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?</s><s><lb/> Nam gaudere novis rebus debere videtur <lb/> Cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri<lb/> Tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevom,<lb/> Quid potuit novitatis amorem accendere tali?</s><s><lb/> An, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Donec diluxit rerum genitalis origo. <lb/> Quidve mali fuerat nobis non esse creatis?</s><s><lb/> Natus enim debet quicumque est velle manere <lb/> In vita, donec retinebit blanda voluptas. </s><s><lb/> Qui numquam vero vitae gustavit amorem<lb/> Nec fuit in numero, quid obest non esse creatum <lb/> Exemplum porro gignundis rebus et ipsa<lb/> Notities divis hominum unde est insita primum<lb/> Quid vellent facere ut scirent animoque viderent,<lb/> Quove modost umquam vis cognita principiorum<lb/> Quidque inter sese permutato Ordine possent, <lb/> Si non ipsa dedit specimen natura creandi ?</s><s><lb/> Namque ita multa modis multis primordia rerum<lb/> Ex infinito iam tempore percita plagis <lb/> Ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/> Omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/> Quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/> Ut non sit mirum si in talis disposituras <lb/> Deciderunt quoque et in talis venere meatus, <lb/> Qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint, <lb/> Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim<lb/> Confirmare aliisque ex rebus reddere multis,<lb/> Nequaquam nobis divinitus esse paratam<lb/> Naturam rerum; tanta stat praedita culpa.</s> <lb/> <s>principio quantum caeli tegit impetus ingens, <lb/> Inde avidei partem montes silvaeque ferarum<lb/> Possedere, tenent rupes vastaeque paludes<lb/> Et mare quod late terrarum distinet oras.</s> <lb/> <s>inde duas porro prope partis fervidus ardor<lb/> Adsiduusque geli casus mortalibus aufert. <lb/> Quod superest arvi, tamen id natura sua vi<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Sentibus obducat, ni vis humana resistat<lb/> Vitai causa valido consueta bidenti<lb/> Ingemere et terram pressis proseindere aratris.</s> <lb/> <s>si non fecundas vertentes vomere glebas <lb/> Terraique solum subigentes cimus ad ortus,<lb/> Sponte sua nequeant liquidas existere in auras,<lb/> Et tamen interdum magno quaesita labore<lb/> Cum iam per terras frondent atque omnia florent,<lb/> Aut nimiis torret fervoribus aetherius sol <lb/> Aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae, <lb/> Flabraque ventorum violento turbine vexant.</s> <lb/> <s>praeterea genus horriferum natura ferarum <lb/> Humanae genti infestum terraque marique <lb/> Cur alit atque auget?</s><s> cur anni tempora morbos <lb/> Adportant?</s><s> quare mors inmatura vagatur?</s><s><lb/> Tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis<lb/> Navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni<lb/> Vitali auxilio, cum primum in luminis oras<lb/> Nixibus ex alvo matris natura profudit, <lb/> Vagituque locum lugubri complet, ut aecum est<lb/> Cui tantum in vita restet transire malorum.</s> <lb/> <s>at variae crescunt pecudes armenta feraeque<lb/> Nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast<lb/> Almae nutricis blanda atque infracta loquella <lb/> Nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,<lb/> Denique non armis opus est, non moenibus altis,<lb/> Qui sua tutentur, quando omnibus omnia large<lb/> Tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio quoniam terrai corpus et humor <lb/> Aurarumque leves animae calidique vapores,<lb/> E quibus haec rerum consistere summa videtur,<lb/> Omnia nativo ac mortali corpore constant,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Debet eodem omnis mundi natura putari.</s> <lb/> <s>quippe etenim quorum partis et membra videmus <lb/> Corpore nativo ac mortalibus esse figuris,<lb/> Haec eadem ferme mortalia cernimus esse<lb/> Et nativa simul. </s><s>quapropter maxima mundi<lb/> Cum videam membra ac partis consumpta regigni,<lb/> Scire licet caeli quoque item terraeque fuisse <lb/> Principiale aliquod tempus clademque futuram.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne corripuisse rearis<lb/> Me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi<lb/> Esse neque umorem dubitavi aurasque perire<lb/> Atque eadem gigni rursusque augescere dixi, <lb/> Principio pars terrai nonnulla, perusta<lb/> Solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,<lb/> <lb/> Pulveris exhalat nebulam nubesque volantis<lb/> Quas validi toto dispergunt aere venti.</s> <lb/> <s>pars etiam glebarum ad diluviem revocatur <lb/> Imbribus et ripas radentia flumina rodunt.</s> <lb/> <s>Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget,<lb/> Redditur; et quoniam dubio procul esse videtur<lb/> Omniparens eadem rerum commune sepulcrum,<lb/> Ergo terra tibi libatur et aucta recrescit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, umore novo mare flumina fontes<lb/> Semper abundare et latices manare perennis<lb/> Nihil opus est verbis: magnus decursus aquarum<lb/> Undique declarat. </s><s>sed primum quicquid aquai<lb/> Tollitur in summaque fit ut nihil humor abundet, <lb/> Partim quod validi verrentes aequora venti<lb/> Diminuunt radiisque retexens aetherius sol,<lb/> Partim quod supter per terras diditur omnis;<lb/> Percolatur enim virus retroque remanat<lb/> Materies umoris et ad caput amnibus omnis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Convenit, inde super terras fluit agmine dulci<lb/> Qua via secta semel liquido pede detulit undas.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Aera nunc igitur dicam qui corpore toto<lb/> Innumerabiliter privas mutatur in horas.</s> <lb/> <s>semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne <lb/> Aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra<lb/> Corpora retribuat rebus recreetque fluentis,<lb/> Omnia iam resoluta forent et in aera versa.</s> <lb/> <s>haut igitur cessat gigni de rebus et in res<lb/> Reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,<lb/> Inrigat adsidue caelum candore recenti<lb/> Suppeditatque novo confestim lumine lumen.</s> <lb/> <s>nam primum quicquid fulgoris disperit ei,<lb/> Quocumque accidit. </s><s>id licet hinc cognoscere possis, <lb/> Quod simul ac primum nubes succedere soli<lb/> Coepere et radios inter quasi rumpere lucis,<lb/> Extemplo inferior pars horum disperit omnis<lb/> Terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;<lb/> Ut noscas splendore novo res semper egere <lb/> Et primum iactum fulgoris quemque perire <lb/> Nec ratione alia res posse in sole videri, <lb/> Perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. </s><s><lb/> Quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt, <lb/> Lumina, pendentes lychini claraeque coruscis <lb/> Fulguribus pingues multa caligine taedae<lb/> Consimili properant ratione, ardore ministro, <lb/> Suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant, <lb/> Instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:<lb/> Usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei <lb/> Exitium celeri celatur origine flammae. </s><s><lb/> Sic igitur solem lunam stellasque putandumst <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ex alio atque alio lucem iactare subortu <lb/> Et primum quicquid flammarum perdere semper;<lb/> Inviolabilia haec ne credas forte vigere. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo,<lb/> Non altas turris ruere et putrescere saxa,<lb/> Non delubra deum simulacraque fessa fatisci,<lb/> Nec sanctum numen fati protollere finis<lb/> Posse neque adversus naturae foedera niti ?</s><s> <lb/> Denique non monimenta virum dilapsa videmus<lb/> Quaerere proporro sibi sene Senescere credas,<lb/> Non ruere avolsos silices a montibus altis <lb/> Nec validas aevi vires perferre patique <lb/> Finiti?</s><s> neque enim caderent avolsa repente, <lb/> Ex infinito quae tempore pertolerassent<lb/> Omnia tormenta aetatis privata fragore.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem <lb/> Continet amplexu terram: si procreat ex se <lb/> Omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, <lb/> Totum nativum mortali corpore constat. </s><s><lb/> Nam quodcumque alias ex se res auget alitque, <lb/> Deminui debet, recreari, cum recipit res.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea si nulla fuit genitalis origo<lb/> Terrarum et caeli semperque aeterna fuere, <lb/> Cur supera bellum Thebanum et funera Troiae<lb/> Non alias alii quoque res cecinere poetae ?</s><s><lb/> Quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam<lb/> Aeternis famae monimentis insita florent ?</s><s><lb/> Verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque <lb/> Naturast mundi neque pridem exordia cepit.</s> <lb/> <s>quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,<lb/> Nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt<lb/> Multa, modo organici melicos peperere sonores.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>denique natura haec rerum ratioque repertast <lb/> Nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus<lb/> Nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.</s> <lb/> <s>quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis,<lb/> Sed periisse hominum torrenti saecla vapore,<lb/> Aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, <lb/> Aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces <lb/> Per terras amnes atque oppida Cooperuisse,<lb/> Tanto quiquie magis victus fateare necesse est <lb/> Exitium quoque terrarum caelique futurum. </s><s><lb/> Nam cum res tantis morbis tantisque periclis <lb/> Temptarentur, ibi si tristior incubuisset <lb/> Causa, darent late cladem magnasque ruinas. </s><s><lb/> Nec ratione alia mortales esse videmur, <lb/> Inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem <lb/> Atque illi quos a vita natura removit. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea quaecumque manent aeterna necessust<lb/> Aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus<lb/> Nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas<lb/> Dissociare intus partis, vit materiai<lb/> Corpora sunt quorum naturam ostendimus ante, <lb/> Aut ideo durare aetatem posse per omnem,<lb/> Plagarum quia sunt expertia, sicut inane est<lb/> Quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,<lb/> Aut etiam quia nulla loci fit copia circum,<lb/> Quo quasi res possint discedere dissoluique, <lb/> Sicut summarum summa est aeterna neque extra<lb/> Qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae<lb/> Possint incidere et valida dissolvere plaga.</s> <lb/> <s>at neque, uti docui, solido cum corpore mundi<lb/> Naturast, quoniam admistum est in rebus inane, <lb/> Nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ex infinito quae possint forte coorta<lb/> Corruere hanc rerum violento turbine summam<lb/> Aut aliam quamvis cladem inportare pericli,<lb/> Nec porro natura loci spatiumque profundi <lb/> Deficit, exspargi quo possint moenia mundi,<lb/> Aut alia quavis possunt vi pulsa perire.</s> <lb/> <s>haut igitur leti praeclusa est ianua caelo<lb/> Nec soli terraeque neque altis aequoris undis,<lb/> Sed patet immani et vasto respectat hiatu. <lb/> Quare etiam nativa necessum est confiteare<lb/> Haec eadem ; neque enim, inortali corpore quae sunt<lb/> Ex infinito iam tempore adhuc potuissent<lb/> Inmensi validas aevi contemnere vires.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Denique tantopere inter se cum maxima mundi <lb/> Pugnent membra, pio nequaquam concita bello,<lb/> Nonne vides aliquam longi certaminis ollis<lb/> Posse dari finem ?</s><s> vel cum sol et vapor omnis<lb/> Omnibus epotis umoribus exsuperarint:<lb/> Quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur: <lb/> Tantum suppeditant amnes ultraque minantur<lb/> Omnia diluviare ex alto gurgite ponti,<lb/> Nequiquam, quoniam verrentes aequora venti<lb/> Deminuunt radiisque retexens aetherius sol,<lb/> Et siccare prius confidunt omnia posse <lb/> Quam liquor incepti possit contingere finem.</s> <lb/> <s>tantum spirantes aequo certamine bellum<lb/> Magnis inter se de rebus cernere Certant,<lb/> Cum semel interea fuerit superantior ignis<lb/> Et semel, ut fama est, humor regnarit in arvis. <lb/> Ignis enim superat et lambens multa perussit,<lb/> Avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum<lb/> Aethere raptavit toto terrasque per omnis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>at pater omnipotens ira tum percitus acri<lb/> Magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu <lb/> Deturbavit equis in terram, solque cadenti<lb/> Obvius aeternam succepit lampada mundi<lb/> Disiectosque redegit equos iunxitque trementis,<lb/> Inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,<lb/> Scilicet ut veteres Graium cecinere poetae. <lb/> Quod procul a vera nimis est ratione repulsum.</s> <lb/> <s>ignis enim superare potest ubi materiai<lb/> Ex infinito sunt corpora plura coorta;<lb/> Inde cadunt vires aliqua ratione revictae,<lb/> Aut pereunt res exustae torrentibus auris. <lb/> Umor item quondam coepit superare coortus, <lb/> Ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.</s> <lb/> <s>inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit, <lb/> Ex infinito fuerat quaecumque coorta, <lb/> Constiterunt imbres et flumina vim minuerunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed quibus ille modis coniectus materiai<lb/> Fundarit terram et caelum pontique profunda, <lb/> Solis lunai cursus, ex ordine ponam. </s><s><lb/> Nam certe neque consilio primordia rerum <lb/> Ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/> Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto,<lb/> Sed quia multa modis multis primordia rerum <lb/> Ex infinito iam tempore percita plagis <lb/> Ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/> Omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/> Quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/> Propterea fit uti magnum volgata per aevom <lb/> Omne genus coetus et motus experiundo <lb/> Tandem conveniant ea quae convecta repente <lb/> Magnarum rerum fiunt exordia saepe, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Terrai maris et caeli generisque animantum.</s> <lb/> <s> </s></p><p type="main"><s>Hic neque tum solis rota cerni lumine largo<lb/> Altivolans poterat nec magni sidera mundi<lb/> Nec mare nec caelum nec denique terra neque aer<lb/> Nec similis nostris rebus res ulla videri, <lb/> Sed nova tempestas quaedam molesque coorta<lb/> Omne genus de principiis, discordia quorum<lb/> Intervalla vias conexus pondera plagas<lb/> Concursus motus turbabat proelia miscens,<lb/> Propter dissimilis formas variasque figuras <lb/> Quod non omnia sic poterant coniuncta manere <lb/> Nec motus inter sese dare convenientis. </s><s><lb/> Diffugere inde loci partes coepere paresque <lb/> Cum paribus iungi res et discludere mundum <lb/> Membraque dividere et magnas disponere partes, <lb/> Hoc est, a terris altum secernere caelum <lb/> Et sorsum mare uti secreto umore pateret, <lb/> Seorsus item puri secretique aetheris ignes.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,<lb/> Propterea quod erant gravia et perplexa, coibant <lb/> In medio atque imas capiebant omnia sedes; <lb/> Quae quanto magis inter se perplexa coibant,<lb/> Tam magis expressere ea quae mare sidera solem <lb/> Lunamque efficerent et magni moenia mundi. </s><s><lb/> Omnia enim magis haec e levibus atque rutundis <lb/> Seminibus multoque minoribu' sunt elementis <lb/> Quam tellus. </s><s>ideo, per rara foramina, terrae <lb/> Partibus erumpens primus se sustulit aether <lb/> Ignifer et multos secum levis abstulit ignis, <lb/> Non alia longe ratione ac saepe videmus, <lb/> Aurea cum primum gemmantis rore per herbas <lb/> Matutina rubent radiati lumina solis<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Exhalantque lacus nebulam fluviique perennes, <lb/> Ipsaque ut interdum tellus fumare videtur; <lb/> Omnia quae sursum cum conciliantur, in alto <lb/> Corpore concreto subtexunt nubila caelum. </s><s><lb/> Sic igitur tum se levis ac diffusilis aether <lb/> Corpore concreto circumdatus undique flexit <lb/> Et late diffusus in omnis undique partis<lb/> Omnia sic avido complexu cetera saepsit. <lb/> Hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,<lb/> Interutrasque globi quorum vertuntur in auris; <lb/> Quae neque terra sibi adscevit nec maximus aether, <lb/> Quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,<lb/> Nec levia ut possent per summas labier oras, <lb/> Et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva <lb/> Versent et partes ut mundi totius extent; <lb/> Quod genus in nobis quaedam licet in statione<lb/> Membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.</s> <lb/> <s>his igitur rebus retractis terra repente, <lb/> Maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit, <lb/> Succidit et salso suffudit gurgite fossas. </s><s><lb/> Inque dies quanto circum magis aetheris aestus <lb/> Et radii solis cogebant undique terram <lb/> Verberibus crebris extrema ad limina in artum, <lb/> In medio ut propulsa suo condensa coiret,<lb/> Tam magis expressus salsus de corpore sudor <lb/> Augebat mare manando camposque natantis, <lb/> Et tanto magis illa foras elabsa volabant <lb/> Corpora multa vaporis et aeris altaque caeli <lb/> Densebant procul a terris fulgentia templa. </s><s><lb/> Sidebant campi, crescebant montibus altis <lb/> Ascensus; neque enim poterant subsidere saxa <lb/> Nec pariter tantundem omnes succumbere partis. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Sic igitur terrae concreto corpore pondus <lb/> Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum<lb/> Confluxit gravis et subsedit funditus ut faex; <lb/> Inde mare inde aer inde aether ignifer ipse <lb/> Corporibus liquidis sunt omnia pura relicta, <lb/> Et leviora aliis alia, et liquidissimus aether <lb/> Atque levissimus aerias super influit auras,<lb/> Nec liquidum corpus turbantibus aeris auris<lb/> Commiscet; sinit haec violentis omnia verti <lb/> Turbinibus, sinit incertis turbare procellis, <lb/> Ipse suos ignis certo fert impete labens. </s><s> <lb/> Nam modice fluere atque uno posse aethera nisu <lb/> Significat Pontos, mare certo quod fluit aestu <lb/> Unum labendi conservans usque tenorem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. </s><s><lb/> Principio magnus caeli si vortitur orbis, <lb/> Ex utraque polum parti premere aera nobis <lb/> Dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;<lb/> Inde alium supra fluere atque intendere eodem <lb/> Quo volvenda micant aeterni sidera mundi; <lb/> Aut alium supter, contra qui subvehat orbem, <lb/> Ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. </s><s><lb/> Est etiam quoque uti possit celum omne manere<lb/> In statione, tamen cum lucida signa ferantur; <lb/> Sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus <lb/> Quaerentesque viam circum versantur et ignes <lb/> Passim per caeli volvunt Summania templa; <lb/> Sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer <lb/> Versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt <lb/> Quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis, <lb/> Flammea per caelum pascentis corpora passim. </s><s> <lb/> Nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Difficile est; sed quid possit fiatque per omne<lb/> In variis mundis varia ratione creatis,<lb/> Id doceo plurisque sequor disponere causas,<lb/> Motibus astrorum quae possint esse per omne; <lb/> E quibus una tamen sit in hoc quoque causa necesse est<lb/> Quae vegeat motum signis; sed quae sit earum<lb/> Praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.)<lb/> </s></p><p type="main"><s>Terraque ut in media mundi regione quiescat,<lb/> Evanescere paulatim et decrescere pondus <lb/> Convenit, atque aliam naturam supter habere<lb/> Ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam<lb/> Partibus aeriis mundi quibus insita vivit.</s> <lb/> <s>propterea non est oneri neque deprimit auras;<lb/> Ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra <lb/> Nec caput est oneri collo nec denique totum<lb/> Corporis in pedibus pondus sentimus inesse;<lb/> At quaecumque foris veniunt inpostaque nobis<lb/> Pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.</s> <lb/> <s>usque adeo magni refert quid quaeque obeat res. <lb/> Sic igitur tellus non est aliena repente<lb/> Allata atque auris aliunde obiecta alienis,<lb/> Sed pariter prima concepta ab origine mundi<lb/> Certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.</s> <lb/> <s>praeterea grandi tonitru concussa repente, <lb/> Terra supra quae se sunt concutit omnia motu:<lb/> Quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset<lb/> Partibus aeriis mundi caeloque revincta.</s> <lb/> <s>nam communibus inter se radicibus haerent<lb/> Ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta. <lb/> Nonne vides etiam quam magno pondere nobis <lb/> Sustineat corpus tenuissima vis animai <lb/> Propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ?</s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Denique iam saltu pernici tollere corpus <lb/> Quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ?</s><s> <lb/> Iamne vides quantum tenuis natura valere<lb/> Possit, ubi est coniuneta gravi cum corpore, ut aer <lb/> Coniunetus terris et nobis est animi vis ?</s><s><lb/> Nec nimio solis maior rota nec minor ardor <lb/> Esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. <lb/> Nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt <lb/> Adicere et calidum membris adflare vaporem, <lb/> Nihil illa his intervallis de corpore libant<lb/> Flammaruni, nihil ad speciem est contractior ignis. </s><s><lb/> Proinde, calor quoniam solis lumenque profusum<lb/> Perveniunt nostros ad sensus et loca mulcent,<lb/> Forma quoque hine solis debet filumque videri,<lb/> Nihil adeo ut possis plus aut minus addere, vere.</s> <lb/> <s> lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans<lb/> Sive suam proprio iactat de corpore lucem, <lb/> Quidquid id est, nihilo fertur maiore figura <lb/> Quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. </s><s><lb/> Nam prius omnia, quae longe semota tuemur <lb/> Aera per multum, specie confusa videntur <lb/> Quam minui filum. </s><s>quapropter luna necesse est, <lb/> Quandoquidem claram speciem certamque figuram<lb/> <lb/> Praebet, ut est oris extremis cumque notata <lb/> Quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. </s><s><lb/> Postremo quoscumque vides hine aetheris ignes; <lb/> Quandoquidem quoscumque in terris cernimus ignes, <lb/> Dum tremor est clarus, dum Cernitur ardor eorum,<lb/> Perparvom quiddam interdum mutare videtur <lb/> Alteram utram in partem filum, quo longius absunt;<lb/> Scire licet perquam pauxillo posse minores <lb/> Esse vel exigua maioris parte brevique.<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Illud item non est mirandum, qua ratione <lb/> Tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,<lb/> Quod maria ac terras omnis caelumque rigando<lb/> Compleat et calido perfundat cuncta vapore. <lb/> Nam licet hinc mundi patefactum totius unum<lb/> Largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,<lb/> Ex omni mundo quia sic elementa vaporis<lb/> Undique conveniunt et sic coniectus eorum <lb/> Confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.</s> <lb/> <s>nonne vides etiam quam late parvus aquai<lb/> Prata riget fons interdum campisque redundet ?</s><s><lb/> Est etiam quoque uti non magno solis ab igni<lb/> Aera percipiat calidis fervoribus ardor, <lb/> Opportunus ita est si forte et idoneus aer,<lb/> Ut queat accendi parvis ardoribus ictus;<lb/> Quod genus interdum segetes stipulamque videmus<lb/> Accedere ex una scintilla incendia passim.</s> <lb/> <s> Forsitan et rosea sol alte lampade lucens <lb/> Possideat multum caecis fervoribus ignem <lb/> Circum se, nullo qui sit fulgore notatus, <lb/> Aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec ratio solls siniplex et certa patescit, <lb/> Quo pacto aestivis e partibus aegocerotis <lb/> Brumalis adeat flexus atque inde revertens <lb/> Cancri se ut vertat metas ad solstitialis, <lb/> Lunaque mensibus id spatium videatur obire, <lb/> Annua sol in quo consumit tempora cursu. </s><s><lb/> Non, inquam, simplex his rebus reddita causast. </s><s> <lb/> Nam fieri vel cum primis id posse videtur, <lb/> Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/> Quanto quaeque magis sint terram sidera propter, <lb/> Tanto posse minus cum caeli turbine ferri. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Evanescere enim rapidas illius et acris <lb/> Imminui supter viris, ideoque relinqui <lb/> Paulatim solem cum posterioribu' signis,<lb/> Inferior multo quod sit quam fervida signa. </s><s><lb/> Et magis hoc lunam: quanto demissior eius <lb/> Cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, <lb/> Tanto posse minus cum signis tendere cursum.</s> <lb/> <s>flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur <lb/> Inferior quam sol, tanto magis omnia signa, <lb/> Hane adipiscuntur circum praeterque feruntur. </s><s><lb/> Propterea fit ut haec ad signum quodque reverti <lb/> Mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt. </s><s><lb/> Fit quoque ut e mundi transversis partibus aer <lb/> Alternis certo fluere alter tempore possit, <lb/> Qui queat aestivis solem detrudere signis <lb/> Brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem, <lb/> Et qui reiciat gelidis a frigoris umbris<lb/> Aestiferas usque in partis et fervida signa.</s> <lb/> <s>et ratione pari lunam stellasque putandum est,<lb/> Quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,<lb/> Aeribus posse alternis e partibus ire. <lb/> Nonne vides etiam diversis nubila ventis<lb/> Diversas ire in partis inferna supernis?</s><s><lb/> Qui minus illa queant per magnos aetheris orbis<lb/> Aestibus inter se diversis sidera ferri?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>At nox obruit ingenti caligine terras, <lb/> Aut ubi de longo cursu sol ultima caeli <lb/> Impulit atque suos efflavit languidus ignis <lb/> Concussos itere et labefactos aere multo, <lb/> Aut quia sub terras eursum convortere cogit <lb/> Vis eadem, supra quae terras pertulit orbem. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Tempore item certo roseam Matuta per oras<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aetheris auroram differt et lumina pandit,<lb/> Aut quia sol idem, sub terras ille revertens,<lb/> Anticipat caelum radiis accendere temptans,<lb/> Aut quia conveniunt ignes et semina multa <lb/> Confluere ardoris consuerunt tempore certo,<lb/> Quae faciunt solis nova semper lumina gigni;<lb/> Quod genus Idaeis fama est e montibus altis<lb/> Dispersos ignis orienti lumine cerni,<lb/> Inde coire globum quasi in unum et conficere orbem. <lb/> Nec tamen illud in his rebus mirabile debet <lb/> Esse, quod haec ignis tam certo tempore possunt <lb/> Semina confluere et solis reparare nitorem. </s><s><lb/> Multa videmus enim, certo quae tempore fiunt<lb/> Omnibus in rebus. </s><s>florescunt tempore certo <lb/> Arbusta et certo dimittunt tempore florem. </s><s><lb/> Nec minus in certo dentes cadere imperat aetas <lb/> Tempore et inpubem molli pubescere veste <lb/> Et pariter mollem malis demittere barbam. </s><s><lb/> Fulmina postremo nix imbres nubila venti <lb/> Non nimis incertis fiunt in partibus anni. </s><s><lb/> Namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima,<lb/> Atque ita res mundi cecidere ab origine prima, <lb/> Conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Crescere itemque dies licet et tabescere noctes, <lb/> Et minui luces, eum sumant augmina noctes,<lb/> Aut quia sol idem sub terras atque superne<lb/> Imparibus eurrens amfractibus aetheris oras<lb/> Partit et in partis non aequas dividit orbem,<lb/> Et quod ab alterutra detraxit parte, reponit <lb/> Eius in adversa tanto plus parte relatus,<lb/> Donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni<lb/> Nodus nocturnas exaequat lucibus umbras.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>nam, medio cursu flatus aquilonis et austri,<lb/> Distinet aequato caelum discrimine metas <lb/> Propter signiferi posituram totius orbis,<lb/> Annua sol in quo concludit tempora serpens,<lb/> Obliquo terras et caelum lumine lustrans,<lb/> Ut ratio declarat eorum qui loca caeli<lb/> Omnia dispositis signis ornata notarunt. <lb/> Aut quia crassior est certis in partibus aer,<lb/> Sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis<lb/> Nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus.</s> <lb/> <s>propterea noctes hiberno tempore longae<lb/> Cessant, dum veniat radiatum insigne diei. <lb/> Aut etiam, quia sic alternis partibus anni<lb/> Tardius et citius consuerunt confluere ignes<lb/> Qui faciunt solem certa desurgere parte,<lb/> Propterea fit uti videantur dicere verum<lb/> </s></p><p type="main"><s>Luna potest solis radiis percussa nitere <lb/> Inque dies magis id lumen Convertere nobis<lb/> Ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,<lb/> Donique eum contra pleno bene lumine fulsit<lb/> Atque oriens obitus eius super edita vidit;<lb/> Inde minutatim retro quasi condere lumen. <lb/> Debet item, quanto propius iam solis ad ignem<lb/> Labitur ex alia signorum parte per orbem;<lb/> Ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai<lb/> Consimilem cursusque viam sub sole tenere.</s> <lb/> <s>est etiam quare proprio cum lumine possit <lb/> Volvier et varias splendoris reddere forrnas.</s> <lb/> <s>corpus enim licet esse aliud quod fertur et una<lb/> Labitur omnimodis occursans officiensque<lb/> Nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.</s> <lb/> <s>versarique potest, globus ut, si forte, pilai <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Dimidia ex parti candenti lumine tinctus,<lb/> Versandoque globum variantis edere formas,<lb/> Donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta,<lb/> Ad speciem vertit nobis oculosque patentis ;<lb/> Inde minutatim retro contorquet et aufert <lb/> Luciferam partem glomeraminis atque pilai;<lb/> Ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans<lb/> Astrologorum artem contra convincere tendit,<lb/> Proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque<lb/> Aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis. <lb/> Denique cur nequeat semper nova luna creari<lb/> Ordine formarum certo certisque figuris<lb/> Inque dies privos aborisci quaeque creata<lb/> Atque alia illius reparari in parte locoque,<lb/> Difficilest ratione docere et vincere verbis, <lb/> Ordine eum possint tam certo Multa creari.</s> <lb/> <s>it ver et Venus, et Veneris praenuntius ante<lb/> Pennatus graditur, zephyri vestigia propter<lb/> Flora quibus mater praespargens ante viai<lb/> Cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet. <lb/> Inde loci sequitur calor aridus et comes una<lb/> Pulverulenta Ceres et etesia Flabra aquilonum.</s> <lb/> <s>inde autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.</s> <lb/> <s>inde aliae tempestates ventique secuntur,<lb/> Altitonans Volturnus et auster fulmine pollens. <lb/> Tandem bruma nives adfert pigrumque rigorem<lb/> Reddit: hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.</s> <lb/> <s>quo minus est mirum si certo tempore luna<lb/> Gignitur et certo deletur tempore rusus,<lb/> Cum fieri possint tam certo tempore multa. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Solis item quoque defectus lunaeque latebras <lb/> Pluribus e causis fieri tibi posse putandum est. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nam cur luna queat terram secludere solis <lb/> Lumine et a terris altum caput obstruere ei, <lb/> Obiciens caecum radiis ardentibus orbem; <lb/> Tempore eodem aliud facere id non posse putetur <lb/> Corpus quod cassum labatur lumine semper?</s><s> <lb/> Solque suos etiam dimittere languidus ignis <lb/> Tempore cur certo nequeat recreareque lumen, <lb/> Cum loca praeteriit flammis infesta per auras, <lb/> Quae faciunt ignis interstingui atque perire?</s><s><lb/> Et cur terra queat lunam spoliare vicissim <lb/> Lumine et oppressum solem super ipsa tenere,<lb/> Menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,<lb/> Tempore eodem aliut nequeat succurrere lunae <lb/> Corpus vel supra solis perlabier orbem, <lb/> Quod radios interrumpat lumenque profusum ?</s><s><lb/> Et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, <lb/> Cur nequeat certa mundi languescere parte, <lb/> Dum loca luminibus propriis inimica per exit?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, quoniam magni per caerula mundi<lb/> Qua fieri quicquid posset ratione resolvi, <lb/> Solis uti varios cursus lunaeque meatus <lb/> Noscere possemus quae vis et causa cieret, <lb/> Quove modo possent offecto Lumine obire <lb/> Et neque opinantis tenebris obducere terras, <lb/> Cum quasi conivent et aperto lumine rursum <lb/> Omnia convisunt clara loca candida luce, <lb/> Nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae <lb/> Arva, novo fetu quid primum in luminis oras<lb/> Tollere et incertis crerint committere ventis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio genus herbarum viridemque nitorem<lb/> Terra dedit circum collis eamposque per omnis, <lb/> Florida fulserunt viridanti prata colore, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Arboribusque datum est variis exinde per auras<lb/> Crescendi magnum inmissis certamen habenis. </s><s><lb/> Ut pluma atque pili primum saetaeque creantur<lb/> Quadripedum membris et corpore pennipotentum, <lb/> Sic nova tum tellus herbas virgultaque primum <lb/> Sustulit, inde loci mortalia saecla creavit <lb/> Multa modis multis varia ratione coorta. </s><s><lb/> Nam neque de caelo cecidisse animalia possunt <lb/> Nec terrestria de salsis exisse laeunis. </s><s><lb/> Linquitur ut merito maternum nomen adepta <lb/> Terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata. </s><s><lb/> Multaque nunc etiam existunt animalia terris<lb/> <lb/> Imbribus et calido solis concreta vapore; <lb/> Quo minus est mirum si tum sunt plura coorta <lb/> Et maiora, nova tellure atque aethere adulta. <lb/> Principio genus alituum variaeque volucres <lb/> Ova relinquebant exclusae tempore verno, <lb/> Folliculos ut nunc teretis aestate cicadae <lb/> Lincunt sponte sua victum vitamque petentes. </s><s><lb/> Tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. </s><s> <lb/> Multus enim calor atque humor superabat in arvis.</s> <lb/> <s>hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur, <lb/> Crescebant uteri terram radicibus apti; <lb/> Quos ubi tempore maturo patefecerat aestus <lb/> Infantum fugiens umorem aurasque petessens, <lb/> Convertebat ibi natura foramina terrae <lb/> Et sucum venis cogebat fundere apertis <lb/> Consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque <lb/> Cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis <lb/> Impetus in mammas convertitur ille alimenti. </s><s> <lb/> Terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile <lb/> Praebebat multa et molli lanugine abundans. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> At novitas mundi nec frigora dura ciebat <lb/> Nec nimios aestus nec magnis viribus auras. </s><s><lb/> Omnia enim pariter crescunt et robora sumunt. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta<lb/> Terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit <lb/> Humanum atque animal prope certo tempore fudit <lb/> Omne quod in magnis bacchatur montibu' passim,<lb/> Aeriasque simul volucres variantibu' formis. <lb/> Sed quia finem aliquam pariendi debet habere, <lb/> Destitit, ut mulier spatio defessa vetusto. </s><s><lb/> Mutat enim mundi naturam totius aetas <lb/> Ex alioque alius status excipere omnia debet,<lb/> Nec manet ulla sui similis res: omnia migrant, <lb/> Omnia commutat natura et vertere cogit.</s> <lb/> <s>namque aliut putrescit et aevo debile languet, <lb/> Porro aliut elareseit et e Contemptibus exit. </s><s><lb/> Sic igitur mundi naturam totius aetas <lb/> Mutat et ex alio terram status excipit alter : <lb/> Quod potuit nequit, ut possit quod non tulit ante. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque tum tellus etiam portenta creare <lb/> Conatast mira facie membrisque coorta, <lb/> Androgynum, interutrasque nec utrum, utrimque remotum, <lb/> Orba pedum partim, manuum viduata vicissim, <lb/> Muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta, <lb/> Vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu, <lb/> Nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam <lb/> Nec vitare malum nec sumere quod foret usus. </s><s><lb/> Cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat, <lb/> Nequiquam, quoniam natura absterruit auctum <lb/> Nec potuere cupitum aetatis tangere florem <lb/> Nec reperire cibum nec iungi per Veneris res. </s><s><lb/> Multa videmus enim rebus concurrere debere, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut propagando possint procudere saecla; <lb/> Pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus <lb/> Semina qua possint membris manare remissis; <lb/> Feminaque ut maribus coniungi possit, habere <lb/> Mutua qui mutent inter se gaudia uterque.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Multaque tum interiisse animantum saecla necesse est <lb/> Nec potuisse propagando procudere prolem.</s> <lb/> <s>nam quaecumque vides vesci vitalibus auris,<lb/> Aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est<lb/> Ex ineunte aevo genus id tutata Reservans.</s> <lb/> <s>multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae <lb/> Commendata manent, tutelae tradita nostrae.</s> <lb/> <s>principio genus acre leonum saevaque saecla<lb/> Tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.</s> <lb/> <s>at levisomna canum fido cum pectore corda<lb/> Et genus omne quod est veterino semine partum <lb/> Lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla<lb/> Omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi.</s> <lb/> <s>nam cupide fugere feras pacemque secuta<lb/> Sunt et larga suo sine pabula parta labore,<lb/> Quae damus utilitatis eorum praemia causa. <lb/> At quis nihil horum tribuit natura, nec ipsa<lb/> Sponte sua possent ut vivere nec dare nobis<lb/> Utilitatem aliquam quare pateremur eorum<lb/> Praesidio nostro pasci genus esseque tutum,<lb/> Scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant <lb/> Indupedita suis fatalibus omnia vinclis,<lb/> Donec ad interitum genus id natura, redegit.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Sed neque Centauri fuerunt, nec tempore in ullo<lb/> Esse queunt duplici natura et corpore bino<lb/> Ex alienigenis membris compacta, potestas <lb/> Hinc illinc visque ut non sat Par esse potissit.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/> <s>principio circum tribus actis impiger annis<lb/> Floret ecus, puer hautquaquam; nam saepe etiam nunc<lb/> Ubera mammarum in somnis lactantia quaeret. <lb/> Post ubi ecum validae vires aetate senecta<lb/> Membraque deficiunt fugienti languida vita,<lb/> Tum demum puero illi aevo florente iuventas<lb/> Occipit et molli vestit lanugine malas.</s> <lb/> <s>ne forte ex homine et veterino semine equorum <lb/> Confieri credas Centauros posse neque esse,<lb/> Aut rabidis canibus succinctas semimarinis<lb/> Corporibus Seyllas et cetera de genere horum,<lb/> Inter se quorum discordia membra videmus;<lb/> Quae neque florescunt pariter nec robora sumunt <lb/> Corporibus neque proiciunt aetate senecta<lb/> Nec simili Venere ardescunt nec moribus unis<lb/> Conveniunt, neque sunt eadem iucunda per artus.</s> <lb/> <s>quippe videre licet pinguescere saepe cicuta<lb/> Barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum. <lb/> Flamma quidem vero cum corpora Fulva leonum<lb/> Tam soleat torrere atque urere quam genus omne<lb/> Visceris in terris quodcumque et sanguinis extet,<lb/> Qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,<lb/> Prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera <lb/> Ore foras acrem flaret de corpore flammam ?</s><s><lb/> Quare etiam tellure nova caeloque recenti<lb/> Talia qui fingit potuisse animalia gigni,<lb/> Nixus in hoc uno novitatis nomine inani,<lb/> Multa licet simili ratione effutiat ore, <lb/> Aurea tum dicat per terras flumina vulgo<lb/> Fluxisse et gemmis florere arbusta suesse<lb/> Aut hominem tanto membrorum esse impete natum,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Trans maria alta pedum nisus ut ponere posset<lb/> Et manibus totum circum se vertere caelum. <lb/> Nam quod multa fuere in terris semina rerum<lb/> <lb/> Tempore quo primum tellus animalia fudit,<lb/> Nihil tamen est signi mistas potuisse creari<lb/> Inter se pecudes compactaque membra animantum,<lb/> Propterea quia quae de terris nunc quoque abundant <lb/> Herbarum genera ac fruges arbustaque laeta<lb/> Non tamen inter se possunt complexa creari,<lb/> Sed res quaeque suo ritu procedit et omnes<lb/> Foedere naturae certo discrimina servant.<lb/> </s></p><p type="main"><s>At genus humanum multo fuit illud in arvis <lb/> Durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,<lb/> Et maioribus et solidis magis ossibus intus<lb/> Fundatum, validis aptum per viscera nervis,<lb/> Nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur<lb/> Nec novitate cibi nec labi corporis ulla. <lb/> Multaque per caelum solis volventia lustra<lb/> Volgivago vitam tractabant more ferarum.</s> <lb/> <s>nec robustus erat curvi moderator aratri<lb/> Quisquam, nec scibat ferro molirier arva<lb/> Nec nova defodere in terram virgulta neque altis <lb/> Arboribus veteres decidere falcibu' ramos.</s> <lb/> <s>quod sol atque imbres dederant, quod terra erearat<lb/> Sponte sua, satis id placabat pectora donum.</s> <lb/> <s>glandiferas inter curabant corpora quercus<lb/> Plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis <lb/> Arbita puniceo fieri matura colore,<lb/> Plurima tum tellus etiam maiora ferebat.</s> <lb/> <s>multaque praeterea novitas tum florida mundi<lb/> Pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.</s> <lb/> <s>at sedare sitim fluvii fontesque vocabant, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut nunc montibus e magnis decursus aquai<lb/> Claru' citat late sitientia saecla ferarum.</s> <lb/> <s>denique nota vagi silvestria templa tenebant<lb/> Nympharum, quibus e scibant umori' fluenta<lb/> Lubrica proluvie larga lavere umida saxa, <lb/> Umida saxa, super viridi stillantia musco,<lb/> Et partim plano scatere atque erumpere campo.</s> <lb/> <s>necdum res igni scibant tractare neque uti<lb/> Pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,<lb/> Sed nemora atque cavos montis silvasque colebant <lb/> Et frutices inter condebant squalida membra<lb/> Verbera ventorum vitare imbrisque coacti.</s> <lb/> <s>nec commune bonum poterant spectare neque ullis<lb/> Moribus inter se scibant nec legibus uti.</s> <lb/> <s>quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat <lb/> Sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.</s> <lb/> <s>et Venus in silvis iungebat corpora amantum;<lb/> Conciliabat enim vel mutua quamque cupido<lb/> Vel violenta viri vis atque inpensa libido<lb/> Vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta. <lb/> Et manuum mira freti virtute pedumque<lb/> Consectabantur silvestria saecla ferarum<lb/> Missilibus saxis et magno pondere clavae;<lb/> Multaque vincebant, vitabant pauca latebris;<lb/> Saetigerisque pares subuÍ sic Silvestria membra <lb/> Nuda dabant terrae nocturno Tempore capti,<lb/> Circum se foliis ac frondibus involventes.</s> <lb/> <s>nec plangore diem magno solemque per agros <lb/> Quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,<lb/> Sed taciti respectabant somnoque sepulti, <lb/> Dum rosea face sol inferret lumina caelo. </s><s><lb/> A parvis quod enim consuerant cernere semper <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Alterno tenebras et lucem tempore gigni,<lb/> Non erat ut fieri posset mirarier umquam <lb/> Nec diffidere ne terras aeterna teneret <lb/> <lb/> Nox in perpetuum detracto lumine solis.</s> <lb/> <s>sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum <lb/> Infestam miseris faciebant saepe quietem. </s><s><lb/> Eiectique domo fugiebant saxea tecta <lb/> Spumigeri suis adventu validique leonis <lb/> <lb/> Atque intempesta cedebant nocte paventes<lb/> Hospitibus saevis instrata cubilia fronde.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla <lb/> Dulcia linquebant labentis lumina vitae. </s><s><lb/> Unus enim tum quisque magis deprensus eorum <lb/> Pabula viva feris praebebat, dentibus haustus, <lb/> Et nemora ac montis gemitu silvasque replebat <lb/> Viva videns vivo sepeliri viseera busto. </s><s><lb/> At quos effugium servarat corpore adeso, <lb/> Posterius tremulas super ulcera taetra tenentes <lb/> Palmas horriferis accibant vocibus Orcum, <lb/> Donique eos vita privarant vermina saeva <lb/> Expertis opis, ignaros quid volnera vellent. </s><s><lb/> At non multa virum sub signis milia ducta <lb/> Una dies dabat exitio nec turbida ponti <lb/> Aequora fligebant navis ad saxa virosque. </s><s><lb/> Hic temere incassum frustra mare saepe coortum <lb/> Saevibat leviterque minas ponebat inanis,<lb/> <lb/> Nec poterat quemquam placidi pellacia ponti <lb/> Subdola pellicere in fraudem ridentibus undis, <lb/> Improba naucleri ratio cum caeca iacebat. </s><s><lb/> Tuni penuria deinde cibi languentia leto <lb/> Membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.</s> <lb/> <s>illi inprudentes ipsi sibi Saepe venenum <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vergebant, nurui nunc dant Sollertius ipsi. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt,<lb/> Et mulier coniuncta viro concessit in unum<lb/> <lb/> Cognita sunt, prolemque ex se videre creatam, <lb/> Tum genus humanum primum mollescere coepit. </s><s><lb/> Ignis enim curavit ut alsia corpora frigus <lb/> Non ita iam possent caeli sub tegmine ferre, <lb/> Et Venus inminuit viris puerique parentum <lb/> Blanditiis facile ingenium fregere superbum. </s><s><lb/> Tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes <lb/> Finitimi inter se nec laedere nec violari, <lb/> Et pueros commendarunt muliebreque saeclum, <lb/> Vocibus et gestu cum balbe significarent <lb/> Imbecillorum esse aecum misererier omnis. </s><s><lb/> Nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,<lb/> Sed bona magnaque pars servabat foedera caste; <lb/> Aut genus humanum iam tum foret omne peremptum<lb/> Nec potuisset adhuc perducere saecla propago.<lb/> </s></p><p type="main"><s>At varios linguae sonitus natura subegit<lb/> Mittere et utilitas expressit nomina rerum,<lb/> Non alia longe ratione atque ipsa videtur <lb/> Protrahere ad gestum pueros infantia linguae,<lb/> Cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.</s> <lb/> <s>sentit enim vim quisque suam quoad possit abuti.</s> <lb/> <s>cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,<lb/> Illis iratus petit atque infestus inurget. <lb/> At catuli pantherarum scymnique leonum<lb/> Unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,<lb/> Vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.</s> <lb/> <s>alituum porro genus alis omne videmus<lb/> Fidere et a pinnis tremulum petere auxillatum. <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Proinde putare aliquem tum nomina distribuisse<lb/> Rebus et inde homines didicisse vocabula prima,<lb/> Desiperest. </s><s>nam cur hic posset cuncta notare<lb/> Vocibus et varios sonitus emittere linguae,<lb/> Tempore eodem alii facere id non quisse putentur?</s><s> <lb/> Praeterea si non alii quoque vocibus usi<lb/> Inter se fuerant, unde insita notities est<lb/> Utilitatis et unde data est huic prima potestas,<lb/> Quid vellet facere ut siret animoque videret ?</s><s><lb/> Cogere item pluris unus victosque domare <lb/> Non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.</s> <lb/> <s>nec ratione docere ulla suadereque surdis,<lb/> Quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur<lb/> Nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris<lb/> Vocis inauditos sonitus obtundere frustra. <lb/> Postremo quid in hac mirabile tantoperest re,<lb/> Si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,<lb/> Pro vario sensti varia res voce notaret ?</s><s><lb/> Cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum<lb/> Dissimilis soleant voces variasque ciere, <lb/> Cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.</s> <lb/> <s>quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.</s> <lb/> <s>inritata canum cum primum magna Molossum<lb/> Mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,<lb/> Longe alio sonitu rabie restricta minantur, <lb/> Et cum iam latrant et vocibus omnia complent.</s> <lb/> <s>et catulos blande cum lingua lambere temptant<lb/> Aut ubi eos iactant pedibus morsuque petentes<lb/> Suspensis teneros imitantur dentibus haustus,<lb/> Longe alio pacto gannitu vocis adulant, <lb/> Et cum deserti baubantur in aedibus aut cum<lb/> Plorantis fugiunt summisso corpore plagas. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Denique non hinnitus item differre videtur, <lb/> Inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus <lb/> Pinnigeri saevit calcaribus ictus amoris, <lb/> Et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma, <lb/> Et cum sic alias concussis artibus hinnit ?</s><s> <lb/> Postremo genus alituum variaeque volucres, <lb/> Accipitres atque ossifragae mergique marinis <lb/> Fluctibus in salso victum vitamque petentes, <lb/> Longe alias alio iaciunt in tempore voces,<lb/> Et quom de victu certant praedaeque repugnant<lb/> Et partim mutant cum tempestatibus una<lb/> Raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta<lb/> Corvorumque greges ubi aquam dicuntur et imbris <lb/> Poscere et interdum ventos aurasque vocare.</s> <lb/> <s>ergo si varii sensus animalia cogunt,<lb/> Muta tamen cum sint, varias emittere voces,<lb/> Quanto mortalis magis aecum est tum potuisse<lb/> Dissimilis alia atque alia res voce notare ! <lb/> </s></p><p type="main"><s>(Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,<lb/> Fulmen detulit in terram mortalibus ignem<lb/> Primitus, inde omnis flammarum diditur ardor.</s> <lb/> <s>multa videmus enim caelestibus inlita flammis<lb/> Fulgere, cum caeli donavit plaga vapore. <lb/> Et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans<lb/> Aestuat in ramos incumbens arboris arbor,<lb/> Exprimitur validis extritus viribus ignis<lb/> Et micat interdum flammai fervidus ardor,<lb/> Mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. </s><s> <lb/> Quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem. </s><s><lb/> Inde cibum coquere ac flammae mollire vapore <lb/> Sol docuit, quoniam mitescere multa videbant <lb/> Verberibus radiorum atque aestu vieta per agros.<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> </s></p><p type="main"><s>Inque dies magis hi victum vitamque priorem <lb/> Commutare novis monstrabant rebu' benigni, <lb/> Ingenio qui praestabant et corde vigebant. </s><s><lb/> Condere coeperunt urbis arcemque locare <lb/> Praesidium reges ipsi sibi perfugiumque, <lb/> Et pecus atque agros divisere atque dedere <lb/> Pro facie cuiusque et viribus ingenioque; <lb/> Nam facies multum valuit viresque vigentes. </s><s><lb/> Posterius res inventast aurumque repertum, <lb/> Quod facile et validis et pulchris dempsit honorem <lb/> Divitioris enim sectam plerumque secuntur <lb/> Quamlubet et fortes et pulchro corpore creti. </s><s><lb/> Quod siquis vera vitam ratione gubernet, <lb/> Divitiae grandes homini sunt vivere parce<lb/> Aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.</s> <lb/> <s>at claros homines voluerunt se atque potentes, <lb/> Ut fundamento stabili fortuna maneret<lb/> Et placidam possent opulenti degere vitam,<lb/> Nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem<lb/> Certantes iter infestum fecere viai,<lb/> Et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos <lb/> Invidia interdum contemptim in Tartara taetra;<lb/> Invidia quoniam, ceu fulinine, summa vaporant <lb/> Plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;<lb/> Ut satius multo iam sit parere quietum <lb/> Quam regere imperio res velle et regna tenere. <lb/> Proinde sine incassum defessi sanguine sudent, <lb/> Angustum per iter luctantes ambitionis;<lb/> Quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque<lb/> Res ex auditis potius quain sensibus ipsis, <lb/> Nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Ergo regibus occisis subversa iacebat <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Pristina maiestas soliorum et sceptra superba,<lb/> Et capitis summi praeclarum insigne cruentum<lb/> Sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;<lb/> Nam cupide conculcatur nimis ante metutum. <lb/> Res itaque ad summam faecem turbasque redibat,<lb/> Imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.</s> <lb/> <s>inde magistratum partim docuere creare<lb/> Iuraque constituere, ut vellent legibus uti.</s> <lb/> <s>nam genus humanum, defessum vi colere aevom, <lb/> Ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum<lb/> Sponte sua cecidit sub leges artaque iura.</s> <lb/> <s>acrius ex ira quod enim se quisque parabat<lb/> Ulcisci quam nunc concessum est legibus aequis,<lb/> Hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. </s><s> <lb/> Inde metus maculat poenarum praemia vitae.</s> <lb/> <s>circumretit enim vis atque iniuria quemque<lb/> Atque, unde exortast, ad eum plerumque revertit,<lb/> Nec facilest placidam ae pacatam degere vitam<lb/> Qui violat factis communia foedera pacis. <lb/> Etsi fallit enim divom genus humanumque,<lb/> Perpetuo tamen id fore clam diffidere debet,<lb/> Quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes<lb/> Aut morbo delirantes protraxe ferantur<lb/> Et celata mala in medium et Peccata dedisse.) <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc quae causa deum per magnas numina gentis<lb/> Pervulgarit et ararum compleverit urbis<lb/> Suscipiendaque curarit sollemnia sacra,<lb/> Quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque,<lb/> Unde etiam nunc est mortalibus insitus horror <lb/> Qui delubra deum nova toto suscitat orbi<lb/> Terrarum et festis cogit celebrare diebus,<lb/> Non ita difficilest rationem reddere verbis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>quippe etenim iam tum divom mortalia saecla<lb/> Egregias animo facies vigilante videbant <lb/> Et magis in somnis mirando corporis auctu.</s> <lb/> <s>his igitur sensum tribuebant propterea quod<lb/> Membra movere videbantur vocesque superbas<lb/> Mittere pro facie praeclara et viribus amplis.</s> <lb/> <s>aeternamque dabant vitam, quia semper eorum, <lb/> Subpeditabatur facies et forma manebat,<lb/> Et tamen omnino quod tantis viribus auctos<lb/> Non temere ulla vi convinci posse putabant.</s> <lb/> <s>fortunisque ideo longe praestare putabant,<lb/> Quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum, <lb/> Et simul in somnis quia multa et mira videbant<lb/> Efficere et nullum capere ipsos inde laborem.</s> <lb/> <s>praeterea caeli rationes ordine certo<lb/> Et varia annorum cernebaut tempora verti<lb/> Nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. <lb/> Ergo perfugium sibi habebant omnia divis<lb/> Tradere et illorum nutu facere omnia flecti.</s> <lb/> <s>in caeloque deum sedes et templa locarunt,<lb/> Per caelum volvi quia nox et luna videtur,<lb/> Luna dies et nox et noctis signa severa <lb/> Noctivagaeque faces caeli flaminaeque volantes,<lb/> Nubila sol imbres nix venti fulmina grando<lb/> Et rapidi fremitus et murmura magna minarum.<lb/> </s></p><p type="main"><s> O genus infelix humanum, talia divis<lb/> Cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas! <lb/> Quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis<lb/> Volnera, quas lacrimas peperere minoribu' nostris!<lb/> Nec pietas ullast velatum saepe videri<lb/> Vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras<lb/> Nec procumbere humi prostratum et pandere palmas <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ante deum delubra nec aras sanguine multo<lb/> Spargere quadrupedum nec votis nectere vota,<lb/> Sed mage pacata posse omnia mente tueri.</s> <lb/> <s>nam cum suspicimus magni caelestia mundi<lb/> Templa, super stellisque micantibus aethera fixum, <lb/> Et venit in mentem solis lunaeque viarum,<lb/> Tunc allis oppressa malis in pectora cura<lb/> Illa quoque expergefactum caput erigere infit,<lb/> Nequae forte deum nobis inmensa potestas<lb/> Sit, vario motu quae eandida sidera verset. <lb/> Temptat enim dubiam mentem rationis egestas,<lb/> Ecquaenam fuerit mundi genitalis origo,<lb/> Et simul ecquae sit finis quoad moenia mundi<lb/> Solliciti motus hunc possint ferre laborem,<lb/> An divinitus aeterna donata salute <lb/> Perpetuo possint aevi labentia tractu<lb/> Inmensi validas aevi contemnere viris.</s> <lb/> <s>praeterea cui non animus formidine divum<lb/> Contrahitur, cui non correpunt membra pavore,<lb/> Fulminis horribili cum plaga torrida tellus <lb/> Contremit et magnum perfurrunt murmura caelum?</s><s><lb/> Non populi gentesque tremunt, regesque superbi <lb/> Corripiunt divum percussi membra timore,<lb/> Nequid ob admissum foede dictumve superbe <lb/> Poenarum grave sit solvendi tempus adultum?</s><s> <lb/> Summa etiam cum vis violenti per mare venti <lb/> Induperatorem classis super aequora verrit <lb/> Cum validis pariter legionibus atque elephantis, <lb/> Non divom pacem votis adit ac prece quaesit <lb/> Ventorum pavidus paces animasque secundas, <lb/> Nequiquam, quoniam violento turbine saepe <lb/> Correptus nihilo fertur minus ad vada leti?</s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo res humanas vis abdita quaedam <lb/> Opterit et pulchros fascis saevasque secures <lb/> Proculcare ac ludibrio sibi habere videtur. </s><s> <lb/> Denique sub pedibus tellus cum tota vacillat <lb/> Concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur, <lb/> Quid mirum si se temnunt mortalia saecla <lb/> Atque potestatis magnas mirasque relinqunt <lb/> In rebus viris divum, quae cuncta gubernent ?</s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, aes atque aurum ferrumque repertum est<lb/> Et simul argenti pondus plumbique potestas,<lb/> Ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat<lb/> Montibus in magnis, seu caeli fulmine misso,<lb/> Sive quod inter se bellum silvestre gerentes <lb/> Hostibus intulerant ignem formidinis ergo,<lb/> Sive quod inducti terrae bonitate volebant<lb/> Pandere agros pinguis et pascua reddere rura,<lb/> Sive feras interficere et ditescere praeda.</s> <lb/> <s>nam fovea atque igni prius est venarier ortum <lb/> Quam saepire plagis saltum canibusque ciere.</s> <lb/> <s>quidquid id est, quacumque e causa flammeus ardor<lb/> Horribili sonitu silvas exederat altis<lb/> Ab radicibus et terram percoxerat igni,<lb/> Manabat venis ferventibus in loca terrae <lb/> Concava conveniens argenti rivus et auri,<lb/> Aeris item et plumbi. </s><s>quae cum concreta videbant<lb/> Posterius claro in terra splendere colore,<lb/> Tollebant nitido capti levique lepore<lb/> Et simili formata videbant esse figura <lb/> Atque lacunarum fuerant vestigia cuique.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore<lb/> Quamlibet in formam et faciem decurrere rerum<lb/> Et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse<lb/> Mucronum duci fastigia procudendo, <lb/> Ut sibi tela darent, silvasque ut caedere possent<lb/> Materiemque dolare et levia radere tigna<lb/> Et terebrare etiam ac pertundere perque forare.</s> <lb/> <s>nec minus argento facere haec auroque parabant<lb/> Quam validi primum violentis viribus aeris, <lb/> Nequiquam, quoniam cedebat victa potestas<lb/> Nec poterat pariter durum sufferre laborem.</s> <lb/> <s>tum fuit in pretio magis aes Aurumque iacebat<lb/> Propter inutilitatem hebeti mucrone retusum.</s> <lb/> <s>nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem. </s><s> <lb/> Sic volvenda aetas commutat tempora rerum.</s> <lb/> <s>quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;<lb/> Porro aliut succedit et e Contemptibus exit<lb/> Inque dies magis adpetitur floretque repertum<lb/> Laudibus et miro est mortalis inter honore. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta <lb/> Sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi. </s><s><lb/> Arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt <lb/> Et lapides et item silvarum fragmina rami, <lb/> Et flamma atque ignes, postquam sunt cognita primum. <lb/> Posterius ferri vis est aerisque reperta. </s><s><lb/> Et prior aeris erat quam ferri cognitus usus, <lb/> Quo facilis magis est natura et copia maior. </s><s><lb/> Aere solum terrae tractabant, aereque belli <lb/> Miscebant fluctus et vulnera vasta serebant <lb/> Et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis<lb/> Omnia cedebant armatis nuda et inerma. </s><s><lb/> Inde minutatim processit ferreus ensis<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Versaque in obprobrium species est falcis ahenae,<lb/> Et ferro coepere sohim proscindere terrae <lb/> Exaequataque sunt creperi certamina belli.</s> <lb/> <s>et prius est armatum in equi conscendere costas<lb/> Et moderarier hunc frenis dextraque vigere<lb/> Quam biiugo curru belli temptare pericla.</s> <lb/> <s>et biiugos prius est quam bis coniungere binos <lb/> Et quam falciferos armatum escendere currus.</s> <lb/> <s>inde boves lucas turrito Corpore, taetras,<lb/> Anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni<lb/> Sufferre et magnas Martis turbare catervas.</s> <lb/> <s>sic alid ex alio peperit discordia tristis, <lb/> Horribile humanis quod gentibus esset in armis,<lb/> Inque dies belli terroribus addidit augmen.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Temptarunt etiam tauros in moenere belli<lb/> Expertique sues saevos sunt mittere in hostis.</s> <lb/> <s>et validos partim prae se misere leones <lb/> Cim doctoribus armatis saevisque magistris<lb/> Qui moderarier his possent vinclisque tenere, <lb/> Nequiquam, quoniam permista caede calentes<lb/> Turbabant saevi nullo discrimine turmas, <lb/> Terrificas capitum quatientes undique cristas, <lb/> Nec poterant equites fremitu perterrita equorum <lb/> Pectora mulcere et frenis convertere in hostis. </s><s><lb/> Inritata leae iaciebant corpora saltu <lb/> Undique et adversum venientibus ora petebant <lb/> Et nec opinantis a tergo deripiebant <lb/> Deplexaeque dabant in terram volnere victos, <lb/> Morsibus adfixae validis atque unguibus uncis. </s><s><lb/> Iactabantque suos tauri pedibusque terebant <lb/> Et latera ac ventres hauribant supter equorum <lb/> Cornibus et terram minitanti fronte ruebant. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Et validis socios caedebant dentibus apri <lb/> Tela infracta suo tinguentes sanguine saevi, <lb/> In se fracta suo tinguentes sanguine tela, <lb/> Permistasque dabant equitum peditumque ruinas. </s><s><lb/> Nam transversa feros exibant dentis adactus <lb/> Iumenta aut pedibus ventos erecta petebant, <lb/> Nequiquam, quoniam ab nervis succisa videres <lb/> Concidere atque gravi terram consternere casu. </s><s><lb/> Siquos ante domi domitos satis esse putabant, <lb/> Effervescere cernebant in rebus agundis <lb/> Volneribus clamore fuga terrore tumultu, <lb/> Nec poterant ullam partem redducere eorum; <lb/> Diffugiebat enim varium genus omne ferarum; <lb/> Ut nunc saepe boves lucae ferro male mactae<lb/> Diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere. <lb/> SI FUIT UT FACERENT SED VIX ADDUCOR UT ANTE<lb/> NON QUIERINT ANIMO PRAESENTIRE ATQUE VIDERE<lb/> QUAM COMMUNE MALUM FIERET FOEDUMQUE FUTURUM <lb/> ET MAGIS ID POSSIS FACTUM CONTENDERE IN OMNI <lb/> IN VARIIS MUNDIS VARIA RATIONE CREATIS <lb/> QUAM CERTO ATQUE UNO TERRARUM QUOLIBET ORBI<lb/> Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt,<lb/> Quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,<lb/> Qui numero diffidebant armisque vacabant.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen. <lb/> Textile post ferrum est, quia ferro tela paratur,<lb/> Nec ratione alia possunt tam levia gigni<lb/> Insilia ae fusi radii scapique sonantes.</s> <lb/> <s>et facere ante viros lanam natura coegit<lb/> Quam muliebre genus; nam longe praestat in arte <lb/> Et sollertius est multo genus omne virile;<lb/> Agricolae donec vitio vertere severi,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut muliebribus id manibus concedere vellent<lb/> Atquie ipsi pariter durum sufferre laborem<lb/> Atque opere in duro durarent membra manusque. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At specimen sationis et insitionis origo<lb/> Ipsa fuit rerum primum natura creatrix.</s> <lb/> <s>arboribus quoniam bacae glandesque caducae<lb/> Tempestiva dabant pullorum examina supter;<lb/> Unde etiam libitum est stirpis committere ramis <lb/> Et nova defodere in terram virgulta per agros.</s> <lb/> <s>inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli<lb/> Temptabant fructusque feros mansuescere terram<lb/> Cernebant indulgendo blandeque colendo.</s> <lb/> <s>inque dies magis in montem succedere silvas <lb/> Cogebant infraque locum concedere cultis,<lb/> Prata lacus rivos segetes vinetaque laeta<lb/> Collibus et campis ut haberent, atque olearum <lb/> Caerula distinguens inter plaga currere posset <lb/> Per tumulos et convallis camposque profusa; <lb/> Ut nunc esse vides vario distincta lepore <lb/> Omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant <lb/> Arbustisque tenent felicibus opsita circum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>At liquidas avium voces imitarier ore<lb/> Ante fuit multo quam levia carmina cantu <lb/> Concelebrare homines possent aurisque iuvare.</s> <lb/> <s>et zephyri, cava per calamorum, sibila primum<lb/> Agrestis docuere cavas inflare cicutas.</s> <lb/> <s>inde minutatim dulcis didicere querellas,<lb/> Tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/> Avia per nemora ac silvas saltusque reperta,<lb/> Per loca pastorum deserta atque otia dia.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>haec animos ollis mulcebant atque iuvabant <lb/> Cum satiate cibi; nam tum haec Sunt omnia cordi.</s> <lb/> <s>saepe itaque inter se prostrati in gramine molli<lb/> Propter aquae rivom sub ramis arboris altae<lb/> Non magnis opibus iucunde corpora habebant,<lb/> Praesertim cum tempestas ridebat et anni <lb/> Tempora pingebant viridantis floribus herbas.</s> <lb/> <s>tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni<lb/> Consuerant. </s><s>agrestis enim tum musa vigebat;<lb/> Tum caput atque umeros plexis redimire coronis<lb/> Floribus et foliis lascivia laeta monebat, <lb/> Atque extra numerum procedere membra moventes<lb/> Duriter et duro terram pede pellere matrem;<lb/> Unde oriebantur risus dulcesque cachinni,<lb/> Omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.</s> <lb/> <s>et vigilantibus hinc aderant solacia somni, <lb/> Ducere multimodis voces et fleetere cantus<lb/> Et supera calamos unco percurrere labro;<lb/> Unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur<lb/> Et numerum servare recens didicere, neque hilo<lb/> Maiorem interea capiunt dulcedini' fructum <lb/> Quam silvestre genus capiebat terrigenarum.</s> <lb/> <s>nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante<lb/> Suavius, in primis placet et poliere videtur,<lb/> Posteriorque fere melior res illa reperta<lb/> Perdit et immutat sensus ad pristina quaeque. <lb/> Sic odium coepit glandis, sic illa relicta<lb/> Strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.</s> <lb/> <s>pellis item cecidit vestis contempta ferinae<lb/> Quam reor invidia tali tunc esse repertam,<lb/> Ut letum insidiis qui gessit primus obiret, <lb/> Et tamen inter eos distractam sanguine multo<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Disperiisse neque in fructum convertere quisse.</s> <lb/> <s>tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis<lb/> Exercent hominum vitam belloque fatigant<lb/> Quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit. <lb/> Frigus enim nudos sine pellibus excruciabat<lb/> Terrigenas; at nos nihil laedit veste carere<lb/> Purpurea atque auro signisque ingentibus apta,<lb/> Dum plebeia tamen sit quae defendere possit.</s> <lb/> <s>ergo hominum genus incassum frustraque laborat <lb/> Semper et in curis consumit Inanibus aevom,<lb/> Nimirum quia non cognovit quae sit habendi<lb/> Finis et omnino quoad crescat vera voluptas.</s> <lb/> <s>idque minutatim vitam provexit in altum<lb/> Et belli magnos commovit funditus aestus. <lb/> </s></p><p type="main"><s>At vigiles mundi magnum versatile templum<lb/> Sol et luna suo lustrantes lumine circum<lb/> Perdocuere homines annorum tempora verti<lb/> Et certa ratione geri rem atque ordine certo.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Iam validis saepti degebant turribus aevom <lb/> </s></p><p type="main"><s>Navigia atque agri culturas moenia leges <lb/> Arma vias vestes et cetera de Genere horum,<lb/> Praemia, delicias quoque vitae funditus omnis, <lb/> Carmina picturas, et daedala signa polire, <lb/> Usus et impigrae simul experientia mentis <lb/> Paulatim docuit pedetemtim progredientis. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Sic unumquicquid paulatim protrahit aetas <lb/> In medium ratioque in luminis erigit oras. <lb/> Namque alid ex alio clarescere et ordine debet <lb/> Artibus, ad summum donec venere cacumen.<lb/> </s></p> </chap> <pb xlink:href="082/01/213.jpg"/> <chap n="6"> <p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p> <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> <p type="head"><s>LIBER SEXTUS</s></p> <p type="main"><s>Primae frugiparos fetus mortalibus aegris<lb/> Dididerunt quondarn praeclaro nomine Athenae<lb/> Et recreaverunt vitam legesque rogarunt,<lb/> Et primae dederunt solacia duleia vitae,<lb/> Cum, genuere virum tali cum corde repertum, <lb/> Omnia veridico qui quondam ex ore profudit;<lb/> Cuius et extincti propter divina reperta<lb/> Divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.</s> <lb/> <s>nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus<lb/> Omnia iam ferme mortalibus esse parata <lb/> Et, proquam posset, vitam consistere tutam,<lb/> Divitiis homines et honore et laude potentis<lb/> Affluere atque bona gnatorum excellere fama,<lb/> Nec minus esse domi cuiquam tamen anxia corda,<lb/> Atque animi ingratis vitam vexare sine ulla <lb/> Pausa atque infestis cogei saevire querellis,<lb/> <lb/> Intellegit ibi vitium vas efficere ipsum<lb/> Omniaque illius vitio corrumpier intus<lb/> Quae conlata foris et commoda cumque venirent;<lb/> Partim quod fluxum pertusumque esse videbat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut nulla posset ratione explerier umquam;<lb/> Partim quod taetro quasi conspurcare sapore<lb/> Omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.</s> <lb/> <s>veridicis igitur purgavit pectora dictis<lb/> Et finem statuit cuppedinis atque timoris <lb/> Exposuitque bonum summum quo tendimus omnes<lb/> Quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo<lb/> Qua possemus ad id recto contendere cursu,<lb/> Quidve mali foret in rebus mortalibu' passim,<lb/> Quod fieret naturali varieque volaret <lb/> Seu casu seu vi, quod sic natura parasset,<lb/> Et quibus e portis occurri cuique deceret,<lb/> Et genus humanum frustra plerumque probavit<lb/> Volvere curarum tristis in pectore fluctus.</s> <lb/> <s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/> In tenebris metuunt, sie nos in luce timemus<lb/> Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam<lb/> Quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.</s> <lb/> <s>hunc igitur terrorem animi tenebrasque necesse est<lb/> Non radii solis nec lucida tela diei <lb/> Discutiant, sed naturae species ratioque.</s> <lb/> <s>quo magis inceptum pergam pertexere dictis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Et quoniam docui mundi mortalia templa <lb/> Esse et nativo consistere Corpore caelum,<lb/> Et quaecumque in eo fiunt fierique necesse est, <lb/> Pleraque ressolui, quae restant percipe porro,<lb/> Quandoquidem semel insignem conscendere currum<lb/> Ventorum, ex ira ut placentur, ut omina rursum<lb/> Quae fuerint sint placato conversa furore:<lb/> Cetera quae fieri in terris caeloque tuentur <lb/> Mortales, pavidis cum pendent mentibu' saepe,<lb/> Et faciunt animos humilis formidine divom<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Depressosque premunt ad terram propterea quod<lb/> Ignorantia causarum conferre deorum<lb/> Cogit ad imperium res et concedere regnum. <lb/> Nam bene qui didicere deos securum agere aevom,<lb/> Si tamen interea mirantur qua ratione<lb/> Quaeque geri possint, praesertim rebus in illis <lb/> Quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,<lb/> Rursus in antiquas referuntur religionis<lb/> Et dominos acris adsciscunt, omnia posse<lb/> Quos miseri credunt, ignari quid queat esse, <lb/> Quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/> Quanam sit rationi atque alte terminus haerens;<lb/> Quo magis errantes caeca ratione feruntur. </s><s><lb/> Quae nisi respuis ex animo longeque remittis <lb/> Dis indigna putare alienaque pacis eorum, <lb/> Delibata deum per te tibi numina sancta <lb/> Saepe oberunt; non quo violari summa deum vis <lb/> Possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris, <lb/> Sed quia tute tibi placida cum pace quietos <lb/> Constitues macnos irarum volvere fluctus, <lb/> Nec delubra deum placido cum pectore adibis, <lb/> Nec de corpore quae sancto simulacra feruntur <lb/> In mentes hominuni divinae nuntia formae, <lb/> Suscipere haec animi tranquilla pace valebis. </s><s><lb/> Inde videre licet qualis iam vita sequatur. </s><s><lb/> Quam quidem ut a nobis ratio verissima longe <lb/> Reiciat, quamquam sunt a me multa profecta, <lb/> Multa tamen restant et sunt ornanda politis <lb/> Versibus ; est ratio caeli speciesque tenenda, <lb/> Sunt tempestates et fulmina clara canenda, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quid faciant et qua de causa cumque ferantur; <lb/> Ne trepides caeli divisis partibus amens, <lb/> Unde volans ignis pervenerit aut in utrarn se <lb/> Verterit hine partim, quo pacto per loca saepta <lb/> Insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se. </s><s><lb/> Tu mihi supremae praeseribta ad candida calcis <lb/> Currenti spatium praemonstra, callida musa <lb/> Calliope, requies hominum divonique voluptas,<lb/> Te duce ut insigni eapiam eum laude coronam. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio tonitru quatiuntur caerula caeli<lb/> Propterea quia concurrunt sublime volantes<lb/> Aetheriae nubes contra pugnantibuÍ ventis.</s> <lb/> <s>nec fit enim sonitus caeli de parte serena,<lb/> Verum ubicumque magis denso sunt agmine nubes, <lb/> Tam magis hine magno fremitus fit murmure saepe.</s> <lb/> <s>praeterea neque tam condenso corpore nubes<lb/> Esse queunt quam sunt lapides ac tigna, neque autem<lb/> Tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes;<lb/> Nam cadere aut bruto deberent pondere pressae <lb/> Ut lapides, aut ut fumus constare nequirent<lb/> Nec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.</s> <lb/> <s>dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,<lb/> Carbasus ut quondam magnis intenta theatris<lb/> Dat crepitum malos inter iactata trabesque; <lb/> Interdum perscissa furit petulantibus auris<lb/> Et fragilis sonitus chartarum Commeditatur:<lb/> Id quoque enim genus in tonitru, cognoscere possis:<lb/> Aut ubi suspensam vestem chartasque volantis<lb/> Verberibus venti versant planguntque per auras. <lb/> Fit quoque enim interdum ut non Tam concurrere nubes<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Frontibus adversis possint quam de latere ire<lb/> Diverso motu radentes corpora tractim,<lb/> Aridus unde auris terget sonus ille diuque<lb/> Ducitur, exierunt donec regionibus artis. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur <lb/> Omnia saepe gravi tremere et divolsa repente <lb/> Maxima dissiluisse capacis moenia mundi, <lb/> Cum subito validi venti conlecta procella <lb/> Nubibus intorsit sese conclusaque ibidem <lb/> Turbine versanti magis ac magis undique nubem<lb/> Cogit uti fiat spisso cava corpore circum, <lb/> Post ubi conminuit vis eius et impetus acer, <lb/> Tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem. </s><s><lb/> Nec mirum, cum plena animae vensicula parva <lb/> Saepe ita dat torvum sonitum displosa repente. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Est etiam ratio, cum venti nubila perflant, <lb/> Ut sonitus faciant. </s><s>etenim ramosa videmus <lb/> Nubila saepe modis multis atque aspera ferri <lb/> Scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri <lb/> Perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem. </s><s><lb/> Fit quoque ut interdum validi vis incita venti <lb/> Perscindat nubem perfringens impete recto. </s><s><lb/> Nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,<lb/> Hic ubi lenior est, in terra cum tamen alta <lb/> Arbusta evolvens radicibus haurit ab imis<lb/> Sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur<lb/> Dant in frangendo graviter; quod item fit in altis<lb/> Fluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus.<lb/> Fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens <lb/> Fulminis, haec multo si forte umore recepit <lb/> Ignem, continuo ut magno clamore Trucidet;<lb/> Ut calidis candens ferrum e fornacibus olim<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Stridit, ubi in gelidum propere demersimus imbrem. </s><s><lb/> Aridior porro si nubes accipit ignem, <lb/> Uritur ingenti sonitu succensa repente; <lb/> Lauricomos ut si per montis flamma vagetur <lb/> Turbine ventorum comburens impete magno; <lb/> Nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus <lb/> Terribili sonitu flamma crepitante crematur. </s><s> <lb/> Denique saepe geli multus fragor atque ruina <lb/> Grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte. </s><s><lb/> Ventus enim cum confercit, franguntur, in artum, <lb/> Conereti montes nimborum et grandine misti.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Fulgit item, nubes ignis cum semina multa <lb/> Excussere suo concursu; ceu lapidem si <lb/> Percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen <lb/> Exilit et claras scintillas dissipat ignis. </s><s><lb/> Sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus, <lb/> Fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris <lb/> Tardius adveniunt quam visum quae moveant res. </s><s><lb/> Id licet hine etiam cognoscere : caedere si quem <lb/> Ancipiti videas ferro procul arboris auctum, <lb/> Ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris <lb/> Det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante <lb/> Quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni <lb/> E simili causa, concursu natus eodem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt <lb/> Nubes et tremulo tempestas impete fulgit. </s><s><lb/> Ventus ubi irivasit nubem et versatus ibidem <lb/> Fecit ut ante cavam,docui spissescere nubem, <lb/> Mobilitate sua fervescit; ut omnia motu <lb/> Perealefacta vides ardescere, plumbea vero <lb/> Glans etiam longo cursu volvenda liquescit.</s> <lb/> <s> Ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Dissipat ardoris quasi per vim expressa repente <lb/> Semina quae faciunt nictantia fulgura flammae; <lb/> Inde sonus sequitur qui tardius adficit auris <lb/> Quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra. </s><s><lb/> Scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte <lb/> Extructis aliis alias super impete miro; <lb/> Ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus <lb/> Quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.</s> <lb/> <s>contemplator enim, cum montibus adsimulata <lb/> Nubila portabunt venti transversa per auras, <lb/> Aut ubi per magnos montis cumulata videbis <lb/> Insuper esse aliis alla atque urguere superne <lb/> In statione locata sepultis undique ventis: <lb/> Tum poteris magnas moles cognoscere eorum<lb/> Speluncasque velut saxis pendentibuÍ structas <lb/> Cernere, quas venti cum tempestate coorta <lb/> Conplerunt, maono indignantur murmurc clausi <lb/> Nubibus in caveisque ferarum more minantur;<lb/> Nunc hine nunc illinc fremitus per nubila mittunt <lb/> Quaerentesque viam circuin versantur et ignis <lb/> Semina convolvunt e nubibus Atque iti cogunt <lb/> Multa rotantque eavis flammam fornacibus intus, <lb/> Donec divolsa fulserunt nube corusci.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hac etiam fit uti de causa mobilis ille <lb/> Devolet in terram liquidi color aureus ignis, <lb/> Semina quod nubes ipsas permulta necessust <lb/> Ignis habere; etenim eum sunt umore sine ullo, <lb/> Flammeus est plerumque colos et splendidus ollis.</s> <lb/> <s> Quin etiam solis de lumine multa necesse est<lb/> Concipere, ut merito rubeant ignesque profundant. <lb/> Hasce igitur, cum ventus agens contrusit in unum<lb/> Compressitque locum cogens, expressa profundunt<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Semina quae faciunt flammae fulgere colores.</s> <lb/> <s>fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli.</s> <lb/> <s>nam cum ventus eas leviter diducit euntis <lb/> Dissoluitque, cadant ingratis illa necesse est<lb/> Semina quae faciunt fulgorem. </s><s>tum sine taetro<lb/> Terrore, et sonitu fulgit nulloque tumultu.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, quali natura praedita constent<lb/> Fulmina, declarant ictus et inusta vaporis <lb/> Signa notaeque gravis halantis sulpuris auras.</s> <lb/> <s>ignus enim sunt haec non venti signa neque imbris.</s> <lb/> <s>praeterea saepe accendunt Quoque tecta domorum<lb/> Et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.</s> <lb/> <s>hunc tibi subtilem cum primis ionibus ignem <lb/> Constituit natura minutis mobilibusque<lb/> Corporibus, cui nihil omnino obsistere possit.</s> <lb/> <s>transit enim validum fulmen per saepta domorum,<lb/> Clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera,<lb/> Et liquidum puncto facit aes in tempore et aurum, <lb/> Curat item vasis integris vina repente<lb/> Diffuigiant, quia nimiruin facile omnia eircum<lb/> Conlaxat rareque facit lateramina vasis<lb/> Adveniens calor eius et insinuatus in ipsum<lb/> Mobiliter soluens differt priniordia vini. </s><s><lb/> Quod solis vapor aetatem non posse videtur <lb/> Efficere usque adeo pellens fervore corusco: <lb/> Tanto mobilior vis et dominantior haec est.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto gignantur et impete tanto <lb/> Fiant ut possint ictu discludere turris, <lb/> Disturbare domos, avellere tigna trabesque, <lb/> Et monimenta virum demoliri atque cremare, <lb/> Exanimare homines, pecudes prosternere passim, <lb/> Cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Expediam, neque te in promissis Plura morabor. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Fulmina gignier e crassis alteque putandum est <lb/> Nubibus extructis; nam caelo nulla sereno <lb/> Nec leviter densis mittuntur nubibus umquam. </s><s><lb/> Nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res; <lb/> Quod tum per totum concrescunt aera nubes, <lb/> Undique uti tenebras omnis Acherunta reamur <lb/> Liquisse et magnas caeli complesse cavernas: <lb/> Usque adeo taetra nimborum nocte coorta <lb/> Inpendent atrae formidinis ora superne: <lb/> Cum commoliri tempestas fulmina coeptat. </s><s> <lb/> Praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus, <lb/> Ut picis e caelo demissum flumen, in undas <lb/> Sic cadit effertus tenebris procul et trahit atram <lb/> Fulminibus gravidam tempostatem atque procellis, <lb/> Ignibus ac ventis cum primis ipse repletus, <lb/> In terra quoque ut horrescant ac tecta requirant. </s><s><lb/> Sic igitur supera nostrum caput esse putandum est <lb/> Tempestatem altam. </s><s>neque enim caligine tanta <lb/> Obruerent terras, nisi inaedificata superne<lb/> Multa forent multis exempto nubila sole; <lb/> Nec tanto possent venientes opprimere imibri, <lb/> Flumina abundare ut facerent camposque natare, <lb/> Si non extructis foret alte nubibus aether. </s><s><lb/> Hic igitur ventis atque ignibus omnia plena <lb/> Sunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt. </s><s> <lb/> Quippe etenim supra docui permulta vaporis <lb/> Semina habere cavas nubes et multa necesse est <lb/> Concipere ex solis radiis ardoreque eorum. </s><s><lb/> Hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum <lb/> Forte locum quemvis, expressit multa vaporis <lb/> Semina seque simul cum eo commiscuit igni, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Insinuatus ibi vortex versatur in arto <lb/> Et calidis acuit fulmen fornacibus intus. </s><s><lb/> Nam duplici ratione accenditur, ipse sua cum <lb/> Mobilitate calescit et e contagibus ignis. </s><s> <lb/> Inde ubi percaluit venti vis et Gravis ignis <lb/> Impetus incessit, maturum tum quasi fulmen <lb/> Perscindit subito nubem, ferturque coruscis <lb/> Omnia luminibus lustrans loca percitus ardor. </s><s><lb/> Quem gravis insequitur sonitus, displosa repente <lb/> Opprimere ut caeli videatur templa superne. </s><s><lb/> Inde tremor terras graviter pertemptat et altum <lb/> Murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum <lb/> Tempestas concussa, tremit fremitusque moventur. </s><s><lb/> Quo de concussu sequitur gravis imber et uber, <lb/> Omnis uti videatur in imbrem vertier aether <lb/> Atque ita praecipitans ad diluviem revocari: <lb/> Tantus discidio nubis ventique procella <lb/> Mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.</s> <lb/> <s>est etiam cum vis extrinsecus incita venti <lb/> Incidit in calidam maturo fulmine nubem ; <lb/> Quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille <lb/> Vertex quem patrio vocitamus nomine fulmen.</s> <lb/> <s>hoc fit idem in partis alias, quocumque tulit vis. </s><s><lb/> Fit quoque ut interdum venti vis missa sine igni <lb/> Igniscat tamen in spatio longoque meatu, <lb/> Dum venit, amittens in cursu corpora quaedam <lb/> Grandia quae nequeunt pariter penetrare per auras; <lb/> Atque alia ex ipso conradens aere portat <lb/> Non alia longe ratione ac plumbea saepe <lb/> Fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris <lb/> Corpora, dimittens ignem concepit in auris. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,<lb/> Frigida eum venti pepulit vis missa sine igni, <lb/> Nimirum quia, eum vementi perculit ictu,<lb/> Confluere ex ipso possunt eleinenta vaporis <lb/> Et simul ex illa quae tum res excipit ictum; <lb/> Ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,<lb/> Nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi <lb/> Semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.</s> <lb/> <s>sic igitur quoque res accendi fulmine debet, <lb/> Opportuna fuit si forte et idonea flammis. </s><s><lb/> Nec temere omnino plane vis frigida venti <lb/> Esse potest, ea quae tanta vi missa supernest,<lb/> Quin, prius in cursu si non accenditur igni,<lb/> At tepefacta tamen veniat commista calore.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Mobilitas autein fit fulminis et gravis ictus,<lb/> Et celeri forine percurrunt Fulmina lapsu,<lb/> Nubibus ipsa quod omnino prius incita so vis <lb/> Colligit et magnum conamen sumit eundi,<lb/> Inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,<lb/> Exprimitur vis atque ideo volat impete miro,<lb/> Ut validis quae de tormentis missa feruntur.</s> <lb/> <s>adde quod e parvis et levibus est elementis, <lb/> Nec faeilest tali naturae opsistere quicquam;<lb/> Inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,<lb/> Non igitur multis offensibus in remorando<lb/> Haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.</s> <lb/> <s>deinde, quod omnino natura pondera deorsum <lb/> Omnia nituntur cum plagast addita vero<lb/> Mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,<lb/> Ut vementius et citius quaecumque morantur<lb/> Obvia discutiat plagis itinerque sequatur.</s> <lb/> <s>denique quod, longo venit impete, sumere debet <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo<lb/> Et validas auget viris et roborat ictum).</s> <lb/> <s>nam facit ut quae sint illius semina cumque<lb/> E regione locum quasi in unum cuncta ferantur,<lb/> Omnia coniciens in eum volventia, cursum.</s> <lb/> <s>forsitan ex ipso veniens trahat aere, quaedam<lb/> Corpora quae plagis incendunt mobilitatem.</s> <lb/> <s>incolumisque venit per res atque illtegra transit<lb/> Multa foraminibus liquidus quia transvolat ignis.</s> <lb/> <s>multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa <lb/> Corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.</s> <lb/> <s>dissoluit porro aes aurumque repente<lb/> Confervefacit, e parvis quia facta minute<lb/> Corporibus vis est et levibus ex elementis,<lb/> Quae facile insinuantur et insinuata repente <lb/> Dissoluont nodos omnis et vincla relaxant.</s> <lb/> <s>autumnoque magis stellis fulgentibus apta<lb/> Concutitur caeli domus undique totaque tellus, <lb/> Et cum tempora se veris Florentia pandunt. </s><s><lb/> Frigore enim desunt ignes ventique calore <lb/> Deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes. </s><s><lb/> Interutrasque igitur cum caeli tempora constant, <lb/> Tum variae eausae concurrunt fulminis omnes. </s><s><lb/> Nam fretus ipse anni permiscet frigus et aestum, <lb/> Quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi, <lb/> Ut discordia sit rerum magnoque Tumultu <lb/> Ignibtis et ventis furibundus fluctuet aer. </s><s><lb/> Prima caloris enim pars et postrema rigoris, <lb/> Tempus id est vernum; cluare pugnare necesse est <lb/> Dissimilis res inter se Turbareque mistas. </s><s> <lb/> Et calor extremus primo cum frigore mistus <lb/> Volvitur, autumni quod fertur nomine tempus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Hic quoque, confligunt hiemes aestatibus acres. </s><s><lb/> Propterea freta sunt haec anni Nominitanda,<lb/> Nec mirum est in eo si tempore plurima fiunt <lb/> Fulmina tempestasque cietur Turbida caelo, <lb/> Ancipiti quoniam bello turbatur utrimque, <lb/> Hinc flammis illinc ventis umoreque misto.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc est igniferi naturam fulminis ispsam<lb/> Perspicere et qua vi faciat rem quamque videre, <lb/> Non Tyrrhena retro volventem carmina frustra<lb/> Indicia occultae divum perquirere mentis,<lb/> Unde volans ignis pervenerit aut in utram se<lb/> Verterit hinc partim, quo pacto per loca<lb/> Insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se, <lb/> Quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.</s> <lb/> <s> Quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi<lb/> Terrifico quatiunt sonitu caelestia templa<lb/> Et iaciunt ignem quo quoiquest Cumque voluptas,<lb/> Cur quibus incautum scelus aversabile cumquest <lb/> Non faciunt icti flammas ut fulguris halent<lb/> Pectore perfixo, documen mortalibus acre,<lb/> Et potius nulla sibi turpi conscius in re<lb/> Volvitur in flammis innoxius inque peditur<lb/> Turbine caelesti subito correptus et igni?</s><s> <lb/> Cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?</s><s><lb/> An tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?</s><s><lb/> In terraque patris cur telum perpetiuntur<lb/> Optundi?</s><s> cur ipse sinit neque pareit in hostis?</s><s><lb/> Denique cur numquam caelo iacit undique puro <lb/> Iuppiter in terras fulmen Sonitusque profundit?</s><s><lb/> An simul ac nubes successere, ipse in eas tum<lb/> Descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?</s><s><lb/> In mare qua porro mittit ratione?</s><s> quid undas<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Arguit et liquidam molem camposque natantis?</s><s> <lb/> Praeterea si vult caveamus fulminis ictum,<lb/> Cur dubitat facere ut possimus cernere missum?</s><s><lb/> Si nec opinantis autem volt opprimere igui,<lb/> Cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,<lb/> Cur tenebras ante et fremitus et murmura, concit ?</s><s> <lb/> Et simul in multas partis qui credere possis<lb/> Mittere?</s><s> an hoc ausis numquam contendere factum,<lb/> Ut fierent ictus uno sub tempore plures?</s><s><lb/> At saepest numero factum fierique necesse est,<lb/> Ut pluere in multis regionibus et cadere imbris, <lb/> Fulmina sic uno fieri sub tempore multa.</s> <lb/> <s>postremo cur sancta deum delubra suasque<lb/> Discutit infesto praeclaras fulmine sedes<lb/> Et bene facta deum frangit simulacra suisque<lb/> Demit imaginibus violento volnere honorem?</s><s> <lb/> Altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius <lb/> Montibus in summis vestigia cernimus ignis?</s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, facilest ex his cognoscere rebus, <lb/> Presteras Grai quos ab re nominitarunt, <lb/> In mare qua missi veniant ratione superne. </s><s> <lb/> Nam fit ut interdum tamquam demissa columna <lb/> In mare de caelo descendat, quam freta circum <lb/> Fervescunt graviter spirantibus incita flabris, <lb/> Et quaecumque in eo turn sint deprensa tumultu <lb/> Navigia in summum veniant vexata periclum. </s><s> <lb/> Hoc fit ubi interdum non quit vis incita venti <lb/> Rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit <lb/> In mare de caelo tamquam demissa columna, <lb/> Paulatim, quasi quid pugno bracchique superne <lb/> Coniectu trudatur et extendatur in undas; <lb/> Quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Vis et fervorem mirum concinnat in undis; <lb/> Versabundus enim turbo descendit et illam <lb/> Deducit pariter lento cum corpore nubem; <lb/> Quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti, <lb/> Ille in aquam subito se inmittit et omne <lb/> Excitat ingenti sonitu mare fervere cogens. </s><s><lb/> Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse <lb/> Vertex conradens, ex aere, semina nubis <lb/> Et quasi demissum caelo prestera imitetur. <lb/> Hic ubi se in terras demisit dissoluitque, <lb/> Turbinis inmanem vim provomit atque procellae. </s><s><lb/> Sed quia fit raro omnino montisque necesse est <lb/> Officere in terris, apparet crebrius idem <lb/> Prospectu maris in magno caeloque patenti. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando<lb/> Hoc supero in caeli spatio coiere repente<lb/> Asperiora, moris quae possint indupedita<lb/> Exiguis tamen inter se comprensa teneri.</s> <lb/> <s>haec faciunt primum parvas consistere nubes; <lb/> Inde haec comprendunt inter se conque gregantur<lb/> Et coniungendo crescunt ventisque feruntur<lb/> Usque adeo donec tempestas saeva coortast.</s> <lb/> <s>fit quoque uti montis vicina cacumina caelo<lb/> Quam sint quoque magis, tanto magis edita fument <lb/> Adsidue furvae nubis caligine crassa<lb/> Propterea quia, cum consistunt nubila primum,<lb/> Ante videre oculi quam possint, tenvia, venti<lb/> Portantes cogunt ad summa cacumina montis.</s> <lb/> <s>hic demum fit uti turba maiore coorta <lb/> Et condensa queant apparere et simul ipso<lb/> Vertice de montis videantur surgere in aethram.</s> <lb/> <s>nam loca declarat sursum ventosa patere<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.</s> <lb/> <s>praeterea permulta mari quoque tollere toto <lb/> Corpora naturam declarant litore vestes<lb/> Suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.</s> <lb/> <s>quo magis ad nubis augendas multa videntur<lb/> Posse quoque e salso consurgere momine ponti;<lb/> Nam ratio consanguineast umoribus ollis. <lb/> Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa<lb/> Surgere de terra nebulas aestumque videmus, <lb/> Quae velut halitus hinc ita sursum expressa feruntur <lb/> Suffunduntque sua, caelum caligine et altas <lb/> Sufficiunt nubis paulatini conveniundo; <lb/> Urget enim quoque signiferi super aetheris aestus <lb/> Et quasi densendo subtexit caerula nimbis. </s><s><lb/> Fit quoque ut huc veniant in caelum extrinsecus illa <lb/> Corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis; <lb/> Innumerabilem enim numerum summamque profundi <lb/> Esse infinitam docui, quantaque volarent <lb/> Corpora mobilitate ostendi quamque repente <lb/> Inmemorabile per spatium Transire solerent. </s><s><lb/> Haut igitur mirum est si parvo tempore saepe <lb/> MontibuÍ tam magnis tempestas atque tenebrae <lb/> Coperiunt maria ac terras inpensa superne,<lb/> Undique quandoquidem per caulas aetheris oninis<lb/> Et quasi per magni circum spiracula mundi<lb/> Exitus introitusque elementis redditus extat.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis <lb/> Nubibus humor et in terras demissus ut imber<lb/> Decidat, expediam.primum iam semina aquai<lb/> Multa simul vincam consurgere nubibus ipsis<lb/> Omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque<lb/> Et nubis et aquam quaecumque in nubibus extat, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,<lb/> Sudor item atque humor quicumque est denique membris.</s> <lb/> <s>concipiunt etiam multum quoque saepe marinum<lb/> Umorem, veluti pendentia vellera lanae,<lb/> Cum supera magnum mare venti nubila portant. <lb/> Consimili ratione ex omnibus amnibus humor <lb/> Tollitur in nubis. </s><s>quo cum bene semina aquarum <lb/> Multa modis multis convenere undique adaucta, <lb/> Confertae nubes umorem mittere Certant <lb/> Dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa <lb/> Copia nimborum turba maiore coacta <lb/> Urget, de supero premit ac facit effluere imbris. </s><s><lb/> Praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis <lb/> Aut dissolvuntur, solis super icta calore, <lb/> Mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni <lb/> Cera super calido tabescens multa liquescat. </s><s><lb/> Sed vemens imber fit, ubi vementer utraque <lb/> Nubila vi cumulata premuntur et impete venti. </s><s><lb/> Atque tenere diu pluviae longumque morari <lb/> Consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum <lb/> Atque aliis aliae nubes nimbique rigantes <lb/> Insuper atque omni vulgo de parte feruntur, <lb/> Terraque cum fumans umorem tota redhalat. </s><s><lb/> Hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam <lb/> Adversa fulsit nimborum aspargine contra, <lb/> Tum color in nigris existit nubibus atqui.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Cetera quae sorsum crescunt sorsumque creantur,<lb/> Et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum<lb/> Omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae<lb/> Et vis magna geli, magnum duramen aquarum, <lb/> Et mora quae fluvios passim refrenat euritis,<lb/> Perfacilest tamen haec reperire animoque videre <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Omnia quo pacto fiant quareve creentur, <lb/> Cum bene cognoris elementis reddita quae sint. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age quae ratio terrai motibus extet <lb/> Percipe. </s><s>et in primis terrain fac ut esse rearis <lb/> Supter item ut supera ventosis undique plenam <lb/> Speluncis multosque lacus multasque lucunas <lb/> In gremio gerere et rupes deruptaque saxa; <lb/> Multaque sub tergo terrai flumina tecta <lb/> Volvere vi fluctus summersaque saxa putandum est: <lb/> Undique enim similem esse sui res postulat ipsa. </s><s><lb/> His igitur rebus subiunctis suppositisque <lb/> Terra superne tremit magnis concussa ruinis, <lb/> Subter ubi ingentis speluncas subruit aetas; <lb/> Quippe cadunt toti montes magnoque repente <lb/> Concussu late disserpunt inde tremores. </s><s><lb/> Et merito, quoniam plaustri concussa tremescunt <lb/> Tecta viam propter non magno pondere tota, <lb/> Nec minus exultant, ut scrupus cumque viai <lb/> Ferratos utrimque rotarum succutit orbes. </s><s><lb/> Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas <lb/> Gleba vetustate e terra provolvitur ingens, <lb/> Ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;<lb/> Ut vas interdum non quit Constare, nisi humor <lb/> Destitit in dubio fluctu iactarier intus. </s><s> <lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea ventus cum per loca subcava terrae <lb/> Collectus parte ex una procumbit et urget <lb/> Obnixus magnis speluncas viribus altas, <lb/> Incumbit tellus quo venti prona premit vis. </s><s> <lb/> Tum supera terram quae sunt extructa domorum <lb/> Ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque, <lb/> Inclinata tument in eandem Prodita partem <lb/> Protractaeque trabes inpendent ire paratae.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>et metuunt magni naturam credere mundi <lb/> Exitiale aliquod tempus clademque manere, <lb/> Cum videant tantam terrarum incumbere molem! <lb/> Quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet <lb/> Res neque ab exitio possit reprehendere euntis. </s><s><lb/> Nunc quia respirant alternis inque gravescunt <lb/> Et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi, <lb/> Saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas <lb/> Quam facit; inclinatur enim retroque recellit <lb/> Et recipit prolapsa suas in pondere sedes. </s><s><lb/> Hac igitur ratione vacillant omnia tecta, <lb/> Summa magis mediis, media imis, ima perhilum. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris, <lb/> Ventus ubi atque animae, subito vis maxima quaedam <lb/> Aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta <lb/> In loca se cava terrai coniecit ibique <lb/> Speluncas inter magnas fremit ante tumultu<lb/> Versabundaque portatur, post Incita cum vis<lb/> Exagitata foras erumpitur et simul altam<lb/> Diffindens terram magnum concinnat hiatum,<lb/> In Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi <lb/> In Peloponneso, quas exitus hic animai<lb/> Disturbat urbes et terrae motas obortus.</s> <lb/> <s>multaque praeterea ceciderunt moenia magnis<lb/> Motibus in terris et multae per mare pessum<lb/> Subsedere suis pariter cum civibus urbes. <lb/> Quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai<lb/> Et fera vis venti per crebra foranuna terrae<lb/> Dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;<lb/> Frigus uti nostros penitus cum venit in artus,<lb/> Concutit invitos cogens tremere atque movere. <lb/> Ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Tecta superne timent, metuunt inferne cavernas<lb/> Terrai ne dissoluat natura repente,<lb/> Neu distracta suum late dispandat hiatum<lb/> Adque suis confusa velit complere ruinis. <lb/> Proinde licet quamvis caelum terramque reantur<lb/> Incorrupta fore aeternae mancata saluti;<lb/> Et tamen interdum praesens vis ipsa pericli<lb/> Subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,<lb/> Ne pedibus raptim tellus subtracta feratur <lb/> In barathrum rerumque sequatur prodita summa<lb/> Funditus et fiat mundi confusa ruina.<lb/> </s></p><p type="main"><s>[Principio mare mirantur non reddere maius<lb/> Naturam, quo sit tantus decursus aquarum,<lb/> Omnia quo veniant ex omni flumima parte. <lb/> Adde vagos imbris tempestatesque volantes,<lb/> Omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;<lb/> Adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam<lb/> Guttai vix instar erunt unius adaugmen; <lb/> Quo minus est mirum mare non augescere magnum. </s><s> <lb/> Praeterea magnam sol partem detrahit aestu. </s><s><lb/> Quippe videmus enim vestis umore madentis <lb/> Exsiccare suis radiis ardentibuï solem:<lb/> At pelage multa et late substrata videmus.</s> <lb/> <s>proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol <lb/> Umoris parvam delibet ab aequore partem;<lb/> Largiter in tanto spatio tamen auferet undis.</s> <lb/> <s>tum porro venti quoque magnam tollere partem<lb/> Umoris possunt verrentes aequora, ventis<lb/> Una nocte vias quoniani persaepe videmus <lb/> Siccari mollisque luti concrescere crustas.</s> <lb/> <s>praeterea docui multum, quoque tollere nubes<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Umorem magno conceptum ex aequore ponti<lb/> Et passim toto terrarum spargere in orbi,<lb/> Cum pluit in terris et venti nubila portant. <lb/> Postremo quoniam raro cum corpore tellus<lb/> Est, et coniunctast, oras maris undique cingens,<lb/> Debet, ut in mare de terris venit humor aquai,<lb/> In terras itidem manare ex aequore salso;<lb/> Percolatur enim virus retroque remanat <lb/> Materies umoris et ad caput amnibus omnis<lb/> Confluit, inde super terras redit agmine dulci<lb/> Qua via secta semel liquido pede detulit undas.]<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae<lb/> Expirent ignes interdum turbine tanto, <lb/> Expediam. </s><s>neque, enim mediocri clade coorta<lb/> Flammea tempestas Siculum dominata per agros<lb/> Finitimis ad se convertit gentibus ora,<lb/> Fumida cum caeli scintillare omnia templa<lb/> Cernentes pavida complebant pectora cura, <lb/> Quid moliretur rerum natura novarum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hisce tibi in rebus latest alteque videndum<lb/> Et longe cunctas in partis dispiciendum,<lb/> Ut reminiscaris summam rerum esse profundam<lb/> Et videas caelum sunimai totius unum <lb/> Quam sit parvula pars et quam multesima constet,<lb/> Nec tota pars, homo terrai quota totius unus.</s> <lb/> <s>quod bene propositum si plane contueare<lb/> Ac videas plane, mirari multa relinquas.</s> <lb/> <s>numquis enim nostrum miratur siquis in artus <lb/> Accepit calido febrim fervore coortam<lb/> Aut alium quemvis morbi per membra dolorem?</s><s><lb/> Opturgescit enim subito pes, arripit acer<lb/> Saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Existit sacer ignis et urit corpore serpens <lb/> Quamcumque arripuit partim, repitque per artus,<lb/> Nimirum quia sunt multarum semina rerum,<lb/> Et satis haec tellus nobis caelumque mali fert,<lb/> Unde queat vis immensi procrescere morbi.</s> <lb/> <s>sic igitur toti caelo terraeque putandum est <lb/> Ex infinito satis omnia suppeditare,<lb/> Unde repente queat tellus concussa moveri<lb/> Perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,<lb/> Ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;<lb/> Id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa, <lb/> Et tempestates pluviae graviore coortu<lb/> Sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.</s> <lb/> <s>ïat nimis est ingens incendi turbidus ardor.Í<lb/> Scilicet et fluvius quivis est maximus ei<lb/> Qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens <lb/> Arbor homoque videtur, et omnia de genere omni<lb/> Maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit, <lb/> Cum tamen omnia cum caelo terraque marique <lb/> Nihil sint ad summam summai totius omnem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc tamen illa modis quibus inritata repente <lb/> Flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,<lb/> Expediam. </s><s>primum totius subcava montis<lb/> Est natura, fere silicum suffulta cavernis.</s> <lb/> <s>omnibus est porro in speluncis ventus et aer;<lb/> Ventus enim fit, ubi est agitando percitus aer. <lb/> Hic ubi percaluit calefecitque omnia circum<lb/> Saxa furens, qua contingit, terramque, et ab ollis<lb/> Excussit calidum flammis velocibus ignem,<lb/> Tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.</s> <lb/> <s>fert itaque ardorem longe longeque favillam <lb/> Differt et crassa volvit caligine fumum<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Extruditque simul mirando pondere saxa;<lb/> Ne dubites quin haec animai turbida sit vis.</s> <lb/> <s>praeterea magna ex parti mare montis ad eius<lb/> Radices frangit fluctus aestumque resorbet. <lb/> Ex hoc usque mari speluncae montis ad altas<lb/> Perveniunt subter fauces. </s><s>hac ire fatendum est<lb/> </s></p><p type="main"><s>et penetrare mari penitus res cogit aperto <lb/> Atque efflare foras ideoque extollere flammam <lb/> Saxaque subiectare et arenae tollere nimbos. </s><s> <lb/> In summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi <lb/> Nominitant; nos quod fauces perhibemus et ora.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam <lb/> Non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;<lb/> <lb/> Corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere <lb/> Conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas <lb/> Conveniat leti, dicatur ut illius una.</s> <lb/> <s>nam neque eum ferro nec frigore vincere possis<lb/> Interiisse neque a morbo neque forte veneno,<lb/> Verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei <lb/> Scimus. </s><s>item in multis hoc rebus dicere habemus.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nilus in aestatem crescit campisque redundat,<lb/> Unicus in terris Aegypti totius amnis.</s> <lb/> <s>is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,<lb/> Aut quia sunt aestate aquilones ostia contra, <lb/> Anni tempore eo qui etesiae esse feruntur,<lb/> Et contra fluvium fiantes remorantur et undas<lb/> Cogentes sursus replent coguntque manere.</s> <lb/> <s>nam dubio procul haec adverso flabra feruntur<lb/> Flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur. <lb/> Ille ex aestifera parti venit amnis ab austro,<lb/> Inter nigra virum percocto saecla colore<lb/> Exoriens penitus media ab regione diei.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>est quoque uti possit magnus congestus harenae<lb/> Fluctibus adversis oppilare ostia contra, <lb/> Cum mare permotum ventis ruit intus harenam;<lb/> Quo fit uti pacto liber minus exitus amni<lb/> Et proclivis item fiat minus impetus undis.</s> <lb/> <s>fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei<lb/> Tempore eo fiant, quod etesia flabra aquilonum <lb/> Nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.</s> <lb/> <s>scilicet ad mediam regionem eiecta diei<lb/> Cum convenerunt, ibi ad altos denique montis<lb/> Contrusae nubes coguntur vique premuntur.</s> <lb/> <s>forsitan Aethiopum penitus de montibus altis <lb/> Crescat, ubi in campos albas descendere ningues <lb/> Tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque, lacusque <lb/> Expediam, quali natura, praedita constent. </s><s><lb/> Principio quod Averna vocantur nomine, id ab re <lb/> Inpositum est, quia sunt avibus contraria cunctis, <lb/> E regione ea quod loca cum venere volantes, <lb/> Remigi oblitae pennarum vela remittunt <lb/> Praecipitesque cadunt molli cervice profusae <lb/> In terram, si forte ita fert natura locorum, <lb/> Aut in aquam, si forte lacus substratus Avernist. </s><s><lb/> Is locus est Cumas aput, acri sulpure montes <lb/> Oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti. </s><s><lb/> Est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso <lb/> Vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae, <lb/> Quo numquam pennis appellunt corpora raucae <lb/> Cornices, non cum fumant altaria donis: <lb/> Usque adeo fugitant non iras Palladis acris <lb/> Pervigili causa, Graium ut cecinere poetae, <lb/> Sed natura loci ope sufficit ipsa suapte. </s><s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In Syria quoque fertur item locus esse videri, <lb/> Quadripedes quoque quo simul ae vestigia primum <lb/> Intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa, <lb/> Manibus ut si sint divis mactata repente. </s><s><lb/> Omnia quae naturali ratione geruntur, <lb/> Et quibus effiant causis apparet origo; <lb/> Ianua ne forte his Orci regionibus esse <lb/> Credatur, post hinc animas Acheruntis in oras <lb/> Ducere forte deos manis inferne reamur, <lb/> Naribus alipedes ut cervi saepe putantur <lb/> Ducere de latebris serpentia saecla ferarum. </s><s><lb/> Quod procul a vera quam sit ratione repulsum <lb/> Percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante, <lb/> In terra cuiusque modi rerum esse figuras; <lb/> Multa, cibo quae sunt, vitalia, multaque, morbos <lb/> Incutere et mortem quae possint adcelerare. </s><s><lb/> Et magis esse aliis alias animantibus aptas <lb/> Res ad vitai rationem ostendimus ante <lb/> Propter dissimilem naturam dissimilisque <lb/> Texturas inter sese primasque figuras. </s><s><lb/> Multa meant inimica per auris, multa per ipsas <lb/> Insinuant naris infesta atque aspera iactu, <lb/> Nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem <lb/> Aspectu fugienda saporeque tristia quae sint. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Deinde videre licet quam multae sint homini res <lb/> Acriter infesto sensu spurcaeque gravesque; <lb/> Arboribus primum certis gravis umbra tributa <lb/> Usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores, <lb/> Siquis eas supter iacuit prostratus in herbis. </s><s> <lb/> Est etiam magnis Heliconis montibus arbos<lb/> Floris odore hominem taetro consueta necare.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,<lb/> Multa modis multis multarum semina rerum<lb/> Quod permista gerit tellus discretaque tradit. <lb/> Nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri<lb/> Nidore offendit nares, consopit ibidem,<lb/> Concidere et spumas qui morbo mittere suevit.</s> <lb/> <s>castoreoque gravi mulier sopita recumbit<lb/> Et manibus nitidum teneris opus effluit ei, <lb/> Tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.</s> <lb/> <s>multaque praeterea languentia membra per artus<lb/> Solvunt atque animam labefactant sedibus intus.</s> <lb/> <s>denique si calidis etiam cunctare lavabris<lb/> Plenior et laveris, solio ferventis aquai <lb/> Quam facile in medio fit uti des saepe ruinas! <lb/> Carbonumque gravis vis atque odor insinuatur<lb/> Quam facile in cerebrum, nisi aquam praecepimus ante!<lb/> At cum membra domus percepit ferviduÍ, nervis<lb/> Tum fit odor viri plagae mactabilis instar. <lb/> Nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa<lb/> Gignier et taetro concrescere odore bitumen;<lb/> Denique ubi argenti venas aurique secuntur,<lb/> Terrai penitus scrutantes abdita ferro,<lb/> Qualis expiret Scaptensula subter odores?</s><s> <lb/> Quidve mali fit ut exhalent aupata metalla!<lb/> Quas hominum reddunt facies qualisque colores!<lb/> Nonne vides audisve perire in tempore parvo<lb/> Quam soleant et quam vitai copia desit,<lb/> Quos opere in tali cohibet vis magna necessis?</s><s> <lb/> Hos igitur tellus omnis exaestuat aestus<lb/> Expiratque foras in apertum promptaque caeli.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Sic et Averna loca alitibus summittere debent<lb/> Mortiferam vim, de terra quae surgit in auras, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Ut spatium caeli quadam de parte venenet; <lb/> Quo simul ac primum pennis delata sit ales, <lb/> Impediatur ibi caeco correpta veneno, <lb/> Ut cadat e regione loci, qua derigit aestus. </s><s><lb/> Quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus <lb/> Reliquias vitae membris ex omnibus aufert. </s><s> <lb/> Quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum; <lb/> Posterius fit uti, cum iam cecidere veneni <lb/> In fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda <lb/> Propterea quod magna mali fit copia circum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut interdum vis haec atque aestus Averni<lb/> Aera, qui inter avis cumquest terramque locatus, <lb/> Discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.</s> <lb/> <s>cuius ubi e regione loci venere volantes,<lb/> Claudicat extemplo pinnarum nisus inanis<lb/> Et conamen utrimque alarum proditur omne. <lb/> Hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,<lb/> Scilicet in terram delabi pondere cogit<lb/> Natura, et vacuum prope iam per inane iacentes<lb/> Dispergunt animas per caulas corporis omnis.<lb/> </s></p><p type="main"><s>frigidior porro in puteis aestate fit humor, <lb/> Rarescit quia terra calore et semina siquae <lb/> Forte vaporis habet, propere dimittit in auras. </s><s><lb/> Quo magis est igitur tellus effeta calore,<lb/> Fit quoque frigidior qui in terrast abditus humor. </s><s><lb/> Frigore cum premitur porro omnis terra coitque <lb/> Et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo<lb/> Exprimat in puteos siquem gerit ipsa calorem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna <lb/> Frigidus et calidus nocturno tempore fertur.</s> <lb/> <s>hunc homines fontem nimis admirantur et acri <lb/> Sole putant supter terras fervescere raptim,<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Nox ubi terribili terras caligine texit.</s> <lb/> <s>quod nimis a verast longe ratione remotum.</s> <lb/> <s>quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai <lb/> Non quierit calidum supera de reddere parte, <lb/> Cum superum lumen tanto fervore fruatur,<lb/> Qui queat hic supter tam crasso corpore terram <lb/> Percoquere umorem et calido satiare vapore?</s><s><lb/> Praesertim cum vix possit per saepta domorum <lb/> Insinuare suum radiis ardentibus aestum. <lb/> Quae ratiost igitur?</s><s> nimirum terra magis quod <lb/> Rara tepet circum fontem quam cetera tellus<lb/> Multaque sunt ignis prope semina corpus aquai. </s><s><lb/> Hoc ubi roriferis terram nox obruit umbris,<lb/> Extemplo penitus frigescit terra coitque. <lb/> Hac ratione fit ut, tamquain compressa manu sit,<lb/> Exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis, <lb/> Quae calidum faciunt aquae tactum atque saporem.</s> <lb/> <s>inde ubi sol radiis terram dimovit obortus<lb/> Et rarefecit calido gliscente vapore, <lb/> Rursus in antiquas redeunt primordia sedes <lb/> Ignis et in terram cedit calor omnis aquai. </s><s><lb/> Frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna. </s><s><lb/> Praeterea solis radiis iactatur aquai <lb/> Umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu; <lb/> Propterea fit uti quae semina cumque habet ignis <lb/> Dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se, <lb/> Mittit et exolvit glaciem nodosque relaxat.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe<lb/> Stuppa iacit flammam concepto protinus igni, <lb/> Taedaque consimili ratione accensa per undas<lb/> Conlucet, quocumque natans impellitur auris.</s> <lb/> <s>nimirum quia sunt in aqua permulta vaporis<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Semina de terraque necesse est funditus ipsa<lb/> Ignis corpora per totum consurgere fontem <lb/> Et simul exspirare foras exireque in auras,<lb/> Non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons,<lb/> Propterea dispersa foras erumpere cogit<lb/> Vis per aquam subito sursuinquie ea conciliari.</s> <lb/> <s>quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai <lb/> Qui scatit et salsas circum se dimovet undas;<lb/> Et multis aliis praebet regionibus aequor<lb/> Utilitatem opportunam sitientibuÍ nautis,<lb/> Quod dulcis inter salsas intervomit undas.</s> <lb/> <s>sic igitur per eum possunt erumpere fontem <lb/> Et scatere illa foras, in stuppam semina quae cum<lb/> Conveniunt aut in taedai corpore adhaerent, <lb/> Ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se <lb/> Semina habent ignis stuppae taedaeque latentis. </s><s><lb/> Nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum <lb/> Nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante <lb/> Quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?</s><s> <lb/> Multaque praeterea prius ipso tacta vapore <lb/> Eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis. </s><s><lb/> Hoc igitur fleri quoque in illo fonte putandum est. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Quod superest, agere incipiam quo foedere fiat <lb/> Naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit, <lb/> Quem Magneta vocant patrio de nomine Grai, <lb/> Magnetum quia fit patriis in finibus ortus. </s><s><lb/> Hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam <lb/> Saepe ex anellis reddit pendentibus ex se. </s><s><lb/> Quinque etenim licet interdum pluresque videre <lb/> Ordine demissos levibus iactarier auris, <lb/> Unus ubi ex uno dependet supter adhaerens <lb/> Ex alioque allus lapidis vim vinclaque noscit: <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Usque adeo permananter vis pervolat eius.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc genus in rebus firmandum est multa prius quam <lb/> Ipsius rei rationem reddere possis, <lb/> Et nimium longis ambagibus est adeundum;<lb/> Quo magis attentas auris animumque reposco. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Principio omnibus ab rebus, quascumque videmus,<lb/> Perpetuo fluere ac mitti spargique necesse est<lb/> Corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/> <s>perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;<lb/> Frigus ut a fluviis, calor ab Sole, aestus ab undis <lb/> Aequoris exesor moerorum litora propter.</s> <lb/> <s>nec varii cessant sonitus manare per auras.</s> <lb/> <s> Denique in os salsi venit humor saepe saporis,<lb/> Cum mare versamur propter, dilutaque contra<lb/> Cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. </s><s><lb/> Usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter<lb/> Fertur et in cunctas dimittitur undique partis<lb/> Nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,<lb/> Perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper<lb/> Cernere odorari licet et sentire sonare. <lb/> </s></p><p type="main"><s>Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res<lb/> Commemorare; quod in primo quoque carmine claret.</s> <lb/> <s>quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res<lb/> Noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,<lb/> Qua de disserere adgredior, firmare necesse est <lb/> Nihil esse in promptu nisi mistum corpus inani.</s> <lb/> <s>principio fit ut in speluncis saxa superne<lb/> Sudent umore et guttis manantibuÍ stillent.</s> <lb/> <s>manat item nobis e toto corpore sudor,<lb/> Creseit barba pilique per omnia membra, per artus. <lb/> Diditur in venas cibus omnis, auget alitque<lb/> Corporis extremas quoque partis unguiculosque.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s>frigus item transire per aes calidumque vaporem<lb/> Sentimus, sentimus item transire per aurum<lb/> Atque per argentum, cum pocula plena tenemus. <lb/> Denique per dissaepta domorum saxea voces<lb/> Pervolitant, permanat odor frigusque vaposque<lb/> Ignis, qui ferri quoque vim penetrare suevit<lb/> Denique qua circum Galli lorica coercet.</s> <lb/> <s>et, tempestate in terra caeloque coorta,<lb/> Morbida visque simul cum extrinsecus insinuatur,<lb/> In caelum terrasque remotae iura facessunt,<lb/> Quandoquidem nihil est nisi raro corporiÍ nexu.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti non omnia, quae laciuntur<lb/> Corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu <lb/> Atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.</s> <lb/> <s>principio terram sol excoquit et facit are<lb/> At glaciem dissolvit et altis montibus altas<lb/> Extructasque nives radiis Tabescere cogit.</s> <lb/> <s>denique cera liquefit in eius posta vapore. <lb/> Ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,<lb/> At coria et carnem trahit et conducit in unum.</s> <lb/> <s>humor aquae porro ferrum condurat ab igni,<lb/> At coria et carnem mollit durata calore.</s> <lb/> <s>barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas, <lb/> Effluat ambrosius quasi vero, et nectare tinctus; <lb/> Qua nihil est homini quod amariuÍ frondeat esca. </s><s><lb/> Denique amaracinum fugitat sus et timet omne <lb/> Ungentum; nam saetigeris subus acre venenum est, <lb/> Quod nos interdum tamquam recreare videtur. </s><s> <lb/> At contra nobis caenum taeterrima cum sit <lb/> Spurcities, eadem subus haec iucunda videtur, <lb/> Insatiabiliter toti ut volvantur ibidem.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Adgredior quod dicendum prius esse videtur. </s><s> <lb/> Multa foramina cum variis sint reddita rebus, <lb/> Dissimili inter se natura praedita debent <lb/> Esse et habere suam naturam quaeque viasque. </s><s><lb/> Quippe etenim varii sensus animantibus insunt, <lb/> Quorum quisque suam proprie rem percipit in se; <lb/> Nam penetrare alio sonitus alioque saporem<lb/> Cernimus e sucis, alio nidoris odores.</s> <lb/> <s>praeterea manare aliud per saxa videtur, <lb/> Atque aliud lignis, aliud transire per aurum,<lb/> Argentoque foras aliud vitroque meare.</s> <lb/> <s>namn fluere hac species, illac calor ire videtur,<lb/> Atque aliis aliut citius transmittere eadem.</s> <lb/> <s>scilicet id fieri cogit natura viarum<lb/> Multimodis varians, ut paulo ostendimus ante,<lb/> Propter dissimilem natturam textaque rerum.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata<lb/> Omnia constiterint nobis praeposta parata,<lb/> Quod superest, facile hinc ratio reddetur et omnis <lb/> Causa patefiet quae ferri pelliciat vim.</s> <lb/> <s>principio fluere e lapide hoc permulta necesse est<lb/> Semina sive aestum qui discutit aera plagis,<lb/> Inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.</s> <lb/> <s>hoc ubi inanitur spatium multusque vacefit <lb/> In medio locus, extemplo primordia ferri<lb/> In vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque<lb/> Anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.</s> <lb/> <s>nec res ulla magis primoribus ex elementis<lb/> Indupedita suis arte conexa cohaeret <lb/> Quam validi ferri natura et frigidus horror.</s> <lb/> <s>quo minus est mirum, quod dico, ibus ex elementis<lb/> Corpora si nequeunt e ferro plura coorta<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur;<lb/> Quod facit, et sequitur, donec pervenit ad ipsum <lb/> Iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.</s> <lb/> <s>hoc fit idem cunctas in partis, unde vacefit<lb/> Cumque locus, sive e transverso sive superne<lb/> Corpora continuo in vacuum vicina feruntur;<lb/> Quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa <lb/> Sponte sua sursum possunt consurgere in auras.</s> <lb/> <s>huc accedit item (quare queat id magis esse,<lb/> Haec quoque res adiumento motuque iuvatur)<lb/> Quod, simul a fronte est anelli rarior aer<lb/> Factus inanitusque locus magis ac vacuatus, <lb/> Continuo fit uti qui post est cumque locatus<lb/> Aer a tergo quasi provehat atque propellat. </s><s><lb/> Semper enim circumpositus res verberat aer; <lb/> Sed tali fit uti propellat tempore ferrum, <lb/> Parte quod ex una spatium vacat et capit in se. <lb/> Hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri <lb/> Parvas ad partis subtiliter insinuatus <lb/> Trudit et inpellit, quasi navem velaque ventus.</s> <lb/> <s>denique res omnes debent in corpore habere<lb/> Aera, quandoquidem raro sunt corpore et aer <lb/> Omnibus est rebus circumdatus adpositusque.</s> <lb/> <s>hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer,<lb/> Sollicito motu semper iactatur eoque<lb/> Verberat anellum dubio procul et ciet intus<lb/> Scilicet: ille eodem fertur quo praecipitavit <lb/> Iam semel et partem in vacuam conamina sumpsit.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat<lb/> Interdum, fugere atque sequi consueta vicissim.</s> <lb/> <s>exultare etiam Samothracia ferrea vidi<lb/> Et ramenta simul ferri furere intus ahenis <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> In scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset:<lb/> Usque adeo fugere ab saxo gestire videtur.</s> <lb/> <s> Aere interposito discordia tanta creatur<lb/> Propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris <lb/> Praecepit ferrique vias possedit apertas, <lb/> Posterior lapidis venit aestus et omnia plena <lb/> Invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante. </s><s><lb/> Cogitur offensare igitur pulsareque fluctu <lb/> Ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se <lb/> Atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet. </s><s> <lb/> Illud in his rebus mirari mitte, quod aestus <lb/> Non valet e lapide hoc alias impellere item res. </s><s><lb/> Pondere enim fretae partim stant: quod genus aurum; <lb/> Et partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus <lb/> Pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam; <lb/> Lignea materies in quo genere esse videtur.</s> <lb/> <s>interutrasque igitur ferri natura locata <lb/> Aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,<lb/> Inpellant ut eam Magnesia flumine saxa. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena, <lb/> Ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur<lb/> Quae memorare queam inter se singlariter apta.</s> <lb/> <s>saxa vides primum sola colescere ca1ce.</s> <lb/> <s>glutine materies taurino iungitur uno,<lb/> Ut vitio venae tabularum saepius hiscant <lb/> Quam laxare queant compages taurea vincla.</s> <lb/> <s>vitigeni latices aquai fontibus audent<lb/> Misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.</s> <lb/> <s>purpureusque colos conchyli iungitur uno<lb/> Corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam, <lb/> Non si Neptuni fluctu renovare operam des,<lb/> Non, mare si totum velit eluere omnibus undis.</s> <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> <s> Denique non auro res aurum copulat una<lb/> Aerique aes plumbo fit uti Iungatur ab albo?</s><s><lb/> Cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?</s><s> <lb/> Nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam,<lb/> Nec me tam multam hic operam consumere par est,<lb/> Sed breviter paucis praestat comprendere multa.</s> <lb/> <s>quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,<lb/> Ut cava conveniant plenis haec illius illa <lb/> Huiusque inter se, iunctura haec optima constat.</s> <lb/> <s>est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata<lb/> Inter se quaedam possint coplata teneri;<lb/> Quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.<lb/> </s></p><p type="main"><s>nunc ratio quae sit morbis aut unde repente <lb/> Mortiferam possit cladem conflare coorta<lb/> Morbida vis hominum generi pecudumque catervis,<lb/> Expediam. </s><s>primum multarum semina rerum<lb/> Esse supra docui quae sint vitalla nobis,<lb/> Et contra quae sint morbo mortique necesse est <lb/> Multa volare. </s><s>ea cum casu sunt forte coorta<lb/> Et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.</s> <lb/> <s>atque ea vis omnis morborum pestilitasque<lb/> Aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne<lb/> Per caelum veniunt, aut ipsa saepe coortae <lb/> De terra surgunt, ubi putorem umida nactast<lb/> Intempestivis pluviisque et solibus icta.</s> <lb/> <s>nonne vides etiam caeli novitate et aquarum<lb/> Temptari procul a patria quicumque domoque<lb/> Adveniunt ideo quia longe discrepitant res?</s><s> <lb/> Nam quid Brittanni caelum differre putamus,<lb/> Et quod in Aegypto est qua mundi claudicat axis,<lb/> Quidve quod in Ponto est differre, et Gadibus atque<lb/> <lb/> Usque ad nigra virum percocto saecla colore?</s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Quae cum quattuor inter se diversa videmus <lb/> Quattuor a ventis et caeli partibus esse,<lb/> Tum color et facies hominum distare videntur<lb/> Largiter et morbi generatim saecla tenere.</s> <lb/> <s>est elephas morbus qui propter flumina Nili<lb/> Gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam. </s><s> <lb/> Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis<lb/> Finibus. </s><s>inde aliis alius locus est inimicus <lb/> Partibus ac membris: varius concinnat id aer. </s><s><lb/> Proinde ubi se caelum quod nobis forte alienum <lb/> Commovet atque aer inimicus serpere coepit, <lb/> Ut nebula ac nubes paulatim repit et omne <lb/> Qua graditur conturbat et immutare coactat; <lb/> Fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum, <lb/> Corrumpat reddatque sui simile atque alienum. </s><s><lb/> Haec igitur subito clades nova pestilitasque <lb/> Aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas <lb/> Aut alios hominum pastus pecudumque cibatus, <lb/> Aut etiam suspensa manet vis aere in ipso <lb/> Et, cum spirantes mistas hinc ducimus auras, <lb/> Illa quoque in corpus pariter sorbere necesse est. </s><s> <lb/> Consimili ratione venit bubus quoque saepe <lb/> Pestilitas et iam pigris balantibus aegror. </s><s><lb/> Nec refert utrum nos in loca deveniamus <lb/> Nobis adversa et caeli mutemus amictum, <lb/> An caelum nobis ultro natura coruptum <lb/> Deferat aut aliquid quo non consuevimus uti, <lb/> Quod nos adventu possit temptare recenti. </s><s><lb/> </s></p><p type="main"><s>Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus<lb/> Finibus in Cecropis funestos reddidit agros <lb/> Vastavitque vias, exhausit civibus urbem. </s><s> <lb/> Nam penitus veniens Aegypti finibus ortus, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Aera permensus multum camposque natantis, <lb/> Incubuit tandem populo Pandionis omnei, <lb/> Inde catervatim morbo mortique dabantur.</s> <lb/> <s>principio caput incensum fervore gerebant <lb/> Et duplicis oculos suffusa luce rubentes.</s> <lb/> <s>sudabant etiam fauces intrinsecus atrae<lb/> Sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat<lb/> Atque animi interpres manabat lingua cruore,<lb/> Debilitata malis, motu gravis, aspera tactu. <lb/> Inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum<lb/> Morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,<lb/> Omnia tum vero vitai claustra lababant.</s> <lb/> <s>spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,<lb/> Rancida quo perolent proiecta cadavera ritu. <lb/> Atque animi prorsum tum vires Totius, omne<lb/> Languebat corpus leti iam limine in ipso.</s> <lb/> <s>intolerabilibusque malis erat anxius angor<lb/> Adsidue comes et gemitu commista querella.</s> <lb/> <s>singultusque frequens noctem per saepe diemque <lb/> Corripere adsidue nervos et membra coactans<lb/> Dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.</s> <lb/> <s>nec nimio cuiquam posses ardore tueri<lb/> Corporis in summo summam fervescere partem,<lb/> Sed potius tepidum manibus proponere tactum <lb/> Et simul ulceribus quasi inustis omne rubere<lb/> Corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.</s> <lb/> <s>intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,<lb/> <lb/> Flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus. </s><s><lb/> Nihil adeo posses cuiquam leve tenveque membris <lb/> Vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper. </s><s><lb/> In fluvios partim gelidos ardentia morbo <lb/> Membra dabant nudum iacientes corpus in undas. </s><s><lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Multi praecipites lymphis putealibus alte <lb/> Inciderunt ipso venientes ore patente <lb/> Insedabiliter sitis arida, corpora mersans, <lb/> Aequabat multum parvis umoribus imbrem. </s><s><lb/> Nec requies erat ulla mali: defessa iacebant <lb/> Corpora. </s><s>mussabat tacito medicina timore, <lb/> Quippe patentia cum totiens ardentia morbis <lb/> Lumina versarent oculorum expertia somno. </s><s><lb/> Multaque praeterea mortis tum signa dabantur, <lb/> Perturbata animi mens in maerore metuque, <lb/> Triste supercilium, furiosus voltus et acer, <lb/> Sollicitae porro plenaeque sonoribus aures, <lb/> Creber spiritus aut ingens raroque coortus, <lb/> Sudorisque madens per collum splendidus humor, <lb/> Tenvia sputa minuta, croci contacta colore <lb/> Salsaque, per fauces raucas vix edita tussi.</s> <lb/> <s>in manibus vero nervi trahere et tremere artus <lb/> A pedibusque minutatim succedere frigus<lb/> Non dubitabat. </s><s>item ad supremum denique tempus<lb/> Conpressae nares, nasi primoris acumen<lb/> Tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis<lb/> Duraque, in ore trucei rictum, frons tenta tumebat. </s><s> <lb/> Nec nimio rigidi post artus morte iacebant. </s><s><lb/> Octavoque fere candenti lumine solis <lb/> Aut etiam nona reddebant lampade vitam. </s><s><lb/> Quorum siquis ibei vitarat funera leti, <lb/> Ulceribus taetris et nigra proluvie alvi <lb/> Posterius tamen hunc tabes letumque manebat, <lb/> Aut etiam multus capitis cum saepe dolore <lb/> Corruptus sanguis expletis naribus ibat: <lb/> Huc hominis totae vires corpusque fluebat. </s><s><lb/> Profluvium porro qui taetri sanguinis acre <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Exierat, tamen in nervos huic morbus et artus <lb/> Ibat et in partis genitalis corporis ipsas. </s><s><lb/> Et graviter partim metuentes limina leti <lb/> Vivebant ferro privati parte virili, <lb/> Et manibus sine nonnulli pedibusque manebant <lb/> In vita tamen, et perdebant lumina partim: <lb/> Usque adeo mortis metus his incesserat acer. </s><s><lb/> Atque etiam quosdam cepere oblivia rerum <lb/> Cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi. </s><s><lb/> Multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra <lb/> Corporibus, tamen alituum genus atque ferarum <lb/> Aut procul apsiliebat, ut acrem exeiret odorem, <lb/> Aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua. </s><s><lb/> Nec tamen omnino temere illis solibus ulla <lb/> Comparebat avis, nec tristia Saecla ferarum <lb/> Exeibant silvis. </s><s>languebant pleraque morbo<lb/> Et moriebantur. </s><s>cum primis fida canum vis<lb/> Strata viis animam ponebat in omnibus aegre;<lb/> Extorquebat enim vitam vis morbida membris.</s> <lb/> <s>[incomitata rapi certabant funera vasta.] <lb/> Nec ratio remedi communis certa dabatur;<lb/> Nam quod ali dederat vitalis aeris auras<lb/> Volvere in ore licere et caeli templa tueri,<lb/> Hoc aliis erat exitio letumque parabat.</s> <lb/> <s>illud in his rebus miserandum magnopere unum <lb/> Aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat<lb/> Implicitum morbo, morti damnatus ut esset,<lb/> Deficiens animo maesto cum corde iacebat,<lb/> Funera respectans animam amittebat ibidem.</s> <lb/> <s>quippe etenim nullo cessabant tempore apisci <lb/> Ex aliis alios avidl contagia morbi, <lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Lanigeras tamquam pecudes et bucera saecla.</s> <lb/> <s>idque vel in primis cumulabat funere funus.</s> <lb/> <s>nam quicumque suos fugitabant visere ad aegros,<lb/> Vitai nimium cupidos mortisque timentis <lb/> Poenibat paulo post turpi morte malaque,<lb/> Desertos, opis expertis, incuria mactans.</s> <lb/> <s>qui fuerant autem praesto, contagibus ibant<lb/> Atque labore, pudor quem tum cogebat obire<lb/> Blandaque lassorum vox mista voce querellae. <lb/> Optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.</s> <lb/> <s> <lb/> Inque aliis alium. </s><s>populum se-nelire suorum<lb/> Certantes: lacrimis lassi luctuque redibant; <lb/> Inde bonam partem in lectum maerore dabantur. </s><s><lb/> Nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus <lb/> Nec mors nec luctus temptaret tempore tali.<lb/> </s></p><p type="main"><s>Praeterea iam pastor et armentarius omnis <lb/> Et robustus item curvi moderator aratri <lb/> Languebat, penitusque casa, contrusa iacebant <lb/> Corpora paupertate et morbo dedita morti. </s><s> <lb/> Exanimis pueris super exanimata parentum <lb/> Corpora nonnumquam posses retroque videre <lb/> Matribus et patribus natos super edere vitam.</s> <lb/> <s>nec minimam partem ex agris is maeror in urbem<lb/> Confluxit, languens quem contulit agricolarum <lb/> Copia conveniens ex omni morbida parte.</s> <lb/> <s>omnia conplebant loca tectaque; quo magis aestus<lb/> Confertos ita acervatim mors accumulabat.</s> <lb/> <s>multa siti protracta viam per proque voluta<lb/> Corpora silanos ad aquarum strata iacebant <lb/> Interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,<lb/> Multaque per populi passim loca prompta viasque<lb/> Languida semanimo cum corpore membra videres<lb/> Horrida paedore et pannis cooperta perire<lb/> <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/> Corporis inluvie, pelli super ossibus una, <lb/> Ulceribus taetris prope iam sordique sepulta.</s> <lb/> <s>omnia denique sancta deum delubra replerat<lb/> Corporibus mors exanimis onerataque passim<lb/> Cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,<lb/> Hospitibus loca quae complerant aedituentes. <lb/> Nec iam religio divom nec numina magni<lb/> Pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.</s> <lb/> <s>nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,<lb/> Quo pius hic populus semper consuerat humari;<lb/> Perturbatus enim totus trepidabat, et unus <lb/> Quisque suum pro re praesenti Maestus humabat.</s> <lb/> <s>multaque res subita et Paupertas horrida suasit;<lb/> Namque suos consanguineos aliena rogorum<lb/> Insuper extructa ingenti clamore locabant<lb/> Subdebantque faces, multo cum sanguine saepe <lb/> Rixantes potius quam corpora desererentur.<lb/> </s></p> </chap> </body> <back/> </text> </archimedes>