texts/archimedes/xml/lucre_natur_079_la_1566.xml - Colored diff

Main History Search Repository tree

Return to lucre_natur_079_la_1566.xml CVS log

Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/lucre_natur_079_la_1566.xml between version 1.6 and 1.18

version 1.6, 2004/01/06 09:30:02

version 1.18, 2005/10/05 10:39:54

Line 1

<?xml version="1.0"?>

<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" >

<author>Lucretius</author>

<title>De rerum natura</title>

<cvs_file>lucre_natur_079_la_1566.xml</cvs_file>

<cvs_version/>

</info>

<text>

<pb xlink:href="079/01/001.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/002.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/003.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/004.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/005.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/006.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/007.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/008.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/009.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/010.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/011.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/012.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/013.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/014.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/015.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/016.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/017.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/018.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/019.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/020.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/021.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/022.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/023.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/024.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/025.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/026.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/027.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/028.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/029.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/030.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/031.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/032.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/033.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/034.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/035.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/036.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/037.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/038.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/039.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/040.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/041.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/042.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/043.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/044.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/045.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/046.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/047.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/048.jpg"/><s>page not transcribed</s>

<pb xlink:href="079/01/049.jpg"/><s>page not transcribed</s>

</section></front>

<body>

<s>T. LUCRETII CARI <lb/>

DE RERUM NATVRA, <lb/>

LIBER PRIMVS.</s>

<s>Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas, <lb/>

alma Venus, caeli subter labentia signa <lb/>

quae mare navigerum, quae terras frugiferentis <lb/>

concelebras, per te quoniam genus omne animantum <lb/>

concipitur visitque exortum lumina solis: <lb/>

te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli <lb/>

adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus <lb/>

summittit flores, tibi rident aequora ponti <lb/>

placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s> <lb/>

<s>nam simul ac species patefactast verna diei <lb/>

et reserata viget genitabilis aura favoni, <lb/>

aeriae primum volucres te, diva, tuumque <lb/>

significant initum perculsae corda tua vi.</s> <lb/>

<s>inde ferae pecudes persultant pabula laeta <lb/>

et rapidos tranant amnis: ita capta lepore <lb/>

te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.</s> <lb/>

<s>denique per maria ac montis fluviosque rapacis <lb/>

frondiferasque domos avium camposque virentis <lb/>

omnibus incutiens blandum per pectora amorem <lb/>

efficis ut cupide generatim saecla propagent <lb/>

quae quoniam rerum naturam sola gubernas <lb/>

nec sine te quicquam dias in luminis oras <lb/>

exoritur neque fit laetum neque amabile quiequam, <lb/>

te sociam studeo scribendis versibus esse, <lb/>

Quos ego de rerum natura pangere conor <lb/>

Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni <lb/>

omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s> <lb/>

<s>quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.</s> <lb/>

<s>effice ut interea fera moenera militiai <lb/>

per maria ac terras omnis sopita quiescant. <lb/>

nam tu sola potes tranquilla pace iuvare <lb/>

mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors <lb/>

armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se <lb/>

reicit aeterno devictus vulnere amoris, <lb/>

atque ita suspiciens tereti cervice reposta <lb/>

pascit amore avidos inhians in te, dea, visus, <lb/>

eque tuo pendet resupini spiritus ore.</s> <lb/>

<s>hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto <lb/>

circumfusa super, suavis ex ore loquellas <lb/>

funde petens placidam Romanis, incluta, pacem. <lb/>

nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo <lb/>

possumus aequo anirno nec Memmi elara propago <lb/>

talibus in rebus communi desse saluti. <lb/>

</s><s>quod superest, vacuas auris animumque sagacem <lb/>

semotum a curis adhibe veram ad rationem, <lb/>

ne mea dona tibi studio disposta fideli, <lb/>

intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s> <lb/>

<s>nam tibi de summa caeli ratione deumque <lb/>

dissere incipiam et rerum primordia pandam, <lb/>

unde omnis natura creet res auctet alatque, <lb/>

quove eadem rursum natura perempta resolvat, <lb/>

quae nos materiem et genitalia corpora rebus <lb/>

reddunda in ratione vocare et semina rerum <lb/>

appellare sueimus et haec eadem usurpare <lb/>

corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. <lb/></s>

<s>omnis enim per se divom natura necessest <lb/>

inmortali aevo summa cum pace fruatur <lb/>

semota ab nostris rebus seiunctaque longe;<lb/>

nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/>

ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, <lb/>

nec bene promeritis capitur neque tangitur ira. <lb/></s>

<s>Humana ante octilos foede Cum vita iaceret <lb/>

in terris oppressa gravi sub religione <lb/>

quae caput a caeli regionibus ostendebat <lb/>

horribili super aspectu mortalibus instans, <lb/>

primum Graius homo mortalis tollere contra <lb/>

est oculos ausus primusque obsistere contra, <lb/>

quem neque fama deum nec fulmina nee minitanti <lb/>

murmure compressit caelum, sed eo magis acrem <lb/>

inritat animi virtutem, effringere ut arta <lb/>

naturae primus portarum elaustra cupiret.</s> <lb/>

<s>ergo vivida vis animi pervicit, et extra <lb/>

processit longe flammantia moenia mundi <lb/>

atque omne immensum peragravit mente animoque, <lb/>

unde refert nobis victor quid possit oriri, <lb/>

quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>

quanam sit ratione atque alte terminus haerens.</s> <lb/>

<s>quare religio pedibus subiecta vicissim <lb/>

opteritur, nos exaequat victoria caelo. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus vereor, ne forte rearis <lb/>

inpia te rationis inire elementa viamque <lb/>

indugredi sceleris. </s><s>quod contra saepius illa <lb/>

religio peperit scelerosa atque impia facta.</s> <lb/>

<s>Aulide quo pacto Triviai virginis aram <lb/>

lphianassai turparunt sanguine foede <lb/>

ductores Danaum delecti, prima virorum.</s> <lb/>

<s>cui simul infula virgineos cireumdata comptus <lb/>

ex utraque pari malarum parte profusast, <lb/>

et maestum simul ante aras adstare parentem <lb/>

sensit et hunc propter ferrum celare ministros <lb/>

aspectuque suo lacrimas effundere civis, <lb/>

muta metu terram genibus summissa petebat.</s> <lb/>

<s>nec miserae prodesse in tali tempore quibat <lb/>

quod patrio princeps donarat nomine regem;<lb/>

nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras <lb/>

deductast, non ut sollemni more sacrorum <lb/>

perfecto posset claro comitari Hymenaeo, <lb/>

sed casta inceste nubendi tempore in ipso <lb/>

hostia concideret mactatu maesta parentis, <lb/>

exitus ut classi felix faustusque daretur. </s><s> <lb/>

tantum religio potuit suadere malorum. <lb/>

</s><s>Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum <lb/>

terriloquis victus dictis desciscere quaeres.</s> <lb/>

<s>quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt <lb/>

somnia quae vitae rationes vertere possint <lb/>

fortunasque tuas omnis turbare timore!<lb/>

et merito; nam si certam finem esse viderent <lb/>

aerumnarum homines, aliqua ratione valerent <lb/>

religionibus atque minis obsistere vatum.</s> <lb/>

<s>nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, <lb/>

aeternas quoniam poenas in morte timendumst.</s> <lb/>

<s>ignoratur enim quae sit natura animai, <lb/>

nata sit an contra nascentibus insinuetur, <lb/>

et simul intereat nobiscum morte dirempta <lb/>

an tenebras Orci visat vastasque lacunas <lb/>

an pecudes alias divinitus insinuet se, <lb/>

Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno <lb/>

detulit ex Helicone perenni fronde coronam, <lb/>

per gentis Italas horninum quae clara clueret;<lb/>

etsi praeterea tamen esse Acherusia templa <lb/>

Ennius aeternis exponit versibus edens, <lb/>

quo neque permaneant animae neque corpora nostra, <lb/>

sed quaedam simulacra modis pallentia miris;<lb/>

unde sibi exortam semper florentis Homeri <lb/>

commemorat speciem lacrimas effundere salsas <lb/>

coepisse, et rerum naturam expandere dictis.</s> <lb/>

<s>quapropter bene eum superis de rebus habenda <lb/>

nobis est ratio, solis lunaeque meatus <lb/>

qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur <lb/>

in terris, tum cum primis ratione sagaci <lb/>

unde anima atque animi constet natura videndum;<lb/>

et quae res nobis, vigilantibus obvia, mentes <lb/>

terrificet morbo adfectis, somnoque sepultis, <lb/>

cernere uti videamur eos atidireque coram, <lb/>

morte obita quorum tellus amplectitur ossa. <lb/>

nec me animi fallit Graiorum obscura reperta <lb/>

difficile inlustrare Latinis versibus esse, <lb/>

multa novis verbis praesertim cum sit agendum <lb/>

propter egestatem linguae et rerum novitatem;<lb/>

sed tua me virtus tamen et sperata voluptas <lb/>

suavis amicitiae quernvis sufferre Iaborein <lb/>

suadet et inducit noctes vigilare serenas <lb/>

quaerentem dictis quibus et quo earmine demum <lb/>

clara tuae possim praepandere lumina menti, <lb/>

res quibus occultas penitus convisere possis. <lb/>

</s><s>Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>

non radii solis neque lucida tela diei <lb/>

diseutiant, sed naturae species ratioque.</s> <lb/>

<s>principium cuius hinc nobis exordia sumet, <lb/>

nullam rem e nilo gigni divinitus umquam. <lb/>

quippe ita formido mortalis continet omnis, <lb/>

quod multa in terris fieri caeloque tuentur <lb/>

quorum operum causas nulla ratione videre <lb/>

possunt ac fieri divino numine rentur. <lb/>

quas ob res ubi viderimus nil posse creari <lb/>

de nilo, tum quod sequimur iam rectius inde <lb/>

perspiciemus, et unde queat res quaeque creari <lb/>

et quo quaeque modo fiant opera sine divom.</s> <lb/>

<s> Nam si de nilo fierent, ex omnibu' rebus <lb/>

omne gentis nasci posset, nil semine egeret. <lb/>

e mare primum homines, e terra posset oriri <lb/>

squamigerum genus et volucres erumpere eaelo;<lb/>

armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum, <lb/>

incerto partu culta ac deserta tenerent.</s> <lb/>

<s>nec fructus idem arboribus constare solerent, <lb/>

sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.</s> <lb/>

<s>quippe, ubi non essent genitalia corpora cuique, <lb/>

qui posset mater rebus consistere certa?</s><s><lb/>

at nunc seminibus quia certis quaeque ereantur, <lb/>

inde enascitur atque oras in luminis exit, <lb/>

materies ubi inest cuiusque et corpora prima;<lb/>

atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni, <lb/>

quod certis in rebus inest secreta facultas.</s> <lb/>

<s>praeterea cur vere rosam, frumenta calore, <lb/>

vites autumno fundi suadente videmus, <lb/>

si non, certa suo quia tempore semina rerum <lb/>

cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur, <lb/>

dum tempestates adsunt et vivida tellus <lb/>

tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s><lb/>

quod si de nilo fierent, subito exorerentur <lb/>

incerto spatio atque alienis partibus anni, <lb/>

quippe ubi nulla forent primordia quae genitali <lb/>

concilio possent arceri tempore iniquo.</s> <lb/>

<s>nec porro augendis rebus spatio foret usus <lb/>

seminis ad coitum, e nihilo si crescere possent; <lb/>

nam fierent iuvenes subito ex infantibu'parvis <lb/>

e terraque exorta repente arbusta salirent.</s> <lb/>

<s>quorum nil fieri manifestum est, omnia quando <lb/>

paulatim crescunt, ut par est, semine certo <lb/>

crescentesque genus servant; ut noscere possis <lb/>

quicque sua, de materia grandescere alique.</s> <lb/>

<s>huc accedit uti sine certis imbribus anni <lb/>

laetificos nequeat fetus submittere tellus <lb/>

nec porro secreta cibo natura animantum <lb/>

propagare genus possit vitanique tueri;<lb/>

ut potius multis communia corpora rebus <lb/>

multa putes esse, ut verbis elementa videmus, <lb/>

quam sine principiis ullam rem existere posse.</s> <lb/>

<s>denique cur hoinines tantos natura parare <lb/>

non potuit, pedibus qui pontum per vada possent <lb/>

transire et magnos manibus divellere montis <lb/>

multaque vivendo vitalia vincere saecla, <lb/>

si non, materies quia rebus reddita certast <lb/>

gignundis e qua constat quid possit oriri?</s><s><lb/>

nil igitur fieri de nilo posse fatendumst, <lb/>

semine quando opus est rebus quo quaeque ereatae <lb/>

aeris in teneras possint proferrier auras.</s> <lb/>

<s>postremo quoniam incultis praestare videmus <lb/>

culta loca et manibus melioris reddere fetus, <lb/>

esse videlicet in terris primordia rerum <lb/>

quae nos fecundas vertentes vomere glebas <lb/>

terraique solum subigentes cimus ad ortus.</s> <lb/>

<s>quod si nulla forent, nostro sine quaeque Iabore <lb/>

sponte sua multo fieri meliora videres.</s> <lb/>

<s></s><s>Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum <lb/>

dissoluat natura neque ad nilum interemat res <lb/>

nam siquid mortale e cunctis partibus esset, <lb/>

ex oculis res quaeque repente erepta periret.</s> <lb/>

<s>nulla vi foret usus enim quae partibus eius <lb/>

discidium parere et nexus exsolvere posset. <lb/>

quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque, <lb/>

donec vis obiit quae res diverberet ictu <lb/>

aut intus penetret per inania dissoluatque, <lb/>

nullius exitium patitur natura videri.</s> <lb/>

<s>praeterea quaecumque vetustate amovet aetas, <lb/>

si penitus peremit consumens materiem omnem, <lb/>

unde animale genus generatim in lumina vitae <lb/>

redducit Venus, aut redductum daedala tellus <lb/>

unde alit atque auget generatim pabula praebens?</s><s><lb/>

unde mare ingenuei fontes externaque longe <lb/>

flumina suppeditant ?</s><s> unde aether sidera pascit?</s><s><lb/>

omnia enim debet, mortali corpore quae sunt, <lb/>

infinita aetas consumpse anteacta diesque.</s> <lb/>

<s>quod si in eo spatio atque anteacta aetate fuere <lb/>

e quibus haec rerum consistit summa refecta, <lb/>

inmortali sunt natura praedita certe, <lb/>

haut igitur possunt ad nilum quaeque reverti.</s> <lb/>

<s>denique res omnis eadem vis eausaque volgo <lb/>

conficeret, nisi materies aeterna teneret, <lb/>

inter se nexu minus aut magis indupedita;<lb/>

tactus enim leti satis esset eausa profecto, <lb/>

quippe, ubi nulla forent aeterno corpore, quorum <lb/>

contextum vis deberet dissolvere quaeque.</s> <lb/>

<s>at nunc, inter se quia nexus principiorum <lb/>

dissimiles constant aeternaque materies est, <lb/>

incolumi remanent res corpore, dum satis acris <lb/>

vis obeat pro textura cuiusque reperta.</s> <lb/>

<s>haud igitur redit ad nilum res ulla, sed omnes <lb/>

discidio redeunt in corpora materiai.</s> <lb/>

<s>postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether <lb/>

in gremium matris terrai praecipitavit;<lb/>

at nitidae surgunt fruges ramique vireseunt <lb/>

arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur;<lb/>

hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum, <lb/>

hinc laetas urbes pueris florere videmus <lb/>

frondiferasque novis avibus canere undique silvas;<lb/>

hinc fessae pecudes pingui per pabula laeta <lb/>

corpora deponunt et candens lacteus umor <lb/>

uberibus manat distentis; hinc nova proles <lb/>

artubus infirmis teneras lasciva per herbas <lb/>

ludit lacte mero mentes perculsa novellas.</s> <lb/>

<s>haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur, <lb/>

quando alid ex alio reficit natura nec ullam <lb/>

rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.</s> <lb/>

<s>Nunc age, res quoniam docui non posse ereari <lb/>

de nilo neque item genitas ad nil revocari, <lb/>

nequa forte tamen coeptes diffidere dictis, <lb/>

quod nequeunt oculis rerum primordia cerni, <lb/>

accipe praeterea quae corpora tute necessest <lb/>

confiteare esse in rebus nec posse videri. <lb/>

principio venti vis verberat incita portus <lb/>

ingentisque ruit navis et nubila differt, <lb/>

interdum rapido percurrens turbine campos <lb/>

arboribus magnis sternit montisque supremos <lb/>

silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri <lb/>

cum fremitu saevitque minaci murmure ventus.</s> <lb/>

<s>sunt igitur venti nimirum corpora caeca <lb/>

quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli <lb/>

verrunt ac subito vexantia turbine raptant, <lb/>

nec ratione fluunt alia stragemque propagant <lb/>

et cum mollis aquae fertur natura repente <lb/>

flumine abundanti, quam largis imbribus auget <lb/>

montibus ex altis magnus decursus aquai <lb/>

fragmina coniciens silvarum arbustaque tota, <lb/>

nee validi possunt pontes venientis aquai <lb/>

vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri <lb/>

molibus incurrit validis cum viribus amnis:<lb/>

dat sonitu magno stragem volvitque sub undis <lb/>

grandia saxa: ruit qua quicquid fluctibus obstat.</s> <lb/>

<s>sic igitur debent venti quoque flamina ferri, <lb/>

quae veluti validum eum flumen procubuere <lb/>

quamlibet in partem, trudunt res ante ruuntque <lb/>

impetibus crebris, interdum vertice torto <lb/>

corripiunt rapideque rotanti turbine portant.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca, <lb/>

quandoquidem factis et moribus aemula magnis <lb/>

amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s> <lb/>

<s>tum porro varios rerum sentimus odores <lb/>

nec tamen ad naris venientis cernimus umquam, <lb/>

nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus <lb/>

usurpare oculis nec voces cernere suemus;<lb/>

quae tamen omnia corporea constare necessest <lb/>

natura, quoniam sensus inpellere possunt.</s> <lb/>

<s>tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.</s> <lb/>

<s>denique fluctifrago suspensae in litore vestes <lb/>

uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.</s> <lb/>

<s>at neque quo pacto persederit umor aquai <lb/>

visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.</s> <lb/>

<s>in parvas igitur partis dispergitur umor <lb/>

quas oculi nulla possunt ratione videre. <lb/>

quin etiam multis solis redeuntibus annis <lb/>

anulus in digito subter tenuatur habendo, <lb/>

stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri <lb/>

ferreus occulte decrescit vomer in arvis, <lb/>

strataque iain volgi pedibus detrita viarum <lb/>

saxea conspicimus; tum portas propter aena <lb/>

signa manus dextras ostendunt adtenuari <lb/>

saepe salutantum tactu praeterque meantum.</s> <lb/>

<s>haec igitur minui, eum sint detrita, videmus.</s> <lb/>

<s>sed quae corpora decedant in tempore quoque, <lb/>

invida praeclusit speciem natura videndi.</s> <lb/>

<s>postremo quaecumque dies naturaque rebus <lb/>

paulatim tribuit, moderatim ereseere cogens, <lb/>

nulla potest oculorum acies contenta tueri;<lb/>

nec porro quaecumque aevo macieque senescunt, <lb/>

nec, mare quae inpendent, vesco sale saxa peresa <lb/>

quid quoque amittant in tempore cernere possis.</s> <lb/>

<s>corporibus caecis igitur natura gerit res. <lb/>

</s><s>Nec tamen undique corporea stipata tenentur <lb/>

omnia natura; namque est in rebus inane. <lb/>

quod tibi cognosse in multis erit utile rebus <lb/>

nec sinet errantem dubitare et quaerere semper <lb/>

de summa rerum et nostris diffidere dictis.</s> <lb/>

<s>QUAPROPTER LOCUS EST INTACTUS INANE VACANSQUE <lb/>

quod si non esset, nulla ratione moveri <lb/>

res possent; namque officium quod corporis exstat, <lb/>

officere atque obstare, id in omni tempore adesset <lb/>

omnibus ; haud igitur quicquam procedere posset, <lb/>

principium quoniam cedendi nulla daret res.</s> <lb/>

<s>at nunc per maria ac terras sublimaque eaeli <lb/>

multa modis multis varia ratione moveri <lb/>

cernimus ante oculos, quae, si non esset inane, <lb/>

non tam sollicito motu privata carerent <lb/>

quam genita omnino nulla ratione fuissent, <lb/>

undique materies quoniam stipata quiesset. <lb/>

praeterea quamvis solidae res esse putentur, <lb/>

hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.</s> <lb/>

<s>in saxis ac speluncis permanat aquarum <lb/>

liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.</s> <lb/>

<s>dissipat in corpus sese cibus omne animantum. <lb/>

crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt, <lb/>

quod cibus in totas usque ab radicibus imis <lb/>

per truncos ac per ramos diffunditur omnis.</s> <lb/>

<s>inter saepta meant voces et elausa domorum <lb/>

transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa, <lb/>

quod nisi inania sint, qua possint corpora quaeque <lb/>

transire ?</s><s> haud ulla fieri ratione videres.</s> <lb/>

<s>denique cur alias allis praestare videmus <lb/>

pondere res rebus nilo maiore figura ?</s><s><lb/>

nam si tantundemst in lanae glomere quantum <lb/>

corporis in plumbo est, tantundem pendere par est, <lb/>

corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum, <lb/>

contra autem natura manet sine pondere inanis.</s> <lb/>

<s>ergo quod magnumst aeque leviusque videtur, <lb/>

nimirum plus esse sibi declarat inanis; <lb/>

at contra gravius plus in se corporis esse <lb/>

dedicat et multo vacui minus intus habere.</s> <lb/>

<s>est igitur nimirum id quod ratione sagaci <lb/>

quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus ne te deducere vero <lb/>

possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s> <lb/>

<s>cedere squamigeris latices nitentibus aiunt <lb/>

et liquidas aperire vias, quia post loca pisces <lb/>

linquant, quo possint cedentes confluere undae;<lb/>

sic alias quoque res inter se posse moveri <lb/>

et mutare locum, quamvis sint ominia plena.</s> <lb/>

<s>scilicet id falsa totum ratione receptumst.</s> <lb/>

<s>nam quo squamigeri poterunt procedere tandern, <lb/>

ni spatium dederint latices?</s><s> concedere porro <lb/>

quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?</s><s> <lb/>

aut igitur motu privandumst corpora quaeque <lb/>

aut esse admixtum dicundumst rebus inane <lb/>

unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s> <lb/>

<s>postremo duo de concursu corpora lata <lb/>

si eita dissiliant, nempe aer omne necessest, <lb/>

inter corpora quod fiat, possidat inane.</s> <lb/>

<s>is porro quamvis eircum celerantibus auris <lb/>

confluat, haud poterit tarnen uno tempore totum <lb/>

compleri spatium; nam primum quemque necessest <lb/>

occupet ille locum, deinde omnia possideantur. <lb/>

quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere, <lb/>

tum putat id fieri quia se condenseat aer, <lb/>

errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante <lb/>

et repletur item vacuum quod constitit ante, <lb/>

nec tali ratione potest denserier aer, <lb/>

nec, si iam posset, sine inani posset, opinor, <lb/>

ipse in se trahere et partis conducere in unum. <lb/>

</s><s>Quapropter, quamvis causando multa moreris, <lb/>

esse in rebus inane tamen fateare necessest.</s> <lb/>

<s>multaque praeterea tibi possum commemorando <lb/>

argumenta fidem dietis conradere, nostris.</s> <lb/>

<s>verum animo satis haec vestigia parva sagaci, <lb/>

sunt per quae possis cognoscere cetera tute.</s> <lb/>

<s>namque canes ut montivagae persaepe ferai <lb/>

naribus inveniunt intectas fronde quietes, <lb/>

cum semel institerunt vestigia certa viai, <lb/>

sic alid ex alio per te tute ipse videre <lb/>

talibus in rebus poteris caecasque latebras <lb/>

insinuare omnis et verum protrahere inde.</s> <lb/>

<s>quod si pigraris paulumve recesseris ab re, <lb/>

hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:<lb/>

usque adeo largos haustus e fontibu' magnis <lb/>

lingua meo suavis diti de pectore fundet, <lb/>

ut verear ne tarda prius per membra senectus <lb/>

serpat et in nobis vitai claustra resolvat, <lb/>

quam tibi de quavis una re versibus omnis <lb/>

argumentorurn sit copia missa per auris. <lb/>

</s><s>Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis, <lb/>

omnis ut est igitur per se natura duabus <lb/>

constitit in rebus; nam corpora sunt et inane, <lb/>

haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.</s> <lb/>

<s>corpus enim per se communis dedicat esse <lb/>

sensus; cui nisi prima fides fundata valebit, <lb/>

haut erit occultis de rebus quo referentes <lb/>

confirmare animi quicquam ratione queamus. <lb/>

tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus, <lb/>

si nullum foret, haut usquam sita corpora possent <lb/>

esse neque omnino quoquam diversa meare;<lb/>

id quod iarn supera tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/>

<s>praeterea nil est quod possis dieere ab oinni <lb/>

corpore seiunctum secretumque esse ab inani, <lb/>

quod quasi tertia sit numero natura reperta.</s> <lb/>

<s>nam quodcumque erit, esse aliquid debebit id ipsum;<lb/>

cui si tactus erit quamvis levis exiguusque, <lb/>

augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit, <lb/>

corporis augebit numerum summamque sequetur.</s> <lb/>

<s>sin intactile erit, nulla de parte quod ullam <lb/>

rem prohibere queat per se transire meantem, <lb/>

scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s> <lb/>

<s>praeterea per se quodcumque erit, aut faciet quid <lb/>

aut aliis fungi debebit agentibus ipsum <lb/>

aut erit, ut possunt in eo res esse gerique.</s> <lb/>

<s>at facere et fungi sine corpore nulla potest res <lb/>

nee praebere locum porro nisi inane vacansque.</s> <lb/>

<s>ergo praeter inane et corpora tertia per se <lb/>

nulla potest rerum in numero natura relinqui, <lb/>

nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros <lb/>

nec ratione animi quam quisquam possit apisci. <lb/>

</s><s>Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus <lb/>

rebus ea invenies aut horum eventa videbis. <lb/>

coniunctum est id quod nusquam sine permitiali <lb/>

discidio potis est seiungi seque gregari, <lb/>

pondus uti saxist, calor ignis, liquor aquai.</s> <lb/>

<s>TACTUS CORPORIBUS CUNCTIS INTACTUS INANI <lb/>

servitium contra paupertas divitiaeque, <lb/>

libertas bellum concordia, cetera quorum <lb/>

adventu manet ineolumis natura abituque, <lb/>

haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.</s> <lb/>

<s>tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis <lb/>

consequitur sensus, transactum quid sit in aevo, <lb/>

tum quae res instet, quid porro deinde sequatur.</s> <lb/>

<s>nec per se quemquam tempus sentire fatendumst <lb/>

semotum ab rerum motu placidaque quiete.</s> <lb/>

<s>denique Tyndaridem raptam belloque subactas <lb/>

Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst <lb/>

ne forte haec per se cogant nos esse fateri, <lb/>

quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt, <lb/>

inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;<lb/>

namque aliut Teueris, aliut regionibus ipsis <lb/>

eventum dici poterit quodcumque erit aetum. </s><s><lb/>

denique materies si rerum nulla fuisset <lb/>

nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur, <lb/>

numquam Tyndaridis formae conflatus amore <lb/>

ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens, <lb/>

clara accendisset saevi certamina belli, <lb/>

nec clam durateus Troiianis Pergama partu <lb/>

inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;<lb/>

perspicere ut possis res gestas funditus omnis <lb/>

non ita uti corpus, per se constare neque esse, <lb/>

nec ratione cluere eadem qua constet inane, <lb/>

sed magis ut merito possis eventa vocare <lb/>

corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur. <lb/>

</s><s>Corpora sunt porro partim primordia rerum, <lb/>

partim concilio quae constant principiorum.</s> <lb/>

<s>sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis <lb/>

stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s> <lb/>

<s>etsi difficile esse videtur credere quicquam <lb/>

in rebus solido reperiri corpore posse.</s> <lb/>

<s>transit enim fulmen caeli per saepta domorum, <lb/>

clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni <lb/>

dissiliuntque fero ferventia saxa vapore;<lb/>

tum labefactatus rigor auri solvitur aestu;<lb/>

tum glacies aeris flamma devicta liquescit <lb/>

permanat calor argentum penetraleque frigus, <lb/>

quando utrumque manu retinentes pocula rite <lb/>

sensimus infuso lympharum rore superne.</s> <lb/>

<s>usque adeo in rebus solidi nil esse videtur.</s> <lb/>

<s>sed quia vera tamen ratio naturaque rerum <lb/>

cogrit, ades, paucis dum versibus expediamus <lb/>

esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, <lb/>

semina quae rerum primordiaque esse docemus, <lb/>

unde omnis rerum nune constet summa creata. <lb/>

</s><s>Principio quoniam duplex natura duarum <lb/>

dissimilis rerum longe constare reperta est, <lb/>

corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur, <lb/>

esse utramque sibi per se puramque necessest.</s> <lb/>

<s>nam quacumque vacat spatium, quod inane vocainus, <lb/>

corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se <lb/>

corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s> <lb/>

<s>sunt igitur solida ac sine inani corpora prima. <lb/>

praeterea quoniam genitis in rebus inanest, <lb/>

materiem circum solidam constare necessest, <lb/>

nec res ulla potest vera ratione probari <lb/>

corpore inane suo celare atque intus habere, <lb/>

si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. <lb/>

id porro nil esse potest nisi materiai <lb/>

concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s> <lb/>

<s>materies igitur, solido quae corpore constat, <lb/>

esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s> <lb/>

<s>tum porro si nil esset quod inane vocaret, <lb/>

omne foret solidum ; nisi contra corpora certa <lb/>

essent quae loca complerent quaecumque tenerent, <lb/>

omne quod est, spatium vacuum constaret inane.</s> <lb/>

<s>alternis igitur nimirum corpus inani <lb/>

distinctumst, quoniam nec plenum naviter extat <lb/>

nec porro vacuum. </s><s>sunt ergo corpora certa <lb/>

quae spatium pleno possint distinguere inane.</s> <lb/>

<s>haec neque dissolui plagis extrinsecus icta <lb/>

possunt nec porro penitus penetrata retexi <lb/>

nec ratione queunt alia temptata Iabare; <lb/>

id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/>

<s>nam neque conlidi sine inani posse videtur <lb/>

quicquam nec frangi nec findi in bina secando <lb/>

nec capere umorem neque item manabile frigus <lb/>

nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur. <lb/>

et quo quaeque magis cohibet res intus inane, <lb/>

tam magis his rebus penitus temptata Iabascit.</s> <lb/>

<s>ergo si solida ac sine inani corpora prima <lb/>

sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.</s> <lb/>

<s>praeterea nisi materies aeterna fuisset, <lb/>

antehac ad nilum penitus res quaeque redissent <lb/>

de niloque renata forent quaecumque videmus.</s> <lb/>

<s>At quoniam supra docui nil posse creari <lb/>

de nilo neque quod genitum est ad nil revocari, <lb/>

esse inmortali primordia corpore debent, <lb/>

dissolui quo quaeque supremo tempore possint, <lb/>

materies ut subpeditet rebus reparandis.</s> <lb/>

<s>Sunt igitur solida primordia simplicitate <lb/>

nec ratione queunt alia servata per aevom <lb/>

ex infinito iam tempore res reparare, <lb/>

</s><s>Denique si nullam finem natura parasset <lb/>

frangendis rebus, iam corpora materiai <lb/>

usque redaeta forent aevo frangente priore, <lb/>

ut nil ex illis a certo tempore posset <lb/>

conceptum summum aetatis pervadere <emph type="italics"/>ad auctum.<emph.end type="italics"/> <lb/>

nam quidvis citius dissolvi posse videmus <lb/>

quam rursus refici; quapropter longa diei <lb/>

infinita aetas anteacti temporis omnis <lb/>

quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque, <lb/>

numquam relicuo reparari tempore posset.</s> <lb/>

<s>at nunc nimirum franoendi reddita finis <lb/>

Certa manet, quoniam refici rem quamque <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>demus <lb/>

et finita simul generatim tempora rebus <lb/>

Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s> <lb/>

<s>huc accedit uti, solidissima materiai <lb/>

corpora eum constant, possit tamen, omnia, reddi, <lb/>

mollia quae flunt, aer aqua terra vapores, <lb/>

quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur, <lb/>

admixtum quoniam semel est in rebus inane.</s> <lb/>

<s>at contra si mollia sint primordia rerum, <lb/>

unde queant validi silices ferrumque creari <lb/>

non poterit ratio reddi; nam funditus omnis <lb/>

principio fundamenti natura earebit.</s> <lb/>

<s>sunt igitur solida pollentia simplicitate <lb/>

quorum condenso magis omnia coneiliatu <lb/>

artari possunt validasque ostendere viris. <lb/>

</s><s>denique iam quoniam generatim reddita finis <lb/>

crescendi rebus constat vitamque tenendi, <lb/>

et quid quaeque queant per foedera naturai, <lb/>

quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat, <lb/>

nec commutatur quicquam, quin omnia constant <lb/>

usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae <lb/>

ostendant maculas generalis corpore inesse, <lb/>

inmutabili' materiae quoque corpus habere <lb/>

debent nimirum. </s><s>nam si primordia rerum <lb/>

commutari aliqua possint ratione revicta, <lb/>

incertum quoque iam constet quid possit oriri, <lb/>

quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>

quanam sit ratione atque alte terminus haerens, <lb/>

nec totiens possint generatim saecla referre <lb/>

naturam mores vietum motusque parentum. <lb/>

</s><s>Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen <lb/>

corporis illius quod nostri cernere sensus <lb/>

iam nequeunt: id nimirum sine partibus extat <lb/>

et minima constat natura nec fuit umquam <lb/>

per se secretum neque posthac esse valebit, <lb/>

alterius quoniamst ipsum pars, primaque et una <lb/>

inde aliae atque aliae similes ex ordine partes <lb/>

agmine condenso naturam corporis explent, <lb/>

quae quoniam per se nequeunt constare, necesse est <lb/>

haerere unde queant nulla ratione revelli.</s> <lb/>

<s>sunt igitur solida primordia simplicitate <lb/>

quae minimis stipata cohaerent partibus arte, <lb/>

non ex illarum conventu conciliata, <lb/>

sed magis aeterna pollentia simplicitate, <lb/>

unde neque avelli quicquam neque deminui iam <lb/>

concedit natura reservans semina rebus.</s> <lb/>

<s>praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque <lb/>

corpora constabunt ex partibus infinitis, <lb/>

quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit <lb/>

dimidiam partem nec res praefiniet ulla.</s> <lb/>

<s>ergo rerum inter summam minimamque quid escit ?</s><lb/>

<s>nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis <lb/>

summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt, <lb/>

ex infinitis constabunt partibus aeque.</s> <lb/>

<s>quod quoniam ratio reclamat vera negatque <lb/>

credere posse animum, victus fateare necessest <lb/>

esse ea quae nullis iam praedita partibus extent <lb/>

et minima constent natura. </s><s>quae quoniam sunt, <lb/>

illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.</s> <lb/>

<s>denique si minimas in partis eiincta resolvi <lb/>

cogere consuesset rerum natura ereatrix, <lb/>

iam nil ex illis eadem reparare valeret <lb/>

propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta, <lb/>

non possunt ea quae debet genitalis habere <lb/>

materies, varios conexus pondera plagas <lb/>

concursus motus, per quae res quaeque geruntur. <lb/>

</s><s>Porro si nullast frangendis reddita finis <lb/>

corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque <lb/>

nunc etiam superare necessest corpora rebus, <lb/>

quae nondum clueant ullo temptata periclo. <lb/>

at quoniam fragili natura praedita constant, <lb/>

discrepat aeternum tempus potuisse manere <lb/>

innumerabilibus plagis vexata per aevom.</s> <lb/>

<s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/>

ignem atque ex igni summarn consistere solo, <lb/>

magno opere a vera lapsi ratione videntur.</s> <lb/>

<s>Heraclitus init quorum dux proelia primus, <lb/>

clarus <emph type="italics"/>ob<emph.end type="italics"/> obscuram linguam magis inter inanis <lb/>

quamde gravis inter Graios qui vera requirunt. <lb/>

omnia enim stolidi magis adinirantur amantque, <lb/>

inversis quae sub verbis latitantia cernunt, <lb/>

veraque constituunt quae belle tangere possunt <lb/>

auris et lepido quae sunt fucata sonore. <lb/>

</s><s>Nam cur tam variae res possint esse requiro, <lb/>

ex uno si sunt igni puroque ereatae;<lb/>

nil prodesset enim calidum denserier ignem <lb/>

nec rarefieri, si partes ignis eandem <lb/>

naturam quam totus habet super ignis haberent.</s> <lb/>

<s>acrior ardor enim conductis partibus esset, <lb/>

languidior porro disiectis <emph type="italics"/>dis<emph.end type="italics"/>que supatis:<lb/>

amplius hoc fieri nil est quod posse rearis <lb/>

talibus in causis, nedum variantia rerum <lb/>

tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.</s> <lb/>

<s>id quoque, si faciant admixtum rebus inane, <lb/>

denseri poterunt ignes rarique relinqui.</s> <lb/>

<s>sed quia multa sibi cernunt contraria nasci <lb/>

et fugitant in rebus inane relinquere purum, <lb/>

ardua dum metuunt, amittunt vera viai, <lb/>

nec rursum cernunt exempto rebus inani <lb/>

omnia denseri fierique ex omnibus unum <lb/>

corpus, nil ab se quod possit mittere raptim;<lb/>

aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem, <lb/>

ut videas non e stipatis partibus esse.</s> <lb/>

<s>quod si forte alia credunt ratione potesse <lb/>

ignis in coetu stingui mutareque corpus, <lb/>

scilicet ex nulla facere id si parte reparcent, <lb/>

occidet ad nilum nimirtim funditus ardor <lb/>

omnis et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> nilo fient quaecumque ereantur.</s> <lb/>

<s>nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>

continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s> <lb/>

<s>proinde aliquit superare necesse est incolume ollis, <lb/>

ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes <lb/>

de niloque renata vigescat copia rerum. </s><s><lb/>

nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam <lb/>

sunt quae conservant naturam semper eandem, <lb/>

quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant <lb/>

naturam res et convertunt corpora sese, <lb/>

scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s> <lb/>

<s>nil referret enim quaedam decedere abire, <lb/>

atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam, <lb/>

si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;<lb/>

ignis enim foret omnimodis quodcumque crearent.</s> <lb/>

<s>verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora quorum <lb/>

concursus motus ordo positura figurae <lb/>

efficiunt ignis, mutatoque ordine mutant <lb/>

naturam neque sunt igni simulata neque ulli <lb/>

praeterea rei quae corpora mittere possit <lb/>

sensibus et nostros adiectu tangere tactus. <lb/>

</s><s>Dicere porro ignem res omnis esse neque ullam <lb/>

rem veram in numero rerum constare nisi ignem, <lb/>

quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.</s> <lb/>

<s>nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat <lb/>

et labefactat eos unde omnia credita pendent, <lb/>

unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem; <lb/>

credit enim sensus ignem cognoscere vere, <lb/>

cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.</s> <lb/>

<s>quod mihi eum vanum tum delirum esse videtur;<lb/>

quo referemus enim ?</s><s> quid nobis certius ipsis <lb/>

sensibus esse potest, qui vera ae fal.sa notemus ?</s><s> <lb/>

praeterea quare quisquam magis omnia tollat <lb/>

et velit ardoris naturam linquere solam, <lb/>

quam neget esse ignis, <emph type="italics"/>quidvis<emph.end type="italics"/> tamen esse relinquat?</s><s><lb/>

aequa videtur enim dementia dicere utrumque. <lb/>

</s><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/>

ignem atque ex igni summam consistere posse, <lb/>

et qui principium gignundis aera rebus <lb/>

constituere, aut umorem quicumque putarunt <lb/>

fingere res ipsum per se, terramve creare <lb/>

omnia et in rerum naturas vertier omnis, <lb/>

magno opere a vero longe derrasse videntur.</s> <lb/>

<s>adde etiam qui conduplicant primordia rerum <lb/>

aera iungentes igni terramque liquori, <lb/>

et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur <lb/>

ex igni terra atque anima procrescere et imbri. <lb/>

quorum Acragantinus cum primis Empedocles est, <lb/>

insula quem triquetris terrarum gessit in oris, <lb/>

quam fluitans eireum magnis anfractibus aequor <lb/>

Ionium glaucis aspargit virus ab undis, <lb/>

angustoque fretu rapidum mare dividit undis <lb/>

Italiae terrarum oras a finibus eius. </s><s><lb/>

Hic est vasta Charybdis et hie Aetnaea minantur <lb/>

murmura, flammarum rursum se colligere iras, <lb/>

faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis <lb/>

ad caeIumque ferat flammai fulgura rursum. </s><s> <lb/>

quae cum magna modis multis miranda videtur <lb/>

gentibus humanis regio visendaque fertur, <lb/>

rebus opima bonis, multa munita virum vi, <lb/>

nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se <lb/>

nec sanctuni magis et mirum carumque videtur. <lb/>

carmina quin etiam divini pectoris eius <lb/>

vociferantur et exponunt praeclara reperta, <lb/>

ut vix humana videatur stirpe creatus. <lb/>

</s><s>Hic tamen et supra quos diximus inferiores <lb/>

partibus egregie multis multoque minores, <lb/>

quamquam multa bene ae divinitus invenientes <lb/>

ex adyto tamquam cordis responsa dedere <lb/>

sanctius et multo certa ratione magis quam <lb/>

Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur, <lb/>

principils tamen in rerum fecere ruinas <lb/>

et graviter magni magno cecidere ibi casu;<lb/>

primum quod motus exempto rebus inani <lb/>

constituunt, et res mollis rarasque relinquont, <lb/>

aera solem ignem terras animalia frugis, <lb/>

nec tamen admiscent in eorum corpus inane; <lb/>

deinde quod omnino finem non esse scandis <lb/>

corporibus faciunt neque pausam stare fragori <lb/>

nec prorsum in rebus minimum consistere qui<emph type="italics"/>cquam;<emph.end type="italics"/><lb/>

cum videamus id extremum cuiusque cacumen <lb/>

esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur, <lb/>

conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis <lb/>

extremum quod habent, minimum consistere <emph type="italics"/>in illis.<emph.end type="italics"/><lb/>

huc accedit item, quoniam primordia rerum <lb/>

mollia constituunt, quae nos nativa videmus <lb/>

esse et mortali cum corpore funditus, utqui <lb/>

debeat ad nilum iam rerum summa reverti <lb/>

de niloque renata vigescere copia rerum;<lb/>

quorum utrumque quid a vero iam distet habe<emph type="italics"/>bis.<emph.end type="italics"/><lb/>

deinde inimica modis multis sunt atque vene<emph type="italics"/>no<emph.end type="italics"/><lb/>

ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt <lb/>

aut ita difftugient vit tempestate coacta <lb/>

fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus. <lb/>

</s><s>Denique quattuor ex rebus si euneta ereantur <lb/>

atque in eas rursum res omnia dissoluuntur, <lb/>

qui magis illa queunt rerum primordia dici <lb/>

quam contra res illorum retroque putari?</s><s><lb/>

alternis gignuntur enim mutantque colorem <lb/>

et totam inter se naturam tempore ab omni.</s> <lb/>

<s>sin ita forte putas ignis terraeque coire <lb/>

corpus et aerias auras roremque liquoris, <lb/>

nil in concilio naturam ut mutet eorum, <lb/>

nulla tibi ex illis poterit res esse creata, <lb/>

non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos:<lb/>

quippe suam quicque in coetu variantis acervi <lb/>

naturam ostendet mixtusque videbitur aer <lb/>

cum terra simul atque ardor cum rore manere. </s><s><lb/>

at primordia gignundis in rebus oportet <lb/>

naturam elandestinam caecamque adhibere, <lb/>

emineat nequid quod contra pugnet et obstet <lb/>

quominus esse queat proprie quod.cumque creatur. <lb/>

</s><s>Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius <lb/>

et primum faciunt ignem se vertere in auras <lb/>

aeris, hinc imbrem gigni terramque creari <lb/>

ex imbri retroque a terra cuncta reverti, <lb/>

umorem primum, post aera, deinde calorem, <lb/>

nec cessare haec inter se mutare, meare <lb/>

a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi. </s><s><lb/>

quod facere haud ullo debent primordia pacto;<lb/>

immutabile enim quiddam superare necessest, <lb/>

ne res ad nilum redigantur funditus omnes. </s><s><lb/>

nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>

continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s><lb/>

quapropter quoniam quae paulo dixiinus ante <lb/>

in commutatum veniunt, constare necessest <lb/>

ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam, <lb/>

ne tibi res redeant ad niluni funditus omnes. </s><s><lb/>

quin potius tali natura praedita quaedam <lb/>

corpora constituas, ignem si forte erearint, <lb/>

posse eadem demptis paucis paucisque tributis, <lb/>

ordine mutato et motu, facere aeris auras, <lb/>

sic alias aliis rebus mutarier omnis ?</s><s><lb/>

</s><s>'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras <lb/>

aeris e terra res omnis crescere alique <lb/>

et nisi tempestas indulget tempore fausto <lb/>

imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent, <lb/>

solque sua pro parte fovet tribuitque calorem, <lb/>

crescere non possint fruges arbusta animantis'. </s><s><lb/>

scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor <lb/>

adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis <lb/>

omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;<lb/>

adiutamur enim dubio procul atque alimur nos <lb/>

certis ab rebus, certis aliae atque allae res.</s> <lb/>

<s>nimirum quia multa modis communia multis <lb/>

multarum rerum in rebus primordia mixta <lb/>

sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s> <lb/>

<s>atque eadem, magni refert primordia saepe <lb/>

cum quibus et quali positura contineantur <lb/>

et quos inter se dent motus accipiantque;<lb/>

namque eadem caelum mare terras flumina solern <lb/>

constituunt, eadem fruges arbusta animantis, <lb/>

verum allis alioque modo commixta moventur.</s> <lb/>

<s>quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/>

multa elementa vides multis communia verbis, <lb/>

cum tamen inter se versus ac verba necessest <lb/>

confiteare et re et sonitu distare sonanti.</s> <lb/>

<s>tantum elementa queunt permutato ordine solo;<lb/>

at rerum quae sunt primordia, plura adhibere <lb/>

possunt unde queant variae res quaeque ereari. <lb/>

</s><s>Nunc et Anaxagorae serutemur homoeomerian <lb/>

quam Grai memorant nec nostra dicere lingua <lb/>

concedit nobis patrii sermonis egestas, <lb/>

sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.</s> <lb/>

<s>principio, rerum quom dieit homoeomerian, <lb/>

ossa videlicet e pauxillis atque minutis <lb/>

ossibus hic et de pauxillis atque minutis <lb/>

visceribus viscus gigni sanguenque creari <lb/>

sanguinis inter se multis coeuntibu' guttis <lb/>

ex aurique putat micis consistere posse <lb/>

aurum et de terris terram concrescere parvis, <lb/>

ignibus ex ignis, umorem umoribus esse, <lb/>

cetera consimili fingit ratione putatque.</s> <lb/>

<s>nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane <lb/>

concedit neque corporibus finem esse secandis.</s> <lb/>

<s>quare in utraque mihi pariter ratione videtur <lb/>

errare atque illi, supra quos diximus ante.</s> <lb/>

<s>adde quod inbecilla nimis primordia fingit;<lb/>

si primordia sunt, simili quae praedita constant <lb/>

natura atque ipsae res sunt aequeque laborant <lb/>

et pereunt neque ab exitio res ulla refrenat. <lb/>

nam quid in oppressu valido durabit eorum, <lb/>

ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s> <lb/>

ignis an umor an aura ?</s><s> quid horum?</s><s> sanguen an os<emph type="italics"/>sa<emph.end type="italics"/> ?</s><s><lb/>

nil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis <lb/>

tam mortalis erit quam quae manifesta videmus <lb/>

ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s> <lb/>

<s>at neque reccidere ad nilum res posse neque autem <lb/>

crescere de nilo testor res ante probatas.</s> <lb/>

<s>praeterea quoniam cibus auget corpus alitque, <lb/>

scire licet nobis venas et sanguen et ossa <lb/>

</s><s>sive cibos omnis commixto corpore dicent <lb/>

esse <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>t habere in se nervorum corpora parva <lb/>

ossaque et omnino venas partisque cruoris, <lb/>

fiet uti cibus omnis, et aridus et liquor ipse, <lb/>

ex alienigenis rebus constare putetur, <lb/>

ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.</s> <lb/>

<s>praeterea quaecumque e terra corpora crescunt <lb/>

si sunt in terris, terram constare necessest <lb/>

ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s> <lb/>

<s>transfer item, totidem verbis utare licebit. <lb/>

in lignis si flamma latet fumusque cinisque, <lb/>

ex alienigenis consistant ligna necessest.</s> <lb/>

<s>ex alienigenis, quae lignis <emph type="italics"/>his<emph.end type="italics"/> oriuntur.</s> <lb/>

<s>Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis, <lb/>

id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis <lb/>

res putet inmixtas rebus latitare, sed illud <lb/>

apparere unum cuius sint plurima mixta <lb/>

et magis in promptu primaque in fronte locata.</s> <lb/>

<s>quod tamen a vera longe ratione repulsumst. <lb/>

conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci <lb/>

robore cum saxi franguntur, mittere signum <lb/>

sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.</s> <lb/>

<s>consimili ratione herbis quoque saepe decebat, <lb/>

cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem; <lb/>

et latices dulcis guttas similique sapore <lb/>

mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis, <lb/>

scilicet et glebis terrarum saepe friatis <lb/>

herbarum genera et fruges frondesque videri <lb/>

dispertita in<emph type="italics"/>ter<emph.end type="italics"/> terram latitare minute, <lb/>

postremo in lignis cinerem fumumque videri, <lb/>

cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s> <lb/>

<s>quorum nil fieri quoniam manifesta docet <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/>, <lb/>

scire licet non esse in rebus res ita mixtas, <lb/>

verum semina multimodis inmixta latere <lb/>

multarum rerum in rebus communia debent. <lb/>

</s><s>'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis <lb/>

arboribus vicina cacumina summa terantur <lb/>

inter se, validis facere id cogentibus austris, <lb/>

donec flammai fulserunt flore coorto'. <lb/>

scilicet et non est lignis tamen insitus ignis, <lb/>

verum semina sunt ardoris multa, terendo <lb/>

quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s> <lb/>

<s>quod si facta foret silvis abscondita flamma, <lb/>

non possent ullum tempus celarier ignes, <lb/>

conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.</s> <lb/>

<s>iamne vides igitur, paulo quod diximus ante, <lb/>

permagni referre eadem primordia saepe <lb/>

cum quibus et quali positura contineantur <lb/>

et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>

atque eadem paulo inter se mutata creare <lb/>

ignes et lignum ?</s><s> quo pacto verba quoque ipsa <lb/>

inter se paulo mutatis sunt elementis, <lb/>

cum ligna atque ignes distincta voce notemus.</s> <lb/>

<s>denique iam quaecumque in rebus cernis apertis <lb/>

si fieri non posse putas, quin materiai <lb/>

corpora consimili natura praedita fingas, <lb/>

hac ratione tibi pereunt primordia rerum:<lb/>

fiet uti risu tremulo concussa cachinnent <lb/>

et lacrimis salsis umectent ora genasque. </s><s> <lb/>

</s><s>Nunc age quod superest cognosce et clarius audi.</s> <lb/>

<s>nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri <lb/>

percussit thyrso laudis spes magna mcum cor <lb/>

et simul incussit suavem mi in pectus amorem <lb/>

musarum, quo nune instinctus mente vigenti <lb/>

avia Pieridum peragro loca nullius ante <lb/>

trita solo. </s><s>iuvat integros accedere fontis <lb/>

atque haurire, iuvatque novos decerpere flores <lb/>

insignemque meo capiti petere inde coronam <lb/>

unde prius nulli velarint tempora musae; <lb/>

primum quod magnis doceo de rebus et artis <lb/>

religionum animum nodis exsolvere pergo, <lb/>

deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/>

carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/>

<s>id quoque enim non ab nulla ratione videtur; <lb/>

sed veluti pueris absinthia taetra medentes <lb/>

cum dare conantur, prius oras pocula circum <lb/>

contingunt mellis dulci flavoque liquore, <lb/>

ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/>

labrorum tenus, interea perpotet amarum <lb/>

absinthi laticem deceptaque non capiatur, <lb/>

sed potius tali pacto recreata valescat, <lb/>

sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/>

tristior esse quibus non est tractata, retroque <lb/>

volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti <lb/>

carmine Pierio rationem exponere nostram <lb/>

et quasi musaeo dulci contingere melle, <lb/>

si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/>

versibus in nostris possem, dum perspicis omnem <lb/>

naturam rerum qua constet compta figura. </s><s> <lb/>

Sed quoniam docui solidissima materiai <lb/>

corpora perpetuo volitare invicta per aevom, <lb/>

nunc age, summai quaedam sit finis eorum <lb/>

necne sit, evolvamus; item quod inane repertumst <lb/>

seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur, <lb/>

pervideamus utrum finitum funditus omne <lb/>

constet an immensum pateat vasteque profundum. <lb/>

</s><s>Omne quod est igitur nulla regione viarum <lb/>

finitumst; namque extremum debebat habere.</s> <lb/>

<s>extremum porro nullius posse videtur <lb/>

esse, nisi ultra sit quod finiat; ut videatur <lb/>

quo non longius haec sensus natura sequatur.</s> <lb/>

<s>nunc extra summam quoniam nil esse fatendum, <lb/>

non habet extremum, caret ergo fine modoque.</s> <lb/>

<s>nec refert quibus adsistas regionibus eius; <lb/>

usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis <lb/>

tantundem partis infinitum omne relinquit.</s> <lb/>

<s>praeterea si iam finitum constituatur <lb/>

omne quod est spatium, siquis procurrat ad oras <lb/>

ultimus extremas iaciatque volatile telum, <lb/>

id validis utrum contortum viribus ire <lb/>

quo fuerit missum mavis longeque volare, <lb/>

an prohibere aliquid censes obstareque posse?</s><s><lb/>

alterutrum fatearis enim sumasque necessest.</s> <lb/>

<s>quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne <lb/>

cogit ut exempta concedas fine patere.</s> <lb/>

<s>nam sive est aliquit quod probeat officiatque <lb/>

quominu' quo missum est veniat finique locet se, <lb/>

sive foras fertur, non est a fine profectum.</s> <lb/>

<s>hoc pacto sequar atque, oras ubicumque locaris <lb/>

extremas, quaeram quid telo denique fiat.</s> <lb/>

<s>fiet uti nusquam possit consistere finis <lb/>

effugiumque fugae prolatet copia semper.</s> <lb/>

<s>Praeterea spatium summai totius omne <lb/>

undique si inclusum certis consisteret oris <lb/>

finitumque foret, iam copia materiai <lb/>

undique ponderibus solidis, confluxet ad imum <lb/>

nec res ulla geri sub caeli tegmine posset <lb/>

nec foret omnino caelum neque lumina solis, <lb/>

quippe ubi materies omnis cumulata iaceret <lb/>

ex infinito iam tempore subsidendo. <lb/>

at nunc nimirum requies data principiorum <lb/>

corporibus nullast, quia nil est funditus imum <lb/>

quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.</s> <lb/>

<s> semper in adsiduo motu res quaeque geruntur <lb/>

partibus <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> cunctis infernaque suppeditantur <lb/>

ex infinito cita corpora imateriai.</s> <lb/>

<s> postremo ante oculos res rem finire videtur;<lb/>

aer dissaepit collis atque aera montes, <lb/>

terra mare et contra mare terras terminat omnis; <lb/>

omne quidem vero nil est quod finiat extra. <lb/>

</s><s> est igitur natura loci spatiumque profundi, <lb/>

quod neque clara suo percurrere fulmina cursu <lb/>

perpetuo possint aevi labentia tractu <lb/>

nec prorsum facere ut restet minus ire meando: <lb/>

usque adeo passim patet ingens copia rebus <lb/>

finibus exemptis in cunctas undique partis. <lb/>

</s><s>Ipsa modum porro sibi rerum summa parare <lb/>

ne possit, natura tenet, quae corpus inani <lb/>

et quod inane autem est finiri corpore cogit, <lb/>

ut sic alternis infinita omnia reddat, <lb/>

aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum, eorum <lb/>

simplice natura pateat tamen inmoderatum. <lb/>

</s><s>nec mare nec tellus neque caeli lucida templa <lb/>

nec mortale genus nec divum corpora sancta <lb/>

exiguum possent horai sistere tempus;<lb/>

nam dispulsa suo de coetu materiai <lb/>

copia ferretur magnum per inane soluta, <lb/>

sive adeo potius numquam concreta creasset <lb/>

ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s> <lb/>

nam certe neque consilio primordia rerum <lb/>

ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/>

nec quos quaeque <emph type="italics"/> darent motus pepigere profecto, <emph.end type="italics"/><lb/>

sed quia multa modis multis mutata per omne <lb/>

ex infinito vexantur percita plagis, <lb/>

omne genus motus et coetus experiundo <lb/>

tandem deveniunt in talis. </s><s>disposituras, <lb/>

qualibus haec rerum consistit summa creata, <lb/>

et multos etiam magnos servata per annos <lb/>

ut semel in motus coniectast convenientis, <lb/>

efficit ut largis avidum mare fluminis undis <lb/>

integrent amnes et solis terra vapore <lb/>

fota novet fetus summissaque gens animantum <lb/>

floreat et vivant labentes aetheris ignes <lb/>

quod nullo facerent pacto nisi materiai <lb/>

ex infinito suboriri copia posset, <lb/>

unde amissa solent reparare in tempore quaeque.</s> <lb/>

<s>nam veluti privata cibo natura animantum <lb/>

diffluit amittens corpus, sic omnia debent <lb/>

dissolui simul ac defecit suppeditare <lb/>

materies aliqua ratione aversa viai.</s> <lb/>

<s>nec plagae possunt extrinsecus undique summam <lb/>

conservare omnem quaecumque est conciliata.</s> <lb/>

<s>cudere enim crebro possunt partemque morari, <lb/>

dum veniant aliae ac suppleri summa queatur. </s><s> <lb/>

interdum resilire tamen coguntur et una <lb/>

principiis rerum spatium tempusque fugai <lb/>

largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam suboriri multa necessest, <lb/>

et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, <lb/>

infinita opus est vis undique materiai. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi, <lb/>

in medium summae, quod dicunt, omnia niti, <lb/>

atque ideo mundi naturam stare sine ullis <lb/>

ictibus externis neque quoquam posse resolvi <lb/>

summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa:<lb/>

ipsum si quicquam posse in se sistere credis:<lb/>

et quae pondera sunt sub terris omnia sursum <lb/>

nitier in terraque retro requiescere posta, <lb/>

ut per aquas quae nunc rerum sirnulacra videmus. </s><s> <lb/>

et simili ratione animalia suppa vagari <lb/>

contendunt neque posse e terris in loca caeli <lb/>

reccidere inferiora magis quam corpora nostra <lb/>

sponte sua possint in caeli templa volare;<lb/>

illi cum videant solem, nos sidera noctis <lb/>

cernere, et alternis nobiscum tempora caeli <lb/>

dividere et noctes parilis agitare diebus.</s> <lb/>

<s>sed vanus stolidis haec <lb/>

amplexi quod habent perv <lb/>

nam medium nil esse potest <lb/>

infinita. </s><s>neque omnino, si iam <emph type="italics"/>medium sit<emph.end type="italics"/>, <lb/>

possit ibi quicquam consistere <lb/>

quam quavis alia longe ratione <lb/>

omnis enim locus ac spatium quod in<emph type="italics"/>ane vocamus<emph.end type="italics"/><lb/>

per medium per non medium concedere <emph type="italics"/>debet<emph.end type="italics"/> <lb/>

aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s> <lb/>

<s>nec quisquam locus est, quo corpora cum vener<emph type="italics"/>unt<emph.end type="italics"/>, <lb/>

ponderis amissa vi possint stare <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> inani;<lb/>

nec quod inane autem est ulli subsistere debet, <lb/>

quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s> <lb/>

haud igitur possunt tali ratione teneri <lb/>

res in concilio medii cuppedine victae. <lb/>

</s><s>Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt <lb/>

in medium niti, sed terrarum, atque liquoris <lb/>

et quasi terreno quae corpore contineantur, <lb/>

umorem ponti magnasque e montibus undas, <lb/>

at contra tenuis exponunt aeris auras <lb/>

et calidos simul a medio differrier ignis, <lb/>

atque ideo totum circum tremere aethera signis <lb/>

et solis flammam per caeli caerula pasci, <lb/>

quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis, <lb/>

quippe etiam vesci e terra mortalia saecla <lb/>

nec prorsum arboribus summos frondescere ramos <lb/>

posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum <lb/>

ne volucri ritu flammarum moenia mundi <lb/>

diffugiant subito magnum per inane soluta <lb/>

et ne cetera consimili ratione sequantur <lb/>

neve ruant caeli penetralia templa superne <lb/>

terraque se pedibus raptim subducat et omnis <lb/>

inter permixtas rerum caelique ruinas <lb/>

corpora solventes abeat per inane profundum, <lb/>

temporis ut puncto nil extet reliquiarum <lb/>

desertum praeter spatium et primordia caeca. </s><s> <lb/>

nam quacumque prius de parti corpora desse <lb/>

constitues, haec rebus erit pars ianua leti, <lb/>

hac se turba foras dabit omnis materiai. <lb/>

</s><s>Haec sei pernosces, parva perductus opella <lb/>

namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca <lb/>

nox iter eripiet quin ultima naturai <lb/>

pervideas: ita res accendent lumina rebus. <lb/>

</s>

</chap>

<s>T. LUCRETI CARI</s>

<s>DE RERUM NATURA</s>

<s>LIBER SECUNDUS</s>

Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, <lb/>

e terra magnum alterius spectare laborem; <lb/>

non quia vexari quemquamst iucunda voluptas, <lb/>

sed quibus ipse malis careas quia cernere suave est.</s> <lb/>

<s> suave etiam belli certamina magna tueri <lb/>

per campos instructa tua sine parte pericli. </s><s><lb/>

sed nil dulcius est, bene quam munita tenere <lb/>

edita doctrina sapientum templa serena, <lb/>

despicere unde queas alios passimque videre <lb/>

errare atque viam palantis quaerere vitae, <lb/>

certare ingenio, contendere nobilitate, <lb/>

noctes atque dies niti praestante labore <lb/>

ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s><lb/>

o miseras hominum mentes, o pectora caeca! <lb/>

qualibus in tenebris vitae quantisque periclis <lb/>

degitur hoc aevi quodcumquest! nonne videre <lb/>

nil aliud sibi naturam latrare, nisi utqui <lb/>

corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur <lb/>

iucundo sensu cura semota metuque ?</s><s> <lb/>

ergo corpoream ad naturam pauca videmus <lb/>

esse opus omnino, quae demant cumque dolorem. </s><s><lb/>

delicias quoque uti multas substernere possint <lb/>

gratius interdum, neque natura ipsa requirit, <lb/>

si non aurea sunt iuvenum simulaera per aedes <lb/>

lampadas igniferas manibus retinentia dextris, <lb/>

lumina nocturnis epulis ut suppeditentur, <lb/>

nec domus argento fulget auroque renidet <lb/>

nec citharae reboant laqueata aurataque tecta, <lb/>

cum tamen inter se prostrati in gramine molli <lb/>

propter aquae rivum sub ramis arboris altae <lb/>

non magnis opibus iucunde corpora curant, <lb/>

praesertim cum tempestas adridet et anni <lb/>

tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s><lb/>

nec calidae citius decedunt corpore febres, <lb/>

textilibus si in picturis ostroque rubenti <lb/>

iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est. </s><s><lb/>

quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae <lb/>

proficiunt neque nobilitas nec gloria regni, <lb/>

quod superest, animo quoque nil prodesse putandum; <lb/>

si non forte tuas legiones per loca campi <lb/>

fervere cum videas classem lateque vagari, <lb/>

ornatas<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> armis statuas pariterque animatas, <lb/>

his tibi tum rebus timefactae religiones <lb/>

effugiunt animo pavide; mortisque timores <lb/>

tum vacuum pectus lincunt curaque solutum, <lb/>

quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus, <lb/>

re veraque metus hominum curaeque sequaces <lb/>

nec metuunt sonitus armorum nec fera tela <lb/>

audacterque inter reges rerumque potentis <lb/>

versantur neque fulgorem reverentur ab auro <lb/>

nec clarum vestis splendorem purpureai, <lb/>

quid dubitas quin omni' sit haec rationi' potestas?</s><s> <lb/>

omnis cum in tenebris praesertim vita laboret. </s><s><lb/>

nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/>

in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus <lb/>

interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam <lb/>

quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><lb/>

<s>hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>

non radii solis neque lucida tela diei <lb/>

discutiant, sed naturae species ratioque. <lb/>

</s><s>Nunc age, quo motu genitalia materiai <lb/>

corpora res varias gignant genitasque resolvant <lb/>

et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis <lb/>

reddita mobilitas magnum per inane meandi, <lb/>

expediam : tu te dictis praebere memento. </s><s><lb/>

nam certe non inter se stipata cohaeret <lb/>

materies, quoniam minui rem quamq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> videmus <lb/>

et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo <lb/>

ex oculisque vetustatem subducere nostris, <lb/>

cum, tamen incolumis videatur summa manere <lb/>

propterea quia, quae decedunt corpora cuique, <lb/>

unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant, <lb/>

illa senescere at haec contra florescere cogunt, <lb/>

nec remorantur ibi. </s><s>sic rerum summa novatur <lb/>

semper, et inter se mortales mutua vivunt. </s><s><lb/>

augescunt aliae gentes, aliae minuuntur, <lb/>

inque brevi spatio mutantur saecla animantum <lb/>

et quasi cursores vitai lampada tradunt. <lb/>

</s><s>Si cessare putas rerum primordia posse <lb/>

cessandoque novos rerum progignere motus, <lb/>

avius a vera longe ratione vagaris.</s> <lb/>

<s>nam quoniam per inane vagantur cuncta necessest <lb/>

aut gravitate sua ferri primordia rerum.</s> <lb/>

<s>aut ictu forte alterius. </s><s>nam <emph type="italics"/>cum<emph.end type="italics"/>, cita saepe <lb/>

obvia conflixere, fit ut diversa repente <lb/>

dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint <lb/>

ponderibus solidis neque quicquam a tergo ibus obstet.</s> <lb/>

<s>et quo iactari magis omnia materiai <lb/>

corpora pervideas, reminiscere totius imum <lb/>

nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima <lb/>

consistant, quoniam spatium sine fine modoquest <lb/>

inmensumque patere in cunctas undique partis <lb/>

pluribus ostendi et certa ratione probatumst.</s> <lb/>

<s>quod quoniam constat, nimirum nulla quies est <lb/>

reddita corporibus primis per inane profundum, <lb/>

sed magis adsiduo varioque exercita motu <lb/>

partim intervallis magnis confulta resultant, <lb/>

pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.</s> <lb/>

<s>et quaecumque magis condenso conciliatu <lb/>

exiguis intervallis convecta resultant, <lb/>

indupedita suis perplexis ipsa figuris, <lb/>

haec validas saxi radices et fera ferri <lb/>

corpora constituunt et cetera <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> genere horum <lb/>

paucula quae porro magnum per inane vagantur. </s><s> <lb/>

cetera dissiliunt longe longeque recursant <lb/>

in magnis intervallis: haec aera rarum <lb/>

sufficiunt nobis et splendida lumina solis.</s> <lb/>

<s>multaque praeterea magnum per inane vagantur, <lb/>

conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam <lb/>

consociare etiam motus potuere recepta.</s> <lb/>

<s>cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago <lb/>

ante oculos semper nobis versatur et instat.</s> <lb/>

<s>contemplator enim, cum solis lumina cumque <lb/>

inserti fundunt radii per opaca domorum: <lb/>

multa minuta modis multis per inane videbis <lb/>

corpora misceri radiorum lumine in ipso <lb/>

et velut aeterno certamine proelia pugnas <lb/>

edere turmatim certantia nec dare pausam, <lb/>

conciliis et discidiis exercita crebris ; <lb/>

conicere ut possis ex hoc, primordia rerum <lb/>

quale sit in magno iactari semper inani.</s> <lb/>

<s>dumtaxat rerum magnarum parva potest res <lb/>

exemplare dare et vestigia notitiai.</s> <lb/>

<s>hoc etiam magis haec aininum te advertere par est <lb/>

corpora quae in solis radiis turbare videntur, <lb/>

quod tales turbae motus quoque materiai <lb/>

significant clandestinos caecosque subesse.</s> <lb/>

<s>multa videbis enim plagis ibi percita caecis <lb/>

commutare viam retroque repulsa reverti <lb/>

nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.</s> <lb/>

<s>scilicet hic a principiis est omnibus error.</s> <lb/>

<s>prima moventur enim per se primordia rerum;<lb/>

inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu <lb/>

et quasi proxima sunt ad viris principiorum, <lb/>

ictibus illorum caecis inpulsa cientur, <lb/>

ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.</s> <lb/>

<s>sic a principiis ascendit motus et exit <lb/>

paulatim nostros ad sensus, ut moveantur <lb/>

illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus <lb/>

nec quibus id faciant plagis apparet aperte. <lb/>

</s><s>Nunc quae mobilitas sit reddita materiai <lb/>

corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.</s> <lb/>

<s>primum aurora novo cum spargit lumine terras <lb/>

et variae volucres nemora avia pervolitantes <lb/>

aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent, <lb/>

quam subito soleat sol ortus tempore tali <lb/>

convestire sua perfundens omnia luce, <lb/>

omnibus in promptu manifestumque esse videmus <lb/>

at vapor is quem sol mittit lumenque serenum <lb/>

non per inane meat vacuum; quo tardius ire <lb/>

cogitur, aerias quasi dum diverberet undas.</s> <lb/>

<s>nec singillatim corpuseula quaeque vaporis <lb/>

sed complexa meant inter se conque globata;<lb/>

quapropter simul inter se <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>trahuntur et extra <lb/>

officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s> <lb/>

<s>at quae sunt solida primordia simplicitate, <lb/>

cum, per inane meant vacuum nec res remoratur <lb/>

ulla foris atque ipsa, suis e partibus una, <lb/>

unum in quem coepere locum conixa feruntur, <lb/>

debent nimirum praecellere mobilitate <lb/>

et multo citius ferri quam lumina solis <lb/>

multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/>

tempore quo solis pervolgant fulgura caelum. <lb/></s>

<s>Nam neque consilio debent tardata morari; <lb/>

[nec persectari primordia singula quaeque <lb/>

ut <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>deant qua quicque geratur cuin ratione. <lb/>

</s><s>At quidain contra haec, ignari materiai, <lb/>

naturam non posse deum sine numine credunt <lb/>

tanto opere humanis rationibus admoderate <lb/>

tempora mutare annorum frugesque creare, <lb/>

et iam cetera, mortalis quae suadet adire <lb/>

ipsaque deducit dux vitae dia voluptas <lb/>

et res per Veneris blanditur saecla propagent, <lb/>

ne genus occidat humanum. </s><s>quorum omnia causa <lb/>

constituisse deos cum fingunt, omnibu' rebus <lb/>

magno opere a vera lapsi ratione videntur. </s><s><lb/>

nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint <lb/>

hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/>

confirmare aliisque ex rebus reddere multis, <lb/>

nequaquam nobis divinitus esse creatam <lb/>

naturam mundi: <emph type="italics"/>tanta stat<emph.end type="italics"/> praedita culpa. </s><s><lb/>

quae tibi posterius, Memmi, faciemus aperta. <lb/>

nunc id quod superest de motibus expediemus.] <lb/>

</s><s>Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus <lb/>

confirmare tibi, nullam rem posse sua vi <lb/>

corpoream sursum ferri sursumque meare;<lb/>

ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem.</s> <lb/>

<s>sursus enim versus gignuntur et augmina sumunt <lb/>

et sursurn nitidae fruges arbustaque crescunt, <lb/>

pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/>

<s>nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum <lb/>

et celeri flamma degustant tigna trabesque, <lb/>

sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s> <lb/>

<s>quod genus e nostro quom missus corpore sanguis <lb/>

emicat exultans alte spargitque cruorem. </s><s> <lb/>

nonne vides etiam quanta vi tigna trabesque <lb/>

respuat umor aquae ?</s><s> nam quo magis ursimus alte <lb/>

derecta et rnagna vi multi pressimus aegre, <lb/>

tam cupide sursum revomit magis atque remittit, <lb/>

plus ut parte foras emergant exiliantque. </s><s> <lb/>

nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor, <lb/>

quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/>

<s>sic igitur debent flammae quoque posse per auras <lb/>

aeris expressae sursum succedere, quamquam <lb/>

pondera, quantum in sest, deorsum <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>ducere pugnent, <lb/>

nocturnasque faces caeli sublime volantis <lb/>

nonne vides longos flammarum ducere tractus <lb/>

in quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s><lb/>

non cadere in terram stellas et sidera cernis?</s><s><lb/>

sol etiam <emph type="italics"/>caeli<emph.end type="italics"/> de vertice dissipat omnis <lb/>

ardorem in partis et lumine conserit arva;<lb/>

in terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s> <lb/>

<s>transversosque volare per imbris fulmina cernis:<lb/>

nunc hinc nunc illinc abrupti nubibus ignes <lb/>

concursant; cadit in terras vis flammea volgo. </s><s> <lb/>

</s><s>Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus, <lb/>

corpora eum deorsum rectum per inane feruntur <lb/>

ponderibus propriis, <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> incerto tempore ferme <lb/>

incertisque locis spatio depellere paulum, <lb/>

tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s> <lb/>

quod nisi declinare solerent, omnia deorsum, <lb/>

imbris uti guttae, caderent per inane profundum, <lb/>

nec foret offensus natus nec plaga creata <lb/>

principiis: ita nil umquam natura creasset. <lb/>

</s><s>Quod si forte aliquis credit graviora potesse <lb/>

corpora, quo citius rectum per inane feruntur, <lb/>

incidere ex supero levioribus atque ita plag<emph type="italics"/>as<emph.end type="italics"/><lb/>

gignere quae possint genitalis reddere motus, <lb/>

avius a vera longe ratione recedit.</s> <lb/>

<s>nam per aquas quaecumque cadunt atque aera rarum, <lb/>

haec pro ponderibus casus celerare necessest <lb/>

propterea quia corpus aquae naturaque tenvis <lb/>

aeris haut possunt aeque rem quamque morari, <lb/>

sed citius cedunt gravioribus exsuperata;<lb/>

at contra nulli de nulla parte neque ullo <lb/>

tempore inane potest vacuum subsistere rei, <lb/>

quin, sua quod natura petit, concedere pergat;<lb/>

omnia quapropter debent per inane quietum <lb/>

aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s> <lb/>

<s>haud igitur poterunt levioribus incidere umquam <lb/>

ex supero graviora neque ictus gignere per se <lb/>

qui varient motus per quos natura gerat res.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam paulum inelinare necessest <lb/>

corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus <lb/>

obliquos videamur et id res vera refutet. </s><s> <lb/>

namque hoc in promptu manifestumque esse videmus, <lb/>

pondera, quantum in <emph type="italics"/>s<emph.end type="italics"/>est, non posse obliqua meare, <lb/>

ex supero cum praecipitant, quod cernere possis;<lb/>

sed nil omnino <emph type="italics"/>recta<emph.end type="italics"/> regione viai <lb/>

declinare quis est qui possit cernere sese ?</s><s> <lb/>

</s><s>Denique si semper motus conectitur omnis <lb/>

et vetere exoritur <emph type="italics"/>semper<emph.end type="italics"/> novus ordine certo <lb/>

nec declinando faciunt primordia motus <lb/>

principium quoddam quod fati foedera rumpat, <lb/>

ex infinito ne causam causa sequatur, <lb/>

libera per terras unde haec animantibus exstat <lb/>

unde est haec, inquam, fatis avolsa <emph type="italics"/>potestas<emph.end type="italics"/><lb/>

per quam progredimur quo ducit quemque voluntas, <lb/>

declinamus item motus nec tempore certo <lb/>

nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens ?</s><s> <lb/>

nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas <lb/>

principium dat et hinc motus per membra rigantur.</s> <lb/>

<s>nonne vides etiam patefactis tempore puncto <lb/>

carceribus non posse tamen prorumpere <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>quorum <lb/>

vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa?</s><s> <lb/>

omnis enim totum per corpus materiai <lb/>

copia conquiri debet, concita per artus <lb/>

omnis ut studium mentis conixa sequatur;<lb/>

ut videas initum motus a corde creari <lb/>

ex animique voluntate id procedere primum, <lb/>

inde dari porro per totum corpus et artus.</s> <lb/>

<s>nec similest ut cum impulsi procedimus ictu <lb/>

viribus alterius magnis magnoque coactu;<lb/>

nam tum materiem totius corporis omnem <lb/>

perspicuumst nobis invitis ire rapique, <lb/>

donec eam refrenavit per membra voluntas.</s> <lb/>

<s>iamne vides igitur, quamquam vis extera multos <lb/>

pellat et invitos cogat procedere saepe <lb/>

praecipitesque rapi, tamen esse in pectore no<emph type="italics"/>stro<emph.end type="italics"/><lb/>

quiddam quod contra pursnare obstareque possit ?</s><s> <lb/>

cuius ad arbitrium quoque copla materiai <lb/>

cogitur interdum flecti per membra per artus <lb/>

et proiecta refrenatur retroque residit.</s> <lb/>

<s>quare in seminibus quoque idem fateare necessest, <lb/>

esse aliam praeter plagas et pondera causam <lb/>

motibus, unde haec est nobis innata potestas, <lb/>

de nilo quoniam fieri nil posse videmus.</s> <lb/>

<s>pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant <lb/>

externa quasi vi; sed ne mens ipsa necessum <lb/>

intestinum habeat cunctis in rebus agendis <lb/>

et devicta quasi <emph type="italics"/>hoc<emph.end type="italics"/> cogatur ferre patique, <lb/>

id facit exiguum clinamen principiorum <lb/>

nec regione loci certa nec tempore certo. <lb/>

</s><s>Nec stipata magis fuit umquam materiai <lb/>

copia nec porro maioribus intervallis; <lb/>

nam neque adaugescit quicquam neque deperit inde.</s> <lb/>

<s>quapropter quo nunc in motu principiorum <lb/>

corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere <lb/>

et post haec semper simili ratione ferentur, <lb/>

et quae consuerint gigni gignentur eadem <lb/>

condicione et erunt et crescent vique valebunt, <lb/>

quantum cuique datum est per foedera naturai.</s> <lb/>

<s>nec rerum summam commutare ulla potest vis;<lb/>

nam neque, quo possit genus ullum materiai <lb/>

effugere ex omni, quicquam est <emph type="italics"/>extra<emph.end type="italics"/>, neque in Omne <lb/>

unde coorta queat nova vis inrumpere et omnem <lb/>

naturam rerum mutare et vertere motus. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus non est mirabile, quare, <lb/>

omnia cum rerum primordia sint in motu, <lb/>

summa tamen summa videatur stare quiete, <lb/>

praeterquam siquid proprio dat corpore motus.</s> <lb/>

<s>omnis enim longe nostris ab sensibus infra <lb/>

primorum natura iacet: quapropter, ubi ipsa <lb/>

cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent;<lb/>

praesertim cum, quae possimus cernere, celent <lb/>

saepe tamen motus spatio diducta locorum.</s> <lb/>

<s>nam saepe in colli tondentes pabula laeta <lb/>

lanigerae reptant pecudes quo quam<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> vocantes <lb/>

invitant herbae gemmantes rore recenti, <lb/>

et satiati agni ludunt blandeque coruscant; <lb/>

omnia quae nobis longe confusa videntur <lb/>

et velut in viridi candor consistere colli.</s> <lb/>

<s>praeterea magnae legiones cum loca cursu <lb/>

camporum complent. </s><s>belli simulacra cientes, <lb/>

fulgor ibi ad caelum se tollit totaque circum <lb/>

aere renidescit tellus supterque virum vi <lb/>

excitur pedibus sonitus clamoreque montes <lb/>

icti reiectant voces ad sidera mundi <lb/>

et circumvolitant equites mediosque repente <lb/>

tramittunt valido quatientes impete campos. </s><s> <lb/>

et tamen est quidam locus altis montibus <emph type="italics"/>unde<emph.end type="italics"/><lb/>

stare videntur et in campis consistere fulgor. <lb/>

</s><s>Nunc age iam deinecps cunctarum exordia rerum <lb/>

qualia sint et quam longe distantia formis <lb/>

percipe, multigenis quam sint variata figuris; <lb/>

non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/>

sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>

<s>nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta <lb/>

ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla, <lb/>

debent nimirum non omnibus omnia prorsum <lb/>

esse pari filo similique adfecta figura.</s> <lb/>

<s>praeter eat genus humanuin mutaeque natantes <lb/>

squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque <lb/>

et variae volucres, laetantia quae loca aquarum, <lb/>

concelebrant circum ripas fontisque lacusque, <lb/>

et quae pervolgant nemora avia pervolitantes;<lb/>

quorum unum quidvis generatim sumere perge, <lb/>

invenies tamen inter se differre figuris.</s> <lb/>

<s>nec ratione alia proles cognoscere matrem.</s> <lb/>

<s>nec mater posset prolem; quod posse videmus <lb/>

nec minus atque homines inter se nota cluere.</s> <lb/>

<s>nam saepe ante deum vitulus delubra decora <lb/>

turicremas propter mactatus concidit aras <lb/>

sanguinis expirans calidum de pectore flumen;<lb/>

at mater viridis saltus orbata peragrans <lb/>

noscit humi pedibus vestigia pressa bisulcis, <lb/>

omnia convisens oculis loca si queat usquam <lb/>

conspicere amissum fetum, completque querellis <lb/>

frondiferum nemus absistens et crebra revisit <lb/>

ad stabulum desiderio perfixa iuvenci, <lb/>

nec tenerae salices atque herbae rore vigentes <lb/>

fluminaque illa queunt summis labentia ripis <lb/>

oblectare animum subitamque avertere curam, <lb/>

nec vitulorum aliae species per pabula laeta <lb/>

derivare queunt animum curaque levare: <lb/>

usque adeo quiddam proprium notumque requirit.</s> <lb/>

<s>praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi <lb/>

cornigeras norunt matres agnique petulei <lb/>

balantum pecudes: ita, quod natura reposcit, <lb/>

ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s> <lb/>

postremo quodvis frumentum non tamen omne <lb/>

quique suo genere inter se simile esse videbis, <lb/>

quin intercurrat quaedam distantia formis.</s> <lb/>

<s>concharumque genus parili ratione videmus <lb/>

pingere telluris gremium, qua mollibus undis <lb/>

litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam simili ratione necessest, <lb/>

natura quoniam constant neque facta manu sunt <lb/>

unius ad certam formam primordia rerum, <lb/>

dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s> <lb/>

</s><s>Perfacile est tali ratione exsolvere nobis <lb/>

quare fulmineus multo penetralior ignis <lb/>

quam noster fuat e taedis terrestribus ortus;<lb/>

dicere enim possis caelestem fulminis ignem <lb/>

suptilem magis e parvis constare figuris <lb/>

atque ideo transire foramina quae nequit ignis <lb/>

noster hic e lignis ortus taedaque creatus.</s> <lb/>

<s>praeterea lumen per cornum transit, at imber <lb/>

respuitur. </s><s>quare ?</s><s> nisi luminis illa minora <lb/>

corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum <lb/>

et quamvis subito per colum vina videmus <lb/>

perfluere; at contra tardum cunctatur olivom, <lb/>

aut quia nimirum maioribus est elementis <lb/>

aut magis hamatis inter se perque plicatis, <lb/>

atque ideo fit uti non tam diducta repente <lb/>

inter se possint primordia singula quaeque <lb/>

singula per cuiusque foramina permanare. <lb/>

</s><s>Huc accedit uti mellis lactisque liquores <lb/>

iucundo sensu linguae traetentur in ore;<lb/>

at contra taetra absinthi natura ferique <lb/>

centauri foedo pertorquent ora sapore;<lb/>

ut iacile agnoscas e levibus atque rutundis <lb/>

esse ea quae sensus iucunde tangere possunt, <lb/>

at contra quae amara atque aspera cumque videntur, <lb/>

haec magis hamatis inter se nexa teneri <lb/>

proptereaque solere vias rescindere nostris <lb/>

sensibus introituque suo perrumpere corpus. <lb/>

</s><s>Omnia postremo bona sensibus et mala tactu <lb/>

dissimili inter se pugnant perfecta figura;<lb/>

ne tu forte putes serrae stridentis acerbum <lb/>

horrorem constare elementis levibus aeque <lb/>

ac musaea mele, per chordas organici quae <lb/>

mobilibus digitis expergefacta figurant;<lb/>

neu simili penetrare putes primordia forma <lb/>

in nares hominum, cum taetra cadavera torrent, <lb/>

et cum scena croco Cilici perfusa recens est <lb/>

araque Panchaeos exhalat propter odores <lb/>

neve bonos rerum simili constare colores <lb/>

semine constituas, oculos qui pascere possunt, <lb/>

et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt <lb/>

aut foeda specie di<emph type="italics"/>ri<emph.end type="italics"/> turpesque videntur.</s> <lb/>

<s>omnis enim, sensus quae mulcet cumque, <emph type="italics"/>figura<emph.end type="italics"/><lb/>

haut sine principiali aliquo levore creatast;<lb/>

at contra quaecumque molesta atque aspera constat, <lb/>

non aliquo sine materiae squalore repertast. </s><s> <lb/>

sunt etiam quae iam nec levia iure putantur <lb/>

esse neque omnino flexis mucronibus unca, <lb/>

sed magis angellis paulum prostantibus, <emph type="italics"/>utqui<emph.end type="italics"/><lb/>

titillare magis sensus quam laedere possint;<lb/>

faecula iam quo de genere est inulaeque sapores. </s><s> <lb/>

denique iam calidos ignis gelidamque pruinam <lb/>

dissimili dentata modo conpungere sensus <lb/>

corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s> <lb/>

<s>tactus enim, tactus, pro divum numina sancta, <lb/>

corporis est sensus, vel cum res extera sese <lb/>

insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast <lb/>

aut iuvat <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>grediens genitalis per Veneris res, <lb/>

aut ex offensu cum turbant corpore in ipso <lb/>

semina confundunt<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> inter se concita sensum;<lb/>

ut si forte manu quamvis iam corporis ipse <lb/>

tute tibi partem ferias atque experiare.</s> <lb/>

<s>quapropter longe formas distare necessest <lb/>

principiis, varios quae possint edere sensus. <lb/>

</s><s>Denique quae nobis durata ac spissa videntur, <lb/>

haec magis hamatis inter sese esse necessest <lb/>

et quasi ramosis alte compacta teneri.</s> <lb/>

<s>in quo iam genere in primis adamantina saxa <lb/>

prima acie constant ictus contemnere sueta <lb/>

et validi silices ae duri robora ferri <lb/>

aeraque quae claustris restantia vociferantur. </s><s> <lb/>

illa quidem debent e levibus atque rutundis <lb/>

esse magis, fluvido quae corpore liquida constant;<lb/>

nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque <lb/>

et procursus item proclive volubilis exstat. </s><s> <lb/>

omnia postremo quae puncto tempore cernis <lb/>

diffugere, ut fumum nebulas flammasque, necessest, <lb/>

si minus omnibu' sunt e levibus atque rutundis, <lb/>

at non esse tamen perplexis indupedita, <lb/>

pungere uti possint corpus penetrareque <emph type="italics"/>ve<emph.end type="italics"/>sca <lb/>

nec tamen haerere inter se; quodcumque videmus <lb/>

sensibu' sedatum, facile ut cognoscere possis <lb/>

non e perplexis sed acutis esse elementis.</s> <lb/>

<s>sed quod amara vides eadem quae fluvida constant, <lb/>

sudor uti maris est, minime mirabile habeto ; <lb/>

nam quod fluvidus est, e levibus atque rutundis <lb/>

est, et <emph type="italics"/>squalida multa creant<emph.end type="italics"/> admixta doloris <lb/>

corpora; nec tamen haec retineri hamata necessu<emph type="italics"/>mst<emph.end type="italics"/>;<lb/>

scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent, <lb/>

provolvi simul ut possint et laedere sensus. </s><s> <lb/>

et quo mixta putes magis aspera levibus esse <lb/>

principiis, unde est Neptuni corpus acerbum, <lb/>

est ratio secernendi; seorsumque videndi <lb/>

umor dulcis, ubi per terras crebrius idem <lb/>

percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat; <lb/>

linquit enim supera taetri primordia viri, <lb/>

aspera quo<emph type="italics"/>m<emph.end type="italics"/> magis in terris haerescere possint. <lb/>

</s><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae <lb/>

ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum <lb/>

finita variare figurarum ratione. </s><s> <lb/>

quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam <lb/>

esso infinito debebunt corporis auctu.</s> <lb/>

<s>namque in eodem, una cuiusvis in brevitate <lb/>

corporis inter se multum variare figurae <lb/>

non possunt: fac enim minimis e partibus esse <lb/>

corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;<lb/>

nempe ubi eas partis unius corporis omnis, <lb/>

summa atque ima locans, transmutans dextera laevis, <lb/>

omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo <lb/>

formai speciem totius corporis eius, <lb/>

quod superest, si forte voles variare figuras, <lb/>

addendum partis alias erit, inde sequetur, <lb/>

adsimili ratione alias ut postulet ordo, <lb/>

si tu forte voles etiam variare figuras.</s> <lb/>

<s>ergo formarum novitatem corporis augmen <lb/>

subsequitur. </s><s>quare non est ut credere possis <lb/>

esse infinitis distantia semina formis, <lb/>

ne quaedam cogas inmani maximitate <lb/>

esse supra quod iam docui non posse probari.</s> <lb/>

<s>iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgens <lb/>

purpura Thessalico concharum tacta colore <lb/>

aurea pavonum ridenti imbuta lepore <lb/>

saecla, novo rerum superata colore iacerent <lb/>

et contemptus odor smyrnae mellisque sapores, <lb/>

et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis <lb/>

carmina consimili ratione oppressa silerent;<lb/>

namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s> <lb/>

<s>cedere item retro possent in deteriores <lb/>

omilia sic partis, ut diximus in melioris;<lb/>

namque aliis aliud retro quoque taetrius esset <lb/>

naribus auribus atque oculis orisque sapori.</s> <lb/>

<s>quae quoniam non sunt, <emph type="italics"/>sed<emph.end type="italics"/> rebus reddita certa <lb/>

finis utrimque tenet summam, fateare necessest <lb/>

materiem quoque finitis differre figuris.</s> <lb/>

<s>denique ab ignibus ad gelidas iter usque pruinas <lb/>

finitum est retroque pari ratione remensumst ;<lb/>

omnis enim calor ac frigus mediique tepores <lb/>

interutrasque iacent explentes ordine summam.</s> <lb/>

<s>ergo finita distant ratione creata, <lb/>

ancipi<emph type="italics"/>ti<emph.end type="italics"/> quoniam mucroni utrimque notantur, <lb/>

hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis. <lb/>

</s><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae <lb/>

ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum, <lb/>

inter se simili quae sunt perfecta figura, <lb/>

infinita cluere. </s><s>etenim distantia cum sit <lb/>

formarum finita, necesse est quae similes sint <lb/>

esse infinitas aut summam materiai <lb/>

finitam constare, id quod non esse probavi <lb/></s>

<s>Quod quoniam docui, nunc suaviloquis, age, paucis <lb/>

versibus ostendens corpuscula materiai <lb/>

ex infinito summam rerum usque tenere, <lb/>

undique protelo plagarum continuato.</s> <lb/>

<s>nam quod rara vides magis esse animalia quaedam <lb/>

fecundamque minus naturam cernis in illis, <lb/>

at regione locoque alio terrisque remotis <lb/>

multa licet genere esse in eo numerumque repleri; <lb/>

sicut quadripedum cum primis esse videmus <lb/>

in genere anguimanus elephantos, India quorum <lb/>

milibus e multis vallo munitur eburno, <lb/>

ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum <lb/>

vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s> <lb/>

sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto <lb/>

unica res quaedam nativo corpore sola, <lb/>

cui similis toto terrarum <emph type="italics"/>nulla<emph.end type="italics"/> sit orbi;<lb/>

infinita tamen nisi erit vis materiai <lb/>

unde ea progigni possit concepta, creari <lb/>

non poterit, neque, quod superest, procrescere alique.</s> <lb/>

<s>quippe etenim sumam hoc quoque uti finita per omne <lb/>

corpora iactari unius genitalia rei, <lb/>

unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibunt <lb/>

materiae tanto in pelago turbaque aliena ?</s><s> <lb/>

non, ut opinor, habent rationem conciliandi;<lb/>

sed quasi naufragiis magnis multisque coortis <lb/>

disiectare solet magnum mare transtra guberna <lb/>

antemnas proram malos tonsasque natantis, <lb/>

per terrarum omnis oras fluitantia aplustra <lb/>

ut videantur et indicium mortalibus edant, <lb/>

infidi maris insidias virisque dolumque <lb/>

ut vitare velint, neve ullo tempore credant, <lb/>

subdola cum ridet placidi pellacia ponti, <lb/>

sic tibi si finita semel primordia quaedam <lb/>

constitues, aevom debebunt sparsa per omnem <lb/>

disiectare aestus diversi materiai, <lb/>

numquam in concilium ut possint compulsa coire <lb/>

nec remorari in concilio nec crescere adaucta ;<lb/>

quorum utrumque palam fieri manifesta docet res, <lb/>

et res progigni, et genitas procrescere posse.</s> <lb/>

<s>esse igitur genere in. </s><s>quovis primordia rerum <lb/>

infinita palam est unde omnia suppeditantur. <lb/>

</s><s>Nec superare queunt motus itaque exitiales <lb/>

perpetuo neque in aeternum sepelire salutem, <lb/>

nec porro rerum genitales auctificique <lb/>

motus perpetuo possunt servare creata.</s> <lb/>

<s>sic aequo geritur certamine principiorum <lb/>

ex infinito contractum tempore bellum:<lb/>

nunc hic nunc illic superant vitalia rerum <lb/>

et superantur item. </s><s>miscetur funere vagor <lb/>

quem pueri tollunt visentis luminis oras ;<lb/>

nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast <lb/>

quae non audierit mixtos vagitibus aegris <lb/>

ploratus mortis comites et funeris atri. <lb/>

</s><s>Illud in his obsignatum quoque rebus habere <lb/>

convenit et memori mandatum mente tenere, <lb/>

nil esse, in promptu quorum natura videtur, <lb/>

quod genere ex uno consistat principiorum, <lb/>

nec quicquam quod non permixto semine constet. </s><s> <lb/>

et quodcumque magis vis multas possidet in se <lb/>

atque potestates, ita plurima principiorum <lb/>

in sese genera ac varias docet esse figuras.</s> <lb/>

<s>principio tellus habet in se corpora prima <lb/>

unde mare inmensum volventes frigora fontes <lb/>

adsidue renovent, habet ignes unde oriantur.</s> <lb/>

<s>nam multis succensa locis ardent sola terrae, <lb/>

eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s> <lb/>

<s>tum porro nitidas fruges arbustaque laeta <lb/>

gentibus humanis habet unde extollere possit, <lb/>

unde etiam fluvios frondes et pabula laeta <lb/>

montivago generi possit praebere ferarum.</s> <lb/>

<s>quare magna deum mater materque ferarum <lb/>

et nostri genetrix haec dicta est corporis una. <lb/>

</s><s>Hanc veteres Graium docti cecinere poetae <lb/>

sedibus in curru biiugos agitare leones, <lb/>

aeris in spatio magnam pendere docentes <lb/>

tellurem neque posse in terra sistere terram.</s> <lb/>

<s>adiunxere feras, quia quamvis effera proles <lb/>

officiis debet molliri victa parentum. </s><s> <lb/>

muralique caput summum cinxere corona, <lb/>

eximiis munita locis quia sustinet urbes;<lb/>

quo nune insigni per magnas praedita terras <lb/>

horrifice fertur divinae matris imago.</s> <lb/>

<s>hanc variae gentes antiquo more sacrorum <lb/>

Idaeam vocitant matrem Phrygiasque catervas <lb/>

dant comites, quia primum ex illis finibus edunt <lb/>

per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s> <lb/>

<s>gallos attribuunt, quia, numen qui violarint <lb/>

matris et ingrati genitoribus inventi sint, <lb/>

significare volunt indignos esse putandos, <lb/>

vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s> <lb/>

<s>tympana tenta tonant palmis et cymbala circum <lb/>

concava, raucisonoque minantur cornua cantu, <lb/>

et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis, <lb/>

telaque praeportant violenti signa furoris, <lb/>

ingratos animos atque impia pectora volgi <lb/>

conterrere metu quae possint numini' divae.</s> <lb/>

<s>ergo cum primum magnas invecta per urbis <lb/>

munificat tacita mortalis muta salute, <lb/>

aere atque argento sternunt iter omne viarum <lb/>

largifica stipe ditantes ninguntque rosarum <lb/>

floribus umbrantes matrem comitumque catervas.</s> <lb/>

<s>hic armata manus, Curetas nomine Grai <lb/>

quos memorant Phrygios, inter se forte <emph type="italics"/>quod armis<emph.end type="italics"/> <lb/>

ludunt in numerumque exultant sanguinolenti <lb/>

terrificas capitum quatientes numine cristas, <lb/>

Dictaeos referunt Curetas qui Iovis illum <lb/>

vagitum in Creta quondam occultasse feruntur, <lb/>

cum pueri circum puerum pernice chorea <lb/>

armatei in numerum pulsarent aeribus aera, <lb/>

ne Saturnus eum malis mandaret adeptus <lb/>

aeternumque daret matri sub pectore volnus.</s> <lb/>

<s>propterea magnam armati matrem comitantur, <lb/>

aut quia significant divam praedicere ut armis <lb/>

ac virtute velint patriam defendere terram <lb/>

praesidioque parent decorique parentibus esse.</s> <lb/>

<s>quae bene et eximie quamvis disposta ferantur, <lb/>

longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s> <lb/>

<s>Omnis enim per se diuum natura necesse est <lb/>

immortali auo summa com pace fruatur, <lb/>

semota a nostris rebus, seiuncta que longe.</s> <lb/>

<s>Nam priuata dolore omni, priuata periclis, <lb/>

ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, <lb/>

nec bene promeritis capitur, nec tangitur ira.</s> <lb/>

<s>Terra quidem uero caret omni tempore sensu: <lb/>

et quia multarum potitur primordia rerum, <lb/>

multa modis multis effert in lumina solis.</s> <lb/>

<s>hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare <lb/>

constituit fruges et Bacchi nomine abuti <lb/>

mavolt quam laticis proprium proferre vocamen, <lb/>

concedamus ut hic terrarum dictitet orbem <lb/>

esse deum matrem, dum vera re tamen ipse <lb/>

</s><s>Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo <lb/>

lanigerae pecudes et equorum duellica proles <lb/>

buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli <lb/>

ex unoque sitim sedantes flumine aquai <lb/>

dissimili vivont specie retinentque parentum <lb/>

naturam et mores generatim quaeque imitantur.</s> <lb/>

<s>tanta est in quovis genere herbae materiai <lb/>

dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.</s> <lb/>

<s>hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam <lb/>

ossa cruor venae calor umor viscera nervi <lb/>

constituunt; quae sunt porro distantia longe, <lb/>

dissimili perfecta figura principiorum.</s> <lb/>

<s>tum porro quaecumque igni flammata cremantur, <lb/>

si nil praeterea, tamen haec in corpore condunt <lb/>

unde ignem iacere et lumen summittere possint <lb/>

scintillasque agere ac late differre favillam.</s> <lb/>

<s>cetera consimili mentis ratione peragrans <lb/>

invenies igitur multarum semina rerum <lb/>

corpore celare et varias cohibere figuras.</s> <lb/>

<s>denique multa vides quibus et color et sapor una <lb/>

reddita sunt cum odore: in primis pleraque dona <lb/>

religione animum turpi contingere parcat <lb/>

haec igitur variis debent constare figuris;<lb/>

nidor enim penetrat qua fucus non it in artus, <lb/>

fucus item sorsum, <emph type="italics"/>sorsum<emph.end type="italics"/> sapor insinuatur <lb/>

sensibus; ut noscas primis differre figuris. </s><s> <lb/>

dissimiles igitur formae glomeramen in unum <lb/>

conveniunt et res permixto semine constant.</s> <lb/>

<s>quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/>

multa elementa vides multis communia verbis, <lb/>

cum tamen inter se versus ac verba necesse est <lb/>

confiteare alia ex aliis constare elementis;<lb/>

non quo multa parum communis littera currat <lb/>

aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem, <lb/>

sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>

<s>sic aliis in rebus item communia multa <lb/>

multarum rerum cum sint primordia, verum <lb/>

dissimili tamen inter se consistere summa <lb/>

possunt ; ut merito ex aliis constare feratur <lb/>

humanum genus et fruges arbustaque laeta. <lb/>

</s><s>Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est <lb/>

omnia; nam volgo, fieri portenta videres, <lb/>

semiferas hominum species existere et altos <lb/>

interdum ramos egigni corpore vivo, <lb/>

multaque conecti terrestria membra marinis, <lb/>

tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras <lb/>

pascere naturam per terras omniparentis.</s> <lb/>

<s>quorum nil fieri manifestum est, omnia quando <lb/>

seminibus certis certa genetrice creata <lb/>

conservare genus crescentia posse videmus.</s> <lb/>

<s>scilicet id certa fieri ratione necessust. </s><s> <lb/>

nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus <lb/>

corpora discedunt conexaque convenientis <lb/>

efficiunt motus; at contra aliena videmus <lb/>

reicere in terras naturam, multaque caecis <lb/>

corporibus fugiunt e corpore percita plagis, <lb/>

quae neque conecti quoquam potuere neque intus <lb/>

vitalis motus consentire atque imitari.</s> <lb/>

<s>sed ne forte putes animalia sola teneri <lb/>

legibus hisce, ea res ratio disterminat omnis.</s> <lb/>

<s>nam veluti tota natura dissimiles sunt <lb/>

inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest <lb/>

dissimili constare figura principiorum;<lb/>

non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/>

sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>

<s>semina cum porro distent, differre necessust <lb/>

intervalla vias conexus pondera plagas <lb/>

concursus motus, quae non animalia solum <lb/>

corpora seiungunt, sed terras ac mare totum <lb/>

secernunt caelumque a terris omne retentant. <lb/>

</s><s>Nunc age dicta meo dulci quaesita labore <lb/>

percipe, ne forte haec albis ex alba rearis <lb/>

principiis esse, ante oculos quae candida cernis, <lb/>

aut ea quae nigrant nigro de semine nata;<lb/>

nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem, <lb/>

propterea gerere hunc credas, quod materiai <lb/>

corpora consimili sint eius tincta colore.</s> <lb/>

<s>nullus enim color est omnino materiai <lb/>

corporibus, neque par rebus neque denique dispar.</s> <lb/>

<s>in quae corpora si nullus tibi forte videtur <lb/>

posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s> <lb/>

nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam <lb/>

dispexere, tamen cognoscant corpora tactu, <lb/>

ex ineunte aevo nullo coniuncta colore, <lb/>

scire licet nostrae quoque menti corpora posse <lb/>

vorti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s> <lb/>

denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris <lb/>

tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s> <lb/>

<s>quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo <lb/>

omnis enim color omnino mutatur in omnis;<lb/>

quod facere haud ullo debent primordia pacto; <lb/>

immutabile enim quiddam superare necessest, <lb/>

ne res ad nilum redigantur funditus omnes <lb/>

nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>

continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s> <lb/>

<s>proinde colore cave contingas semina rerum, <lb/>

ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/>

</s><s>Praeterea si nulla coloris principiis est <lb/>

reddita natura et variis sunt praedita formis, <lb/>

e quibus omne genus gignunt variantque colores <lb/>

propterea, magni quod refert semina quaeque <lb/>

cum quibus et quali positura coutineantur <lb/>

et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>

perfacile extemplo rationem reddere possis <lb/>

cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore, <lb/>

marmoreo fieri possint candore repente; <lb/>

ut mare, cum magni commorunt aequora venti, <lb/>

vertitur in canos candenti marmore fluctus;<lb/>

dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus, <lb/>

materies ubi permixta est illius et ordo <lb/>

principiis mutatus et addita demptaque quaedam, <lb/>

continuo id fieri ut candens videatur et album.</s> <lb/>

<s>quod si caeruleis constarent aequora ponti <lb/>

seminibus, nullo possent albescere pacto;<lb/>

nam quocumque modo perturbes caerula quae sint, <lb/>

numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s> <lb/>

sin alio atque alio sunt semina tincta colore <lb/>

quae maris efficiunt unum purumque nitorem, <lb/>

ut saepe ex aliis formis variisque figuris <lb/>

efficitur quiddam quadratum unaque figura, <lb/>

conveniebat, ut in quadrato cernimus esse <lb/>

dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti <lb/>

aut alio in quovis uno puroque nitore <lb/>

dissimiles longe inter se variosque colores. </s><s><lb/>

praeterea nil officiunt obstantque figurae <lb/>

dissimiles quo quadratum minus oinne sit extra; <lb/>

at varii rerum inpediunt prohibentque colores <lb/>

quominus esse uno possit res tota nitore. <lb/>

</s><s>Tum porro quae dueit et inlicit ut tribuamus <lb/>

principiis rerum nonnumquam causa colores, <lb/>

occidit, ex albis quoniam non alba creantur, <lb/>

nec quae nigra cluent de nigris sed variis ex. </s><s><lb/>

quippe etenim multo proclivius exorientur <lb/>

candida de nullo quam nigro nata colore <lb/>

aut alio quovis qui contra pugnet et obstet. <lb/>

</s><s>Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores <lb/>

esse neque in lucem existunt primordia rerum, <lb/>

scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s><lb/>

qualis enim caecis poterit color esse tenebris ?</s><s> <lb/>

lumine quin ipso mutatur propterea quod <lb/>

recta aut obliqua percussus luce refulget; <lb/>

pluma columbarum quo pacto in sole videtur, <lb/>

quae sita cervices circum collumque coronat ;<lb/>

namque alias fit uti elaro sit rubra pyropo, <lb/>

interdum quodam sensu fit uti videatur <lb/>

inter curalium viridis miscere zmaragdos.</s> <lb/>

<s>caudaque pavonis, larga cum luce repleta est, <lb/>

consimili mutat ratione obversa colores;<lb/>

qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu, <lb/>

seire licet, sine eo fieri non posse putandum est. </s><s><lb/>

et quoniam plagae quoddam genus excipit in se <lb/>

pupula, eum sentire colorem dicitur album, <lb/>

atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit, <lb/>

nec refert ea quae tangas quo forte colore <lb/>

praedita sint, verum quali magis apta figura, <lb/>

scire licet nil principiis opus esse colores, <lb/>

sed variis formis variantes edere tactus. <lb/>

</s><s>Praeterea quoniam non certis certa figuris <lb/>

est natura coloris et omnia principiorum <lb/>

formamenta queunt in quovis esse nitore, <lb/>

cur ea quae constant ex illis non pariter sunt <lb/>

omne grenus perfusa coloribus in genere omni?</s><s> <lb/>

conveniebat enim corvos quoque saepe volantis <lb/>

ex albis album pinnis iactare colorem, <lb/>

et nigros fierl nigro de semine cycnos <lb/>

aut alio quovis uno varioque colore. <lb/>

</s><s>Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas <lb/>

distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis <lb/>

evanescere paulatim stinguique colorem; <lb/>

ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum: <lb/>

purpura poeniceusque color clarissimu' multo, <lb/>

filatim cum distractum est, dispergitur omnis;<lb/>

noseere ut hinc possis prius omnem efflare colorem <lb/>

particulas quam discedant ad semina rerum. <lb/>

</s><s>Postremo quoniam non obnia corpora vocem <lb/>

mittere concedis neque odorem, propterea fit <lb/>

ut non omnibus adtribuas sonitus et odores. </s><s><lb/>

sic oculis quoniam non omnia cernere quimus, <lb/>

seire licet quaedam tam constare orba colore <lb/>

quam sine odore ullo quaedam sonituque remota, <lb/>

nec minus haec animum cognoscere posse sagacem <lb/>

quam quae sunt aliis rebus privata notare.</s> <lb/>

<s>Sed ne forte putes solo spollata colore <lb/>

corpora prima manere, etiam secreta teporis <lb/>

sunt ac frigoris omnino calidique vaporis, <lb/>

et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur, <lb/>

nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.</s> <lb/>

<s>sicut amaracini blandum stactaeque liquorem <lb/>

et nardi florem, nectar qui naribus halat, <lb/>

cum facere instituas, cum primis quaerere par est, <lb/>

quoad licet ac possis reperire, inolentis olivi <lb/>

naturam, nullam quae mittat naribus auram, <lb/>

quam minime ut possit mixtos in corpore odores <lb/>

concoctosque suo contractans perdere viro, <lb/>

propter eandem <emph type="italics"/>rem<emph.end type="italics"/> debent primordia rerum <lb/>

non adhibere suum gignundis rebus odorem <lb/>

nec sonitum, quoniam nil ab se mittere possunt, <lb/>

nec simili ratione saporem denique quemquam <lb/>

nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem, <lb/>

cetera; quae eum ita sunt tamen ut mortalia constent, <lb/>

molli lenta, fragosa putri, eava corpore raro, <lb/>

omnia sint a principiis seiuncta necessest, <lb/>

inmortalia si volumus subiungere rebus <lb/>

fundamenta quibus nitatur summa salutis;<lb/>

ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/>

</s><s>Nunc ea quae sentire videmus eumque necessest <lb/>

ex insensilibus tamen omnia confiteare <lb/>

principiis constare. </s><s>neque id manufesta reftutant <lb/>

nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt, <lb/>

sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt <lb/>

ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. <lb/>

quippe videre licet vivos existere vermes <lb/>

stercore de taetro, putorem eum sibi nacta est <lb/>

intempestivis ex imbribus umida tellus;<lb/>

praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s> <lb/>

<s>vertunt se fluvii frondes et pabula laeta <lb/>

in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra <lb/>

naturam, et nostro de corpore saepe ferarum <lb/>

augescunt vires et corpora pennipotentum.</s> <lb/>

<s>ergo omnes natura cibos in corpora viva <lb/>

vertit et hinc sensus animantum procreat omnes, <lb/>

non alia longe ratione adque arida ligna <lb/>

explicat in flammas et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> ignis omnia versat.</s> <lb/>

<s>iamne vides igitur magni primordia rerum <lb/>

referre in quali sint ordine quaeque locata <lb/>

et commixta quibus dent rnotus accipiantque?</s><s> <lb/>

</s><s>Tum porro quid id est, animum quod percutit, ipsum <lb/>

quod movet et varios sensus expromere cogit, <lb/>

ex insensilibus ne eredas sensile gigni ?</s><s><lb/>

nimirum lapides et ligna et terra quod una <lb/>

mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s> <lb/>

<s>illud in his igitur rebus meminisse decebit, <lb/>

non ex omnibus omnino, quaecumque ereant res, <lb/>

sensile et extemplo me gigni dieere sensus, <lb/>

sed magni referre ea primum quantula constent, <lb/>

sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma, <lb/>

motibus ordinibus posituris denique quae sint. </s><s><lb/>

quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus; <lb/>

et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres, <lb/>

vermiculos pariunt, quia corpora materiai <lb/>

antiquis ex ordinibus permota nova re <lb/>

conciliantur ita ut debent animalia gigni. </s><s><lb/>

deinde ex sensilibus qui sensile posse creari <lb/>

constituunt, porro ex aliis sentire sueti <lb/>

mollia cum faciunt. </s><s>nam sensus iungitur omnis <lb/>

visceribus nervis venis, quae euique videmus <lb/>

mollia mortali consistere corpore creta.</s> <lb/>

<s>sed tamen esto iam posse haec aeterna manere:<lb/>

nempe tamen debent aut sensum partis habere <lb/>

aut simili totis animalibus esse putari. </s><s><lb/>

at nequeant per se partes sentire necesse est; <lb/>

namque alio sensus membrorum respicit omnis, <lb/>

nec manus a nobis potis est secreta neque ulla <lb/>

corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s><lb/>

linquitur ut totis animantibus adsinlulentur.</s> <lb/>

<s>vitali ut possint consentire undique sensu.</s> <lb/>

<s>qui poterunt igitur rerum primordia dici <lb/>

et leti vitare vias, animalia cum sint, <lb/>

adque animalia <emph type="italics"/>sint<emph.end type="italics"/> mortalibus una eademque ?</s><s><lb/>

quod tamen ut possint, at coetu concilloque <lb/>

nil facient praeter volgum turbamque animantum, <lb/>

scilicet ut nequeant homines armenta feraeque <lb/>

inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s> <lb/>

<s>quod si forte suum dimittunt corpore sensum <lb/>

atque allum capiunt, quid opus fuit adtribui id quod <lb/>

detrahitur ?</s><s> tum praeterea, quo fugimus ante, <lb/>

quatenus in pullos animalis vertier ova <lb/>

cernimus alituum vermisque effervere, terram <lb/>

intempestivos quom putor cepit ob imbris, <lb/>

scire licet gigni posse ex non sensibu' sensus. <lb/>

</s><s>Quod si forte aliquis dieet dumtaxat oriri <lb/>

posse a non sensu. </s><s>sensum mutabilitate, <lb/>

aut aliquo tamquam partu quod proditus extet, <lb/>

huic satis illud erit planum facere atque probare <lb/>

non fieri partum nisi concilio ante coacto <lb/>

nec quicquam commutari sine conciliatu. </s><s><lb/>

principio nequeunt ullius corporis esse <lb/>

sensus ante ipsam genitam naturam animantis, <lb/>

nimirum quia materies disiecta tenetur <lb/>

aere fluminibus terris terraque creatis, <lb/>

nec congressa modo vitalis convenienti <lb/>

contulit inter se motus, quibus omnituentes <lb/>

accensi sensus animante in quaque cientur. <lb/>

</s><s>Praeterea quamvis animantem grandior ictus, <lb/>

quam patitur natura, repente adfligit et omnis <lb/>

corporis atque animi pergit confundere sensus.</s> <lb/>

<s>dissoluuntur enim positurae principiorum <lb/>

et penitus motus vitales inpediuntur, <lb/>

donec materies, omnis concussa per artus, <lb/>

vitalis animae nodos a corpore solvit <lb/>

dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s> <lb/>

<s>nam quid praeterea facere ictum posse reamur <lb/>

oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?</s><s><lb/>

fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu <lb/>

reliqui, motus vitalis vincere saepe, <lb/>

vincere, et ingentis plagae sedare tumultus <lb/>

inque suos quicquid rursus revocare meatus <lb/>

et quasi iam leti dominantem in corpore motum <lb/>

discutere ae paene amissos accendere sensus. </s><s><lb/>

nam qua re potius leti iam limine ab ipso <lb/>

ad vitam possit conlecta mente reverti, <lb/>

quam quo decursum prope iam siet ire et abire ?</s><s><lb/>

</s><s>Praeterea quoniam dolor est ubi materiai <lb/>

corpora vi quadam per viscera viva per artus <lb/>

sollicitata suis trepidant in sedibus intus, <lb/>

inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas, <lb/>

scire licet nullo primordia posse dolore <lb/>

temptari nullamque voluptatem eapere ex se; <lb/>

quandoquidem non sunt ex ullis principiorum <lb/>

corporibus, quorum motus novitate laborent <lb/>

aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae, <lb/>

haut igitur debent esse ullo praedita sensu. <lb/>

</s><s>Denique uti possint sentire animalia quaeque, <lb/>

principiis si iam est sensus tribuendus eorum, <lb/>

quid, genus humanum propritim de quibu' factumst?</s><s> <lb/>

scilicet et risu tremulo concussa cachinnant <lb/>

et lacrimis spargunt rorantibus, ora genasque <lb/>

multaque de rerum mixtura dicere callent <lb/>

et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;<lb/>

quandoquidem totis mortalibus adsimulata <lb/>

ipsa quoque ex aliis debent constare elementis, <lb/>

inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis: <lb/>

quippe sequar, quodcumque loqui ridereque dices <lb/>

et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit. </s><s><lb/>

quod si delira haec furiosaque cernimus esse <lb/>

et ridere potest non ex ridentibu' factus <lb/>

et sapere et doctis rationem reddere dietis <lb/>

non ex seminibus sapientibus atque disertis, <lb/>

qui minus esse queant ea quae sentire videmus <lb/>

seminibus permixta earentibus undique sensu ?</s><s> <lb/>

</s><s>Denique caelesti sumus omnes semine oriundi; <lb/>

omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis. </s><s><lb/>

umoris guttas mater eum terra recepit, <lb/>

feta parit nitidas fruges arbustaque Iaeta <lb/>

et genus humanum, parit omnia saecla ferarum, <lb/>

pabula cum praebet quibus omnes corpora pascunt <lb/>

et dulcem ducunt vitam prolemque propagant; <lb/>

quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s><lb/>

cedit item retro, de terra quod fuit ante, <lb/>

in terras, et quod missumst ex aetheris oris, <lb/>

id rursurn caeli rellatum templa receptant. </s><s><lb/>

nec sic interemit mors res ut materiai <lb/>

corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis, <lb/>

inde aliis aliud coniungit; et effit ut omnes <lb/>

res ita convertant formas mutentque colores <lb/>

et capiant sensus et puncto tempore reddant; <lb/>

ut noscas referre eadern primordia rerum <lb/>

cum quibus et quali positura contineantur <lb/>

et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>

neve putes aeterna penes residere potesse <lb/>

corpora prima quod in summis fluitare videmus <lb/>

rebus et interdum nasci subitoque perire. </s><s><lb/>

quin etiam refert nostris in versibtis ipsis <lb/>

cum quibus et quali sint ordine quaeque locata. </s><s><lb/>

si non omnia sunt, at multo maxima pars est <lb/>

consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s><lb/>

sic ipsis in rebus item iam materiai <lb/>

concursus motus ordo positura figurae <lb/>

cum permutantur, mutari res quoque debent. <lb/>

</s><s>Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s> <lb/>

<s>nam tibi vementer nova res molitur ad auris <lb/>

accedere et nova se species ostendere rerum. <lb/>

sed neque tam facilis res ulla est quin ea prirnum <lb/>

difficilis magis ad credendum constet, itemquen <lb/>

nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam, <lb/>

quod non paulatim minuant mirarier omnes.</s> <lb/>

<s>suspicito eaeli clarum purumque colorem, <lb/>

quaeque in se cohibet, palantia sidera passim, <lb/>

lunamque et solis praeclara luce nitorem; <lb/>

omnia quae nunc si primum. </s><s>mortalibus essent, <lb/>

ex inproviso si nunc obiecta repente, <lb/>

quid magis his rebus poterat mirabile dici <lb/>

aut minus ante quod auderent fore eredere gentes ?</s><s> <lb/>

nil, ut opinor: ita haec species miranda fuisset. </s><s><lb/>

quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi, <lb/>

suspicere in caeli dignatur lucida templa!<lb/>

desine quapropter novitate exterritus ipsa <lb/>

expuere ex animo rationem, sed magis acri <lb/>

iudicio perpende et, si tibi vera videntur, <lb/>

dede manus, aut, si falsum est, accingere contra. </s><s><lb/>

quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit <lb/>

infinita foris haec extra moenia mundi, <lb/>

quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens <lb/>

atque animi iactus liber quo pervolet ipse. <lb/>

</s><s>Principio nobis in cunctas undique partis <lb/>

et latere ex utroque <emph type="italics"/>supra <emph.end type="italics"/> supterque per omne <lb/>

nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se <lb/>

vociferatur, et elucet natura profundi.</s> <lb/>

<s>nullo iam pacto veri simile esse putandumst, <lb/>

undique eum vorsum spatium vacet infinitum <lb/>

seminaque innumero numero summaque profunda <lb/>

multimodis volitent aeterno pereita motu, <lb/>

hunc unum terrarum orbem caelumque ereatum, <lb/>

nil agere illa foris tot corpora materiai;<lb/>

eum praesertim hic sit natura factus, ut ipsa <lb/>

sponte sua forte offensando semina rerum, <lb/>

multimodis temere incassum frustraque coacta, <lb/>

<lb/>

tandem colarunt ea quae coniecta repente <lb/>

magnarum rerum fierent exordia semper, <lb/>

terrai maris et caeli generisque animantum.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam talis fateare necesse est <lb/>

esse alios alibi congressus rnateriai, <lb/>

qualis hic est, avido complexu quem tenet aether. <lb/>

</s><s>Praeterea cum materies est multa parata, <lb/>

cum locus est praesto nec res nec causa moratur <lb/>

ulla, geri debent nimirum et confieri res.</s> <lb/>

<s>nune et seminibus si tanta est copia quantam <lb/>

enumerare aetas animantum non queat omnis, <lb/>

visq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> eadem <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> natura manet quae semina rerum <lb/>

conicere in loca quaeq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> queat simili ratione <lb/>

atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare <lb/>

esse alios aliis terrarum in partibus orbis <lb/>

et varias hominum gentis et saecla ferarum. <lb/>

</s><s>Huc accedit ut in summa res nulla sit una, <lb/>

unica quae gignatur et unica solaque erescat, <lb/>

quin aliquoiu' siet saecli permultaque eodem <lb/>

sint genere. </s><s>in primis animalibus, inelute Memmi, <lb/>

invenies sic montivagum genus esse ferarum, <lb/>

sic hominum, genitam prolem, sic denique mutas <lb/>

squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.</s> <lb/>

<s>quapropter eaelum simili ratione fatendumst <lb/>

terramque et solem lunam mare, cetera quae sunt, <lb/>

non esse unica, sed numero magis innumerali; <lb/>

quandoquidem vitae depactus terminus alte <lb/>

tam manet haec et tam nativo corpore constant, <lb/>

quam genus omne quod hic generatim<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/> rebus abundans. <lb/>

</s><s>Quae bene cognita si teneas, natura videtur <lb/>

libera continuo dominis privata superbis <lb/>

ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s> <lb/>

<s>nam pro sancta deum tranquila pectora pace <lb/>

quae placidum degunt aevom vitamque serenam, <lb/>

quis regere immensi summam, quis habere profundi <lb/>

indu manu validas potis est moderanter habenas, <lb/>

quis pariter caelos omnis convertere et omnis <lb/>

ignibus aetheriis terras suffire feracis, <lb/>

omnibus inve locis esse omni tempore praesto, <lb/>

nubibus ut tenebras faciat caelique serena <lb/>

concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis <lb/>

saepe suas disturbet et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> deserta recedens <lb/>

saeviat exercens telum quod saepe nocentes <lb/>

praeterit exanimatque indignos inque merentes ?</s><s><lb/>

</s><s>Multaque post mundi tempus genitale diemque <lb/>

primigenum maris et terrae solisque coortum <lb/>

addita corpora sunt extrinsecus, addita circum <lb/>

semina quae magnum iaculando contulit omne;<lb/>

unde mare et terrae possent augescere et unde <lb/>

appareret spatium caeli domus altaque tecta <lb/>

tolleret a terris procul et consurgeret aer.</s> <lb/>

<s>nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis <lb/>

corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt.</s> <lb/>

<s>umor ad umorem, terreno corpore terra <lb/>

crescit et ignem ignes procudunt aetheraque <emph type="italics"/>aether,<emph.end type="italics"/> <lb/>

donique ad extremam crescendi perfica finem <lb/>

omnia perduxit rerum natura ereatrix; <lb/>

ut fit ubi nilo iam plus est quod datur intra <lb/>

vitalis venas quam quod fluit adque recedit. </s><s><lb/>

omnibus hic aetas debet consistere rebus, <lb/>

hid natura suis refrenat viribus auctum.</s> <lb/>

<s>nam quaecumque, vides hilar<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/> grandescere adauctu <lb/>

paulatimque gradus aetatis scandere adultae, <lb/>

plura sibi adsumunt quam de se cor<emph type="italics"/>pora<emph.end type="italics"/> mittunt, <lb/>

dum facile in venas cibus omnis inditur et dum <lb/>

non ita sunt late dispessa ut multa remittant <lb/>

et plus dispendi faciant quam vescitur aetas. </s><s><lb/>

nam certe fluere adque recedere corpora rebus <lb/>

multa manus dandum est; sed plura accedere debent, <lb/>

donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s> <lb/>

inde minutatim vires et robur adultum <lb/>

frangit et in partem peiorem liquitur aetas. </s><s><lb/>

quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto, <lb/>

et quo latior est, in cunctas undique partis <lb/>

plura modo dispargit et ab se corpora mittit, <lb/>

nec facile in venas cibus omnis diditur ei <lb/>

nec satis est, proquam largos exaestuat aestus, <lb/>

unde queat tanturn suboriri ae subpeditare.</s> <lb/>

<s>omnia debet enim cibus integrare novando <lb/>

et fulcire cibus, <emph type="italics"/>cibus<emph.end type="italics"/> omnia sustentare, <lb/>

nequiquam, quoniam nec venae perpetiuntur <lb/>

quod satis est neque quanturn opus est natura ministrat.</s> <lb/>

sunt et cum externis succumbunt omnia plagis, <lb/>

quandoquidem grandi cibus aevo denique defit <lb/>

nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam <lb/>

corpora conficere et plagis infesta domare. </s><s><lb/>

sic igitur magni quoque circum moenia mundi <lb/>

expugnata dabunt labem putris<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> ruinas.</s> <lb/>

<s>iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus <lb/>

vix animalia parva creat quae cuncta ereavit <lb/>

saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.</s> <lb/>

<s>haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne <lb/>

aurea de caelo demisit funis in arva <lb/>

nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt, <lb/>

sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.</s> <lb/>

<s>praeterea nitidas fruges vinetaque laeta <lb/>

sponte sua primum mortalibus ipsa ereavit, <lb/>

ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;<lb/>

quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore, <lb/>

conterimusque boves et viris agricolarum, <lb/>

conficimus ferrum vix arvis suppeditati:<lb/>

usque adeo parcunt fetus augentque labore.</s> <lb/>

<s>iamque caput quassans grandis suspirat arator <lb/>

crebrius, incassum manuum cecidisse labores, <lb/>

et cum tempora temporibus praesentia confert <lb/>

praeteritis, laudat fortunas saepe parentis <lb/>

et crepat, anticum genus ut pietate repletum <lb/>

perfacile angustis tolerarit finibus aevom, <lb/>

cum minor esset agri multo modus ante viritim. <lb/>

tristis item vetulae vitis sator atque <emph type="italics"/>vietae<emph.end type="italics"/><lb/>

temporis incusat momen caelumque fatigat <lb/>

nec tenet omnia paulatim tabescere et ire <lb/>

ad capulum spatio aetatis defessa vetusto. <lb/>

</s>

</chap>

<s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s>

<s>DE RERUM NATURA</s>

<s>LIBER TERTIUS</s>

E tenebris tantis tam clarum extollere lumen <lb/>

qui primus potuisti inlustrans commoda vitae, <lb/>

te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nune <lb/>

ficta pedum pono pressis vestigia signis, <lb/>

non ita certandi cupidus quam propter amorem <lb/>

quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo <lb/>

cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi <lb/>

consimile in cursu possint et fortis equi vis?</s><s> <lb/>

tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis <lb/>

suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis, <lb/>

floriferis ut apes in saltibus omnia libant, <lb/>

omnia nos itidem depascimur aurea dicta, <lb/>

aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s><lb/>

nam simul ac ratio tua coepit vociferari <lb/>

naturam rerum, divina mente coorta, <lb/>

diffugiunt animi terrores, moenia mundi <lb/>

discedunt, totum video per inane geri res. </s><s><lb/>

apparet divum numen sedesque quietae <lb/>

quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis <lb/>

aspergunt neque nix acri concreta pruina <lb/>

cana cadens violat semper<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> innubilus aether <lb/>

integit, et large diffuso lumine rident.</s> <lb/>

<s>omnia suppeditat porro natura neque ulla <lb/>

res animi pacem delibat tempore in ullo.</s> <lb/>

<s>at contra nusquam apparent Achertisia templa <lb/>

nec tellus obstat quin omnia dispiciantur, <lb/>

sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s> <lb/>

<s>his ibi me rebus quaedam divina voluptas <lb/>

percipit adque horror, quod sic natura tua vi <lb/>

tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s> <lb/>

</s><s> Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum <lb/>

qualia sint et quam variis distantia formis <lb/>

sponte sua volitent aeterno percita motu <lb/>

quove modo possint res ex his quaeque creari, <lb/>

hasce secundum res animi natura videtur <lb/>

atque animae claranda meis iam versibus esse <lb/>

et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus, <lb/>

funditus humanam qui vitam turbat ab imo <lb/>

omnia suffundens mortis nigrore neque ullam <lb/>

esse voluptatem liquidam puramque relinquit. </s><s> <lb/>

nam quod saepe homines morbos magis esse timendos <lb/>

infamemque ferunt vitam quam Tartara leti <lb/>

et se scire animae naturam sanguinis esse <lb/>

aut etiam venti, si fert ita forte voluntas, <lb/>

nec prosum quicquam nostrae rationis egere, <lb/>

hinc licet advertas animum magis omnia laudis <lb/>

iactari causa quam quod res ipsa probetur.</s> <lb/>

<s>extorres idem patria longeque.fugati <lb/>

conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, <lb/>

omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, <lb/>

et quocumque tamen miseri venere parentant <lb/>

et nigras mactant pecudes et manib' divis <lb/>

inferias mittunt multoque in rebus acerbis <lb/>

acrius advertunt, animos ad religionem.</s> <lb/>

<s>quo magis in dubiis hominem spectare periclis <lb/>

convenit adversisque in rebus noscere qui sit;<lb/>

nam verae voces tum demum pectore ab imo <lb/>

eiciuntur <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> eripitur persona, manet res.</s> <lb/>

<s>denique avarities et honorum caeca cupido <lb/>

quae miseros homines cogunt transcendere fines <lb/>

iuris et interdurn socios scelerum atque ministros <lb/>

noctes atque dies niti praestante labore <lb/>

ad summas emergere opes, haec vulnera vitae <lb/>

non minimam partem mortis formidine aluntur.</s> <lb/>

<s>turpis enim ferme contemptus et acris egestas <lb/>

semota ab dulci vita stabilique videntur <lb/>

et quasi iam leti portas cunctarier ante;<lb/>

unde homines dum se falso terrore coacti <lb/>

effugisse volunt longe longeque remosse, <lb/>

sanguine civili rem conflant divitiasque <lb/>

conduplicant avidi, caedem caede accumulantes ;<lb/>

crudeles gaudent in tristi funere fratris <lb/>

et consanguineum mensas odere timentque.</s> <lb/>

<s>consimili ratione ab eodem saepe timore <lb/>

macerat invidia. </s><s>ante oculos illum esse potentem, <lb/>

illum aspectari, claro qui incedit honore, <lb/>

ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.</s> <lb/>

<s>intereunt partim statu<emph type="italics"/>aru<emph.end type="italics"/>m et nominis ergo.</s> <lb/>

<s>et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae <lb/>

percipit humanos odium lucisque videndae, <lb/>

ut sibi consciscant maerenti pectore letum <lb/>

obliti fontem curarum hunc esse timorem, <lb/>

hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai <lb/>

rumpere et in summa pietatem evertere suadet;<lb/>

nam iam saepe homines patriam carosque parentis <lb/>

prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s> <lb/>

<s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/>

in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus <lb/>

interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam <lb/>

quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s> <lb/>

hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>

non radii solis neque lucida tela diei <lb/>

discutiant, sed naturae species ratioque. <lb/>

</s><s>Primum animum dico, mentem quam saepe vocamus, <lb/>

in quo consilium vitae regimenque locatum est, <lb/>

esse hominis partem nilo minus ac manus et pes <lb/>

atque oculei partes animantis totius extant.</s> <lb/>

<s>sensum animi certa non esse in parte locatum, <lb/>

verum habitum quendam vitalem corporis esse, <lb/>

harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos <lb/>

vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens <lb/>

ut bona saepe valetudo cum dicitur esse <lb/>

corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis.</s> <lb/>

<s>sic animi sensum non certa parte reponunt;<lb/>

magno opere in quo ini diversi errare videntur. </s><s> <lb/>

saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret, <lb/>

cum tamen ex alia laetamur parte latenti;<lb/>

et retro fit uti contra sit saepe vicissim, <lb/>

cum miser ex animo laetatur corpore toto;<lb/>

non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri, <lb/>

in nullo caput interea sit forte dolore.</s> <lb/>

<s>praeterea molli cum somno dedita membra <lb/>

effusumque iacet sine sensu corpus honustum, <lb/>

est aliud tainen in nobis quod tempore in illo <lb/>

multimodis agitatur et omnis accipit in se <lb/>

laetitiae motus et curas cordis inanis.</s> <lb/>

<s>nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis <lb/>

esse neque harmonia corpus sentire solere, <lb/>

principio fit uti detracto corpore multo <lb/>

saepe tamen nobis in membris vita moretur; <lb/>

atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris <lb/>

diffugere forasque per os est editus aer, <lb/>

deserit extemplo venas atque ossa relinquit;<lb/>

noscere ut hinc possis non aequas omnia partis <lb/>

corpora habere neque ex aequo fulcire salutem, <lb/>

sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis <lb/>

semina, curare in membris ut vita moretur.</s> <lb/>

<s>est igitur calor ac ventus vitalis in ipso <lb/>

corpore qui nobis moribundos deserit artus.</s> <lb/>

<s>quapropter quoniam est animi natura reperta <lb/>

atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai <lb/>

nomen, ad organicos alto delatum Heliconi;<lb/>

sive aliunde ipsi porro traxere et in illam <lb/>

transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s> <lb/>

quidquid <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> est, habeant: tu cetera percipe dicta. <lb/>

</s><s>Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri <lb/>

inter se atque unam naturam conficere ex se, <lb/>

sed caput esse quasi et dominari in corpore toto <lb/>

consilium quod nos animum mentemque vocamus.</s> <lb/>

<s>idque situm media regione in pectoris haeret. </s><s> <lb/>

hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum <lb/>

laetitiae mulcent; hic ergo mens animusquest.</s> <lb/>

<s>cetera pars animae per totum dissita corpus <lb/>

paret et ad numen mentis momenque movetur.</s> <lb/>

<s>idque sibi solum per se sapit, <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> sibi gaudet, <lb/>

cum neque res animam neque corpus commovet una.</s> <lb/>

<s>et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore <lb/>

laeditur in nobis, non omni concruciamur <lb/>

corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse <lb/>

laetitiaque viget, cum cetera pars animai <lb/>

per membra atque artus nulla novitate cietur.</s> <lb/>

<s>verum ubi vementi magis est commota metu mens, <lb/>

consentire animam totam per membra videmus <lb/>

sudoresque ita palloremque existere toto <lb/>

corpore et infringi linguam vocemque aboriri, <lb/>

caligare oculos, sonere auris, succidere artus, <lb/>

denique concidere ex animi terrore videmus <lb/>

saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit <lb/>

esse animam cum animo coniunctam, quae cum aninmi <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/><lb/>

percussast, exim corpus propellit et icit. </s><s> <lb/>

</s><s>Haec eadem ratio naturam animi atque animai <lb/>

corpoream docet esse ; ubi enim propellere membra, <lb/>

corripere ex somno corpus mutareque vultum <lb/>

atque hominem totum regere ac versare videtur, <lb/>

quorum nil fieri sine tactu posse videmus <lb/>

nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst <lb/>

corporea natura animum constare animamque?</s><s><lb/>

praeterea pariter fungi cum corpore et una <lb/>

consentire animum nobis in corpore cernis.</s> <lb/>

si minus offendit vitam vis horrida teli <lb/>

ossibus ac nervis diselusis intus adacta, <lb/>

at tamen insequitur languor terraeque petitus <lb/>

segnis, et in terra mentis qui gignitur aestus, <lb/>

interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s><lb/>

ergo corpoream naturam animi esse necessest, <lb/>

corporeis quoniam telis ictuque laborat. <lb/>

</s><s>Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde <lb/>

constiterit pergam rationem reddere dictis.</s> <lb/>

<s>principio esse aio persuptilem atque minutis <lb/>

perquam corporibus factum constare. </s><s>id ita esse <lb/>

hinc licet advertas animum ut pernoscere possis:<lb/>

nil adeo fieri celeri ratione videtur, <lb/>

quam si<emph type="italics"/>bi<emph.end type="italics"/> mens fieri proponit et inchoat ipsa;<lb/>

ocius ergo animus quam res so perciet ulla, <lb/>

ante oculos quorum in promptu natura videtur. </s><s> <lb/>

at quod mobile tanto operest, constare rutundis <lb/>

perquam seminibus debet perquamque minutis, <lb/>

momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s> <lb/>

<s>namque movetur aqua et tantillo momine flutat <lb/>

quippe volubilibus parvisque creata figuris, <lb/>

at contra mellis constantior est natura <lb/>

et pigri latices magis et cunctantior actus;<lb/>

haeret enim inter so magis oninis materiai <lb/>

copia, nimirum quia non tam levibus extat <lb/>

corporibus neque tarn suptilibus atque rutundis. </s><s> <lb/>

namque papaveris aura potest suspensa levisque <lb/>

cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus;<lb/>

at contra lapidum conlectum ipse euru' move<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/><lb/>

noenu potest. </s><s>igitur parvissima corpora proquam <lb/>

et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur; <lb/>

at contra quaecumque magis cum pondere magno <lb/>

asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.</s> <lb/>

<s>nunc igitur quoniam <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> animi natura reperta <lb/>

mobilis egregie, perquam constare necessest <lb/>

corporibus parvis et levibus atque rutundis. </s><s> <lb/>

quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus <lb/>

utilis invenietur et opportuna cluebit.</s> <lb/>

<s>haec quoque res etiam naturam dedicat eius, <lb/>

quam tenui constet textura quamque loco se <lb/>

contineat parvo, si possit conglomerari, <lb/>

quod simul atque hominem leti secura quies est <lb/>

indepta atque animi natura animaeque recessit, <lb/>

nil ibi libatum de toto corpore cernas <lb/>

ad speciem, nil ad pondus: mors omnia praestat <lb/>

vitalem praeter sensum calidumque vaporem. </s><s> <lb/>

ergo animam totam perparvis esse necessest <lb/>

seminibus, nexam per venas viscera nervos;<lb/>

quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit, <lb/>

extima membrorum circumcaesura tamen se <lb/>

incolumem praestat nec defit ponderis hilum. </s><s> <lb/>

quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum <lb/>

spiritus unguenti suavis diffugit in auras <lb/>

aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;<lb/>

nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur <lb/>

propterea neque detractum de pondere quicquam, <lb/>

nimirum quia multa minutaque semina sucos <lb/>

efficiunt et odorem in toto corpore rerum.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque <lb/>

scire licet perquam pauxillis esse creatam <lb/>

seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert. </s><s> <lb/>

</s><s>Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.</s> <lb/>

<s>tenvis enim quaedam moribundos deserit aura <lb/>

mixta vapore, vapor porro trahit aera secum.</s> <lb/>

<s>nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aer;<lb/>

rara quod eius enim constat natura, necessest <lb/>

aeris inter eum primordia multa moveri.</s> <lb/>

<s>iam triplex animi est igitur natura reperta;<lb/>

nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum., <lb/>

nil horum quoniam recepit res posse creare <lb/>

sensiferos motus <emph type="italics"/>et homo<emph.end type="italics"/> quae mente volutat. </s><s> <lb/>

quarta quoque his igitur quaedam natura necessest <lb/>

adtribuatur; east omnino nominis expers;<lb/>

qua neque mobilius quicquam neque tenvius exstat, <lb/>

nec magis e parvis et levibus est elementis;<lb/>

sensiferos motus quae didit prima per artus. </s><s> <lb/>

prima cietur enim, parvis perfecta figuris;<lb/>

inde calor motus et venti caeca potestas <lb/>

accipit, inde aer; inde omnia mobilitantur, <lb/>

concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt <lb/>

omnia, postremis datur ossibus atque medullis <lb/>

sive voluptas est sive est contrarius ardor.</s> <lb/>

<s>nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre <lb/>

permanare malum, quin omnia perturbentur <lb/>

usque adeo <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> vitae desit locus atque animal <lb/>

diffugiant partes per caulas corporis omnis. </s><s> <lb/>

sed plerumque fit in summo quasi corpore finis <lb/>

motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus. <lb/>

</s><s>Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque <lb/>

compta modis vigeant rationem reddere aventem <lb/>

abstrahit invitum patrii sermonis egestas; <lb/>

sed tamen, ut potero, summatim, attingere, tangam. </s><s><lb/>

inter enim cursant primordia principiorum <lb/>

motibus inter se, nil ut secernier unum <lb/>

possit nec spatio fieri divisa potestas, <lb/>

sed quasi multae vis unius corporis extant. </s><s> <lb/>

quod genus in quovis animantum viscere volgo <lb/>

est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his <lb/>

omnibus est unum perfectum corporis augmen.</s> <lb/>

<s>sic calor atque aer et venti caeca potestas <lb/>

mixta creant unam naturam et mobilis illa <lb/>

vis, initum motus ab se quae dividit ollis, <lb/>

sensifer unde oritur primum per viscera motus.</s> <lb/>

<s>nam penitus prorsum latet haec natura subestque <lb/>

nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro <lb/>

atque anima est animae proporro totius ipsa. </s><s> <lb/>

quod genus in nostris membris et corpore toto <lb/>

mixta latens animi vis est animaeque potestas, <lb/>

corporibus quia de parvis paucisque creatast.</s> <lb/>

<s>sic tibi nominis haec expers vis facta minutis <lb/>

corporibus latet atque animae quasi totius ipsa <lb/>

proporrost anima et dominatur corpore toto.</s> <lb/>

<s>consimili ratione necessest ventus et aer <lb/>

et calor inter se vigeant commixta per artus <lb/>

adque aliis aliud subsit magis emineatque <lb/>

ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum, <lb/>

ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas <lb/>

aeris interemant sensum diductaque solvant. </s><s><lb/>

est etenim calor ille animo, quem sumit, in ira <lb/>

cum fervescit et ex oculis micat acribus ardor; <lb/>

est et frigida multa comes formidinis aura <lb/>

quae ciet horrorem membris et concitat artus; <lb/>

est etiam quoque pacati status aeris ille, <lb/>

pectore tranquillo fit qui voltuque sereno. </s><s><lb/>

sed calidi plus est illis quibus acria corda <lb/>

iracundaque mens facile effervescit in ira. </s><s> <lb/>

quo genere in primis vis est violenta leonum, <lb/>

pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes <lb/>

nec capere irarum fluctus in pectore possunt. </s><s><lb/>

at ventosa magis cervorum frigida mens est <lb/>

et gelidas citius per viscera concitat auras <lb/>

quae tremulum faciunt membris existere motum.</s> <lb/>

<s>at natura boum placido magis aere vivit, <lb/>

nec nimis irai fax umquam subdita percit <lb/>

fumida, suffundens caecae caliginis umbra, <lb/>

nec gelidis torpet telis perfixa pavoris: <lb/>

inter utrosque sitast, cervos saevosque leones. </s><s><lb/>

sic hominum genus est. </s><s>quamvis doctrina politos <lb/>

constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit <lb/>

naturae cuiusque animi vestigia prima. </s><s><lb/>

nec radicitus evelli mala posse putandumst, <lb/>

quin proclivius hic iras decurrat ad acris, <lb/>

ille metu citius paulo temptetur, at ille <lb/>

tertius accipiat quaedam clementius aequo. </s><s><lb/>

inque aliis rebus multis differre necessest <lb/>

naturas hominum varias moresque sequacis; <lb/>

quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas <lb/>

nec reperire figurarum tot nomina quot sunt <lb/>

principiis, unde haec oritur variantia rerum.</s> <lb/>

<s>illud in his rebus videor firmare potesse, <lb/>

usque adeo naturarum vestigia linqui, <lb/>

parvola quae nequeat, ratio depellere nobis, <lb/>

ut nil inpediat dignam, dis degere vitam. <lb/>

</s><s>Haec igitur natura tenetur corpore ab omni <lb/>

ipsaque corporis est custos et causa salutis;<lb/>

nam communibus inter se radicibus haerent <lb/>

nec sine pernicie divelli posse videntur.</s> <lb/>

<s>quod genus e thuris glaebis evellere odorem <lb/>

haud facile est quin intereat natura quoque eius.</s> <lb/>

<s>sic animi atque a-nimae naturam corpore toto <lb/>

extrahere haut facile est quin omnia dissoluantur. </s><s> <lb/>

inplexis ita principiis ab origine prima <lb/>

inter se fiunt consorti praedita vita, <lb/>

nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur <lb/>

corporis atque animi seorsum sentire potestas, <lb/>

sed communibus inter eas conflatur utrimque <lb/>

motibus accensus nobis per viscera sensus.</s> <lb/>

<s>praeterea corpus per se nec gignitur umquam <lb/>

nec crescit neque post mortem durare videtur.</s> <lb/>

<s>non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem <lb/>

qui datus est, neque ea causa convellitur ipse, <lb/>

sed manet incolumis, non, inquam, sic animai <lb/>

discidium possunt artus perferre relicti, <lb/>

sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.</s> <lb/>

<s>ex ineunte aevo sic corporis atque animai <lb/>

mutua vitalis discunt contagia motus <lb/>

maternis etiam membris alvoque reposta, <lb/>

discidium <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> nequeat fieri sine peste maloque;<lb/>

ut videas, quoniam coniunctast causa salutis, <lb/>

coniunctam quoque naturam consistere eorum. <lb/>

</s><s>Quod superest, siquis corpus sentire refutat <lb/>

atque animam credit permixtam corpore toto <lb/>

suscipere hunc motum quem sensum nominitamus, <lb/>

vel manifestas res contra verasque repugnat.</s> <lb/>

<s>quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam, <lb/>

si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?</s><s> <lb/>

at dimissa anima corpus caret undique sensu;<lb/>

perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo;<lb/>

multaque praeterea perdit quam expellitur <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>. <lb/>

</s><s>Dicere porro oculos nullam rem cernere posse, <lb/>

sed per eos animum ut foribus spectare reclusis, <lb/>

difficilest, contra cum sensus dicat eorum ;<lb/>

sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas;<lb/>

fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus, <lb/>

lumina luminibus quia nobis praepediuntur.</s> <lb/>

<s>quod foribus non fit; neque enim, quia cernimus ipsi, <lb/>

ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</s> <lb/>

<s>praeterea si pro foribus sunt lumina nostra, <lb/>

iam magis exemptis oculis debere videtur <lb/>

cernere res animus sublatis postibus ipsis. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus nequaquam sumere possis, <lb/>

Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/>

corporis atque animi primordia singula privis <lb/>

adposita alternis variare, ac nectere membra.</s> <lb/>

<s>nam cum multo sunt animae elementa minora <lb/>

quam quibus e corpus nobis et viscera constant, <lb/>

tum numero quoque concedunt et rara per artus <lb/>

dissita sunt dumtaxat; ut hoc promittere possis, <lb/>

quantula prima queant nobis iniecta ciere <lb/>

corpora sensiferos motus in corpore, tanta <lb/>

intervalla tenere exordia prima animai. </s><s> <lb/>

nam neque pulveris interdum sentimus adhaesum <lb/>

corpore nec membris incussam sidere cretam, <lb/>

nec nebulam noctu neque aranei tenvia fila <lb/>

obvia sentimus, quando obretimur euntes, <lb/>

nec supera caput eiusdem cecidisse vietam <lb/>

vestem nec plumas avium papposque volantis <lb/>

qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim, <lb/>

nec repentis itum cuiusviscumque animantis <lb/>

sentimus nec priva pedum vestigia quaeque, <lb/>

corpore quae in nostro culices et cetera ponunt. </s><s> <lb/>

usque adeo prius est in nobis multa ciendum, <lb/>

quam primordia sentiscant concussa animai <lb/>

semina corporibus nostris inmixta per artus, <lb/>

et quam in his intervallis tuditantia possint <lb/>

concursare coire et dissultare vicissim. </s><s> <lb/>

</s><s>Et magis est animus vitai claustra coercens <lb/>

et dominantior ad vitam quam vis animai.</s> <lb/>

<s>nam sine mente animoque nequit residere per artus <lb/>

temporis exiguam partem pars ulla animai, <lb/>

sed comes insequitur facile et discedit in auras <lb/>

et gelidos artus in leti frigore linquit.</s> <lb/>

<s>at manet in vita cui mens animusque remansit.</s> <lb/>

<s>quamvis est circum caesis lacer undique membris <lb/>

truncus, adempta anima circum membrisque remota <lb/>

vivit et aetherias vitalis suscipit auras. </s><s> <lb/>

si non omnimodis, at magna parte animai <lb/>

privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;<lb/>

ut, lacerato oculo circum si pupula mansit <lb/>

incolumis, stat cernundi vivata potestas, <lb/>

dummodo ne totum corrumpas, luminis orbem <lb/>

et circum caedas aciem solamque relinquas; <lb/>

id quoque enim sine pernicie non fiet et orbei. </s><s><lb/>

at si tantula pars oculi media illa peresa est, <lb/>

occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur, <lb/>

incolumis quamvis aliquoi <emph type="italics"/>sit<emph.end type="italics"/> splendidus orbis. <lb/>

hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper. <lb/>

</s><s>Nunc age, nativos animantibus et mortalis <lb/>

esse animos animasque levis ut noscere possis, <lb/>

conquisita diu dulcique reperta labore <lb/>

digna tua pergam disponere carmina cura. </s><s> <lb/>

tu fac utrumque uno sub iungas nomine eorum, <lb/>

atque animam verbi causa cum dicere pergam, <lb/>

mortalem esse docens, animum quoque dicere credas, <lb/>

quatenus est unum inter se coniunctaque res est.</s> <lb/>

<s>principio quoniam tenuem constare minutis <lb/>

corporibus docui multoque minoribus esse <lb/>

principiis factam quam liquidus umor aquai <lb/>

aut nebula aut fumus:-nam longe mobilitate <lb/>

praestat et a tenui causa magis icta movetur;<lb/>

quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur: <lb/>

quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte <lb/>

exhalare vaporem altaria ferreque fumum;<lb/>

nam procul hinc dubio nobis simulacra genuntur:-<lb/>

nunc igitur quoniam quassatis undique vasis <lb/>

diffluere umorem et laticem discedere cernis <lb/>

et nebula ac furnus quoniam discedit in auras, <lb/>

crede animam quoque diffundi multoque perire <lb/>

ocius et citius dissolvi in corpora prima, <lb/>

cum semel ex hominis membris ablata recessit.</s> <lb/>

<s>quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius, <lb/>

cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re <lb/>

ac rarefactum detracto sanguine venis, <lb/>

aere qui credas posse hanc cohiberier ullo?</s><s><lb/>

corpore qui nostro rarus magis <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> cohibessit?</s><s><lb/>

</s><s>Praeterea gigni pariter cum corpore et una <lb/>

crescere sentimus pariterque senescere mentem.</s> <lb/>

<s>nam velut infirmo pueri teneroque vagantur <lb/>

corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.</s> <lb/>

<s>inde ubi robustis adolevit viribus aetas, <lb/>

consilium quoque maius et auctior est animi vis. </s><s> <lb/>

post ubi iam validis quassatum est viribus aevi <lb/>

corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, <lb/>

claudicat ingenium, delirat lingua, <emph type="italics"/>labat<emph.end type="italics"/> mens, <lb/>

Omnia deficiunt atque uno tempore desunt.</s> <lb/>

<s>ergo dissolui quoque convenit omnem animai <lb/>

naturam, ceu fumus, in altas aeris auras;<lb/>

quandoquidem gigni pariter pariterque videmus <lb/>

crescere et, <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> docui, simul aevo fessa fatisci.</s> <lb/>

</s><s>Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum <lb/>

suscipere inmanis morbos durumque dolorem, <lb/>

sic animum curas acris luctumque metumque <lb/>

quare participem leti quoque convenit esse.</s> <lb/>

<s>quin etiam morbis in corporis avius errat <lb/>

saepe animus; dementit enim deliraque fatur <lb/>

interdumque gravi lethargo fertur in altum <lb/>

aeternumque soporem oculis nutuque cadenti, <lb/>

unde neque exaudit voces nec noscere voltus <lb/>

illorum potis est, ad vitam qui revocantes <lb/>

circumstant lacrimis rorantes ora genasque.</s> <lb/>

<s>quare animum quoque dissolui fateare necessest, <lb/>

quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;<lb/>

nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest, <lb/>

multorum exitio perdocti quod sumus ante.</s> <lb/>

<s>denique quor, hominem cum vini vis penetravit <lb/>

acris et in venas discessit diditus ardor, <lb/>

consequitur gravitas membrorum, praepediuntur <lb/>

crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens, <lb/>

nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt, <lb/>

et iam cetera de genere hoc quaecumque secuntur, <lb/>

cur ea sunt, nisi quod vemens violentia vini <lb/>

conturbare animam consuevit corpore in ipso?</s><s><lb/>

at quaecumque queunt conturbari inque pediri, <lb/>

significant, paulo si durior insinuarit <lb/>

causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</s> <lb/>

<s>quin etiam subito vi morbi saepe coactus <lb/>

ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu, <lb/>

concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus, <lb/>

desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat <lb/>

inconstanter, et in iactando membra fatigat.</s> <lb/>

<s>nimirtim quia vis morbi distracta per artus <lb/>

turbat, agens animam spumat, quasi in aequore salso <lb/>

ventorum validis fervescunt viribus undae, <lb/>

exprimitur porro gemitus, quia membra dolore <lb/>

adficiuntur et omnino quod semina vocis <lb/>

eiciuntur et ore foras glomerata feruntur <lb/>

qua quasi consuerunt et sunt munita viai. </s><s><lb/>

desipientia fit, quia vis animi atque animai <lb/>

conturbatur et, ut docui, divisa seorsum <lb/>

disiectatur eodem illo distracta veneno.</s> <lb/>

<s>inde ubi iam morbi reflexit causa reditque <lb/>

in latebras acer corrupti corporis umor, <lb/>

tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis <lb/>

paulatim redit in sensus animamque receptat. </s><s> <lb/>

haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso <lb/>

iactentur miserisque modis distracta laborent, <lb/>

cur eadem credis sine corpore in aere aperto <lb/>

cum validis ventis aetatem degere posse?</s><s> <lb/>

et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum, <lb/>

cernimus et flecti medicina posse videmus, <lb/>

id quoque praesagit mortalem vivere mentem. </s><s><lb/>

addere enim partis aut ordine traiecere aecumst <lb/>

aut aliquid prorsum de summa detrahere hilum, <lb/>

commutare animum quicumque adoritur et infit <lb/>

aut aliam quamvis naturam flectere quaerit, <lb/>

at neque transferri sibi partis nec tribui vult <lb/>

inmortale quod est quicquam neque defluere hilum. </s><s><lb/>

nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>

continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s> <lb/>

ergo animus sive aegrescit, mortalia signa <lb/>

mittit, uti docui, seu flectitur a medicina. </s><s><lb/>

usque adeo falsae rationi vera videtur <lb/>

res occurrere et effugium praecludere eunti <lb/>

ancipitique refutatu convincere falsum. </s><s> <lb/>

</s><s>Denique saepe hominem paulatim cernimus ire <lb/>

et membratim vitalem deperdere sensum;<lb/>

in pedibus primum digitos livescere et unguis, <lb/>

inde pedes et crura mori, post inde per artus <lb/>

ire alios tractim gelidi vestigia leti. </s><s> <lb/>

scinditur itque animae hoc quoniam natura nec uno <lb/>

tempore sincera existit, mortalis habendast.</s> <lb/>

<s>quod si forte putas ipsam se posse per artus <lb/>

introsum trahere et partis conducere in unum <lb/>

atque ideo cunctis sensum deducere membris, <lb/>

at locus ille tamen, quo copia tanta animai <lb/>

cogitur, in sensu debet maiore videri;<lb/>

qui quoniam nusquamst, nimirum ut diximus <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>, <lb/>

dilaniata foras dispargitur, interit ergo.</s> <lb/>

<s>quin etiam si iam libeat concedere falsum <lb/>

et dare posse animam glomerari in corpore eorum, <lb/>

lumina qui lincunt moribundi particulatim, <lb/>

mortalem tamen esse animam fateare necesse, <lb/>

nec refert utrum pereat dispersa per auras <lb/>

an contracta suis e partibus obbrutescat, <lb/>

quando hominem totum magis ac magis undique sensus <lb/>

deficit et vitae minus et minus undique restat. <lb/>

</s><s>Et quoniam mens est hominis pars una, loco quae <lb/>

fixa manet certo, velut aures atque oculi sunt <lb/>

atque alii sensus qui vitam cumque gubernant, <lb/>

et veluti manus atque oculus naresve seorsum <lb/>

secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse, <lb/>

sed tamen in parvo licuntur tempore tabe, <lb/>

sic animus per se non quit sine corpore et ipso <lb/>

esse homine, illius quasi quod vas <emph type="italics"/>es<emph.end type="italics"/>se videtur <lb/>

sive aliud quid vis potius coniunctius ei <lb/>

fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret. <lb/>

</s><s>Denique corporis atque animi vivata potestas <lb/>

inter se coniuncta valent vitaque fruuntur; <lb/>

nec sine corpore enim vitalis edere motus <lb/>

sola potest animi per se natura nec autem <lb/>

cassum anima corpus durare et sensibus uti. </s><s><lb/>

scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam <lb/>

dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto, <lb/>

sic anima atque animus per se nil posse videtur. </s><s> <lb/>

nimirum quia <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> venas et viscera mixtim, <lb/>

per nervos atque ossa, tenentur corpore ab omni <lb/>

nec magnis intervallis primordia possunt <lb/>

libera dissultare, ideo conclusa moventur <lb/>

sensiferos motus quos extra corpus in auras <lb/>

aeris haut possunt post mortem eiecta moveri <lb/>

propterea quia non simili ratione tenentur. </s><s><lb/>

corpus enim atque animans erit aer, si cohibere <lb/>

sese anima atque in eo poterit concludere motus <lb/>

quos ante in nervis et in ipso corpore agebat. </s><s> <lb/>

quin etiam finis dum vitae vertitur intra, <lb/>

saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur <lb/>

ire anima ac toto solui de corpore <emph type="italics"/>velle<emph.end type="italics"/><lb/>

et quasi supremo languescere tempore voltus <lb/>

molliaque exsangui <emph type="italics"/>trunco<emph.end type="italics"/> cadere omnia membra. <lb/>

quod genus est, animo male facturn cum perhibet<emph type="italics"/>ur<emph.end type="italics"/> <lb/>

aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes <lb/>

extremum cupiunt vitae repraehendere vinclum.</s> <lb/>

<s>conquassatur enim tum mens animaeque potestas <lb/>

omnis et haec ipso cum corpore conlabefiunt; <lb/>

ut gravior paulo possit dissolvere causa, <lb/>

quid dubitas tandem quin extra prodita corpus <lb/>

inbecilla foras in aperto, tegmine dempto, <lb/>

non modo non omnem possit durare per aevom, <lb/>

sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</s><s> <lb/>

quare etiam atque etiam resoluto corporis omni <lb/>

tegmine et eiectis extra vitalibus auris <lb/>

dissolui sensus anii-ni fateare necessest <lb/>

atque animam, quoniam coniunctast causa duobus. <lb/>

</s><s>Denique cum corpus nequeat perferre animai <lb/>

discidium quin in taetro tabescat odore, <lb/>

quid dubitas quin ex imo penitusque coorta <lb/>

emanarit uti fumus diffusa animae vis, <lb/>

atque ideo tanta mutatum putre ruina <lb/>

conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt <lb/>

fundamenta, foras anima emanante per artus <lb/>

perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt, <lb/>

atque foramina?</s><s> multimodis ut noscere possis <lb/>

dispertitam animae naturam exisse per artus <lb/>

et prius esse sibi distractam corpore in ipso, <lb/>

quam prolapsa foras enaret in aeris auras.</s> <lb/>

<s>nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur <lb/>

ire foras animam incolumem de corpore toto <lb/>

nec prius ad iugulum et supera succedere fauces, <lb/>

verum deficere in certa regione locatam; <lb/>

ut sensus alios in parti quemque stia scit <lb/>

dissolui. </s><s>quod si inmortalis nostra foret mens, <lb/>

non tam se moriens dissolvi conquereretur, <lb/>

sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.</s> <lb/>

Denique eur animi numquam mens consiliumque <lb/>

gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis <lb/>

sedibus et certis regionibus omnibus haeret, <lb/>

si non certa loca ad naseendum reddita cuique <lb/>

sunt, et ubi quicquid possit durare creatum, <lb/>

atque ita multimodis partitis artubus esse, <lb/>

membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?</s><s><lb/>

usque adeo sequitur res rem neque flamma creari <lb/>

fluminibus solitast neque in igni gignier algor. <lb/>

</s><s>Praeterea si inmortalis natura animaist <lb/>

et sentire potest secreta a corpore nostro, <lb/>

quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam;<lb/>

nec ratione alia nosmet proponere nobis <lb/>

possumus infernas animas Acherunte vagari.</s> <lb/>

<s>pictores itaque et scriptorum saecla priora <lb/>

sic animas intro duxerunt sensibus auctas. <lb/>

at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa <lb/>

esse potest animae neque sorsum lingua, neque aures <lb/>

auditu per se possunt sentire neque esse. <lb/>

</s><s>Et quoniam toto sentimus corpore inesse <lb/>

vitalem sensum et totum esse animale videmus, <lb/>

si subito medium celeri praeciderit ictu <lb/>

vis aliqua ut sorsum partem secernat utramque, <lb/>

dispertita procul dubio quoque vis animai <lb/>

et discissa simul cum corpore dissicietur. </s><s><lb/>

at quod scinditur et partis discedit in ullas, <lb/>

scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse. </s><s><lb/>

falciferos memorant eurrus abscidere membra <lb/>

saepe ita de subito permixta caede calentis, <lb/>

ut tremere in terra videatur ab artubus id quod <lb/>

decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis <lb/>

mobilitate mali non quit sentire dolorem; <lb/>

et semel in pugnae studio quod dedita mens est, <lb/>

corpore reliquo pugnam caedesque petessit, <lb/>

nee tenet amissam laevam cum tegmine saepe <lb/>

inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces, <lb/>

nee cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.</s> <lb/>

<s>inde alius conatur adempto surgere crure, <lb/>

cum digitos agitat propter moribundus humi pes.</s> <lb/>

<s>et caput, abscisum calido viventeque trunco <lb/>

servat humi voltum vitalem oculosque patentis, <lb/>

donec reliquias animai reddidit omnes.</s> <lb/>

<s>quin etiam tibi si, lingua vibrante, micanti <lb/>

serpentis cauda e procero corpore, utrumque <lb/>

sit libitum in multas partis discidere ferro, <lb/>

omnia iam sorsum cernes ancisa recenti <lb/>

volnere tortari et terram conspargere tabo, <lb/>

ipsam seque retro partem petere ore priorem, <lb/>

volneris ardenti ut morsu premat icta dolorem.</s> <lb/>

<s>omnibus esse igitur totas dicemus in illis <lb/>

particulis animas?</s><s> at ea ratione sequetur <lb/>

unam animantem animas habuisse in corpore multas.</s> <lb/>

<s>ergo divisast ea quae fuit una simul cum <lb/>

corpore; quapropter mortale utrumque putandumst, <lb/>

in multas quoniam partis disciditur aeque. <lb/>

</s><s>Praeterea si inmortalis natura animai <lb/>

constat et in corpus nascentibus insinuatur, <lb/>

cur super anteactam aetatem meminisse nequinius <lb/>

nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus ?</s><s><lb/>

nam si tanto operest animi mutata potestas, <lb/>

omnis ut actarum exciderit retinentia rerum, <lb/>

non, ut opinor, id a leto iam longiter errat, <lb/>

quapropter fateare necessest quae fuit ante <lb/>

interiisse et quae nunc est nune esse creatam. </s><s><lb/>

</s><s>Praeterea si iam perfecto corpore nobis <lb/>

inferri solitast animi vivata potestas <lb/>

tum cum gignimur et vitae eum limen inimus, <lb/>

haud ita conveniebat uti cum corpore et una <lb/>

cum membris videatur in ipso sanguine eresse, <lb/>

sed velut in cavea per se sibi vivere solam.</s> <lb/>

<s>CONVENIT UT SENSU CORPUS TAMEN AfFLUAT OMNE <lb/>

quod fieri totum contra manifesta docet res; <lb/>

namque ita conexa est per venas viscera nervos <lb/>

ossaque, uti dentes quoque sensu participentur; <lb/>

morbus ut indicat et gelidai stringor aquai <lb/>

et lapis oppressus, subiit si e frugibus, asper. <lb/>

quare etiam atque etiani neque originis esse putandumst <lb/>

expertis animas nec leti lege solutas.</s> <lb/>

<s>nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst <lb/>

corporibus nostris extrinsecus insinuatas, <lb/>

nec, tam contextae cum sint, exire videntur <lb/>

incolumes posse et salvas exsolvere sese <lb/>

omnibus e nervis atque ossibus articulisque.</s> <lb/>

<s>quod si forte putas extrinsecus insinuatam <lb/>

permanare animam nobis per membra solere, <lb/>

tanto quique magis eum corpore fusa peribit. <lb/>

quod permanat enim dissolvitur, interit ergo.</s> <lb/>

<s>dispertitus enim per caulas corporis omnis <lb/>

ut cibus, in membra atque artus cuin diditur omnis, <lb/>

disperit atque aliam naturam sufficit ex se, <lb/>

sic anima atque animus quamvis integra recens <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> <lb/>

corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur, <lb/>

dum quasi per caulas omnis diduntur in artus <lb/>

partieulae quibus haec animi natura creatur, <lb/>

quae nunc in nostro dominatur corpore nata <lb/>

ex illa quae tum periit partita per artus, <lb/>

quapropter neque natali privata videtur <lb/>

esse die natura animae nec funeris expers. <lb/>

</s><s>Semina praeterea linquontur necne animai <lb/>

corpore in exanimo?</s><s> quod si lincuntur et insunt, <lb/>

haut erit ut merito inmortalis possit haberi, <lb/>

partibus amissis quoniam libata recessit. </s><s><lb/>

sin ita sinceris membris ablata profugit <lb/>

ut nullas partis in corpore liquerit ex, se, <lb/>

unde cadavera rancenti iam viseere vermes <lb/>

expirant atque unde animantum copia tanta <lb/>

exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?</s><s> <lb/>

quod si forte animas extrinsecus, insinuari <lb/>

vermibus et privas in corpora posse venire <lb/>

credis nec reputas cur milia multa animarum <lb/>

conveniant unde una recesserit, hoc tanien est ut <lb/>

quaerendum videatur et in discrimen agendum, <lb/>

utrum tandem animae venentur semina quaeque <lb/>

vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint, <lb/>

an quasi corporibus perfectis insinuentur.</s> <lb/>

<s>at neque cur faciant ipsae quareve laborent <lb/>

dicere suppeditat. </s><s>neque enim, sine corpore cum sunt, <lb/>

sollicitae volitant morbis alguque fameque;<lb/>

corpus enim magis his vitiis adfine laborat <lb/>

et mala multa animus contage fungitur eius.</s> <lb/>

<s>sed tamen his esto quamvis , facere utile corpus, <lb/>

cum subeant; at qua possint via nulla videtur.</s> <lb/>

<s>haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.</s> <lb/>

<s>nee tamen est utqui perfectis insinuentur <lb/>

corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse <lb/>

conexae neque consensus contagia fient. <lb/>

</s><s>Denique cur acris violentia triste leonum <lb/>

seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos, <lb/>

A PATRIBUS DATUR ET A PATRIUS PAVOR INCITAT ARTUS <lb/>

et iam cetera de genere hoc cur omnia membris <lb/>

ex ineunte aevo generascunt ingenioque, <lb/>

si non, certa suo quia semine seminioque <lb/>

vis animi pariter crescit cum corpore toto?</s><s> <lb/>

quod si inmortalis foret et mutare soleret <lb/>

corpora, permixtis animantes moribus essent, <lb/>

effugeret canis Hyrcano de semine saepe <lb/>

cornigeri incursum cervi tremeretque per auras <lb/>

aeris accipiter fugiens veniente columba, <lb/>

desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.</s> <lb/>

<s>illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt <lb/>

inmortalem animam mutato corpore flecti. </s><s> <lb/>

quod mutatur enim dissolvitur, interit ergo; <lb/>

traiciuntur enim partes atque ordine migrant; <lb/>

quare dissolui quoque debent posse per artus, <lb/>

denique ut intereant una cum corpore cunetae. </s><s><lb/>

sin animas hominum dicent in corpora semper <lb/>

ire humana, tamen quaeram cur e sapienti <lb/>

stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus <lb/>

nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis. </s><s><lb/>

Scilicet in tenero tenerascere corpore mentem <lb/>

confugient. </s><s>quod si iam fit, fateare necessest <lb/>

mortalem esse animam, quoniam mutata per artus <lb/>

tanto opere amittit vitam sensumque priorem. </s><s><lb/>

quove modo poterit pariter cum corpore quoque <lb/>

confirmata cupitum aetatis tangere florem <lb/>

vis animi, nisi erit consors in origine prima?</s><s><lb/>

quidve foras sibi vult membris exire senectis ?</s><s><lb/>

an metuit conclusa manere in corpore putri <lb/>

et domus aetatis spatio ne fessa vetusto <lb/>

obruat?</s><s> at non sunt immortali ulla pericla. <lb/>

</s><s>Denique conubia ad Veneris partusque ferarum <lb/>

esse animas praesto deridiculum esse videtur, <lb/>

expectare immortalis mortalia membra <lb/>

innumero numero certareque praeproperanter <lb/>

inter se quae prima potissimaque insinuetur, <lb/>

si non forte ita sunt animarum foedera pacta <lb/>

ut quae prima volans advenerit insinuetur <lb/>

prima neque inter se contendant viribus hilum. <lb/>

</s><s>Denique in aethere non arbor, non aequore in alto <lb/>

nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis <lb/>

nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.</s> <lb/>

<s>certum ac dispositumst ubi quivquit creseat et insit.</s> <lb/>

<s>sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/>

sola neque a nervis et sanguine longiter esse.</s> <lb/>

<s>quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/>

in capite aut umeris aut imis calcibus esse <lb/>

posset et innasci quavis in parte, soleret <lb/>

tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/>

<s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum <lb/>

dispositumque videtur ubi esse et crescere possit <lb/>

sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum <lb/>

totum posse extra corpus durare genique.</s> <lb/>

<s>quare, corpus ubi interiit, periisse necessest <lb/>

confiteare animam distractam in corpore toto.</s> <lb/>

<s>quippe etenim mortale aeterno iungere et una <lb/>

consentire putare et fungi mutua posse <lb/>

desiperest; quid enim diversius esse putandumst <lb/>

aut magis inter se disiunctum discrepitansque, <lb/>

quam mortale quod est inmortali atque perenni <lb/>

iunctum in concilio saevas tolerare procellas ?</s><s> <lb/>

quod si forte ideo magis immortalis habendast, <lb/>

quod letalibus ab rebus munita tenetur, <lb/>

aut quia non veniunt omnino aliena salutis <lb/>

aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt <lb/>

pulsa prius quam quid noceant sentire queamus, <lb/>

praeter enim quam quod morbis curn corporis aegret, <lb/>

advenit id quod eam de rebus saepe futuris <lb/>

macerat inque metu male habet eurisque fatigat <lb/>

praeteritisque male admissis peccata remordent.</s> <lb/>

<s>adde furorem animi proprium atque oblivia rerum, <lb/>

<lb/>

adde quod in nigras lethargi mergitur undas. <lb/>

</s><s>Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum, <lb/>

quandoquidem natura animi mortalis habetur, <lb/>

et velut anteacto nil ternpore sensimus aegri, <lb/>

ad confligendum venientibus undique Poenis, <lb/>

omnia cum belli trepido concussa tumultu <lb/>

horrida contremuere sub altis aetheris oris, <lb/>

in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum <lb/>

omnibus humanis esset terraque marique, <lb/>

sic, ubi non erimus, curn corporis atque animai <lb/>

discidium fuerit quibus e sumus uniter apti, <lb/>

scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum, <lb/>

accidere omnino poterit sensumque movere, <lb/>

non si terra mari miscebitur et mare caelo. </s><s><lb/>

et si iam nostro sentit de corpore postquam <lb/>

distractast animi natura animaeque potestas, <lb/>

nil tainen est ad nos qui comptu coniugioque <lb/>

corporis atque animae consistimus uniter apti. </s><s><lb/>

nec, si materiem nostram collegerit aetas <lb/>

post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est <lb/>

atque iterum nobis fuerint data lumina vitae, <lb/>

pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum, <lb/>

interrupta semel cum sit repetentia nostri. </s><s><lb/>

et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante <lb/>

qui fuimus, <emph type="italics"/>neque<emph.end type="italics"/> iam de illis nos adficit angor. </s><s><lb/>

nam cum respicias inmensi temporis omne <lb/>

praeteritum spatium, tum motus materiai <lb/>

multimodis quam sint, facile hoc adcredere possis, <lb/>

semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta <lb/>

haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.</s> <lb/>

<s>nec memori tamen id quimus repraehendere mente; <lb/>

inter enim iectast vitai pausa vageque <lb/>

deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.</s> <lb/>

<s>debet enim, misere si forte aegreque futurumst, <lb/>

ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit <lb/>

accidere. </s><s>id quoniam mors eximit, esseque probet <lb/>

illum cui possint incommoda conciliari, <lb/>

scire licet nobis nil esse in morte timendum <lb/>

nec miserum fieri qui non est posse neque hilum <lb/>

differre anno ullo fuerit iam tempore natus, <lb/>

mortalem vitam mors eum inmortalis ademit. <lb/>

</s><s>Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum, <lb/>

post mortem fore ut aut putescat corpore posto <lb/>

aut flammis interfiat malisve ferarum, <lb/>

scire licet non sincerum sonere atque subesse <lb/>

caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse <lb/>

credere se quemquam sibi sensum in morte futurum. <lb/>

non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde, <lb/>

nec radicitus e vita se tollit et eicit, <lb/>

sed faeit esse sui quiddam super inseius ipse. </s><s><lb/>

vivus enim sibi cum proponit quisque futurum, <lb/>

corpus uti volucres lacerent in morte feraeque, <lb/>

ipse sui miseret; neque enim se dividit illim, <lb/>

nec removet satis a proiecto corpore et illum <lb/>

se fingit sensuque suo contaminat astans. </s><s><lb/>

hinc indignatur se mortalem esse ereatum <lb/>

nec videt in vera nullum fore morte alium se <lb/>

qui possit vivus sibi se lugere peremptum <lb/>

stansque iacentem <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> lacerari urive dolere.</s> <lb/>

nam si in in morte malumst malis morsuque ferarum <lb/>

tractari, non invenio qui non sit acerbum <lb/>

ignibus inpositum calidis torrescere flammis <lb/>

aut in melle situm suffocari atque rigere <lb/>

frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi, <lb/>

urgerive superne obtritum pondere terrae. <lb/>

</s><s>Iam iam non domus accipiet te laeta, neque uxor <lb/>

optima nec dulces occurrent oscula nati <lb/>

praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.</s> <lb/>

<s>non poteris factis florentibus esse, tuisque <lb/>

praesidium. </s><s>misero misere' aiunt 'omnia ademit <lb/>

una dies infesta tibi tot praemia vitae.'<lb/>

illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum <lb/>

iam desiderium rerum super insidet una.'<lb/>

quod bene si videant animo dictisque sequantur, <lb/>

dissoluant animi magno se angore metuque.</s> <lb/>

<s>'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi <lb/>

quod superest cunctis privatu' doloribus aegris: <lb/>

at nos horrifico cinefactum te prope busto <lb/>

insatiabiliter deflevimus, aeternumque <lb/>

nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'<lb/>

illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari <lb/>

tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem, <lb/>

cur quisquam aeterno possit tabeseere luctu. <lb/>

</s><s>Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque <lb/>

pocula saepe homines et inumbrant ora coronis, <lb/>

ex animo ut dicant 'brevis hie est fructus homullis;<lb/>

iam fuerit neque post umquam revocare licebit.' <lb/>

tamquam in morte mali cum primis hoc sit eorum, <lb/>

quod sitis exurat miseros atque arida torres, <lb/>

aut aliae cuius desiderium insideat rei.</s> <lb/>

<s>nec sibi enim quisquam tum se vitamque requirit, <lb/>

eum pariter mens et corpus sopita quiescunt ; <lb/>

nam licet aeternum per nos sie esse soporem, <lb/>

nec desiderium nostri nos adficit ullum. </s><s><lb/>

et tamen haudquaquam nostros tune illa per artus <lb/>

longe ab sensiferis primordia motibus errant, <lb/>

cum correptus homo ex somno se colligit ipse. </s><s> <lb/>

multo igitur mortern minus ad nos esse putandumst, <lb/>

si minus esse potest quam quod nil esse videmus; <lb/>

maior enim turbae disiectus materiai <lb/>

consequitur leto nec quisquam expergitus exstat, <lb/>

frigida quem semel est vitai pausa secuta. <lb/>

</s><s>Denique si vocem rerum natura repente <lb/>

mittat et hoc alicui nostrum sie increpet ipsa <lb/>

'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris <lb/>

luctibus indulges ?</s><s> quid mortem congemis ac fles?</s><s><lb/>

nam gratis anteacta fuit tibi vita priorque <lb/>

et non omnia pertusum congesta quasi in vas <lb/>

commoda perfluxere atque ingrata interiere:<lb/>

cur non ut plenus vitae conviva recedis <lb/>

aequo animoque capis securam, stulte, quietem ?</s><s><lb/>

sin ea quae fructus cumque es periere profusa <lb/>

vitaque in offensust, cur amplius addere quaeris, <lb/>

rursum quod pereat male et ingratum occidat omne, <lb/>

non potius vitae finem facis atque laboris ?</s><s><lb/>

nam tibi praeterea quod machiner inveniamque, <lb/>

quod placeat, nil est: eadem sunt omnia semper. <lb/>

si tibi non annis corpus iam marcet et artus <lb/>

confecti languent, eadem tamen omnia restant, <lb/>

omnia si pergas vivendo vincere saecla, <lb/>

atque etiam potius, si numquam sis moriturus,'<lb/>

quid respondemus, nisi iustam intendere litem <lb/>

naturam et veram verbis exponere causam ?</s><s><lb/>

grandior hic vero si iam seniorque queratur <lb/>

atque obitum lamentetur miser amplius aequo, <lb/>

non merito inclamet magis et voce inerepet acri ?</s><s><lb/>

'aufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querellas. </s><s><lb/>

omnia perfunctus vitai praemia marces.</s> <lb/>

<s>sed quia semper ayes quod abest, praesentia temnis, <lb/>

inperfecta tibi elapsast ingrataque vita <lb/>

et nec opinanti mors ad caput adstitit ante <lb/>

quam satur ac plenus possis disce<emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>re rerum. <lb/>

nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte <lb/>

aequo animoque agedum magnus concede: necessest.'<lb/>

iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;<lb/>

cedit enim rerum novitate extrusa vetustas <lb/>

semper, et ex aliis aliud reparare necessest; <lb/>

nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra:<lb/>

materies opus est ut crescant postera saecla;<lb/>

quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;<lb/>

nec minus ergo ante haec quam tu cecidere, cadentque.</s> <lb/>

<s>sic alid ex alio numquam desistet oriri <lb/>

vitaque mancipio nulli datux, omnibus usu.</s> <lb/>

<s>respice item quam nil ad nos anteacta vetustas <lb/>

temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.</s> <lb/>

<s>hoc igitur speculum nobis natura futuri <lb/>

temporis exponit post mortem denique nostram. <lb/>

numquid ibi horribile apparet, num triste videtur <lb/>

quicquam, non omni somno securius exstat?</s><s><lb/>

</s><s>Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo <lb/>

prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.</s> <lb/>

nec miser inpedens magnum timet aere saxum <lb/>

Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;<lb/>

sed magis in vita divom metus urget inanis <lb/>

mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.</s> <lb/>

<s>nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem <lb/>

nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam <lb/>

perpetuam aetatem possunt reperire profecto.</s> <lb/>

<s>quamlibet immani proiectu corporis exstet, <lb/>

qui non sola novem dispessis iugera membris <lb/>

optineat, sed qui terrai totius orbern, <lb/>

non tamen aeternum poterit perferre dolorem <lb/>

nec praebere cibum proprio de corpore semper.</s> <lb/>

<s>sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem <lb/>

quem volucres lacerant atque exest anxius angor <lb/>

aut alia quavis scindunt cuppedine curae.</s> <lb/>

<s>Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est <lb/>

qui petere a populo fasces saevasque secures <lb/>

imbibit et semper victus tristisque recedit.</s> <lb/>

<s>nam petere imperium quod inanest nec datur umquam, <lb/>

atque in eo semper durum sufferre Iaborem, <lb/>

hoc est adverso nixantem trudere monte <lb/>

saxum quod tamen <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> summo iam vertice rustim <lb/>

volvitur et plani raptim petit aequora campi.</s> <lb/>

<s>deinde animi ingratam naturam pascere semper <lb/>

atque explere bonis rebus satiareque numquam, <lb/>

quod faciunt nobis annorum tempora, circum <lb/>

cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores, <lb/>

nec tamen explemur vitai fructibus umquam, <lb/>

hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas <lb/>

quod memorant laticem pertusum congere<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> in vas, <lb/>

quod tamen expleri nulla ratione potestur. </s><s> <lb/>

Cerberus et furiae iam vero et lucis egestas <lb/>

Tartarus horriferos eructans faucibus aestus, <lb/>

qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto. </s><s><lb/>

sed inetus in vita poenarum pro male factis <lb/>

est insignibus insignis scelerisque luella, <lb/>

carcer et horribilis de saxo iactu' deorsum, <lb/>

verbera carnifices robur pix lammina taedae; <lb/>

quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis <lb/>

praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis <lb/>

nec videt interea qui terminus esse malorum <lb/>

possit nec quae sit poenarum denique finis <lb/>

atque eadem metuit magis haec ne in morte graveseant. </s><s><lb/>

hic Acherusia fit stultorum denique vita. <lb/>

</s><s>Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis <lb/>

'lumina sis oeulis etiam bonus Ancu' reliquit <lb/>

qui nielior multis quam tu fuit, improbe, rebus.</s> <lb/>

<s>inde alii multi reges rerumque potentes <lb/>

occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.</s> <lb/>

<s>ille quoque ipse, viain qui quondam per niare magnum <lb/>

stravit iterque dedit legionibus ire per altum <lb/>

ac pedibus salsas docuit superare lucunas <lb/>

et contemsit equis insultans murmura ponti, <lb/>

lumine adempto animam moribundo corpore fudit.</s> <lb/>

<s>Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror, <lb/>

ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset. <lb/>

adde repertores doctrinarum atque leporum, <lb/>

adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus <lb/>

sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest.</s> <lb/>

<s>denique Democrituin postquam matura vetustas <lb/>

admonuit memores motus languescere mentis, <lb/>

sponte sua leto caput obvius optullt ipse.</s> <lb/>

<s>ipse Epicurus obit decurso lumine vitae, <lb/>

qui genus humanum ingenio superavit et omnis <lb/>

restinexit, stellas exortus ut aetherius sol.</s> <lb/>

<s>tu vero dubitabis et indignabere obire ?</s><s> <lb/>

mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti, <lb/>

qui somno partem maiorem conteris aevi <lb/>

et vigilans stertis nec somnia cernere cessas <lb/>

sollicitainque geris cassa formidine mentem <lb/>

nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum <lb/>

ebrius urgeris multis miser undique curis <lb/>

atque animi incerto fluitans errore vagaris.'<lb/>

</s><s>Si possent homines, proinde ac sentire videntur <lb/>

pondus inesse animo quod se gravitate fatiget, <lb/>

<lb/>

e quibus id fiat causis quoque noscere et unde <lb/>

tanta mali tamquam moles in pectore constet, <lb/>

haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus <lb/>

quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper <lb/>

commutare locum quasi onus deponere possit.</s> <lb/>

<s>exit saepe foras magnis ex aedibus ille, <lb/>

esse domi quem pertaesumst, subitoque <emph type="italics"/>revertit,<emph.end type="italics"/><lb/>

quippe foris nilo melius qui sentiat esse.</s> <lb/>

<s>currit agens mannos ad villam praecipitanter, <lb/>

auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;<lb/>

oscitat extemplo, tetigit eum limina villae, <lb/>

aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit, <lb/>

aut etiam properans urbem petit atquie revisit.</s> <lb/>

<s>hoc se quisque modo fugit (at quem scilicet, ut fit, <lb/>

effugere haut potis est, ingratis haeret) et odit <lb/>

propterea, morbi quia causam non tenet aeger; <lb/>

quam bene si videat, iam rebus quisque relictis <lb/>

naturarn primum studeat cognoscere rerum, <lb/>

temporis aeterni quoniam, non unius horae, <lb/>

ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis <lb/>

aetas, post mortem quae restat cumque manenda. <lb/>

</s><s>Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis <lb/>

quae mala nos subigit vitai tanta cupido ?</s><s><lb/>

certa quidem finis vitae mortalibus adstat <lb/>

nec devitari letum pote quin obeamus.</s> <lb/>

<s>praeterea versamur ibidem atque insumus usque <lb/>

nec nova vivendo proeuditur ulla voluptas;<lb/>

sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur <lb/>

cetera; post aliut, cum contigit illud, avemus <lb/>

et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.</s> <lb/>

<s>posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas, <lb/>

quidve ferat nobis casus quive exitus instet.</s> <lb/>

<s>nec prorsum vitam ducendo demimus hilum <lb/>

tempore de mortis nec delibare valemus, <lb/>

quo minus esse diu possimus forte perempti.</s> <lb/>

<s>proinde licet quot vis vivendo condere saecla; <lb/>

mors aeterna tamen nilo minus illa manebit, <lb/>

nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno <lb/>

lumine qui finem vitai fecit, et ille, <lb/>

mensibus atque annis qui multis occidit ante. <lb/>

</s>

</chap>

<s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s>

<s>DE RERUM NATURA</s>

<s>LIBER QUARTUS</s>

(Avia Pieridum peragro loca nullius ante <lb/>

trita solo, iuvat integros accedere fontis <lb/>

atque haurire, iuvatque novos decerpere flores <lb/>

insignemque meo capiti petere inde coronam <lb/>

unde prius nulli velarint tempora musae; <lb/>

primum quod magnis doceo de rebus et artis <lb/>

religionum animum nodis exsolvere pergo, <lb/>

deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/>

carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/>

<s>id quoque enim non ab nulla ratione videtur; <lb/>

nam veluti pueris absinthia taetra medentes <lb/>

cum dare conantur, prius oras poetila cireum <lb/>

contingunt mellis dulei flavoque liquore, <lb/>

ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/>

labrorum tenus, interea perpotet amarum <lb/>

absinthi laticem deceptaque non capiatur, <lb/>

sed potius tali pacto recreata valescat, <lb/>

sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/>

tristior esse quibus non est tractata, retroque <lb/>

volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti <lb/>

carmine Pierio rationem exponere nostram <lb/>

et quasi musaeo dulci contingere melle, <lb/>

si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/>

versibus in nostris possem, dum percipis omnem <lb/>

naturam rerum ac persentis utilitatem.) <lb/>

</s><s>Atque animi quoniam docui natura quid esset <lb/>

et quibus e rebus cum corpore compta vigeret <lb/>

quove modo distracta rediret in ordia prima, <lb/>

nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res <lb/>

attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus: <lb/>

quae, quasi membranae summo de corpore rerum <lb/>

dereptae, volitant ultroque citroque per auras, <lb/>

atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes <lb/>

terrificant atque in somnis, cum saepe figuras <lb/>

contuimur miras simulacraque luce carentum, <lb/>

quae nos horrifice languentis saepe sopore <lb/>

excierunt: ne forte animas Acherunte reamur <lb/>

effugere aut umbras inter vivos volitare <lb/>

neve aliquid nostri post mortem posse relinqui, <lb/>

cum corpus simul atque animi natura perempta <lb/>

in sua discessum dederint primordia quaeque. <lb/>

</s><s>Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras <lb/>

mittier ab rebus summo de corpore rerum, <lb/>

quoi quasi membranae, vel cortex nominitandast, <lb/>

quod speciem ac formam similem gerit eius imago <lb/>

cuitiscumque cluet de corpore fusa vagari.</s> <lb/>

<s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/>

<s>principio quoniam mittunt in rebus apertis <lb/>

corpora res multae, partim diffusa solute, <lb/>

robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem, <lb/>

et partim contexta magis condensaque, ut olim <lb/>

cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae, <lb/>

et vituli cum membranas de corpore summo <lb/>

nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens <lb/>

exuit in spinis vestem; nam saepe videmus <lb/>

illorum spoliis vepres volitantibus auctas:<lb/>

quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago <lb/>

ab rebus mitti summo de corpore rerum.</s> <lb/>

<s>nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant <lb/>

quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;<lb/>

praesertim cum sint in summis corpora rebus <lb/>

multa minuta, iaci quae possint ordine eodem <lb/>

quo fuerint et formai servare figuram, <lb/>

et multo citius, quanto minus indupediri <lb/>

pauca queunt et <emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> sunt prima fronte locata.</s> <lb/>

<s>nam certe iacere ae largiri multa videmus, <lb/>

non solum ex alto penitusque, ut diximus ante, <lb/>

verum de summis ipsum quoque saepe colorem.</s> <lb/>

<s>et volgo faciunt id lutea russaque vela <lb/>

et ferrugina, cum magnis intenta theatris <lb/>

per malos volgata trabesque trementia flutant;<lb/>

namque ibi consessum caveai supter et omnem <lb/>

scaenai speciem, patrum coetumque decorum <lb/>

inficiunt coguntque suo fluitare colore. <lb/>

et quanto circum mage sunt inclusa theatri <lb/>

moenibu', tam magis haec intus perfusa lepore <lb/>

omnia conrident correpta luce diei.</s> <lb/>

<s>ergo lintea de summo cum corpore fucum <lb/>

mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis <lb/>

res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque. </s><s><lb/>

sunt igitur iam formarum vestigia certa <lb/>

quae volgo volitant suptili praedita filo <lb/>

nec singillatim possunt seereta videri.</s> <lb/>

<s>praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res <lb/>

consimiles ideo diffiisae <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> rebus abundant, <lb/>

ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae, <lb/>

scinduntur per iter flexum, nec recta viarum <lb/>

ostia sunt qua contendant exire coortae.</s> <lb/>

<s>at contra tenuis summi membrana coloris <lb/>

cum iacitur, nil est quod eam discerpere possit, <lb/>

in promptu quoniam est in prima fronte locata. </s><s><lb/>

postremo speculis in aqua splendoreque in omni <lb/>

quaecumque apparent nobis simulacra, necessest, <lb/>

quandoquidem simili specie sunt praedita rerum <lb/>

ext<emph type="italics"/>ima,<emph.end type="italics"/> imaginibus missis consistere rerum.</s> <lb/>

sunt igitur tenues formae, rerum similesque <lb/>

effigiae, singillatim quas cernere nemo <lb/>

cum possit tarnen, adsiduo crebroque repulsu <lb/>

reiectae reddunt speculorum ex aequore visum, <lb/>

nec ratione alia servari posse videntur, <lb/>

tanto opere ut similes reddantur cuique figurae. <lb/>

</s><s>Nune age quam tenui natura constet imago <lb/>

percipe. </s><s>et in primis, quoniam primordia tantum <lb/>

sunt infra nostros sensus tantoque minora <lb/>

quam quae primum oculi coeptant non posse tueri, <lb/>

nunc tarnen id quoque uti confirmem, exordia rerum <lb/>

cunctarum quam sint suptilia percipe paucis. <lb/>

primum animalia sunt iam partim tantula, quorum <lb/>

tertia pars nulla possit ratione videri.</s> <lb/>

<s>horum intestinum quodvis quale esse putandumst!<lb/>

quid cordis globus aut oculi?</s><s> quid membra?</s><s> quid artus?</s><s><lb/>

quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque <lb/>

unde anima atque animi constet natura necessumst ?</s><s><lb/>

nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?</s><s><lb/>

praeterea quaecumque suo de corpore odorem <lb/>

expirant acrem, panaces absinthia taetra <lb/>

<lb/>

habrotonique graves et tristia centaurea, <lb/>

quorum unum quidvis leviter si forte duobus <lb/>

quin potius noscas rerum simulaera vagari <lb/>

multa modis multis nulla vi cassaque sensu ?</s><s><lb/>

</s><s>(Sed ne forte putes ea demum sola vagari, <lb/>

quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt <lb/>

sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa <lb/>

constituuntur in hoc caelo qui dicitur aer, <lb/>

quae multis formata modis sublime feruntur <lb/>

nec speeiem mutare suam liquentia cessant <lb/>

et cuiusque modi formarum vertere in oras; <lb/>

ut nubes facile interdum conerescere in alto <lb/>

cernimus et mundi speciem violare serenam <lb/>

aera mulcentes motu. </s><s>nam saepe Gigantum <lb/>

ora volare videntur et umbram ducere late, <lb/>

interdum magni montes avolsaque saxa <lb/>

montibus anteire et solem succedere praeter, <lb/>

inde alios trahere atque inducere belua nimbos.)<lb/>

Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur <lb/>

perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant <lb/>

semper enim summum quicquid de rebus abundat <lb/>

quod iaculentur. </s><s>et hoc alias cum pervenit in res, <lb/>

transit, ut in primis vitrum . </s><s>sed ubi aspera saxa <lb/>

aut in materiam ligni pervenit, ibi iam <lb/>

scinditur ut nullum simulacrum reddere possit.</s> <lb/>

<s>at cum splendida quae constant opposta fuerunt <lb/>

densaque, ut in primis speculum est, nil accidit horum <lb/>

nam neque, uti vitrum, potis est transire, neque autem <lb/>

scindi; quam meminit levor praestare salutem. </s><s><lb/>

quapropter fit ut hinc nobis simulaera redundent. </s><s><lb/>

et quamvis subito quovis in tempore quamque <lb/>

rem contra speculum ponas, apparet imago; <lb/>

perpetuo fluere ut noscas e corpore summo <lb/>

texturas rerum tenuis tenuisque figuras. </s><s><lb/>

ergo multa brevi spatio simulacra genuntur, <lb/>

ut merito celer his rebus dieatur origo. </s><s><lb/>

et quasi multa brevi spatio summittere debet <lb/>

luinina sol ut perpetuo sint omnia plena, <lb/>

sic ab rebus item simili ratione necessest <lb/>

temporis in puncto rerum simulacra ferantur <lb/>

multa modis multis in cunctas undique partis; <lb/>

quandoquidem speculum quocumque obvertimus oris, <lb/>

res ibi respondent simili forma atque colore. </s><s><lb/>

praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli <lb/>

tempestas, perquam subito fit turbida foede, <lb/>

undique uti tenebras omnis Acherunta rearis <lb/>

liquisse et magnas caeli complesse cavernas. </s><s><lb/>

usque adeo taetra nimborum noete coorta <lb/>

inpendent atrae formidinis ora superne; <lb/>

quorum quantula pars sit imago dicere nemost <lb/>

qui possit neque eam rationem reddere dictis. <lb/>

</s><s>Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur <lb/>

et quae mobilitas ollis tranantibus auras <lb/>

reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur, <lb/>

in quem quaeque, locum diverso numine tendunt, <lb/>

suavidicis potius quam multis versibus edam; <lb/>

parvus ut est cycni melior canor, ille gruuum quam <lb/>

clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. </s><s><lb/>

principio persaepe levis res atque minutis <lb/>

corporibus factas celeris licet esse videre.</s> <lb/>

in quo iam genere est solis lux et vapor eius <lb/>

propterea quia sunt e primis facta minutis <lb/>

quae quasi cuduntur perque aeris intervallum <lb/>

non dubitant transire sequenti concita plaga.</s> <lb/>

<s>suppeditatur enim confestim lumine lumen <lb/>

et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur. <lb/>

quapropter simulacra pari ratione necesse est <lb/>

inmemorabile per spatium transcurrere posse <lb/>

temporis in puncto, primum quod parvola causa <lb/>

est procul a tergo quae provehat atque propellat, <lb/>

quod superest, ubi tam volucri levitate ferantur; <lb/>

deinde quod usque adeo textura praedita rara <lb/>

mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res <lb/>

et quasi permanare per aeris intervallurn.</s> <lb/>

<s>praeterea si, quae penitus corpuscula rerum <lb/>

ex altoque foras mittuntur, solis uti lux <lb/>

ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei <lb/>

per totum caeli spatium difftindere sese <lb/>

perque volare mare ac terras caelumque rigare <lb/>

quid quae sunt igitur iam prima fronte parata, <lb/>

cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?</s><s> <lb/>

quone vides citius debere et longius ire <lb/>

multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/>

tempore quo solis pervolgant lumina caelum ?</s><s><lb/>

hoc etiam in primis speeimen verum esse videtur <lb/>

quam celeri motu rerum simulacra ferantur, <lb/>

quod simul ae primum sub diu splendor aquai <lb/>

ponitur, extemplo caelo stellante serena <lb/>

sidera respondent in aqua radiantia mundi.</s> <lb/>

<s>iamne vides igitur puncto tempore imago <lb/>

aetheris ex oris in terrarum accidat oras ?</s><s> <lb/>

quare etiam atque etiam mira fateare necessest <lb/>

corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/>

<s>perpetuoque flunnt certis ab rebus odores ;<lb/>

frigus ut a fluviis, ealor ab sole, aestus ab undis <lb/>

aequoris exesor moerorum litora cireum. <lb/>

nec variae cessant voces volitare per auras.</s> <lb/>

<s>denique in os salsi venit umor saepe saporis, <lb/>

eum mare versamur propter, dilutaque contra <lb/>

cum tuimtir misceri absinthia, tangit amaror.</s> <lb/>

<s>usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/>

fertur et in cunctas dimittitur undique partis <lb/>

nec mora nee requies interdatur ulla fluendi, <lb/>

perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper <lb/>

cernere odorari licet et sentire sonare. <lb/>

</s><s>Praeterea quoniam manibus tractata figura <lb/>

in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae <lb/>

cernitur in luce et claro candore, necessest <lb/>

consimili causa tactum visumque moveri. </s><s><lb/>

nunc igitur si quadratum temptamus et id nos <lb/>

commovet in tenebris, in luci quae poterit res <lb/>

accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago!<lb/>

esse in imaginibus quapropter causa videtur <lb/>

cernundi neque posse sine his res ulla videri.</s> <lb/>

<s>nune ea quae dico rerum simulacra feruntur <lb/>

undique et in cunctas iaciuntur didita partis; <lb/>

verum nos oculis quia solis cernere quimus, <lb/>

propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes <lb/>

res ibi eam contra feriant forma atque colore.</s> <lb/>

<s>et quantum quaeque ab nobis res absit, imago <lb/>

<lb/>

eflicit ut videamus. </s><s>et internoscere curat; <lb/>

nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque <lb/>

aera qui inter se cumque est oculosque locatus, <lb/>

isque ita per nostras acies perlabitur omnis <lb/>

et quasi perterget pupillas atque ita transit.</s> <lb/>

<s> propterea fit uti videamus quam procul absit <lb/>

res quaeque. </s><s>et quanto plus aeris ante agitatur <lb/>

et nostros oculos perterget longior aura, <lb/>

tam procul esse magis res quaeque remota videtur. </s><s><lb/>

scilicet haec summe celeri ratione geruntur, <lb/>

quale sit ut videamus et una quam, procul absit. <lb/>

illud in his rebus minime mirabile habendumst, <lb/>

cur, ea quae feriant oculos simulaera videri <lb/>

singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur. </s><s><lb/>

ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum <lb/>

acre fluit frigus, non privam quamque solemus <lb/>

particulam venti sentire et frigoris eius, <lb/>

sed magis unorsum, flerique perinde videmus <lb/>

corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res <lb/>

verberet atque sui det sensum corporis extra. </s><s><lb/>

praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum <lb/>

tangimus extremum saxi summumque colorem, <lb/>

nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam <lb/>

duritiem penitus saxi sentimus in alto. <lb/>

</s><s>Nunc age, cur ultra speculum videatur imago <lb/>

percipe; nam certe penitus semota videtur. <lb/>

quod genus illa foris quae vere transpiciuntur, <lb/>

ianua cum per se transpectum praebet apertum, <lb/>

multa facitque foris ex aedibus ut videantur.</s> <lb/>

<s>is quoque enim duplic i geminoque fit aere visus.</s> <lb/>

primus enim citra postes tum cernitur aer, <lb/>

inde fores ipsae dextra laevaque secuntur, <lb/>

post extraria lux oculos perterget et aer <lb/>

alter et illa foris quae vere transpiciuntur.</s> <lb/>

<s>sic ubi se primum speculi proiecit imago, <lb/>

dum venit ad nostras acies, protrudit agitque <lb/>

aera qui inter se cumquest oculosque locatus, <lb/>

et facit ut prius hunc omnem sentire queamus <lb/>

quam speculum. </s><s>sed ubi speculum quoque sensimus ipsum, <lb/>

continuo a nobis in <emph type="italics"/>i<emph.end type="italics"/>dem quae fertur imago <lb/>

pervenit et nostros oculos reiecta revisit <lb/>

atque alium prae se propellens aera volvit <lb/>

et faeit ut prius hunc quam se videamus, eoque <lb/>

distare ab speculo tantum semota videtur.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam minime mirarier est par, <lb/>

illic quor reddant speculorum ex aequore visum, <lb/>

aeribus binis quoniam res confit utraque.</s> <lb/>

<s>nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est, <lb/>

in speculis fit ut in laeva videatur eo quod <lb/>

planitiem ad speculi veniens cum offendit imago <lb/>

non convertitur incolumis, sed recta retrorsum <lb/>

sic eliditur, ut siquis, prius arida quarn sit <lb/>

cretea persona, adlidat pilaeve trabive, <lb/>

atque ea continuo rectam si fronte figuram <lb/>

servet et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>lisam retro sese exprimat ipsa.</s> <lb/>

fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem <lb/>

nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter.</s> <lb/>

<s>fit quoque de speculo in speculum ut mdatur imago, <lb/>

quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint.</s> <lb/>

<s>nam quaecumque retro parte interiore latebunt, <lb/>

inde tamen, quamvis torte penitusque remota, <lb/>

omnia per flexos aditus educta licebit <lb/>

pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. </s><s><lb/>

usque adeo spectulo in speculum translucet imago, <lb/>

et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat, <lb/>

inde retro rursum redit et convertitur eodem. <lb/>

quin etiam quaecumque latuscula sunt speculorum <lb/>

adsimili lateris flexura praedita nostri, <lb/>

dextera ea propter nobis simulacra remittunt, <lb/>

aut quia de speculo in speculum transfertur imago, <lb/>

inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod. <lb/>

circum agitur, cum venit, imago propterea quod <lb/>

flexa figura docet speculi convertier ad nos.</s> <lb/>

<s>indugredi porro pariter simulacra pedemque <lb/>

ponere nobiscum credas gestumque imitari <lb/>

propterea quia, de speculi qua parte recedas, <lb/>

continuo nequeunt illinc simulacra reverti;<lb/>

omnia quandoquidem cogit natura referri <lb/>

ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.</s> <lb/>

<s>Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.</s> <lb/>

<s>sol etiam caecat, contra si tendere pergas, <lb/>

propterea quia vis magnast ipsius et alte <lb/>

aera per purum graviter simulacra feruntur <lb/>

et feriunt oculos turbantia cornposituras.</s> <lb/>

<s>praeterea splendor quicumque est acer adurit <lb/>

saepe oculos ideo quod semina possidet ignis <lb/>

multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.</s> <lb/>

lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur <lb/>

arquati, quia luroris de corpore eorum <lb/>

semina multa fluunt, simulacris obvia rerum, <lb/>

multaque sunt oculis in eorum denique mixta, <lb/>

quae contage sua palloribus omnia pingunt. </s><s><lb/>

e tenebris autem quae sunt in luce tuemur <lb/>

propterea quia, cum propior caliginis aer <lb/>

ater init oculos prior et possedit apertos, <lb/>

insequitur candens confestim lucidus aer <lb/>

qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras <lb/>

aeris illius; nam multis partibus hic est <lb/>

mobilior multisque minutior et mage pollens.</s> <lb/>

<s>qui simul atque vias oculorum luce replevit <lb/>

atque patefecit quas ante obsederat aer <lb/>

<emph type="italics"/>ater,<emph.end type="italics"/> continuo rerum simulacra secuntur <lb/>

quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.</s> <lb/>

<s>quod contra facere in tenebris e luce nequimus <lb/>

propterea quia posterior caliginis aer <lb/>

crassior insequitur qui cuncta foramina complet <lb/>

obsiditque vias oculorum, ne simulacra <lb/>

possint ullarum rerum coniecta movere.</s> <lb/>

<s>quadratasque procul turris cum cernimus urbis, <lb/>

propterea fit uti videantur saepe rutundae, <lb/>

angulus optusus quia longe cernitur omnis <lb/>

sive etiam potius non cernitur ac perit eius <lb/>

plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus, <lb/>

aera per multum quia dum simulacra feruntur, <lb/>

cogit hebescere eum crebris offensibus aer.</s> <lb/>

<s>hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis, <lb/>

fit quasi ut ad tornum saxorum structa terantur;<lb/>

non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda, <lb/>

Sed quasi adumbratim paulum simulata videntur. </s><s><lb/>

umbra videtur item nobis in sole moveri <lb/>

et vestigia nostra sequi gestumque imitari; <lb/>

aera si credis privatum lumine posse <lb/>

indugredi, motus hominum gestumque sequentem; <lb/>

nam nil esse potest aliut nisi lumine cassus <lb/>

aer id quod nos umbram perhibere suemus. </s><s><lb/>

nimirum quia terra locis ex ordine certis <lb/>

lumine privatur solis quacumque meantes <lb/>

officimus, repletur item quod liquimus eius, <lb/>

propterea fit uti videatur, quae fuit umbra <lb/>

corporis, e regione eadem nos usque secuta. </s><s><lb/>

semper enim nova se radiorum lumina fundunt <lb/>

primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. </s><s><lb/>

propterea facile et spoliatur lumine terra <lb/>

et repletur item nigrasque sibi abluit umbras. <lb/>

</s><s>Nec tamen hic oculos falli concedlmus hilum. </s><s><lb/>

nam quocumque loco sit lux atque umbra tueri <lb/>

illorum est; eadem vero sint lumina necne, <lb/>

umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc, <lb/>

an potius flat paulo quod diximus ante, <lb/>

hoc animi demum ratio discernere debet, <lb/>

nec possunt oculi naturam noscere rerum. </s><s> <lb/>

proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. </s><s><lb/>

qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur; <lb/>

quae manet in statione, ea praeter creditur ire. </s><s><lb/>

et fugere ad puppim colles eampique videntur <lb/>

quos agimus praeter navem velisque volamus. </s><s> <lb/>

sidera cessare aetheriis adfixa cavernis <lb/>

cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu, <lb/>

quandoquidem longos obitus exorta revisunt, <lb/>

cum permensa suo sunt caelum corpore claro. </s><s><lb/>

solque pari ratione manere et luna videntur <lb/>

in statione, ea quae ferri res indicat ipsa. </s><s><lb/>

exstantisque procul medio de gurgite montis <lb/>

classibus inter quos liber patet exitus ingens, <lb/>

insula coniunctis tamen ex his una videtur. </s><s><lb/>

atria versari et circumcursare columnae <lb/>

usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi <lb/>

desierunt verti, vix ut iam credere possint <lb/>

non supra sese ruere omnia tecta minari. </s><s><lb/>

iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte <lb/>

cum coeptat natura supraque extollere montes, <lb/>

quos tibi tum supra sol montis esse videtur <lb/>

comminus ipse suo contingens fervidus igni, <lb/>

vix absunt nobis missus bis mille sagittae, <lb/>

vix etiam cursus quingentos saepe veruti;<lb/>

inter eos solemque iacent immania ponti <lb/>

aequora substrata aetheriis ingentibus oris, <lb/>

interiectaque sunt terrarum milia multa <lb/>

quae variae retinent gentes et saecla ferarum.</s> <lb/>

<s>at conlectus aquae digitum non altior unum, <lb/>

qui lapides inter sistit per strata viarum, <lb/>

despectum praebet sub terras ingete tanto, <lb/>

a terris quantum caeli patet altus hiatus; <lb/>

nubila dispicere et caelum ut videare videre <lb/>

corpora mirando sub terras abdita caelo. </s><s><lb/>

denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit <lb/>

flumine et in rapidas amnis despeximus undas, <lb/>

stantis equi corpus transversum ferre videtur <lb/>

vis et in adversum flumen contrudere raptim, <lb/>

et quocumque oeulos traiecimus omnia ferri <lb/>

et fluere adsimili nobis ratione videntur. </s><s> <lb/>

porticus aequali quamvis est denique ductu <lb/>

stansque in perpetuum paribus suffulta columnis, <lb/>

longa tamen parte ab summa cum tota videtur, <lb/>

paulatim trahit angusti fastigia coni, <lb/>

tecta solo iungens atque omnia dextera laevis <lb/>

donec in obscurum coni conduxit acumen.</s> <lb/>

<s>in pelago nautis ex undis ortus in undis <lb/>

sol fit uti videatur obire et condere lumen; <lb/>

quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur; <lb/>

ne leviter credas labefactari undique sensus. <lb/>

at maris ignaris in portu clauda videntur <lb/>

navigia aplustris fractis obnitier undae. </s><s><lb/>

nam quaecumque supra rorem salis edita pars est <lb/>

remorum, recta est, et recta superne guberna: <lb/>

quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur <lb/>

omnia converti sursumque supina reverti <lb/>

et reflexa prope in summo fluitare liquore. </s><s><lb/>

raraque per caelum cum venti nubila portant <lb/>

tempore nocturno, tum splendida signa videntur <lb/>

labier adversum nimbos atque ire superne <lb/>

longe aliam in partem ac ver<emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> ratione feruntur. </s><s><lb/>

at si forte oculo manus uni subdita supter <lb/>

pressit eum, quodam sensu fit uti videantur <lb/>

omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo, <lb/>

bina lucernarum florentia lumina flammis <lb/>

binaque per totas aedis geminare supellex <lb/>

et duplicis hominum facies et corpora bina.</s> <lb/>

denique cum suavi devinxit membra sopore <lb/>

somnus et in summa corpus iacet omne quiete, <lb/>

tum vigilare tamen nobis et membra movere <lb/>

nostra videmur, et in noctis caligine caeca cernere <lb/>

cernere censemus solem lumenque diurnum <lb/>

conclusoque loco caelum mare flumina montis <lb/>

mutare et campos pedibus transire videmur, <lb/>

et sonitus audire, severa silentia noctis <lb/>

undique cum constent, et reddere dicta tacentes. </s><s><lb/>

cetera de genere hoc mir<emph type="italics"/>acula<emph.end type="italics"/> multa videmus, <lb/>

quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt, <lb/>

nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit <lb/>

propter opinatus animi quos addimus ipsi, <lb/>

pro visis ut sint quae non sunt sensibu' visa. </s><s><lb/>

nam nil aegrius est quam res secernere apertas <lb/>

ab dubiis, animus quas ab se protinus addit. <lb/>

</s><s>Denique nil sciri siquis putat, id quoque nescit <lb/>

an sciri possit, quoniam nil scire fatetur. </s><s> <lb/>

hunc igitur contra mittam contendere causam, <lb/>

qui capite ipse sua in statuit vestigia sese. </s><s><lb/>

et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum <lb/>

quaeram, cum in rebus veri nil viderit ante, <lb/>

unde sciat quid sit scire et nescire. </s><s>vicissim, <lb/>

notitiam veri quae res falsique crearit <lb/>

et dubium certo quae res differre probarit. </s><s><lb/>

invenies primis ab sensibus esse creatam <lb/>

notitiem veri neque sensus posse refelli. </s><s><lb/>

nam maiore fide debet reperirier illud, <lb/>

sponte sua veris quod possit vincere falsa. </s><s><lb/>

quid maiore fide porro quam sensus haberi <lb/>

debet ?</s><s> an ab sensu falso ratio orta valebit <lb/>

dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ?</s><s><lb/>

qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit olunis. <lb/>

an poterunt oculos aures reprehendere, an aures <lb/>

tactus?</s><s> an hunc porro tactum sapor arguet oris, <lb/>

an confutabunt nares oculive, revincent?</s><s><lb/>

non, ut opinor, ita est. </s><s>nam seorsum cuique potestas <lb/>

divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est <lb/>

et quod molle sit et gelidum fervensve <emph type="italics"/>seorsum<emph.end type="italics"/><lb/>

et seorsum varios rerum sentire colores <lb/>

et quaecumque coloribu' sint coniuncta <emph type="italics"/>videre.<emph.end type="italics"/><lb/>

seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores <lb/>

nascuntur, sorsum sonitus. </s><s>ideoque necesse est <lb/>

non possint alios alii convincere sensus.</s> <lb/>

<s>nec porro poterunt ipsi reprehendere sese, <lb/>

aequa fides quoniam debebit semper haberi.</s> <lb/>

<s>proinde quod in quoquest his visum tempore, verumst.</s> <lb/>

<s>et si non poterit ratio dissolvere causam, <lb/>

cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint <lb/>

visa rutunda, tamen praestat rationis egentem <lb/>

reddere mendose causas utriusque figurae, <lb/>

quam manibus manifesta suis emittere quoquam <lb/>

et violare fidem primam et convellere tota <lb/>

fundamenta quibus nixatur vita salusque.</s> <lb/>

<s>non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa <lb/>

concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis <lb/>

praecipitisque locos vitare et cetera quae sint <lb/>

in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint. <lb/>

illa tibi est igitur verborum copia cassa <lb/>

omnis quae contra sensus instructa paratast.</s> <lb/>

<s>denique ut in fabrica, si pravast regula prima, <lb/>

normaque si fallax rectis regionibus exit, <lb/>

et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, <lb/>

omnia mendose fieri atque obstipa necesse est <lb/>

prava cubantia prona supina atque absona tecta, <lb/>

iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque <lb/>

prodita iudiciis fallacibus omnia primis, <lb/>

sic igitur ratio tibi rerum prava necessest <lb/>

falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast. <lb/>

</s><s>Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem <lb/>

sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est. <lb/>

</s><s>Principio auditur sonus et vox omnis, in auris <lb/>

insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. </s><s> <lb/>

corpoream <emph type="italics"/>vocem<emph.end type="italics"/> quoque enim constare fatendumst <lb/>

et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus. </s><s><lb/>

praeterea radit vox fauces saepe facitque <lb/>

asperiora foras gradiens arteria clamor. </s><s><lb/>

quippe per angustum turba maiore coorta <lb/>

ire foras ubi coeperunt primordia vocum, <lb/>

scilicet expleti quoque ianua raditur oris. </s><s><lb/>

haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent <lb/>

corporeis e principiis, ut laedere possint. </s><s><lb/>

nec te fallit item quid corporis auferat et quid <lb/>

detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis <lb/>

perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram <lb/>

aurorae perduetus ab exoriente nitore, <lb/>

praesertim si cum summost clamore profusus. </s><s><lb/>

ergo corpoream vocem constare necessest, <lb/>

multa loquens quoniam amittit de corpore partem.</s> <lb/>

<s>asperitas autein vocis fit ab asperitate <lb/>

principiorum et item levor levore creatur.</s> <lb/>

<s>nee simili penetrant auris primordia forma, <lb/>

cum tuba depresso graviter sub murmure mugit <lb/>

et reboat raucum regio c ita barbara bombuni, <lb/>

et validis cycni torrentibus ex Heliconis <lb/>

cum liquidani tollunt lugubri voce querellam. <lb/>

</s><s>Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro <lb/>

exprimimus rectoque foras emittimus ore, <lb/>

mobilis articulat verborum daedala lingua <lb/>

formaturaque labrorum pro parte figurat.</s> <lb/>

<s>hoc ubi non longum spatiumst unde una profecta <lb/>

perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa <lb/>

plane exaudiri discernique articulatim ; <lb/>

servat enim formaturam servatque figurain.</s> <lb/>

<s>at si interpositum spatium sit longius aequo, <lb/>

aera per multum confundi verba necessest <lb/>

et conturbari vocem, dum transvolat auras. </s><s><lb/>

ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam <lb/>

internoseere, verborum sententia quae sit:<lb/>

usque adeo confusa venit vox inque pedita <lb/>

praeterea verbum saepe unum perciet auris <lb/>

omnibus in populo, missum praeconis ab ore. </s><s><lb/>

in multas igitur voces vox una repente <lb/>

diffugit, in privas quoniam se dividit auris <lb/>

obsignans formam verbi clarumque sonorem. </s><s><lb/>

at quae pars vocum non auris incidit ipsas, <lb/>

praeterlata perit frustra diffusa per auras.</s> <lb/>

<s>pars solidis adlisa locis reiecta sonorem <lb/>

reddit et interdum frustratur imagine verbi.</s> <lb/>

<s>quae bene cum videas, rationem reddere possis <lb/>

tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola <lb/>

saxa paris formas verborum ex ordine reddant, <lb/>

palantis comites quom montis inter opacos <lb/>

quaerimus et magna dispersos voce ciemus.</s> <lb/>

<s>sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis, <lb/>

unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi <lb/>

verba repulsantes iterabant docta referri.</s> <lb/>

<s>haec loca capripedes satyros nymphasque tenere <lb/>

finitimi fingunt et faunos esse locuntur <lb/>

quorum noctivago strepitu ludoque iocanti <lb/>

adfirmant volgo taciturna silentia rumpi <lb/>

chordarumque sonos fieri dulcisque querellas, <lb/>

tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/>

et genus agricolum late sentiscere, quom Pan <lb/>

pinea semlferl capitis velamina quassans <lb/>

unco saepe labro calamos pereurrit hiantis, <lb/>

fistula silvestrem ne cesset fundere musam.</s> <lb/>

<s>cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur, <lb/>

ne loca deserta ab divis quoque forte putentur <lb/>

sola tenere. </s><s>ideo iactant miracula dictis <lb/>

aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne <lb/>

humanum genus est avidum nimis auricularum. <lb/>

</s><s>Quod superest, non est mirandum qua ratione, <lb/>

per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas, <lb/>

haec loca per voces veniant aurisque lacessant.</s> <lb/>

<s>conloquium clausis foribus quoque saepe videmus, <lb/>

nimirum quia vox per flexa foramina rerum <lb/>

incolumis transire potest, simulacra renutant; <lb/>

perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant, <lb/>

qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.</s> <lb/>

praeterea partis in cunctas dividitur vox, <lb/>

ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una <lb/>

dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis <lb/>

saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. </s><s><lb/>

ergo replentur loca vocibus, abdita retro <lb/>

omnia quae circum fervunt sonituque cientur. </s><s><lb/>

at simulacra viis derectis omnia tendunt <lb/>

ut sunt missa semel; quapropter cernere nemo <lb/>

saepem ultra potis est, at voces accipere extra. </s><s><lb/>

et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa <emph type="italics"/>domorum,<emph.end type="italics"/><lb/>

vox optunditur atque auris confuisa penetrat <lb/>

et sonitum potius quam verba audire videmur. <lb/>

</s><s>Nec, qui sentimus sucurn, lingua atque palatum <lb/>

plusculum habent in se rationis plus operae<emph type="italics"/>ve.<emph.end type="italics"/><lb/>

principio sucum sentimuis in ore, cibum cum <lb/>

mandendo exprimimus, ceu plenam spongiani aquai <lb/>

siquis forte manu premere ac siccare coepit.</s> <lb/>

<s>inde quod exprimimus per caulas omne palati <lb/>

diditur et rarae perplexa foramina linguae.</s> <lb/>

<s>hoc ubi levia sunt manantis corpora suci, <lb/>

suaviter attingunt et suaviter omnia tractant <lb/>

umida linguai circum sudantia templa.</s> <lb/>

<s>at contra pungunt sensum lacerantque coorta, <lb/>

quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.</s> <lb/>

<s>deinde voluptas est e suco fine palati;<lb/>

cum vero deorsum per fauces praecipitavit, <lb/>

nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. </s><s><lb/>

nec refert quicquam quo victu corpus alatur, <lb/>

dummodo quod capias concoctum didere possis <lb/>

artubus et stomachi umidulum servare tenorem. <lb/>

</s><s>Nunc aliis alius qui sit cibu' suavis et almus <lb/>

expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst <lb/>

hoc tarnen esse aliis possit perdulce videri, <lb/>

tantaque <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> his rebus distantia differitasque, <lb/>

ut quod ali cibus est aliis fuat acre venenum, <lb/>

extetque ut serpens, hominis quae tacta salivis <lb/>

disperit ac sese mandendo confieit ipsa. </s><s><lb/>

praeterea nobis veratrum est aere venenum, <lb/>

at capris adipes et coturnicibus auget. </s><s><lb/>

ut quibus id fiat rebus cognoscere possis, <lb/>

principio meminisse decet quae diximus ante, <lb/>

semina multimodis in rebus mixta teneri.</s> <lb/>

<s>porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes, <lb/>

ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim <lb/>

extima membrorum circumeaesura coercet, <lb/>

proinde et seminibus constant variante figura.</s> <lb/>

<s>semina cum porro distent, differre necessest <lb/>

intervalla viasque, foramina quae perhibemus, <lb/>

omnibus in membris et in ore ipsoque palato.</s> <lb/>

<s>esse minora igitur quaedam maioraque debent, <lb/>

esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest, <lb/>

multa rutunda, modis multis multangula quaedam.</s> <lb/>

<s>namque figurarum ratio ut motusque reposcunt, <lb/>

proinde foraminibus debent differre figurae, <lb/>

et variare viae proinde ac textura coercet. </s><s><lb/>

hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum, <lb/>

illi, cui stiave est, levissima corpora debent <lb/>

contractabillter caulas intrare palati, <lb/>

at contra quibus est eadem res intus acerba, <lb/>

aspera nimirum penetrant hamataque fauces. </s><s><lb/>

nune facile est ex his rebus cognoscere quaeque. </s><s><lb/>

quippe ubi cui febris bili superante coorta est <lb/>

aut alia ratione aliquast vis exelta morbi, <lb/>

perturbatur ibi iam totum corpus et omnes <lb/>

commutantur ibi positurae principiorum;<lb/>

fit prius ad sensum <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> quae corpora conveniebant <lb/>

nunc non conveniant, et cetera sint magis apta, <lb/>

quae penetrata queunt sensum progignere acerbum <lb/>

utraque enim sunt in mellis commixta sapore;<lb/>

id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante. <lb/>

</s><s>Nunc age quo pacto naris adiectus odoris <lb/>

tangat again. </s><s>primum res multas esse necessest <lb/>

unde fluens volvat varius se fluctus odorum, <lb/>

et fluere et mitti volgo spargique putandumst;<lb/>

verum aliis alius magis est animantibus aptus <lb/>

dissimilis propter formas. </s><s>ideoque per auras <lb/>

mellis apes quamvis longe ducuntur odore, <lb/>

volturiique cadaveribus. </s><s>tum fissa ferarum <lb/>

ungula quo tulerit gressum promissa canum vis <lb/>

ducit, et humanum longe praesentit odorem <lb/>

Romulidarum arcis servator candidus anser.</s> <lb/>

<s>sic aliis alius nidor datus ad sua quemque <lb/>

pabula dueit et a taetro resilire veneno <lb/>

cogit, eoque modo servantur saecla ferarum. <lb/>

</s><s>Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit, <lb/>

est alio ut possit permitti longius alter;<lb/>

sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum <lb/>

quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res . </s><s><lb/>

<lb/>

quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.</s> <lb/>

<s>errabundus enim tarde venit ac perit ante <lb/>

paulatim facilis distractus in aeris auras;<lb/>

ex alto primum quia vix emittitur ex re:<lb/>

nam penitus fluere atque recedere rebus odores <lb/>

significat quod fracta magis redolere videntur <lb/>

omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta:<lb/>

deinde videre licet maioribus esse creatum <lb/>

principiis quam vox, quoniam per saxea saepta <lb/>

non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur. <lb/>

quare etiain quod olet non tam facile esse videbis <lb/>

investigare in qua sit regione locatum;<lb/>

refrigescit enim cunctando plaga per auras <lb/>

nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.</s> <lb/>

<s>errant saepe eanes itaque et vestigia quaerunt. <lb/>

</s><s>(Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum <lb/>

in generest, sed item species rerum atque colores <lb/>

non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes, <lb/>

ut non sint allis quaedam magis acria visu.</s> <lb/>

<s>quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis <lb/>

auroram clara consuetum voce vocare, <lb/>

noenu queunt rabidi contra constare leones <lb/>

inque tueri: ita continuo meminere fugai, <lb/>

nimirurn quia sunt gallorum in corpore quaedam <lb/>

semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum, <lb/>

pupillas interfodiunt acremque dolorem <lb/>

praebent, ut nequeant contra durare feroces;<lb/>

cum tamen haec nostras acies nil laedere possint, <lb/>

aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis <lb/>

exitus ex oculis liber datur, in remorando <lb/>

laedere ne possint ex ulla lumina parte.)<lb/>

</s><s>Nunc age quae moveant animum res accipe, et unde <lb/>

quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.</s> <lb/>

<s>principio hoc dico, rerum simulacra vagari <lb/>

multa modis multis in cunctas undique partis <lb/>

tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris, <lb/>

obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.</s> <lb/>

quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu <lb/>

quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt, <lb/>

corporis haec quoniam penetrant per rara cientque <lb/>

tenvem animi naturam intus sensumque facessunt.</s> <lb/>

<s>Centauros itaque et Scyllarum membra videmus <lb/>

Cerbereasque canum facies simulacraque eorum <lb/>

quorum morte obita tellus amplectitur ossa;<lb/>

omne genus quoniam passim simulacra feruntur, <lb/>

partim sponte sua quae fiunt aere in ipso, <lb/>

partim quae variis ab rebus cumque recedunt <lb/>

et quae confiunt ex horum facta figuris.</s> <lb/>

<s>nam certe ex vivo Centauri non fit imago, <lb/>

nulla fuit quoniam talis natura anima<emph type="italics"/>ntis;<emph.end type="italics"/> <lb/>

verum ubi equi atque hominis casu convenit imago, <lb/>

haerescit facile extemplo, quod diximus ante, <lb/>

propter subtilem naturam et tenvia texta.</s> <lb/>

<s>cetera de genere hoc eadem ratione creantur.</s> <lb/>

<s>quae cum mobiliter summa levitate feruntur, <lb/>

ut prius ostendi, facile uno commovet ictu <lb/>

quaelibet una animum nobis subtilis imago;<lb/>

tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa. <lb/>

</s><s>Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.</s> <lb/>

<s>quatenus hoc simile est illi, quod mente videmus <lb/>

atque oculis, simili fieri ratione necesse est.</s> <lb/>

<s>nunc igitur docui quoniam nie forte leonem <lb/>

cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt, <lb/>

scire licet mentem simili ratione moveri, <lb/>

per simulacra leonem et cetera quae videt aeque <lb/>

nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.</s> <lb/>

<s>nec ratione alia, cum somnus membra profudit, <lb/>

mens animi vigilat, nisi quod siniulaera lacessunt <lb/>

haec eadem nostros animos quae cuin vigilamus, <lb/>

usque adeo, certe ut videamur cernere cum quem <lb/>

rellicta vita iam mors et terra potitast. </s><s><lb/>

Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes <lb/>

corporis offecti sensus per niembra quieseunt <lb/>

nec possunt falsum veris convincere rebus.</s> <lb/>

<s>praeterea meminisse iacet languetque sopore <lb/>

nec dissentit cum mortis letique potitum <lb/>

iam pridem, quem mens vivom se cernere credit. </s><s><lb/>

quod superest, non est mirtim simulacra moveri <lb/>

bracchiaque in numerum iactare et cetera membra; <lb/>

nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago; <lb/>

quippe ubi prima perit alioque est altera nata <lb/>

inde statu, prior hic gestum mutasse videtur. </s><s><lb/>

scilicet id fieri celeri ratione putandumst: <lb/>

tanta est mobilitas et rerum copia tanta <lb/>

tantaque sensibili quovis est tempore in uno <lb/>

copia particularum, ut possit suppeditare. <lb/>

</s><s>(Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis <lb/>

clarandumst, plane si res exponere avemus.</s> <lb/>

<s>quaeritur in primis quare, quod cuique libido <lb/>

venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum. <lb/>

anne voluntatem nostram simulacra tuentur <lb/>

et simul ae volumus nobis occurrit imago, <lb/>

si mare, si terrast cordi, si denique caelum?</s><s><lb/>

conventus hominum pompam convivia pugnas, <lb/>

omnia sub verbone creat natura paratque ?</s><s><lb/>

cum praesertim aliis eadem in regione locoque <lb/>

longe dissimilis animus res cogitet omnis.</s> <lb/>

<s>quid porro, in numerum procedere cum simulacra <lb/>

cernimus in somnis et mollia membra movere, <lb/>

mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt <lb/>

et repetunt oculis gestum pede convenienti?</s><s><lb/>

scilicet arte madent simulacra et docta vagantur, <lb/>

nocturno facere ut possint in tempore ludos. </s><s><lb/>

an magis illud erit verum?</s><s> quia teinpore in uno, <lb/>

cum sentimus id, et cum vox emittitur una, <lb/>

tempora multa latent, ratio quae coinperit esse, <lb/>

propterea fit uti quovis in tempore quaeque <lb/>

praesto sint simulacra locis in quisque parata. </s><s><lb/>

et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute <lb/>

cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt <lb/>

praeterea pereunt, nisi <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quae ad se ipse paravit. </s><s><lb/>

ipse parat sese porro speratque futurum <lb/>

ut videat quod consequitur rem quamque; fit ergo. </s><s><lb/>

nonne vides oeulos etiam, cum tenvia quae sunt <lb/>

cernere coeperunt, contendere se atque parare, <lb/>

nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?</s><s> <lb/>

et tamen in rebus quoque apertis noscere possis, <lb/>

si non advertas animum, proinde esse quasi omni <lb/>

tempore semotum fuerit longeque remotum. </s><s><lb/>

cur igitur mirumst, animus si cetera perdit <lb/>

praeterquam quibus est in rebus deditus ipse ?</s><s> <lb/>

deinde adopinamur de signis maxima parvis <lb/>

ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.)<lb/>

</s><s>Fit quoque ut interdum non suppeditetur imago <lb/>

eiusdem generis, sed femina quae fuit ante, <lb/>

in manibus vir uti factus videatur adesse, <lb/>

aut alia ex alia facies aetasque sequatur.</s> <lb/>

<s>quod ne miremur sopor atque oblivia curant.</s> <lb/>

<s>Illud in his rebus vitium vementer avessis <lb/>

effugere, errorem vitareque praemetuenter, <lb/>

lumina ne facias oculorum clara ereata, <lb/>

prospicere ut possemus, et ut proferre quea<emph type="italics"/>mus<emph.end type="italics"/><lb/>

proceros passus, ideo fastigia posse <lb/>

surarum ac feminum pedibus fundata plicari, <lb/>

bracchia tum porro validis ex apta lacertis <lb/>

esse manusque datas utraque <emph type="italics"/>ex<emph.end type="italics"/> parte ministras, <lb/>

ut facere ad vitam possemus quae foret usus.</s> <lb/>

<s>cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur, <lb/>

omnia perversa praepostera sunt ratione, <lb/>

nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti <lb/>

possemus, sed quod natumst id procreat usum, <lb/>

nec fuit ante videre oculorum lumina nata <lb/>

nec dictis orare prius quam fingua creatast, <lb/>

sed potius longe linguae praecessit origo <lb/>

sermonem multoque ereatae sunt prius aures <lb/>

quam sonus est auditus, et omnia denique membra <lb/>

ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;<lb/>

haud igitur potuere utendi crescere causa.</s> <lb/>

<s>at contra conferre manu certamina pugnae <lb/>

et lacerare artus foedareque membra cruore <lb/>

ante fuit multo quam lucida tela volarent, <lb/>

et volnus vitare prius natura coegit <lb/>

quam daret obiectum parmai laeva per artem.</s> <lb/>

<s>scilicet et fessum corpus mandare quieti <lb/>

multo antiquius est quam lecti mollia strata, <lb/>

et sedare sitim prius est quam pocula natum.</s> <lb/>

<s>haec igitur possunt utendi cognita causa, <lb/>

credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.</s> <lb/>

<s>illa quidem seorsum sunt omnia quae prius ipsa <lb/>

nata dedere suae post notitiam utilitatis.</s> <lb/>

<s>quo genere in primis sensus et membra videmus; <lb/>

quare etiam atque etiam procul est ut credere possis <lb/>

utilitatis ob officium potuisse creari.)<lb/>

</s><s>(Illud item non est mirandum, corporis ipsa <lb/>

quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.</s> <lb/>

<s>quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus <lb/>

multa modis multis docui, sed plurima debent <lb/>

ex animalibu'. </s><s><emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> quia sunt exercita motu, <lb/>

multaque per sudorem ex alto pressa feruntur, <lb/>

multa per os exhalantur, cum languida anhelant, <lb/>

his igitur rebus rarescit corpus et omnis <lb/>

subruitur natura; dolor quam consequitur rem.</s> <lb/>

<s>propterea capitur cibus ut suffulciat artus <lb/>

et recreet vires interdatus atque patentem <lb/>

per membra ac venas ut amorem opturet edendi.</s> <lb/>

<s>umor item discedit in omnia quae loca cumque <lb/>

poscunt umorem; glomerataque multa vaporis <lb/>

corpora, quae stomacho praebent incendia nostro, <lb/>

dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem, <lb/>

urere ne possit calor ampliuis aridus artus.</s> <lb/>

<s>sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro <lb/>

abluitur, sic expletur ieiuna cupido.)<lb/>

</s><s>Nunc qui fiat uti passus proferre queamus, <lb/>

cum volumus, varieque datum sit membra movere, <lb/>

et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri <lb/>

corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta. <lb/>

dico animo nostro primum simulacra meandi <lb/>

accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.</s> <lb/>

<s>inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam <lb/>

rem quis<emph type="italics"/>quam,<emph.end type="italics"/> quam mens providit quid velit ante.</s> <lb/>

<s>id quod providet , illius rei constat imago. <lb/>

ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire <lb/>

inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto <lb/>

per membra atque artus animai dissita vis est.</s> <lb/>

<s>et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.</s> <lb/>

<s>inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota <lb/>

paulatim moles protruditur atque movetur.</s> <lb/>

<s>praeterea tum rarescit quoque corpus et aer, <lb/>

scilicet ut debet qui semper mobilis extat, <lb/>

per patefacta venit penetratque foramina largus <lb/>

et dispargitur ad partis ita quasque minutas <lb/>

corporis. </s><s>hic igitur rebus fit utrlmque duabus, <lb/>

corporis ut ac navis velis ventoque feratur.</s> <lb/>

<s>nec tamen illud in his rebus mirabile constat, <lb/>

tantula quod tantum corpus corpuscula possunt <lb/>

contorquere et onus totum convertere nostrum. <lb/>

quippe etenim ventus suptili corpore tenvis <lb/>

trudit agens magnam magno molimine navem <lb/>

et manus una regit quantovis impete euntem <lb/>

atque gubernaclum contorquet quolibet unum, <lb/>

multaque per trocleas et tympana pondere magno <lb/>

commovet atque levi sustollit machina nisu. <lb/>

</s><s>Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem <lb/>

inriget atque animi, curas e pectore solvat, <lb/>

suavidicis potius quam multis versibus edam;<lb/>

parvus ut est cyeni melior canor, ille gruum quam <lb/>

clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.</s> <lb/>

<s>tu mihi da tenuis aures animumque sagacem, <lb/>

ne fieri negites quae dicam posse retroque <lb/>

vera. </s><s>repulsanti discedas pectore dicta, <lb/>

tutimet in culpa cum sis neque cernere possis. <lb/>

principio somnus fit ubi est distracta per artus <lb/>

vis aniniae partimque foras eiecta recessit <lb/>

et partim contrusa magis concessit in altum;<lb/>

dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.</s> <lb/>

nam dubium non est, animai quin opera sit <lb/>

sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse, <lb/>

tum nobis animam perturbatam esse putandumst <lb/>

eiectamque foras; non omnem; namque iaceret <lb/>

aeterno corpus perfusum frigore leti, <lb/>

quippe ubi nulla latens animai pars remaneret <lb/>

in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis, <lb/>

unde reconflari sensus per membra repente <lb/>

posset, ut ex igni caeco consurgere flamma?</s><s><lb/>

</s><s>Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde <lb/>

perturbari anima et corpus languescere possit, <lb/>

expediam: tu fac ne ventis verba profundam. </s><s><lb/>

principio externa corpus de parte necessum est, <lb/>

aeriis quoniam vicinum tangitur auris, <lb/>

tundier atque eius crebro pulsarier ictu, <lb/>

proptereaque fere res omnes aut corio sunt <lb/>

aut etiam conehis aut callo aut cortice tectae. </s><s><lb/>

interiorem etiam partem spirantibus aer <lb/>

verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur. </s><s><lb/>

quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum <lb/>

perveniant plagae per parva foramina nobis <lb/>

corporis ad primas partis elementaque prima, <lb/>

fit quasi paulatim nobis per membra ruina. </s><s><lb/>

conturbantur enim positurae principiortim <lb/>

corporis atque animi. </s><s>fit uti pars inde animai <lb/>

eiciatur et introrsum pars abdita cedat, <lb/>

pars etiam distracta per artus non queat esse <lb/>

coniuncta inter se neque motu mutua fungi; <lb/>

inter enim saepit coetus natura viasque; <lb/>

ergo sensus abit mutatis motibus alte. </s><s><lb/>

et quonam non est quasi quod suffulciat artus, <lb/>

debile fit corpus languescuntque omnia membra, <lb/>

bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti <lb/>

saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.</s> <lb/>

<s>deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer, <lb/>

haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, <lb/>

efficit. </s><s>et multo sopor ille gravissimus exstat <lb/>

quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se <lb/>

corpora conturbant magno contusa labore.</s> <lb/>

<s>fit ratione eadem coniectus partim animai <lb/>

altior atque foras eiectus largior eius, <lb/>

et divisior inter se ac distractior in test. <lb/>

</s><s>Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret <lb/>

aut quibus in rebus multum sumus ante morati <lb/>

atque in ea ratione fuit contenta magis mens, <lb/>

in somnis eadem plerumque videmur obire;<lb/>

causidici causas agere et componere leges, <lb/>

induperatores pugnare ac proelia obire, <lb/>

nautae contractum cum ventis degere bellum, <lb/>

nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum <lb/>

semper et inventam patriis exponere chartis. <lb/>

cetera sic studia atque artes plerumque videntur <lb/>

in somnis animos hominum frustrata tenere.</s> <lb/>

<s>et quicumque dies multos ex ordine ludis <lb/>

adsiduas dederunt operas, plerumque videmus, <lb/>

cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, <lb/>

relicuas tamen esse vias in mente patentis, <lb/>

qua possint eadem rerum simulaera venire.</s> <lb/>

<s>per multos itaque illa dies eadem obversantur <lb/>

ante oculos, etiam vigilantes ut videantur <lb/>

cernere saltantis et mollia membra moventis <lb/>

et citharae liquidum carmen chordasque loquentis <lb/>

auribus accipere et consessum cernere eundern <lb/>

scenaique simul varios splendere decores.</s> <lb/>

usque adeo magni refert studium atque voluptas, <lb/>

et quibus in rebus consuerint esse operati <lb/>

non homines solum sed vero animalia cuneta. </s><s><lb/>

quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt, <lb/>

in somnis sudare tamen spirareque semper <lb/>

et quasi de palma summas contendere viris, <lb/>

aut quasi carceribus patefactis <lb/>

venantumque canes in molli saepe quiete <lb/>

iactant crura tamen subito vocisque repente <lb/>

mittunt et crebro redducunt naribus auras, <lb/>

ut vestigia si teneant inventa ferarum, <lb/>

expergefactique secuntur inania saepe <lb/>

cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant, <lb/>

donec discussis redeant erroribus ad se.</s> <lb/>

<s>at consueta domi catulorum blanda propago <lb/>

discutere et corpus de terra corripere instant <lb/>

proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur. </s><s> <lb/>

et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum, <lb/>

tam magis in somnis eadem saevire necessust. </s><s><lb/>

at variae fugiunt volueres pinnisque repente <lb/>

sollicitant divom nocturno tempore lucos, <lb/>

accipitres somno in leni si proelia pugnas <lb/>

edere sunt persectantes visaeque volantes. </s><s> <lb/>

porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt <lb/>

magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque, <lb/>

reges expugnant, capiuntur, proelia miscent, <lb/>

tollunt clamorem quasi si lugulentur ibidem. </s><s><lb/>

multi depugnant gemitusque doloribus edunt <lb/>

et quasi pantherae morsu saevive leonis <lb/>

mandantur magnis clamoribus omnia complent.</s> <lb/>

<s>multi de magnis per somnum rebu' loquuntur <lb/>

indicioque sui facti persaepe fuere.</s> <lb/>

<s>multi mortem obeunt. </s><s>multi, de montibus altis <lb/>

ut qui praecipitent ad terram corpore toto, <lb/>

externantur et ex somno quasi mentibu' capti <lb/>

vix ad se redeunt permoti corporis aestu.</s> <lb/>

<s>flumen item sitiens aut fontem propter amoenum <lb/>

adsidet et totum prope faucibus occupat amnem. <lb/>

puri saepe lacum propter si ac dolia curta <lb/>

somno devincti credunt se extollere vestem, <lb/>

totius umorem saccatum corpori' fundunt, <lb/>

cum Babylonica magnifico splendore rigantur.</s> <lb/>

<s>tum quibus aetatis freta primitus insinuatur <lb/>

semen, ubi ipsa dies membris matura creavit, <lb/>

conveniunt simulaera foris e corpore quoque <lb/>

nuntia praeclari voltus pulchrique coloris, <lb/>

qui ciet inritans loca turgida semine multo, <lb/>

ut quasi transactis saepe omnibu' rebu' profundant <lb/>

fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent. <lb/>

</s><s>Sollicitatur id <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> nobis, quod diximus ante <lb/>

semen, adulta aetas cum primum roborat artus.</s> <lb/>

<s>namque alias aliud res commovet atque lacessit;<lb/>

ex homine humanum semen ciet una homillis vis. </s><s> <lb/>

quod simul atque suis eiectum sedibus exit, <lb/>

per membra atque artus decedit corpore toto <lb/>

in loca conveniens nervorum certa cietque <lb/>

continuo partis genitalis corporis ipsas.</s> <lb/>

<s>inritata tument loca semine fitque voluntas <lb/>

eicere id quo se contendit dira lubido, <lb/>

idque petit corpus, mens unde est. </s><s>saucia amore. </s><s><lb/>

namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam <lb/>

emicat in partem sanguis unde icimur ictu, <lb/>

et si comminus est, hostem ruber occupat umor.</s> <lb/>

<s>sic igitur Veneris qui telis accipit ictus, <lb/>

sive puer membris muliebribus hunc iaculatur <lb/>

seu mulier toto iactans e corpore amorem, <lb/>

unde feritur, eo tendit gestitque coire <lb/>

et iacere umorem in corpus de corpore ductum; <lb/>

namque voluptatem praesagit muta cupido. <lb/>

</s><s>Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen amoris, <lb/>

hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor <lb/>

stillavit gutta et successit frigida cura. </s><s> <lb/>

nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt <lb/>

illius et nomen dulce obversatur ad auris. </s><s><lb/>

sed fugitare decet simulacra et pabula amoris <lb/>

absterrere sibi atque alio convertere mentem <lb/>

et iacere umorern conlectum in corpora quaeque <lb/>

nec retinere, semel conversum unius amore, <lb/>

et servare sibi curam certumque dolorem. </s><s><lb/>

ulcus enim vivescit et inveteraseit alendo <lb/>

inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit, <lb/>

si non prima novis conturbes volnera plagis <lb/>

volgivagaque vagus Venere ante recentia cures <lb/>

aut alio possis animi traducere motus. <lb/>

</s><s>Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem, <lb/>

sed potius quae sunt sine poena, commoda sumit; <lb/>

nam certe purast sanis magis inde voluptas <lb/>

quam miseris. </s><s>etenim potiundi tempore in ipso <lb/>

fluctuat incertis erroribus ardor amantum <lb/>

nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.</s> <lb/>

quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem <lb/>

corporis et dentes inlidunt saepe labellis <lb/>

osculaque adfligunt, quia non est pura voluptas <lb/>

et stimuli subsunt qui instigant laedere id ipsum <lb/>

quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt, <lb/>

sed leviter poenas frangit Venus inter amorem.</s> <lb/>

<s>blandaque <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>frenat morsus adniixta voluptas. <lb/>

namque in eo spes est, unde est ardoris origo, <lb/>

restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.</s> <lb/>

<s>quod fieri contra totum natura repugnat;<lb/>

unaque res haec est, cuius quom plurima habemus, <lb/>

tum magis ardescit dira cuppedine pectus. <lb/>

nam cibus atque umor membris adsumitur intus;<lb/>

quae quoniam certas possunt obsidere partis, <lb/>

hoc facile expletur laticum frugumque cupido.</s> <lb/>

<s>ex hominis vero facie pulchroque colore <lb/>

nil datur in corpus praeter simulacra fruendum <lb/>

tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.</s> <lb/>

<s>ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor <lb/>

non datur, ardorem qui membris stinguere possit, <lb/>

sed laticum simulacra petit frustraque laborat <lb/>

in medioque sitit torrenti flumine potans, <lb/>

sic in amore Venus simulacris ludit amantis <lb/>

nec satiare queunt speetando corpora coram, <lb/>

nec manibus quicquam teneris abradere membris <lb/>

possunt errantes incerti corpore toto.</s> <lb/>

<s>denique cum membris conlatis flore fruuntur <lb/>

<lb/>

aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus <lb/>

atque in eost Venus ut muliebria conserat arva, <lb/>

adfigunt avide corpus iunguntque salivas <lb/>

oris et inspirant pressantes dentibus ora, <lb/>

nequiquam, quoniam nil inde abradere possunt <lb/>

nec penetrare et abire in corpus corpore toto;<lb/>

nam facere interdum velle et certare videntur:<lb/>

usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent, <lb/>

membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.</s> <lb/>

<s>tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido, <lb/>

parva fit ardoris violenti pausa parumper.</s> <lb/>

<s>inde redit rabies eadem et furor ille revisit, <lb/>

cum sibi quid cupiant ipsi contingere quaerunt, <lb/>

nec reperire malum id possunt quae machina vincat;<lb/>

usque adeo incerti tabescunt volnere caeco. <lb/>

</s><s>Adde quod absumunt viris pereuntque labore, <lb/>

adde quod alterius sub nutu degitur aetas.</s> <lb/>

<s>labitur interea res et Babylonica fiunt, <lb/>

languent officia atque aegrotat fama vacillans.</s> <lb/>

<s>huic lenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident <lb/>

scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi <lb/>

auro includuntur teriturque thalassina vestis <lb/>

adsidue et Veneris sudorem exercita potat.</s> <lb/>

<s>et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae, <lb/>

interdum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. </s><s> <lb/>

eximia veste et victu convivia, ludi, <lb/>

pocula crebra, unguenta coronae serta parantur, <lb/>

nequiquam, quoniam medio de fonte leporum <lb/>

surgit amari aliquit quod in ipsis floribus angat, <lb/>

aut cum conscius ipse animus se forte remodet <lb/>

desidiose agere aetatem lustrisque perire, <lb/>

aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit <lb/>

quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis, <lb/>

aut nimium iactare oculos aliumve tueri <lb/>

quod putat in voltuque videt vestigia risus. <lb/>

</s><s>Atque in amore mala haec proprio summeque secundo <lb/>

inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt, <lb/>

prendere quae possis oculorum lumine operto, <lb/>

innumerabilia; ut melius vigilare sit ante, <lb/>

qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. </s><s> <lb/>

nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur, <lb/>

non ita difficile est quam captum retibus ipsis <lb/>

exire et validos Veneris perrumpere nodos.</s> <lb/>

<s>et tamen implicitus quoque possis inque peditus <lb/>

effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes <lb/>

et praetermittas animi vitia omnia primum <lb/>

aut quae corpori' sunt eius, <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quam petis ac vis.</s> <lb/>

<s>nam faciunt homines plerumque cupidine caeci, <lb/>

et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.</s> <lb/>

<s>multimodis igitur pravas turpisque videmus <lb/>

esse in deliciis summoque in honore vigere.</s> <lb/>

<s>atque, alios alii inrident Veneremque süadent <lb/>

ut placent, quoniam foedo adflictentur amore, <lb/>

nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.</s> <lb/>

<s>nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos <lb/>

caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas, <lb/>

parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal, <lb/>

magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.</s> <lb/>

<s>balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;<lb/>

at flagrans odiosa loquacula Lampadium fit. <lb/>

ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit <lb/>

<lb/>

prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.</s> <lb/>

<s>at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho, <lb/>

simula Silena ac saturast, labeosa philema.</s> <lb/>

<s>cetera de genere hoc longum est si dicere coner. <lb/>

sed tamen esto iam quantovis oris honore, <lb/>

cui Veneris membris vis omnibus exoriatur:<lb/>

nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;<lb/>

nempe eadem facit, et scimus facere, omnia turpi, <lb/>

et miseram taetris se suffit odoribus ipsa <lb/>

quam famulae lome fugitant furtimque cachinnant.</s> <lb/>

<s>at lacrimans exclusus amator limina saepe <lb/>

floribus et sertis operit postisque superbos <lb/>

unguit amaracino et foribus miser oscula figit;<lb/>

quem si, iam <emph type="italics"/>am<emph.end type="italics"/>missum, venientem offenderit aura <lb/>

una modo, causas abeundi quaerat honestas, <lb/>

et meditata diu cadat alte sumpta querella, <lb/>

stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi <lb/>

plus videat quam mortali concedere par est.</s> <lb/>

<s>nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae <lb/>

omnia summo opere hos vitae poscaenia celant <lb/>

quos retinere volunt adstrictosque esse in amore, <lb/>

nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis <lb/>

protrahere in lucem atque omnis inquirere risus <lb/>

et, si bello animost et non odiosa, vicissim <lb/>

praetermittere <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> humanis concedere rebus. <lb/>

</s><s>Nec mulier semper ficto suspirat amore <lb/>

quae conplexa viri corpus cum corpore iungit <lb/>

et tenet adsuctis umectans oscula labris.</s> <lb/>

<s>nam facit ex animo saepe et communia quaerens <lb/>

gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.</s> <lb/>

<s>nec ratione alia volucres armenta feraeque <lb/>

et pecudes et equae maribus subsidere possent, <lb/>

si non, ipsa quod illorum subat ardet abundans <lb/>

natura et Venerem salientum laeta retractat. <lb/>

nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas <lb/>

vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur?</s><s><lb/>

in triviis quam saepe canes, discedere aventis, <lb/>

divorsi cupide summis ex viribu' tendunt, <lb/>

quom interea validis Veneris compagibus haerent! <lb/>

quod facerent numquam nisi mutua gaudia nossent <lb/>

quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.</s> <lb/>

<s>quare etiam atque etiam, ut dico, est cornmuni' voluptas <lb/>

</s><s>Et commiscendo quom semine forte virili <lb/>

femina vini vicit subita vi corripuitque, <lb/>

tum similes matrum inaterno semine fiunt, <lb/>

ut patribus patrio. </s><s>sed quos utriusque figurae <lb/>

esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum, <lb/>

corpore de patrio et materno sanguine crescunt, <lb/>

semina cum Veneris stimulis excita per artus <lb/>

obvia conflixit conspirans mutuus ardor, <lb/>

et neque utrum superavit eorum nec superatumst.</s> <lb/>

<s>fit quoque ut interdum similes existere avorum <lb/>

possint et referant proavorum saepe figuras <lb/>

propterea quia multa modis primordia multis <lb/>

mixta suo celant in corpore saepe parentis, <lb/>

quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta;<lb/>

inde Venus varia producit sorte figuras <lb/>

maiorumque refert voltus vocesque comasque.</s> <lb/>

<s> et muliebre oritur patrio de semine saeclum <lb/>

maternoque mares existunt corpore creti;<lb/>

quandoquidem nilo magis haec <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> semine certo <lb/>

fiunt quam facies et corpora membraque nobis;<lb/>

semper enim partus duplici de semine constat, <lb/>

atque utri similest magis id quodcumque creatur, <lb/>

eius habet plus parte aequa; quod cernere possis, <lb/>

sive virum suboles sivest muliebris origo. <lb/>

</s><s>Nec divina satum genitalem numina cuiquam <lb/>

absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam <lb/>

appelletur et ut sterili Venere exigat aevom; <lb/>

quod plerumque putant et multo sanguine maesti <lb/>

conspergunt aras adolentque altaria donis, <lb/>

ut gravidas reddant uxores semine largo.</s> <lb/>

<s>nequiquam divom numen sortisque fatigant.</s> <lb/>

<s>nam steriles nimium crasso sunt semine partim <lb/>

et liquido praeter iustum tenuique vicissim.</s> <lb/>

<s>tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum, <lb/>

liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.</s> <lb/>

<s>crassius his porro quoniam concretius aequo <lb/>

mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu <lb/>

aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum <lb/>

aegre admiscetur muliebri semine semen.</s> <lb/>

<s>nam multum harmoniae Veneris differre videntur.</s> <lb/>

<s>atque alias alii complent magis ex allisque <lb/>

succipiunt allae pondus magis inque gravescunt. <lb/>

et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt <lb/>

pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos <lb/>

suscipere et partu possent ditescere dulci.</s> <lb/>

<s>et quibus ante domi fecundae saepe nequissent <lb/>

uxores parere, inventast illis quoque compar <lb/>

natura, ut possent gnatis munire senectam.</s> <lb/>

usque adeo magni refert, ut semina possint <lb/>

seminibus commisceri genitaliter apta, <lb/>

crassane conveniant liquidis et liquida crassis. </s><s><lb/>

atque in eo refert quo victu vita colatur; <lb/>

namque aliis rebus concrescunt semina membris <lb/>

atque aliis extenvantur tabentque vicissim. </s><s><lb/>

et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas, <lb/>

id quoque permagni refert; nam more ferarum <lb/>

quadrupedumque magis ritu plerumque putantur <lb/>

concipere uxores, quia sic loca sumere possunt, <lb/>

pectoribus positis, sublatis seinina lumbis. </s><s><lb/>

nec molles opu' sunt motus uxoribus hilum. </s><s><lb/>

nam mulier prohibet se concipere atque repugnat, <lb/>

clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat <lb/>

atque exossato ciet omni pectore fluctus;<lb/>

elcit enim sulcum recta regione viaque <lb/>

vomeris atque locis avertit seminis ictum.</s> <lb/>

<s>idque sua causa consuerunt scorta moveri, <lb/>

ne complerentur crebro gravidaeque iacerent <lb/>

et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;<lb/>

coniugibus quod nil nostris opus esse videtur. <lb/>

</s><s>Nec divinitus interdum Venerisque sagittis <lb/>

deteriore fit ut forma muliercula ametur.</s> <lb/>

<s>nam facit ipsa suis interdum femina factis <lb/>

morigerisque modis et munde corpore culto, <lb/>

ut facile insuescat <emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> secum degere vitam.</s> <lb/>

<s>quod superest, consuetudo concinnat amorem;<lb/>

nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu, <lb/>

vincitur in longo spatio tamen atque labascit. <lb/>

nonne vides etiam guttas in saxa cadentis <lb/>

umoris longo in spatio pertundere saxa?</s><s><lb/>

</s>

</chap>

<s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s>

<s>DE RERUM NATURA</s>

<s>LIBER QUINTUS</s>

Quis potis est dignum pollenti pectore carmen <lb/>

condere pro rerum maiestate hisque repertis?</s><s> <lb/>

quisve valet verbis tantum qui fingere laudes <lb/>

pro meritis eius possit qui talia nobis <lb/>

pectore parta stio quaesita<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> praemia liquit?</s><s> <lb/>

nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. </s><s><lb/>

nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, <lb/>

dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi, <lb/>

qui princeps vitae rationem invenit eam quae <lb/>

nunc appellatur sapientia, quique per artem <lb/>

fluctibus e tantis vitam tantisque tenebris <lb/>

in tam tranquillo et tam clara luce locavit. </s><s><lb/>

confer enim divina aliorum antiqua reperta. </s><s><lb/>

namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris <lb/>

vitigeni laticem mortalibus instituisse; <lb/>

cum tamen his posset sine rebus vita manere, <lb/>

ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. </s><s><lb/>

at bene non poterat sine puro pectore vivi; <lb/>

quo magis hic merito nobis deus esse videtur, <lb/>

ex quo nunc etiam per magnas didita gentis <lb/>

dulcia permulcent animos solacia vitae. </s><s><lb/>

Herculis antistare autem si facta putabis, <lb/>

longius a vera multo ratione ferere, <lb/>

quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus <lb/>

ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?</s><s> <lb/>

denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis <lb/>

hydra venenatis posset vallata colubris?</s><s> <lb/>

quidve tripectora tergemini vis Geryonai <lb/>

tanto opere officerent nobis Stymphala colentes <lb/>

et Diomedis equi spirantes naribus ignem <lb/>

Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?</s><s><lb/>

aureaque Hesperidum servans fulgentia mala, <lb/>

asper, acerba tuens, immani corpore serpens <lb/>

arboris amplexus stirpem quid denique obesset <lb/>

propter Atlanteum litus pelageque sonora, <lb/>

quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?</s><s> <lb/>

cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, <lb/>

sei non victa forent, quid tandem viva nocerent?</s><s> <lb/>

nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum <lb/>

nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est <lb/>

per nemora ac montes magnos silvasque profundas; <lb/>

quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. </s><s><lb/>

at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis <lb/>

atque pericula tumst ingratis insinuandum!<lb/>

quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres <lb/>

sollicitum curae quantique perinde timores!<lb/>

quidve superbia spurcitia ac petulantia?</s><s> quantas <lb/>

efficiunt elades! quid luxus desidiaeque?</s><s><lb/>

haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque <lb/>

expulerit dictis, non armis, nonne decebit <lb/>

hune hominem numero divom dignarier esse?</s><s><lb/>

cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis <lb/>

immortalibu' de divis dare dicta suerit <lb/>

atque omnem rerum naturam pandere dictis. <lb/>

</s><s>Cuius ego ingressus vestigia dum rationes <lb/>

persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata <lb/>

foedere sint, in eo quam sit durare necessum <lb/>

nec validas valeant aevi rescindere leges, <lb/>

quo genere in primis animi natura reperta est <lb/>

nativo primum consistere corpore creta <lb/>

nec posse incolumis magnum durare per aevom, <lb/>

sed simulacra solere in somnis fallere mentem, <lb/>

cernere cum videamur eum quem vita reliquit, <lb/>

quod superest, nunc huc rationis detulit ordo, <lb/>

ut mihi mortali consistere corpore mundum <lb/>

nativomque simul ratio reddunda sit esse;<lb/>

et quibus ille modis congressus materiai <lb/>

fundarit terram caelum mare sidera solem <lb/>

lunaique globum; tum quae tellure animantes <lb/>

extiterint, et quae nullo sint tempore natae; <lb/>

quove modo genus humanum variante loquella <lb/>

coeperit inter se vesci per nomina rerum;<lb/>

et quibus ille modis divom metus insinuarit <lb/>

pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur <lb/>

fana lacus lucos aras simulacraque divom. <lb/>

praeterea solis cursus lunaeque meatus <lb/>

expediam qua vi flectat natura gubernans;<lb/>

ne forte haec inter caelum terramque reamur <lb/>

libera sponte sua cursus lustrare perennis <lb/>

morigera ad fruges augendas atque animantis, <lb/>

neve aliqua divom volvi ratione putemus.</s> <lb/>

<s>nam bene qui didicere deos securum agere aevom, <lb/>

si tamen interea mirantur qua ratione <lb/>

quaeque geri possint, praesertim rebus in illis <lb/>

quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, <lb/>

rursus in antiquas referuntur religiones <lb/>

et dominos acris adsciscunt, omnia posse <lb/>

quos miseri credunt, ignari quid queat esse, <lb/>

quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>

quanam sit ratione atque alte terminus haerens. <lb/>

</s><s>Quod superest, ne te in promissis plura moremur, <lb/>

principio maria ac terras caelumque tuere;<lb/>

quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi, <lb/>

tris species tam dissimilis, tria talia texta, <lb/>

una dies dabit exitio, multosque per annos <lb/>

sustentata ruet moles et machina mundi.</s> <lb/>

<s>nec me animi fallit quam res nova miraque menti <lb/>

accidat exitium caeli terraeque futurum, <lb/>

et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;<lb/>

ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante <lb/>

nec tamen hanc possis oculorum subdere visu <lb/>

nec iacere indu manus, via qua munita fidei <lb/>

proxima fert humanum in pectus templaque mentis.</s> <lb/>

<s>sed tamen effabor. </s><s>dictis dabit ipsa fidem res <lb/>

forsitan et graviter terrarum motibus ortis <lb/>

omnia conquassari in parvo tempore cernes.</s> <lb/>

<s>quod procul a nobis flectat fortuna gubernans, <lb/>

et ratio potius quam res persuadeat ipsa <lb/>

</s><s>(Qua prius adgrediar quam de re fundere fata <lb/>

sanctius et multo certa ratione magis quam <lb/>

Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur, <lb/>

multa tibi expediam doctis solacia dictis <lb/>

religione refrenatus ne forte rearis <lb/>

terras et solem et caelum, mare sidera lunam, <lb/>

corpore divino debere aeterna manere, <lb/>

proptereaque putes ritu par esse Gigantum <lb/>

pendere eos poenas inmani pro scelere omnis <lb/>

qui ratione sua disturbent moenia mundi <lb/>

<lb/>

praeclarumque velint caeli restinguere solem <lb/>

inmortalia mortali sermone notantes ; <lb/>

quae procul usque adeo divino a numine distent, <lb/>

inque deum numero quae sint indigna videri, <lb/>

notitiam potius praebere ut posse putentur <lb/>

quid sit vitali motu sensuque remotum. </s><s> <lb/>

quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse <lb/>

posse animi natura putetur consiliumque; <lb/>

sicut in aethere non arbor, non aequore salso <lb/>

nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis <lb/>

nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse. </s><s> <lb/>

certum ac dispositumst ubi quicquit crescat et insit. </s><s><lb/>

sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/>

sola neque a nervis et sanguine longiter esse. </s><s><lb/>

quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/>

in capite aut umeris aut imis calcibus esse <lb/>

posset et innasci quavis in parte, soleret <lb/>

tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/>

<s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum <lb/>

dispositumque videtur ubi esse et crescere possit <lb/>

seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum <lb/>

totum posse extra corpus formamque animalem <lb/>

putribus in glebis terrarum aut solis <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> igni <lb/>

aut in aqua durare aut altis aetheris oris.</s> <lb/>

<s>haud igitur constant divino praedita sensu, <lb/>

quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata. <lb/>

</s><s>Illud item non est ut possis credere, sedes <lb/>

esse deum sanctas in mundi partibus ullis.</s> <lb/>

<s>tenvis enim natura deum longeque remota <lb/>

sensibus ab nostris animi vix mente videtur;<lb/>

quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum, <lb/>

tactile nil nobis quod sit contingere debet.</s> <lb/>

<s>tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.</s> <lb/>

<s>quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse <lb/>

dissimiles debent, tenues de corpore eorum;<lb/>

quae tibi posterius largo sermone probabo. <lb/>

dicere porro hominum causa voluisse parare <lb/>

praeclaram mundi naturam proptereaque <lb/>

adlaudabile opus divom Iaudare decere <lb/>

aeternumque putare atque inmortale futurum <lb/>

nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta <lb/>

gentibus humanis fundatum perpetuo aevo, <lb/>

solicitare suis ulla vi ex sedibus umquam <lb/>

nec verbis vexare et ab imo evertere summa, <lb/>

cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi, <lb/>

desiperest. </s><s>quid enim inmortalibus atque beatis <lb/>

gratia nostra queat largirier emolumenti, <lb/>

ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?</s><s><lb/>

quidve novi potuit tanto post ante quietos <lb/>

inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?</s><s><lb/>

nam gaudere novis rebus debere videtur <lb/>

cui veteres obsunt; sed cui nil accidit aegri <lb/>

tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevom, <lb/>

quid potuit novitatis amorem accendere tali?</s><s><lb/>

an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat, <lb/>

donec diluxit rerum genitalis origo. <lb/>

quidve mali fuerat nobis non esse creatis?</s><s><lb/>

natus enim debet quicumque est velle manere <lb/>

in vita, donec retinebit blanda voluptas. </s><s><lb/>

qui numquam vero vitae gustavit amorem <lb/>

nec fuit in numero, quid obest non esse creatum <lb/>

exemplum porro gignundis rebus et ipsa <lb/>

notities divis hominum unde est insita primum <lb/>

quid vellent facere ut scirent animoque viderent, <lb/>

quove modost umquam vis cognita principiorum <lb/>

quidque inter se<emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> permutato ordine possent, <lb/>

si non ipsa dedit specimen natura creandi ?</s><s><lb/>

namque ita multa modis multis primordia rerum <lb/>

ex infinito iam tempore percita plagis <lb/>

ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/>

omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/>

quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/>

ut non sit mirum si in talis disposituras <lb/>

deciderunt quoque et in talis venere meatus, <lb/>

qualibus haec rerum geritur nunc summa novando. <lb/>

</s><s>Quod <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/> iam rerum ignorem primordia quae sint, <lb/>

hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/>

confirmare aliisque ex rebus reddere multis, <lb/>

nequaquam nobis divinitus esse paratam <lb/>

naturam rerum; tanta stat praedita culpa.</s> <lb/>

<s>principio quantum caeli tegit impetus ingens, <lb/>

inde avidei partem montes silvaeque ferarum <lb/>

possedere, tenent rupes vastaeque paludes <lb/>

et mare quod late terrarum distinet oras.</s> <lb/>

<s>inde duas porro prope partis fervidus ardor <lb/>

adsiduusque geli casus mortalibus aufert. <lb/>

quod superest arvi, tamen id natura sua vi <lb/>

sentibus obducat, ni vis humana resistat <lb/>

vitai causa valido consueta bidenti <lb/>

ingemere et terram pressis proseindere aratris.</s> <lb/>

<s>si non fecundas vertentes vomere glebas <lb/>

terraique solum subigentes cimus ad ortus, <lb/>

sponte sua nequeant liquidas existere in auras, <lb/>

et tamen interdum magno quaesita labore <lb/>

cum iam per terras frondent atque omnia florent, <lb/>

aut nimiis torret fervoribus aetherius sol <lb/>

aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae, <lb/>

flabraque ventorum violento turbine vexant.</s> <lb/>

<s>praeterea genus horriferum natura ferarum <lb/>

humanae genti infestum terraque marique <lb/>

cur alit atque auget?</s><s> cur anni tempora morbos <lb/>

adportant?</s><s> quare mors inmatura vagatur?</s><s><lb/>

tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis <lb/>

navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni <lb/>

vitali auxilio, cum primum in luminis oras <lb/>

nixibus ex alvo matris natura profudit, <lb/>

vagituque locum lugubri complet, ut aecumst <lb/>

cui tantum in vita restet transire malorum.</s> <lb/>

<s>at variae crescunt pecudes armenta feraeque <lb/>

nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast <lb/>

almae nutricis blanda atque infracta loquella <lb/>

nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli, <lb/>

denique non armis opus est, non moenibus altis, <lb/>

qui sua tutentur, quando omnibus omnia large <lb/>

tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.)<lb/>

</s><s>Principio quoniam terrai corpus et umor <lb/>

aurarumque leves animae calidique vapores, <lb/>

e quibus haec rerum consistere summa videtur, <lb/>

omnia nativo ac mortali corpore constant, <lb/>

debet eodem omnis mundi natura putari.</s> <lb/>

<s>quippe etenim quorum partis et membra videmus <lb/>

corpore nativo ac mortalibus esse figuris, <lb/>

haec eadem ferme mortalia cernimus esse <lb/>

et nativa simul. </s><s>quapropter maxima mundi <lb/>

cum videam membra ac partis consumpta regigni, <lb/>

scire licet caeli quoque item terraeque fuisse <lb/>

principiale aliquod tempus clademque futuram. <lb/>

</s><s>Illud in his rebus ne corripuisse rearis <lb/>

me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi <lb/>

esse neque umorem dubitavi aurasque perire <lb/>

atque eadem gigni rursusque augescere dixi, <lb/>

principio pars terrai nonnulla, perusta <lb/>

solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi, <lb/>

<lb/>

pulveris exhalat nebulam nubesque volantis <lb/>

quas validi toto dispergunt aere venti.</s> <lb/>

<s>pars etiam glebarum ad diluviem revocatur <lb/>

imbribus et ripas radentia flumina rodunt.</s> <lb/>

<s>Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget, <lb/>

redditur; et quoniam dubio procul esse videtur <lb/>

omniparens eadem rerum commune sepulcrum, <lb/>

ergo terra tibi libatur et aucta recrescit. <lb/>

</s><s>Quod superest, umore novo mare flumina fontes <lb/>

semper abundare et latices manare perennis <lb/>

nil opus est verbis: magnus decursus aquarum <lb/>

undique declarat. </s><s>sed primum quicquid aquai <lb/>

tollitur in summaque fit ut nil umor abundet, <lb/>

partim quod validi verrentes aequora venti <lb/>

diminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/>

partim quod supter per terras diditur omnis;<lb/>

percolatur enim virus retroque remanat <lb/>

materies umoris et ad caput amnibus omnis <lb/>

convenit, inde super terras fluit agmine dulci <lb/>

qua via secta semel liquido pede detulit undas. <lb/>

</s><s>Aera nune igitur dicam qui corpore toto <lb/>

innumerabiliter privas mutatur in horas.</s> <lb/>

<s>semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne <lb/>

aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra <lb/>

corpora retribuat rebus recreetque fluentis, <lb/>

omnia iam resoluta forent et in aera versa.</s> <lb/>

<s>haut igitur cessat gigni de rebus et in res <lb/>

reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat. <lb/>

</s><s>Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol, <lb/>

inrigat adsidue caelum candore recenti <lb/>

suppeditatque novo confestim lumine lumen.</s> <lb/>

<s>nam primum quicquid fulgoris disperit ei, <lb/>

quocumque accidit. </s><s>id licet hinc cognoscere possis, <lb/>

quod simul ac primum nubes succedere soli <lb/>

coepere et radios inter quasi rumpere lucis, <lb/>

extemplo inferior pars horum disperit omnis <lb/>

terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;<lb/>

ut noscas splendore novo res semper egere <lb/>

et primum iactum fulgoris quemque perire <lb/>

nec ratione alia res posse in sole videri, <lb/>

perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. </s><s><lb/>

quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt, <lb/>

lumina, pendentes lychini claraeque coruscis <lb/>

fulguribus pingues multa caligine taedae <lb/>

consimili properant ratione, ardore ministro, <lb/>

suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant, <lb/>

instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:<lb/>

usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei <lb/>

exitium celeri celatur origine flammae. </s><s><lb/>

sic igitur solem lunam stellasque putandum<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/> <lb/>

ex alio atque alio lucem iactare subortu <lb/>

et primum quicquid flammarum perdere semper;<lb/>

inviolabilia haec ne credas forte vigere. <lb/>

</s><s>Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo, <lb/>

non altas turris ruere et putrescere saxa, <lb/>

non delubra deum simulacraque fessa fatisci, <lb/>

nec sanctum numen fati protollere finis <lb/>

posse neque adversus naturae foedera niti ?</s><s> <lb/>

denique non monimenta virum dilapsa videmus <lb/>

quaerere proporro sibi <emph type="italics"/>sene<emph.end type="italics"/> senescere credas, <lb/>

non ruere avolsos silices a montibus altis <lb/>

nec validas aevi vires perferre patique <lb/>

finiti?</s><s> neque enim caderent avolsa repente, <lb/>

ex infinito quae tempore pertolerassent <lb/>

omnia tormenta aetatis privata fragore. <lb/>

</s><s>Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem <lb/>

continet amplexu terram: si procreat ex se <lb/>

omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, <lb/>

totum nativum mortali corpore constat. </s><s><lb/>

nam quodcumque alias ex se res auget alitque, <lb/>

deminui debet, recreari, cum recipit res. <lb/>

</s><s>Praeterea si nulla fuit genitalis origo <lb/>

terrarum et caeli semperque aeterna fuere, <lb/>

cur supera bellum Thebanum et funera Troiae <lb/>

non alias alii quoque res cecinere poetae ?</s><s><lb/>

quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam <lb/>

aeternis famae monimentis insita florent ?</s><s><lb/>

verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque <lb/>

naturast mundi neque pridem exordia cepit.</s> <lb/>

<s>quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur, <lb/>

nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt <lb/>

multa, modo organici melicos peperere sonores.</s> <lb/>

<s>denique natura haec rerum ratioque repertast <lb/>

nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus <lb/>

nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.</s> <lb/>

<s>quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis, <lb/>

sed periisse hominum torrenti saecla vapore, <lb/>

aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, <lb/>

aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces <lb/>

per terras amnes at<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> oppida cooperuisse, <lb/>

tanto quiquie magis victus fateare necessest <lb/>

exitium quoque terrarum caelique futurum. </s><s><lb/>

nam cum res tantis morbis tantisque periclis <lb/>

temptarentur, ibi si tristior incubuisset <lb/>

causa, darent late cladem magnasque ruinas. </s><s><lb/>

nec ratione alia mortales esse videmur, <lb/>

inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem <lb/>

atque illi quos a vita natura removit. <lb/>

</s><s>Praeterea quaecumque manent aeterna necessust <lb/>

aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus <lb/>

nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas <lb/>

dissociare intus partis, vit materiai <lb/>

corpora sunt quorum naturam ostendimus ante, <lb/>

aut ideo durare aetatem posse per omnem, <lb/>

plagarum quia sunt expertia, sicut inane est <lb/>

quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum, <lb/>

aut etiam quia nulla loci fit copia circum, <lb/>

quo quasi res possint discedere dissoluique, <lb/>

sicut summarum summa est aeterna neque extra <lb/>

qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae <lb/>

possint incidere et valida dissolvere plaga.</s> <lb/>

<s>at neque, uti docui, solido cum corpore mundi <lb/>

naturast, quoniam admixtumst in rebus inane, <lb/>

nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt, <lb/>

ex infinito quae possint forte coorta <lb/>

corruere hanc rerum violento turbine summam <lb/>

aut aliam quamvis cladem inportare pericli, <lb/>

nec porro natura loci spatiumque profundi <lb/>

deficit, exspargi quo possint moenia mundi, <lb/>

aut alia quavis possunt vi pulsa perire.</s> <lb/>

<s>haut igitur leti praeclusa est ianua caelo <lb/>

nec soli terraeque neque altis aequoris undis, <lb/>

sed patet immani et vasto respectat hiatu. <lb/>

quare etiam nativa necessumst confiteare <lb/>

haec eadem ; neque enim, inortali corpore quae sunt <lb/>

ex infinito iam tempore adhuc potuissent <lb/>

inmensi validas aevi contemnere vires. <lb/>

</s><s>Denique tantopere inter se cum maxima mundi <lb/>

pugnent membra, pio nequaquam concita bello, <lb/>

nonne vides aliquam longi certaminis ollis <lb/>

posse dari finem ?</s><s> vel cum sol et vapor omnis <lb/>

omnibus epotis umoribus exsuperarint:<lb/>

quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur: <lb/>

tantum suppeditant amnes ultraque minantur <lb/>

omnia diluviare ex alto gurgite ponti, <lb/>

nequiquam, quoniam verrentes aequora venti <lb/>

deminuunt radiisque retexens aetherius sol, <lb/>

et siccare prius confidunt omnia posse <lb/>

quam liquor incepti possit contingere finem.</s> <lb/>

<s>tantum spirantes aequo certamine bellum <lb/>

magnis <emph type="italics"/>inter se<emph.end type="italics"/> de rebus cernere certant, <lb/>

cum semel interea fuerit superantior ignis <lb/>

et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis. <lb/>

ignis enim superat et lambens multa perussit, <lb/>

avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum <lb/>

aethere raptavit toto terrasque per omnis.</s> <lb/>

<s>at pater omnipotens ira tum percitus acri <lb/>

magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu <lb/>

deturbavit equis in terram, solque cadenti <lb/>

obvius aeternam succepit lampada mundi <lb/>

disiectosque redegit equos iunxitque trementis, <lb/>

inde suum per iter recreavit cuncta gubernans, <lb/>

scilicet ut veteres Graium cecinere poetae. <lb/>

quod procul a vera nimis est ratione repulsum.</s> <lb/>

<s>ignis enim superare potest ubi materiai <lb/>

ex infinito sunt corpora plura coorta;<lb/>

inde cadunt vires aliqua ratione revictae, <lb/>

aut pereunt res exustae torrentibus auris. <lb/>

umor item quondam coepit superare coortus, <lb/>

ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.</s> <lb/>

<s>inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit, <lb/>

ex infinito fuerat quaecumque coorta, <lb/>

constiterunt imbres et flumina vim minuerunt. <lb/>

</s><s>Sed quibus ille modis coniectus materiai <lb/>

fundarit terram et caelum pontique profunda, <lb/>

solis lunai cursus, ex ordine ponam. </s><s><lb/>

nam certe neque consilio primordia rerum <lb/>

ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/>

nec quos quaeque darent motus pepigere profecto, <lb/>

sed quia multa modis multis primordia rerum <lb/>

ex infinito iam tempore percita plagis <lb/>

ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/>

omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/>

quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/>

propterea fit uti magnum volgata per aevom <lb/>

omne genus coetus et motus experiundo <lb/>

tandem conveniant ea quae convecta repente <lb/>

magnarum rerum fiunt exordia saepe, <lb/>

terrai maris et caeli generisque animantum.</s> <lb/>

<s> </s><s>Hic neque tum solis rota cerni lumine largo <lb/>

altivolans poterat nec magni sidera mundi <lb/>

nec mare nec caelum nec denique terra neque aer <lb/>

nec similis nostris rebus res ulla videri, <lb/>

sed nova tempestas quaedam molesque coorta <lb/>

omne genus de principiis, discordia quorum <lb/>

intervalla vias conexus pondera plagas <lb/>

concursus motus turbabat proelia miscens, <lb/>

propter dissimilis formas variasque figuras <lb/>

quod non omnia sic poterant coniuncta manere <lb/>

nec motus inter sese dare convenientis. </s><s><lb/>

diffugere inde loci partes coepere paresque <lb/>

cum paribus iungi res et discludere mundum <lb/>

membraque dividere et magnas disponere partes, <lb/>

hoc est, a terris altum secernere caelum <lb/>

et sorsum mare uti secreto umore pateret, <lb/>

seorsus item puri secretique aetheris ignes. <lb/>

</s><s>Quippe etenim primum terrai corpora quaeque, <lb/>

propterea quod erant gravia et perplexa, coibant <lb/>

in medio atque imas capiebant omnia sedes; <lb/>

quae quanto magis inter se perplexa coibant, <lb/>

tam magis expressere ea quae mare sidera solem <lb/>

lunamque efficerent et magni moenia mundi. </s><s><lb/>

omnia enim magis haec e levibus atque rutundis <lb/>

seminibus multoque minoribu' sunt elementis <lb/>

quam tellus. </s><s>ideo, per rara foramina, terrae <lb/>

partibus erumpens primus se sustulit aether <lb/>

ignifer et multos secum levis abstulit ignis, <lb/>

non alia longe ratione ac saepe videmus, <lb/>

aurea cum primum gemmantis rore per herbas <lb/>

matutina rubent radiati lumina solis <lb/>

exhalantque lacus nebulam fluviique perennes, <lb/>

ipsaque ut interdum tellus fumare videtur; <lb/>

omnia quae sursum cum conciliantur, in alto <lb/>

corpore concreto subtexunt nubila caelum. </s><s><lb/>

sic igitur tum se levis ac diffusilis aether <lb/>

corpore concreto circumdatus undique <emph type="italics"/>flexit<emph.end type="italics"/> <lb/>

et Iate diffusus in omnis undique partis <lb/>

omnia sic avido complexu cetera saepsit. <lb/>

hunc exordia sunt solis lunaeque secuta, <lb/>

interutrasque globi quorum vertuntur in auris; <lb/>

quae neque terra sibi adscevit nec maximus aether, <lb/>

quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent, <lb/>

nec levia ut possent per summas labier oras, <lb/>

et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva <lb/>

versent et partes ut mundi totius extent; <lb/>

quod genus in nobis quaedam licet in statione <lb/>

membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.</s> <lb/>

<s>his igitur rebus retractis terra repente, <lb/>

maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit, <lb/>

succidit et salso suffudit gurgite fossas. </s><s><lb/>

inque dies quanto circum magis aetheris aestus <lb/>

et radii solis cogebant undique terram <lb/>

verberibus crebris extrema ad limina <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> artum, <lb/>

in medio ut propulsa suo condensa coiret, <lb/>

tam magis expressus salsus de corpore sudor <lb/>

augebat mare manando camposque natantis, <lb/>

et tanto magis illa foras elabsa volabant <lb/>

corpora multa vaporis et aeris altaque caeli <lb/>

densebant procul a terris fulgentia templa. </s><s><lb/>

sidebant campi, crescebant montibus altis <lb/>

ascensus; neque enim poterant subsidere saxa <lb/>

nec pariter tantundem omnes succumbere partis. </s><s><lb/>

</s><s>Sic igitur terrae concreto corpore pondus <lb/>

Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum <lb/>

confluxit gravis et subsedit funditus ut faex; <lb/>

inde mare inde aer inde aether ignifer ipse <lb/>

corporibus liquidis sunt omnia pura relicta, <lb/>

et leviora aliis alia, et liquidissimus aether <lb/>

atque levissimus aerias super influit auras, <lb/>

nec liquidum corpus turbantibus aeris auris <lb/>

commiscet; sinit haec violentis omnia verti <lb/>

turbinibus, sinit incertis turbare procellis, <lb/>

ipse suos ignis certo fert impete labens. </s><s> <lb/>

nam modice fluere atque uno posse aethera nisu <lb/>

significat Pontos, mare certo quod fluit aestu <lb/>

unum labendi conservans usque tenorem. <lb/>

</s><s>(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. </s><s><lb/>

principio magnus caeli si vortitur orbis, <lb/>

ex utraque polum parti premere aera nobis <lb/>

dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;<lb/>

inde alium supra fluere atque intendere eodem <lb/>

quo volvenda micant aeterni sidera mundi; <lb/>

aut alium supter, contra qui subvehat orbem, <lb/>

ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. </s><s><lb/>

est etiam quoque uti possit celum omne manere <lb/>

in statione, tamen cm lucida signa ferantur; <lb/>

sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus <lb/>

quaerentesque viam circum versantur et ignes <lb/>

passim per caeli volvunt Summania templa; <lb/>

sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer <lb/>

versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt <lb/>

quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis, <lb/>

flammea per caelum pascentis corpora passim. </s><s> <lb/>

nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum <lb/>

difficile est; sed quid possit fiatque per omne <lb/>

in variis mundis varia ratione creatis, <lb/>

id doceo plurisque sequor disponere causas, <lb/>

motibus astrorum quae possint esse per omne; <lb/>

e quibus una tamen sit in hoc quoque causa necessest <lb/>

quae vegeat motum signis; sed quae sit earum <lb/>

praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.)<lb/>

</s><s>Terraque ut in media mundi regione quiescat, <lb/>

evanescere paulatim et decrescere pondus <lb/>

convenit, atque aliam naturam supter habere <lb/>

ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam <lb/>

partibus aeriis mundi quibus insita vivit.</s> <lb/>

<s>propterea non est oneri neque deprimit auras;<lb/>

ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra <lb/>

nec caput est oneri collo nec denique totum <lb/>

corporis in pedibus pondus sentimus inesse;<lb/>

at quaecumque foris veniunt inpostaque nobis <lb/>

pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.</s> <lb/>

<s>usque adeo magni refert quid quaeque obeat res. <lb/>

sic igitur tellus non est aliena repente <lb/>

allata atque auris aliunde obiecta alienis, <lb/>

sed pariter prima concepta ab origine mundi <lb/>

certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.</s> <lb/>

<s>praeterea grandi tonitru concussa repente, <lb/>

terra supra quae se sunt concutit omnia motu:<lb/>

quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset <lb/>

partibus aeriis mundi caeloque revincta.</s> <lb/>

<s>nam communibus inter se radicibus haerent <lb/>

ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta. <lb/>

nonne vides etiam quam magno pondere nobis <lb/>

sustineat corpus tenuissima vis animai <lb/>

propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ?</s><s> <lb/>

denique iam saltu pernici tollere corpus <lb/>

quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ?</s><s> <lb/>

iamne vides quantum tenuis natura valere <lb/>

possit, ubi est coniuneta gravi cum corpore, ut aer <lb/>

coniunetus terris et nobis est animi vis ?</s><s><lb/>

Nee nimio solis maior rota nee minor ardor <lb/>

esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. <lb/>

nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt <lb/>

adicere et calidum membris adflare vaporem, <lb/>

nil illa his intervallis de corpore libant <lb/>

flammaruni, nil ad speciem est contractior ignis. </s><s><lb/>

proinde, calor quoniam solis lumenque profusum <lb/>

perveniunt nostros ad sensus et loca mulcent, <lb/>

forma quoque hine solis debet filumque videri, <lb/>

nil adeo ut possis plus aut minus addere, vere.</s> <lb/>

<s> lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans <lb/>

sive suam proprio iactat de corpore lucem, <lb/>

quidquid id est, nilo fertur maiore figura <lb/>

quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. </s><s><lb/>

nam prius omnia, quae longe semota tuemur <lb/>

aera per multum, specie confusa videntur <lb/>

quam mi<emph type="italics"/>nui<emph.end type="italics"/> filum. </s><s>quapropter luna necesse est, <lb/>

quandoquidem claram speciem certamque figuram <lb/>

<lb/>

praebet, ut est oris extremis cumque notata <lb/>

quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. </s><s><lb/>

postremo quoscumque vides hine aetheris ignes; <lb/>

quandoquidem quoscumque in terris cernimus <emph type="italics"/>ignes<emph.end type="italics"/>, <lb/>

dum tremor <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> clarus, dum cernitur ardor eorum, <lb/>

perparvom quiddam interdum mutare videtur <lb/>

alteram utram in partem filum, quo longius absunt;<lb/>

scire licet perquam pauxillo posse minores <lb/>

esse vel exigua maioris parte brevique. <lb/>

</s><s>Illud item non est mirandum, qua ratione <lb/>

tantulus ille queat tantum sol mittere lumen, <lb/>

quod maria ac terras omnis caelumque rigando <lb/>

compleat et calido perfundat cuncta vapore. <lb/>

nam licet hinc mundi patefactum totius unum <lb/>

largifluum fontem scatere atque erumpere lumen, <lb/>

ex omni mundo quia sic elementa vaporis <lb/>

undique conveniunt et sic coniectus eorum <lb/>

confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.</s> <lb/>

<s>nonne vides etiam quam late parvus aquai <lb/>

prata riget fons interdum campisque redundet ?</s><s><lb/>

est etiam quoque uti non magno solis ab igni <lb/>

aera percipiat calidis fervoribus ardor, <lb/>

opportunus ita est si forte et idoneus aer, <lb/>

ut queat accendi parvis ardoribus ictus;<lb/>

quod genus interdum segetes stipulamque videmus <lb/>

accedere ex una scintilla incendia passim.</s> <lb/>

forsitan et rosea sol alte lampade lucens <lb/>

possideat multum caecis fervoribus ignem <lb/>

circum se, nullo qui sit fulgore notatus, <lb/>

aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum. <lb/>

</s><s>Nec ratio solls siniplex <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> certa patescit, <lb/>

quo pacto aestivis e partibus aegocerotis <lb/>

brumalis adeat flexus atque inde revertens <lb/>

cancri se ut vertat metas ad solstitialis, <lb/>

lunaque mensibus id spatium videatur obire, <lb/>

annua sol in quo consumit tempora cursu. </s><s><lb/>

non, inquam, simplex his rebus reddita causast. </s><s> <lb/>

nam fieri vel cum primis id posse videtur, <lb/>

Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/>

quanto quaeque magis sint terram sidera propter, <lb/>

tanto posse minus cum caeli turbine ferri. </s><s><lb/>

evanescere enim rapidas illius et acris <lb/>

imminui supter viris, ideoque relinqui <lb/>

paulatim solem cum posterioribu' signis, <lb/>

inferior multo quod sit quam fervida signa. </s><s><lb/>

et magis hoc lunam: quanto demissior eius <lb/>

cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, <lb/>

tanto posse minus cum signis tendere cursum.</s> <lb/>

<s>flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur <lb/>

inferior quam sol,