| version 1.21, 2005/10/05 12:01:55 |
version 1.40, 2005/12/08 17:45:25 |
| |
| <?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" >
<archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">
<info>
<author>Lucretius</author>
<title>De rerum natura: Libri Sex (Vol. I, Text)</title>
<date>1566</date>
<place>Antwerpen</place>
<translator></translator>
<lang>la</lang>
<cvs_file>lucre_natur_079_la_1566.xml</cvs_file>
<cvs_version/>
<locator>079.xml</locator>
</info>
<text>
<front/>
<body>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<pb xlink:href="079/01/050.jpg" pagenum="1"/>
<chap n="1">
<p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER PRIMUS</s></p>
<p type="main"><s>Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,<lb/>
alma Venus, caeli subter labentia signa<lb/>
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis<lb/>
concelebras, per te quoniam genus omne animantum<lb/>
concipitur visitque exortum lumina solis: <lb/>
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli<lb/>
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus<lb/>
summittit flores, tibi rident aequora ponti<lb/>
placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s> <lb/>
<s>nam simul ac species patefactast verna diei <lb/>
et reserata viget genitabilis aura favoni,<lb/>
aeriae primum volucres te, diva, tuumque<lb/>
significant initum perculsae corda tua vi.</s> <lb/>
<s>inde ferae pecudes persultant pabula laeta <lb/>
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore <lb/>
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.</s> <lb/>
<s>denique per maria ac montis fluviosque rapacis<lb/>
frondiferasque domos avium camposque virentis<lb/>
omnibus incutiens blandum per pectora amorem <lb/>
efficis ut cupide generatim saecla propagent<lb/>
quae quoniam rerum naturam sola gubernas<lb/>
nec sine te quicquam dias in luminis oras<lb/>
exoritur neque fit laetum neque amabile quiequam,<lb/>
te sociam studeo scribendis versibus esse<lb/>
<pb xlink:href="079/01/051.jpg" pagenum="2"/>
quos ego de rerum natura pangere conor <lb/>
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni<lb/>
omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s> <lb/>
<s>quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.</s> <lb/>
<s>effice ut interea fera moenera militiai<lb/>
per maria ac terras omnis sopita quiescant. <lb/>
nam tu sola potes tranquilla pace iuvare<lb/>
mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors<lb/>
armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se<lb/>
reicit aeterno devictus vulnere amoris,<lb/>
atque ita suspiciens tereti cervice reposta <lb/>
pascit amore avidos inhians in te, dea, visus,<lb/>
eque tuo pendet resupini spiritus ore.</s> <lb/>
<s>hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto<lb/>
circumfusa super, suavis ex ore loquellas<lb/>
funde petens placidam Romanis, incluta, pacem. <lb/>
nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo<lb/>
possumus aequo animo nec Memmi elara propago<lb/>
talibus in rebus communi desse saluti.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>quod superest, vacuas auris animumque sagacem <lb/>
semotum a curis adhibe veram ad rationem,<lb/>
ne mea dona tibi studio disposta fideli,<lb/>
intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s> <lb/>
<s>nam tibi de summa caeli ratione deumque<lb/>
dissere incipiam et rerum primordia pandam, <lb/>
unde omnis natura creet res auctet alatque,<lb/>
quove eadem rursum natura perempta resolvat,<lb/>
quae nos materiem et genitalia corpora rebus<lb/>
reddunda in ratione vocare et semina rerum<lb/>
appellare sueimus et haec eadem usurpare <lb/>
corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.<lb/>
</s></p><pb xlink:href="079/01/052.jpg" pagenum="3"/><p type="main"><s>Humana ante octilos foede Cum vita iaceret<lb/>
in terris oppressa gravi sub religione<lb/>
quae caput a caeli regionibus ostendebat<lb/>
horribili super aspectu mortalibus instans, <lb/>
primum Graius homo mortalis tollere contra<lb/>
est oculos ausus primusque obsistere contra,<lb/>
quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti<lb/>
murmure compressit caelum, sed eo magis acrem<lb/>
inritat animi virtutem, effringere ut arta <lb/>
naturae primus portarum elaustra cupiret.</s> <lb/>
<s>ergo vivida vis animi pervicit, et extra<lb/>
processit longe flammantia moenia mundi<lb/>
atque omne immensum peragravit mente animoque,<lb/>
unde refert nobis victor quid possit oriri, <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique<lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens.</s> <lb/>
<s>quare religio pedibus subiecta vicissim<lb/>
opteritur, nos exaequat victoria caelo.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus vereor, ne forte rearis <lb/>
inpia te rationis inire elementa viamque<lb/>
indugredi sceleris. </s><s>quod contra saepius illa<lb/>
religio peperit scelerosa atque impia facta.</s> <lb/>
<s>Aulide quo pacto Triviai virginis aram<lb/>
lphianassai turparunt sanguine foede <lb/>
ductores Danaum delecti, prima virorum.</s> <lb/>
<s>cui simul infula virgineos cireumdata comptus<lb/>
ex utraque pari malarum parte profusast,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/053.jpg" pagenum="4"/>
et maestum simul ante aras adstare parentem<lb/>
sensit et hunc propter ferrum celare ministros <lb/>
aspectuque suo lacrimas effundere civis,<lb/>
muta metu terram genibus summissa petebat.</s> <lb/>
<s>nec miserae prodesse in tali tempore quibat<lb/>
quod patrio princeps donarat nomine regem;<lb/>
nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras <lb/>
deductast, non ut sollemni more sacrorum<lb/>
perfecto posset claro comitari Hymenaeo,<lb/>
sed casta inceste nubendi tempore in ipso<lb/>
hostia concideret mactatu maesta parentis,<lb/>
exitus ut classi felix faustusque daretur. </s><s> <lb/>
tantum religio potuit suadere malorum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum<lb/>
terriloquis victus dictis desciscere quaeres.</s> <lb/>
<s>quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt<lb/>
somnia quae vitae rationes vertere possint <lb/>
fortunasque tuas omnis turbare timore!<lb/>
et merito; nam si certam finem esse viderent<lb/>
aerumnarum homines, aliqua ratione valerent<lb/>
religionibus atque minis obsistere vatum.</s> <lb/>
<s>nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, <lb/>
aeternas quoniam poenas in morte timendumst.</s> <lb/>
<s>ignoratur enim quae sit natura animai,<lb/>
nata sit an contra nascentibus insinuetur,<lb/>
et simul intereat nobiscum morte dirempta<lb/>
an tenebras Orci visat vastasque lacunas <lb/>
an pecudes alias divinitus insinuet se,<lb/>
Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno<lb/>
detulit ex Helicone perenni fronde coronam,<lb/>
per gentis Italas horninum quae clara clueret;<lb/>
etsi praeterea tamen esse Acherusia templa <lb/>
<pb xlink:href="079/01/054.jpg" pagenum="5"/>
Ennius aeternis exponit versibus edens,<lb/>
quo neque permaneant animae neque corpora nostra,<lb/>
sed quaedam simulacra modis pallentia miris;<lb/>
unde sibi exortam semper florentis Homeri<lb/>
commemorat speciem lacrimas effundere salsas <lb/>
coepisse, et rerum naturam expandere dictis.</s> <lb/>
<s>quapropter bene eum superis de rebus habenda<lb/>
nobis est ratio, solis lunaeque meatus<lb/>
qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur<lb/>
in terris, tum cum primis ratione sagaci<lb/>
unde anima atque animi constet natura videndum;<lb/>
et quae res nobis, vigilantibus obvia, mentes<lb/>
terrificet morbo adfectis, somnoque sepultis,<lb/>
cernere uti videamur eos atidireque coram,<lb/>
morte obita quorum tellus amplectitur ossa. <lb/>
nec me animi fallit Graiorum obscura reperta<lb/>
difficile inlustrare Latinis versibus esse,<lb/>
multa novis verbis praesertim cum sit agendum<lb/>
propter egestatem linguae et rerum novitatem;<lb/>
sed tua me virtus tamen et sperata voluptas <lb/>
suavis amicitiae quernvis sufferre Iaborein<lb/>
suadet et inducit noctes vigilare serenas<lb/>
quaerentem dictis quibus et quo earmine demum<lb/>
clara tuae possim praepandere lumina menti,<lb/>
res quibus occultas penitus convisere possis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest<lb/>
non radii solis neque lucida tela diei<lb/>
diseutiant, sed naturae species ratioque.</s> <lb/>
<s>principium cuius hinc nobis exordia sumet,<lb/>
nullam rem e nilo gigni divinitus umquam. <lb/>
quippe ita formido mortalis continet omnis,<lb/>
quod multa in terris fieri caeloque tuentur<lb/>
<pb xlink:href="079/01/055.jpg" pagenum="6"/>
quorum operum causas nulla ratione videre<lb/>
possunt ac fieri divino numine rentur. <lb/>
quas ob res ubi viderimus nil posse creari <lb/>
de nilo, tum quod sequimur iam rectius inde<lb/>
perspiciemus, et unde queat res quaeque creari<lb/>
et quo quaeque modo fiant opera sine divom.</s> <lb/>
<s> Nam si de nilo fierent, ex omnibuÍ rebus<lb/>
omne gentis nasci posset, nil semine egeret. <lb/>
e mare primum homines, e terra posset oriri<lb/>
squamigerum genus et volucres erumpere eaelo;<lb/>
armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,<lb/>
incerto partu culta ac deserta tenerent.</s> <lb/>
<s>nec fructus idem arboribus constare solerent, <lb/>
sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.</s> <lb/>
<s>quippe, ubi non essent genitalia corpora cuique,<lb/>
qui posset mater rebus consistere certa?</s><s><lb/>
at nunc seminibus quia certis quaeque ereantur,<lb/>
inde enascitur atque oras in luminis exit, <lb/>
materies ubi inest cuiusque et corpora prima;<lb/>
atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,<lb/>
quod certis in rebus inest secreta facultas.</s> <lb/>
<s>praeterea cur vere rosam, frumenta calore,<lb/>
vites autumno fundi suadente videmus, <lb/>
si non, certa suo quia tempore semina rerum<lb/>
cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur,<lb/>
dum tempestates adsunt et vivida tellus<lb/>
tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s><lb/>
quod si de nilo fierent, subito exorerentur <lb/>
incerto spatio atque alienis partibus anni,<lb/>
quippe ubi nulla forent primordia quae genitali<lb/>
concilio possent arceri tempore iniquo.</s> <lb/>
<s>nec porro augendis rebus spatio foret usus<lb/>
<pb xlink:href="079/01/056.jpg" pagenum="7"/>
seminis ad coitum, si e nilo crescere possent; <lb/>
nam fierent iuvenes subito ex infantibuÍparvis<lb/>
e terraque exorta repente arbusta salirent.</s> <lb/>
<s>quorum nil fieri manifestum est, omnia quando<lb/>
paulatim crescunt, ut par est, . . .</s> <lb/>
<s> . . . . . semine certo<lb/>
crescentesque genus servant; ut noscere possis <lb/>
quicque sua, de materia grandescere alique.</s> <lb/>
<s>huc accedit uti sine certis imbribus anni<lb/>
laetificos nequeat fetus submittere tellus<lb/>
nec porro secreta cibo natura animantum<lb/>
propagare genus possit vitanique tueri; <lb/>
ut potius multis communia corpora rebus<lb/>
multa putes esse, ut verbis elementa videmus,<lb/>
quam sine principiis ullam rem existere posse.</s> <lb/>
<s> denique cur hoinines tantos natura parare<lb/>
non potuit, pedibus qui pontum per vada possent <lb/>
transire et magnos manibus divellere montis<lb/>
multaque vivendo vitalia vincere saecla,<lb/>
si non, materies quia rebus reddita certast<lb/>
gignundis e qua constat quid possit oriri?</s><s><lb/>
nil igitur fieri de nilo posse fatendumst, <lb/>
semine quando opus est rebus quo quaeque ereatae<lb/>
aeris in teneras possint proferrier auras.</s> <lb/>
<s> postremo quoniam incultis praestare videmus<lb/>
culta loca et manibus melioris reddere fetus,<lb/>
esse videlicet in terris primordia rerum <lb/>
quae nos fecundas vertentes vomere glebas<lb/>
terraique solum subigentes cimus ad ortus.</s> <lb/>
<s> quod si nulla forent, nostro sine quaeque Iabore<lb/>
sponte sua multo fieri meliora videres.</s> <lb/>
<s> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum <lb/>
dissoluat natura neque ad nilum interemat res<lb/>
<pb xlink:href="079/01/057.jpg" pagenum="8"/>
nam siquid mortale e cunctis partibus esset,<lb/>
ex oculis res quaeque repente erepta periret.</s> <lb/>
<s> nulla vi foret usus enim quae partibus eius<lb/>
discidium parere et nexus exsolvere posset. <lb/>
quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,<lb/>
donec vis obiit quae res diverberet ictu<lb/>
aut intus penetret per inania dissoluatque,<lb/>
nullius exitium patitur natura videri.</s> <lb/>
<s> praeterea quaecumque vetustate amovet aetas,<lb/>
si penitus peremit consumens materiem omnem,<lb/>
unde animale genus generatim in lumina vitae<lb/>
redducit Venus, aut redductum daedala tellus<lb/>
unde alit atque auget generatim pabula praebens?</s><s><lb/>
unde mare ingenuei fontes externaque longe<lb/>
flumina suppeditant ?</s><s> unde aether sidera pascit?</s><s><lb/>
omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,<lb/>
infinita aetas consumpse anteacta diesque.</s> <lb/>
<s>quod si in eo spatio atque anteacta aetate fuere<lb/>
e quibus haec rerum consistit summa refecta, <lb/>
inmortali sunt natura praedita certe,<lb/>
haut igitur possunt ad nilum quaeque reverti.</s> <lb/>
<s>denique res omnis eadem vis eausaque volgo<lb/>
conficeret, nisi materies aeterna teneret,<lb/>
inter se nexu minus aut magis indupedita;<lb/>
tactus enim leti satis esset eausa profecto,<lb/>
quippe, ubi nulla forent aeterno corpore, quorum<lb/>
contextum vis deberet dissolvere quaeque.</s> <lb/>
<s>at nunc, inter se quia nexus principiorum<lb/>
dissimiles constant aeternaque materies est,<lb/>
incolumi remanent res corpore, dum satis acris<lb/>
vis obeat pro textura cuiusque reperta.</s> <lb/>
<s>haud igitur redit ad nilum res ulla, sed omnes<lb/>
<pb xlink:href="079/01/058.jpg" pagenum="9"/>
discidio redeunt in corpora materiai.</s> <lb/>
<s>postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether <lb/>
in gremium matris terrai praecipitavit;<lb/>
at nitidae surgunt fruges ramique vireseunt<lb/>
arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur;<lb/>
hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum,<lb/>
hinc laetas urbes pueris florere videmus<lb/>
frondiferasque novis avibus canere undique silvas;<lb/>
hinc fessae pecudes pingui per pabula laeta<lb/>
corpora deponunt et candens lacteus umor<lb/>
uberibus manat distentis; hinc nova proles<lb/>
artubus infirmis teneras lasciva per herbas <lb/>
ludit lacte mero mentes perculsa novellas.</s> <lb/>
<s>haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur,<lb/>
quando alid ex alio reficit natura nec ullam<lb/>
rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.</s> <lb/>
<s>Nunc age, res quoniam docui non posse creari <lb/>
de nilo neque item genitas ad nil revocari,<lb/>
nequa forte tamen coeptes diffidere dictis,<lb/>
quod nequeunt oculis rerum primordia cerni,<lb/>
accipe praeterea quae corpora tute necessest<lb/>
confiteare esse in rebus nec posse videri. <lb/>
principio venti vis verberat incita portus<lb/>
ingentisque ruit navis et nubila differt,<lb/>
interdum rapido percurrens turbine campos<lb/>
arboribus magnis sternit montisque supremos<lb/>
silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri <lb/>
cum fremitu saevitque minaci murmure ventus.</s> <lb/>
<s>sunt igitur venti nimirum corpora caeca<lb/>
quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli<lb/>
verrunt ac subito vexantia turbine raptant,<lb/>
nec ratione fluunt alia stragemque propagant <lb/>
<pb xlink:href="079/01/059.jpg" pagenum="10"/>
et cum mollis aquae fertur natura repente<lb/>
flumine abundanti, quam largis imbribus auget<lb/>
montibus ex altis magnus decursus aquai<lb/>
fragmina coniciens silvarum arbustaque tota,<lb/>
nec validi possunt pontes venientis aquai <lb/>
vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri<lb/>
molibus incurrit validis cum viribus amnis:<lb/>
dat sonitu magno stragem volvitque sub undis<lb/>
grandia saxa: ruit qua quicquid fluctibus obstat.</s> <lb/>
<s>sic igitur debent venti quoque flamina ferri, <lb/>
quae veluti validum eum flumen procubuere<lb/>
quamlibet in partem, trudunt res ante ruuntque<lb/>
impetibus crebris, interdum vertice torto<lb/>
corripiunt rapideque rotanti turbine portant.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca, <lb/>
quandoquidem factis et moribus aemula magnis<lb/>
amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s> <lb/>
<s>tum porro varios rerum sentimus odores<lb/>
nec tamen ad naris venientis cernimus umquam,<lb/>
nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus <lb/>
usurpare oculis nec voces cernere suemus;<lb/>
quae tamen omnia corporea constare necessest<lb/>
natura, quoniam sensus inpellere possunt.</s> <lb/>
<s>tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.</s> <lb/>
<s>denique fluctifrago suspensae in litore vestes <lb/>
uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.</s> <lb/>
<s>at neque quo pacto persederit umor aquai<lb/>
visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.</s> <lb/>
<s>in parvas igitur partis dispergitur umor<lb/>
quas oculi nulla possunt ratione videre. <lb/>
quin etiam multis solis redeuntibus annis<lb/>
anulus in digito subter tenuatur habendo,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/060.jpg" pagenum="11"/>
stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri<lb/>
ferreus occulte decrescit vomer in arvis,<lb/>
strataque iain volgi pedibus detrita viarum <lb/>
saxea conspicimus; tum portas propter aena<lb/>
signa manus dextras ostendunt adtenuari<lb/>
saepe salutantum tactu praeterque meantum.</s> <lb/>
<s>haec igitur minui, eum sint detrita, videmus.</s> <lb/>
<s>sed quae corpora decedant in tempore quoque, <lb/>
invida praeclusit speciem natura videndi.</s> <lb/>
<s>postremo quaecumque dies naturaque rebus<lb/>
paulatim tribuit, moderatim ereseere cogens,<lb/>
nulla potest oculorum acies contenta tueri;<lb/>
nec porro quaecumque aevo macieque senescunt, <lb/>
nec, mare quae inpendent, vesco sale saxa peresa<lb/>
quid quoque amittant in tempore cernere possis.</s> <lb/>
<s>corporibus caecis igitur natura gerit res.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec tamen undique corporea stipata tenentur<lb/>
omnia natura; namque est in rebus inane. <lb/>
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus<lb/>
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper<lb/>
de summa rerum et nostris diffidere dictis.</s> <lb/>
<s>QUAPROPTER LOCUS EST INTACTUS INANE VACANSQUE<lb/>
quod si non esset, nulla ratione moveri <lb/>
res possent; namque officium quod corporis exstat,<lb/>
officere atque obstare, id in omni tempore adesset<lb/>
omnibus ; haud igitur quicquam procedere posset,<lb/>
principium quoniam cedendi nulla daret res.</s> <lb/>
<s>at nunc per maria ac terras sublimaque caeli <lb/>
multa modis multis varia ratione moveri<lb/>
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,<lb/>
non tam sollicito motu privata carerent<lb/>
quam genita omnino nulla ratione fuissent,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/061.jpg" pagenum="12"/>
undique materies quoniam stipata quiesset. <lb/>
praeterea quamvis solidae res esse putentur,<lb/>
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.</s> <lb/>
<s>in saxis ac speluncis permanat aquarum<lb/>
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.</s> <lb/>
<s>dissipat in corpus sese cibus omne animantum. <lb/>
crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,<lb/>
quod cibus in totas usque ab radicibus imis<lb/>
per truncos ac per ramos diffunditur omnis.</s> <lb/>
<s>inter saepta meant voces et elausa domorum<lb/>
transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa, <lb/>
quod nisi inania sint, qua possint corpora quaeque<lb/>
transire ?</s><s> haud ulla fieri ratione videres.</s> <lb/>
<s>denique cur alias allis praestare videmus<lb/>
pondere res rebus nilo maiore figura ?</s><s><lb/>
nam si tantundemst in lanae glomere quantum <lb/>
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,<lb/>
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,<lb/>
contra autem natura manet sine pondere inanis.</s> <lb/>
<s>ergo quod magnumst aeque leviusque videtur,<lb/>
nimirum plus esse sibi declarat inanis; <lb/>
at contra gravius plus in se corporis esse<lb/>
dedicat et multo vacui minus intus habere.</s> <lb/>
<s>est igitur nimirum id quod ratione sagaci<lb/>
quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne te deducere vero <lb/>
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s> <lb/>
<s>cedere squamigeris latices nitentibus aiunt<lb/>
et liquidas aperire vias, quia post loca pisces<lb/>
linquant, quo possint cedentes confluere undae;<lb/>
sic alias quoque res inter se posse moveri <lb/>
et mutare locum, quamvis sint ominia plena.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/062.jpg" pagenum="13"/>
<s>scilicet id falsa totum ratione receptumst.</s> <lb/>
<s>nam quo squamigeri poterunt procedere tandern,<lb/>
ni spatium dederint latices?</s><s> concedere porro<lb/>
quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?</s><s> <lb/>
aut igitur motu privandumst corpora quaeque<lb/>
aut esse admixtum dicundumst rebus inane<lb/>
unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s> <lb/>
<s>postremo duo de concursu corpora lata<lb/>
si eita dissiliant, nempe aer omne necessest, <lb/>
inter corpora quod fiat, possidat inane.</s> <lb/>
<s>is porro quamvis eircum celerantibus auris<lb/>
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum<lb/>
compleri spatium; nam primum quemque necessest<lb/>
occupet ille locum, deinde omnia possideantur. <lb/>
quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,<lb/>
tum putat id fieri quia se condenseat aer,<lb/>
errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante<lb/>
et repletur item vacuum quod constitit ante,<lb/>
nec tali ratione potest denserier aer, <lb/>
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,<lb/>
ipse in se trahere et partis conducere in unum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quapropter, quamvis causando multa moreris,<lb/>
esse in rebus inane tamen fateare necessest.</s> <lb/>
<s>multaque praeterea tibi possum commemorando <lb/>
argumenta fidem dietis conradere, nostris.</s> <lb/>
<s>verum animo satis haec vestigia parva sagaci,<lb/>
sunt per quae possis cognoscere cetera tute.</s> <lb/>
<s>namque canes ut montivagae persaepe ferai<lb/>
naribus inveniunt intectas fronde quietes, <lb/>
cum semel institerunt vestigia certa viai,<lb/>
sic alid ex alio per te tute ipse videre<lb/>
talibus in rebus poteris caecasque latebras<lb/>
<pb xlink:href="079/01/063.jpg" pagenum="14"/>
insinuare omnis et verum protrahere inde.</s> <lb/>
<s>quod si pigraris paulumve recesseris ab re, <lb/>
hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:<lb/>
usque adeo largos haustus e fontibuÍ magnis<lb/>
lingua meo suavis diti de pectore fundet,<lb/>
ut verear ne tarda prius per membra senectus<lb/>
serpat et in nobis vitai claustra resolvat, <lb/>
quam tibi de quavis una re versibus omnis<lb/>
argumentorurn sit copia missa per auris.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,<lb/>
omnis ut est igitur per se natura duabus<lb/>
constitit in rebus; nam corpora sunt et inane, <lb/>
haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.</s> <lb/>
<s>corpus enim per se communis dedicat esse<lb/>
sensus; cui nisi prima fides fundata valebit,<lb/>
haut erit occultis de rebus quo referentes<lb/>
confirmare animi quicquam ratione queamus. <lb/>
tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,<lb/>
si nullum foret, haut usquam sita corpora possent<lb/>
esse neque omnino quoquam diversa meare;<lb/>
id quod iarn supera tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/>
<s>praeterea nil est quod possis dicere ab oinni <lb/>
corpore seiunctum secretumque esse ab inani,<lb/>
quod quasi tertia sit numero natura reperta.</s> <lb/>
<s>nam quodcumque erit, esse aliquid debebit id ipsum;<lb/>
cui si tactus erit quamvis levis exiguusque,<lb/>
augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit, <lb/>
corporis augebit numerum summamque sequetur.</s> <lb/>
<s>sin intactile erit, nulla de parte quod ullam<lb/>
rem prohibere queat per se transire meantem,<lb/>
scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s> <lb/>
<s>praeterea per se quodcumque erit, aut faciet quid <lb/>
<pb xlink:href="079/01/064.jpg" pagenum="15"/>
aut aliis fungi debebit agentibus ipsum<lb/>
aut erit, ut possunt in eo res esse gerique.</s> <lb/>
<s>at facere et fungi sine corpore nulla potest res<lb/>
nec praebere locum porro nisi inane vacansque.</s> <lb/>
<s>ergo praeter inane et corpora tertia per se <lb/>
nulla potest rerum in numero natura relinqui,<lb/>
nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros<lb/>
nec ratione animi quam quisquam possit apisci.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus<lb/>
rebus ea invenies aut horum eventa videbis. <lb/>
coniunctum est id quod nusquam sine permitiali<lb/>
discidio potis est seiungi seque gregari,<lb/>
pondus uti saxist, calor ignis, liquor aquai.</s> <lb/>
<s>TACTUS CORPORIBUS CUNCTIS INTACTUS INANI<lb/>
servitium contra paupertas divitiaeque, <lb/>
libertas bellum concordia, cetera quorum<lb/>
adventu manet ineolumis natura abituque,<lb/>
haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.</s> <lb/>
<s>tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis<lb/>
consequitur sensus, transactum quid sit in aevo, <lb/>
tum quae res instet, quid porro deinde sequatur.</s> <lb/>
<s>nec per se quemquam tempus sentire fatendumst<lb/>
semotum ab rerum motu placidaque quiete.</s> <lb/>
<s>denique Tyndaridem raptam belloque subactas<lb/>
Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst <lb/>
ne forte haec per se cogant nos esse fateri,<lb/>
quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,<lb/>
inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;<lb/>
namque aliut Teueris, aliut regionibus ipsis<lb/>
eventum dici poterit quodcumque erit aetum. </s><s><lb/>
denique materies si rerum nulla fuisset<lb/>
nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/065.jpg" pagenum="16"/>
numquam Tyndaridis formae conflatus amore<lb/>
ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens,<lb/>
clara accendisset saevi certamina belli, <lb/>
nec clam durateus Troiianis Pergama partu<lb/>
inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;<lb/>
perspicere ut possis res gestas funditus omnis<lb/>
non ita uti corpus, per se constare neque esse,<lb/>
nec ratione cluere eadem qua constet inane, <lb/>
sed magis ut merito possis eventa vocare<lb/>
corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Corpora sunt porro partim primordia rerum,<lb/>
partim concilio quae constant principiorum.</s> <lb/>
<s>sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis <lb/>
stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s> <lb/>
<s>etsi difficile esse videtur credere quicquam<lb/>
in rebus solido reperiri corpore posse.</s> <lb/>
<s>transit enim fulmen caeli per saepta domorum,<lb/>
clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni <lb/>
dissiliuntque fero ferventia saxa vapore;<lb/>
tum labefactatus rigor auri solvitur aestu;<lb/>
tum glacies aeris flamma devicta liquescit<lb/>
permanat calor argentum penetraleque frigus,<lb/>
quando utrumque manu retinentes pocula rite <lb/>
sensimus infuso lympharum rore superne.</s> <lb/>
<s>usque adeo in rebus solidi nil esse videtur.</s> <lb/>
<s>sed quia vera tamen ratio naturaque rerum<lb/>
cogrit, ades, paucis dum versibus expediamus<lb/>
esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, <lb/>
semina quae rerum primordiaque esse docemus,<lb/>
unde omnis rerum nunc constet summa creata.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio quoniam duplex natura duarum<lb/>
dissimilis rerum longe constare repertast,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/066.jpg" pagenum="17"/>
corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur, <lb/>
esse utramque sibi per se puramque necessest.</s> <lb/>
<s>nam quacumque vacat spatium, quod inane vocainus,<lb/>
corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se<lb/>
corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s> <lb/>
<s>sunt igitur solida ac sine inani corpora prima. <lb/>
praeterea quoniam genitis in rebus inanest,<lb/>
materiem circum solidam constare necessest,<lb/>
nec res ulla potest vera ratione probari<lb/>
corpore inane suo celare atque intus habere,<lb/>
si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. <lb/>
id porro nil esse potest nisi materiai<lb/>
concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s> <lb/>
<s>materies igitur, solido quae corpore constat,<lb/>
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s> <lb/>
<s>tum porro si nil esset quod inane vocaret, <lb/>
omne foret solidum ; nisi contra corpora certa<lb/>
essent quae loca complerent quaecumque tenerent,<lb/>
omne quod est, spatium vacuum constaret inane.</s> <lb/>
<s>alternis igitur nimirum corpus inani<lb/>
distinctumst, quoniam nec plenum naviter extat <lb/>
nec porro vacuum. </s><s>sunt ergo corpora certa<lb/>
quae spatium pleno possint distinguere inane.</s> <lb/>
<s>haec neque dissolui plagis extrinsecus icta<lb/>
possunt nec porro penitus penetrata retexi<lb/>
nec ratione queunt alia temptata Iabare; <lb/>
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/>
<s>nam neque conlidi sine inani posse videtur<lb/>
quicquam nec frangi nec findi in bina secando<lb/>
nec capere umorem neque item manabile frigus<lb/>
nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur. <lb/>
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/067.jpg" pagenum="18"/>
tam magis his rebus penitus temptata labascit.</s> <lb/>
<s>ergo si solida ac sine inani corpora prima<lb/>
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.</s> <lb/>
<s>praeterea nisi materies aeterna fuisset, <lb/>
antehac ad nilum penitus res quaeque redissent<lb/>
de niloque renata forent quaecumque videmus.</s> <lb/>
<s>At quoniam supra docui nil posse creari<lb/>
de nilo neque quod genitum est ad nil revocari,<lb/>
esse inmortali primordia corpore debent, <lb/>
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,<lb/>
materies ut subpeditet rebus reparandis.</s> <lb/>
<s> Sunt igitur solida primordia simplicitate<lb/>
nec ratione queunt alia servata per aevom<lb/>
ex infinito iam tempore res reparare, <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique si nullam finem natura parasset<lb/>
frangendis rebus, iam corpora materiai<lb/>
usque redaeta forent aevo frangente priore,<lb/>
ut nil ex illis a certo tempore posset<lb/>
conceptum summum aetatis pervadere <emph type="italics"/>ad auctum.<emph.end type="italics"/> <lb/>
nam quidvis citius dissolvi posse videmus<lb/>
quam rursus refici; quapropter longa diei<lb/>
infinita aetas anteacti temporis omnis<lb/>
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,<lb/>
numquam relicuo reparari tempore posset.</s> <lb/>
<s>at nunc nimirum franoendi reddita finis<lb/>
Certa manet, quoniam refici rem quamque <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>demus<lb/>
et finita simul generatim tempora rebus<lb/>
Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s> <lb/>
<s>huc accedit uti, solidissima materiai <lb/>
corpora eum constant, possit tamen, omnia, reddi,<lb/>
mollia quae flunt, aer aqua terra vapores,<lb/>
quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/068.jpg" pagenum="19"/>
admixtum quoniam semel est in rebus inane.</s> <lb/>
<s>at contra si mollia sint primordia rerum, <lb/>
unde queant validi silices ferrumque creari<lb/>
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis<lb/>
principio fundamenti natura earebit.</s> <lb/>
<s>sunt igitur solida pollentia simplicitate<lb/>
quorum condenso magis omnia coneiliatu <lb/>
artari possunt validasque ostendere viris.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Porro si nullast frangendis reddita finis<lb/>
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque<lb/>
nunc etiam superare necessest corpora rebus,<lb/>
quae nondum clueant ullo temptata periclo. <lb/>
at quoniam fragili natura praedita constant,<lb/>
discrepat aeternum tempus potuisse manere<lb/>
innumerabilibus plagis vexata per aevom.</s> <lb/>
<s>denique iam quoniam generatim reddita finis<lb/>
crescendi rebus constat vitamque tenendi, <lb/>
et quid quaeque queant per foedera naturai,<lb/>
quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat,<lb/>
nec commutatur quicquam, quin omnia constant<lb/>
usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae<lb/>
ostendant maculas generalis corpore inesse, <lb/>
inmutabiliÍ materiae quoque corpus habere<lb/>
debent nimirum. </s><s>nam si primordia rerum<lb/>
commutari aliqua possint ratione revicta,<lb/>
incertum quoque iam constet quid possit oriri,<lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens,<lb/>
nec totiens possint generatim saecla referre<lb/>
naturam mores vietum motusque parentum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen<lb/>
corporis illius quod nostri cernere sensus <lb/>
iam nequeunt: id nimirum sine partibus extat<lb/>
et minima constat natura nec fuit umquam<lb/>
per se secretum neque posthac esse valebit,<lb/>
alterius quoniamst ipsum pars, primaque et una<lb/>
inde aliae atque aliae similes ex ordine partes <lb/>
agmine condenso naturam corporis explent,<lb/>
quae quoniam per se nequeunt constare, necessest<lb/>
<pb xlink:href="079/01/069.jpg" pagenum="20"/>
haerere unde queant nulla ratione revelli.</s> <lb/>
<s>sunt igitur solida primordia simplicitate<lb/>
quae minimis stipata cohaerent partibus arte, <lb/>
non ex illarum conventu conciliata,<lb/>
sed magis aeterna pollentia simplicitate,<lb/>
unde neque avelli quicquam neque deminui iam<lb/>
concedit natura reservans semina rebus.</s> <lb/>
<s>praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque <lb/>
corpora constabunt ex partibus infinitis,<lb/>
quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit<lb/>
dimidiam partem nec res praefiniet ulla.</s> <lb/>
<s>ergo rerum inter summam minimamque quid escit ?</s><s><lb/>
nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis <lb/>
summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,<lb/>
ex infinitis constabunt partibus aeque.</s> <lb/>
<s>quod quoniam ratio reclamat vera negatque<lb/>
credere posse animum, victus fateare necessest<lb/>
esse ea quae nullis iam praedita partibus extent <lb/>
et minima constent natura. </s><s>quae quoniam sunt,<lb/>
illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.</s> <lb/>
<s>denique si minimas in partis eiincta resolvi<lb/>
cogere consuesset rerum natura ereatrix,<lb/>
iam nil ex illis eadem reparare valeret <lb/>
propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,<lb/>
non possunt ea quae debet genitalis habere<lb/>
materies, varios conexus pondera plagas<lb/>
concursus motus, per quae res quaeque geruntur.<lb/>
<pb xlink:href="079/01/070.jpg" pagenum="21"/>
</s></p><p type="main"><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/>
ignem atque ex igni summarn consistere solo,<lb/>
magno opere a vera lapsi ratione videntur.</s> <lb/>
<s>Heraclitus init quorum dux proelia primus,<lb/>
clarus <emph type="italics"/>ob<emph.end type="italics"/> obscuram linguam magis inter inanis<lb/>
quamde gravis inter Graios qui vera requirunt. <lb/>
omnia enim stolidi magis adinirantur amantque,<lb/>
inversis quae sub verbis latitantia cernunt,<lb/>
veraque constituunt quae belle tangere possunt<lb/>
auris et lepido quae sunt fucata sonore.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nam cur tam variae res possint esse requiro, <lb/>
ex uno si sunt igni puroque ereatae;<lb/>
nil prodesset enim calidum denserier ignem<lb/>
nec rarefieri, si partes ignis eandem<lb/>
naturam quam totus habet super ignis haberent.</s> <lb/>
<s>acrior ardor enim conductis partibus esset, <lb/>
languidior porro disiectis <emph type="italics"/>dis<emph.end type="italics"/>que supatis:<lb/>
amplius hoc fieri nil est quod posse rearis<lb/>
talibus in causis, nedum variantia rerum<lb/>
tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.</s> <lb/>
<s>id quoque, si faciant admixtum rebus inane, <lb/>
denseri poterunt ignes rarique relinqui.</s> <lb/>
<s>sed quia multa sibi cernunt contraria nasci<lb/>
et fugitant in rebus inane relinquere purum,<lb/>
ardua dum metuunt, amittunt vera viai,<lb/>
nec rursum cernunt exempto rebus inani <lb/>
omnia denseri fierique ex omnibus unum <lb/>
corpus, nil ab se quod possit mittere raptim;<lb/>
aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,<lb/>
ut videas non e stipatis partibus esse.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/071.jpg" pagenum="22"/>
<s>quod si forte alia credunt ratione potesse <lb/>
ignis in coetu stingui mutareque corpus,<lb/>
scilicet ex nulla facere id si parte reparcent, <lb/>
occidet ad nilum nimirtim funditus ardor<lb/>
omnis et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> nilo fient quaecumque ereantur.</s> <lb/>
<s>nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s> <lb/>
<s>proinde aliquit superare necesse est incolume ollis, <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes<lb/>
de niloque renata vigescat copia rerum. </s><s><lb/>
nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam<lb/>
sunt quae conservant naturam semper eandem, <lb/>
quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant<lb/>
naturam res et convertunt corpora sese, <lb/>
scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s> <lb/>
<s>nil referret enim quaedam decedere abire, <lb/>
atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam,<lb/>
si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;<lb/>
ignis enim foret omnimodis quodcumque crearent.</s> <lb/>
<s>verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora quorum<lb/>
concursus motus ordo positura figurae <lb/>
efficiunt ignis, mutatoque ordine mutant<lb/>
naturam neque sunt igni simulata neque ulli <lb/>
praeterea rei quae corpora mittere possit <lb/>
sensibus et nostros adiectu tangere tactus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Dicere porro ignem res omnis esse neque ullam <lb/>
rem veram in numero rerum constare nisi ignem,<lb/>
quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.</s> <lb/>
<s>nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat<lb/>
et labefactat eos unde omnia credita pendent,<lb/>
unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem; <lb/>
credit enim sensus ignem cognoscere vere,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/072.jpg" pagenum="23"/>
cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.</s> <lb/>
<s>quod mihi eum vanum tum delirum esse videtur;<lb/>
quo referemus enim ?</s><s> quid nobis certius ipsis<lb/>
sensibus esse potest, qui vera ae fal.sa notemus ?</s><s> <lb/>
praeterea quare quisquam magis omnia tollat<lb/>
et velit ardoris naturam linquere solam,<lb/>
quam neget esse ignis, <emph type="italics"/>quidvis<emph.end type="italics"/> tamen esse relinquat?</s><s><lb/>
aequa videtur enim dementia dicere utrumque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/>
ignem atque ex igni summam consistere posse,<lb/>
et qui principium gignundis aera rebus<lb/>
constituere, aut umorem quicumque putarunt<lb/>
fingere res ipsum per se, terramve creare<lb/>
omnia et in rerum naturas vertier omnis,<lb/>
magno opere a vero longe derrasse videntur.</s> <lb/>
<s>adde etiam qui conduplicant primordia rerum<lb/>
aera iungentes igni terramque liquori,<lb/>
et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur<lb/>
ex igni terra atque anima procrescere et imbri. <lb/>
quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,<lb/>
insula quem triquetris terrarum gessit in oris, <lb/>
quam fluitans eireum magnis anfractibus aequor<lb/>
Ionium glaucis aspargit virus ab undis,<lb/>
angustoque fretu rapidum mare dividit undis <lb/>
Italiae terrarum oras a finibus eius. </s><s><lb/>
Hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur <lb/>
murmura, flammarum rursum se colligere iras,<lb/>
faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis<lb/>
ad caeIumque ferat flammai fulgura rursum. </s><s> <lb/>
quae cum magna modis multis miranda videtur<lb/>
gentibus humanis regio visendaque fertur, <lb/>
rebus opima bonis, multa munita virum vi,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/073.jpg" pagenum="24"/>
nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se<lb/>
nec sanctuni magis et mirum carumque videtur. <lb/>
carmina quin etiam divini pectoris eius<lb/>
vociferantur et exponunt praeclara reperta, <lb/>
ut vix humana videatur stirpe creatus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hic tamen et supra quos diximus inferiores <lb/>
partibus egregie multis multoque minores, <lb/>
quamquam multa bene ae divinitus invenientes<lb/>
ex adyto tamquam cordis responsa dedere<lb/>
sanctius et multo certa ratione magis quam<lb/>
Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur, <lb/>
principils tamen in rerum fecere ruinas <lb/>
et graviter magni magno cecidere ibi casu;<lb/>
primum quod motus exempto rebus inani <lb/>
constituunt, et res mollis rarasque relinquont, <lb/>
aera solem ignem terras animalia frugis,<lb/>
nec tamen admiscent in eorum corpus inane; <lb/>
deinde quod omnino finem non esse scandis<lb/>
corporibus faciunt neque pausam stare fragori<lb/>
nec prorsum in rebus minimum consistere qui<emph type="italics"/>cquam;<emph.end type="italics"/><lb/>
cum videamus id extremum cuiusque cacumen<lb/>
esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur, <lb/>
conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis<lb/>
extremum quod habent, minimum consistere <emph type="italics"/>in illis.<emph.end type="italics"/><lb/>
huc accedit item, quoniam primordia rerum<lb/>
mollia constituunt, quae nos nativa videmus<lb/>
esse et mortali cum corpore funditus, utqui <lb/>
debeat ad nilum iam rerum summa reverti<lb/>
de niloque renata vigescere copia rerum;<lb/>
quorum utrumque quid a vero iam distet habe<emph type="italics"/>bis.<emph.end type="italics"/><lb/>
deinde inimica modis multis sunt atque vene<emph type="italics"/>no<emph.end type="italics"/><lb/>
ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt <lb/>
<pb xlink:href="079/01/074.jpg" pagenum="25"/>
aut ita difftugient vit tempestate coacta<lb/>
fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique quattuor ex rebus si euneta ereantur<lb/>
atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,<lb/>
qui magis illa queunt rerum primordia dici <lb/>
quam contra res illorum retroque putari?</s><s><lb/>
alternis gignuntur enim mutantque colorem<lb/>
et totam inter se naturam tempore ab omni.</s> <lb/>
<s>sin ita forte putas ignis terraeque coire <lb/>
corpus et aerias auras roremque liquoris,<lb/>
nil in concilio naturam ut mutet eorum,<lb/>
nulla tibi ex illis poterit res esse creata,<lb/>
non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos:<lb/>
quippe suam quicque in coetu variantis acervi <lb/>
naturam ostendet mixtusque videbitur aer <lb/>
cum terra simul atque ardor cum rore manere. </s><s><lb/>
at primordia gignundis in rebus oportet<lb/>
naturam elandestinam caecamque adhibere,<lb/>
emineat nequid quod contra pugnet et obstet <lb/>
quominus esse queat proprie quod.cumque creatur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius<lb/>
et primum faciunt ignem se vertere in auras<lb/>
aeris, hinc imbrem gigni terramque creari <lb/>
ex imbri retroque a terra cuncta reverti, <lb/>
umorem primum, post aera, deinde calorem,<lb/>
nec cessare haec inter se mutare, meare <lb/>
a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi. </s><s><lb/>
quod facere haud ullo debent primordia pacto;<lb/>
immutabile enim quiddam superare necessest, <lb/>
ne res ad nilum redigantur funditus omnes. </s><s><lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,<lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s><lb/>
<pb xlink:href="079/01/075.jpg" pagenum="26"/>
quapropter quoniam quae paulo dixiinus ante <lb/>
in commutatum veniunt, constare necessest <lb/>
ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam, <lb/>
ne tibi res redeant ad niluni funditus omnes. </s><s><lb/>
quin potius tali natura praedita quaedam <lb/>
corpora constituas, ignem si forte erearint, <lb/>
posse eadem demptis paucis paucisque tributis, <lb/>
ordine mutato et motu, facere aeris auras,<lb/>
sic alias aliis rebus mutarier omnis ?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>ÍAt manifesta palam res indicatÍ inquis ïin auras <lb/>
aeris e terra res omnis crescere alique<lb/>
et nisi tempestas indulget tempore fausto <lb/>
imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent, <lb/>
solque sua pro parte fovet tribuitque calorem, <lb/>
crescere non possint fruges arbusta animantisÍ. </s><s><lb/>
scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor <lb/>
adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis <lb/>
omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;<lb/>
adiutamur enim dubio procul atque alimur nos <lb/>
certis ab rebus, certis aliae atque allae res.</s> <lb/>
<s>nimirum quia multa modis communia multis<lb/>
multarum rerum in rebus primordia mixta <lb/>
sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s> <lb/>
<s>atque eadem, magni refert primordia saepe <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur<lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque;<lb/>
namque eadem caelum mare terras flumina solern <lb/>
constituunt, eadem fruges arbusta animantis,<lb/>
verum allis alioque modo commixta moventur.</s> <lb/>
<s>quin etiam passim nostris in versibus ipsis<lb/>
multa elementa vides multis communia verbis,<lb/>
cum tamen inter se versus ac verba necessest <lb/>
<pb xlink:href="079/01/076.jpg" pagenum="27"/>
confiteare et re et sonitu distare sonanti.</s> <lb/>
<s>tantum elementa queunt permutato ordine solo;<lb/>
at rerum quae sunt primordia, plura adhibere<lb/>
possunt unde queant variae res quaeque creari.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc et Anaxagorae serutemur homoeomerian <lb/>
quam Grai memorant nec nostra dicere lingua<lb/>
concedit nobis patrii sermonis egestas,<lb/>
sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.</s> <lb/>
<s>principio, rerum quom dicit homoeomerian,<lb/>
ossa videlicet e pauxillis atque minutis <lb/>
ossibus hic et de pauxillis atque minutis<lb/>
visceribus viscus gigni sanguenque creari<lb/>
sanguinis inter se multis coeuntibuÍ guttis<lb/>
ex aurique putat micis consistere posse<lb/>
aurum et de terris terram concrescere parvis, <lb/>
ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,<lb/>
cetera consimili fingit ratione putatque.</s> <lb/>
<s>nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane<lb/>
concedit neque corporibus finem esse secandis.</s> <lb/>
<s>quare in utraque mihi pariter ratione videtur <lb/>
errare atque illi, supra quos diximus ante.</s> <lb/>
<s>adde quod inbecilla nimis primordia fingit;<lb/>
si primordia sunt, simili quae praedita constant<lb/>
natura atque ipsae res sunt aequeque laborant<lb/>
et pereunt neque ab exitio res ulla refrenat. <lb/>
nam quid in oppressu valido durabit eorum,<lb/>
ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s> <lb/>
ignis an umor an aura ?</s><s> quid horum?</s><s> sanguen an os<emph type="italics"/>sa<emph.end type="italics"/> ?</s><s><lb/> m
nil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis<lb/>
tam mortalis erit quam quae manifesta videmus <lb/>
ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s> <lb/>
<s>at neque reccidere ad nilum res posse neque autem<lb/>
<pb xlink:href="079/01/077.jpg" pagenum="28"/>
crescere de nilo testor res ante probatas.</s> <lb/>
<s>praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,<lb/>
scire licet nobis venas et sanguen et ossa <lb/>
</s></p><p type="main"><s>sive cibos omnis commixto corpore dicent<lb/>
esse <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>t habere in se nervorum corpora parva<lb/>
ossaque et omnino venas partisque cruoris,<lb/>
fiet uti cibus omnis, et aridus et liquor ipse,<lb/>
ex alienigenis rebus constare putetur, <lb/>
ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.</s> <lb/>
<s>praeterea quaecumque e terra corpora crescunt<lb/>
si sunt in terris, terram constare necessest<lb/>
ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s> <lb/>
<s>transfer item, totidem verbis utare licebit. <lb/>
in lignis si flamma latet fumusque cinisque,<lb/>
ex alienigenis consistant ligna necessest.</s> <lb/>
<s>praeterea tellus quae corpora cumque alit, auget<lb/>
</s></p><p type="main"><s>ex alienigenis, quae lignis <emph type="italics"/>his<emph.end type="italics"/> oriuntur.</s> <lb/>
<s>
</s></p><p type="main"><s>Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis, <lb/>
id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis<lb/>
res putet inmixtas rebus latitare, sed illud<lb/>
apparere unum cuius sint plurima mixta<lb/>
et magis in promptu primaque in fronte locata.</s> <lb/>
<s>quod tamen a vera longe ratione repulsumst. <lb/>
conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci<lb/>
robore cum saxi franguntur, mittere signum<lb/>
sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.</s> <lb/>
<s>consimili ratione herbis quoque saepe decebat,<lb/>
cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem; <lb/>
et latices dulcis guttas similique sapore<lb/>
mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,<lb/>
scilicet et glebis terrarum saepe friatis<lb/>
herbarum genera et fruges frondesque videri<lb/>
dispertita in<emph type="italics"/>ter<emph.end type="italics"/> terram latitare minute, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/078.jpg" pagenum="29"/>
postremo in lignis cinerem fumumque videri,<lb/>
cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s> <lb/>
<s>quorum nil fieri quoniam manifesta docet <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/>,<lb/>
scire licet non esse in rebus res ita mixtas,<lb/>
verum semina multimodis inmixta latere <lb/>
multarum rerum in rebus communia debent.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>ïAt saepe in magnis fit montibusÍ inquis ïut altis<lb/>
arboribus vicina cacumina summa terantur<lb/>
inter se, validis facere id cogentibus austris,<lb/>
donec flammai fulserunt flore coortoÍ. <lb/>
scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,<lb/>
verum semina sunt ardoris multa, terendo <lb/>
quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s> <lb/>
<s>
quod si facta foret silvis abscondita flamma,<lb/>
non possent ullum tempus celarier ignes, <lb/>
conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.</s> <lb/>
<s>iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,<lb/>
permagni referre eadem primordia saepe<lb/>
cum quibus et quali positura contineantur<lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>
atque eadem paulo inter se mutata creare<lb/>
ignes et lignum ?</s><s> quo pacto verba quoque ipsa<lb/>
inter se paulo mutatis sunt elementis,<lb/>
cum ligna atque ignes distincta voce notemus.</s> <lb/>
<s>denique iam quaecumque in rebus cernis apertis<lb/>
si fieri non posse putas, quin materiai<lb/>
corpora consimili natura praedita fingas,<lb/>
hac ratione tibi pereunt primordia rerum:<lb/>
fiet uti risu tremulo concussa cachinnent<lb/>
et lacrimis salsis umectent ora genasque. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age quod superest cognosce et clarius audi.</s> <lb/>
<s>nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri<lb/>
<pb xlink:href="079/01/079.jpg" pagenum="30"/>
percussit thyrso laudis spes magna mcum cor<lb/>
et simul incussit suavem mi in pectus amorem<lb/>
musarum, quo nunc instinctus mente vigenti <lb/>
avia Pieridum peragro loca nullius ante<lb/>
trita solo. </s><s>iuvat integros accedere fontis<lb/>
atque haurire, iuvatque novos decerpere flores<lb/>
insignemque meo capiti petere inde coronam<lb/>
unde prius nulli velarint tempora musae; <lb/>
primum quod magnis doceo de rebus et artis<lb/>
religionum animum nodis exsolvere pergo,<lb/>
deinde quod obscura de re tam lucida pango<lb/>
carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/>
<s>id quoque enim non ab nulla ratione videtur; <lb/>
sed veluti pueris absinthia taetra medentes<lb/>
cum dare conantur, prius oras pocula circum<lb/>
contingunt mellis dulci flavoque liquore,<lb/>
ut puerorum aetas inprovida ludificetur<lb/>
labrorum tenus, interea perpotet amarum <lb/>
absinthi laticem deceptaque non capiatur,<lb/>
sed potius tali pacto recreata valescat,<lb/>
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur<lb/>
tristior esse quibus non est tractata, retroque<lb/>
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti <lb/>
carmine Pierio rationem exponere nostram<lb/>
et quasi musaeo dulci contingere melle,<lb/>
si tibi forte animum tali ratione tenere<lb/>
versibus in nostris possem, dum perspicis omnem<lb/>
naturam rerum qua constet compta figura. </s><s> <lb/>
Sed quoniam docui solidissima materiai<lb/>
corpora perpetuo volitare invicta per aevom,<lb/>
nunc age, summai quaedam sit finis eorum<lb/>
necne sit, evolvamus; item quod inane repertumst<lb/>
<pb xlink:href="079/01/080.jpg" pagenum="31"/>
seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur, <lb/>
pervideamus utrum finitum funditus omne<lb/>
constet an immensum pateat vasteque profundum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Omne quod est igitur nulla regione viarum<lb/>
finitumst; namque extremum debebat habere.</s> <lb/>
<s>extremum porro nullius posse videtur <lb/>
esse, nisi ultra sit quod finiat; ut videatur<lb/>
quo non longius haec sensus natura sequatur.</s> <lb/>
<s>nunc extra summam quoniam nil esse fatendum,<lb/>
non habet extremum, caret ergo fine modoque.</s> <lb/>
<s>nec refert quibus adsistas regionibus eius; <lb/>
usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis<lb/>
tantundem partis infinitum omne relinquit.</s> <lb/>
<s>praeterea si iam finitum constituatur<lb/>
omne quod est spatium, siquis procurrat ad oras<lb/>
ultimus extremas iaciatque volatile telum, <lb/>
id validis utrum contortum viribus ire<lb/>
quo fuerit missum mavis longeque volare,<lb/>
an prohibere aliquid censes obstareque posse?</s><s><lb/>
alterutrum fatearis enim sumasque necessest.</s> <lb/>
<s>quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne <lb/>
cogit ut exempta concedas fine patere.</s> <lb/>
<s>nam sive est aliquit quod probeat officiatque<lb/>
quominuÍ quo missum est veniat finique locet se,<lb/>
sive foras fertur, non est a fine profectum.</s> <lb/>
<s>hoc pacto sequar atque, oras ubicumque locaris <lb/>
extremas, quaeram quid telo denique fiat.</s> <lb/>
<s>fiet uti nusquam possit consistere finis<lb/>
effugiumque fugae prolatet copia semper.</s> <lb/>
<s> postremo ante oculos res rem finire videtur;<lb/>
aer dissaepit collis atque aera montes, <lb/>
terra mare et contra mare terras terminat omnis; <lb/>
omne quidem vero nil est quod finiat extra.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea spatium summai totius omne<lb/>
undique si inclusum certis consisteret oris<lb/>
finitumque foret, iam copia materiai
<pb xlink:href="079/01/081.jpg" pagenum="32"/> <lb/>
undique ponderibus solidis, confluxet ad imum<lb/>
nec res ulla geri sub caeli tegmine posset<lb/>
nec foret omnino caelum neque lumina solis,<lb/>
quippe ubi materies omnis cumulata iaceret<lb/>
ex infinito iam tempore subsidendo. <lb/>
at nunc nimirum requies data principiorum<lb/>
corporibus nullast, quia nil est funditus imum<lb/>
quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.</s> <lb/>
<s> semper in adsiduo motu res quaeque geruntur<lb/>
partibus <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> cunctis infernaque suppeditantur <lb/>
ex infinito cita corpora imateriai.</s> <lb/>
<s> est igitur natura loci spatiumque profundi,<lb/>
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu<lb/>
perpetuo possint aevi labentia tractu<lb/>
nec prorsum facere ut restet minus ire meando: <lb/>
usque adeo passim patet ingens copia rebus<lb/>
finibus exemptis in cunctas undique partis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Ipsa modum porro sibi rerum summa parare<lb/>
ne possit, natura tenet, quae corpus inani<lb/>
et quod inane autem est finiri corpore cogit, <lb/>
ut sic alternis infinita omnia reddat,<lb/>
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum, eorum<lb/>
simplice natura pateat tamen inmoderatum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>nec mare nec tellus neque caeli lucida templa<lb/>
nec mortale genus nec divum corpora sancta <lb/>
exiguum possent horai sistere tempus;<lb/>
nam dispulsa suo de coetu materiai<lb/>
copia ferretur magnum per inane soluta,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/082.jpg" pagenum="33"/>
sive adeo potius numquam concreta creasset<lb/>
ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s> <lb/>
nam certe neque consilio primordia rerum<lb/>
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt<lb/>
nec quos quaeque <emph type="italics"/> darent motus pepigere profecto, <emph.end type="italics"/><lb/>
sed quia multa modis multis mutata per omne<lb/>
ex infinito vexantur percita plagis, <lb/>
omne genus motus et coetus experiundo<lb/>
tandem deveniunt in talis. </s><s>disposituras,<lb/>
qualibus haec rerum consistit summa creata,<lb/>
et multos etiam magnos servata per annos<lb/>
ut semel in motus coniectast convenientis, <lb/>
efficit ut largis avidum mare fluminis undis<lb/>
integrent amnes et solis terra vapore<lb/>
fota novet fetus summissaque gens animantum<lb/>
floreat et vivant labentes aetheris ignes<lb/>
quod nullo facerent pacto nisi materiai <lb/>
ex infinito suboriri copia posset,<lb/>
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.</s> <lb/>
<s>nam veluti privata cibo natura animantum<lb/>
diffluit amittens corpus, sic omnia debent<lb/>
dissolui simul ac defecit suppeditare <lb/>
materies aliqua ratione aversa viai.</s> <lb/>
<s>nec plagae possunt extrinsecus undique summam<lb/>
conservare omnem quaecumque est conciliata.</s> <lb/>
<s>cudere enim crebro possunt partemque morari,<lb/>
dum veniant aliae ac suppleri summa queatur. </s><s> <lb/>
interdum resilire tamen coguntur et una<lb/>
principiis rerum spatium tempusque fugai<lb/>
largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,<lb/>
et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/083.jpg" pagenum="34"/>
infinita opus est vis undique materiai.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi, <lb/>
in medium summae, quod dicunt, omnia niti,<lb/>
atque ideo mundi naturam stare sine ullis <lb/>
ictibus externis neque quoquam posse resolvi <lb/>
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa:<lb/>
ipsum si quicquam posse in se sistere credis:<lb/>
et quae pondera sunt sub terris omnia sursum<lb/>
nitier in terraque retro requiescere posta,<lb/>
ut per aquas quae nunc rerum sirnulacra videmus. </s><s> <lb/>
et simili ratione animalia suppa vagari<lb/>
contendunt neque posse e terris in loca caeli<lb/>
reccidere inferiora magis quam corpora nostra<lb/>
sponte sua possint in caeli templa volare;<lb/>
illi cum videant solem, nos sidera noctis <lb/>
cernere, et alternis nobiscum tempora caeli<lb/>
dividere et noctes parilis agitare diebus.</s> <lb/>
<s>sed vanus stolidis haec<lb/>
amplexi quod habent perv<lb/>
nam medium nil esse potest <lb/>
infinita. </s><s>neque omnino, si iam <emph type="italics"/>medium sit<emph.end type="italics"/>,<lb/>
possit ibi quicquam consistere<lb/>
quam quavis alia longe ratione<lb/>
omnis enim locus ac spatium quod in<emph type="italics"/>ane vocamus<emph.end type="italics"/><lb/>
per medium per non medium concedere <emph type="italics"/>debet<emph.end type="italics"/> <lb/>
aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s> <lb/>
<s>nec quisquam locus est, quo corpora cum vener<emph type="italics"/>unt<emph.end type="italics"/>,<lb/>
ponderis amissa vi possint stare <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> inani;<lb/>
nec quod inane autem est ulli subsistere debet, <lb/>
quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s> <lb/>
haud igitur possunt tali ratione teneri<lb/>
res in concilio medii cuppedine victae.<lb/>
<pb xlink:href="079/01/084.jpg" pagenum="35"/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt <lb/>
in medium niti, sed terrarum, atque liquoris<lb/>
et quasi terreno quae corpore contineantur, <lb/>
umorem ponti magnasque e montibus undas,<lb/>
at contra tenuis exponunt aeris auras<lb/>
et calidos simul a medio differrier ignis,<lb/>
atque ideo totum circum tremere aethera signis<lb/>
et solis flammam per caeli caerula pasci, <lb/>
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,<lb/>
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos<lb/>
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum<lb/>
<lb/>
<lb/>
ne volucri ritu flammarum moenia mundi <lb/>
diffugiant subito magnum per inane soluta <lb/>
et ne cetera consimili ratione sequantur <lb/>
neve ruant caeli penetralia templa superne <lb/>
terraque se pedibus raptim subducat et omnis <lb/>
inter permixtas rerum caelique ruinas <lb/>
corpora solventes abeat per inane profundum, <lb/>
temporis ut puncto nil extet reliquiarum <lb/>
desertum praeter spatium et primordia caeca. </s><s> <lb/>
nam quacumque prius de parti corpora desse <lb/>
constitues, haec rebus erit pars ianua leti, <lb/>
hac se turba foras dabit omnis materiai.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec sei pernosces, parva perductus opella<lb/>
namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca <lb/>
nox iter eripiet quin ultima naturai <lb/>
pervideas: ita res accendent lumina rebus.<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/></s></p>
</chap>
<chap n="2">
<p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER SECUNDUS</s></p>
<p type="main"><s><lb/>
Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, <lb/>
e terra magnum alterius spectare laborem; <lb/>
non quia vexari quemquamst iucunda voluptas, <lb/>
sed quibus ipse malis careas quia cernere suave est.</s> <lb/>
<s> suave etiam belli certamina magna tueri <lb/>
per campos instructa tua sine parte pericli. </s><s><lb/>
sed nil dulcius est, bene quam munita tenere <lb/>
edita doctrina sapientum templa serena, <lb/>
despicere unde queas alios passimque videre <lb/>
errare atque viam palantis quaerere vitae, <lb/>
certare ingenio, contendere nobilitate, <lb/>
noctes atque dies niti praestante labore <lb/>
ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s><lb/>
o miseras hominum mentes, o pectora caeca! <lb/>
qualibus in tenebris vitae quantisque periclis <lb/>
degitur hoc aevi quodcumquest! nonne videre <lb/>
nil aliud sibi naturam latrare, nisi utqui <lb/>
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur<lb/>
iucundo sensu cura semota metuque ?</s><s> <lb/>
ergo corpoream ad naturam pauca videmus <lb/>
esse opus omnino, quae demant cumque dolorem. </s><s><lb/>
delicias quoque uti multas substernere possint <lb/>
gratius interdum, neque natura ipsa requirit, <lb/>
si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes <lb/>
lampadas igniferas manibus retinentia dextris, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur, <lb/>
nec domus argento fulget auroque renidet <lb/>
nec citharae reboant laqueata aurataque tecta, <lb/>
cum tamen inter se prostrati in gramine molli <lb/>
propter aquae rivum sub ramis arboris altae <lb/>
non magnis opibus iucunde corpora curant, <lb/>
praesertim cum tempestas adridet et anni <lb/>
tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s><lb/>
nec calidae citius decedunt corpore febres, <lb/>
textilibus si in picturis ostroque rubenti <lb/>
iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est. </s><s><lb/>
quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae <lb/>
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni, <lb/>
quod superest, animo quoque nil prodesse putandum; <lb/>
si non forte tuas legiones per loca campi <lb/>
fervere cum videas belli sirnulaera cientis,<lb/>
subsidiis magnis et ecum vi constabilitas, <lb/>
ornatas<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> armis statuas pariterque animatas, <lb/>
his tibi tum rebus timefactae religiones <lb/>
effugiunt animo pavide; mortisque timores <lb/>
tum vacuum pectus lincunt curaque solutum, <lb/>
fervere cum videas classem lateque vagari.</s> <lb/>
<s>quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus, <lb/>
re veraque metus hominum curaeque sequaces <lb/>
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela <lb/>
audacterque inter reges rerumque potentis <lb/>
versantur neque fulgorem reverentur ab auro <lb/>
nec clarum vestis splendorem purpureai, <lb/>
quid dubitas quin omniÍ sit haec rationiÍ potestas?</s><s> <lb/>
omnis cum in tenebris praesertim vita laboret. </s><s><lb/>
nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/>
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus <lb/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam <lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s><lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest <lb/>
non radii solis neque lucida tela diei <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, quo motu genitalia materiai<lb/>
corpora res varias gignant genitasque resolvant<lb/>
et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis <lb/>
reddita mobilitas magnum per inane meandi, <lb/>
expediam : tu te dictis praebere memento. </s><s><lb/>
nam certe non inter se stipata cohaeret <lb/>
materies, quoniam minui rem quamq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> videmus <lb/>
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo <lb/>
ex oculisque vetustatem subducere nostris, <lb/>
cum, tamen incolumis videatur summa manere <lb/>
propterea quia, quae decedunt corpora cuique, <lb/>
unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant, <lb/>
illa senescere at haec contra florescere cogunt, <lb/>
nec remorantur ibi. </s><s>sic rerum summa novatur <lb/>
semper, et inter se mortales mutua vivunt. </s><s><lb/>
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur, <lb/>
inque brevi spatio mutantur saecla animantum <lb/>
et quasi cursores vitai lampada tradunt.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Si cessare putas rerum primordia posse <lb/>
cessandoque novos rerum progignere motus,<lb/>
avius a vera longe ratione vagaris.</s> <lb/>
<s>nam quoniam per inane vagantur cuncta necessest<lb/>
aut gravitate sua ferri primordia rerum.</s> <lb/>
<s>aut ictu forte alterius. </s><s>nam <emph type="italics"/>cum<emph.end type="italics"/>, cita saepe <lb/>
obvia conflixere, fit ut diversa repente<lb/>
dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint<lb/>
ponderibus solidis neque quicquam a tergo ibus obstet.</s> <lb/>
<s>et quo iactari magis omnia materiai<lb/>
corpora pervideas, reminiscere totius imum <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima<lb/>
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest<lb/>
inmensumque patere in cunctas undique partis<lb/>
pluribus ostendi et certa ratione probatumst.</s> <lb/>
<s>quod quoniam constat, nimirum nulla quies est <lb/>
reddita corporibus primis per inane profundum,<lb/>
sed magis adsiduo varioque exercita motu<lb/>
partim intervallis magnis confulta resultant,<lb/>
pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.</s> <lb/>
<s>et quaecumque magis condenso conciliatu <lb/>
exiguis intervallis convecta resultant,<lb/>
indupedita suis perplexis ipsa figuris,<lb/>
haec validas saxi radices et fera ferri<lb/>
corpora constituunt et cetera <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> genere horum<lb/>
paucula quae porro magnum per inane vagantur. </s><s> <lb/>
cetera dissiliunt longe longeque recursant<lb/>
in magnis intervallis: haec aera rarum<lb/>
sufficiunt nobis et splendida lumina solis.</s> <lb/>
<s>multaque praeterea magnum per inane vagantur,<lb/>
conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam <lb/>
consociare etiam motus potuere recepta.</s> <lb/>
<s>cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago<lb/>
ante oculos semper nobis versatur et instat.</s> <lb/>
<s>contemplator enim, cum solis lumina cumque<lb/>
inserti fundunt radii per opaca domorum: <lb/>
multa minuta modis multis per inane videbis<lb/>
corpora misceri radiorum lumine in ipso<lb/>
et velut aeterno certamine proelia pugnas<lb/>
edere turmatim certantia nec dare pausam,<lb/>
conciliis et discidiis exercita crebris ; <lb/>
conicere ut possis ex hoc, primordia rerum<lb/>
quale sit in magno iactari semper inani.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>dumtaxat rerum magnarum parva potest res<lb/>
exemplare dare et vestigia notitiai.</s> <lb/>
<s>hoc etiam magis haec animum te advertere par est <lb/>
corpora quae in solis radiis turbare videntur,<lb/>
quod tales turbae motus quoque materiai<lb/>
significant clandestinos caecosque subesse.</s> <lb/>
<s>multa videbis enim plagis ibi percita caecis<lb/>
commutare viam retroque repulsa reverti <lb/>
nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.</s> <lb/>
<s>scilicet hic a principiis est omnibus error.</s> <lb/>
<s>prima moventur enim per se primordia rerum;<lb/>
inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu<lb/>
et quasi proxima sunt ad viris principiorum, <lb/>
ictibus illorum caecis inpulsa cientur,<lb/>
ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.</s> <lb/>
<s>sic a principiis ascendit motus et exit<lb/>
paulatim nostros ad sensus, ut moveantur<lb/>
illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus <lb/>
nec quibus id faciant plagis apparet aperte.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc quae mobilitas sit reddita materiai<lb/>
corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.</s> <lb/>
<s>primum aurora novo cum spargit lumine terras<lb/>
et variae volucres nemora avia pervolitantes <lb/>
aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent,<lb/>
quam subito soleat sol ortus tempore tali<lb/>
convestire sua perfundens omnia luce,<lb/>
omnibus in promptu manifestumque esse videmus<lb/>
at vapor is quem sol mittit lumenque serenum <lb/>
non per inane meat vacuum; quo tardius ire<lb/>
cogitur, aerias quasi dum diverberet undas.</s> <lb/>
<s>nec singillatim corpuseula quaeque vaporis<lb/>
sed complexa meant inter se conque globata;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
quapropter simul inter se <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>trahuntur et extra<lb/>
officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s> <lb/>
<s>at quae sunt solida primordia simplicitate,<lb/>
cum, per inane meant vacuum nec res remoratur<lb/>
ulla foris atque ipsa, suis e partibus una, <lb/>
unum in quem coepere locum conixa feruntur, <lb/>
debent nimirum praecellere mobilitate <lb/>
et multo citius ferri quam lumina solis <lb/>
multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/>
tempore quo solis pervolgant fulgura caelum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>[nec persectari primordia singula quaeque <lb/>
ut <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/>deant qua quicque geratur cuin ratione. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>At quidain contra haec, ignari materiai, <lb/>
naturam non posse deum sine numine credunt <lb/>
tanto opere humanis rationibus admoderate <lb/>
tempora mutare annorum frugesque creare, <lb/>
et iam cetera, mortalis quae suadet adire <lb/>
ipsaque deducit dux vitae dia voluptas <lb/>
et res per Veneris blanditur saecla propagent, <lb/>
ne genus occidat humanum. </s><s>quorum omnia causa <lb/>
constituisse deos cum fingunt, omnibuÍ rebus <lb/>
magno opere a vera lapsi ratione videntur. </s><s><lb/>
nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint <lb/>
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/>
confirmare aliisque ex rebus reddere multis, <lb/>
nequaquam nobis divinitus esse creatam <lb/>
naturam mundi: <emph type="italics"/>tanta stat<emph.end type="italics"/> praedita culpa. </s><s><lb/>
quae tibi posterius, Memmi, faciemus aperta.</s> <lb/>
<s>
nunc id quod superest de rnotibus expediemus.]<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus<lb/>
confirmare tibi, nullam rem posse sua vi <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
corpoream sursum ferri sursumque meare;<lb/>
ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem.</s> <lb/>
<s>sursus enim versus gignuntur et augmina sumunt<lb/>
et sursurn nitidae fruges arbustaque crescunt,<lb/>
pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/>
<s>nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum <lb/>
et celeri flamma degustant tigna trabesque,<lb/>
sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s> <lb/>
<s>quod genus e nostro quom missus corpore sanguis<lb/>
emicat exultans alte spargitque cruorem. </s><s> <lb/>
nonne vides etiam quanta vi tigna trabesque<lb/>
respuat umor aquae ?</s><s> nam quo magis ursimus alte<lb/>
derecta et rnagna vi multi pressimus aegre,<lb/>
tam cupide sursum revomit magis atque remittit,<lb/>
plus ut parte foras emergant exiliantque. </s><s> <lb/>
nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor,<lb/>
quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/>
<s>sic igitur debent flammae quoque posse per auras<lb/>
aeris expressae sursum succedere, quamquam<lb/>
pondera, quantum in sest, deorsum <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>ducere pugnent, <lb/>
nocturnasque faces caeli sublime volantis<lb/>
nonne vides longos flammarum ducere tractus<lb/>
in quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s><lb/>
non cadere in terram stellas et sidera cernis?</s><s><lb/>
sol etiam <emph type="italics"/>caeli<emph.end type="italics"/> de vertice dissipat omnis <lb/>
ardorem in partis et lumine conserit arva;<lb/>
in terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s> <lb/>
<s>transversosque volare per imbris fulmina cernis:<lb/>
nunc hinc nunc illinc abrupti nubibus ignes<lb/>
concursant; cadit in terras vis flammea volgo. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus,<lb/>
corpora eum deorsum rectum per inane feruntur<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ponderibus propriis, <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> incerto tempore ferme<lb/>
incertisque locis spatio depellere paulum,<lb/>
tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s> <lb/>
quod nisi declinare solerent, omnia deorsum,<lb/>
imbris uti guttae, caderent per inane profundum,<lb/>
nec foret offensus natus nec plaga creata<lb/>
principiis: ita nil umquam natura creasset.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis credit graviora potesse <lb/>
corpora, quo citius rectum per inane feruntur,<lb/>
incidere ex supero levioribus atque ita plag<emph type="italics"/>as<emph.end type="italics"/><lb/>
gignere quae possint genitalis reddere motus,<lb/>
avius a vera longe ratione recedit.</s> <lb/>
<s>nam per aquas quaecumque cadunt atque aera rarum, <lb/>
haec pro ponderibus casus celerare necessest<lb/>
propterea quia corpus aquae naturaque tenvis<lb/>
aeris haut possunt aeque rem quamque morari,<lb/>
sed citius cedunt gravioribus exsuperata;<lb/>
at contra nulli de nulla parte neque ullo <lb/>
tempore inane potest vacuum subsistere rei,<lb/>
quin, sua quod natura petit, concedere pergat;<lb/>
omnia quapropter debent per inane quietum<lb/>
aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s> <lb/>
<s>haud igitur poterunt levioribus incidere umquam <lb/>
ex supero graviora neque ictus gignere per se<lb/>
qui varient motus per quos natura gerat res.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam paulum inelinare necessest<lb/>
corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus<lb/>
obliquos videamur et id res vera refutet. </s><s> <lb/>
namque hoc in promptu manifestumque esse videmus,<lb/>
pondera, quantum in <emph type="italics"/>s<emph.end type="italics"/>est, non posse obliqua meare,<lb/>
ex supero cum praecipitant, quod cernere possis;<lb/>
sed nil omnino <emph type="italics"/>recta<emph.end type="italics"/> regione viai<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
declinare quis est qui possit cernere sese ?</s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique si semper motus conectitur omnis<lb/>
et vetere exoritur <emph type="italics"/>semper<emph.end type="italics"/> novus ordine certo<lb/>
nec declinando faciunt primordia motus<lb/>
principium quoddam quod fati foedera rumpat,<lb/>
ex infinito ne causam causa sequatur, <lb/>
libera per terras unde haec animantibus exstat<lb/>
unde est haec, inquam, fatis avolsa <emph type="italics"/>potestas<emph.end type="italics"/><lb/>
per quam progredimur quo ducit quemque voluntas,<lb/>
declinamus item motus nec tempore certo<lb/>
nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens ?</s><s> <lb/>
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas<lb/>
principium dat et hinc motus per membra rigantur.</s> <lb/>
<s>nonne vides etiam patefactis tempore puncto<lb/>
carceribus non posse tamen prorumpere <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>quorum<lb/>
vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa?</s><s> <lb/>
omnis enim totum per corpus materiai<lb/>
copia conquiri debet, concita per artus<lb/>
omnis ut studium mentis conixa sequatur;<lb/>
ut videas initum motus a corde creari<lb/>
ex animique voluntate id procedere primum, <lb/>
inde dari porro per totum corpus et artus.</s> <lb/>
<s>nec similest ut cum impulsi procedimus ictu<lb/>
viribus alterius magnis magnoque coactu;<lb/>
nam tum materiem totius corporis omnem<lb/>
perspicuumst nobis invitis ire rapique, <lb/>
donec eam refrenavit per membra voluntas.</s> <lb/>
<s>iamne vides igitur, quamquam vis extera multos<lb/>
pellat et invitos cogat procedere saepe<lb/>
praecipitesque rapi, tamen esse in pectore no<emph type="italics"/>stro<emph.end type="italics"/><lb/>
quiddam quod contra pursnare obstareque possit ?</s><s> <lb/>
cuius ad arbitrium quoque copia materiai<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
cogitur interdum flecti per membra per artus<lb/>
et proiecta refrenatur retroque residit.</s> <lb/>
<s>quare in seminibus quoque idem fateare necessest,<lb/>
esse aliam praeter plagas et pondera causam <lb/>
motibus, unde haec est nobis innata potestas,<lb/>
de nilo quoniam fieri nil posse videmus.</s> <lb/>
<s>pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant<lb/>
externa quasi vi; sed ne mens ipsa necessum<lb/>
intestinum habeat cunctis in rebus agendis <lb/>
et devicta quasi <emph type="italics"/>hoc<emph.end type="italics"/> cogatur ferre patique,<lb/>
id facit exiguum clinamen principiorum<lb/>
nec regione loci certa nec tempore certo.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec stipata magis fuit umquam materiai<lb/>
copia nec porro maioribus intervallis; <lb/>
nam neque adaugescit quicquam neque deperit inde.</s> <lb/>
<s>quapropter quo nunc in motu principiorum<lb/>
corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere<lb/>
et post haec semper simili ratione ferentur,<lb/>
et quae consuerint gigni gignentur eadem <lb/>
condicione et erunt et crescent vique valebunt,<lb/>
quantum cuique datum est per foedera naturai.</s> <lb/>
<s>nec rerum summam commutare ulla potest vis;<lb/>
nam neque, quo possit genus ullum materiai<lb/>
effugere ex omni, quicquam est <emph type="italics"/>extra<emph.end type="italics"/>, neque in Omne <lb/>
unde coorta queat nova vis inrumpere et omnem<lb/>
naturam rerum mutare et vertere motus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus non est mirabile, quare,<lb/>
omnia cum rerum primordia sint in motu,<lb/>
summa tamen summa videatur stare quiete, <lb/>
praeterquam siquid proprio dat corpore motus.</s> <lb/>
<s>omnis enim longe nostris ab sensibus infra<lb/>
primorum natura iacet: quapropter, ubi ipsa<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent;<lb/>
praesertim cum, quae possimus cernere, celent <lb/>
saepe tamen motus spatio diducta locorum.</s> <lb/>
<s>nam saepe in colli tondentes pabula laeta<lb/>
lanigerae reptant pecudes quo quam<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> vocantes<lb/>
invitant herbae gemmantes rore recenti,<lb/>
et satiati agni ludunt blandeque coruscant; <lb/>
omnia quae nobis longe confusa videntur<lb/>
et velut in viridi candor consistere colli.</s> <lb/>
<s>praeterea magnae legiones cum loca cursu<lb/>
camporum complent. </s><s>belli simulacra cientes,<lb/>
fulgor ibi ad caelum se tollit totaque circum <lb/>
aere renidescit tellus supterque virum vi<lb/>
excitur pedibus sonitus clamoreque montes<lb/>
icti reiectant voces ad sidera mundi<lb/>
et circumvolitant equites mediosque repente<lb/>
tramittunt valido quatientes impete campos. </s><s> <lb/>
et tamen est quidam locus altis montibus <emph type="italics"/>unde<emph.end type="italics"/><lb/>
stare videntur et in campis consistere fulgor.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age iam deinecps cunctarum exordia rerum<lb/>
qualia sint et quam longe distantia formis<lb/>
percipe, multigenis quam sint variata figuris; <lb/>
non quo multa parum simili sint praedita forma,<lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>
<s>nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta<lb/>
ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla,<lb/>
debent nimirum non omnibus omnia prorsum <lb/>
esse pari filo similique adfecta figura.</s> <lb/>
<s>praeter eat genus humanuin mutaeque natantes<lb/>
squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque<lb/>
et variae volucres, laetantia quae loca aquarum,<lb/>
concelebrant circum ripas fontisque lacusque, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
et quae pervolgant nemora avia pervolitantes;<lb/>
quorum unum quidvis generatim sumere perge,<lb/>
invenies tamen inter se differre figuris.</s> <lb/>
<s>nec ratione alia proles cognoscere matrem.</s> <lb/>
<s>nec mater posset prolem; quod posse videmus <lb/>
nec minus atque homines inter se nota cluere.</s> <lb/>
<s>nam saepe ante deum vitulus delubra decora<lb/>
turicremas propter mactatus concidit aras<lb/>
sanguinis expirans calidum de pectore flumen;<lb/>
at mater viridis saltus orbata peragrans <lb/>
noscit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,<lb/>
omnia convisens oculis loca si queat usquam<lb/>
conspicere amissum fetum, completque querellis<lb/>
frondiferum nemus absistens et crebra revisit<lb/>
ad stabulum desiderio perfixa iuvenci, <lb/>
nec tenerae salices atque herbae rore vigentes<lb/>
fluminaque illa queunt summis labentia ripis<lb/>
oblectare animum subitamque avertere curam,<lb/>
nec vitulorum aliae species per pabula laeta<lb/>
derivare queunt animum curaque levare: <lb/>
usque adeo quiddam proprium notumque requirit.</s> <lb/>
<s>praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi<lb/>
cornigeras norunt matres agnique petulei<lb/>
balantum pecudes: ita, quod natura reposcit,<lb/>
ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s> <lb/>
postremo quodvis frumentum non tamen omne<lb/>
quique suo genere inter se simile esse videbis,<lb/>
quin intercurrat quaedam distantia formis.</s> <lb/>
<s>concharumque genus parili ratione videmus<lb/>
pingere telluris gremium, qua mollibus undis <lb/>
litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam simili ratione necessest,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
natura quoniam constant neque facta manu sunt<lb/>
unius ad certam formam primordia rerum,<lb/>
dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Perfacile est tali ratione exsolvere nobis<lb/>
quare fulmineus multo penetralior ignis<lb/>
quam noster fuat e taedis terrestribus ortus;<lb/>
dicere enim possis caelestem fulminis ignem<lb/>
suptilem magis e parvis constare figuris <lb/>
atque ideo transire foramina quae nequit ignis<lb/>
noster hic e lignis ortus taedaque creatus.</s> <lb/>
<s>praeterea lumen per cornum transit, at imber<lb/>
respuitur. </s><s>quare ?</s><s> nisi luminis illa minora<lb/>
corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum<lb/>
et quamvis subito per colum vina videmus <lb/>
perfluere; at contra tardum cunctatur olivom,<lb/>
aut quia nimirum maioribus est elementis<lb/>
aut magis hamatis inter se perque plicatis,<lb/>
atque ideo fit uti non tam diducta repente <lb/>
inter se possint primordia singula quaeque<lb/>
singula per cuiusque foramina permanare.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti mellis lactisque liquores<lb/>
iucundo sensu linguae traetentur in ore;<lb/>
at contra taetra absinthi natura ferique <lb/>
centauri foedo pertorquent ora sapore;<lb/>
ut facile agnoscas e levibus atque rutundis<lb/>
esse ea quae sensus iucunde tangere possunt,<lb/>
at contra quae amara atque aspera cumque videntur,<lb/>
haec magis hamatis inter se nexa teneri <lb/>
proptereaque solere vias rescindere nostris<lb/>
sensibus introituque suo perrumpere corpus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Omnia postremo bona sensibus et mala tactu<lb/>
dissimili inter se pugnant perfecta figura;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ne tu forte putes serrae stridentis acerbum <lb/>
horrorem constare elementis levibus aeque<lb/>
ac musaea mele, per chordas organici quae<lb/>
mobilibus digitis expergefacta figurant;<lb/>
neu simili penetrare putes primordia forma<lb/>
in nares hominum, cum taetra cadavera torrent, <lb/>
et cum scena croco Cilici perfusa recens est<lb/>
araque Panchaeos exhalat propter odores<lb/>
neve bonos rerum simili constare colores<lb/>
semine constituas, oculos qui pascere possunt,<lb/>
et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt <lb/>
aut foeda specie di<emph type="italics"/>ri<emph.end type="italics"/> turpesque videntur.</s> <lb/>
<s>omnis enim, sensus quae mulcet cumque, <emph type="italics"/>figura<emph.end type="italics"/><lb/>
haut sine principiali aliquo levore creatast;<lb/>
at contra quaecumque molesta atque aspera constat,<lb/>
non aliquo sine materiae squalore repertast. </s><s> <lb/>
sunt etiam quae iam nec levia iure putantur<lb/>
esse neque omnino flexis mucronibus unca,<lb/>
sed magis angellis paulum prostantibus, <emph type="italics"/>utqui<emph.end type="italics"/><lb/>
titillare magis sensus quam laedere possint;<lb/>
faecula iam quo de genere est inulaeque sapores. </s><s> <lb/>
denique iam calidos ignis gelidamque pruinam<lb/>
dissimili dentata modo conpungere sensus<lb/>
corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s> <lb/>
<s>tactus enim, tactus, pro divum numina sancta,<lb/>
corporis est sensus, vel cum res extera sese <lb/>
insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast<lb/>
aut iuvat <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>grediens genitalis per Veneris res,<lb/>
aut ex offensu cum turbant corpore in ipso<lb/>
semina confundunt<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> inter se concita sensum;<lb/>
ut si forte manu quamvis iam corporis ipse <lb/>
tute tibi partem ferias atque experiare.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>quapropter longe formas distare necessest<lb/>
principiis, varios quae possint edere sensus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique quae nobis durata ac spissa videntur,<lb/>
haec magis hamatis inter sese esse necessest <lb/>
et quasi ramosis alte compacta teneri.</s> <lb/>
<s>
in quo iam genere in primis adamantina saxa<lb/>
prima acie constant ictus contemnere sueta<lb/>
et validi silices ae duri robora ferri<lb/>
aeraque quae claustris restantia vociferantur. </s><s> <lb/>
illa quidem debent e levibus atque rutundis<lb/>
esse magis, fluvido quae corpore liquida constant;<lb/>
NAMQUE PAPAVERIS HAUSTUS ITEMST FACILIS QUOD AQUARUM<lb/>
nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque<lb/>
et procursus item proclive volubilis exstat. </s><s> <lb/>
omnia postremo quae puncto tempore cernis<lb/>
diffugere, ut fumum nebulas flammasque, necessest,<lb/>
si minus omnibu' sunt e levibus atque rutundis,<lb/>
at non esse tamen perplexis indupedita,<lb/>
pungere uti possint corpus penetrareque <emph type="italics"/>ve<emph.end type="italics"/>sca <lb/>
nec tamen haerere inter se; quodcumque videmus<lb/>
sensibu' sedatum, facile ut cognoscere possis<lb/>
non e perplexis sed acutis esse elementis.</s> <lb/>
<s>sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,<lb/>
sudor uti maris est, minime mirabile habeto ; <lb/>
nam quod fluvidus est, e levibus atque rutundis<lb/>
est, et <emph type="italics"/>squalida multa creant<emph.end type="italics"/> admixta doloris<lb/>
corpora; nec tamen haec retineri hamata necessu<emph type="italics"/>mst<emph.end type="italics"/>;<lb/>
scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,<lb/>
provolvi simul ut possint et laedere sensus. </s><s> <lb/>
et quo mixta putes magis aspera levibus esse<lb/>
principiis, unde est Neptuni corpus acerbum,<lb/>
est ratio secernendi; seorsumque videndi<lb/>
umor dulcis, ubi per terras crebrius idem<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat; <lb/>
linquit enim supera taetri primordia viri,<lb/>
aspera quo<emph type="italics"/>m<emph.end type="italics"/> magis in terris haerescere possint.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae<lb/>
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum<lb/>
finita variare figurarum ratione. </s><s> <lb/>
quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam<lb/>
esso infinito debebunt corporis auctu.</s> <lb/>
<s>namque in eodem, una cuiusvis in brevitate<lb/>
corporis inter se multum variare figurae<lb/>
non possunt: fac enim minimis e partibus esse <lb/>
corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;<lb/>
nempe ubi eas partis unius corporis omnis,<lb/>
summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,<lb/>
omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo<lb/>
formai speciem totius corporis eius, <lb/>
quod superest, si forte voles variare figuras,<lb/>
addendum partis alias erit, inde sequetur,<lb/>
adsimili ratione alias ut postulet ordo,<lb/>
si tu forte voles etiam variare figuras.</s> <lb/>
<s>ergo formarum novitatem corporis augmen <lb/>
subsequitur. </s><s>quare non est ut credere possis<lb/>
esse infinitis distantia semina formis,<lb/>
ne quaedam cogas inmani maximitate<lb/>
esse supra quod iam docui non posse probari.</s> <lb/>
<s>iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgens <lb/>
purpura Thessalico concharum tacta colore<lb/>
aurea pavonum ridenti imbuta lepore<lb/>
saecla, novo rerum superata colore iacerent<lb/>
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores,<lb/>
et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis <lb/>
carmina consimili ratione oppressa silerent;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s> <lb/>
<s>cedere item retro possent in deteriores<lb/>
omilia sic partis, ut diximus in melioris;<lb/>
namque aliis aliud retro quoque taetrius esset <lb/>
naribus auribus atque oculis orisque sapori.</s> <lb/>
<s>quae quoniam non sunt, <emph type="italics"/>sed<emph.end type="italics"/> rebus reddita certa<lb/>
finis utrimque tenet summam, fateare necessest<lb/>
materiem quoque finitis differre figuris.</s> <lb/>
<s>denique ab ignibus ad gelidas iter usque pruinas <lb/>
finitumst retroque pari ratione remensumst ;<lb/>
omnis enim calor ac frigus mediique tepores<lb/>
interutrasque iacent explentes ordine summam.</s> <lb/>
<s>ergo finita distant ratione creata,<lb/>
ancipi<emph type="italics"/>ti<emph.end type="italics"/> quoniam mucroni utrimque notantur, <lb/>
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae<lb/>
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum,<lb/>
inter se simili quae sunt perfecta figura,<lb/>
infinita cluere. </s><s>etenim distantia cum sit <lb/>
formarum finita, necesse est quae similes sint<lb/>
esse infinitas aut summam materiai<lb/>
finitam constare, id quod non esse probavi<lb/>
versibus ostendens corpuscula materiai<lb/>
ex infinito summam rerum usque tenere, <lb/>
undique protelo plagarum continuato.</s> <lb/>
<s>nam quod rara vides magis esse animalia quaedam<lb/>
fecundamque minus naturam cernis in illis,<lb/>
at regione locoque alio terrisque remotis<lb/>
multa licet genere esse in eo numerumque repleri; <lb/>
sicut quadripedum cum primis esse videmus<lb/>
in genere anguimanus elephantos, India quorum<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
milibus e multis vallo munitur eburno,<lb/>
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum<lb/>
vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s> <lb/>
sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto<lb/>
unica res quaedam nativo corpore sola,<lb/>
cui similis toto terrarum <emph type="italics"/>nulla<emph.end type="italics"/> sit orbi;<lb/>
infinita tamen nisi erit vis materiai<lb/>
unde ea progigni possit concepta, creari <lb/>
non poterit, neque, quod superest, procrescere alique.</s> <lb/>
<s>quippe etenim sumam hoc quoque uti finita per omne<lb/>
corpora iactari unius genitalia rei,<lb/>
unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibunt<lb/>
materiae tanto in pelago turbaque aliena ?</s><s> <lb/>
non, ut opinor, habent rationem conciliandi;<lb/>
sed quasi naufragiis magnis multisque coortis<lb/>
disiectare solet magnum mare transtra guberna<lb/>
antemnas proram malos tonsasque natantis,<lb/>
per terrarum omnis oras fluitantia aplustra <lb/>
ut videantur et indicium mortalibus edant,<lb/>
infidi maris insidias virisque dolumque<lb/>
ut vitare velint, neve ullo tempore credant,<lb/>
subdola cum ridet placidi pellacia ponti,<lb/>
sic tibi si finita semel primordia quaedam <lb/>
constitues, aevom debebunt sparsa per omnem<lb/>
disiectare aestus diversi materiai,<lb/>
numquam in concilium ut possint compulsa coire<lb/>
nec remorari in concilio nec crescere adaucta ;<lb/>
quorum utrumque palam fieri manifesta docet res, <lb/>
et res progigni, et genitas procrescere posse.</s> <lb/>
<s>esse igitur genere in. </s><s>quovis primordia rerum<lb/>
infinita palam est unde omnia suppeditantur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec superare queunt motus itaque exitiales<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
perpetuo neque in aeternum sepelire salutem, <lb/>
nec porro rerum genitales auctificique<lb/>
motus perpetuo possunt servare creata.</s> <lb/>
<s>sic aequo geritur certamine principiorum<lb/>
ex infinito contractum tempore bellum:<lb/>
nunc hic nunc illic superant vitalia rerum <lb/>
et superantur item. </s><s>miscetur funere vagor<lb/>
quem pueri tollunt visentis luminis oras ;<lb/>
nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast<lb/>
quae non audierit mixtos vagitibus aegris<lb/>
ploratus mortis comites et funeris atri. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his obsignatum quoque rebus habere<lb/>
convenit et memori mandatum mente tenere,<lb/>
nil esse, in promptu quorum natura videtur,<lb/>
quod genere ex uno consistat principiorum,<lb/>
nec quicquam quod non permixto semine constet. </s><s> <lb/>
et quodcumque magis vis multas possidet in se<lb/>
atque potestates, ita plurima principiorum<lb/>
in sese genera ac varias docet esse figuras.</s> <lb/>
<s>principio tellus habet in se corpora prima<lb/>
unde mare inmensum volventes frigora fontes <lb/>
adsidue renovent, habet ignes unde oriantur.</s> <lb/>
<s>nam multis succensa locis ardent sola terrae,<lb/>
eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s> <lb/>
<s>tum porro nitidas fruges arbustaque laeta<lb/>
gentibus humanis habet unde extollere possit, <lb/>
unde etiam fluvios frondes et pabula laeta<lb/>
montivago generi possit praebere ferarum.</s> <lb/>
<s>quare magna deum mater materque ferarum<lb/>
et nostri genetrix haec dicta est corporis una.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hanc veteres Graium docti cecinere poetae <lb/>
sedibus in curru biiugos agitare leones,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
aeris in spatio magnam pendere docentes<lb/>
tellurem neque posse in terra sistere terram.</s> <lb/>
<s>adiunxere feras, quia quamvis effera proles<lb/>
officiis debet molliri victa parentum. </s><s> <lb/>
muralique caput summum cinxere corona,<lb/>
eximiis munita locis quia sustinet urbes;<lb/>
quo nunc insigni per magnas praedita terras<lb/>
horrifice fertur divinae matris imago.</s> <lb/>
<s>hanc variae gentes antiquo more sacrorum <lb/>
Idaeam vocitant matrem Phrygiasque catervas<lb/>
dant comites, quia primum ex illis finibus edunt<lb/>
per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s> <lb/>
<s>gallos attribuunt, quia, numen qui violarint<lb/>
matris et ingrati genitoribus inventi sint, <lb/>
significare volunt indignos esse putandos,<lb/>
vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s> <lb/>
<s>tympana tenta tonant palmis et cymbala circum<lb/>
concava, raucisonoque minantur cornua cantu,<lb/>
et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis, <lb/>
telaque praeportant violenti signa furoris,<lb/>
ingratos animos atque impia pectora volgi<lb/>
conterrere metu quae possint numini' divae.</s> <lb/>
<s>ergo cum primum magnas invecta per urbis<lb/>
munificat tacita mortalis muta salute, <lb/>
aere atque argento sternunt iter omne viarum<lb/>
largifica stipe ditantes ninguntque rosarum<lb/>
floribus umbrantes matrem comitumque catervas.</s> <lb/>
<s>hic armata manus, Curetas nomine Grai<lb/>
quos memorant Phrygios, inter se forte <emph type="italics"/>quod armis<emph.end type="italics"/> <lb/>
ludunt in numerumque exultant sanguinolenti<lb/>
terrificas capitum quatientes numine cristas,<lb/>
Dictaeos referunt Curetas qui Iovis illum<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
vagitum in Creta quondam occultasse feruntur,<lb/>
cum pueri circum puerum pernice chorea <lb/>
armatei in numerum pulsarent aeribus aera,<lb/>
ne Saturnus eum malis mandaret adeptus<lb/>
aeternumque daret matri sub pectore volnus.</s> <lb/>
<s>propterea magnam armati matrem comitantur, <lb/>
aut quia significant divam praedicere ut armis<lb/>
ac virtute velint patriam defendere terram<lb/>
praesidioque parent decorique parentibus esse.</s> <lb/>
<s>quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,<lb/>
longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s><s> <lb/>
omnis enim per se divom natura necessest<lb/>
inmortali aevo summa cum pace fruatur<lb/>
semota ab nostris rebus seiunctaque longe;<lb/>
nam privata dolore omni, privata periclis,<lb/>
ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, <lb/>
nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.</s> <lb/>
<s>hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare<lb/>
constituit fruges et Bacchi nomine abuti<lb/>
mavolt quam laticis proprium proferre vocamen,<lb/>
concedamus ut hic terrarum dictitet orbem <lb/>
esse deum matrem, dum vera re tamen ipse<lb/>
religione animum turpi contingere parcat.</s> <lb/>
<s>terra quidem vero caret omni tempore sensu,<lb/>
et quia multarum potitur primordia rerum,<lb/>
multa modis multis effert in lumina solis. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo<lb/>
lanigerae pecudes et equorum duellica proles<lb/>
buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli<lb/>
ex unoque sitim sedantes flumine aquai<lb/>
dissimili vivont specie retinentque parentum <lb/>
naturam et mores generatim quaeque imitantur.</s> <lb/>
<s>tanta est in quovis genere herbae materiai<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.</s> <lb/>
<s>hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam<lb/>
ossa cruor venae calor umor viscera nervi <lb/>
constituunt; quae sunt porro distantia longe,<lb/>
dissimili perfecta figura principiorum.</s> <lb/>
<s>tum porro quaecumque igni flammata cremantur,<lb/>
si nil praeterea, tamen haec in corpore condunt<lb/>
unde ignem iacere et lumen summittere possint <lb/>
scintillasque agere ac late differre favillam.</s> <lb/>
<s>cetera consimili mentis ratione peragrans<lb/>
invenies igitur multarum semina rerum<lb/>
corpore celare et varias cohibere figuras.</s> <lb/>
<s>denique multa vides quibus et color et sapor una <lb/>
reddita sunt cum odore: in primis pleraque dona<lb/>
haec igitur variis debent constare figuris;<lb/>
nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,<lb/>
fucus item sorsum, <emph type="italics"/>sorsum<emph.end type="italics"/> sapor insinuatur<lb/>
sensibus; ut noscas primis differre figuris. </s><s> <lb/>
dissimiles igitur formae glomeramen in unum<lb/>
conveniunt et res permixto semine constant.</s> <lb/>
<s>
quin etiam passim nostris in versibus ipsis<lb/>
multa elementa vides multis communia verbis,<lb/>
cum tamen inter se versus ac verba necesse est <lb/>
confiteare alia ex aliis constare elementis;<lb/>
non quo multa parum communis littera currat<lb/>
aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,<lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>
<s>sic aliis in rebus item communia multa <lb/>
multarum rerum cum sint primordia, verum<lb/>
dissimili tamen inter se consistere summa<lb/>
possunt ; ut merito ex aliis constare feratur<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
humanum genus et fruges arbustaque laeta.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est <lb/>
omnia; nam volgo, fieri portenta videres,<lb/>
semiferas hominum species existere et altos<lb/>
interdum ramos egigni corpore vivo,<lb/>
multaque conecti terrestria membra marinis,<lb/>
tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras <lb/>
pascere naturam per terras omniparentis.</s> <lb/>
<s>quorum nil fieri manifestum est, omnia quando<lb/>
seminibus certis certa genetrice creata<lb/>
conservare genus crescentia posse videmus.</s> <lb/>
<s>scilicet id certa fieri ratione necessust. </s><s> <lb/>
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus<lb/>
corpora discedunt conexaque convenientis<lb/>
efficiunt motus; at contra aliena videmus<lb/>
reicere in terras naturam, multaque caecis<lb/>
corporibus fugiunt e corpore percita plagis, <lb/>
quae neque conecti quoquam potuere neque intus<lb/>
vitalis motus consentire atque imitari.</s> <lb/>
<s>sed ne forte putes animalia sola teneri<lb/>
legibus hisce, ea res ratio disterminat omnis.</s> <lb/>
<s>nam veluti tota natura dissimiles sunt <lb/>
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest<lb/>
dissimili constare figura principiorum;<lb/>
non quo multa parum simili sint praedita forma,<lb/>
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/>
<s>semina cum porro distent, differre necessust <lb/>
intervalla vias conexus pondera plagas<lb/>
concursus motus, quae non animalia solum<lb/>
corpora seiungunt, sed terras ac mare totum<lb/>
secernunt caelumque a terris omne retentant.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age dicta meo dulci quaesita labore <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis<lb/>
principiis esse, ante oculos quae candida cernis,<lb/>
aut ea quae nigrant nigro de semine nata;<lb/>
nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,<lb/>
propterea gerere hunc credas, quod materiai <lb/>
corpora consimili sint eius tincta colore.</s> <lb/>
<s>nullus enim color est omnino materiai<lb/>
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.</s> <lb/>
<s>in quae corpora si nullus tibi forte videtur<lb/>
posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s> <lb/>
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam<lb/>
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu,<lb/>
ex ineunte aevo nullo coniuncta colore,<lb/>
scire licet nostrae quoque menti corpora posse<lb/>
vorti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s> <lb/>
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris<lb/>
tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s> <lb/>
<s>quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo<lb/>
omnis enim color omnino mutatur in omnis;<lb/>
quod facere haud ullo debent primordia pacto; <lb/>
immutabile enim quiddam superare necessest,<lb/>
ne res ad nilum redigantur funditus omnes<lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,<lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</s> <lb/>
<s>proinde colore cave contingas semina rerum, <lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea si nulla coloris principiis est<lb/>
reddita natura et variis sunt praedita formis,<lb/>
e quibus omne genus gignunt variantque colores<lb/>
propterea, magni quod refert semina quaeque <lb/>
cum quibus et quali positura coutineantur<lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
perfacile extemplo rationem reddere possis<lb/>
cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,<lb/>
marmoreo fieri possint candore repente; <lb/>
ut mare, cum magni commorunt aequora venti,<lb/>
vertitur in canos candenti marmore fluctus;<lb/>
dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,<lb/>
materies ubi permixta est illius et ordo<lb/>
principiis mutatus et addita demptaque quaedam, <lb/>
continuo id fieri ut candens videatur et album.</s> <lb/>
<s>quod si caeruleis constarent aequora ponti<lb/>
seminibus, nullo possent albescere pacto;<lb/>
nam quocumque modo perturbes caerula quae sint,<lb/>
numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s> <lb/>
sin alio atque alio sunt semina tincta colore<lb/>
quae maris efficiunt unum purumque nitorem,<lb/>
ut saepe ex aliis formis variisque figuris<lb/>
efficitur quiddam quadratum unaque figura, <lb/>
conveniebat, ut in quadrato cernimus esse <lb/>
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti <lb/>
aut alio in quovis uno puroque nitore <lb/>
dissimiles longe inter se variosque colores. </s><s><lb/>
praeterea nil officiunt obstantque figurae<lb/>
dissimiles quo quadratum minus oinne sit extra; <lb/>
at varii rerum inpediunt prohibentque colores <lb/>
quominus esse uno possit res tota nitore.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus <lb/>
principiis rerum nonnumquam causa colores, <lb/>
occidit, ex albis quoniam non alba creantur, <lb/>
nec quae nigra cluent de nigris sed variis ex. </s><s><lb/>
quippe etenim multo proclivius exorientur <lb/>
candida de nullo quam nigro nata colore <lb/>
aut alio quovis qui contra pugnet et obstet.<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores <lb/>
esse neque in lucem existunt primordia rerum, <lb/>
scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s><lb/>
qualis enim caecis poterit color esse tenebris ?</s><s> <lb/>
lumine quin ipso mutatur propterea quod<lb/>
recta aut obliqua percussus luce refulget; <lb/>
pluma columbarum quo pacto in sole videtur, <lb/>
quae sita cervices circum collumque coronat ;<lb/>
namque alias fit uti elaro sit rubra pyropo,<lb/>
interdum quodam sensu fit uti videatur<lb/>
inter curalium viridis miscere zmaragdos.</s> <lb/>
<s>caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,<lb/>
consimili mutat ratione obversa colores;<lb/>
779 <emph type="italics"/>unaque figura<emph.end type="italics"/> Nicc. </s><s>for <emph type="italics"/>unaque figuras. unaque figura est<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s>31 Camb.</s> <lb/>
<s>Mar. </s><s>Junt. </s><s><emph type="italics"/>unaeque figurae<emph.end type="italics"/> Lamb. </s><s>after Muretus; ïcontra consuetudinem LueretiiÍ<lb/>
says Lach. </s><s>780 <emph type="italics"/>ut in<emph.end type="italics"/> Lach. </s><s>for <emph type="italics"/>uti in:<emph.end type="italics"/> see 322. </s><s>781 <emph type="italics"/>in aequore<emph.end type="italics"/> Ver.</s> <lb/>
<s>Ven. </s><s>Politian (?</s><s>) Mar. </s><s>Junt. </s><s>for <emph type="italics"/>in aequora.<emph.end type="italics"/> 783 <emph type="italics"/>colores<emph.end type="italics"/> Nicc. </s><s>for <emph type="italics"/>calores.<emph.end type="italics"/><lb/>
785 <emph type="italics"/>extra<emph.end type="italics"/> seems quite appropriate - Lach. </s><s>reads <emph type="italics"/>ex his.<emph.end type="italics"/> 788 <emph type="italics"/>ducit et inlicit <lb/>
ut tribuamus<emph.end type="italics"/> Lamb. </s><s>and Turneb. </s><s>for <emph type="italics"/>ducit et inlicitu tribuamus (et<emph.end type="italics"/> om. </s><s>A Nicc.). </s><s><lb/>
<emph type="italics"/>ducit in licitum ut tribuamus<emph.end type="italics"/> Camb.<emph type="italics"/> ut illicitunt hoc tribuamus<emph.end type="italics"/> Mar. </s><s>Junt.</s> <lb/>
<s>790 <emph type="italics"/>creantur<emph.end type="italics"/> Nice. </s><s>for <emph type="italics"/>creatur.<emph.end type="italics"/> 791 <emph type="italics"/>Nec quae<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s>31 Gamb. </s><s>for <emph type="italics"/>Neque. </s><s><lb/>
variis ex<emph.end type="italics"/> Wak. </s><s>for <emph type="italics"/>variis ea. </s><s>variata<emph.end type="italics"/> Pont. </s><s><emph type="italics"/>variantur<emph.end type="italics"/> Mar. </s><s>Junt. </s><s><emph type="italics"/>variant se<emph.end type="italics"/><lb/>
Ald. </s><s>1. </s><s>800 <emph type="italics"/>refulget. </s><s>Refulgit<emph.end type="italics"/> Lach. </s><s>802 <emph type="italics"/>cervices. </s><s>Cervicemst<emph.end type="italics"/> Brieger.</s> <lb/>
<s>803 <emph type="italics"/>rubra<emph.end type="italics"/> Flor. </s><s>31 Camb. </s><s>Mon. </s><s>Ver. </s><s>Ven. </s><s>for <emph type="italics"/>rubro.<emph.end type="italics"/> 805 <emph type="italics"/>curalium<emph.end type="italics"/> Wak.</s> <lb/>
<s>for <emph type="italics"/>caeruleum.<emph.end type="italics"/> ïfo. </s><s><emph type="italics"/>beryllumÍ<emph.end type="italics"/> Bentl. </s><s>806 <emph type="italics"/>larga cum luce<emph.end type="italics"/> Nice. </s><s>B corr. </s><s>for<lb/>
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu, <lb/>
seire licet, sine eo fieri non posse putandum est. </s><s><lb/>
et quoniam plagae quoddam genus excipit in se <lb/>
pupula, eum sentire colorem dicitur album, <lb/>
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit, <lb/>
nec refert ea quae tangas quo forte colore <lb/>
praedita sint, verum quali magis apta figura, <lb/>
scire licet nil principiis opus esse colores, <lb/>
sed variis formis variantes edere tactus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam non certis certa figuris <lb/>
est natura coloris et omnia principiorum <lb/>
formamenta queunt in quovis esse nitore,<lb/>
cur ea quae constant ex illis non pariter sunt <lb/>
omne grenus perfusa coloribus in genere omni?</s><s> <lb/>
conveniebat enim corvos quoque saepe volantis <lb/>
ex albis album pinnis iactare colorem, <lb/>
et nigros fierl nigro de semine cycnos <lb/>
aut alio quovis uno varioque colore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis <lb/>
evanescere paulatim stinguique colorem; <lb/>
ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum: <lb/>
purpura poeniceusque color clarissimuÍ multo, <lb/>
filatim cum distractum est, dispergitur omnis;<lb/>
noseere ut hinc possis prius omnem efflare colorem <lb/>
particulas quam discedant ad semina rerum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Postremo quoniam non obnia corpora vocem<lb/>
mittere concedis neque odorem, propterea fit <lb/>
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores. </s><s><lb/>
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus, <lb/>
seire licet quaedam tam constare orba colore <lb/>
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,<lb/>
nec minus haec animum cognoscere posse sagacem <lb/>
quam quae sunt aliis rebus privata notare.</s> <lb/>
<s>Sed ne forte putes solo spollata colore<lb/>
corpora prima manere, etiam secreta teporis<lb/>
sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,<lb/>
et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur, <lb/>
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.</s> <lb/>
<s>sicut amaracini blandum stactaeque liquorem<lb/>
et nardi florem, nectar qui naribus halat,<lb/>
cum facere instituas, cum primis quaerere par est,<lb/>
quoad licet ac possis reperire, inolentis olivi <lb/>
naturam, nullam quae mittat naribus auram,<lb/>
quam minime ut possit mixtos in corpore odores<lb/>
concoctosque suo contractans perdere viro,<lb/>
propter eandem <emph type="italics"/>rem<emph.end type="italics"/> debent primordia rerum<lb/>
non adhibere suum gignundis rebus odorem <lb/>
nec sonitum, quoniam nil ab se mittere possunt,<lb/>
nec simili ratione saporem denique quemquam<lb/>
nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
cetera; quae eum ita sunt tamen ut mortalia constent,<lb/>
molli lenta, fragosa putri, eava corpore raro, <lb/>
omnia sint a principiis seiuncta necessest,<lb/>
inmortalia si volumus subiungere rebus<lb/>
fundamenta quibus nitatur summa salutis;<lb/>
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc ea quae sentire videmus eumque necessest <lb/>
ex insensilibus tamen omnia confiteare<lb/>
principiis constare. </s><s>neque id manufesta reftutant<lb/>
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,<lb/>
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt<lb/>
ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. <lb/>
quippe videre licet vivos existere vermes<lb/>
stercore de taetro, putorem eum sibi nacta est<lb/>
intempestivis ex imbribus umida tellus;<lb/>
praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s> <lb/>
<s>vertunt se fluvii frondes et pabula laeta <lb/>
in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra<lb/>
naturam, et nostro de corpore saepe ferarum<lb/>
augescunt vires et corpora pennipotentum.</s> <lb/>
<s>ergo omnes natura cibos in corpora viva<lb/>
vertit et hinc sensus animantum procreat omnes, <lb/>
non alia longe ratione adque arida ligna<lb/>
explicat in flammas et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> ignis omnia versat.</s> <lb/>
<s>iamne vides igitur magni primordia rerum<lb/>
referre in quali sint ordine quaeque locata<lb/>
et commixta quibus dent rnotus accipiantque?</s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Tum porro quid id est, animum quod percutit, ipsum<lb/>
quod movet et varios sensus expromere cogit,<lb/>
ex insensilibus ne eredas sensile gigni ?</s><s><lb/>
nimirum lapides et ligna et terra quod una <lb/>
mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s><s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
illud in his igitur rebus meminisse decebit, <lb/>
non ex omnibus omnino, quaecumque ereant res, <lb/>
sensile et extemplo me gigni dicere sensus, <lb/>
sed magni referre ea primum quantula constent, <lb/>
sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma, <lb/>
motibus ordinibus posituris denique quae sint. </s><s><lb/>
quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus; <lb/>
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres, <lb/>
vermiculos pariunt, quia corpora materiai<lb/>
antiquis ex ordinibus permota nova re <lb/>
conciliantur ita ut debent animalia gigni. </s><s><lb/>
deinde ex sensilibus qui sensile posse creari <lb/>
constituunt, porro ex aliis sentire sueti<lb/>
mollia cum faciunt. </s><s>nam sensus iungitur omnis<lb/>
visceribus nervis venis, quae euique videmus <lb/>
mollia mortali consistere corpore creta.</s> <lb/>
<s>sed tamen esto iam posse haec aeterna manere:<lb/>
nempe tamen debent aut sensum partis habere <lb/>
aut simili totis animalibus esse putari. </s><s><lb/>
at nequeant per se partes sentire necesse est; <lb/>
namque alio sensus membrorum respicit omnis, <lb/>
nec manus a nobis potis est secreta neque ulla <lb/>
corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s><lb/>
linquitur ut totis animantibus adsimulentur.</s> <lb/>
<s>sic itidem quae sentimus sentire necessest, <lb/>
vitali ut possint consentire undique sensu.</s> <lb/>
<s>qui poterunt igitur rerum primordia dici<lb/>
et leti vitare vias, animalia cum sint,<lb/>
adque animalia <emph type="italics"/>sint<emph.end type="italics"/> mortalibus una eademque ?</s><s><lb/>
quod tamen ut possint, at coetu concilloque <lb/>
nil facient praeter volgum turbamque animantum, <lb/>
scilicet ut nequeant homines armenta feraeque <lb/>
inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>quod si forte suum dimittunt corpore sensum<lb/>
atque allum capiunt, quid opus fuit adtribui id quod <lb/>
detrahitur ?</s><s> tum praeterea, quo fugimus ante,<lb/>
quatenus in pullos animalis vertier ova<lb/>
cernimus alituum vermisque effervere, terram<lb/>
intempestivos quom putor cepit ob imbris,<lb/>
scire licet gigni posse ex non sensibuÍ sensus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis dieet dumtaxat oriri<lb/>
<lb/>
posse a non sensu. </s><s>sensum mutabilitate, <lb/>
aut aliquo tamquam partu quod proditus extet, <lb/>
huic satis illud erit planum facere atque probare <lb/>
non fieri partum nisi concilio ante coacto <lb/>
nec quicquam commutari sine conciliatu. </s><s><lb/>
principio nequeunt ullius corporis esse<lb/>
sensus ante ipsam genitam naturam animantis, <lb/>
nimirum quia materies disiecta tenetur <lb/>
aere fluminibus terris terraque creatis, <lb/>
nec congressa modo vitalis convenienti <lb/>
contulit inter se motus, quibus omnituentes <lb/>
accensi sensus animante in quaque cientur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quamvis animantem grandior ictus,<lb/>
quam patitur natura, repente adfligit et omnis <lb/>
corporis atque animi pergit confundere sensus.</s> <lb/>
<s>dissoluuntur enim positurae principiorum<lb/>
et penitus motus vitales inpediuntur,<lb/>
donec materies, omnis concussa per artus,<lb/>
vitalis animae nodos a corpore solvit <lb/>
dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s> <lb/>
<s>nam quid praeterea facere ictum posse reamur<lb/>
oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?</s><s><lb/>
fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu<lb/>
reliqui, motus vitalis vineere saepe, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
vincere, et ingentis plagae sedare tumultus<lb/>
inque suos quicquid rursus revocare meatus<lb/>
et quasi iam leti dominantem in corpore motum <lb/>
discutere ae paene amissos accendere sensus. </s><s><lb/>
nam qua re potius leti iam limine ab ipso <lb/>
ad vitam possit conlecta mente reverti, <lb/>
quam quo decursum prope iam siet ire et abire ?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam dolor est ubi materiai <lb/>
corpora vi quadam per viscera viva per artus <lb/>
sollicitata suis trepidant in sedibus intus, <lb/>
inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas, <lb/>
scire licet nullo primordia posse dolore <lb/>
temptari nullamque voluptatem eapere ex se; <lb/>
quandoquidem non sunt ex ullis principiorum<lb/>
corporibus, quorum motus novitate laborent <lb/>
aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae, <lb/>
haut igitur debent esse ullo praedita sensu.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique uti possint sentire animalia quaeque,<lb/>
principiis si iam est sensus tribuendus eorum,<lb/>
quid, genus humanum propritim de quibuÍ factumst?</s><s> <lb/>
scilicet et risu tremulo concussa cachinnant<lb/>
et lacrimis spargunt rorantibus, ora genasque<lb/>
multaque de rerum mixtura dicere callent<lb/>
et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;<lb/>
quandoquidem totis mortalibus adsimulata <lb/>
ipsa quoque ex aliis debent constare elementis, <lb/>
inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis: <lb/>
quippe sequar, quodcumque loqui ridereque dices <lb/>
et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit. </s><s><lb/>
quod si delira haec furiosaque cernimus esse <lb/>
et ridere potest non ex ridentibuÍ factus <lb/>
et sapere et doctis rationem reddere dictis<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
non ex seminibus sapientibus atque disertis, <lb/>
qui minus esse queant ea quae sentire videmus <lb/>
seminibus permixta earentibus undique sensu ?</s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique caelesti sumus omnes semine oriundi; <lb/>
omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis. </s><s><lb/>
umoris guttas mater eum terra recepit, <lb/>
feta parit nitidas fruges arbustaque Iaeta<lb/>
et genus humanum, parit omnia saecla ferarum, <lb/>
pabula cum praebet quibus omnes corpora pascunt<lb/>
et dulcem ducunt vitam prolemque propagant; <lb/>
quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s><lb/>
cedit item retro, de terra quod fuit ante, <lb/>
in terras, et quod missumst ex aetheris oris, <lb/>
id rursurn caeli rellatum templa receptant. </s><s><lb/>
nec sic interemit mors res ut materiai <lb/>
corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis,<lb/>
inde aliis aliud coniungit; et effit ut omnes <lb/>
res ita convertant formas mutentque colores <lb/>
et capiant sensus et puncto tempore reddant; <lb/>
ut noscas referre eadern primordia rerum <lb/>
cum quibus et quali positura contineantur <lb/>
et quos inter se dent motus accipiantque, <lb/>
neve putes aeterna penes residere potesse <lb/>
corpora prima quod in summis fluitare videmus<lb/>
rebus et interdum nasci subitoque perire. </s><s><lb/>
quin etiam refert nostris in versibtis ipsis <lb/>
cum quibus et quali sint ordine quaeque locata. </s><s><lb/>
si non omnia sunt, at multo maxima pars est <lb/>
consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s><lb/>
sic ipsis in rebus item iam materiai <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
concursus motus ordo positura figurae <lb/>
cum permutantur, mutari res quoque debent.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s> <lb/>
<s>nam tibi vementer nova res molitur ad auris<lb/>
accedere et nova se species ostendere rerum. <lb/>
sed neque tam facilis res ulla est quin ea prirnum<lb/>
difficilis magis ad credendum constet, itemquen<lb/>
nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,<lb/>
quod non paulatim minuant mirarier omnes.</s> <lb/>
<s>suspicito caeli clarum purumque colorem, <lb/>
quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,<lb/>
lunamque et solis praeclara luce nitorem; <lb/>
omnia quae nunc si primum. </s><s>mortalibus essent, <lb/>
ex inproviso si nunc obiecta repente, <lb/>
quid magis his rebus poterat mirabile dici <lb/>
aut minus ante quod auderent fore eredere gentes ?</s><s> <lb/>
nil, ut opinor: ita haec species miranda fuisset. </s><s><lb/>
quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi, <lb/>
suspicere in caeli dignatur lucida templa!<lb/>
desine quapropter novitate exterritus ipsa <lb/>
expuere ex animo rationem, sed magis acri <lb/>
iudicio perpende et, si tibi vera videntur, <lb/>
dede manus, aut, si falsum est, accingere contra. </s><s><lb/>
quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit <lb/>
infinita foris haec extra moenia mundi, <lb/>
quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens <lb/>
atque animi iactus liber quo pervolet ipse.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio nobis in cunctas undique partis<lb/>
et latere ex utroque <emph type="italics"/>supra <emph.end type="italics"/> supterque per omne<lb/>
nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se <lb/>
vociferatur, et elucet natura profundi.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>nullo iam pacto veri simile esse putandumst,<lb/>
undique eum vorsum spatium vacet infinitum<lb/>
seminaque innumero numero summaque profunda<lb/>
multimodis volitent aeterno pereita motu, <lb/>
hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,<lb/>
nil agere illa foris tot corpora materiai;<lb/>
eum praesertim hic sit natura factus, ut ipsa<lb/>
sponte sua forte offensando semina rerum,<lb/>
multimodis temere incassum frustraque coacta, <lb/>
<lb/>
tandem colarunt ea quae coniecta repente<lb/>
magnarum rerum fierent exordia semper,<lb/>
terrai maris et caeli generisque animantum.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam talis fateare necesse est<lb/>
esse alios alibi congressus rnateriai, <lb/>
qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea cum materies est multa parata,<lb/>
cum locus est praesto nec res nec causa moratur<lb/>
ulla, geri debent nimirum et confieri res.</s> <lb/>
<s>nunc et seminibus si tanta est copia quantam <lb/>
enumerare aetas animantum non queat omnis,<lb/>
visq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> eadem <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> natura manet quae semina rerum<lb/>
conicere in loca quaeq<emph type="italics"/>ue<emph.end type="italics"/> queat simili ratione<lb/>
atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare<lb/>
esse alios aliis terrarum in partibus orbis <lb/>
et varias hominum gentis et saecla ferarum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Huc accedit ut in summa res nulla sit una,<lb/>
unica quae gignatur et unica solaque erescat,<lb/>
quin aliquoiuÍ siet saecli permultaque eodem<lb/>
sint genere. </s><s>in primis animalibus, inelute Memmi, <lb/>
invenies sic montivagum genus esse ferarum,<lb/>
sic hominum, genitam prolem, sic denique mutas<lb/>
squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>quapropter caelum simili ratione fatendumst<lb/>
terramque et solem lunam mare, cetera quae sunt, <lb/>
non esse unica, sed numero magis innumerali; <lb/>
quandoquidem vitae depactus terminus alte<lb/>
tam manet haec et tam nativo corpore constant, <lb/>
quam genus omne quod hic generatim<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/> rebus abundans.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quae bene cognita si teneas, natura videtur <lb/>
libera continuo dominis privata superbis<lb/>
ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s> <lb/>
<s>nam pro sancta deum tranquila pectora pace<lb/>
quae placidum degunt aevom vitamque serenam,<lb/>
quis regere immensi summam, quis habere profundi <lb/>
indu manu validas potis est moderanter habenas,<lb/>
quis pariter caelos omnis convertere et omnis<lb/>
ignibus aetheriis terras suffire feracis,<lb/>
omnibus inve locis esse omni tempore praesto,<lb/>
nubibus ut tenebras faciat caelique serena <lb/>
concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis<lb/>
saepe suas disturbet et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> deserta recedens<lb/>
saeviat exercens telum quod saepe nocentes<lb/>
praeterit exanimatque indignos inque merentes ?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Multaque post mundi tempus genitale diemque <lb/>
primigenum maris et terrae solisque coortum<lb/>
addita corpora sunt extrinsecus, addita circum<lb/>
semina quae magnum iaculando contulit omne;<lb/>
unde mare et terrae possent augescere et unde<lb/>
appareret spatium caeli domus altaque tecta <lb/>
tolleret a terris procul et consurgeret aer.</s> <lb/>
<s>nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis<lb/>
corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt.</s> <lb/>
<s>umor ad umorem, terreno corpore terra<lb/>
crescit et ignem ignes procudunt aetheraque <emph type="italics"/>aether,<emph.end type="italics"/> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
donique ad extremam crescendi perfica finem<lb/>
omnia perduxit rerum natura ereatrix; <lb/>
ut fit ubi nilo iam plus est quod datur intra<lb/>
vitalis venas quam quod fluit adque recedit. </s><s><lb/>
omnibus hic aetas debet consistere rebus, <lb/>
hid natura suis refrenat viribus auctum.</s> <lb/>
<s>nam quaecumque, vides hilar<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/> grandescere adauctu<lb/>
paulatimque gradus aetatis scandere adultae, <lb/>
plura sibi adsumunt quam de se cor<emph type="italics"/>pora<emph.end type="italics"/> mittunt, <lb/>
dum facile in venas cibus omnis inditur et dum <lb/>
non ita sunt late dispessa ut multa remittant <lb/>
et plus dispendi faciant quam vescitur aetas. </s><s><lb/>
nam certe fluere adque recedere corpora rebus <lb/>
multa manus dandum est; sed plura accedere debent, <lb/>
donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s> <lb/>
inde minutatim vires et robur adultum <lb/>
frangit et in partem peiorem liquitur aetas. </s><s><lb/>
quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,<lb/>
et quo latior est, in cunctas undique partis<lb/>
plura modo dispargit et ab se corpora mittit, <lb/>
nec facile in venas cibus omnis diditur ei<lb/>
nec satis est, proquam largos exaestuat aestus,<lb/>
unde queat tanturn suboriri ae subpeditare.</s> <lb/>
<s>omnia debet enim cibus integrare novando<lb/>
et fulcire cibus, <emph type="italics"/>cibus<emph.end type="italics"/> omnia sustentare,<lb/>
nequiquam, quoniam nec venae perpetiuntur<lb/>
quod satis est neque quanturn opus est natura ministrat.</s> <lb/>
<s>
sunt et cum externis succumbunt omnia plagis, <lb/>
quandoquidem grandi cibus aevo denique defit <lb/>
nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam <lb/>
corpora conficere et plagis infesta domare. </s><s><lb/>
sic igitur magni quoque circum moenia mundi <lb/>
expugnata dabunt labem putris<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> ruinas.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus <lb/>
vix animalia parva creat quae cuncta ereavit<lb/>
saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.</s> <lb/>
<s>haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne<lb/>
aurea de caelo demisit funis in arva<lb/>
nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt, <lb/>
sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.</s> <lb/>
<s>praeterea nitidas fruges vinetaque laeta<lb/>
sponte sua primum mortalibus ipsa ereavit,<lb/>
ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;<lb/>
quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore, <lb/>
conterimusque boves et viris agricolarum,<lb/>
conficimus ferrum vix arvis suppeditati:<lb/>
usque adeo parcunt fetus augentque labore.</s> <lb/>
<s>iamque caput quassans grandis suspirat arator<lb/>
crebrius, incassum manuum cecidisse labores, <lb/>
et cum tempora temporibus praesentia confert<lb/>
praeteritis, laudat fortunas saepe parentis<lb/>
et crepat, anticum genus ut pietate repletum<lb/>
perfacile angustis tolerarit finibus aevom,<lb/>
cum minor esset agri multo modus ante viritim. <lb/>
tristis item vetulae vitis sator atque <emph type="italics"/>vietae<emph.end type="italics"/><lb/>
temporis incusat momen caelumque fatigat<lb/>
nec tenet omnia paulatim tabescere et ire <lb/>
ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.<lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<chap n="3">
<p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER TERTIUS</s></p>
<p type="main"><s><lb/>
E tenebris tantis tam clarum extollere lumen <lb/>
qui primus potuisti inlustrans commoda vitae, <lb/>
te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc <lb/>
ficta pedum pono pressis vestigia signis, <lb/>
non ita certandi cupidus quam propter amorem <lb/>
quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo <lb/>
cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi <lb/>
consimile in cursu possint et fortis equi vis?</s><s> <lb/>
tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis <lb/>
suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis, <lb/>
floriferis ut apes in saltibus omnia libant, <lb/>
omnia nos itidem depascimur aurea dicta, <lb/>
aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s><lb/>
nam simul ac ratio tua coepit vociferari <lb/>
naturam rerum, divina mente coorta, <lb/>
diffugiunt animi terrores, moenia mundi <lb/>
discedunt, totum video per inane geri res. </s><s><lb/>
apparet divum numen sedesque quietae <lb/>
quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis<lb/>
aspergunt neque nix acri concreta pruina <lb/>
cana cadens violat semper<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> innubilus aether<lb/>
integit, et large diffuso lumine rident.</s> <lb/>
<s>omnia suppeditat porro natura neque ulla<lb/>
res animi pacem delibat tempore in ullo.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>at contra nusquam apparent Achertisia templa <lb/>
nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,<lb/>
sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s> <lb/>
<s>his ibi me rebus quaedam divina voluptas<lb/>
percipit adque horror, quod sic natura tua vi<lb/>
tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s> Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum<lb/>
qualia sint et quam variis distantia formis<lb/>
sponte sua volitent aeterno percita motu<lb/>
quove modo possint res ex his quaeque creari,<lb/>
hasce secundum res animi natura videtur <lb/>
atque animae claranda meis iam versibus esse<lb/>
et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,<lb/>
funditus humanam qui vitam turbat ab imo<lb/>
omnia suffundens mortis nigrore neque ullam<lb/>
esse voluptatem liquidam puramque relinquit. </s><s> <lb/>
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos<lb/>
infamemque ferunt vitam quam Tartara leti<lb/>
et se scire animae naturam sanguinis esse<lb/>
aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,<lb/>
nec prosum quicquam nostrae rationis egere, <lb/>
hinc licet advertas animum magis omnia laudis<lb/>
iactari causa quam quod res ipsa probetur.</s> <lb/>
<s>extorres idem patria longeque.fugati<lb/>
conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,<lb/>
omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, <lb/>
et quocumque tamen miseri venere parentant<lb/>
et nigras mactant pecudes et manibÍ divis<lb/>
inferias mittunt multoque in rebus acerbis<lb/>
acrius advertunt, animos ad religionem.</s> <lb/>
<s>quo magis in dubiis hominem spectare periclis <lb/>
convenit adversisque in rebus noscere qui sit;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
nam verae voces tum demum pectore ab imo<lb/>
eiciuntur <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> eripitur persona, manet res.</s> <lb/>
<s>denique avarities et honorum caeca cupido<lb/>
quae miseros homines cogunt transcendere fines <lb/>
iuris et interdum socios scelerum atque ministros<lb/>
noctes atque dies niti praestante labore<lb/>
ad summas emergere opes, haec vulnera vitae<lb/>
non minimam partem mortis formidine aluntur.</s> <lb/>
<s>turpis enim ferme contemptus et acris egestas <lb/>
semota ab dulci vita stabilique videntur<lb/>
et quasi iam leti portas cunctarier ante;<lb/>
unde homines dum se falso terrore coacti<lb/>
effugisse volunt longe longeque remosse,<lb/>
sanguine civili rem conflant divitiasque <lb/>
conduplicant avidi, caedem caede accumulantes ;<lb/>
crudeles gaudent in tristi funere fratris<lb/>
et consanguineum mensas odere timentque.</s> <lb/>
<s>consimili ratione ab eodem saepe timore<lb/>
macerat invidia. </s><s>ante oculos illum esse potentem, <lb/>
illum aspectari, claro qui incedit honore,<lb/>
ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.</s> <lb/>
<s>intereunt partim statu<emph type="italics"/>aru<emph.end type="italics"/>m et nominis ergo.</s> <lb/>
<s>et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae<lb/>
percipit humanos odium lucisque videndae, <lb/>
ut sibi consciscant maerenti pectore letum<lb/>
obliti fontem curarum hunc esse timorem,<lb/>
hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai<lb/>
rumpere et in summa pietatem evertere suadet;<lb/>
nam iam saepe homines patriam carosque parentis <lb/>
prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s> <lb/>
<s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis<lb/>
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam<lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura. </s><s> <lb/>
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest<lb/>
non radii solis neque lucida tela diei<lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Primum animum dico, mentem quam saepe vocamus,<lb/>
in quo consilium vitae regimenque locatum est, <lb/>
esse hominis partem nilo minus ac manus et pes<lb/>
atque oculei partes animantis totius extant.</s> <lb/>
<s>sensum animi certa non esse in parte locatum,<lb/>
verum habitum quendam vitalem corporis esse,<lb/>
harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos <lb/>
vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens<lb/>
ut bona saepe valetudo cum dicitur esse<lb/>
corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis.</s> <lb/>
<s>sic animi sensum non certa parte reponunt;<lb/>
magno opere in quo ini diversi errare videntur. </s><s> <lb/>
saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,<lb/>
cum tamen ex alia laetamur parte latenti;<lb/>
et retro fit uti contra sit saepe vicissim, <lb/>
cum miser ex animo laetatur corpore toto;<lb/>
non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri, <lb/>
in nullo caput interea sit forte dolore.</s> <lb/>
<s>praeterea molli cum somno dedita membra<lb/>
effusumque iacet sine sensu corpus honustum,<lb/>
est aliud tainen in nobis quod tempore in illo<lb/>
multimodis agitatur et omnis accipit in se <lb/>
laetitiae motus et curas cordis inanis.</s> <lb/>
<s>nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis<lb/>
esse neque harmonia corpus sentire solere,<lb/>
principio fit uti detracto corpore multo<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
saepe tamen nobis in membris vita moretur; <lb/>
atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris<lb/>
diffugere forasque per os est editus aer,<lb/>
deserit extemplo venas atque ossa relinquit;<lb/>
noscere ut hinc possis non aequas omnia partis<lb/>
corpora habere neque ex aequo fulcire salutem, <lb/>
sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis <lb/>
semina, curare in membris ut vita moretur.</s> <lb/>
<s>est igitur calor ac ventus vitalis in ipso<lb/>
corpore qui nobis moribundos deserit artus.</s> <lb/>
<s>quapropter quoniam est animi natura reperta <lb/>
atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai<lb/>
nomen, ad organicos alto delatum Heliconi;<lb/>
sive aliunde ipsi porro traxere et in illam<lb/>
transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s> <lb/>
<s> <lb/>
quidquid <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> est, habeant: tu cetera percipe dicta. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri<lb/>
inter se atque unam naturam conficere ex se,<lb/>
sed caput esse quasi et dominari in corpore toto<lb/>
consilium quod nos animum mentemque vocamus.</s> <lb/>
<s>idque situm media regione in pectoris haeret. </s><s> <lb/>
hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum<lb/>
laetitiae mulcent; hic ergo mens animusquest.</s> <lb/>
<s>cetera pars animae per totum dissita corpus<lb/>
paret et ad numen mentis momenque movetur.</s> <lb/>
<s>idque sibi solum per se sapit, <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> sibi gaudet, <lb/>
cum neque res animam neque corpus commovet una.</s> <lb/>
<s>et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore<lb/>
laeditur in nobis, non omni concruciamur<lb/>
corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse<lb/>
laetitiaque viget, cum cetera pars animai <lb/>
per membra atque artus nulla novitate cietur.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>verum ubi vementi magis est commota metu mens,<lb/>
consentire animam totam per membra videmus<lb/>
sudoresque ita palloremque existere toto<lb/>
corpore et infringi linguam vocemque aboriri, <lb/>
caligare oculos, sonere auris, succidere artus,<lb/>
denique concidere ex animi terrore videmus<lb/>
saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit<lb/>
esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi <emph type="italics"/>vi<emph.end type="italics"/><lb/>
percussast, exim corpus propellit et icit. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec eadem ratio naturam animi atque animai<lb/>
corpoream docet esse ; ubi enim propellere membra,<lb/>
corripere ex somno corpus mutareque vultum<lb/>
atque hominem totum regere ac versare videtur,<lb/>
quorum nil fieri sine tactu posse videmus <lb/>
nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst<lb/>
corporea natura animum constare animamque?</s><s><lb/>
praeterea pariter fungi cum corpore et una<lb/>
consentire animum nobis in corpore cernis.</s> <lb/>
<s>
si minus offendit vitam vis horrida teli <lb/>
ossibus ac nervis diselusis intus adacta, <lb/>
at tamen insequitur languor terraeque petitus <lb/>
segnis, et in terra mentis qui gignitur aestus, <lb/>
interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s><lb/>
ergo corpoream naturam animi esse necessest, <lb/>
corporeis quoniam telis ictuque laborat.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde<lb/>
constiterit pergam rationem reddere dictis.</s> <lb/>
<s>principio esse aio persuptilem atque minutis<lb/>
perquam corporibus factum constare. </s><s>id ita esse <lb/>
hinc licet advertas animum ut pernoscere possis:<lb/>
nil adeo fieri celeri ratione videtur,<lb/>
quam si<emph type="italics"/>bi<emph.end type="italics"/> mens fieri proponit et inchoat ipsa;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ocius ergo animus quam res so perciet ulla,<lb/>
ante oculos quorum in promptu natura videtur. </s><s> <lb/>
at quod mobile tanto operest, constare rutundis<lb/>
perquam seminibus debet perquamque minutis,<lb/>
momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s> <lb/>
<s>namque movetur aqua et tantillo momine flutat<lb/>
quippe volubilibus parvisque creata figuris, <lb/>
at contra mellis constantior est natura<lb/>
et pigri latices magis et cunctantior actus;<lb/>
haeret enim inter so magis oninis materiai<lb/>
copia, nimirum quia non tam levibus extat<lb/>
corporibus neque tarn suptilibus atque rutundis. </s><s> <lb/>
namque papaveris aura potest suspensa levisque<lb/>
cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus;<lb/>
at contra lapidum conlectum ipse euruÍ move<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/><lb/>
noenu potest. </s><s>igitur parvissima corpora proquam<lb/>
et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur; <lb/>
at contra quaecumque magis cum pondere magno<lb/>
asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.</s> <lb/>
<s>nunc igitur quoniam <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> animi natura reperta<lb/>
mobilis egregie, perquam constare necessest<lb/>
corporibus parvis et levibus atque rutundis. </s><s> <lb/>
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus<lb/>
utilis invenietur et opportuna cluebit.</s> <lb/>
<s>haec quoque res etiam naturam dedicat eius,<lb/>
quam tenui constet textura quamque loco se<lb/>
contineat parvo, si possit conglomerari, <lb/>
quod simul atque hominem leti secura quies est<lb/>
indepta atque animi natura animaeque recessit,<lb/>
nil ibi libatum de toto corpore cernas<lb/>
ad speciem, nil ad pondus: mors omnia praestat<lb/>
vitalem praeter sensum calidumque vaporem. </s><s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ergo animam totam perparvis esse necessest<lb/>
seminibus, nexam per venas viscera nervos;<lb/>
quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,<lb/>
extima membrorum circumcaesura tamen se<lb/>
incolumem praestat nec defit ponderis hilum. </s><s> <lb/>
quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum<lb/>
spiritus unguenti suavis diffugit in auras<lb/>
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;<lb/>
nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur<lb/>
propterea neque detractum de pondere quicquam, <lb/>
nimirum quia multa minutaque semina sucos<lb/>
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque<lb/>
scire licet perquam pauxillis esse creatam<lb/>
seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.</s> <lb/>
<s>tenvis enim quaedam moribundos deserit aura<lb/>
mixta vapore, vapor porro trahit aera secum.</s> <lb/>
<s>nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aer;<lb/>
rara quod eius enim constat natura, necessest <lb/>
aeris inter eum primordia multa moveri.</s> <lb/>
<s>iam triplex animi est igitur natura reperta;<lb/>
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum.,<lb/>
nil horum quoniam recepit res posse creare<lb/>
sensiferos motus <emph type="italics"/>et homo<emph.end type="italics"/> quae mente volutat. </s><s> <lb/>
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest<lb/>
adtribuatur; east omnino nominis expers;<lb/>
qua neque mobilius quicquam neque tenvius exstat,<lb/>
nec magis e parvis et levibus est elementis;<lb/>
sensiferos motus quae didit prima per artus. </s><s> <lb/>
prima cietur enim, parvis perfecta figuris;<lb/>
inde calor motus et venti caeca potestas<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
accipit, inde aer; inde omnia mobilitantur,<lb/>
concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt<lb/>
omnia, postremis datur ossibus atque medullis <lb/>
sive voluptas est sive est contrarius ardor.</s> <lb/>
<s>nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre<lb/>
permanare malum, quin omnia perturbentur<lb/>
usque adeo <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> vitae desit locus atque animal <lb/>
diffugiant partes per caulas corporis omnis. </s><s> <lb/>
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis <lb/>
motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque <lb/>
compta modis vigeant rationem reddere aventem <lb/>
abstrahit invitum patrii sermonis egestas; <lb/>
sed tamen, ut potero, summatim, attingere, tangam. </s><s><lb/>
inter enim cursant primordia principiorum<lb/>
motibus inter se, nil ut secernier unum<lb/>
possit nec spatio fieri divisa potestas,<lb/>
sed quasi multae vis unius corporis extant. </s><s> <lb/>
quod genus in quovis animantum viscere volgo <lb/>
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his <lb/>
omnibus est unum perfectum corporis augmen.</s> <lb/>
<s>sic calor atque aer et venti caeca potestas <lb/>
mixta creant unam naturam et mobilis illa <lb/>
vis, initum motus ab se quae dividit ollis,<lb/>
sensifer unde oritur primum per viscera motus.</s> <lb/>
<s>nam penitus prorsum latet haec natura subestque<lb/>
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro <lb/>
atque anima est animae proporro totius ipsa. </s><s> <lb/>
quod genus in nostris membris et corpore toto <lb/>
mixta latens animi vis est animaeque potestas, <lb/>
corporibus quia de parvis paucisque creatast.</s> <lb/>
<s>sic tibi nominis haec expers vis facta minutis<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
corporibus latet atque animae quasi totius ipsa <lb/>
proporrost anima et dominatur corpore toto.</s> <lb/>
<s>consimili ratione necessest ventus et aer<lb/>
et calor inter se vigeant commixta per artus <lb/>
adque aliis aliud subsit magis emineatque<lb/>
ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum, <lb/>
ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas <lb/>
aeris interemant sensum diductaque solvant. </s><s><lb/>
est etenim calor ille animo, quem sumit, in ira <lb/>
cum fervescit et ex oculis micat acribus ardor; <lb/>
est et frigida multa comes formidinis aura <lb/>
quae ciet horrorem membris et concitat artus; <lb/>
est etiam quoque pacati status aeris ille, <lb/>
pectore tranquillo fit qui voltuque sereno. </s><s><lb/>
sed calidi plus est illis quibus acria corda <lb/>
iracundaque mens facile effervescit in ira. </s><s> <lb/>
quo genere in primis vis est violenta leonum, <lb/>
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes <lb/>
nec capere irarum fluctus in pectore possunt. </s><s><lb/>
at ventosa magis cervorum frigida mens est <lb/>
et gelidas citius per viscera concitat auras <lb/>
quae tremulum faciunt membris existere motum.</s> <lb/>
<s>at natura boum placido magis aere vivit, <lb/>
nec nimis irai fax umquam subdita percit <lb/>
fumida, suffundens caecae caliginis umbra, <lb/>
nec gelidis torpet telis perfixa pavoris: <lb/>
inter utrosque sitast, cervos saevosque leones. </s><s><lb/>
sic hominum genus est. </s><s>quamvis doctrina politos <lb/>
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit <lb/>
naturae cuiusque animi vestigia prima. </s><s><lb/>
nec radicitus evelli mala posse putandumst, <lb/>
quin proclivius hic iras decurrat ad acris, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ille metu citius paulo temptetur, at ille <lb/>
tertius accipiat quaedam clementius aequo. </s><s><lb/>
inque aliis rebus multis differre necessest<lb/>
naturas hominum varias moresque sequacis; <lb/>
quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas<lb/>
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt<lb/>
principiis, unde haec oritur variantia rerum.</s> <lb/>
<s>illud in his rebus videor firmare potesse,<lb/>
usque adeo naturarum vestigia linqui, <lb/>
parvola quae nequeat, ratio depellere nobis,<lb/>
ut nil inpediat dignam, dis degere vitam.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec igitur natura tenetur corpore ab omni<lb/>
ipsaque corporis est custos et causa salutis;<lb/>
nam communibus inter se radicibus haerent <lb/>
nec sine pernicie divelli posse videntur.</s> <lb/>
<s>quod genus e thuris glaebis evellere odorem<lb/>
haud facile est quin intereat natura quoque eius.</s> <lb/>
<s>sic animi atque a-nimae naturam corpore toto<lb/>
extrahere haut facile est quin omnia dissoluantur. </s><s> <lb/>
inplexis ita principiis ab origine prima<lb/>
inter se fiunt consorti praedita vita,<lb/>
nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur<lb/>
corporis atque animi seorsum sentire potestas,<lb/>
sed communibus inter eas conflatur utrimque <lb/>
motibus accensus nobis per viscera sensus.</s> <lb/>
<s>praeterea corpus per se nec gignitur umquam<lb/>
nec crescit neque post mortem durare videtur.</s> <lb/>
<s>non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem<lb/>
qui datus est, neque ea causa convellitur ipse, <lb/>
sed manet incolumis, non, inquam, sic animai<lb/>
discidium possunt artus perferre relicti,<lb/>
sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>ex ineunte aevo sic corporis atque animai<lb/>
mutua vitalis discunt contagia motus <lb/>
maternis etiam membris alvoque reposta,<lb/>
discidium <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> nequeat fieri sine peste maloque;<lb/>
ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,<lb/>
coniunctam quoque naturam consistere eorum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, siquis corpus sentire refutat <lb/>
atque animam credit permixtam corpore toto<lb/>
suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,<lb/>
vel manifestas res contra verasque repugnat.</s> <lb/>
<s>quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,<lb/>
si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?</s><s> <lb/>
at dimissa anima corpus caret undique sensu;<lb/>
perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo;<lb/>
multaque praeterea perdit quam expellitur <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Dicere porro oculos nullam rem cernere posse, <lb/>
sed per eos animum ut foribus spectare reclusis, <lb/>
difficilest, contra cum sensus dicat eorum ;<lb/>
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas;<lb/>
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,<lb/>
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.</s> <lb/>
<s>quod foribus non fit; neque enim, quia cernimus ipsi, <lb/>
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</s> <lb/>
<s>praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,<lb/>
iam magis exemptis oculis debere videtur<lb/>
cernere res animus sublatis postibus ipsis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus nequaquam sumere possis, <lb/>
Democriti quod sancta viri sententia ponit,<lb/>
corporis atque animi primordia singula privis<lb/>
adposita alternis variare, ac nectere membra.</s> <lb/>
<s>nam cum multo sunt animae elementa minora<lb/>
quam quibus e corpus nobis et viscera constant, <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
tum numero quoque concedunt et rara per artus<lb/>
dissita sunt dumtaxat; ut hoc promittere possis,<lb/>
quantula prima queant nobis iniecta ciere<lb/>
corpora sensiferos motus in corpore, tanta<lb/>
intervalla tenere exordia prima animai. </s><s> <lb/>
nam neque pulveris interdum sentimus adhaesum<lb/>
corpore nec membris incussam sidere cretam,<lb/>
nec nebulam noctu neque aranei tenvia fila<lb/>
obvia sentimus, quando obretimur euntes,<lb/>
nec supera caput eiusdem cecidisse vietam <lb/>
vestem nec plumas avium papposque volantis<lb/>
qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,<lb/>
nec repentis itum cuiusviscumque animantis<lb/>
sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,<lb/>
corpore quae in nostro culices et cetera ponunt. </s><s> <lb/>
usque adeo prius est in nobis multa ciendum,<lb/>
quam primordia sentiscant concussa animai<lb/>
semina corporibus nostris inmixta per artus,<lb/>
et quam in his intervallis tuditantia possint<lb/>
concursare coire et dissultare vicissim. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et magis est animus vitai claustra coercens<lb/>
et dominantior ad vitam quam vis animai.</s> <lb/>
<s>nam sine mente animoque nequit residere per artus<lb/>
temporis exiguam partem pars ulla animai,<lb/>
sed comes insequitur facile et discedit in auras <lb/>
et gelidos artus in leti frigore linquit.</s> <lb/>
<s>at manet in vita cui mens animusque remansit.</s> <lb/>
<s>quamvis est circum caesis lacer undique membris<lb/>
truncus, adempta anima circum membrisque remota<lb/>
vivit et aetherias vitalis suscipit auras. </s><s> <lb/>
si non omnimodis, at magna parte animai<lb/>
privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;<lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
ut, lacerato oculo circum si pupula mansit <lb/>
incolumis, stat cernundi vivata potestas, <lb/>
dummodo ne totum corrumpas, luminis orbem <lb/>
et circum caedas aciem solamque relinquas; <lb/>
id quoque enim sine pernicie non fiet et orbei. </s><s><lb/>
at si tantula pars oculi media illa peresa est, <lb/>
occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur, <lb/>
incolumis quamvis aliquoi <emph type="italics"/>sit<emph.end type="italics"/> splendidus orbis. <lb/>
hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, nativos animantibus et mortalis <lb/>
esse animos animasque levis ut noscere possis, <lb/>
conquisita diu dulcique reperta labore <lb/>
digna tua pergam disponere carmina cura. </s><s> <lb/>
tu fac utrumque uno sub iungas nomine eorum, <lb/>
atque animam verbi causa cum dicere pergam, <lb/>
mortalem esse docens, animum quoque dicere credas, <lb/>
quatenus est unum inter se coniunctaque res est.</s> <lb/>
<s>principio quoniam tenuem constare minutis <lb/>
corporibus docui multoque minoribus esse<lb/>
principiis factam quam liquidus umor aquai<lb/>
aut nebula aut fumus:-nam longe mobilitate<lb/>
praestat et a tenui causa magis icta movetur;<lb/>
quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur: <lb/>
quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte<lb/>
exhalare vaporem altaria ferreque fumum;<lb/>
nam procul hinc dubio nobis simulacra genuntur:-<lb/>
nunc igitur quoniam quassatis undique vasis<lb/>
diffluere umorem et laticem discedere cernis <lb/>
et nebula ac furnus quoniam discedit in auras,<lb/>
crede animam quoque diffundi multoque perire<lb/>
ocius et citius dissolvi in corpora prima,<lb/>
cum semel ex hominis membris ablata recessit.</s> <lb/>
<pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/>
<s>quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius, <lb/>
cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re<lb/>
ac rarefactum detracto sanguine venis,<lb/>
aere qui credas posse hanc cohiberier ullo?</s><s><lb/>
corpore qui nostro rarus magis <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> cohibessit?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea gigni pariter cum corpore et una <lb/>
crescere sentimus pariterque senescere mentem.</s> <lb/>
<s>nam velut infirmo pueri teneroque vagantur<lb/>
corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.</s> <lb/>
<s>inde ubi robustis adolevit viribus aetas,<lb/>
consilium quoque maius et auctior est animi vis. </s><s> <lb/>
post ubi iam validis quassatum est viribus aevi<lb/>
corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,<lb/>
claudicat ingenium, delirat lingua, <emph type="italics"/>labat<emph.end type="italics"/> mens,<lb/>
Omnia deficiunt atque uno tempore desunt.</s> <lb/>
<s>ergo dissolui quoque convenit omnem animai <lb/>
naturam, ceu fumus, in altas aeris auras;<lb/>
quandoquidem gigni pariter pariterque videmus<lb/>
crescere et, <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> docui, simul aevo fessa fatisci.</s> <lb/>
<s>
</s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum<lb/>
suscipere inmanis morbos durumque dolorem, <lb/>
sic animum curas acris luctumque metumque<lb/>
quare participem leti quoque convenit esse.</s> <lb/>
<s>quin etiam morbis in corporis avius errat<lb/>
saepe animus; dementit enim deliraque fatur<lb/>
interdumque gravi lethargo fertur in altum <lb/>
aeternumque soporem oculis nutuque cadenti,<lb/>
unde neque exaudit voces nec noscere voltus<lb/>
illorum potis est, ad vitam qui revocantes<lb/>
circumstant lacrimis rorantes ora genasque.</s> <lb/>
<s>quare animum quoque dissolui fateare necessest, <lb/>
quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;<lb/>
nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,<lb/>
multorum exitio perdocti quod sumus ante.</s> <lb/>
<s>denique quor, hominem cum vini vis penetravit <lb/>
acris et in venas discessit diditus ardor,<lb/>
consequitur gravitas membrorum, praepediuntur<lb/>
crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,<lb/>
nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt, <lb/>
et iam cetera de genere hoc quaecumque secuntur,<lb/>
cur ea sunt, nisi quod vemens violentia vini<lb/>
conturbare animam consuevit corpore in ipso?</s><s><lb/>
at quaecumque queunt conturbari inque pediri,<lb/>
significant, paulo si durior insinuarit <lb/>
causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</s> <lb/>
<s>quin etiam subito vi morbi saepe coactus<lb/>
ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,<lb/>
concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,<lb/>
desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat <lb/>
inconstanter, et in iactando membra fatigat.</s> <lb/>
<s>nimirtim quia vis morbi distracta per artus<lb/>
turbat, agens animam spumat, quasi in aequore salso <lb/>
ventorum validis fervescunt viribus undae, <lb/>
exprimitur porro gemitus, quia membra dolore <lb/>
adficiuntur et omnino quod semina vocis <lb/>
eiciuntur et ore foras glomerata feruntur <lb/>
qua quasi consuerunt et sunt munita viai. </s><s><lb/>
desipientia fit, quia vis animi atque animai <lb/>
conturbatur et, ut docui, divisa seorsum <lb/>
disiectatur eodem illo distracta veneno.</s> <lb/>
<s>inde ubi iam morbi reflexit causa reditque <lb/>
in latebras acer corrupti corporis umor, <lb/>
tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis <lb/>
paulatim redit in sensus animamque receptat. </s><s> <lb/>
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso <lb/>
iactentur miserisque modis distracta laborent,<lb/>
cur eadem credis sine corpore in aere aperto <lb/>
cum validis ventis aetatem degere posse?</s><s> <lb/>
et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum, <lb/>
cernimus et flecti medicina posse videmus, <lb/>
id quoque praesagit mortalem vivere mentem. </s><s><lb/>
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst <lb/>
aut aliquid prorsum de summa detrahere hilum, <lb/>
commutare animum quicumque adoritur et infit <lb/>
aut aliam quamvis naturam flectere quaerit, <lb/>
at neque transferri sibi partis nec tribui vult <lb/>
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum. </s><s><lb/>
nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/>
continuo hoc mors est illius quod fuit ante. </s><s> <lb/>
ergo animus sive aegrescit, mortalia signa <lb/>
mittit, uti docui, seu flectitur a medicina. </s><s><lb/>
usque adeo falsae rationi vera videtur<lb/>
res occurrere et effugium praecludere eunti <lb/>
ancipitique refutatu convincere falsum. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique saepe hominem paulatim cernimus ire<lb/>
et membratim vitalem deperdere sensum;<lb/>
in pedibus primum digitos livescere et unguis,<lb/>
inde pedes et crura mori, post inde per artus<lb/>
ire alios tractim gelidi vestigia leti. </s><s> <lb/>
scinditur itque animae hoc quoniam natura nec uno<lb/>
tempore sincera existit, mortalis habendast.</s> <lb/>
<s>quod si forte putas ipsam se posse per artus<lb/>
introsum trahere et partis conducere in unum<lb/>
atque ideo cunctis sensum deducere membris, <lb/>
at locus ille tamen, quo copia tanta animai<lb/>
cogitur, in sensu debet maiore videri;<lb/>
qui quoniam nusquamst, nimirum ut diximus <emph type="italics"/>ante<emph.end type="italics"/>,<lb/>
dilaniata foras dispargitur, interit ergo.</s> <lb/>
<s>quin etiam si iam libeat concedere falsum <lb/>
et dare posse animam glomerari in corpore eorum,<lb/>
lumina qui lincunt moribundi particulatim,<lb/>
mortalem tamen esse animam fateare necesse,<lb/>
nec refert utrum pereat dispersa per auras<lb/>
an contracta suis e partibus obbrutescat, <lb/>
quando hominem totum magis ac magis undique sensus<lb/>
deficit et vitae minus et minus undique restat.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et quoniam mens est hominis pars una, loco quae<lb/>
fixa manet certo, velut aures atque oculi sunt<lb/>
atque alii sensus qui vitam cumque gubernant, <lb/>
et veluti manus atque oculus naresve seorsum<lb/>
secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,<lb/>
sed tamen in parvo licuntur tempore tabe,<lb/>
sic animus per se non quit sine corpore et ipso <lb/>
esse homine, illius quasi quod vas <emph type="italics"/>es<emph.end type="italics"/>se videtur <lb/>
sive aliud quid vis potius coniunctius ei <lb/>
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique corporis atque animi vivata potestas <lb/>
inter se coniuncta valent vitaque fruuntur; <lb/>
nec sine corpore enim vitalis edere motus <lb/>
sola potest animi per se natura nec autem <lb/>
cassum anima corpus durare et sensibus uti. </s><s><lb/>
scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam <lb/>
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto, <lb/>
sic anima atque animus per se nil posse videtur. </s><s> <lb/>
nimirum quia <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> venas et viscera mixtim, <lb/>
per nervos atque ossa, tenentur corpore ab omni <lb/>
nec magnis intervallis primordia possunt <lb/>
libera dissultare, ideo conclusa moventur <lb/>
sensiferos motus quos extra corpus in auras <lb/>
aeris haut possunt post mortem eiecta moveri <lb/>
propterea quia non simili ratione tenentur. </s><s><lb/>
corpus enim atque animans erit aer, si cohibere <lb/>
sese anima atque in eo poterit concludere motus <lb/>
quos ante in nervis et in ipso corpore agebat. </s><s> <lb/>
quin etiam finis dum vitae vertitur intra,<lb/>
saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur<lb/>
ire anima ac toto solui de corpore <emph type="italics"/>velle<emph.end type="italics"/><lb/>
et quasi supremo languescere tempore voltus<lb/>
molliaque exsangui <emph type="italics"/>trunco<emph.end type="italics"/> cadere omnia membra. <lb/>
quod genus est, animo male facturn cum perhibet<emph type="italics"/>ur<emph.end type="italics"/> <lb/>
aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes <lb/>
extremum cupiunt vitae repraehendere vinclum.</s> <lb/>
<s>conquassatur enim tum mens animaeque potestas <lb/>
omnis et haec ipso cum corpore conlabefiunt; <lb/>
ut gravior paulo possit dissolvere causa,<lb/>
quid dubitas tandem quin extra prodita corpus<lb/>
inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,<lb/>
non modo non omnem possit durare per aevom,<lb/>
sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</s><s> <lb/>
quare etiam atque etiam resoluto corporis omni<lb/>
tegmine et eiectis extra vitalibus auris<lb/>
dissolui sensus animi fateare necessest<lb/>
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique cum corpus nequeat perferre animai<lb/>
discidium quin in taetro tabescat odore,<lb/>
quid dubitas quin ex imo penitusque coorta<lb/>
emanarit uti fumus diffusa animae vis,<lb/>
atque ideo tanta mutatum putre ruina<lb/>
conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt <lb/>
fundamenta, foras anima emanante per artus<lb/>
perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,<lb/>
atque foramina?</s><s> multimodis ut noscere possis<lb/>
dispertitam animae naturam exisse per artus<lb/>
et prius esse sibi distractam corpore in ipso,<lb/>
quam prolapsa foras enaret in aeris auras.</s> <lb/>
<s>nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur<lb/>
ire foras animam incolumem de corpore toto<lb/>
nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,<lb/>
verum deficere in certa regione locatam; <lb/>
ut sensus alios in parti quemque stia scit<lb/>
dissolui. </s><s>quod si inmortalis nostra foret mens,<lb/>
non tam se moriens dissolvi conquereretur,<lb/>
sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.</s> <lb/>
<s>
Denique eur animi numquam mens consiliumque <lb/>
gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis<lb/>
sedibus et certis regionibus omnibus haeret,<lb/>
si non certa loca ad naseendum reddita cuique<lb/>
sunt, et ubi quicquid possit durare creatum,<lb/>
atque ita multimodis partitis artubus esse, <lb/>
membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?</s><s><lb/>
usque adeo sequitur res rem neque flamma creari<lb/>
fluminibus solitast neque in igni gignier algor.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea si inmortalis natura animaist<lb/>
et sentire potest secreta a corpore nostro, <lb/>
quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam;<lb/>
nec ratione alia nosmet proponere nobis<lb/>
possumus infernas animas Acherunte vagari.</s> <lb/>
<s>pictores itaque et scriptorum saecla priora<lb/>
sic animas intro duxerunt sensibus auctas. <lb/>
at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa<lb/>
esse potest animae neque sorsum lingua, neque aures<lb/>
auditu per se possunt sentire neque esse.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et quoniam toto sentimus corpore inesse <lb/>
vitalem sensum et totum esse animale videmus, <lb/>
si subito medium celeri praeciderit ictu <lb/>
vis aliqua ut sorsum partem secernat utramque, <lb/>
dispertita procul dubio quoque vis animai <lb/>
et discissa simul cum corpore dissicietur. </s><s><lb/>
at quod scinditur et partis discedit in ullas, <lb/>
scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse. </s><s><lb/>
falciferos memorant eurrus abscidere membra <lb/>
saepe ita de subito permixta caede calentis, <lb/>
ut tremere in terra videatur ab artubus id quod <lb/>
decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis <lb/>
mobilitate mali non quit sentire dolorem; <lb/>
et semel in pugnae studio quod dedita mens est,<lb/>
corpore reliquo pugnam caedesque petessit,<lb/>
nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe<lb/>
inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces, <lb/>
nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.</s> <lb/>
<s>inde alius conatur adempto surgere crure,<lb/>
cum digitos agitat propter moribundus humi pes.</s> <lb/>
<s>et caput, abscisum calido viventeque trunco<lb/>
servat humi voltum vitalem oculosque patentis, <lb/>
donec reliquias animai reddidit omnes.</s> <lb/>
<s>quin etiam tibi si, lingua vibrante, micanti<lb/>
serpentis cauda e procero corpore, utrumque<lb/>
sit libitum in multas partis discidere ferro,<lb/>
omnia iam sorsum cernes ancisa recenti <lb/>
volnere tortari et terram conspargere tabo,<lb/>
ipsam seque retro partem petere ore priorem,<lb/>
volneris ardenti ut morsu premat icta dolorem.</s> <lb/>
<s>omnibus esse igitur totas dicemus in illis<lb/>
particulis animas?</s><s> at ea ratione sequetur <lb/>
unam animantem animas habuisse in corpore multas.</s> <lb/>
<s>ergo divisast ea quae fuit una simul cum<lb/>
corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,<lb/>
in multas quoniam partis disciditur aeque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea si inmortalis natura animai <lb/>
constat et in corpus nascentibus insinuatur,<lb/>
cur super anteactam aetatem meminisse nequinius<lb/>
nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus ?</s><s><lb/>
nam si tanto operest animi mutata potestas,<lb/>
omnis ut actarum exciderit retinentia rerum, <lb/>
non, ut opinor, id a leto iam longiter errat,<lb/>
quapropter fateare necessest quae fuit ante<lb/>
interiisse et quae nunc est nunc esse creatam. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea si iam perfecto corpore nobis <lb/>
inferri solitast animi vivata potestas <lb/>
tum cum gignimur et vitae eum limen inimus, <lb/>
haud ita conveniebat uti cum corpore et una <lb/>
cum membris videatur in ipso sanguine eresse, <lb/>
sed velut in cavea per se sibi vivere solam.</s> <lb/>
<s>CONVENIT UT SENSU CORPUS TAMEN AfFLUAT OMNE <lb/>
quod fieri totum contra manifesta docet res; <lb/>
namque ita conexa est per venas viscera nervos <lb/>
ossaque, uti dentes quoque sensu participentur; <lb/>
morbus ut indicat et gelidai stringor aquai <lb/>
et lapis oppressus, subiit si e frugibus, asper. <lb/>
quare etiam atque etiani neque originis esse putandumst<lb/>
expertis animas nec leti lege solutas.</s> <lb/>
<s>nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst<lb/>
corporibus nostris extrinsecus insinuatas,<lb/>
nec, tam contextae cum sint, exire videntur <lb/>
incolumes posse et salvas exsolvere sese<lb/>
omnibus e nervis atque ossibus articulisque.</s> <lb/>
<s>quod si forte putas extrinsecus insinuatam<lb/>
permanare animam nobis per membra solere,<lb/>
tanto quique magis eum corpore fusa peribit. <lb/>
quod permanat enim dissolvitur, interit ergo.</s> <lb/>
<s>dispertitus enim per caulas corporis omnis<lb/>
ut cibus, in membra atque artus cuin diditur omnis,<lb/>
disperit atque aliam naturam sufficit ex se,<lb/>
sic anima atque animus quamvis integra recens <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> <lb/>
corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,<lb/>
dum quasi per caulas omnis diduntur in artus<lb/>
partieulae quibus haec animi natura creatur,<lb/>
quae nunc in nostro dominatur corpore nata<lb/>
ex illa quae tum periit partita per artus, <lb/>
quapropter neque natali privata videtur <lb/>
esse die natura animae nec funeris expers.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Semina praeterea linquontur necne animai <lb/>
corpore in exanimo?</s><s> quod si lincuntur et insunt, <lb/>
haut erit ut merito inmortalis possit haberi, <lb/>
partibus amissis quoniam libata recessit. </s><s><lb/>
sin ita sinceris membris ablata profugit <lb/>
ut nullas partis in corpore liquerit ex, se, <lb/>
unde cadavera rancenti iam viseere vermes <lb/>
expirant atque unde animantum copia tanta <lb/>
exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?</s><s> <lb/>
quod si forte animas extrinsecus, insinuari<lb/>
vermibus et privas in corpora posse venire<lb/>
credis nec reputas cur milia multa animarum<lb/>
conveniant unde una recesserit, hoc tanien est ut <lb/>
quaerendum videatur et in discrimen agendum,<lb/>
utrum tandem animae venentur semina quaeque<lb/>
vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,<lb/>
an quasi corporibus perfectis insinuentur.</s> <lb/>
<s>at neque cur faciant ipsae quareve laborent <lb/>
dicere suppeditat. </s><s>neque enim, sine corpore cum sunt,<lb/>
sollicitae volitant morbis alguque fameque;<lb/>
corpus enim magis his vitiis adfine laborat<lb/>
et mala multa animus contage fungitur eius.</s> <lb/>
<s>sed tamen his esto quamvis , facere utile corpus, <lb/>
cum subeant; at qua possint via nulla videtur.</s> <lb/>
<s>haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.</s> <lb/>
<s>nec tamen est utqui perfectis insinuentur <lb/>
corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse<lb/>
conexae neque consensus contagia fient. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique cur acris violentia triste leonum<lb/>
seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos,<lb/>
A PATRIBUS DATUR ET A PATRIUS PAVOR INCITAT ARTUS<lb/>
et iam cetera de genere hoc cur omnia membris <lb/>
ex ineunte aevo generascunt ingenioque, <lb/>
si non, certa suo quia semine seminioque <lb/>
vis animi pariter crescit cum corpore toto?</s><s> <lb/>
quod si inmortalis foret et mutare soleret <lb/>
corpora, permixtis animantes moribus essent, <lb/>
effugeret canis Hyrcano de semine saepe <lb/>
cornigeri incursum cervi tremeretque per auras <lb/>
aeris accipiter fugiens veniente columba,<lb/>
desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.</s> <lb/>
<s>illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt <lb/>
inmortalem animam mutato corpore flecti. </s><s> <lb/>
quod mutatur enim dissolvitur, interit ergo; <lb/>
traiciuntur enim partes atque ordine migrant; <lb/>
quare dissolui quoque debent posse per artus, <lb/>
denique ut intereant una cum corpore cunetae. </s><s><lb/>
sin animas hominum dicent in corpora semper <lb/>
ire humana, tamen quaeram cur e sapienti <lb/>
stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus <lb/>
nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis. </s><s><lb/>
Scilicet in tenero tenerascere corpore mentem <lb/>
confugient. </s><s>quod si iam fit, fateare necessest <lb/>
mortalem esse animam, quoniam mutata per artus <lb/>
tanto opere amittit vitam sensumque priorem. </s><s><lb/>
quove modo poterit pariter cum corpore quoque <lb/>
confirmata cupitum aetatis tangere florem <lb/>
vis animi, nisi erit consors in origine prima?</s><s><lb/>
quidve foras sibi vult membris exire senectis ?</s><s><lb/>
an metuit conclusa manere in corpore putri<lb/>
et domus aetatis spatio ne fessa vetusto<lb/>
obruat?</s><s> at non sunt immortali ulla pericla. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique conubia ad Veneris partusque ferarum<lb/>
esse animas praesto deridiculum esse videtur,<lb/>
expectare immortalis mortalia membra<lb/>
innumero numero certareque praeproperanter<lb/>
inter se quae prima potissimaque insinuetur, <lb/>
si non forte ita sunt animarum foedera pacta<lb/>
ut quae prima volans advenerit insinuetur<lb/>
prima neque inter se contendant viribus hilum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique in aethere non arbor, non aequore in alto<lb/>
nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis <lb/>
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.</s> <lb/>
<s>certum ac dispositumst ubi quivquit creseat et insit.</s> <lb/>
<s>sic animi natura nequit sine corpore oriri<lb/>
sola neque a nervis et sanguine longiter esse.</s> <lb/>
<s>quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/>
in capite aut umeris aut imis calcibus esse<lb/>
posset et innasci quavis in parte, soleret<lb/>
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/>
<s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum<lb/>
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit <lb/>
sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum<lb/>
totum posse extra corpus durare genique.</s> <lb/>
<s>quare, corpus ubi interiit, periisse necessest<lb/>
confiteare animam distractam in corpore toto.</s> <lb/>
<s>quippe etenim mortale aeterno iungere et una <lb/>
consentire putare et fungi mutua posse<lb/>
desiperest; quid enim diversius esse putandumst<lb/>
aut magis inter se disiunctum discrepitansque,<lb/>
quam mortale quod est inmortali atque perenni<lb/>
iunctum in concilio saevas tolerare procellas ?</s><s> <lb/>
quod si forte ideo magis immortalis habendast, <lb/>
quod letalibus ab rebus munita tenetur,<lb/>
aut quia non veniunt omnino aliena salutis<lb/>
aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt<lb/>
pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,<lb/>
praeter enim quam quod morbis curn corporis aegret,<lb/>
advenit id quod eam de rebus saepe futuris <lb/>
macerat inque metu male habet eurisque fatigat<lb/>
praeteritisque male admissis peccata remordent.</s> <lb/>
<s>adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,<lb/>
<lb/>
adde quod in nigras lethargi mergitur undas.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum, <lb/>
quandoquidem natura animi mortalis habetur, <lb/>
et velut anteacto nil ternpore sensimus aegri, <lb/>
ad confligendum venientibus undique Poenis, <lb/>
omnia cum belli trepido concussa tumultu <lb/>
horrida contremuere sub altis aetheris oris, <lb/>
in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum <lb/>
omnibus humanis esset terraque marique,<lb/>
sic, ubi non erimus, curn corporis atque animai <lb/>
discidium fuerit quibus e sumus uniter apti, <lb/>
scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum, <lb/>
accidere omnino poterit sensumque movere, <lb/>
non si terra mari miscebitur et mare caelo. </s><s><lb/>
et si iam nostro sentit de corpore postquam <lb/>
distractast animi natura animaeque potestas, <lb/>
nil tainen est ad nos qui comptu coniugioque <lb/>
corporis atque animae consistimus uniter apti. </s><s><lb/>
nec, si materiem nostram collegerit aetas <lb/>
post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est <lb/>
atque iterum nobis fuerint data lumina vitae, <lb/>
pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum, <lb/>
interrupta semel cum sit repetentia nostri. </s><s><lb/>
et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante <lb/>
qui fuimus, <emph type="italics"/>neque<emph.end type="italics"/> iam de illis nos adficit angor. </s><s><lb/>
nam cum respicias inmensi temporis omne <lb/>
praeteritum spatium, tum motus materiai <lb/>
multimodis quam sint, facile hoc adcredere possis, <lb/>
semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta<lb/>
haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.</s> <lb/>
<s>nec memori tamen id quimus repraehendere mente; <lb/>
inter enim iectast vitai pausa vageque<lb/>
deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.</s> <lb/>
<s>debet enim, misere si forte aegreque futurumst,<lb/>
ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit<lb/>
accidere. </s><s>id quoniam mors eximit, esseque probet<lb/>
illum cui possint incommoda conciliari, <lb/>
scire licet nobis nil esse in morte timendum<lb/>
nec miserum fieri qui non est posse neque hilum <lb/>
differre anno ullo fuerit iam tempore natus, <lb/>
mortalem vitam mors eum inmortalis ademit.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum, <lb/>
post mortem fore ut aut putescat corpore posto <lb/>
aut flammis interfiat malisve ferarum, <lb/>
scire licet non sincerum sonere atque subesse <lb/>
caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse <lb/>
credere se quemquam sibi sensum in morte futurum. <lb/>
non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde, <lb/>
nec radicitus e vita se tollit et eicit, <lb/>
sed facit esse sui quiddam super inseius ipse. </s><s><lb/>
vivus enim sibi cum proponit quisque futurum, <lb/>
corpus uti volucres lacerent in morte feraeque, <lb/>
ipse sui miseret; neque enim se dividit illim, <lb/>
nec removet satis a proiecto corpore et illum <lb/>
se fingit sensuque suo contaminat astans. </s><s><lb/>
hinc indignatur se mortalem esse creatum <lb/>
nec videt in vera nullum fore morte alium se <lb/>
qui possit vivus sibi se lugere peremptum <lb/>
stansque iacentem <emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> lacerari urive dolere.</s> <lb/>
<s>
nam si in in morte malumst malis morsuque ferarum<lb/>
tractari, non invenio qui non sit acerbum<lb/>
ignibus inpositum calidis torrescere flammis <lb/>
aut in melle situm suffocari atque rigere<lb/>
frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,<lb/>
urgerive superne obtritum pondere terrae.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Iam iam non domus accipiet te laeta, neque uxor<lb/>
optima nec dulces occurrent oscula nati <lb/>
praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.</s> <lb/>
<s>non poteris factis florentibus esse, tuisque<lb/>
praesidium. </s><s>misero misereÍ aiunt Íomnia ademit<lb/>
una dies infesta tibi tot praemia vitae.'<lb/>
illud in his rebus non addunt ïnec tibi earum <lb/>
iam desiderium rerum super insidet una.Í<lb/>
quod bene si videant animo dictisque sequantur,<lb/>
dissoluant animi magno se angore metuque.</s> <lb/>
<s>ïtu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi<lb/>
quod superest cunctis privatuÍ doloribus aegris: <lb/>
at nos horrifico cinefactum te prope busto<lb/>
insatiabiliter deflevimus, aeternumque<lb/>
nulla dies nobis maerorem e pectore demet.Í<lb/>
illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari<lb/>
tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem, <lb/>
cur quisquam aeterno possit tabeseere luctu.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque<lb/>
pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,<lb/>
ex animo ut dicant ïbrevis hic est fructus homullis;<lb/>
iam fuerit neque post umquam revocare licebit.Í <lb/>
tamquam in morte mali cum primis hoc sit eorum,<lb/>
quod sitis exurat miseros atque arida torres,<lb/>
aut aliae cuius desiderium insideat rei.</s> <lb/>
<s>nec sibi enim quisquam tum se vitamque requirit,<lb/>
eum pariter mens et corpus sopita quiescunt ; <lb/>
nam licet aeternum per nos sie esse soporem, <lb/>
nec desiderium nostri nos adficit ullum. </s><s><lb/>
et tamen haudquaquam nostros tune illa per artus <lb/>
longe ab sensiferis primordia motibus errant, <lb/>
cum correptus homo ex somno se colligit ipse. </s><s> <lb/>
multo igitur mortern minus ad nos esse putandumst, <lb/>
si minus esse potest quam quod nil esse videmus; <lb/>
maior enim turbae disiectus materiai <lb/>
consequitur leto nec quisquam expergitus exstat, <lb/>
frigida quem semel est vitai pausa secuta. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique si vocem rerum natura repente<lb/>
mittat et hoc alicui nostrum sie increpet ipsa<lb/>
ïquid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris<lb/>
luctibus indulges ?</s><s> quid mortem congemis ac fles?</s><s><lb/>
nam gratis anteacta fuit tibi vita priorque<lb/>
et non omnia pertusum congesta quasi in vas<lb/>
commoda perfluxere atque ingrata interiere:<lb/>
cur non ut plenus vitae conviva recedis<lb/>
aequo animoque capis securam, stulte, quietem ?</s><s><lb/>
sin ea quae fructus cumque es periere profusa <lb/>
vitaque in offensust, cur amplius addere quaeris,<lb/>
rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,<lb/>
non potius vitae finem facis atque laboris ?</s><s><lb/>
nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,<lb/>
quod placeat, nil est: eadem sunt omnia semper. <lb/>
si tibi non annis corpus iam marcet et artus<lb/>
confecti languent, eadem tamen omnia restant,<lb/>
omnia si pergas vivendo vincere saecla,<lb/>
atque etiam potius, si numquam sis moriturus,'<lb/>
quid respondemus, nisi iustam intendere litem <lb/>
naturam et veram verbis exponere causam ?</s><s><lb/>
grandior hic vero si iam seniorque queratur<lb/>
atque obitum lamentetur miser amplius aequo, <lb/>
non merito inclamet magis et voce inerepet acri ?</s><s><lb/>
Íaufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querellas. </s><s><lb/>
omnia perfunctus vitai praemia marces.</s> <lb/>
<s>sed quia semper ayes quod abest, praesentia temnis,<lb/>
inperfecta tibi elapsast ingrataque vita<lb/>
et nec opinanti mors ad caput adstitit ante<lb/>
quam satur ac plenus possis disce<emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>re rerum. <lb/>
nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte<lb/>
aequo animoque agedum magnus concede: necessest.Í<lb/>
iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;<lb/>
cedit enim rerum novitate extrusa vetustas<lb/>
semper, et ex aliis aliud reparare necessest; <lb/>
nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra:<lb/>
materies opus est ut crescant postera saecla;<lb/>
quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;<lb/>
nec minus ergo ante haec quam tu cecidere, cadentque.</s> <lb/>
<s>sic alid ex alio numquam desistet oriri <lb/>
vitaque mancipio nulli datux, omnibus usu.</s> <lb/>
<s>respice item quam nil ad nos anteacta vetustas<lb/>
temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.</s> <lb/>
<s>hoc igitur speculum nobis natura futuri<lb/>
temporis exponit post mortem denique nostram. <lb/>
numquid ibi horribile apparet, num triste videtur<lb/>
quicquam, non omni somno securius exstat?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo<lb/>
prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.</s> <lb/>
<s>
nec miser inpedens magnum timet aere saxum <lb/>
Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;<lb/>
sed magis in vita divom metus urget inanis<lb/>
mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.</s> <lb/>
<s>nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem<lb/>
nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam <lb/>
perpetuam aetatem possunt reperire profecto.</s> <lb/>
<s>quamlibet immani proiectu corporis exstet,<lb/>
qui non sola novem dispessis iugera membris<lb/>
optineat, sed qui terrai totius orbern, <lb/>
non tamen aeternum poterit perferre dolorem <lb/>
nec praebere cibum proprio de corpore semper.</s> <lb/>
<s>sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem<lb/>
quem volucres lacerant atque exest anxius angor<lb/>
aut alia quavis scindunt cuppedine curae.</s> <lb/>
<s>Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est <lb/>
qui petere a populo fasces saevasque secures<lb/>
imbibit et semper victus tristisque recedit.</s> <lb/>
<s>nam petere imperium quod inanest nec datur umquam,<lb/>
atque in eo semper durum sufferre laborem,<lb/>
hoc est adverso nixantem trudere monte <lb/>
saxum quod tamen <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> summo iam vertice rustim<lb/>
volvitur et plani raptim petit aequora campi.</s> <lb/>
<s>deinde animi ingratam naturam pascere semper<lb/>
atque explere bonis rebus satiareque numquam,<lb/>
quod faciunt nobis annorum tempora, circum <lb/>
cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores, <lb/>
nec tamen explemur vitai fructibus umquam, <lb/>
hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas <lb/>
quod memorant laticem pertusum congere<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> in vas, <lb/>
quod tamen expleri nulla ratione potestur. </s><s> <lb/>
Cerberus et furiae iam vero et lucis egestas<lb/>
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus,<lb/>
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto. </s><s><lb/>
sed inetus in vita poenarum pro male factis <lb/>
est insignibus insignis scelerisque luella, <lb/>
carcer et horribilis de saxo iactuÍ deorsum, <lb/>
verbera carnifices robur pix lammina taedae; <lb/>
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis <lb/>
praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis <lb/>
nec videt interea qui terminus esse malorum <lb/>
possit nec quae sit poenarum denique finis <lb/>
atque eadem metuit magis haec ne in morte graveseant. </s><s><lb/>
hic Acherusia fit stultorum denique vita.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis<lb/>
ïlumina sis oeulis etiam bonus AncuÍ reliquit <lb/>
qui nielior multis quam tu fuit, improbe, rebus.</s> <lb/>
<s>inde alii multi reges rerumque potentes<lb/>
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.</s> <lb/>
<s>ille quoque ipse, viain qui quondam per niare magnum<lb/>
stravit iterque dedit legionibus ire per altum <lb/>
ac pedibus salsas docuit superare lucunas<lb/>
et contemsit equis insultans murmura ponti,<lb/>
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.</s> <lb/>
<s>Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,<lb/>
ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset. <lb/>
adde repertores doctrinarum atque leporum,<lb/>
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus<lb/>
sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest.</s> <lb/>
<s>denique Democritum postquam matura vetustas<lb/>
admonuit memores motus languescere mentis, <lb/>
sponte sua leto caput obvius optullt ipse.</s> <lb/>
<s>ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,<lb/>
qui genus humanum ingenio superavit et omnis<lb/>
restinexit, stellas exortus ut aetherius sol.</s> <lb/>
<s>tu vero dubitabis et indignabere obire ?</s><s> <lb/>
mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,<lb/>
qui somno partem maiorem conteris aevi<lb/>
et vigilans stertis nec somnia cernere cessas<lb/>
sollicitainque geris cassa formidine mentem<lb/>
nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum <lb/>
ebrius urgeris multis miser undique curis<lb/>
atque animi incerto fluitans errore vagaris.'<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Si possent homines, proinde ac sentire videntur<lb/>
pondus inesse animo quod se gravitate fatiget,<lb/>
<lb/>
e quibus id fiat causis quoque noscere et unde <lb/>
tanta mali tamquam moles in pectore constet,<lb/>
haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus<lb/>
quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper<lb/>
commutare locum quasi onus deponere possit.</s> <lb/>
<s>exit saepe foras magnis ex aedibus ille, <lb/>
esse domi quem pertaesumst, subitoque <emph type="italics"/>revertit,<emph.end type="italics"/><lb/>
quippe foris nilo melius qui sentiat esse.</s> <lb/>
<s>currit agens mannos ad villam praecipitanter,<lb/>
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;<lb/>
oscitat extemplo, tetigit eum limina villae, <lb/>
aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,<lb/>
aut etiam properans urbem petit atquie revisit.</s> <lb/>
<s>hoc se quisque modo fugit (at quem scilicet, ut fit,<lb/>
effugere haut potis est, ingratis haeret) et odit<lb/>
propterea, morbi quia causam non tenet aeger; <lb/>
quam bene si videat, iam rebus quisque relictis<lb/>
naturarn primum studeat cognoscere rerum,<lb/>
temporis aeterni quoniam, non unius horae,<lb/>
ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis<lb/>
aetas, post mortem quae restat cumque manenda. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis<lb/>
quae mala nos subigit vitai tanta cupido ?</s><s><lb/>
certa quidem finis vitae mortalibus adstat<lb/>
nec devitari letum pote quin obeamus.</s> <lb/>
<s>praeterea versamur ibidem atque insumus usque <lb/>
nec nova vivendo proeuditur ulla voluptas;<lb/>
sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur<lb/>
cetera; post aliut, cum contigit illud, avemus<lb/>
et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.</s> <lb/>
<s>posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas, <lb/>
quidve ferat nobis casus quive exitus instet.</s> <lb/>
<s>nec prorsum vitam ducendo demimus hilum<lb/>
tempore de mortis nec delibare valemus,<lb/>
quo minus esse diu possimus forte perempti.</s> <lb/>
<s>proinde licet quot vis vivendo condere saecla; <lb/>
mors aeterna tamen nilo minus illa manebit,<lb/>
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno<lb/>
lumine qui finem vitai fecit, et ille,<lb/>
mensibus atque annis qui multis occidit ante.<lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/121.jpg"/>
<chap n="4">
<p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER QUARTUS</s></p>
<p type="main"><s><lb/>
(Avia Pieridum peragro loca nullius ante<lb/>
trita solo, iuvat integros accedere fontis<lb/>
atque haurire, iuvatque novos decerpere flores<lb/>
insignemque meo capiti petere inde coronam<lb/>
unde prius nulli velarint tempora musae; <lb/>
primum quod magnis doceo de rebus et artis<lb/>
religionum animum nodis exsolvere pergo,<lb/>
deinde quod obscura de re tam lucida pango<lb/>
carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/>
<s>id quoque enim non ab nulla ratione videtur; <lb/>
nam veluti pueris absinthia taetra medentes<lb/>
cum dare conantur, prius oras poetila cireum<lb/>
contingunt mellis dulei flavoque liquore,<lb/>
ut puerorum aetas inprovida ludificetur<lb/>
labrorum tenus, interea perpotet amarum<lb/>
absinthi laticem deceptaque non capiatur,<lb/>
sed potius tali pacto recreata valescat,<lb/>
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur<lb/>
tristior esse quibus non est tractata, retroque<lb/>
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti <lb/>
carmine Pierio rationem exponere nostram<lb/>
et quasi musaeo dulci contingere melle,<lb/>
si tibi forte animum tali ratione tenere<lb/>
versibus in nostris possem, dum percipis omnem<lb/>
naturam rerum ac persentis utilitatem.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Atque animi quoniam docui natura quid esset<lb/>
et quibus e rebus cum corpore compta vigeret<lb/>
quove modo distracta rediret in ordia prima,<lb/>
nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res<lb/>
attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus: <lb/>
quae, quasi membranae summo de corpore rerum<lb/>
dereptae, volitant ultroque citroque per auras,<lb/>
atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes<lb/>
terrificant atque in somnis, cum saepe figuras<lb/>
contuimur miras simulacraque luce carentum, <lb/>
quae nos horrifice languentis saepe sopore<lb/>
excierunt: ne forte animas Acherunte reamur<lb/>
effugere aut umbras inter vivos volitare<lb/>
neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,<lb/>
cum corpus simul atque animi natura perempta <lb/>
in sua discessum dederint primordia quaeque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Dico igitur rerum effigias tenuisque figuras<lb/>
mittier ab rebus summo de corpore rerum,<lb/>
quoi quasi membranae, vel cortex nominitandast, <lb/>
quod speciem ac formam similem gerit eius imago<lb/>
cuitiscumque cluet de corpore fusa vagari.</s> <lb/>
<s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/>
<s>principio quoniam mittunt in rebus apertis<lb/>
corpora res multae, partim diffusa solute, <lb/>
robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,<lb/>
et partim contexta magis condensaque, ut olim<lb/>
cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,<lb/>
et vituli cum membranas de corpore summo<lb/>
nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens <lb/>
exuit in spinis vestem; nam saepe videmus<lb/>
illorum spoliis vepres volitantibus auctas:<lb/>
quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago<lb/>
ab rebus mitti summo de corpore rerum.</s> <lb/>
<s>nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant <lb/>
quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;<lb/>
praesertim cum sint in summis corpora rebus<lb/>
multa minuta, iaci quae possint ordine eodem<lb/>
quo fuerint et formai servare figuram,<lb/>
et multo citius, quanto minus indupediri<lb/>
pauca queunt et <emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> sunt prima fronte locata.</s> <lb/>
<s>nam certe iacere ae largiri multa videmus,<lb/>
non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,<lb/>
verum de summis ipsum quoque saepe colorem.</s> <lb/>
<s>et volgo faciunt id lutea russaque vela <lb/>
et ferrugina, cum magnis intenta theatris<lb/>
per malos volgata trabesque trementia flutant;<lb/>
namque ibi consessum caveai supter et omnem<lb/>
scaenai speciem, patrum coetumque decorum <lb/>
inficiunt coguntque suo fluitare colore. <lb/>
et quanto circum mage sunt inclusa theatri<lb/>
moenibuÍ, tam magis haec intus perfusa lepore <lb/>
omnia conrident correpta luce diei.</s> <lb/>
<s>ergo lintea de summo cum corpore fucum<lb/>
mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis <lb/>
res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque. </s><s><lb/>
sunt igitur iam formarum vestigia certa<lb/>
quae volgo volitant suptili praedita filo<lb/>
nec singillatim possunt seereta videri.</s> <lb/>
<s>praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res <lb/>
consimiles ideo diffiisae <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> rebus abundant,<lb/>
ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae,<lb/>
scinduntur per iter flexum, nec recta viarum <lb/>
ostia sunt qua contendant exire coortae.</s> <lb/>
<s>at contra tenuis summi membrana coloris <lb/>
cum iacitur, nil est quod eam discerpere possit, <lb/>
in promptu quoniam est in prima fronte locata. </s><s><lb/>
postremo speculis in aqua splendoreque in omni <lb/>
quaecumque apparent nobis simulacra, necessest, <lb/>
quandoquidem simili specie sunt praedita rerum <lb/>
ext<emph type="italics"/>ima,<emph.end type="italics"/> imaginibus missis consistere rerum.</s> <lb/>
<s>
sunt igitur tenues formae, rerum similesque <lb/>
effigiae, singillatim quas cernere nemo<lb/>
cum possit tamen, adsiduo crebroque repulsu<lb/>
reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,<lb/>
nec ratione alia servari posse videntur,<lb/>
tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>nunc age quam tenui natura constet imago <lb/>
percipe. </s><s>et in primis, quoniam primordia tantum<lb/>
sunt infra nostros sensus tantoque minora<lb/>
quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,<lb/>
nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum<lb/>
cunctarum quam sint suptilia percipe paucis. <lb/>
primum animalia sunt iam partim tantula, quorum<lb/>
tertia pars nulla possit ratione videri.</s> <lb/>
<s>horum intestinum quodvis quale esse putandumst!<lb/>
quid cordis globus aut oculi?</s><s> quid membra?</s><s> quid artus?</s><s><lb/>
quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque <lb/>
unde anima atque animi constet natura necessumst ?</s><s><lb/>
nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?</s><s><lb/>
praeterea quaecumque suo de corpore odorem<lb/>
expirant acrem, panaces absinthia taetra<lb/>
<lb/>
habrotonique graves et tristia centaurea, <lb/>
quorum unum quidvis leviter si forte duobus<lb/>
quin potius noscas rerum simulacra vagari<lb/>
multa modis multis nulla vi cassaque sensu ?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Sed ne forte putes ea demum sola vagari, <lb/>
quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt <lb/>
sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa <lb/>
constituuntur in hoc caelo qui dicitur aer,<lb/>
quae multis formata modis sublime feruntur<lb/>
nec speeiem mutare suam liquentia cessant<lb/>
et cuiusque modi formarum vertere in oras; <lb/>
ut nubes facile interdum conerescere in alto<lb/>
cernimus et mundi speciem violare serenam<lb/>
aera mulcentes motu. </s><s>nam saepe Gigantum<lb/>
ora volare videntur et umbram ducere late,<lb/>
interdum magni montes avolsaque saxa <lb/>
montibus anteire et solem succedere praeter,<lb/>
inde alios trahere atque inducere belua nimbos.)<lb/>
Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur <lb/>
perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant<lb/>
semper enim summum quicquid de rebus abundat <lb/>
quod iaculentur. </s><s>et hoc alias cum pervenit in res,<lb/>
transit, ut in primis vitrum . </s><s>sed ubi aspera saxa<lb/>
aut in materiam ligni pervenit, ibi iam<lb/>
scinditur ut nullum simulacrum reddere possit.</s> <lb/>
<s>at cum splendida quae constant opposta fuerunt <lb/>
densaque, ut in primis speculum est, nil accidit horum<lb/>
nam neque, uti vitrum, potis est transire, neque autem <lb/>
scindi; quam meminit levor praestare salutem. </s><s><lb/>
quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent. </s><s><lb/>
et quamvis subito quovis in tempore quamque <lb/>
rem contra speculum ponas, apparet imago; <lb/>
perpetuo fluere ut noscas e corpore summo <lb/>
texturas rerum tenuis tenuisque figuras. </s><s><lb/>
ergo multa brevi spatio simulacra genuntur, <lb/>
ut merito celer his rebus dieatur origo. </s><s><lb/>
et quasi multa brevi spatio summittere debet <lb/>
luinina sol ut perpetuo sint omnia plena, <lb/>
sic ab rebus item simili ratione necessest <lb/>
temporis in puncto rerum simulacra ferantur<lb/>
multa modis multis in cunctas undique partis; <lb/>
quandoquidem speculum quocumque obvertimus oris, <lb/>
res ibi respondent simili forma atque colore. </s><s><lb/>
praeterea modo eum fuerit liquidissima caeli <lb/>
tempestas, perquam subito fit turbida foede, <lb/>
undique uti tenebras omnis Acherunta rearis <lb/>
liquisse et magnas caeli complesse cavernas. </s><s><lb/>
usque adeo taetra nimborum noete coorta <lb/>
inpendent atrae formidinis ora superne; <lb/>
quorum quantula pars sit imago dicere nemost <lb/>
qui possit neque eam rationem reddere dictis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur <lb/>
et quae mobilitas ollis tranantibus auras <lb/>
reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur, <lb/>
in quem quaeque, locum diverso numine tendunt, <lb/>
suavidicis potius quam multis versibus edam; <lb/>
parvus ut est cycni melior canor, ille gruuum quam <lb/>
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri. </s><s><lb/>
principio persaepe levis res atque minutis <lb/>
corporibus factas celeris licet esse videre.</s> <lb/>
<s>
in quo iam genere est solis lux et vapor eius <lb/>
propterea quia sunt e primis facta minutis<lb/>
quae quasi cuduntur perque aeris intervallum<lb/>
non dubitant transire sequenti concita plaga.</s> <lb/>
<s>suppeditatur enim confestim lumine lumen<lb/>
et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur. <lb/>
quapropter simulacra pari ratione necesse est<lb/>
inmemorabile per spatium transcurrere posse<lb/>
temporis in puncto, primum quod parvola causa<lb/>
est procul a tergo quae provehat atque propellat,<lb/>
quod superest, ubi tam volucri levitate ferantur; <lb/>
deinde quod usque adeo textura praedita rara<lb/>
mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res<lb/>
et quasi permanare per aeris intervallurn.</s> <lb/>
<s>praeterea si, quae penitus corpuscula rerum<lb/>
ex altoque foras mittuntur, solis uti lux <lb/>
ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei<lb/>
per totum caeli spatium difftindere sese<lb/>
perque volare mare ac terras caelumque rigare<lb/>
quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,<lb/>
cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?</s><s> <lb/>
quone vides citius debere et longius ire<lb/>
multiplexque loci spatium transcurrere eodem<lb/>
tempore quo solis pervolgant lumina caelum ?</s><s><lb/>
hoc etiam in primis speeimen verum esse videtur<lb/>
quam celeri motu rerum simulacra ferantur, <lb/>
quod simul ae primum sub diu splendor aquai<lb/>
ponitur, extemplo caelo stellante serena<lb/>
sidera respondent in aqua radiantia mundi.</s> <lb/>
<s>iamne vides igitur puncto tempore imago<lb/>
aetheris ex oris in terrarum accidat oras ?</s><s> <lb/>
quare etiam atque etiam mira fateare necessest<lb/>
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/>
<s>perpetuoque flunnt certis ab rebus odores ;<lb/>
frigus ut a fluviis, ealor ab sole, aestus ab undis<lb/>
aequoris exesor moerorum litora cireum. <lb/>
nec variae cessant voces volitare per auras.</s> <lb/>
<s>denique in os salsi venit umor saepe saporis,<lb/>
eum mare versamur propter, dilutaque contra<lb/>
cum tuimtir misceri absinthia, tangit amaror.</s> <lb/>
<s>usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter <lb/>
fertur et in cunctas dimittitur undique partis<lb/>
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,<lb/>
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper<lb/>
cernere odorari licet et sentire sonare.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam manibus tractata figura <lb/>
in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae<lb/>
cernitur in luce et claro candore, necessest<lb/>
consimili causa tactum visumque moveri. </s><s><lb/>
nunc igitur si quadratum temptamus et id nos<lb/>
commovet in tenebris, in luci quae poterit res <lb/>
accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago!<lb/>
esse in imaginibus quapropter causa videtur<lb/>
cernundi neque posse sine his res ulla videri.</s> <lb/>
<s>nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur<lb/>
undique et in cunctas iaciuntur didita partis; <lb/>
verum nos oculis quia solis cernere quimus,<lb/>
propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes<lb/>
res ibi eam contra feriant forma atque colore.</s> <lb/>
<s>et quantum quaeque ab nobis res absit, imago<lb/>
<lb/>
eflicit ut videamus. </s><s>et internoscere curat; <lb/>
nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque <lb/>
aera qui inter se cumque est oculosque locatus, <lb/>
isque ita per nostras acies perlabitur omnis <lb/>
et quasi perterget pupillas atque ita transit.</s> <lb/>
<s> propterea fit uti videamus quam procul absit <lb/>
res quaeque. </s><s>et quanto plus aeris ante agitatur<lb/>
et nostros oculos perterget longior aura,<lb/>
tam procul esse magis res quaeque remota videtur. </s><s><lb/>
scilicet haec summe celeri ratione geruntur, <lb/>
quale sit ut videamus et una quam, procul absit. <lb/>
illud in his rebus minime mirabile habendumst, <lb/>
cur, ea quae feriant oculos simulacra videri <lb/>
singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur. </s><s><lb/>
ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum <lb/>
acre fluit frigus, non privam quamque solemus <lb/>
particulam venti sentire et frigoris eius, <lb/>
sed magis unorsum, flerique perinde videmus <lb/>
corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res <lb/>
verberet atque sui det sensum corporis extra. </s><s><lb/>
praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum <lb/>
tangimus extremum saxi summumque colorem, <lb/>
nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam <lb/>
duritiem penitus saxi sentimus in alto.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, cur ultra speculum videatur imago <lb/>
percipe; nam certe penitus semota videtur. <lb/>
quod genus illa foris quae vere transpiciuntur, <lb/>
ianua cum per se transpectum praebet apertum, <lb/>
multa facitque foris ex aedibus ut videantur.</s> <lb/>
<s>is quoque enim duplic i geminoque fit aere visus.</s> <lb/>
<s>
primus enim citra postes tum cernitur aer, <lb/>
inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,<lb/>
post extraria lux oculos perterget et aer<lb/>
alter et illa foris quae vere transpiciuntur.</s> <lb/>
<s>sic ubi se primum speculi proiecit imago,<lb/>
dum venit ad nostras acies, protrudit agitque <lb/>
aera qui inter se cumquest oculosque locatus,<lb/>
et facit ut prius hunc omnem sentire queamus<lb/>
quam speculum. </s><s>sed ubi speculum quoque sensimus ipsum,<lb/>
continuo a nobis in <emph type="italics"/>i<emph.end type="italics"/>dem quae fertur imago<lb/>
pervenit et nostros oculos reiecta revisit <lb/>
atque alium prae se propellens aera volvit<lb/>
et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque<lb/>
distare ab speculo tantum semota videtur.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam minime mirarier est par,<lb/>
illic quor reddant speculorum ex aequore visum, <lb/>
aeribus binis quoniam res confit utraque.</s> <lb/>
<s>nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,<lb/>
in speculis fit ut in laeva videatur eo quod<lb/>
planitiem ad speculi veniens cum offendit imago <lb/>
non convertitur incolumis, sed recta retrorsum <lb/>
sic eliditur, ut siquis, prius arida quarn sit <lb/>
cretea persona, adlidat pilaeve trabive, <lb/>
atque ea continuo rectam si fronte figuram<lb/>
servet et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/>lisam retro sese exprimat ipsa.</s> <lb/>
<s>
fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem <lb/>
nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter.</s> <lb/>
<s>fit quoque de speculo in speculum ut mdatur imago,<lb/>
quinque etiam serve ut fieri simulacra suerint.</s> <lb/>
<s>nam quaecumque retro parte interiore latebunt,<lb/>
inde tamen, quamvis torte penitusque remota, <lb/>
omnia per flexos aditus educta licebit <lb/>
pluribus haec speculis videantur in aedibus esse. </s><s><lb/>
usque adeo spectulo in speculum translucet imago, <lb/>
et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat, <lb/>
inde retro rursum redit et convertitur eodem. <lb/>
quin etiam quaecumque latuscula sunt speculorum<lb/>
adsimili lateris flexura praedita nostri,<lb/>
dextera ea propter nobis simulacra remittunt,<lb/>
aut quia de speculo in speculum transfertur imago,<lb/>
inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod. <lb/>
circum agitur, cum venit, imago propterea quod<lb/>
flexa figura docet speculi convertier ad nos.</s> <lb/>
<s>indugredi porro pariter simulacra pedemque<lb/>
ponere nobiscum credas gestumque imitari<lb/>
propterea quia, de speculi qua parte recedas, <lb/>
continuo nequeunt illinc simulacra reverti;<lb/>
omnia quandoquidem cogit natura referri<lb/>
ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.</s> <lb/>
<s>Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.</s> <lb/>
<s>sol etiam caecat, contra si tendere pergas, <lb/>
propterea quia vis magnast ipsius et alte<lb/>
aera per purum graviter simulacra feruntur<lb/>
et feriunt oculos turbantia cornposituras.</s> <lb/>
<s>praeterea splendor quicumque est acer adurit<lb/>
saepe oculos ideo quod semina possidet ignis <lb/>
multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.</s> <lb/>
<s>
lurida praeterea fiunt quaecumque tuentur<lb/>
arquati, quia luroris de corpore eorum<lb/>
semina multa fluunt, simulacris obvia rerum,<lb/>
multaque sunt oculis in eorum denique mixta, <lb/>
quae contage sua palloribus omnia pingunt. </s><s><lb/>
e tenebris autem quae sunt in luce tuemur <lb/>
propterea quia, cum propior caliginis aer <lb/>
ater init oculos prior et possedit apertos,<lb/>
insequitur candens confestim lucidus aer<lb/>
qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras<lb/>
aeris illius; nam multis partibus hic est<lb/>
mobilior multisque minutior et mage pollens.</s> <lb/>
<s>qui simul atque vias oculorum luce replevit<lb/>
atque patefecit quas ante obsederat aer <lb/>
<emph type="italics"/>ater,<emph.end type="italics"/> continuo rerum simulacra secuntur <lb/>
quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.</s> <lb/>
<s>quod contra facere in tenebris e luce nequimus<lb/>
propterea quia posterior caliginis aer<lb/>
crassior insequitur qui cuncta foramina complet <lb/>
obsiditque vias oculorum, ne simulacra<lb/>
possint ullarum rerum coniecta movere.</s> <lb/>
<s>quadratasque procul turris cum cernimus urbis,<lb/>
propterea fit uti videantur saepe rutundae,<lb/>
angulus optusus quia longe cernitur omnis <lb/>
sive etiam potius non cernitur ac perit eius<lb/>
plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,<lb/>
aera per multum quia dum simulacra feruntur,<lb/>
cogit hebescere eum crebris offensibus aer.</s> <lb/>
<s>hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis, <lb/>
fit quasi ut ad tornum saxorum structa terantur;<lb/>
non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,<lb/>
Sed quasi adumbratim paulum simulata videntur. </s><s><lb/>
umbra videtur item nobis in sole moveri <lb/>
et vestigia nostra sequi gestumque imitari; <lb/>
aera si credis privatum lumine posse <lb/>
indugredi, motus hominum gestumque sequentem; <lb/>
nam nil esse potest aliut nisi lumine cassus <lb/>
aer id quod nos umbram perhibere suemus. </s><s><lb/>
nimirum quia terra locis ex ordine certis <lb/>
lumine privatur solis quacumque meantes <lb/>
officimus, repletur item quod liquimus eius, <lb/>
propterea fit uti videatur, quae fuit umbra <lb/>
corporis, e regione eadem nos usque secuta. </s><s><lb/>
semper enim nova se radiorum lumina fundunt <lb/>
primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur. </s><s><lb/>
propterea facile et spoliatur lumine terra <lb/>
et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec tamen hic oculos falli concedlmus hilum. </s><s><lb/>
nam quocumque loco sit lux atque umbra tueri <lb/>
illorum est; eadem vero sint lumina necne, <lb/>
umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc, <lb/>
an potius flat paulo quod diximus ante, <lb/>
hoc animi demum ratio discernere debet, <lb/>
nec possunt oculi naturam noscere rerum. </s><s> <lb/>
proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli. </s><s><lb/>
qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur; <lb/>
quae manet in statione, ea praeter creditur ire. </s><s><lb/>
et fugere ad puppim colles eampique videntur <lb/>
quos agimus praeter navem velisque volamus. </s><s> <lb/>
sidera cessare aetheriis adfixa cavernis <lb/>
cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu, <lb/>
quandoquidem longos obitus exorta revisunt, <lb/>
cum permensa suo sunt caelum corpore claro. </s><s><lb/>
solque pari ratione manere et luna videntur <lb/>
in statione, ea quae ferri res indicat ipsa. </s><s><lb/>
exstantisque procul medio de gurgite montis <lb/>
classibus inter quos liber patet exitus ingens,<lb/>
insula coniunctis tamen ex his una videtur. </s><s><lb/>
atria versari et circumcursare columnae <lb/>
usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi <lb/>
desierunt verti, vix ut iam credere possint <lb/>
non supra sese ruere omnia tecta minari. </s><s><lb/>
iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte <lb/>
cum coeptat natura supraque extollere montes, <lb/>
quos tibi tum supra sol montis esse videtur <lb/>
comminus ipse suo contingens fervidus igni, <lb/>
vix absunt nobis missus bis mille sagittae, <lb/>
vix etiam cursus quingentos saepe veruti;<lb/>
inter eos solemque iacent immania ponti <lb/>
aequora substrata aetheriis ingentibus oris, <lb/>
interiectaque sunt terrarum milia multa <lb/>
quae variae retinent gentes et saecla ferarum.</s> <lb/>
<s>at conlectus aquae digitum non altior unum, <lb/>
qui lapides inter sistit per strata viarum, <lb/>
despectum praebet sub terras ingete tanto, <lb/>
a terris quantum caeli patet altus hiatus; <lb/>
nubila dispicere et caelum ut videare videre <lb/>
corpora mirando sub terras abdita caelo. </s><s><lb/>
denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit <lb/>
flumine et in rapidas amnis despeximus undas, <lb/>
stantis equi corpus transversum ferre videtur <lb/>
vis et in adversum flumen contrudere raptim, <lb/>
et quocumque oculos traiecimus omnia ferri <lb/>
et fluere adsimili nobis ratione videntur. </s><s> <lb/>
porticus aequali quamvis est denique ductu <lb/>
stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,<lb/>
longa tamen parte ab summa cum tota videtur, <lb/>
paulatim trahit angusti fastigia coni, <lb/>
tecta solo iungens atque omnia dextera laevis <lb/>
donec in obscurum coni conduxit acumen.</s> <lb/>
<s>in pelago nautis ex undis ortus in undis <lb/>
sol fit uti videatur obire et condere lumen; <lb/>
quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur; <lb/>
ne leviter credas labefactari undique sensus. <lb/>
at maris ignaris in portu clauda videntur <lb/>
navigia aplustris fractis obnitier undae. </s><s><lb/>
nam quaecumque supra rorem salis edita pars est <lb/>
remorum, recta est, et recta superne guberna: <lb/>
quae demersa liquorem obeunt, refracta videntur <lb/>
omnia converti sursumque supina reverti <lb/>
et reflexa prope in summo fluitare liquore. </s><s><lb/>
raraque per caelum cum venti nubila portant <lb/>
tempore nocturno, tum splendida signa videntur <lb/>
labier adversum nimbos atque ire superne <lb/>
longe aliam in partem ac ver<emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> ratione feruntur. </s><s><lb/>
at si forte oculo manus uni subdita supter <lb/>
pressit eum, quodam sensu fit uti videantur <lb/>
omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo, <lb/>
bina lucernarum florentia lumina flammis <lb/>
binaque per totas aedis geminare supellex <lb/>
et duplicis hominum facies et corpora bina.</s> <lb/>
<s>
denique cum suavi devinxit membra sopore <lb/>
somnus et in summa corpus iacet omne quiete, <lb/>
tum vigilare tamen nobis et membra movere <lb/>
nostra videmur, et in noctis caligine caeca cernere <lb/>
cernere censemus solem lumenque diurnum <lb/>
conclusoque loco caelum mare flumina montis <lb/>
mutare et campos pedibus transire videmur, <lb/>
et sonitus audire, severa silentia noctis <lb/>
undique cum constent, et reddere dicta tacentes. </s><s><lb/>
cetera de genere hoc mir<emph type="italics"/>acula<emph.end type="italics"/> multa videmus, <lb/>
quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt, <lb/>
nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit <lb/>
propter opinatus animi quos addimus ipsi, <lb/>
pro visis ut sint quae non sunt sensibuÍ visa. </s><s><lb/>
nam nil aegrius est quam res secernere apertas <lb/>
ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique nil sciri siquis putat, id quoque nescit <lb/>
an sciri possit, quoniam nil scire fatetur. </s><s> <lb/>
hunc igitur contra mittam contendere causam, <lb/>
qui capite ipse sua in statuit vestigia sese. </s><s><lb/>
et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum <lb/>
quaeram, cum in rebus veri nil viderit ante, <lb/>
unde sciat quid sit scire et nescire. </s><s>vicissim, <lb/>
notitiam veri quae res falsique crearit <lb/>
et dubium certo quae res differre probarit. </s><s><lb/>
invenies primis ab sensibus esse creatam <lb/>
notitiem veri neque sensus posse refelli. </s><s><lb/>
nam maiore fide debet reperirier illud, <lb/>
sponte sua veris quod possit vincere falsa. </s><s><lb/>
quid maiore fide porro quam sensus haberi <lb/>
debet ?</s><s> an ab sensu falso ratio orta valebit <lb/>
dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est ?</s><s><lb/>
qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit olunis. <lb/>
an poterunt oculos aures reprehendere, an aures<lb/>
tactus?</s><s> an hunc porro tactum sapor arguet oris,<lb/>
an confutabunt nares oculive, revincent?</s><s><lb/>
non, ut opinor, ita est. </s><s>nam seorsum cuique potestas<lb/>
divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est <lb/>
et quod molle sit et gelidum fervensve <emph type="italics"/>seorsum<emph.end type="italics"/><lb/>
et seorsum varios rerum sentire colores<lb/>
et quaecumque coloribu' sint coniuncta <emph type="italics"/>videre.<emph.end type="italics"/><lb/>
seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores<lb/>
nascuntur, sorsum sonitus. </s><s>ideoque necesse est <lb/>
non possint alios alii convincere sensus.</s> <lb/>
<s>nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,<lb/>
aequa fides quoniam debebit semper haberi.</s> <lb/>
<s>proinde quod in quoquest his visum tempore, verumst.</s> <lb/>
<s>et si non poterit ratio dissolvere causam, <lb/>
cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint<lb/>
visa rutunda, tamen praestat rationis egentem<lb/>
reddere mendose causas utriusque figurae,<lb/>
quam manibus manifesta suis emittere quoquam<lb/>
et violare fidem primam et convellere tota <lb/>
fundamenta quibus nixatur vita salusque.</s> <lb/>
<s>non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa<lb/>
concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis<lb/>
praecipitisque locos vitare et cetera quae sint<lb/>
in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint. <lb/>
illa tibi est igitur verborum copia cassa<lb/>
omnis quae contra sensus instructa paratast.</s> <lb/>
<s>denique ut in fabrica, si pravast regula prima,<lb/>
normaque si fallax rectis regionibus exit,<lb/>
et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, <lb/>
omnia mendose fieri atque obstipa necesse est<lb/>
prava cubantia prona supina atque absona tecta,<lb/>
iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque<lb/>
prodita iudiciis fallacibus omnia primis, <lb/>
sic igitur ratio tibi rerum prava necessest <lb/>
falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem <lb/>
sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio auditur sonus et vox omnis, in auris <lb/>
insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. </s><s> <lb/>
corpoream <emph type="italics"/>vocem<emph.end type="italics"/> quoque enim constare fatendumst <lb/>
et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus. </s><s><lb/>
praeterea radit vox fauces saepe facitque <lb/>
asperiora foras gradiens arteria clamor. </s><s><lb/>
quippe per angustum turba maiore coorta <lb/>
ire foras ubi coeperunt primordia vocum, <lb/>
scilicet expleti quoque ianua raditur oris. </s><s><lb/>
haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent <lb/>
corporeis e principiis, ut laedere possint. </s><s><lb/>
nec te fallit item quid corporis auferat et quid <lb/>
detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis <lb/>
perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram <lb/>
aurorae perduetus ab exoriente nitore, <lb/>
praesertim si cum summost clamore profusus. </s><s><lb/>
ergo corpoream vocem constare necessest, <lb/>
multa loquens quoniam amittit de corpore partem.</s> <lb/>
<s>asperitas autein vocis fit ab asperitate <lb/>
principiorum et item levor levore creatur.</s> <lb/>
<s>nec simili penetrant auris primordia forma,<lb/>
cum tuba depresso graviter sub murmure mugit <lb/>
et reboat raucum regio c ita barbara bombuni,<lb/>
et validis cycni torrentibus ex Heliconis <lb/>
cum liquidani tollunt lugubri voce querellam.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro<lb/>
exprimimus rectoque foras emittimus ore, <lb/>
mobilis articulat verborum daedala lingua<lb/>
formaturaque labrorum pro parte figurat.</s> <lb/>
<s>hoc ubi non longum spatiumst unde una profecta<lb/>
perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa<lb/>
plane exaudiri discernique articulatim ; <lb/>
servat enim formaturam servatque figurain.</s> <lb/>
<s>at si interpositum spatium sit longius aequo, <lb/>
aera per multum confundi verba necessest <lb/>
et conturbari vocem, dum transvolat auras. </s><s><lb/>
ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam <lb/>
internoseere, verborum sententia quae sit:<lb/>
usque adeo confusa venit vox inque pedita<lb/>
praeterea verbum saepe unum perciet auris <lb/>
omnibus in populo, missum praeconis ab ore. </s><s><lb/>
in multas igitur voces vox una repente <lb/>
diffugit, in privas quoniam se dividit auris <lb/>
obsignans formam verbi clarumque sonorem. </s><s><lb/>
at quae pars vocum non auris incidit ipsas, <lb/>
praeterlata perit frustra diffusa per auras.</s> <lb/>
<s>pars solidis adlisa locis reiecta sonorem <lb/>
reddit et interdum frustratur imagine verbi.</s> <lb/>
<s>quae bene cum videas, rationem reddere possis <lb/>
tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola<lb/>
saxa paris formas verborum ex ordine reddant,<lb/>
palantis comites quom montis inter opacos <lb/>
quaerimus et magna dispersos voce ciemus.</s> <lb/>
<s>sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,<lb/>
unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi<lb/>
verba repulsantes iterabant docta referri.</s> <lb/>
<s>haec loca capripedes satyros nymphasque tenere <lb/>
finitimi fingunt et faunos esse locuntur<lb/>
quorum noctivago strepitu ludoque iocanti<lb/>
adfirmant volgo taciturna silentia rumpi<lb/>
chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,<lb/>
tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/>
et genus agricolum late sentiscere, quom Pan<lb/>
pinea semlferl capitis velamina quassans<lb/>
unco saepe labro calamos pereurrit hiantis,<lb/>
fistula silvestrem ne cesset fundere musam.</s> <lb/>
<s>cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur, <lb/>
ne loca deserta ab divis quoque forte putentur<lb/>
sola tenere. </s><s>ideo iactant miracula dictis<lb/>
aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne<lb/>
humanum genus est avidum nimis auricularum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, non est mirandum qua ratione, <lb/>
per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,<lb/>
haec loca per voces veniant aurisque lacessant.</s> <lb/>
<s>conloquium clausis foribus quoque saepe videmus,<lb/>
nimirum quia vox per flexa foramina rerum<lb/>
incolumis transire potest, simulacra renutant; <lb/>
perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,<lb/>
qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.</s> <lb/>
<s>
praeterea partis in cunctas dividitur vox, <lb/>
ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una <lb/>
dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis <lb/>
saepe solet scintilla suos se spargere in ignis. </s><s><lb/>
ergo replentur loca vocibus, abdita retro <lb/>
omnia quae circum fervunt sonituque cientur. </s><s><lb/>
at simulacra viis derectis omnia tendunt <lb/>
ut sunt missa semel; quapropter cernere nemo <lb/>
saepem ultra potis est, at voces accipere extra. </s><s><lb/>
et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa <emph type="italics"/>domorum,<emph.end type="italics"/><lb/>
vox optunditur atque auris confuisa penetrat<lb/>
et sonitum potius quam verba audire videmur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec, qui sentimus sucurn, lingua atque palatum <lb/>
plusculum habent in se rationis plus operae<emph type="italics"/>ve.<emph.end type="italics"/><lb/>
principio sucum sentimuis in ore, cibum cum<lb/>
mandendo exprimimus, ceu plenam spongiani aquai<lb/>
siquis forte manu premere ac siccare coepit.</s> <lb/>
<s>inde quod exprimimus per caulas omne palati <lb/>
diditur et rarae perplexa foramina linguae.</s> <lb/>
<s>hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,<lb/>
suaviter attingunt et suaviter omnia tractant<lb/>
umida linguai circum sudantia templa.</s> <lb/>
<s>at contra pungunt sensum lacerantque coorta, <lb/>
quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.</s> <lb/>
<s>deinde voluptas est e suco fine palati;<lb/>
cum vero deorsum per fauces praecipitavit, <lb/>
nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus. </s><s><lb/>
nec refert quicquam quo victu corpus alatur, <lb/>
dummodo quod capias concoctum didere possis <lb/>
artubus et stomachi umidulum servare tenorem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc aliis alius qui sit cibu' suavis et almus <lb/>
expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst <lb/>
hoc tamen esse aliis possit perdulce videri, <lb/>
tantaque <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> his rebus distantia differitasque,<lb/>
ut quod ali cibus est aliis fuat acre venenum,<lb/>
extetque ut serpens, hominis quae tacta salivis <lb/>
disperit ac sese mandendo confieit ipsa. </s><s><lb/>
praeterea nobis veratrum est aere venenum, <lb/>
at capris adipes et coturnicibus auget. </s><s><lb/>
ut quibus id fiat rebus cognoscere possis, <lb/>
principio meminisse decet quae diximus ante, <lb/>
semina multimodis in rebus mixta teneri.</s> <lb/>
<s>porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes, <lb/>
ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim<lb/>
extima membrorum circumeaesura coercet,<lb/>
proinde et seminibus constant variante figura.</s> <lb/>
<s>semina cum porro distent, differre necessest<lb/>
intervalla viasque, foramina quae perhibemus, <lb/>
omnibus in membris et in ore ipsoque palato.</s> <lb/>
<s>esse minora igitur quaedam maioraque debent,<lb/>
esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,<lb/>
multa rutunda, modis multis multangula quaedam.</s> <lb/>
<s>namque figurarum ratio ut motusque reposcunt, <lb/>
proinde foraminibus debent differre figurae,<lb/>
et variare viae proinde ac textura coercet. </s><s><lb/>
hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum, <lb/>
illi, cui stiave est, levissima corpora debent <lb/>
contractabillter caulas intrare palati, <lb/>
at contra quibus est eadem res intus acerba, <lb/>
aspera nimirum penetrant hamataque fauces. </s><s><lb/>
nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque. </s><s><lb/>
quippe ubi cui febris bili superante coorta est <lb/>
aut alia ratione aliquast vis exelta morbi, <lb/>
perturbatur ibi iam totum corpus et omnes <lb/>
commutantur ibi positurae principiorum;<lb/>
fit prius ad sensum <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> quae corpora conveniebant<lb/>
nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,<lb/>
quae penetrata queunt sensum progignere acerbum <lb/>
utraque enim sunt in mellis commixta sapore;<lb/>
id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age quo pacto naris adiectus odoris<lb/>
tangat again. </s><s>primum res multas esse necessest<lb/>
unde fluens volvat varius se fluctus odorum, <lb/>
et fluere et mitti volgo spargique putandumst;<lb/>
verum aliis alius magis est animantibus aptus<lb/>
dissimilis propter formas. </s><s>ideoque per auras<lb/>
mellis apes quamvis longe ducuntur odore,<lb/>
volturiique cadaveribus. </s><s>tum fissa ferarum <lb/>
ungula quo tulerit gressum promissa canum vis<lb/>
ducit, et humanum longe praesentit odorem<lb/>
Romulidarum arcis servator candidus anser.</s> <lb/>
<s>sic aliis alius nidor datus ad sua quemque<lb/>
pabula ducit et a taetro resilire veneno <lb/>
cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit,<lb/>
est alio ut possit permitti longius alter;<lb/>
sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum<lb/>
quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res . </s><s><lb/>
<lb/>
quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.</s> <lb/>
<s>errabundus enim tarde venit ac perit ante<lb/>
paulatim facilis distractus in aeris auras;<lb/>
ex alto primum quia vix emittitur ex re:<lb/>
nam penitus fluere atque recedere rebus odores <lb/>
significat quod fracta magis redolere videntur<lb/>
omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta:<lb/>
deinde videre licet maioribus esse creatum<lb/>
principiis quam vox, quoniam per saxea saepta<lb/>
non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur. <lb/>
quare etiain quod olet non tam facile esse videbis<lb/>
investigare in qua sit regione locatum;<lb/>
refrigescit enim cunctando plaga per auras<lb/>
nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.</s> <lb/>
<s>errant saepe eanes itaque et vestigia quaerunt. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum<lb/>
in generest, sed item species rerum atque colores<lb/>
non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,<lb/>
ut non sint allis quaedam magis acria visu.</s> <lb/>
<s>quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis <lb/>
auroram clara consuetum voce vocare,<lb/>
noenu queunt rabidi contra constare leones<lb/>
inque tueri: ita continuo meminere fugai,<lb/>
nimirurn quia sunt gallorum in corpore quaedam<lb/>
semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum, <lb/>
pupillas interfodiunt acremque dolorem<lb/>
praebent, ut nequeant contra durare feroces;<lb/>
cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,<lb/>
aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis<lb/>
exitus ex oculis liber datur, in remorando <lb/>
laedere ne possint ex ulla lumina parte.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age quae moveant animum res accipe, et unde<lb/>
quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.</s> <lb/>
<s>principio hoc dico, rerum simulacra vagari<lb/>
multa modis multis in cunctas undique partis <lb/>
tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,<lb/>
obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.</s> <lb/>
<s>
quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu<lb/>
quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,<lb/>
corporis haec quoniam penetrant per rara cientque <lb/>
tenvem animi naturam intus sensumque facessunt.</s> <lb/>
<s>Centauros itaque et Scyllarum membra videmus<lb/>
Cerbereasque canum facies simulacraque eorum<lb/>
quorum morte obita tellus amplectitur ossa;<lb/>
omne genus quoniam passim simulacra feruntur, <lb/>
partim sponte sua quae fiunt aere in ipso,<lb/>
partim quae variis ab rebus cumque recedunt<lb/>
et quae confiunt ex horum facta figuris.</s> <lb/>
<s>nam certe ex vivo Centauri non fit imago,<lb/>
nulla fuit quoniam talis natura anima<emph type="italics"/>ntis;<emph.end type="italics"/> <lb/>
verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,<lb/>
haerescit facile extemplo, quod diximus ante,<lb/>
propter subtilem naturam et tenvia texta.</s> <lb/>
<s>cetera de genere hoc eadem ratione creantur.</s> <lb/>
<s>quae cum mobiliter summa levitate feruntur, <lb/>
ut prius ostendi, facile uno commovet ictu<lb/>
quaelibet una animum nobis subtilis imago;<lb/>
tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.</s> <lb/>
<s>quatenus hoc simile est illi, quod mente videmus <lb/>
atque oculis, simili fieri ratione necesse est.</s> <lb/>
<s>nunc igitur docui quoniam nie forte leonem<lb/>
cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt,<lb/>
scire licet mentem simili ratione moveri,<lb/>
per simulacra leonem et cetera quae videt aeque <lb/>
nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.</s> <lb/>
<s>nec ratione alia, cum somnus membra profudit,<lb/>
mens animi vigilat, nisi quod siniulaera lacessunt <lb/>
haec eadem nostros animos quae cuin vigilamus, <lb/>
usque adeo, certe ut videamur cernere cum quem <lb/>
rellicta vita iam mors et terra potitast. </s><s><lb/>
Hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes <lb/>
corporis offecti sensus per niembra quieseunt <lb/>
nec possunt falsum veris convincere rebus.</s> <lb/>
<s>praeterea meminisse iacet languetque sopore <lb/>
nec dissentit cum mortis letique potitum <lb/>
iam pridem, quem mens vivom se cernere credit. </s><s><lb/>
quod superest, non est mirtim simulacra moveri <lb/>
bracchiaque in numerum iactare et cetera membra; <lb/>
nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago; <lb/>
quippe ubi prima perit alioque est altera nata <lb/>
inde statu, prior hic gestum mutasse videtur. </s><s><lb/>
scilicet id fieri celeri ratione putandumst: <lb/>
tanta est mobilitas et rerum copia tanta <lb/>
tantaque sensibili quovis est tempore in uno <lb/>
copia particularum, ut possit suppeditare.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis<lb/>
clarandumst, plane si res exponere avemus.</s> <lb/>
<s>quaeritur in primis quare, quod cuique libido<lb/>
venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum. <lb/>
anne voluntatem nostram simulacra tuentur<lb/>
et simul ae volumus nobis occurrit imago,<lb/>
si mare, si terrast cordi, si denique caelum?</s><s><lb/>
conventus hominum pompam convivia pugnas,<lb/>
omnia sub verbone creat natura paratque ?</s><s><lb/>
cum praesertim aliis eadem in regione locoque<lb/>
longe dissimilis animus res cogitet omnis.</s> <lb/>
<s>quid porro, in numerum procedere cum simulacra<lb/>
cernimus in somnis et mollia membra movere,<lb/>
mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt <lb/>
et repetunt oculis gestum pede convenienti?</s><s><lb/>
scilicet arte madent simulacra et docta vagantur, <lb/>
nocturno facere ut possint in tempore ludos. </s><s><lb/>
an magis illud erit verum?</s><s> quia teinpore in uno, <lb/>
cum sentimus id, et cum vox emittitur una, <lb/>
tempora multa latent, ratio quae coinperit esse, <lb/>
propterea fit uti quovis in tempore quaeque <lb/>
praesto sint simulacra locis in quisque parata. </s><s><lb/>
et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute <lb/>
cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt<lb/>
praeterea pereunt, nisi <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quae ad se ipse paravit. </s><s><lb/>
ipse parat sese porro speratque futurum <lb/>
ut videat quod consequitur rem quamque; fit ergo. </s><s><lb/>
nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt <lb/>
cernere coeperunt, contendere se atque parare, <lb/>
nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?</s><s> <lb/>
et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,<lb/>
si non advertas animum, proinde esse quasi omni <lb/>
tempore semotum fuerit longeque remotum. </s><s><lb/>
cur igitur mirumst, animus si cetera perdit <lb/>
praeterquam quibus est in rebus deditus ipse ?</s><s> <lb/>
deinde adopinamur de signis maxima parvis <lb/>
ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut interdum non suppeditetur imago <lb/>
eiusdem generis, sed femina quae fuit ante, <lb/>
in manibus vir uti factus videatur adesse, <lb/>
aut alia ex alia facies aetasque sequatur.</s> <lb/>
<s>quod ne miremur sopor atque oblivia curant.</s> <lb/>
<s>Illud in his rebus vitium vementer avessis<lb/>
effugere, errorem vitareque praemetuenter,<lb/>
lumina ne facias oculorum clara ereata, <lb/>
prospicere ut possemus, et ut proferre quea<emph type="italics"/>mus<emph.end type="italics"/><lb/>
proceros passus, ideo fastigia posse<lb/>
surarum ac feminum pedibus fundata plicari,<lb/>
bracchia tum porro validis ex apta lacertis<lb/>
esse manusque datas utraque <emph type="italics"/>ex<emph.end type="italics"/> parte ministras, <lb/>
ut facere ad vitam possemus quae foret usus.</s> <lb/>
<s>cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur,<lb/>
omnia perversa praepostera sunt ratione,<lb/>
nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti<lb/>
possemus, sed quod natumst id procreat usum, <lb/>
nec fuit ante videre oculorum lumina nata<lb/>
nec dictis orare prius quam fingua creatast,<lb/>
sed potius longe linguae praecessit origo<lb/>
sermonem multoque ereatae sunt prius aures<lb/>
quam sonus est auditus, et omnia denique membra <lb/>
ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;<lb/>
haud igitur potuere utendi crescere causa.</s> <lb/>
<s>at contra conferre manu certamina pugnae<lb/>
et lacerare artus foedareque membra cruore<lb/>
ante fuit multo quam lucida tela volarent, <lb/>
et volnus vitare prius natura coegit<lb/>
quam daret obiectum parmai laeva per artem.</s> <lb/>
<s>scilicet et fessum corpus mandare quieti<lb/>
multo antiquius est quam lecti mollia strata,<lb/>
et sedare sitim prius est quam pocula natum.</s> <lb/>
<s>haec igitur possunt utendi cognita causa,<lb/>
credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.</s> <lb/>
<s>illa quidem seorsum sunt omnia quae prius ipsa<lb/>
nata dedere suae post notitiam utilitatis.</s> <lb/>
<s>quo genere in primis sensus et membra videmus; <lb/>
quare etiam atque etiam procul est ut credere possis<lb/>
utilitatis ob officium potuisse creari.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Illud item non est mirandum, corporis ipsa<lb/>
quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.</s> <lb/>
<s>quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus <lb/>
multa modis multis docui, sed plurima debent<lb/>
ex animalibu'. </s><s><emph type="italics"/>quae<emph.end type="italics"/> quia sunt exercita motu,<lb/>
multaque per sudorem ex alto pressa feruntur,<lb/>
multa per os exhalantur, cum languida anhelant,<lb/>
his igitur rebus rarescit corpus et omnis<lb/>
subruitur natura; dolor quam consequitur rem.</s> <lb/>
<s>propterea capitur cibus ut suffulciat artus<lb/>
et recreet vires interdatus atque patentem<lb/>
per membra ac venas ut amorem opturet edendi.</s> <lb/>
<s>umor item discedit in omnia quae loca cumque <lb/>
poscunt umorem; glomerataque multa vaporis<lb/>
corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,<lb/>
dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,<lb/>
urere ne possit calor ampliuis aridus artus.</s> <lb/>
<s>sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro <lb/>
abluitur, sic expletur ieiuna cupido.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,<lb/>
cum volumus, varieque datum sit membra movere,<lb/>
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri<lb/>
corporis insuerit, dicam : tu percipe dicta. <lb/>
dico animo nostro primum simulacra meandi<lb/>
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.</s> <lb/>
<s>inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam<lb/>
rem quis<emph type="italics"/>quam,<emph.end type="italics"/> quam mens providit quid velit ante.</s> <lb/>
<s>id quod providet , illius rei constat imago. <lb/>
ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire<lb/>
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto<lb/>
per membra atque artus animai dissita vis est.</s> <lb/>
<s>et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.</s> <lb/>
<s>inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota <lb/>
paulatim moles protruditur atque movetur.</s> <lb/>
<s>praeterea tum rarescit quoque corpus et aer,<lb/>
scilicet ut debet qui semper mobilis extat,<lb/>
per patefacta venit penetratque foramina largus<lb/>
et dispargitur ad partis ita quasque minutas <lb/>
corporis. </s><s>hic igitur rebus fit utrlmque duabus,<lb/>
corporis ut ac navis velis ventoque feratur.</s> <lb/>
<s>nec tamen illud in his rebus mirabile constat,<lb/>
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt<lb/>
contorquere et onus totum convertere nostrum. <lb/>
quippe etenim ventus suptili corpore tenvis<lb/>
trudit agens magnam magno molimine navem<lb/>
et manus una regit quantovis impete euntem<lb/>
atque gubernaclum contorquet quolibet unum,<lb/>
multaque per trocleas et tympana pondere magno <lb/>
commovet atque levi sustollit machina nisu.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem<lb/>
inriget atque animi, curas e pectore solvat,<lb/>
suavidicis potius quam multis versibus edam;<lb/>
parvus ut est cyeni melior canor, ille gruum quam <lb/>
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.</s> <lb/>
<s>tu mihi da tenuis aures animumque sagacem,<lb/>
ne fieri negites quae dicam posse retroque<lb/>
vera. </s><s>repulsanti discedas pectore dicta,<lb/>
tutimet in culpa cum sis neque cernere possis. <lb/>
principio somnus fit ubi est distracta per artus<lb/>
vis animae partimque foras eiecta recessit<lb/>
et partim contrusa magis concessit in altum;<lb/>
dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.</s> <lb/>
<s>
nam dubium non est, animai quin opera sit <lb/>
sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse, <lb/>
tum nobis animam perturbatam esse putandumst <lb/>
eiectamque foras; non omnem; namque iaceret <lb/>
aeterno corpus perfusum frigore leti, <lb/>
quippe ubi nulla latens animai pars remaneret <lb/>
in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis, <lb/>
unde reconflari sensus per membra repente <lb/>
posset, ut ex igni caeco consurgere flamma?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde <lb/>
perturbari anima et corpus languescere possit, <lb/>
expediam: tu fac ne ventis verba profundam. </s><s><lb/>
principio externa corpus de parte necessum est, <lb/>
aeriis quoniam vicinum tangitur auris, <lb/>
tundier atque eius crebro pulsarier ictu, <lb/>
proptereaque fere res omnes aut corio sunt <lb/>
aut etiam conehis aut callo aut cortice tectae. </s><s><lb/>
interiorem etiam partem spirantibus aer <lb/>
verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur. </s><s><lb/>
quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum <lb/>
perveniant plagae per parva foramina nobis <lb/>
corporis ad primas partis elementaque prima, <lb/>
fit quasi paulatim nobis per membra ruina. </s><s><lb/>
conturbantur enim positurae principiortim <lb/>
corporis atque animi. </s><s>fit uti pars inde animai <lb/>
eiciatur et introrsum pars abdita cedat, <lb/>
pars etiam distracta per artus non queat esse <lb/>
coniuncta inter se neque motu mutua fungi; <lb/>
inter enim saepit coetus natura viasque; <lb/>
ergo sensus abit mutatis motibus alte. </s><s><lb/>
et quonam non est quasi quod suffulciat artus, <lb/>
debile fit corpus languescuntque omnia membra, <lb/>
bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti<lb/>
saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.</s> <lb/>
<s>deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer,<lb/>
haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, <lb/>
efficit. </s><s>et multo sopor ille gravissimus exstat<lb/>
quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se<lb/>
corpora conturbant magno contusa labore.</s> <lb/>
<s>fit ratione eadem coniectus partim animai<lb/>
altior atque foras eiectus largior eius, <lb/>
et divisior inter se ac distractior in test.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret<lb/>
aut quibus in rebus multum sumus ante morati<lb/>
atque in ea ratione fuit contenta magis mens,<lb/>
in somnis eadem plerumque videmur obire;<lb/>
causidici causas agere et componere leges, <lb/>
induperatores pugnare ac proelia obire,<lb/>
nautae contractum cum ventis degere bellum,<lb/>
nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum<lb/>
semper et inventam patriis exponere chartis. <lb/>
cetera sic studia atque artes plerumque videntur<lb/>
in somnis animos hominum frustrata tenere.</s> <lb/>
<s>et quicumque dies multos ex ordine ludis<lb/>
adsiduas dederunt operas, plerumque videmus,<lb/>
cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, <lb/>
relicuas tamen esse vias in mente patentis,<lb/>
qua possint eadem rerum simulacra venire.</s> <lb/>
<s>per multos itaque illa dies eadem obversantur<lb/>
ante oculos, etiam vigilantes ut videantur<lb/>
cernere saltantis et mollia membra moventis <lb/>
et citharae liquidum carmen chordasque loquentis<lb/>
auribus accipere et consessum cernere eundern<lb/>
scenaique simul varios splendere decores.</s> <lb/>
<s>
usque adeo magni refert studium atque voluptas, <lb/>
et quibus in rebus consuerint esse operati <lb/>
non homines solum sed vero animalia cuneta. </s><s><lb/>
quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt, <lb/>
in somnis sudare tamen spirareque semper <lb/>
et quasi de palma summas contendere viris,<lb/>
aut quasi carceribus patefactis <lb/>
venantumque canes in molli saepe quiete<lb/>
iactant crura tamen subito vocisque repente <lb/>
mittunt et crebro redducunt naribus auras, <lb/>
ut vestigia si teneant inventa ferarum, <lb/>
expergefactique secuntur inania saepe <lb/>
cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant, <lb/>
donec discussis redeant erroribus ad se.</s> <lb/>
<s>at consueta domi catulorum blanda propago <lb/>
discutere et corpus de terra corripere instant <lb/>
proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur. </s><s> <lb/>
et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum, <lb/>
tam magis in somnis eadem saevire necessust. </s><s><lb/>
at variae fugiunt volueres pinnisque repente <lb/>
sollicitant divom nocturno tempore lucos, <lb/>
accipitres somno in leni si proelia pugnas <lb/>
edere sunt persectantes visaeque volantes. </s><s> <lb/>
porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt <lb/>
magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque, <lb/>
reges expugnant, capiuntur, proelia miscent, <lb/>
tollunt clamorem quasi si lugulentur ibidem. </s><s><lb/>
multi depugnant gemitusque doloribus edunt <lb/>
et quasi pantherae morsu saevive leonis<lb/>
mandantur magnis clamoribus omnia complent.</s> <lb/>
<s>multi de magnis per somnum rebuÍ loquuntur<lb/>
indicioque sui facti persaepe fuere.</s> <lb/>
<s>multi mortem obeunt. </s><s>multi, de montibus altis <lb/>
ut qui praecipitent ad terram corpore toto,<lb/>
externantur et ex somno quasi mentibuÍ capti<lb/>
vix ad se redeunt permoti corporis aestu.</s> <lb/>
<s>flumen item sitiens aut fontem propter amoenum<lb/>
adsidet et totum prope faucibus occupat amnem. <lb/>
puri saepe lacum propter si ac dolia curta<lb/>
somno devincti credunt se extollere vestem,<lb/>
totius umorem saccatum corporiÍ fundunt,<lb/>
cum Babylonica magnifico splendore rigantur.</s> <lb/>
<s>tum quibus aetatis freta primitus insinuatur <lb/>
semen, ubi ipsa dies membris matura creavit,<lb/>
conveniunt simulacra foris e corpore quoque<lb/>
nuntia praeclari voltus pulchrique coloris,<lb/>
qui ciet inritans loca turgida semine multo,<lb/>
ut quasi transactis saepe omnibuÍ rebuÍ profundant <lb/>
fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sollicitatur id <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> nobis, quod diximus ante<lb/>
semen, adulta aetas cum primum roborat artus.</s> <lb/>
<s>namque alias aliud res commovet atque lacessit;<lb/>
ex homine humanum semen ciet una homillis vis. </s><s> <lb/>
quod simul atque suis eiectum sedibus exit,<lb/>
per membra atque artus decedit corpore toto<lb/>
in loca conveniens nervorum certa cietque<lb/>
continuo partis genitalis corporis ipsas.</s> <lb/>
<s>inritata tument loca semine fitque voluntas <lb/>
eicere id quo se contendit dira lubido,<lb/>
idque petit corpus, mens unde est. </s><s>saucia amore. </s><s><lb/>
namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam <lb/>
emicat in partem sanguis unde icimur ictu, <lb/>
et si comminus est, hostem ruber occupat umor.</s> <lb/>
<s>sic igitur Veneris qui telis accipit ictus, <lb/>
sive puer membris muliebribus hunc iaculatur <lb/>
seu mulier toto iactans e corpore amorem, <lb/>
unde feritur, eo tendit gestitque coire <lb/>
et iacere umorem in corpus de corpore ductum; <lb/>
namque voluptatem praesagit muta cupido.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen amoris, <lb/>
hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor <lb/>
stillavit gutta et successit frigida cura. </s><s> <lb/>
nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt <lb/>
illius et nomen dulce obversatur ad auris. </s><s><lb/>
sed fugitare decet simulacra et pabula amoris <lb/>
absterrere sibi atque alio convertere mentem <lb/>
et iacere umorern conlectum in corpora quaeque <lb/>
nec retinere, semel conversum unius amore, <lb/>
et servare sibi curam certumque dolorem. </s><s><lb/>
ulcus enim vivescit et inveteraseit alendo <lb/>
inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit, <lb/>
si non prima novis conturbes volnera plagis <lb/>
volgivagaque vagus Venere ante recentia cures <lb/>
aut alio possis animi traducere motus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem, <lb/>
sed potius quae sunt sine poena, commoda sumit; <lb/>
nam certe purast sanis magis inde voluptas <lb/>
quam miseris. </s><s>etenim potiundi tempore in ipso <lb/>
fluctuat incertis erroribus ardor amantum <lb/>
nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.</s> <lb/>
<s>
quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem<lb/>
corporis et dentes inlidunt saepe labellis <lb/>
osculaque adfligunt, quia non est pura voluptas<lb/>
et stimuli subsunt qui instigant laedere id ipsum<lb/>
quodcumque est, rabies unde illaec germina surgunt,<lb/>
sed leviter poenas frangit Venus inter amorem.</s> <lb/>
<s>blandaque <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>frenat morsus admixta voluptas. <lb/>
namque in eo spes est, unde est ardoris origo,<lb/>
restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.</s> <lb/>
<s>quod fieri contra totum natura repugnat;<lb/>
unaque res haec est, cuius quom plurima habemus,<lb/>
tum magis ardescit dira cuppedine pectus. <lb/>
nam cibus atque umor membris adsumitur intus;<lb/>
quae quoniam certas possunt obsidere partis,<lb/>
hoc facile expletur laticum frugumque cupido.</s> <lb/>
<s>ex hominis vero facie pulchroque colore<lb/>
nil datur in corpus praeter simulacra fruendum <lb/>
tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.</s> <lb/>
<s>ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor<lb/>
non datur, ardorem qui membris stinguere possit,<lb/>
sed laticum simulacra petit frustraque laborat<lb/>
in medioque sitit torrenti flumine potans, <lb/>
sic in amore Venus simulacris ludit amantis<lb/>
nec satiare queunt speetando corpora coram,<lb/>
nec manibus quicquam teneris abradere membris<lb/>
possunt errantes incerti corpore toto.</s> <lb/>
<s>denique cum membris conlatis flore fruuntur <lb/>
<lb/>
<lb/>
aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus<lb/>
atque in eost Venus ut muliebria conserat arva,<lb/>
adfigunt avide corpus iunguntque salivas<lb/>
oris et inspirant pressantes dentibus ora,<lb/>
nequiquam, quoniam nil inde abradere possunt <lb/>
nec penetrare et abire in corpus corpore toto;<lb/>
nam facere interdum velle et certare videntur:<lb/>
usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,<lb/>
membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.</s> <lb/>
<s>tandem ubi se erupit nervis conlecta cupido, <lb/>
parva fit ardoris violenti pausa parumper.</s> <lb/>
<s>inde redit rabies eadem et furor ille revisit,<lb/>
cum sibi quid cupiant ipsi contingere quaerunt,<lb/>
nec reperire malum id possunt quae machina vincat;<lb/>
usque adeo incerti tabescunt volnere caeco. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Adde quod absumunt viris pereuntque labore,<lb/>
adde quod alterius sub nutu degitur aetas.</s> <lb/>
<s>labitur interea res et Babylonica fiunt,<lb/>
languent officia atque aegrotat fama vacillans.</s> <lb/>
<s>huic lenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident <lb/>
scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi<lb/>
auro includuntur teriturque thalassina vestis<lb/>
adsidue et Veneris sudorem exercita potat.</s> <lb/>
<s>et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,<lb/>
interdum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. </s><s> <lb/>
eximia veste et victu convivia, ludi,<lb/>
pocula crebra, unguenta coronae serta parantur,<lb/>
nequiquam, quoniam medio de fonte leporum<lb/>
surgit amari aliquit quod in ipsis floribus angat,<lb/>
aut cum conscius ipse animus se forte remodet <lb/>
desidiose agere aetatem lustrisque perire,<lb/>
aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit<lb/>
quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,<lb/>
aut nimium iactare oculos aliumve tueri<lb/>
quod putat in voltuque videt vestigia risus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Atque in amore mala haec proprio summeque secundo<lb/>
inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,<lb/>
prendere quae possis oculorum lumine operto,<lb/>
innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,<lb/>
qua docui ratione, cavereque ne inliciaris. </s><s> <lb/>
nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,<lb/>
non ita difficile est quam captum retibus ipsis<lb/>
exire et validos Veneris perrumpere nodos.</s> <lb/>
<s>et tamen implicitus quoque possis inque peditus<lb/>
effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes <lb/>
et praetermittas animi vitia omnia primum<lb/>
aut quae corporiÍ sunt eius, <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/>quam petis ac vis.</s> <lb/>
<s>nam faciunt homines plerumque cupidine caeci,<lb/>
et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.</s> <lb/>
<s>multimodis igitur pravas turpisque videmus <lb/>
esse in deliciis summoque in honore vigere.</s> <lb/>
<s>atque, alios alii inrident Veneremque süadent<lb/>
ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,<lb/>
nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.</s> <lb/>
<s>nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos <lb/>
caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,<lb/>
parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,<lb/>
magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.</s> <lb/>
<s>balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;<lb/>
at flagrans odiosa loquacula Lampadium fit. <lb/>
ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit<lb/>
<lb/>
prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.</s> <lb/>
<s>at tumida et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,<lb/>
simula Silena ac saturast, labeosa philema.</s> <lb/>
<s>cetera de genere hoc longum est si dicere coner. <lb/>
sed tamen esto iam quantovis oris honore,<lb/>
cui Veneris membris vis omnibus exoriatur:<lb/>
nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;<lb/>
nempe eadem facit, et scimus facere, omnia turpi,<lb/>
et miseram taetris se suffit odoribus ipsa <lb/>
quam famulae lome fugitant furtimque cachinnant.</s> <lb/>
<s>at lacrimans exclusus amator limina saepe<lb/>
floribus et sertis operit postisque superbos<lb/>
unguit amaracino et foribus miser oscula figit;<lb/>
quem si, iam <emph type="italics"/>am<emph.end type="italics"/>missum, venientem offenderit aura <lb/>
una modo, causas abeundi quaerat honestas,<lb/>
et meditata diu cadat alte sumpta querella,<lb/>
stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi<lb/>
plus videat quam mortali concedere par est.</s> <lb/>
<s>nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae <lb/>
omnia summo opere hos vitae poscaenia celant<lb/>
quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,<lb/>
nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis<lb/>
protrahere in lucem atque omnis inquirere risus<lb/>
et, si bello animost et non odiosa, vicissim <lb/>
praetermittere <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> humanis concedere rebus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec mulier semper ficto suspirat amore<lb/>
quae conplexa viri corpus cum corpore iungit<lb/>
et tenet adsuctis umectans oscula labris.</s> <lb/>
<s>nam facit ex animo saepe et communia quaerens <lb/>
gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.</s> <lb/>
<s>nec ratione alia volucres armenta feraeque<lb/>
et pecudes et equae maribus subsidere possent,<lb/>
si non, ipsa quod illorum subat ardet abundans<lb/>
natura et Venerem salientum laeta retractat. <lb/>
nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas<lb/>
vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur?</s><s><lb/>
in triviis quam saepe canes, discedere aventis,<lb/>
divorsi cupide summis ex viribuÍ tendunt,<lb/>
quom interea validis Veneris compagibus haerent! <lb/>
quod facerent numquam nisi mutua gaudia nossent<lb/>
quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.</s> <lb/>
<s>quare etiam atque etiam, ut dico, est cornmuniÍ voluptas<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et commiscendo quom semine forte virili<lb/>
femina vini vicit subita vi corripuitque, <lb/>
tum similes matrum inaterno semine fiunt,<lb/>
ut patribus patrio. </s><s>sed quos utriusque figurae<lb/>
esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,<lb/>
corpore de patrio et materno sanguine crescunt,<lb/>
semina cum Veneris stimulis excita per artus <lb/>
obvia conflixit conspirans mutuus ardor,<lb/>
et neque utrum superavit eorum nec superatumst.</s> <lb/>
<s>fit quoque ut interdum similes existere avorum<lb/>
possint et referant proavorum saepe figuras<lb/>
propterea quia multa modis primordia multis <lb/>
mixta suo celant in corpore saepe parentis,<lb/>
quae patribus patres tradunt ab stirpe profecta;<lb/>
inde Venus varia producit sorte figuras<lb/>
maiorumque refert voltus vocesque comasque.</s> <lb/>
<s> et muliebre oritur patrio de semine saeclum<lb/>
maternoque mares existunt corpore creti;<lb/>
quandoquidem nilo magis haec <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> semine certo<lb/>
fiunt quam facies et corpora membraque nobis;<lb/>
semper enim partus duplici de semine constat,<lb/>
atque utri similest magis id quodcumque creatur, <lb/>
eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,<lb/>
sive virum suboles sivest muliebris origo.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec divina satum genitalem numina cuiquam<lb/>
absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam<lb/>
appelletur et ut sterili Venere exigat aevom; <lb/>
quod plerumque putant et multo sanguine maesti<lb/>
conspergunt aras adolentque altaria donis,<lb/>
ut gravidas reddant uxores semine largo.</s> <lb/>
<s>nequiquam divom numen sortisque fatigant.</s> <lb/>
<s>nam steriles nimium crasso sunt semine partim <lb/>
et liquido praeter iustum tenuique vicissim.</s> <lb/>
<s>tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,<lb/>
liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.</s> <lb/>
<s>crassius his porro quoniam concretius aequo<lb/>
mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu <lb/>
aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum<lb/>
aegre admiscetur muliebri semine semen.</s> <lb/>
<s>nam multum harmoniae Veneris differre videntur.</s> <lb/>
<s>atque alias alii complent magis ex allisque<lb/>
succipiunt allae pondus magis inque gravescunt. <lb/>
et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt<lb/>
pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos<lb/>
suscipere et partu possent ditescere dulci.</s> <lb/>
<s>et quibus ante domi fecundae saepe nequissent<lb/>
uxores parere, inventast illis quoque compar <lb/>
natura, ut possent gnatis munire senectam.</s> <lb/>
<s>
usque adeo magni refert, ut semina possint <lb/>
seminibus commisceri genitaliter apta, <lb/>
crassane conveniant liquidis et liquida crassis. </s><s><lb/>
atque in eo refert quo victu vita colatur; <lb/>
namque aliis rebus concrescunt semina membris <lb/>
atque aliis extenvantur tabentque vicissim. </s><s><lb/>
et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas, <lb/>
id quoque permagni refert; nam more ferarum <lb/>
quadrupedumque magis ritu plerumque putantur <lb/>
concipere uxores, quia sic loca sumere possunt, <lb/>
pectoribus positis, sublatis seinina lumbis. </s><s><lb/>
nec molles opuÍ sunt motus uxoribus hilum. </s><s><lb/>
nam mulier prohibet se concipere atque repugnat, <lb/>
clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat <lb/>
atque exossato ciet omni pectore fluctus;<lb/>
elcit enim sulcum recta regione viaque<lb/>
vomeris atque locis avertit seminis ictum.</s> <lb/>
<s>idque sua causa consuerunt scorta moveri,<lb/>
ne complerentur crebro gravidaeque iacerent <lb/>
et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;<lb/>
coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec divinitus interdum Venerisque sagittis<lb/>
deteriore fit ut forma muliercula ametur.</s> <lb/>
<s>nam facit ipsa suis interdum femina factis <lb/>
morigerisque modis et munde corpore culto,<lb/>
ut facile insuescat <emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> secum degere vitam.</s> <lb/>
<s>quod superest, consuetudo concinnat amorem;<lb/>
nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,<lb/>
vincitur in longo spatio tamen atque labascit. <lb/>
nonne vides etiam guttas in saxa cadentis<lb/>
umoris longo in spatio pertundere saxa?</s><s><lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/164.jpg"/>
<chap n="5">
<p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER QUINTUS</s></p>
<p type="main"><s><lb/>
Quis potis est dignum pollenti pectore carmen <lb/>
condere pro rerum maiestate hisque repertis?</s><s> <lb/>
quisve valet verbis tantum qui fingere laudes <lb/>
pro meritis eius possit qui talia nobis <lb/>
pectore parta stio quaesita<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> praemia liquit?</s><s> <lb/>
nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. </s><s><lb/>
nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, <lb/>
dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi, <lb/>
qui princeps vitae rationem invenit eam quae <lb/>
nunc appellatur sapientia, quique per artem <lb/>
fluctibus e tantis vitam tantisque tenebris <lb/>
in tam tranquillo et tam clara luce locavit. </s><s><lb/>
confer enim divina aliorum antiqua reperta. </s><s><lb/>
namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris <lb/>
vitigeni laticem mortalibus instituisse; <lb/>
cum tamen his posset sine rebus vita manere, <lb/>
ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis. </s><s><lb/>
at bene non poterat sine puro pectore vivi; <lb/>
quo magis hic merito nobis deus esse videtur, <lb/>
ex quo nunc etiam per magnas didita gentis <lb/>
dulcia permulcent animos solacia vitae. </s><s><lb/>
Herculis antistare autem si facta putabis, <lb/>
longius a vera multo ratione ferere, <lb/>
quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus<lb/>
ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?</s><s> <lb/>
denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis<lb/>
hydra venenatis posset vallata colubris?</s><s> <lb/>
quidve tripectora tergemini vis Geryonai<lb/>
tanto opere officerent nobis Stymphala colentes <lb/>
et Diomedis equi spirantes naribus ignem <lb/>
Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?</s><s><lb/>
aureaque Hesperidum servans fulgentia mala, <lb/>
asper, acerba tuens, immani corpore serpens <lb/>
arboris amplexus stirpem quid denique obesset <lb/>
propter Atlanteum litus pelageque sonora, <lb/>
quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?</s><s> <lb/>
cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, <lb/>
sei non victa forent, quid tandem viva nocerent?</s><s> <lb/>
nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum <lb/>
nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est <lb/>
per nemora ac montes magnos silvasque profundas; <lb/>
quae loca vitandi plerumque est nostra potestas. </s><s><lb/>
at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis <lb/>
atque pericula tumst ingratis insinuandum!<lb/>
quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres <lb/>
sollicitum curae quantique perinde timores!<lb/>
quidve superbia spurcitia ac petulantia?</s><s> quantas<lb/>
efficiunt elades! quid luxus desidiaeque?</s><s><lb/>
haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque <lb/>
expulerit dictis, non armis, nonne decebit<lb/>
hunc hominem numero divom dignarier esse?</s><s><lb/>
cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis<lb/>
immortalibu' de divis dare dicta suerit<lb/>
atque omnem rerum naturam pandere dictis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Cuius ego ingressus vestigia dum rationes <lb/>
persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata<lb/>
foedere sint, in eo quam sit durare necessum<lb/>
nec validas valeant aevi rescindere leges,<lb/>
quo genere in primis animi natura reperta est<lb/>
nativo primum consistere corpore creta <lb/>
nec posse incolumis magnum durare per aevom,<lb/>
sed simulacra solere in somnis fallere mentem,<lb/>
cernere cum videamur eum quem vita reliquit,<lb/>
quod superest, nunc huc rationis detulit ordo,<lb/>
ut mihi mortali consistere corpore mundum <lb/>
nativomque simul ratio reddunda sit esse;<lb/>
et quibus ille modis congressus materiai<lb/>
fundarit terram caelum mare sidera solem<lb/>
lunaique globum; tum quae tellure animantes<lb/>
extiterint, et quae nullo sint tempore natae; <lb/>
quove modo genus humanum variante loquella<lb/>
coeperit inter se vesci per nomina rerum;<lb/>
et quibus ille modis divom metus insinuarit<lb/>
pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur<lb/>
fana lacus lucos aras simulacraque divom. <lb/>
praeterea solis cursus lunaeque meatus<lb/>
expediam qua vi flectat natura gubernans;<lb/>
ne forte haec inter caelum terramque reamur<lb/>
libera sponte sua cursus lustrare perennis<lb/>
morigera ad fruges augendas atque animantis, <lb/>
neve aliqua divom volvi ratione putemus.</s> <lb/>
<s>nam bene qui didicere deos securum agere aevom,<lb/>
si tamen interea mirantur qua ratione<lb/>
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis<lb/>
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, <lb/>
rursus in antiquas referuntur religiones<lb/>
et dominos acris adsciscunt, omnia posse<lb/>
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,<lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique<lb/>
quanam sit ratione atque alte terminus haerens. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, ne te in promissis plura moremur,<lb/>
principio maria ac terras caelumque tuere;<lb/>
quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,<lb/>
tris species tam dissimilis, tria talia texta,<lb/>
una dies dabit exitio, multosque per annos <lb/>
sustentata ruet moles et machina mundi.</s> <lb/>
<s>nec me animi fallit quam res nova miraque menti<lb/>
accidat exitium caeli terraeque futurum,<lb/>
et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;<lb/>
ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante <lb/>
nec tamen hanc possis oculorum subdere visu<lb/>
nec iacere indu manus, via qua munita fidei<lb/>
proxima fert humanum in pectus templaque mentis.</s> <lb/>
<s>sed tamen effabor. </s><s>dictis dabit ipsa fidem res<lb/>
forsitan et graviter terrarum motibus ortis <lb/>
omnia conquassari in parvo tempore cernes.</s> <lb/>
<s>quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,<lb/>
et ratio potius quam res persuadeat ipsa<lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Qua prius adgrediar quam de re fundere fata <lb/>
sanctius et multo certa ratione magis quam<lb/>
Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,<lb/>
multa tibi expediam doctis solacia dictis<lb/>
religione refrenatus ne forte rearis<lb/>
terras et solem et caelum, mare sidera lunam, <lb/>
corpore divino debere aeterna manere,<lb/>
proptereaque putes ritu par esse Gigantum<lb/>
pendere eos poenas inmani pro scelere omnis<lb/>
qui ratione sua disturbent moenia mundi<lb/>
<lb/>
praeclarumque velint caeli restinguere solem <lb/>
inmortalia mortali sermone notantes ; <lb/>
quae procul usque adeo divino a numine distent, <lb/>
inque deum numero quae sint indigna videri,<lb/>
notitiam potius praebere ut posse putentur <lb/>
quid sit vitali motu sensuque remotum. </s><s> <lb/>
quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse<lb/>
posse animi natura putetur consiliumque; <lb/>
sicut in aethere non arbor, non aequore salso <lb/>
nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis <lb/>
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse. </s><s> <lb/>
certum ac dispositumst ubi quicquit crescat et insit. </s><s><lb/>
sic animi natura nequit sine corpore oriri <lb/>
sola neque a nervis et sanguine longiter esse. </s><s><lb/>
quod si (posset enim multo prius) ipsa animi vis <lb/>
in capite aut umeris aut imis calcibus esse <lb/>
posset et innasci quavis in parte, soleret<lb/>
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.</s> <lb/>
<s>quod quoniam nostro quoque constat corpore certum<lb/>
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit<lb/>
seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum<lb/>
totum posse extra corpus formamque animalem<lb/>
putribus in glebis terrarum aut solis <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> igni<lb/>
aut in aqua durare aut altis aetheris oris.</s> <lb/>
<s>haud igitur constant divino praedita sensu,<lb/>
quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud item non est ut possis credere, sedes<lb/>
esse deum sanctas in mundi partibus ullis.</s> <lb/>
<s>tenvis enim natura deum longeque remota<lb/>
sensibus ab nostris animi vix mente videtur;<lb/>
quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum, <lb/>
tactile nil nobis quod sit contingere debet.</s> <lb/>
<s>tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.</s> <lb/>
<s>quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse<lb/>
dissimiles debent, tenues de corpore eorum;<lb/>
quae tibi posterius largo sermone probabo. <lb/>
dicere porro hominum causa voluisse parare<lb/>
praeclaram mundi naturam proptereaque<lb/>
adlaudabile opus divom laudare decere<lb/>
aeternumque putare atque inmortale futurum<lb/>
nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta <lb/>
gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,<lb/>
solicitare suis ulla vi ex sedibus umquam<lb/>
nec verbis vexare et ab imo evertere summa,<lb/>
cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,<lb/>
desiperest. </s><s>quid enim inmortalibus atque beatis <lb/>
gratia nostra queat largirier emolumenti,<lb/>
ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?</s><s><lb/>
quidve novi potuit tanto post ante quietos<lb/>
inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?</s><s><lb/>
nam gaudere novis rebus debere videtur <lb/>
cui veteres obsunt; sed cui nil accidit aegri<lb/>
tempore in anteacto, cum pulchre degeret aevom,<lb/>
quid potuit novitatis amorem accendere tali?</s><s><lb/>
an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat, <lb/>
donec diluxit rerum genitalis origo. <lb/>
quidve mali fuerat nobis non esse creatis?</s><s><lb/>
natus enim debet quicumque est velle manere <lb/>
in vita, donec retinebit blanda voluptas. </s><s><lb/>
qui numquam vero vitae gustavit amorem<lb/>
nec fuit in numero, quid obest non esse creatum <lb/>
exemplum porro gignundis rebus et ipsa<lb/>
notities divis hominum unde est insita primum<lb/>
quid vellent facere ut scirent animoque viderent,<lb/>
quove modost umquam vis cognita principiorum<lb/>
quidque inter se<emph type="italics"/>se<emph.end type="italics"/> permutato ordine possent, <lb/>
si non ipsa dedit specimen natura creandi ?</s><s><lb/>
namque ita multa modis multis primordia rerum<lb/>
ex infinito iam tempore percita plagis <lb/>
ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/>
omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/>
quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/>
ut non sit mirum si in talis disposituras <lb/>
deciderunt quoque et in talis venere meatus, <lb/>
qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod <emph type="italics"/>si<emph.end type="italics"/> iam rerum ignorem primordia quae sint, <lb/>
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim<lb/>
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,<lb/>
nequaquam nobis divinitus esse paratam<lb/>
naturam rerum; tanta stat praedita culpa.</s> <lb/>
<s>principio quantum caeli tegit impetus ingens, <lb/>
inde avidei partem montes silvaeque ferarum<lb/>
possedere, tenent rupes vastaeque paludes<lb/>
et mare quod late terrarum distinet oras.</s> <lb/>
<s>inde duas porro prope partis fervidus ardor<lb/>
adsiduusque geli casus mortalibus aufert. <lb/>
quod superest arvi, tamen id natura sua vi<lb/>
sentibus obducat, ni vis humana resistat<lb/>
vitai causa valido consueta bidenti<lb/>
ingemere et terram pressis proseindere aratris.</s> <lb/>
<s>si non fecundas vertentes vomere glebas <lb/>
terraique solum subigentes cimus ad ortus,<lb/>
sponte sua nequeant liquidas existere in auras,<lb/>
et tamen interdum magno quaesita labore<lb/>
cum iam per terras frondent atque omnia florent,<lb/>
aut nimiis torret fervoribus aetherius sol <lb/>
aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae, <lb/>
flabraque ventorum violento turbine vexant.</s> <lb/>
<s>praeterea genus horriferum natura ferarum <lb/>
humanae genti infestum terraque marique <lb/>
cur alit atque auget?</s><s> cur anni tempora morbos <lb/>
adportant?</s><s> quare mors inmatura vagatur?</s><s><lb/>
tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis<lb/>
navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni<lb/>
vitali auxilio, cum primum in luminis oras<lb/>
nixibus ex alvo matris natura profudit, <lb/>
vagituque locum lugubri complet, ut aecumst<lb/>
cui tantum in vita restet transire malorum.</s> <lb/>
<s>at variae crescunt pecudes armenta feraeque<lb/>
nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast<lb/>
almae nutricis blanda atque infracta loquella <lb/>
nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,<lb/>
denique non armis opus est, non moenibus altis,<lb/>
qui sua tutentur, quando omnibus omnia large<lb/>
tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio quoniam terrai corpus et umor <lb/>
aurarumque leves animae calidique vapores,<lb/>
e quibus haec rerum consistere summa videtur,<lb/>
omnia nativo ac mortali corpore constant,<lb/>
debet eodem omnis mundi natura putari.</s> <lb/>
<s>quippe etenim quorum partis et membra videmus <lb/>
corpore nativo ac mortalibus esse figuris,<lb/>
haec eadem ferme mortalia cernimus esse<lb/>
et nativa simul. </s><s>quapropter maxima mundi<lb/>
cum videam membra ac partis consumpta regigni,<lb/>
scire licet caeli quoque item terraeque fuisse <lb/>
principiale aliquod tempus clademque futuram.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne corripuisse rearis<lb/>
me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi<lb/>
esse neque umorem dubitavi aurasque perire<lb/>
atque eadem gigni rursusque augescere dixi, <lb/>
principio pars terrai nonnulla, perusta<lb/>
solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,<lb/>
<lb/>
pulveris exhalat nebulam nubesque volantis<lb/>
quas validi toto dispergunt aere venti.</s> <lb/>
<s>pars etiam glebarum ad diluviem revocatur <lb/>
imbribus et ripas radentia flumina rodunt.</s> <lb/>
<s>Praeterea pro parte sua, quodcumque alid auget,<lb/>
redditur; et quoniam dubio procul esse videtur<lb/>
omniparens eadem rerum commune sepulcrum,<lb/>
ergo terra tibi libatur et aucta recrescit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, umore novo mare flumina fontes<lb/>
semper abundare et latices manare perennis<lb/>
nil opus est verbis: magnus decursus aquarum<lb/>
undique declarat. </s><s>sed primum quicquid aquai<lb/>
tollitur in summaque fit ut nil umor abundet, <lb/>
partim quod validi verrentes aequora venti<lb/>
diminuunt radiisque retexens aetherius sol,<lb/>
partim quod supter per terras diditur omnis;<lb/>
percolatur enim virus retroque remanat<lb/>
materies umoris et ad caput amnibus omnis <lb/>
convenit, inde super terras fluit agmine dulci<lb/>
qua via secta semel liquido pede detulit undas.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Aera nunc igitur dicam qui corpore toto<lb/>
innumerabiliter privas mutatur in horas.</s> <lb/>
<s>semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne <lb/>
aeris in magnum fertur mare; qui nisi contra<lb/>
corpora retribuat rebus recreetque fluentis,<lb/>
omnia iam resoluta forent et in aera versa.</s> <lb/>
<s>haut igitur cessat gigni de rebus et in res<lb/>
reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,<lb/>
inrigat adsidue caelum candore recenti<lb/>
suppeditatque novo confestim lumine lumen.</s> <lb/>
<s>nam primum quicquid fulgoris disperit ei,<lb/>
quocumque accidit. </s><s>id licet hinc cognoscere possis, <lb/>
quod simul ac primum nubes succedere soli<lb/>
coepere et radios inter quasi rumpere lucis,<lb/>
extemplo inferior pars horum disperit omnis<lb/>
terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;<lb/>
ut noscas splendore novo res semper egere <lb/>
et primum iactum fulgoris quemque perire <lb/>
nec ratione alia res posse in sole videri, <lb/>
perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum. </s><s><lb/>
quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt, <lb/>
lumina, pendentes lychini claraeque coruscis <lb/>
fulguribus pingues multa caligine taedae<lb/>
consimili properant ratione, ardore ministro, <lb/>
suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant, <lb/>
instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:<lb/>
usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei <lb/>
exitium celeri celatur origine flammae. </s><s><lb/>
sic igitur solem lunam stellasque putandum<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/> <lb/>
ex alio atque alio lucem iactare subortu <lb/>
et primum quicquid flammarum perdere semper;<lb/>
inviolabilia haec ne credas forte vigere. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique non lapides quoque vinei cernis ab aevo,<lb/>
non altas turris ruere et putrescere saxa,<lb/>
non delubra deum simulacraque fessa fatisci,<lb/>
nec sanctum numen fati protollere finis<lb/>
posse neque adversus naturae foedera niti ?</s><s> <lb/>
denique non monimenta virum dilapsa videmus<lb/>
quaerere proporro sibi <emph type="italics"/>sene<emph.end type="italics"/> senescere credas,<lb/>
non ruere avolsos silices a montibus altis <lb/>
nec validas aevi vires perferre patique <lb/>
finiti?</s><s> neque enim caderent avolsa repente, <lb/>
ex infinito quae tempore pertolerassent<lb/>
omnia tormenta aetatis privata fragore.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnem <lb/>
continet amplexu terram: si procreat ex se <lb/>
omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, <lb/>
totum nativum mortali corpore constat. </s><s><lb/>
nam quodcumque alias ex se res auget alitque, <lb/>
deminui debet, recreari, cum recipit res.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea si nulla fuit genitalis origo<lb/>
terrarum et caeli semperque aeterna fuere, <lb/>
cur supera bellum Thebanum et funera Troiae<lb/>
non alias alii quoque res cecinere poetae ?</s><s><lb/>
quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam<lb/>
aeternis famae monimentis insita florent ?</s><s><lb/>
verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque <lb/>
naturast mundi neque pridem exordia cepit.</s> <lb/>
<s>quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,<lb/>
nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt<lb/>
multa, modo organici melicos peperere sonores.</s> <lb/>
<s>denique natura haec rerum ratioque repertast <lb/>
nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus<lb/>
nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.</s> <lb/>
<s>quod si forte fuisse antehac eadem omnia credis,<lb/>
sed periisse hominum torrenti saecla vapore,<lb/>
aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, <lb/>
aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces <lb/>
per terras amnes at<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> oppida cooperuisse,<lb/>
tanto quiquie magis victus fateare necessest <lb/>
exitium quoque terrarum caelique futurum. </s><s><lb/>
nam cum res tantis morbis tantisque periclis <lb/>
temptarentur, ibi si tristior incubuisset <lb/>
causa, darent late cladem magnasque ruinas. </s><s><lb/>
nec ratione alia mortales esse videmur, <lb/>
inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem <lb/>
atque illi quos a vita natura removit. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea quaecumque manent aeterna necessust<lb/>
aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus<lb/>
nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas<lb/>
dissociare intus partis, vit materiai<lb/>
corpora sunt quorum naturam ostendimus ante, <lb/>
aut ideo durare aetatem posse per omnem,<lb/>
plagarum quia sunt expertia, sicut inane est<lb/>
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,<lb/>
aut etiam quia nulla loci fit copia circum,<lb/>
quo quasi res possint discedere dissoluique, <lb/>
sicut summarum summa est aeterna neque extra<lb/>
qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae<lb/>
possint incidere et valida dissolvere plaga.</s> <lb/>
<s>at neque, uti docui, solido cum corpore mundi<lb/>
naturast, quoniam admixtumst in rebus inane, <lb/>
nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,<lb/>
ex infinito quae possint forte coorta<lb/>
corruere hanc rerum violento turbine summam<lb/>
aut aliam quamvis cladem inportare pericli,<lb/>
nec porro natura loci spatiumque profundi <lb/>
deficit, exspargi quo possint moenia mundi,<lb/>
aut alia quavis possunt vi pulsa perire.</s> <lb/>
<s>haut igitur leti praeclusa est ianua caelo<lb/>
nec soli terraeque neque altis aequoris undis,<lb/>
sed patet immani et vasto respectat hiatu. <lb/>
quare etiam nativa necessumst confiteare<lb/>
haec eadem ; neque enim, inortali corpore quae sunt<lb/>
ex infinito iam tempore adhuc potuissent<lb/>
inmensi validas aevi contemnere vires.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Denique tantopere inter se cum maxima mundi <lb/>
pugnent membra, pio nequaquam concita bello,<lb/>
nonne vides aliquam longi certaminis ollis<lb/>
posse dari finem ?</s><s> vel cum sol et vapor omnis<lb/>
omnibus epotis umoribus exsuperarint:<lb/>
quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur: <lb/>
tantum suppeditant amnes ultraque minantur<lb/>
omnia diluviare ex alto gurgite ponti,<lb/>
nequiquam, quoniam verrentes aequora venti<lb/>
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,<lb/>
et siccare prius confidunt omnia posse <lb/>
quam liquor incepti possit contingere finem.</s> <lb/>
<s>tantum spirantes aequo certamine bellum<lb/>
magnis <emph type="italics"/>inter se<emph.end type="italics"/> de rebus cernere certant,<lb/>
cum semel interea fuerit superantior ignis<lb/>
et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis. <lb/>
ignis enim superat et lambens multa perussit,<lb/>
avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum<lb/>
aethere raptavit toto terrasque per omnis.</s> <lb/>
<s>at pater omnipotens ira tum percitus acri<lb/>
magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu <lb/>
deturbavit equis in terram, solque cadenti<lb/>
obvius aeternam succepit lampada mundi<lb/>
disiectosque redegit equos iunxitque trementis,<lb/>
inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,<lb/>
scilicet ut veteres Graium cecinere poetae. <lb/>
quod procul a vera nimis est ratione repulsum.</s> <lb/>
<s>ignis enim superare potest ubi materiai<lb/>
ex infinito sunt corpora plura coorta;<lb/>
inde cadunt vires aliqua ratione revictae,<lb/>
aut pereunt res exustae torrentibus auris. <lb/>
umor item quondam coepit superare coortus, <lb/>
ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.</s> <lb/>
<s>inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit, <lb/>
ex infinito fuerat quaecumque coorta, <lb/>
constiterunt imbres et flumina vim minuerunt. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sed quibus ille modis coniectus materiai<lb/>
fundarit terram et caelum pontique profunda, <lb/>
solis lunai cursus, ex ordine ponam. </s><s><lb/>
nam certe neque consilio primordia rerum <lb/>
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt <lb/>
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto,<lb/>
sed quia multa modis multis primordia rerum <lb/>
ex infinito iam tempore percita plagis <lb/>
ponderibusque suis consuerunt concita ferri <lb/>
omnimodisque coire atque omnia pertemptare, <lb/>
quaecumque inter se possent congressa creare, <lb/>
propterea fit uti magnum volgata per aevom <lb/>
omne genus coetus et motus experiundo <lb/>
tandem conveniant ea quae convecta repente <lb/>
magnarum rerum fiunt exordia saepe, <lb/>
terrai maris et caeli generisque animantum.</s> <lb/>
<s> </s></p><p type="main"><s>Hic neque tum solis rota cerni lumine largo<lb/>
altivolans poterat nec magni sidera mundi<lb/>
nec mare nec caelum nec denique terra neque aer<lb/>
nec similis nostris rebus res ulla videri, <lb/>
sed nova tempestas quaedam molesque coorta<lb/>
omne genus de principiis, discordia quorum<lb/>
intervalla vias conexus pondera plagas<lb/>
concursus motus turbabat proelia miscens,<lb/>
propter dissimilis formas variasque figuras <lb/>
quod non omnia sic poterant coniuncta manere <lb/>
nec motus inter sese dare convenientis. </s><s><lb/>
diffugere inde loci partes coepere paresque <lb/>
cum paribus iungi res et discludere mundum <lb/>
membraque dividere et magnas disponere partes, <lb/>
hoc est, a terris altum secernere caelum <lb/>
et sorsum mare uti secreto umore pateret, <lb/>
seorsus item puri secretique aetheris ignes.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,<lb/>
propterea quod erant gravia et perplexa, coibant <lb/>
in medio atque imas capiebant omnia sedes; <lb/>
quae quanto magis inter se perplexa coibant,<lb/>
tam magis expressere ea quae mare sidera solem <lb/>
lunamque efficerent et magni moenia mundi. </s><s><lb/>
omnia enim magis haec e levibus atque rutundis <lb/>
seminibus multoque minoribu' sunt elementis <lb/>
quam tellus. </s><s>ideo, per rara foramina, terrae <lb/>
partibus erumpens primus se sustulit aether <lb/>
ignifer et multos secum levis abstulit ignis, <lb/>
non alia longe ratione ac saepe videmus, <lb/>
aurea cum primum gemmantis rore per herbas <lb/>
matutina rubent radiati lumina solis<lb/>
exhalantque lacus nebulam fluviique perennes, <lb/>
ipsaque ut interdum tellus fumare videtur; <lb/>
omnia quae sursum cum conciliantur, in alto <lb/>
corpore concreto subtexunt nubila caelum. </s><s><lb/>
sic igitur tum se levis ac diffusilis aether <lb/>
corpore concreto circumdatus undique <emph type="italics"/>flexit<emph.end type="italics"/> <lb/>
et late diffusus in omnis undique partis<lb/>
omnia sic avido complexu cetera saepsit. <lb/>
hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,<lb/>
interutrasque globi quorum vertuntur in auris; <lb/>
quae neque terra sibi adscevit nec maximus aether, <lb/>
quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,<lb/>
nec levia ut possent per summas labier oras, <lb/>
et tamen interutrasque ita sunt ut corpora viva <lb/>
versent et partes ut mundi totius extent; <lb/>
quod genus in nobis quaedam licet in statione<lb/>
membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.</s> <lb/>
<s>his igitur rebus retractis terra repente, <lb/>
maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit, <lb/>
succidit et salso suffudit gurgite fossas. </s><s><lb/>
inque dies quanto circum magis aetheris aestus <lb/>
et radii solis cogebant undique terram <lb/>
verberibus crebris extrema ad limina <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> artum, <lb/>
in medio ut propulsa suo condensa coiret,<lb/>
tam magis expressus salsus de corpore sudor <lb/>
augebat mare manando camposque natantis, <lb/>
et tanto magis illa foras elabsa volabant <lb/>
corpora multa vaporis et aeris altaque caeli <lb/>
densebant procul a terris fulgentia templa. </s><s><lb/>
sidebant campi, crescebant montibus altis <lb/>
ascensus; neque enim poterant subsidere saxa <lb/>
nec pariter tantundem omnes succumbere partis. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sic igitur terrae concreto corpore pondus <lb/>
Constitit atque omnis mundi quasi limus in imum<lb/>
confluxit gravis et subsedit funditus ut faex; <lb/>
inde mare inde aer inde aether ignifer ipse <lb/>
corporibus liquidis sunt omnia pura relicta, <lb/>
et leviora aliis alia, et liquidissimus aether <lb/>
atque levissimus aerias super influit auras,<lb/>
nec liquidum corpus turbantibus aeris auris<lb/>
commiscet; sinit haec violentis omnia verti <lb/>
turbinibus, sinit incertis turbare procellis, <lb/>
ipse suos ignis certo fert impete labens. </s><s> <lb/>
nam modice fluere atque uno posse aethera nisu <lb/>
significat Pontos, mare certo quod fluit aestu <lb/>
unum labendi conservans usque tenorem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus. </s><s><lb/>
principio magnus caeli si vortitur orbis, <lb/>
ex utraque polum parti premere aera nobis <lb/>
dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;<lb/>
inde alium supra fluere atque intendere eodem <lb/>
quo volvenda micant aeterni sidera mundi; <lb/>
aut alium supter, contra qui subvehat orbem, <lb/>
ut fluvios versare rotas atque haustra videmus. </s><s><lb/>
est etiam quoque uti possit celum omne manere<lb/>
in statione, tamen cum lucida signa ferantur; <lb/>
sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus <lb/>
quaerentesque viam circum versantur et ignes <lb/>
passim per caeli volvunt Summania templa; <lb/>
sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aer <lb/>
versat agens ignis; sive ipsi serpere possunt <lb/>
quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis, <lb/>
flammea per caelum pascentis corpora passim. </s><s> <lb/>
nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum<lb/>
difficile est; sed quid possit fiatque per omne<lb/>
in variis mundis varia ratione creatis,<lb/>
id doceo plurisque sequor disponere causas,<lb/>
motibus astrorum quae possint esse per omne; <lb/>
e quibus una tamen sit in hoc quoque causa necessest<lb/>
quae vegeat motum signis; sed quae sit earum<lb/>
praecipere hautquaquamst pedetemtim progredientis.)<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Terraque ut in media mundi regione quiescat,<lb/>
evanescere paulatim et decrescere pondus <lb/>
convenit, atque aliam naturam supter habere<lb/>
ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam<lb/>
partibus aeriis mundi quibus insita vivit.</s> <lb/>
<s>propterea non est oneri neque deprimit auras;<lb/>
ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra <lb/>
nec caput est oneri collo nec denique totum<lb/>
corporis in pedibus pondus sentimus inesse;<lb/>
at quaecumque foris veniunt inpostaque nobis<lb/>
pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.</s> <lb/>
<s>usque adeo magni refert quid quaeque obeat res. <lb/>
sic igitur tellus non est aliena repente<lb/>
allata atque auris aliunde obiecta alienis,<lb/>
sed pariter prima concepta ab origine mundi<lb/>
certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.</s> <lb/>
<s>praeterea grandi tonitru concussa repente, <lb/>
terra supra quae se sunt concutit omnia motu:<lb/>
quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset<lb/>
partibus aeriis mundi caeloque revincta.</s> <lb/>
<s>nam communibus inter se radicibus haerent<lb/>
ex ineunte aevo coniuncta atque uniter apta. <lb/>
nonne vides etiam quam magno pondere nobis <lb/>
sustineat corpus tenuissima vis animai <lb/>
propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est ?</s><s> <lb/>
denique iam saltu pernici tollere corpus <lb/>
quid potis est nisi vis animi quae membra gubernat ?</s><s> <lb/>
iamne vides quantum tenuis natura valere<lb/>
possit, ubi est coniuneta gravi cum corpore, ut aer <lb/>
coniunetus terris et nobis est animi vis ?</s><s><lb/>
nec nimio solis maior rota nec minor ardor <lb/>
esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. <lb/>
nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt <lb/>
adicere et calidum membris adflare vaporem, <lb/>
nil illa his intervallis de corpore libant<lb/>
flammaruni, nil ad speciem est contractior ignis. </s><s><lb/>
proinde, calor quoniam solis lumenque profusum<lb/>
perveniunt nostros ad sensus et loca mulcent,<lb/>
forma quoque hine solis debet filumque videri,<lb/>
nil adeo ut possis plus aut minus addere, vere.</s> <lb/>
<s> lunaque, sive notho fertur loca lumine lustrans<lb/>
sive suam proprio iactat de corpore lucem, <lb/>
quidquid id est, nilo fertur maiore figura <lb/>
quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur. </s><s><lb/>
nam prius omnia, quae longe semota tuemur <lb/>
aera per multum, specie confusa videntur <lb/>
quam mi<emph type="italics"/>nui<emph.end type="italics"/> filum. </s><s>quapropter luna necesse est, <lb/>
quandoquidem claram speciem certamque figuram<lb/>
<lb/>
praebet, ut est oris extremis cumque notata <lb/>
quantaque quantast hinc nobis videatur in alto. </s><s><lb/>
postremo quoscumque vides hine aetheris ignes; <lb/>
quandoquidem quoscumque in terris cernimus <emph type="italics"/>ignes<emph.end type="italics"/>, <lb/>
dum tremor <emph type="italics"/>est<emph.end type="italics"/> clarus, dum cernitur ardor eorum,<lb/>
perparvom quiddam interdum mutare videtur <lb/>
alteram utram in partem filum, quo longius absunt;<lb/>
scire licet perquam pauxillo posse minores <lb/>
esse vel exigua maioris parte brevique.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Illud item non est mirandum, qua ratione <lb/>
tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,<lb/>
quod maria ac terras omnis caelumque rigando<lb/>
compleat et calido perfundat cuncta vapore. <lb/>
nam licet hinc mundi patefactum totius unum<lb/>
largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,<lb/>
ex omni mundo quia sic elementa vaporis<lb/>
undique conveniunt et sic coniectus eorum <lb/>
confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.</s> <lb/>
<s>nonne vides etiam quam late parvus aquai<lb/>
prata riget fons interdum campisque redundet ?</s><s><lb/>
est etiam quoque uti non magno solis ab igni<lb/>
aera percipiat calidis fervoribus ardor, <lb/>
opportunus ita est si forte et idoneus aer,<lb/>
ut queat accendi parvis ardoribus ictus;<lb/>
quod genus interdum segetes stipulamque videmus<lb/>
accedere ex una scintilla incendia passim.</s> <lb/>
<s>
forsitan et rosea sol alte lampade lucens <lb/>
possideat multum caecis fervoribus ignem <lb/>
circum se, nullo qui sit fulgore notatus, <lb/>
aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec ratio solls siniplex <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> certa patescit, <lb/>
quo pacto aestivis e partibus aegocerotis <lb/>
brumalis adeat flexus atque inde revertens <lb/>
cancri se ut vertat metas ad solstitialis, <lb/>
lunaque mensibus id spatium videatur obire, <lb/>
annua sol in quo consumit tempora cursu. </s><s><lb/>
non, inquam, simplex his rebus reddita causast. </s><s> <lb/>
nam fieri vel cum primis id posse videtur, <lb/>
Democriti quod sancta viri sententia ponit, <lb/>
quanto quaeque magis sint terram sidera propter, <lb/>
tanto posse minus cum caeli turbine ferri. </s><s><lb/>
evanescere enim rapidas illius et acris <lb/>
imminui supter viris, ideoque relinqui <lb/>
paulatim solem cum posterioribu' signis,<lb/>
inferior multo quod sit quam fervida signa. </s><s><lb/>
et magis hoc lunam: quanto demissior eius <lb/>
cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, <lb/>
tanto posse minus cum signis tendere cursum.</s> <lb/>
<s>flaccidiore etenim quanto iam turbine fertur <lb/>
inferior quam sol, tanto magis omnia signa, <lb/>
hane adipiscuntur circum praeterque feruntur. </s><s><lb/>
propterea fit ut haec ad signum quodque reverti <lb/>
mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt. </s><s><lb/>
fit quoque ut e mundi transversis partibus aer <lb/>
alternis certo fluere alter tempore possit, <lb/>
qui queat aestivis solem detrudere signis <lb/>
brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem, <lb/>
et qui reiciat gelidis a frigoris umbris<lb/>
aestiferas usque in partis et fervida signa.</s> <lb/>
<s>et ratione pari lunam stellasque putandumst,<lb/>
quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,<lb/>
aeribus posse alternis e partibus ire. <lb/>
nonne vides etiam diversis nubila ventis<lb/>
diversas ire in partis inferna supernis?</s><s><lb/>
qui minus illa queant per magnos aetheris orbis<lb/>
aestibus inter se diversis sidera ferri?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>At nox obruit ingenti caligine terras, <lb/>
aut ubi de longo cursu sol ultima caeli <lb/>
impulit atque suos efflavit languidus ignis <lb/>
concussos itere et labefactos aere multo, <lb/>
aut quia sub terras eursum convortere cogit <lb/>
vis eadem, supra quae terras pertulit orbem. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Tempore item certo roseam Matuta per oras<lb/>
aetheris auroram differt et lumina pandit,<lb/>
aut quia sol idem, sub terras ille revertens,<lb/>
anticipat caelum radiis accendere temptans,<lb/>
aut quia conveniunt ignes et semina multa <lb/>
confluere ardoris consuerunt tempore certo,<lb/>
quae faciunt solis nova semper lumina gigni;<lb/>
quod genus Idaeis fama est e montibus altis<lb/>
dispersos ignis orienti lumine cerni,<lb/>
inde coire globum quasi in unum et conficere orbem. <lb/>
nec tamen illud in his rebus mirabile debet <lb/>
esse, quod haec ignis tam certo tempore possunt <lb/>
semina confluere et solis reparare nitorem. </s><s><lb/>
multa videmus enim, certo quae tempore fiunt<lb/>
omnibus in rebus. </s><s>florescunt tempore certo <lb/>
arbusta et certo dimittunt tempore florem. </s><s><lb/>
nec minus in certo dentes cadere imperat aetas <lb/>
tempore et inpubem molli pubescere veste <lb/>
et pariter mollem malis demittere barbam. </s><s><lb/>
fulmina postremo nix imbres nubila venti <lb/>
non nimis incertis fiunt in partibus anni. </s><s><lb/>
namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima,<lb/>
atque ita res mundi cecidere ab origine prima, <lb/>
conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Crescere itemque dies licet et tabescere noctes, <lb/>
et minui luces, eum sumant augmina noctes,<lb/>
aut quia sol idem sub terras atque superne<lb/>
imparibus eurrens amfractibus aetheris oras<lb/>
partit et in partis non aequas dividit orbem,<lb/>
et quod ab alterutra detraxit parte, reponit <lb/>
eius in adversa tanto plus parte relatus,<lb/>
donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni<lb/>
nodus nocturnas exaequat lucibus umbras.</s> <lb/>
<s>nam, medio cursu flatus aquilonis et austri,<lb/>
distinet aequato caelum discrimine metas <lb/>
propter signiferi posituram totius orbis,<lb/>
annua sol in quo concludit tempora serpens,<lb/>
obliquo terras et caelum lumine lustrans,<lb/>
ut ratio declarat eorum qui loca caeli<lb/>
omnia dispositis signis ornata notarunt. <lb/>
aut quia crassior est certis in partibus aer,<lb/>
sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis<lb/>
nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus.</s> <lb/>
<s>propterea noctes hiberno tempore longae<lb/>
cessant, dum veniat radiatum insigne diei. <lb/>
aut etiam, quia sic alternis partibus anni<lb/>
tardius et citius consuerunt confluere ignes<lb/>
qui faciunt solem certa desurgere parte,<lb/>
propterea fit uti videantur dicere verum<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Luna potest solis radiis percussa nitere <lb/>
inque dies magis <emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/> lumen convertere nobis<lb/>
ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,<lb/>
donique eum contra pleno bene lumine fulsit<lb/>
atque oriens obitus eius super edita vidit;<lb/>
inde minutatim retro quasi condere lumen. <lb/>
debet item, quanto propius iam solis ad ignem<lb/>
labitur ex alia signorum parte per orbem;<lb/>
ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai<lb/>
consimilem cursusque viam sub sole tenere.</s> <lb/>
<s>est etiam quare proprio cum lumine possit <lb/>
volvier et varias splendoris reddere forrnas.</s> <lb/>
<s>corpus enim licet esse aliud quod fertur et una<lb/>
labitur omnimodis occursans officiensque<lb/>
nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.</s> <lb/>
<s>versarique potest, globus ut, si forte, pilai <lb/>
dimidia ex parti candenti lumine tinctus,<lb/>
versandoque globum variantis edere formas,<lb/>
donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta,<lb/>
ad speciem vertit nobis oculosque patentis ;<lb/>
inde minutatim retro contorquet et aufert <lb/>
luciferam partem glomeraminis atque pilai;<lb/>
ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans<lb/>
astrologorum artem contra convincere tendit,<lb/>
proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque<lb/>
aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis. <lb/>
denique cur nequeat semper nova luna creari<lb/>
ordine formarum certo certisque figuris<lb/>
inque dies privos aborisci quaeque creata<lb/>
atque alia illius reparari in parte locoque,<lb/>
difficilest ratione docere et vincere verbis, <lb/>
ordine eum <emph type="italics"/>possint<emph.end type="italics"/> tam certo multa creari.</s> <lb/>
<s>it ver et Venus, et Veneris praenuntius ante<lb/>
pennatus graditur, zephyri vestigia propter<lb/>
Flora quibus mater praespargens ante viai<lb/>
cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet. <lb/>
inde loci sequitur calor aridus et comes una<lb/>
pulverulenta Ceres <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> etesia flabra aquilonum.</s> <lb/>
<s>inde autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.</s> <lb/>
<s>inde aliae tempestates ventique secuntur,<lb/>
altitonans Volturnus et auster fulmine pollens. <lb/>
tandem bruma nives adfert pigrumque rigorem<lb/>
reddit: hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.</s> <lb/>
<s>quo minus est mirum si certo tempore luna<lb/>
gignitur et certo deletur tempore rusus,<lb/>
cum fieri possint tam certo tempore multa. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Solis item quoque defectus lunaeque latebras <lb/>
pluribus e causis fieri tibi posse putandumst. </s><s><lb/>
nam cur luna queat terram secludere solis <lb/>
lumine et a terris altum caput obstruere ei, <lb/>
obiciens caecum radiis ardentibus orbem; <lb/>
tempore eodem aliud facere id non posse putetur <lb/>
corpus quod cassum labatur lumine semper?</s><s> <lb/>
solque suos etiam dimittere languidus ignis <lb/>
tempore cur certo nequeat recreareque lumen, <lb/>
cum loca praeteriit flammis infesta per auras, <lb/>
quae faciunt ignis interstingui atque perire?</s><s><lb/>
et cur terra queat lunam spoliare vicissim <lb/>
lumine et oppressum solem super ipsa tenere,<lb/>
menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,<lb/>
tempore eodem aliut nequeat succurrere lunae <lb/>
corpus vel supra solis perlabier orbem, <lb/>
quod radios interrumpat lumenque profusum ?</s><s><lb/>
et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, <lb/>
cur nequeat certa mundi languescere parte, <lb/>
dum loca luminibus propriis inimica per exit?</s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, quoniam magni per caerula mundi<lb/>
qua fieri quicquid posset ratione resolvi, <lb/>
solis uti varios cursus lunaeque meatus <lb/>
noscere possemus quae vis et causa cieret, <lb/>
quove modo <emph type="italics"/>possent<emph.end type="italics"/> offecto lumine obire <lb/>
et neque opinantis tenebris obducere terras, <lb/>
cum quasi conivent et aperto lumine rursum <lb/>
omnia convisunt clara loca candida luce, <lb/>
nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae <lb/>
arva, novo fetu quid primum in luminis oras<lb/>
tollere et incertis crerint committere ventis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio genus herbarum viridemque nitorem<lb/>
terra dedit circum collis eamposque per omnis, <lb/>
florida fulserunt viridanti prata colore, <lb/>
arboribusque datumst variis exinde per auras<lb/>
crescendi magnum inmissis certamen habenis. </s><s><lb/>
ut pluma atque pili primum saetaeque creantur<lb/>
quadripedum membris et corpore pennipotentum, <lb/>
sic nova tum tellus herbas virgultaque primum <lb/>
sustulit, inde loci mortalia saecla creavit <lb/>
multa modis multis varia ratione coorta. </s><s><lb/>
nam neque de caelo cecidisse animalia possunt <lb/>
nec terrestria de salsis exisse laeunis. </s><s><lb/>
linquitur ut merito maternum nomen adepta <lb/>
terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata. </s><s><lb/>
multaque nunc etiam existunt animalia terris<lb/>
<lb/>
imbribus et calido solis concreta vapore; <lb/>
quo minus est mirum si tum sunt plura coorta <lb/>
et maiora, nova tellure atque aethere adulta. <lb/>
principio genus alituum variaeque volucres <lb/>
ova relinquebant exclusae tempore verno, <lb/>
folliculos ut nunc teretis aestate cicadae <lb/>
lincunt sponte sua victum vitamque petentes. </s><s><lb/>
tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. </s><s> <lb/>
multus enim calor atque umor superabat in arvis.</s> <lb/>
<s>hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur, <lb/>
crescebant uteri terram radicibus apti; <lb/>
quos ubi tempore maturo patefecerat aestus <lb/>
infantum fugiens umorem aurasque petessens, <lb/>
convertebat ibi natura foramina terrae <lb/>
et sucum venis cogebat fundere apertis <lb/>
consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque <lb/>
cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis <lb/>
impetus in mammas convertitur ille alimenti. </s><s> <lb/>
terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile <lb/>
praebebat multa et molli lanugine abundans. </s><s><lb/>
at novitas mundi nec frigora dura ciebat <lb/>
nec nimios aestus nec magnis viribus auras. </s><s><lb/>
omnia enim pariter crescunt et robora sumunt. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta<lb/>
terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit <lb/>
humanum atque animal prope certo tempore fudit <lb/>
omne quod in magnis bacchatur montibu' passim,<lb/>
aeriasque simul volucres variantibu' formis. <lb/>
sed quia finem aliquam pariendi debet habere, <lb/>
destitit, ut mulier spatio defessa vetusto. </s><s><lb/>
mutat enim mundi naturam totius aetas <lb/>
ex alioque alius status excipere omnia debet,<lb/>
nec manet ulla sui similis res: omnia migrant, <lb/>
omnia commutat natura et vertere cogit.</s> <lb/>
<s>namque aliut putrescit et aevo debile languet, <lb/>
porro aliut elareseit et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> contemptibus exit. </s><s><lb/>
sic igitur mundi naturam totius aetas <lb/>
mutat et ex alio terram status excipit alter : <lb/>
quod potuit nequit, ut possit quod non tulit ante. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Multaque tum tellus etiam portenta creare <lb/>
conatast mira facie membrisque coorta, <lb/>
androgynum, interutrasque nec utrum, utrimque remotum, <lb/>
orba pedum partim, manuum viduata vicissim, <lb/>
muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta, <lb/>
vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu, <lb/>
nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam <lb/>
nec vitare malum nec sumere quod foret usus. </s><s><lb/>
cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat, <lb/>
nequiquam, quoniam natura absterruit auctum <lb/>
nec potuere cupitum aetatis tangere florem <lb/>
nec reperire cibum nec iungi per Veneris res. </s><s><lb/>
multa videmus enim rebus concurrere debere, <lb/>
ut propagando possint procudere saecla; <lb/>
pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus <lb/>
semina qua possint membris manare remissis; <lb/>
feminaque ut maribus coniungi possit, habere <lb/>
mutua qui mutent inter se gaudia uterque.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Multaque tum interiisse animantum saecla necessest <lb/>
nec potuisse propagando procudere prolem.</s> <lb/>
<s>nam quaecumque vides vesci vitalibus auris,<lb/>
aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est<lb/>
ex ineunte aevo genus id tuta<emph type="italics"/>ta<emph.end type="italics"/> reservans.</s> <lb/>
<s>multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae <lb/>
commendata manent, tutelae tradita nostrae.</s> <lb/>
<s>principio genus acre leonum saevaque saecla<lb/>
tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.</s> <lb/>
<s>at levisomna canum fido cum pectore corda<lb/>
et genus omne quod est veterino semine partum <lb/>
lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla<lb/>
omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi.</s> <lb/>
<s>nam cupide fugere feras pacemque secuta<lb/>
sunt et larga suo sine pabula parta labore,<lb/>
quae damus utilitatis eorum praemia causa. <lb/>
at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa<lb/>
sponte sua possent ut vivere nec dare nobis<lb/>
utilitatem aliquam quare pateremur eorum<lb/>
praesidio nostro pasci genus esseque tutum,<lb/>
scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant <lb/>
indupedita suis fatalibus omnia vinclis,<lb/>
donec ad interitum genus id natura, redegit.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sed neque Centauri fuerunt, nec tempore in ullo<lb/>
esse queunt duplici natura et corpore bino<lb/>
ex alienigenis membris compacta, potestas <lb/>
hine illinc vis<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> ut non sat par esse potissit.</s> <lb/>
<s>id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.</s> <lb/>
<s>principio circum tribus actis impiger annis<lb/>
floret ecus, puer hautquaquam; nam saepe etiam nunc<lb/>
ubera mammarum in somnis lactantia quaeret. <lb/>
post ubi ecum validae vires aetate senecta<lb/>
membraque deficiunt fugienti languida vita,<lb/>
tum demum puero illi aevo florente iuventas<lb/>
occipit et molli vestit lanugine malas.</s> <lb/>
<s>ne forte ex homine et veterino semine equorum <lb/>
confieri credas Centauros posse neque esse,<lb/>
aut rabidis canibus succinctas semimarinis<lb/>
corporibus Seyllas et cetera de genere horum,<lb/>
inter se quorum discordia membra videmus;<lb/>
quae neque florescunt pariter nec robora sumunt <lb/>
corporibus neque proiciunt aetate senecta<lb/>
nec simili Venere ardescunt nec moribus unis<lb/>
conveniunt, neque sunt eadem iucunda per artus.</s> <lb/>
<s>quippe videre licet pinguescere saepe cicuta<lb/>
barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum. <lb/>
flamma quidem <emph type="italics"/>vero<emph.end type="italics"/> cum corpora fulva leonum<lb/>
tam soleat torrere atque urere quam genus omne<lb/>
visceris in terris quodcumque et sanguinis extet,<lb/>
qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,<lb/>
prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera <lb/>
ore foras acrem flaret de corpore flammam ?</s><s><lb/>
quare etiam tellure nova caeloque recenti<lb/>
talia qui fingit potuisse animalia gigni,<lb/>
nixus in hoc uno novitatis nomine inani,<lb/>
multa licet simili ratione effutiat ore, <lb/>
aurea tum dicat per terras flumina vulgo<lb/>
fluxisse et gemmis florere arbusta suesse<lb/>
aut hominem tanto membrorum esse impete natum,<lb/>
trans maria alta pedum nisus ut ponere posset<lb/>
et manibus totum circum se vertere caelum. <lb/>
nam quod multa fuere in terris semina rerum<lb/>
<lb/>
tempore quo primum tellus animalia fudit,<lb/>
nil tamen est signi mixtas potuisse creari<lb/>
inter se pecudes compactaque membra animantum,<lb/>
propterea quia quae de terris nunc quoque abundant <lb/>
herbarum genera ac fruges arbustaque laeta<lb/>
non tamen inter se possunt complexa creari,<lb/>
sed res quaeque suo ritu procedit et omnes<lb/>
foedere naturae certo discrimina servant.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>At genus humanum multo fuit illud in arvis <lb/>
durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,<lb/>
et maioribus et solidis magis ossibus intus<lb/>
fundatum, validis aptum per viscera nervis,<lb/>
nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur<lb/>
nec novitate cibi nec labi corporis ulla. <lb/>
multaque per caelum solis volventia lustra<lb/>
volgivago vitam tractabant more ferarum.</s> <lb/>
<s>nec robustus erat curvi moderator aratri<lb/>
quisquam, nec scibat ferro molirier arva<lb/>
nec nova defodere in terram virgulta neque altis <lb/>
arboribus veteres decidere falcibu' ramos.</s> <lb/>
<s>quod sol atque imbres dederant, quod terra erearat<lb/>
sponte sua, satis id placabat pectora donum.</s> <lb/>
<s>glandiferas inter curabant corpora quercus<lb/>
plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis <lb/>
arbita puniceo fieri matura colore,<lb/>
plurima tum tellus etiam maiora ferebat.</s> <lb/>
<s>multaque praeterea novitas tum florida mundi<lb/>
pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.</s> <lb/>
<s>at sedare sitim fluvii fontesque vocabant, <lb/>
ut nunc montibus e magnis decursus aquai<lb/>
claru' citat late sitientia saecla ferarum.</s> <lb/>
<s>denique nota vagi silvestria templa tenebant<lb/>
nympharum, quibus e scibant umori' fluenta<lb/>
lubrica proluvie larga lavere umida saxa, <lb/>
umida saxa, super viridi stillantia musco,<lb/>
et partim plano scatere atque erumpere campo.</s> <lb/>
<s>necdum res igni scibant tractare neque uti<lb/>
pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,<lb/>
sed nemora atque cavos montis silvasque colebant <lb/>
et frutices inter condebant squalida membra<lb/>
verbera ventorum vitare imbrisque coacti.</s> <lb/>
<s>nec commune bonum poterant spectare neque ullis<lb/>
moribus inter se scibant nec legibus uti.</s> <lb/>
<s>quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat <lb/>
sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.</s> <lb/>
<s>et Venus in silvis iungebat corpora amantum;<lb/>
conciliabat enim vel mutua quamque cupido<lb/>
vel violenta viri vis atque inpensa libido<lb/>
vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta. <lb/>
et manuum mira freti virtute pedumque<lb/>
consectabantur silvestria saecla ferarum<lb/>
missilibus saxis et magno pondere clavae;<lb/>
multaque vincebant, vitabant pauca latebris;<lb/>
saetigerisque pares subuÍ <emph type="italics"/>sic<emph.end type="italics"/> silvestria membra <lb/>
nuda <emph type="italics"/>da<emph.end type="italics"/>bant terrae nocturno tempore capti,<lb/>
circum se foliis ac frondibus involventes.</s> <lb/>
<s>nec plangore diem magno solemque per agros <lb/>
quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,<lb/>
Sed taciti respectabant somnoque sepulti, <lb/>
dum rosea face sol inferret lumina caelo. </s><s><lb/>
a parvis quod enim consuerant cernere semper <lb/>
alterno tenebras et lucem tempore gigni,<lb/>
non erat ut fieri posset mirarier umquam <lb/>
nec diffidere ne terras aeterna teneret <lb/>
<lb/>
nox in perpetuum detracto lumine solis.</s> <lb/>
<s>sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum <lb/>
infestam miseris faciebant saepe quietem. </s><s><lb/>
eiectique domo fugiebant saxea tecta <lb/>
spumigeri suis adventu validique leonis <lb/>
<lb/>
atque intempesta cedebant nocte paventes<lb/>
hospitibus saevis instrata cubilia fronde.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla <lb/>
dulcia linquebant labentis lumina vitae. </s><s><lb/>
unus enim tum quisque magis deprensus eorum <lb/>
pabula viva feris praebebat, dentibus haustus, <lb/>
et nemora ac montis gemitu silvasque replebat <lb/>
viva videns vivo sepeliri viseera busto. </s><s><lb/>
At quos effugium servarat corpore adeso, <lb/>
posterius tremulas super ulcera taetra tenentes <lb/>
palmas horriferis accibant vocibus Orcum, <lb/>
donique eos vita privarant vermina saeva <lb/>
expertis opis, ignaros quid volnera vellent. </s><s><lb/>
at non multa virum sub signis milia ducta <lb/>
una dies dabat exitio nec turbida ponti <lb/>
aequora fligebant navis ad saxa virosque. </s><s><lb/>
hic temere incassum frustra mare saepe coortum <lb/>
saevibat leviterque minas ponebat inanis,<lb/>
<lb/>
nec poterat quemquam placidi pellacia ponti <lb/>
subdola pellicere in fraudem ridentibus undis, <lb/>
improba naucleri ratio cum caeca iacebat. </s><s><lb/>
tuni penuria deinde cibi languentia leto <lb/>
membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.</s> <lb/>
<s>illi <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/>prudentes ipsi sibi saepe venenum <lb/>
vergebant, nu<emph type="italics"/>rui nunc<emph.end type="italics"/> dant sollertius ipsi. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt,<lb/>
et mulier coniuncta viro concessit in unum<lb/>
<lb/>
cognita sunt, prolemque ex se videre creatam, <lb/>
tum genus humanum primum mollescere coepit. </s><s><lb/>
ignis enim curavit ut alsia corpora frigus <lb/>
non ita iam possent caeli sub tegmine ferre, <lb/>
et Venus inminuit viris puerique parentum <lb/>
blanditiis facile ingenium fregere superbum. </s><s><lb/>
tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes <lb/>
finitimi inter se nec laedere nec violari, <lb/>
et pueros commendarunt muliebreque saeclum, <lb/>
vocibus et gestu cum balbe significarent <lb/>
imbecillorum esse aecum misererier omnis. </s><s><lb/>
nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,<lb/>
sed bona magnaque pars servabat foedera caste; <lb/>
aut genus humanum iam tum foret omne peremptum<lb/>
nec potuisset adhuc perducere saecla propago.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>At varios linguae sonitus natura subegit<lb/>
mittere et utilitas expressit nomina rerum,<lb/>
non alia longe ratione atque ipsa videtur <lb/>
protrahere ad gestum pueros infantia linguae,<lb/>
cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.</s> <lb/>
<s>sentit enim vim quisque suam quoad possit abuti.</s> <lb/>
<s>cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,<lb/>
illis iratus petit atque infestus inurget. <lb/>
at catuli pantherarum scymnique leonum<lb/>
unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,<lb/>
vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.</s> <lb/>
<s>alituum porro genus alis omne videmus<lb/>
fidere et a pinnis tremulum petere auxillatum. <lb/>
proinde putare aliquem tum nomina distribuisse<lb/>
rebus et inde homines didicisse vocabula prima,<lb/>
desiperest. </s><s>nam cur hic posset cuncta notare<lb/>
vocibus et varios sonitus emittere linguae,<lb/>
tempore eodem alii facere id non quisse putentur?</s><s> <lb/>
praeterea si non alii quoque vocibus usi<lb/>
inter se fuerant, unde insita notities est<lb/>
utilitatis et unde data est huic prima potestas,<lb/>
quid vellet facere ut siret animoque videret ?</s><s><lb/>
cogere item pluris unus victosque domare <lb/>
non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.</s> <lb/>
<s>nec ratione docere ulla suadereque surdis,<lb/>
quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur<lb/>
nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris<lb/>
vocis inauditos sonitus obtundere frustra. <lb/>
postremo quid in hac mirabile tantoperest re,<lb/>
si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,<lb/>
pro vario sensti varia res voce notaret ?</s><s><lb/>
cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum<lb/>
dissimilis soleant voces variasque ciere, <lb/>
cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.</s> <lb/>
<s>quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.</s> <lb/>
<s>inritata canum cum primum magna Molossum<lb/>
mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,<lb/>
longe alio sonitu rabie <emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/>stricta minantur, <lb/>
et cum iam latrant et vocibus omnia complent.</s> <lb/>
<s>et catulos blande cum lingua lambere temptant<lb/>
aut ubi eos iactant pedibus morsuque petentes<lb/>
suspensis teneros imitantur dentibus haustus,<lb/>
longe alio pacto gannitu vocis adulant, <lb/>
et cum deserti baubantur in aedibus aut cum<lb/>
plorantis fugiunt summisso corpore plagas. </s><s><lb/>
denique non hinnitus item differre videtur, <lb/>
inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus <lb/>
pinnigeri saevit calcaribus ictus amoris, <lb/>
et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma, <lb/>
et cum sic alias concussis artibus hinnit ?</s><s> <lb/>
postremo genus alituum variaeque volucres, <lb/>
accipitres atque ossifragae mergique marinis <lb/>
fluctibus in salso victum vitamque petentes, <lb/>
longe alias alio iaciunt in tempore voces,<lb/>
et quom de victu certant praedaeque repugnant<lb/>
et partim mutant cum tempestatibus una<lb/>
raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta<lb/>
corvorumque greges ubi aquam dicuntur et imbris <lb/>
poscere et interdum ventos aurasque vocare.</s> <lb/>
<s>ergo si varii sensus animalia cogunt,<lb/>
muta tamen cum sint, varias emittere voces,<lb/>
quanto mortalis magis aecumst tum potuisse<lb/>
dissimilis alia atque alia res voce notare ! <lb/>
</s></p><p type="main"><s>(Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,<lb/>
fulmen detulit in terram mortalibus ignem<lb/>
primitus, inde omnis flammarum diditur ardor.</s> <lb/>
<s>multa videmus enim caelestibus inlita flammis<lb/>
fulgere, cum caeli donavit plaga vapore. <lb/>
et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans<lb/>
aestuat in ramos incumbens arboris arbor,<lb/>
exprimitur validis extritus viribus ignis<lb/>
et micat interdum flammai fervidus ardor,<lb/>
mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. </s><s> <lb/>
quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem. </s><s><lb/>
inde cibum coquere ac flammae mollire vapore <lb/>
sol docuit, quoniam mitescere multa videbant <lb/>
verberibus radiorum atque aestu vieta per agros.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Inque dies magis hi victum vitamque priorem <lb/>
commutare novis monstrabant rebu' <emph type="italics"/>be<emph.end type="italics"/>nigni, <lb/>
ingenio qui praestabant et corde vigebant. </s><s><lb/>
condere coeperunt urbis arcemque locare <lb/>
praesidium reges ipsi sibi perfugiumque, <lb/>
et pecus atque agros divisere atque dedere <lb/>
pro facie cuiusque et viribus ingenioque; <lb/>
nam facies multum valuit viresque vigentes. </s><s><lb/>
posterius res inventast aurumque repertum, <lb/>
quod facile et validis et pulchris dempsit honorem <lb/>
divitioris enim sectam plerumque secuntur <lb/>
quamlubet et fortes et pulchro corpore creti. </s><s><lb/>
quod siquis vera vitam ratione gubernet, <lb/>
divitiae grandes homini sunt vivere parce<lb/>
aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.</s> <lb/>
<s>at claros homines voluerunt se atque potentes, <lb/>
ut fundamento stabili fortuna maneret<lb/>
et placidam possent opulenti degere vitam,<lb/>
nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem<lb/>
certantes iter infestum fecere viai,<lb/>
et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos <lb/>
invidia interdum contemptim in Tartara taetra;<lb/>
invidia quoniam, ceu fulinine, summa vaporant <lb/>
plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;<lb/>
ut satius multo iam sit parere quietum <lb/>
quam regere imperio res velle et regna tenere. <lb/>
proinde sine incassum defessi sanguine sudent, <lb/>
angustum per iter luctantes ambitionis;<lb/>
quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque<lb/>
res ex auditis potius quain sensibus ipsis, <lb/>
nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Ergo regibus occisis subversa iacebat <lb/>
pristina maiestas soliorum et sceptra superba,<lb/>
et capitis summi praeclarum insigne cruentum<lb/>
sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;<lb/>
nam cupide conculcatur nimis ante metutum. <lb/>
res itaque ad summam faecem turbasque redibat,<lb/>
imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.</s> <lb/>
<s>inde magistratum partim docuere creare<lb/>
iuraque constituere, ut vellent legibus uti.</s> <lb/>
<s>nam genus humanum, defessum vi colere aevom, <lb/>
ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum<lb/>
sponte sua cecidit sub leges artaque iura.</s> <lb/>
<s>acrius ex ira quod enim se quisque parabat<lb/>
ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,<lb/>
hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. </s><s> <lb/>
inde metus maculat poenarum praemia vitae.</s> <lb/>
<s>circumretit enim vis atque iniuria quemque<lb/>
atque, unde exortast, ad eum plerumque revertit,<lb/>
nec facilest placidam ae pacatam degere vitam<lb/>
qui violat factis communia foedera pacis. <lb/>
etsi fallit enim divom genus humanumque,<lb/>
perpetuo tamen id fore clam diffidere debet,<lb/>
quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes<lb/>
aut morbo delirantes protraxe ferantur<lb/>
et celata <emph type="italics"/>mala<emph.end type="italics"/> in medium et peccata dedisse.) <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc quae causa deum per magnas numina gentis<lb/>
pervulgarit et ararum compleverit urbis<lb/>
suscipiendaque curarit sollemnia sacra,<lb/>
quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque,<lb/>
unde etiam nunc est mortalibus insitus horror <lb/>
qui delubra deum nova toto suscitat orbi<lb/>
terrarum et festis cogit celebrare diebus,<lb/>
non ita difficilest rationem reddere verbis.</s> <lb/>
<s>quippe etenim iam tum divom mortalia saecla<lb/>
egregias animo facies vigilante videbant <lb/>
et magis in somnis mirando corporis auctu.</s> <lb/>
<s>his igitur sensum tribuebant propterea quod<lb/>
membra movere videbantur vocesque superbas<lb/>
mittere pro facie praeclara et viribus amplis.</s> <lb/>
<s>aeternamque dabant vitam, quia semper eorum, <lb/>
subpeditabatur facies et forma manebat,<lb/>
et tamen omnino quod tantis viribus auctos<lb/>
non temere ulla vi convinci posse putabant.</s> <lb/>
<s>fortunisque ideo longe praestare putabant,<lb/>
quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum, <lb/>
et simul in somnis quia multa et mira videbant<lb/>
efficere et nullum capere ipsos inde laborem.</s> <lb/>
<s>praeterea caeli rationes ordine certo<lb/>
et varia annorum cernebaut tempora verti<lb/>
nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. <lb/>
ergo perfugium sibi habebant omnia divis<lb/>
tradere et illorum nutu facere omnia flecti.</s> <lb/>
<s>in caeloque deum sedes et templa locarunt,<lb/>
per caelum volvi quia nox et luna videtur,<lb/>
luna dies et nox et noctis signa severa <lb/>
noctivagaeque faces caeli flaminaeque volantes,<lb/>
nubila sol imbres nix venti fulmina grando<lb/>
et rapidi fremitus et murmura magna minarum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s> O genus infelix humanum, talia divis<lb/>
cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas! <lb/>
quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis<lb/>
volnera, quas lacrimas peperere minoribu' nostris!<lb/>
nec pietas ullast velatum saepe videri<lb/>
vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras<lb/>
nec procumbere humi prostratum et pandere palmas <lb/>
ante deum delubra nec aras sanguine multo<lb/>
spargere quadrupedum nec votis nectere vota,<lb/>
sed mage pacata posse omnia mente tueri.</s> <lb/>
<s>nam cum suspicimus magni caelestia mundi<lb/>
templa, super stellisque micantibus aethera fixum, <lb/>
et venit in mentem solis lunaeque viarum,<lb/>
tunc allis oppressa malis in pectora cura<lb/>
illa quoque expergefactum caput erigere infit,<lb/>
nequae forte deum nobis inmensa potestas<lb/>
sit, vario motu quae eandida sidera verset. <lb/>
temptat enim dubiam mentem rationis egestas,<lb/>
ecquaenam fuerit mundi genitalis origo,<lb/>
et simul ecquae sit finis quoad moenia mundi<lb/>
solliciti motus hunc possint ferre laborem,<lb/>
an divinitus aeterna donata salute <lb/>
perpetuo possint aevi labentia tractu<lb/>
inmensi validas aevi contemnere viris.</s> <lb/>
<s>praeterea cui non animus formidine divum<lb/>
contrahitur, cui non correpunt membra pavore,<lb/>
fulminis horribili cum plaga torrida tellus <lb/>
contremit et magnum perfurrunt murmura caelum?</s><s><lb/>
non populi gentesque tremunt, regesque superbi <lb/>
corripiunt divum percussi membra timore,<lb/>
nequid ob admissum foede dictumve superbe <lb/>
poenarum grave sit solvendi tempus adultum?</s><s> <lb/>
summa etiam cum vis violenti per mare venti <lb/>
induperatorem classis super aequora verrit <lb/>
cum validis pariter legionibus atque elephantis, <lb/>
non divom pacem votis adit ac prece quaesit <lb/>
ventorum pavidus paces animasque secundas, <lb/>
nequiquam, quoniam violento turbine saepe <lb/>
correptus nilo fertur minus ad vada leti?</s><s><lb/>
usque adeo res humanas vis abdita quaedam <lb/>
opterit et pulchros fascis saevasque secures <lb/>
proculcare ac ludibrio sibi habere videtur. </s><s> <lb/>
denique sub pedibus tellus cum tota vacillat <lb/>
concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur, <lb/>
quid mirum si se temnunt mortalia saecla <lb/>
atque potestatis magnas mirasque relinqunt <lb/>
in rebus viris divum, quae cuncta gubernent ?</s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, aes <emph type="italics"/>at<emph.end type="italics"/>que aurum ferrumque repertumst<lb/>
et simul argenti pondus plumbique potestas,<lb/>
ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat<lb/>
montibus in magnis, seu caeli fulmine misso,<lb/>
sive quod inter se bellum silvestre gerentes <lb/>
hostibus intulerant ignem formidinis ergo,<lb/>
sive quod inducti terrae bonitate volebant<lb/>
pandere agros pinguis et pascua reddere rura,<lb/>
sive feras interficere et ditescere praeda.</s> <lb/>
<s>nam fovea atque igni prius est venarier ortum <lb/>
quam saepire plagis saltum canibusque ciere.</s> <lb/>
<s>quidquid id est, quacumque e causa flammeus ardor<lb/>
horribili sonitu silvas exederat altis<lb/>
ab radicibus et terram percoxerat igni,<lb/>
manabat venis ferventibus in loca terrae <lb/>
concava conveniens argenti rivus et auri,<lb/>
aeris item et plumbi. </s><s>quae cum concreta videbant<lb/>
posterius claro in terra splendere colore,<lb/>
tollebant nitido capti levique lepore<lb/>
et simili formata videbant esse figura <lb/>
atque lacunarum fuerant vestigia cuique.</s> <lb/>
<s>tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore<lb/>
quamlibet in formam et faciem decurrere rerum<lb/>
et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse<lb/>
mucronum duci fastigia procudendo, <lb/>
ut sibi tela darent, silvasque ut caedere possent<lb/>
materiemque dolare et levia radere tigna<lb/>
et terebrare etiam ac pertundere perque forare.</s> <lb/>
<s>nec minus argento facere haec auroque parabant<lb/>
quam validi primum violentis viribus aeris, <lb/>
nequiquam, quoniam cedebat victa potestas<lb/>
nec poterat pariter durum sufferre laborem.</s> <lb/>
<s>tum fuit in pretio magis <emph type="italics"/>aes<emph.end type="italics"/> aurumque iacebat<lb/>
propter inutilitatem hebeti mucrone retusum.</s> <lb/>
<s>nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem. </s><s> <lb/>
sic volvenda aetas commutat tempora rerum.</s> <lb/>
<s>quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;<lb/>
porro aliut succedit et <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> contemptibus exit<lb/>
inque dies magis adpetitur floretque repertum<lb/>
laudibus et miro est mortalis inter honore. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta <lb/>
sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi. </s><s><lb/>
arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt <lb/>
et lapides et item silvarum fragmina rami, <lb/>
et flamma atque ignes, postquam sunt cognita primum. <lb/>
posterius ferri vis est aerisque reperta. </s><s><lb/>
et prior aeris erat quam ferri cognitus usus, <lb/>
quo facilis magis est natura et copia maior. </s><s><lb/>
aere solum terrae tractabant, aereque belli <lb/>
miscebant fluctus et vulnera vasta serebant <lb/>
et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis<lb/>
omnia cedebant armatis nuda et inerma. </s><s><lb/>
inde minutatim processit ferreus ensis<lb/>
versaque in obprobrium species est falcis ahenae,<lb/>
et ferro coepere sohim proscindere terrae <lb/>
exaequataque sunt creperi certamina belli.</s> <lb/>
<s>et prius est armatum in equi conscendere costas<lb/>
et moderarier hunc frenis dextraque vigere<lb/>
quam biiugo curru belli temptare pericla.</s> <lb/>
<s>et biiugos prius est quam bis coniungere binos <lb/>
et quam falciferos armatum escendere currus.</s> <lb/>
<s>inde boves <emph type="italics"/>lu<emph.end type="italics"/>cas turrito corpore, taetras,<lb/>
anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni<lb/>
sufferre et magnas Martis turbare catervas.</s> <lb/>
<s>sic alid ex alio peperit discordia tristis, <lb/>
horribile humanis quod gentibus esset in armis,<lb/>
inque dies belli terroribus addidit augmen.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Temptarunt etiam tauros in moenere belli<lb/>
expertique sues saevos sunt mittere in hostis.</s> <lb/>
<s>et validos partim prae se misere leones <lb/>
cim doctoribus armatis saevisque magistris<lb/>
qui moderarier his possent vinclisque tenere, <lb/>
nequiquam, quoniam permixta caede calentes<lb/>
turbabant saevi nullo discrimine turmas, <lb/>
terrificas capitum quatientes undique cristas, <lb/>
nec poterant equites fremitu perterrita equorum <lb/>
pectora mulcere et frenis convertere in hostis. </s><s><lb/>
inritata leae iaciebant corpora saltu <lb/>
undique et adversum venientibus ora petebant <lb/>
et nec opinantis a tergo deripiebant <lb/>
deplexaeque dabant in terram volnere victos, <lb/>
morsibus adfixae validis atque unguibus uncis. </s><s><lb/>
iactabantque suos tauri pedibusque terebant <lb/>
et latera ac ventres hauribant supter equorum <lb/>
cornibus et terram minitanti fronte ruebant. </s><s> <lb/>
et validis socios caedebant dentibus apri <lb/>
tela infracta suo tinguentes sanguine saevi, <lb/>
in se fracta suo tinguentes sanguine tela, <lb/>
permixtasque dabant equitum peditumque ruinas. </s><s><lb/>
nam transversa feros exibant dentis adactus <lb/>
iumenta aut pedibus ventos erecta petebant, <lb/>
nequiquam, quoniam ab nervis succisa videres <lb/>
concidere atque gravi terram consternere casu. </s><s><lb/>
siquos ante domi domitos satis esse putabant, <lb/>
effervescere cernebant in rebus agundis <lb/>
volneribus clamore fuga terrore tumultu, <lb/>
nec poterant ullam partem redducere eorum; <lb/>
diffugiebat enim varium genus omne ferarum; <lb/>
ut nunc saepe boves lucae ferro male mactae<lb/>
diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere. <lb/>
SI FUIT UT FACERENT SED VIX ADDUCOR UT ANTE<lb/>
NON QUIERINT ANIMO PRAESENTIRE ATQUE VIDERE<lb/>
QUAM COMMUNE MALUM FIERET FOEDUMQUE FUTURUM <lb/>
ET MAGIS ID POSSIS FACTUM CONTENDERE IN OMNI <lb/>
IN VARIIS MUNDIS VARIA RATIONE CREATIS <lb/>
QUAM CERTO ATQUE UNO TERRARUM QUOLIBET ORBI<lb/>
sed facere id non tam vincendi spe voluerunt,<lb/>
quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,<lb/>
qui numero diffidebant armisque vacabant.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen. <lb/>
textile post ferrumst, quia ferro tela paratur,<lb/>
nec ratione alia possunt tam levia gigni<lb/>
insilia ae fusi radii scapique sonantes.</s> <lb/>
<s>et facere ante viros lanam natura coegit<lb/>
quam muliebre genus; nam longe praestat in arte <lb/>
et sollertius est multo genus omne virile;<lb/>
agricolae donec vitio vertere severi,<lb/>
ut muliebribus id manibus concedere vellent<lb/>
atquie ipsi pariter durum sufferre laborem<lb/>
atque opere in duro durarent membra manusque. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>At specimen sationis et insitionis origo<lb/>
ipsa fuit rerum primum natura creatrix.</s> <lb/>
<s>arboribus quoniam bacae glandesque caducae<lb/>
tempestiva dabant pullorum examina supter;<lb/>
unde etiam libitumst stirpis committere ramis <lb/>
et nova defodere in terram virgulta per agros.</s> <lb/>
<s>inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli<lb/>
temptabant fructusque feros mansuescere terram<lb/>
cernebant indulgendo blandeque colendo.</s> <lb/>
<s>inque dies magis in montem succedere silvas <lb/>
cogebant infraque locum concedere cultis,<lb/>
prata lacus rivos segetes vinetaque laeta<lb/>
collibus et campis ut haberent, atque olearum <lb/>
caerula distinguens inter plaga currere posset <lb/>
per tumulos et convallis camposque profusa; <lb/>
ut nunc esse vides vario distincta lepore <lb/>
omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant <lb/>
arbustisque tenent felicibus opsita circum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>At liquidas avium voces imitarier ore<lb/>
ante fuit multo quam levia carmina cantu <lb/>
concelebrare homines possent aurisque iuvare.</s> <lb/>
<s>et zephyri, cava per calamorum, sibila primum<lb/>
agrestis docuere cavas inflare cicutas.</s> <lb/>
<s>inde minutatim dulcis didicere querellas,<lb/>
tibia quas fundit digitis pulsata canentum, <lb/>
avia per nemora ac silvas saltusque reperta,<lb/>
per loca pastorum deserta atque otia dia.</s> <lb/>
<s>haec animos ollis mulcebant atque iuvabant <lb/>
cum satiate cibi; nam tum <emph type="italics"/>haec<emph.end type="italics"/> sunt omnia cordi.</s> <lb/>
<s>saepe itaque inter se prostrati in gramine molli<lb/>
propter aquae rivom sub ramis arboris altae<lb/>
non magnis opibus iucunde corpora habebant,<lb/>
praesertim cum tempestas ridebat et anni <lb/>
tempora pingebant viridantis floribus herbas.</s> <lb/>
<s>tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni<lb/>
consuerant. </s><s>agrestis enim tum musa vigebat;<lb/>
tum caput atque umeros plexis redimire coronis<lb/>
floribus et foliis lascivia laeta monebat, <lb/>
atque extra numerum procedere membra moventes<lb/>
duriter et duro terram pede pellere matrem;<lb/>
unde oriebantur risus dulcesque cachinni,<lb/>
omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.</s> <lb/>
<s>et vigilantibus hinc aderant solacia somni, <lb/>
ducere multimodis voces et fleetere cantus<lb/>
et supera calamos unco percurrere labro;<lb/>
unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur<lb/>
et numerum servare recens didicere, neque hilo<lb/>
maiorem interea capiunt dulcedini' fructum <lb/>
quam silvestre genus capiebat terrigenarum.</s> <lb/>
<s>nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante<lb/>
suavius, in primis placet et poliere videtur,<lb/>
posteriorque fere melior res illa reperta<lb/>
perdit et immutat sensus ad pristina quaeque. <lb/>
sic odium coepit glandis, sic illa relicta<lb/>
strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.</s> <lb/>
<s>pellis item cecidit vestis contempta ferinae<lb/>
quam reor invidia tali tunc esse repertam,<lb/>
ut letum insidiis qui gessit primus obiret, <lb/>
et tamen inter eos distractam sanguine multo<lb/>
disperiisse neque in fructum convertere quisse.</s> <lb/>
<s>tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis<lb/>
exercent hominum vitam belloque fatigant<lb/>
quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit. <lb/>
frigus enim nudos sine pellibus excruciabat<lb/>
terrigenas; at nos nil laedit veste carere<lb/>
purpurea atque auro signisque ingentibus apta,<lb/>
dum plebeia tamen sit quae defendere possit.</s> <lb/>
<s>ergo hominum genus incassum frustraque laborat <lb/>
semper et <emph type="italics"/>in<emph.end type="italics"/> curis consumit inanibus aevom,<lb/>
nimirum quia non cognovit quae sit habendi<lb/>
finis et omnino quoad crescat vera voluptas.</s> <lb/>
<s>idque minutatim vitam provexit in altum<lb/>
et belli magnos commovit funditus aestus. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>At vigiles mundi magnum versatile templum<lb/>
sol et luna suo lustrantes lumine circum<lb/>
perdocuere homines annorum tempora verti<lb/>
et certa ratione geri rem atque ordine certo.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Iam validis saepti degebant turribus aevom <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Navigia atque agri culturas moenia leges <lb/>
arma vias vestes <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> cetera de genere horum,<lb/>
praemia, delicias quoque vitae funditus omnis, <lb/>
carmina picturas, et daedala signa polire, <lb/>
usus et impigrae simul experientia mentis <lb/>
paulatim docuit pedetemtim progredientis. </s><s><lb/>
sic unumquicquid paulatim protrahit aetas <lb/>
in medium ratioque in luminis erigit oras. <lb/>
namque alid ex alio clarescere et ordine debet <lb/>
artibus, ad summum donec venere cacumen.<lb/>
</s></p>
</chap>
<pb xlink:href="082/01/213.jpg"/>
<chap n="6">
<p type="head"><s>T. </s><s>LUCRETI CARI</s></p>
<p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p>
<p type="head"><s>LIBER SEXTUS</s></p>
<p type="main"><s>Primae frugiparos fetus mortalibus aegris<lb/>
dididerunt quondarn praeclaro nomine Athenae<lb/>
et recreaverunt vitam legesque rogarunt,<lb/>
et primae dederunt solacia duleia vitae,<lb/>
cum, genuere virum tali cum corde repertum, <lb/>
omnia veridico qui quondam ex ore profudit;<lb/>
cuius et extincti propter divina reperta<lb/>
divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.</s> <lb/>
<s>nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus<lb/>
omnia iam ferme mortalibus esse parata <lb/>
et, proquam posset, vitam consistere tutam,<lb/>
divitiis homines et honore et laude potentis<lb/>
affluere atque bona gnatorum excellere fama,<lb/>
nec minus esse domi cuiquam tamen anxia corda,<lb/>
atque animi ingratis vitam vexare <emph type="italics"/>sine ulla<emph.end type="italics"/> <lb/>
pausa atque infestis cogei saevire querellis,<lb/>
<lb/>
intellegit ibi vitium vas efficere ipsum<lb/>
omniaque illius vitio corrumpier intus<lb/>
quae conlata foris et commoda cumque venirent;<lb/>
partim quod fluxum pertusumque esse videbat, <lb/>
ut nulla posset ratione explerier umquam;<lb/>
partim quod taetro quasi conspurcare sapore<lb/>
omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.</s> <lb/>
<s>veridicis igitur purgavit pectora dictis<lb/>
et finem statuit cuppedinis atque timoris <lb/>
exposuitque bonum summum quo tendimus omnes<lb/>
quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo<lb/>
qua possemus ad id recto contendere cursu,<lb/>
quidve mali foret in rebus mortalibu' passim,<lb/>
quod fieret naturali varieque volaret <lb/>
seu casu seu vi, quod sic natura parasset,<lb/>
et quibus e portis occurri cuique deceret,<lb/>
et genus humanum frustra plerumque probavit<lb/>
volvere curarum tristis in pectore fluctus.</s> <lb/>
<s>nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis <lb/>
in tenebris metuunt, sie nos in luce timemus<lb/>
interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam<lb/>
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.</s> <lb/>
<s>hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest<lb/>
non radii solis nec lucida tela diei <lb/>
discutiant, sed naturae species ratioque.</s> <lb/>
<s>quo magis inceptum pergam pertexere dictis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Et quoniam docui mundi mortalia templa <lb/>
esse <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> nativo consistere corpore caelum,<lb/>
et quaecumque in eo fiunt fierique necessest, <lb/>
pleraque ressolui, quae restant percipe porro,<lb/>
quandoquidem semel insignem conscendere currum<lb/>
ventorum, ex ira ut placentur, <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> omina rursum<lb/>
quae fuerint sint placato conversa furore:<lb/>
cetera quae fieri in terris caeloque tuentur <lb/>
mortales, pavidis cum pendent mentibu' saepe,<lb/>
et faciunt animos humilis formidine divom<lb/>
depressosque premunt ad terram propterea quod<lb/>
ignorantia causarum conferre deorum<lb/>
cogit ad imperium res et concedere regnum. <lb/>
nam bene qui didicere deos securum agere aevom,<lb/>
si tamen interea mirantur qua ratione<lb/>
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis <lb/>
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,<lb/>
rursus in antiquas referuntur religionis<lb/>
et dominos acris adsciscunt, omnia posse<lb/>
quos miseri credunt, ignari quid queat esse, <lb/>
quid nequeat, finita potestas denique cuique <lb/>
quanam sit rationi atque alte terminus haerens;<lb/>
quo magis errantes caeca ratione feruntur. </s><s><lb/>
quae nisi respuis ex animo longeque remittis <lb/>
dis indigna putare alienaque pacis eorum, <lb/>
delibata deum per te tibi numina sancta <lb/>
saepe oberunt; non quo violari summa deum vis <lb/>
possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris, <lb/>
sed quia tute tibi placida cum pace quietos <lb/>
constitues macnos irarum volvere fluctus, <lb/>
nec delubra deum placido cum pectore adibis, <lb/>
nec de corpore quae sancto simulacra feruntur <lb/>
in mentes hominuni divinae nuntia formae, <lb/>
suscipere haec animi tranquilla pace valebis. </s><s><lb/>
inde videre licet qualis iam vita sequatur. </s><s><lb/>
quam quidem ut a nobis ratio verissima longe <lb/>
reiciat, quamquam sunt a me multa profecta, <lb/>
multa tamen restant et sunt ornanda politis <lb/>
versibus ; est ratio caeli <emph type="italics"/>specie<emph.end type="italics"/>sque tenenda, <lb/>
sunt tempestates et fulmina clara canenda, <lb/>
quid faciant et qua de causa cumque ferantur; <lb/>
ne trepides caeli divisis partibus amens, <lb/>
unde volans ignis pervenerit aut in utrarn se <lb/>
verterit hine partim, quo pacto per loca saepta <lb/>
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se. </s><s><lb/>
tu mihi supremae praeseribta ad candida calcis <lb/>
currenti spatium praemonstra, callida musa <lb/>
Calliope, requies hominum divonique voluptas,<lb/>
te duce ut insigni eapiam eum laude coronam. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio tonitru quatiuntur caerula caeli<lb/>
propterea quia concurrunt sublime volantes<lb/>
aetheriae nubes contra pugnantibuÍ ventis.</s> <lb/>
<s>nec fit enim sonitus caeli de parte serena,<lb/>
verum ubicumque magis denso sunt agmine nubes, <lb/>
tam magis hine magno fremitus fit murmure saepe.</s> <lb/>
<s>praeterea neque tam condenso corpore nubes<lb/>
esse queunt quam sunt lapides ac tigna, neque autem<lb/>
tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes;<lb/>
nam cadere aut bruto deberent pondere pressae <lb/>
ut lapides, aut ut fumus constare nequirent<lb/>
nec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.</s> <lb/>
<s>dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,<lb/>
carbasus ut quondam magnis intenta theatris<lb/>
dat crepitum malos inter iactata trabesque; <lb/>
interdum perscissa furit petulantibus auris<lb/>
et fragilis <emph type="italics"/>sonitus<emph.end type="italics"/> chartarum commeditatur:<lb/>
id quoque enim genus in tonitru, cognoscere possis:<lb/>
aut ubi suspensam vestem chartasque volantis<lb/>
verberibus venti versant planguntque per auras. <lb/>
fit quoque enim interdum <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> non tam concurrere nubes<lb/>
frontibus adversis possint quam de latere ire<lb/>
diverso motu radentes corpora tractim,<lb/>
aridus unde auris terget sonus ille diuque<lb/>
ducitur, exierunt donec regionibus artis. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur <lb/>
omnia saepe gravi tremere et divolsa repente <lb/>
maxima dissiluisse capacis moenia mundi, <lb/>
cum subito validi venti conlecta procella <lb/>
nubibus intorsit sese conclusaque ibidem <lb/>
turbine versanti magis ac magis undique nubem<lb/>
cogit uti fiat spisso cava corpore circum, <lb/>
post ubi conminuit vis eius et impetus acer, <lb/>
tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem. </s><s><lb/>
nec mirum, cum plena animae vensicula parva <lb/>
saepe ita dat torvum sonitum displosa repente. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Est etiam ratio, cum venti nubila perflant, <lb/>
ut sonitus faciant. </s><s>etenim ramosa videmus <lb/>
nubila saepe modis multis atque aspera ferri <lb/>
scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri <lb/>
perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem. </s><s><lb/>
fit quoque ut interdum validi vis incita venti <lb/>
perscindat nubem perfringens impete recto. </s><s><lb/>
nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,<lb/>
hic ubi lenior est, in terra cum tamen alta <lb/>
arbusta evolvens radicibus haurit ab imis<lb/>
sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur<lb/>
dant in frangendo graviter; quod item fit in altis<lb/>
fluminibus magnoque mari, cum frangitur aest<emph type="italics"/>us.<emph.end type="italics"/><lb/>
fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens <lb/>
fulminis, haec multo si forte umore recepit <lb/>
ignem, continuo <emph type="italics"/>ut<emph.end type="italics"/> magno clamore trucidet;<lb/>
ut calidis candens ferrum e fornacibus olim<lb/>
stridit, ubi in gelidum propere demersimus imbrem. </s><s><lb/>
aridior porro si nubes accipit ignem, <lb/>
uritur ingenti sonitu succensa repente; <lb/>
lauricomos ut si per montis flamma vagetur <lb/>
turbine ventorum comburens impete magno; <lb/>
nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus <lb/>
terribili sonitu flamma crepitante crematur. </s><s> <lb/>
denique saepe geli multus fragor atque ruina <lb/>
grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte. </s><s><lb/>
ventus enim cum confercit, franguntur, in artum, <lb/>
conereti montes nimborum et grandine mixti.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Fulgit item, nubes ignis cum semina multa <lb/>
excussere suo concursu; ceu lapidem si <lb/>
percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen <lb/>
exilit et claras scintillas dissipat ignis. </s><s><lb/>
sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus, <lb/>
fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris <lb/>
tardius adveniunt quam visum quae moveant res. </s><s><lb/>
id licet hine etiam cognoscere : caedere si quem <lb/>
ancipiti videas ferro procul arboris auctum, <lb/>
ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris <lb/>
det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante <lb/>
quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni <lb/>
e simili causa, concursu natus eodem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt <lb/>
nubes et tremulo tempestas impete fulgit. </s><s><lb/>
ventus ubi irivasit nubem et versatus ibidem <lb/>
fecit ut ante cavam,docui spissescere nubem, <lb/>
mobilitate sua fervescit; ut omnia motu <lb/>
perealefacta vides ardescere, plumbea vero <lb/>
glans etiam longo cursu volvenda liquescit.</s> <lb/>
<s>
ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram, <lb/>
dissipat ardoris quasi per vim expressa repente <lb/>
semina quae faciunt nictantia fulgura flammae; <lb/>
inde sonus sequitur qui tardius adficit auris <lb/>
quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra. </s><s><lb/>
scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte <lb/>
extructis aliis alias super impete miro; <lb/>
ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus <lb/>
quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.</s> <lb/>
<s>contemplator enim, cum montibus adsimulata <lb/>
nubila portabunt venti transversa per auras, <lb/>
aut ubi per magnos montis cu<emph type="italics"/>mu<emph.end type="italics"/>lata videbis <lb/>
insuper esse aliis alla atque urguere superne <lb/>
in statione locata sepultis undique ventis: <lb/>
tum poteris magnas moles cognoscere eorum<lb/>
speluncasque velut saxis pendentibuÍ structas <lb/>
cernere, quas venti cum tempestate coorta <lb/>
conplerunt, maono indignantur murmurc clausi <lb/>
nubibus in caveisque ferarum more minantur;<lb/>
nunc hine nunc illinc fremitus per nubila mittunt <lb/>
quaerentesque viam circuin versantur et ignis <lb/>
semina convolvunt <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> nubibus atque iti cogunt <lb/>
multa rotantque eavis flammam fornacibus intus, <lb/>
donec divolsa fulserunt nube corusci.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hac etiam fit uti de causa mobilis ille <lb/>
devolet in terram liquidi color aureus ignis, <lb/>
semina quod nubes ipsas permulta necessust <lb/>
ignis habere; etenim eum sunt umore sine ullo, <lb/>
flammeus est plerumque colos et splendidus ollis.</s> <lb/>
<s>
quin etiam solis de lumine multa necessest<lb/>
concipere, ut merito rubeant ignesque profundant. <lb/>
hasce igitur, cum ventus agens contrusit in unum<lb/>
compressitque locum cogens, expressa profundunt<lb/>
semina quae faciunt flammae fulgere colores.</s> <lb/>
<s>fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli.</s> <lb/>
<s>nam cum ventus eas leviter diducit euntis <lb/>
dissoluitque, cadant ingratis illa necessest<lb/>
semina quae faciunt fulgorem. </s><s>tum sine taetro<lb/>
terrore, et sonitu fulgit nulloque tumultu.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, <emph type="italics"/>quali<emph.end type="italics"/> natura praedita constent<lb/>
fulmina, declarant ictus et inusta vaporis <lb/>
signa notaeque gravis halantis sulpuris auras.</s> <lb/>
<s>ignus enim sunt haec non venti signa neque imbris.</s> <lb/>
<s>praeterea sae<emph type="italics"/>pe<emph.end type="italics"/> accendunt quoque tecta domorum<lb/>
et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.</s> <lb/>
<s>hunc tibi subtilem cum primis ionibus ignem <lb/>
constituit natura minutis mobilibusque<lb/>
corporibus, cui nil omnino obsistere possit.</s> <lb/>
<s>transit enim validum fulmen per saepta domorum,<lb/>
clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera,<lb/>
et liquidum puncto facit aes in tempore et aurum, <lb/>
curat item vasis integris vina repente<lb/>
diffuigiant, quia nimiruin facile omnia eircum<lb/>
conlaxat rareque facit lateramina vasis<lb/>
adveniens calor eius et insinuatus in ipsum<lb/>
mobiliter soluens differt priniordia vini. </s><s><lb/>
quod solis vapor aetatem non posse videtur <lb/>
efficere usque adeo pellens fervore corusco: <lb/>
tanto mobilior vis et dominantior haec est.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc ea quo pacto gignantur et impete tanto <lb/>
fiant ut possint ictu discludere turris, <lb/>
disturbare domos, avellere tigna trabesque, <lb/>
et monimenta virum demoliri atque cremare, <lb/>
exanimare homines, pecudes prosternere passim, <lb/>
cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint, <lb/>
expediam, neque <emph type="italics"/>te<emph.end type="italics"/> in promissis plura morabor. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Fulmina gigni<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> e crassis alteque putandumst <lb/>
nubibus extructis; nam caelo nulla sereno <lb/>
nec leviter densis mittuntur nubibus umquam. </s><s><lb/>
nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res; <lb/>
quod tum per totum concrescunt aera nubes, <lb/>
undique uti tenebras omnis Acherunta reamur <lb/>
liquisse et magnas caeli complesse cavernas: <lb/>
usque adeo taetra nimborum nocte coorta <lb/>
inpendent atrae formidinis ora superne: <lb/>
cum commoliri tempestas fulmina coeptat. </s><s> <lb/>
praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus, <lb/>
ut picis e caelo demissum flumen, in undas <lb/>
sic cadit effertus tenebris procul et trahit atram <lb/>
fulminibus gravidam tempostatem atque procellis, <lb/>
ignibus ac ventis cum primis ipse repletus, <lb/>
in terra quoque ut horrescant ac tecta requirant. </s><s><lb/>
sic igitur supera nostrum caput esse putandumst <lb/>
tempestatem altam. </s><s>neque enim caligine tanta <lb/>
obruerent terras, nisi inaedificata superne<lb/>
multa forent multis exempto nubila sole; <lb/>
nec tanto possent venientes opprimere imibri, <lb/>
flumina abundare ut facerent camposque natare, <lb/>
si non extructis foret alte nubibus aether. </s><s><lb/>
hic igitur ventis atque ignibus omnia plena <lb/>
sunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt. </s><s> <lb/>
quippe etenim supra docui permulta vaporis <lb/>
semina habere cavas nubes et multa necessest <lb/>
concipere ex solis radiis ardoreque eorum. </s><s><lb/>
hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum <lb/>
forte locum quemvis, expressit multa vaporis <lb/>
semina seque simul cum eo commiscuit igni, <lb/>
insinuatus ibi vortex versatur in arto <lb/>
et calidis acuit fulmen fornacibus intus. </s><s><lb/>
nam duplici ratione accenditur, ipse sua cum <lb/>
mobilitate calescit et e contagibus ignis. </s><s> <lb/>
inde ubi percaluit venti vis <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> gravis ignis <lb/>
impetus incessit, maturum tum quasi fulmen <lb/>
perscindit subito nubem, ferturque coruscis <lb/>
omnia luminibus lustrans loca percitus ardor. </s><s><lb/>
quem gravis insequitur sonitus, displosa repente <lb/>
opprimere ut caeli videatur templa superne. </s><s><lb/>
inde tremor terras graviter pertemptat et altum <lb/>
murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum <lb/>
tempestas concussa, tremit fremitusque moventur. </s><s><lb/>
quo de concussu sequitur gravis imber et uber, <lb/>
omnis uti videatur in imbrem vertier aether <lb/>
atque ita praecipitans ad diluviem revocari: <lb/>
tantus discidio nubis ventique procella <lb/>
mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.</s> <lb/>
<s>est etiam cum vis extrinsecus incita venti <lb/>
incidit in calidam maturo fulmine nubem ; <lb/>
quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille <lb/>
vertex quem patrio vocitamus nomine fulmen.</s> <lb/>
<s>hoc fit idem in partis alias, quocumque tulit vis. </s><s><lb/>
fit quoque ut interdum venti vis missa sine igni <lb/>
igniscat tamen in spatio longoque meatu, <lb/>
dum venit, amittens in cursu corpora quaedam <lb/>
grandia quae nequeunt pariter penetrare per auras; <lb/>
atque alia ex ipso conradens aere portat <lb/>
non alia longe ratione ac plumbea saepe <lb/>
fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris <lb/>
corpora, dimittens ignem concepit in auris. </s><s><lb/>
fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,<lb/>
frigida eum venti pepulit vis missa sine igni, <lb/>
nimirum quia, eum vementi perculit ictu,<lb/>
confluere ex ipso possunt eleinenta vaporis <lb/>
et simul ex illa quae tum res excipit ictum; <lb/>
ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,<lb/>
nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi <lb/>
semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.</s> <lb/>
<s>sic igitur quoque res accendi fulmine debet, <lb/>
opportuna fuit si forte et idonea flammis. </s><s><lb/>
nec temere omnino plane vis frigida venti <lb/>
esse potest, ea quae tanta vi missa supernest,<lb/>
quin, prius in cursu si non accenditur igni,<lb/>
at tepefacta tamen veniat commixta calore.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Mobilitas autein fit fulminis et gravis ictus,<lb/>
et celeri forine percu<emph type="italics"/>rru<emph.end type="italics"/>nt fulmina lapsu,<lb/>
nubibus ipsa quod omnino prius incita so vis <lb/>
colligit et magnum conamen sumit eundi,<lb/>
inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,<lb/>
exprimitur vis atque ideo volat impete miro,<lb/>
ut validis quae de tormentis missa feruntur.</s> <lb/>
<s>adde quod e parvis et levibus est elementis, <lb/>
nec faeilest tali naturae opsistere quicquam;<lb/>
inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,<lb/>
non igitur multis offensibus in remorando<lb/>
haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.</s> <lb/>
<s>deinde, quod omnino natura pondera deorsum <lb/>
omnia nituntur cum plagast addita vero<lb/>
mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,<lb/>
ut vementius et citius quaecumque morantur<lb/>
obvia discutiat plagis itinerque sequatur.</s> <lb/>
<s>denique quod, longo venit impete, sumere debet <lb/>
mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo<lb/>
et validas auget viris et roborat ictum).</s> <lb/>
<s>nam facit ut quae sint illius semina cumque<lb/>
e regione locum quasi in unum cuncta ferantur,<lb/>
omnia coniciens in eum volventia, cursum.</s> <lb/>
<s>forsitan ex ipso veniens trahat aere, quaedam<lb/>
corpora quae plagis incendunt mobilitatem.</s> <lb/>
<s>incolumisque venit per res atque illtegra transit<lb/>
multa foraminibus liquidus quia transvolat ignis.</s> <lb/>
<s>multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa <lb/>
corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.</s> <lb/>
<s>dissoluit porro aes aurumque repente<lb/>
confervefacit, e parvis quia facta minute<lb/>
corporibus vis est et levibus ex elementis,<lb/>
quae facile insinuantur et insinuata repente <lb/>
dissoluont nodos omnis et vincla relaxant.</s> <lb/>
<s>autumnoque magis stellis fulgentibus apta<lb/>
concutitur caeli domus undique totaque tellus, <lb/>
et cum tempora se <emph type="italics"/>ve<emph.end type="italics"/>ris florentia pandunt. </s><s><lb/>
frigore enim desunt ignes ventique calore <lb/>
deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes. </s><s><lb/>
interutrasque igitur cum caeli tempora constant, <lb/>
tum variae eausae concurrunt fulminis omnes. </s><s><lb/>
nam fretus ipse anni permiscet frigus <emph type="italics"/>et<emph.end type="italics"/> aestum, <lb/>
quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi, <lb/>
ut discordia <emph type="italics"/>sit<emph.end type="italics"/> rerum magnoque tumultu <lb/>
ignibtis et ventis furibundus fluctuet aer. </s><s><lb/>
prima caloris enim pars et postrema rigoris, <lb/>
tempus id est vernum; cluare pugnare necessest <lb/>
dissimilis <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/> inter se turbareque mixtas. </s><s> <lb/>
et calor extremus primo cum frigore mixtus <lb/>
volvitur, autumni quod fertur nomine tempus, <lb/>
hic quoque, confligunt hiemes aestatibus acres. </s><s><lb/>
propterea <emph type="italics"/>freta<emph.end type="italics"/> sunt haec anni nominitanda,<lb/>
nec mirumst in eo si tempore plurima fiunt <lb/>
fulmina tempestasque cie<emph type="italics"/>tur<emph.end type="italics"/> turbida caelo, <lb/>
ancipiti quoniam bello turbatur utrimque, <lb/>
hinc flammis illinc ventis umoreque mixto.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc est igniferi naturam fulminis ispsam<lb/>
perspicere et qua vi faciat rem quamque videre, <lb/>
non Tyrrhena retro volventem carmina frustra<lb/>
indicia occultae divum perquirere mentis,<lb/>
unde volans ignis pervenerit aut in utram se<lb/>
verterit hinc partim, quo pacto per loca<lb/>
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se, <lb/>
quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.</s> <lb/>
<s>
quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi<lb/>
terrifico quatiunt sonitu caelestia templa<lb/>
et iaciunt ignem quo <emph type="italics"/>quo<emph.end type="italics"/>iquest cumque voluptas,<lb/>
cur quibus incautum scelus aversabile cumquest <lb/>
non faciunt icti flammas ut fulguris halent<lb/>
pectore perfixo, documen mortalibus acre,<lb/>
et potius nulla sibi turpi conscius in re<lb/>
volvitur in flammis innoxius inque peditur<lb/>
turbine caelesti subito correptus et igni?</s><s> <lb/>
cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?</s><s><lb/>
an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?</s><s><lb/>
in terraque patris cur telum perpetiuntur<lb/>
optundi?</s><s> cur ipse sinit neque pareit in hostis?</s><s><lb/>
denique cur numquam caelo iacit undique puro <lb/>
Iuppiter <emph type="italics"/>in ter<emph.end type="italics"/>ras fulmen sonitusque profundit?</s><s><lb/>
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum<lb/>
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?</s><s><lb/>
in mare qua porro mittit ratione?</s><s> quid undas<lb/>
arguit et liquidam molem camposque natantis?</s><s> <lb/>
praeterea si vult caveamus fulminis ictum,<lb/>
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?</s><s><lb/>
si nec opinantis autem volt opprimere igui,<lb/>
cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,<lb/>
cur tenebras ante et fremitus et murmura, concit ?</s><s> <lb/>
et simul in multas partis qui credere possis<lb/>
mittere?</s><s> an hoc ausis numquam contendere factum,<lb/>
ut fierent ictus uno sub tempore plures?</s><s><lb/>
at saepest numero factum fierique necessest,<lb/>
ut pluere in multis regionibus et cadere imbris, <lb/>
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.</s> <lb/>
<s>postremo cur sancta deum delubra suasque<lb/>
discutit infesto praeclaras fulmine sedes<lb/>
et bene facta deum frangit simulacra suisque<lb/>
demit imaginibus violento volnere honorem?</s><s> <lb/>
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius <lb/>
montibus in summis vestigia cernimus ignis?</s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, facilest ex his cognoscere rebus, <lb/>
presteras Grai quos ab re nominitarunt, <lb/>
in mare qua missi veniant ratione superne. </s><s> <lb/>
nam fit ut interdum tamquam demissa columna <lb/>
in mare de caelo descendat, quam freta circum <lb/>
fervescunt graviter spirantibus incita flabris, <lb/>
et quaecumque in eo turn sint deprensa tumultu <lb/>
navigia in summum veniant vexata periclum. </s><s> <lb/>
hoc fit ubi interdum non quit vis incita venti <lb/>
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit <lb/>
in mare de caelo tamquam demissa columna, <lb/>
paulatim, quasi quid pugno bracchique superne <lb/>
coniectu trudatur et extendatur in undas; <lb/>
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti <lb/>
vis et fervorem mirum concinnat in undis; <lb/>
versabundus enim turbo descendit et illam <lb/>
deducit pariter lento cum corpore nubem; <lb/>
quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti, <lb/>
ille in aquam subito se inmittit et omne <lb/>
excitat ingenti sonitu mare fervere cogens. </s><s><lb/>
fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse <lb/>
vertex conradens, ex aere, semina nubis <lb/>
et quasi demissum caelo prestera imitetur. <lb/>
hic ubi se in terras demisit dissoluitque, <lb/>
turbinis inmanem vim provomit atque procellae. </s><s><lb/>
sed quia fit raro omnino montisque necessest <lb/>
officere in terris, apparet crebrius idem <lb/>
prospectu maris in magno caeloque patenti. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando<lb/>
hoc supero in caeli spatio coiere repente<lb/>
asperiora, moris quae possint indupedita<lb/>
exiguis tamen inter se comprensa teneri.</s> <lb/>
<s>haec faciunt primum parvas consistere nubes; <lb/>
inde haec comprendunt inter se conque gregantur<lb/>
et coniungendo crescunt ventisque feruntur<lb/>
usque adeo donec tempestas saeva coortast.</s> <lb/>
<s>fit quoque uti montis vicina cacumina caelo<lb/>
quam sint quoque magis, tanto magis edita fument <lb/>
adsidue furvae nubis caligine crassa<lb/>
propterea quia, cum consistunt nubila primum,<lb/>
ante videre oculi quam possint, tenvia, venti<lb/>
portantes cogunt ad summa cacumina montis.</s> <lb/>
<s>hic demum fit uti turba maiore coorta <lb/>
et condensa queant apparere et simul ipso<lb/>
vertice de montis videantur surgere in aethram.</s> <lb/>
<s>nam loca declarat sursum ventosa patere<lb/>
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.</s> <lb/>
<s>praeterea permulta mari quoque tollere toto <lb/>
corpora naturam declarant litore vestes<lb/>
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.</s> <lb/>
<s>quo magis ad nubis augendas multa videntur<lb/>
posse quoque e salso consurgere momine ponti;<lb/>
nam ratio consanguineast umoribus ollis. <lb/>
praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa<lb/>
surgere de terra nebulas aestumque videmus, <lb/>
quae velut halitus hinc ita sursum expressa feruntur <lb/>
suffunduntque sua, caelum caligine et altas <lb/>
sufficiunt nubis paulatini conveniundo; <lb/>
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus <lb/>
et quasi densendo subtexit caerula nimbis. </s><s><lb/>
fit quoque ut huc veniant in caelum extrinsecus illa <lb/>
corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis; <lb/>
innumerabilem enim numerum summamque profundi <lb/>
esse infinitam docui, quantaque volarent <lb/>
corpora mobilitate ostendi quamque repente <lb/>
inmemorabile <emph type="italics"/>per<emph.end type="italics"/> spatium transire solerent. </s><s><lb/>
haut igitur mirumst si parvo tempore saepe <lb/>
montibuÍ tam magnis tempestas atque tenebrae <lb/>
coperiunt maria ac terras inpensa superne,<lb/>
undique quandoquidem per caulas aetheris oninis<lb/>
et quasi per magni circum spiracula mundi<lb/>
exitus introitusque elementis redditus extat.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis <lb/>
nubibus umor et in terras demissus ut imber<lb/>
decidat, expediam.primum iam semina aquai<lb/>
multa simul vincam consurgere nubibus ipsis<lb/>
omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque<lb/>
et nubis et aquam quaecumque in nubibus extat, <lb/>
ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,<lb/>
sudor item atque umor quicumque est denique membris.</s> <lb/>
<s>concipiunt etiam multum quoque saepe marinum<lb/>
umorem, veluti pendentia vellera lanae,<lb/>
cum supera magnum mare venti nubila portant. <lb/>
consimili ratione ex omnibus amnibus umor <lb/>
tollitur in nubis. </s><s>quo cum bene semina aquarum <lb/>
multa modis multis convenere undique adaucta, <lb/>
confertae nubes <emph type="italics"/>umorem<emph.end type="italics"/> mittere certant <lb/>
dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa <lb/>
copia nimborum turba maiore coacta <lb/>
urget, de supero premit ac facit effluere imbris. </s><s><lb/>
praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis <lb/>
aut dissolvuntur, solis super icta calore, <lb/>
mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni <lb/>
cera super calido tabescens multa liquescat. </s><s><lb/>
sed vemens imber fit, ubi vementer utraque <lb/>
nubila vi cumulata premuntur et impete venti. </s><s><lb/>
atque tenere diu pluviae longumque morari <lb/>
consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum <lb/>
atque aliis aliae nubes nimbique rigantes <lb/>
insuper atque omni vulgo de parte feruntur, <lb/>
terraque cum fumans umorem tota redhalat. </s><s><lb/>
hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam <lb/>
adversa fulsit nimborum aspargine contra, <lb/>
tum color in nigris existit nubibus atqui.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Cetera quae sorsum crescunt sorsumque creantur,<lb/>
et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum<lb/>
omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae<lb/>
et vis magna geli, magnum duramen aquarum, <lb/>
et mora quae fluvios passim refrenat euritis,<lb/>
perfacilest tamen haec reperire animoque videre <lb/>
omnia quo pacto fiant quareve creentur, <lb/>
cum bene cognoris elementis reddita quae sint. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age quae ratio terrai motibus extet <lb/>
percipe. </s><s>et in primis terrain fac ut esse rearis <lb/>
supter item ut supera ventosis undique plenam <lb/>
speluncis multosque lacus multasque lucunas <lb/>
in gremio gerere et rupes deruptaque saxa; <lb/>
multaque sub tergo terrai flumina tecta <lb/>
volvere vi fluctus summersaque saxa putandumst: <lb/>
undique enim similem esse sui res postulat ipsa. </s><s><lb/>
his igitur rebus subiunctis suppositisque <lb/>
terra superne tremit magnis concussa ruinis, <lb/>
subter ubi ingentis speluncas subruit aetas; <lb/>
quippe cadunt toti montes magnoque repente <lb/>
concussu late disserpunt inde tremores. </s><s><lb/>
et merito, quoniam plaustri concussa tremescunt <lb/>
tecta viam propter non magno pondere tota, <lb/>
nec minus exultant, ut scrupus cumque viai <lb/>
ferratos utrimque rotarum succutit orbes. </s><s><lb/>
fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas <lb/>
gleba vetustate e terra provolvitur ingens, <lb/>
ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;<lb/>
ut vas inter<emph type="italics"/>dum<emph.end type="italics"/> non quit constare, nisi umor <lb/>
destitit in dubio fluctu iactarier intus. </s><s> <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea ventus cum per loca subcava terrae <lb/>
collectus parte ex una procumbit et urget <lb/>
obnixus magnis speluncas viribus altas, <lb/>
incumbit tellus quo venti prona premit vis. </s><s> <lb/>
tum supera terram quae sunt extructa domorum <lb/>
ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque, <lb/>
inclinata <emph type="italics"/>tu<emph.end type="italics"/>ment in eandem prodita partem <lb/>
protractaeque trabes inpendent ire paratae.</s> <lb/>
<s>et metuunt magni naturam credere mundi <lb/>
exitiale aliquod tempus clademque manere, <lb/>
cum videant tantam terrarum incumbere molem! <lb/>
quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet <lb/>
res neque ab exitio possit reprehendere euntis. </s><s><lb/>
nunc quia respirant alternis inque gravescunt <lb/>
et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi, <lb/>
saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas <lb/>
quam facit; inclinatur enim retroque recellit <lb/>
et recipit prolapsa suas in pondere sedes. </s><s><lb/>
hac igitur ratione vacillant omnia tecta, <lb/>
summa magis mediis, media imis, ima perhilum. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris, <lb/>
ventus ubi atque animae, subito vis maxima quaedam <lb/>
aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta <lb/>
in loca se cava terrai coniecit ibique <lb/>
speluncas inter magnas fremit ante tumultu<lb/>
versabunda<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> portatur, post incita cum vis<lb/>
exagitata foras erumpitur et simul altam<lb/>
diffindens terram magnum concinnat hiatum,<lb/>
in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi <lb/>
in Peloponneso, quas exitus hic animai<lb/>
disturbat urbes et terrae motas obortus.</s> <lb/>
<s>multaque praeterea ceciderunt moenia magnis<lb/>
motibus in terris et multae per mare pessum<lb/>
subsedere suis pariter cum civibus urbes. <lb/>
quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai<lb/>
et fera vis venti per crebra foranuna terrae<lb/>
dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;<lb/>
frigus uti nostros penitus cum venit in artus,<lb/>
concutit invitos cogens tremere atque movere. <lb/>
ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,<lb/>
tecta superne timent, metuunt inferne cavernas<lb/>
terrai ne dissoluat natura repente,<lb/>
neu distracta suum late dispandat hiatum<lb/>
adque suis confusa velit comple<emph type="italics"/>re<emph.end type="italics"/> ruinis. <lb/>
proinde licet quamvis caelum terramque reantur<lb/>
incorrupta fore aeternae mancata saluti;<lb/>
et tamen interdum praesens vis ipsa pericli<lb/>
subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,<lb/>
ne pedibus raptim tellus subtracta feratur <lb/>
in barathrum rerumque sequatur prodita summa<lb/>
funditus et fiat mundi confusa ruina.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>[Principio mare mirantur non reddere maius<lb/>
naturam, quo sit tantus decursus aquarum,<lb/>
omnia quo veniant ex omni flumima parte. <lb/>
adde vagos imbris tempestatesque volantes,<lb/>
omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;<lb/>
adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam<lb/>
guttai vix instar erunt unius adaugmen; <lb/>
quo minus est mirum mare non augescere magnum. </s><s> <lb/>
praeterea magnam sol partem detrahit aestu. </s><s><lb/>
quippe videmus enim vestis umore madentis <lb/>
exsiccare suis radiis ardentibuï solem:<lb/>
at pelage multa et late substrata videmus.</s> <lb/>
<s>proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol <lb/>
umoris parvam delibet ab aequore partem;<lb/>
largiter in tanto spatio tamen auferet undis.</s> <lb/>
<s>tum porro venti quoque magnam tollere partem<lb/>
umoris possunt verrentes aequora, ventis<lb/>
una nocte vias quoniani persaepe videmus <lb/>
siccari mollisque luti concrescere crustas.</s> <lb/>
<s>praeterea docui multum, quoque tollere nubes<lb/>
umorem magno conceptum ex aequore ponti<lb/>
et passim toto terrarum spargere in orbi,<lb/>
cum pluit in terris et venti nubila portant. <lb/>
postremo quoniam raro cum corpore tellus<lb/>
est, et coniunctast, oras maris undique cingens,<lb/>
debet, ut in mare de terris venit umor aquai,<lb/>
in terras itidem manare ex aequore salso;<lb/>
percolatur enim virus retroque remanat <lb/>
materies umoris et ad caput amnibus omnis<lb/>
confluit, inde super terras redit agmine dulci<lb/>
qua via secta semel liquido pede <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/>tulit undas.]<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae<lb/>
expirent ignes interdum turbine tanto, <lb/>
expediam. </s><s>neque, enim mediocri clade coorta<lb/>
flammea tempestas Siculum dominata per agros<lb/>
finitimis ad se convertit gentibus ora,<lb/>
fumida cum caeli scintillare omnia templa<lb/>
cernentes pavida complebant pectora cura, <lb/>
quid moliretur rerum natura novarum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hisce tibi in rebus latest alteque videndum<lb/>
et longe cunctas in partis dispiciendum,<lb/>
ut reminiscaris summam rerum esse profundam<lb/>
et videas caelum sunimai totius unum <lb/>
quam sit parvula pars et quam multesima constet,<lb/>
nec tota pars, homo terrai quota totius unus.</s> <lb/>
<s>quod bene propositum si plane contueare<lb/>
ac videas plane, mirari multa relinquas.</s> <lb/>
<s>numquis enim nostrum miratur siquis in artus <lb/>
accepit calido febrim fervore coortam<lb/>
aut alium quemvis morbi per membra dolorem?</s><s><lb/>
opturgescit enim subito pes, arripit acer<lb/>
saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,<lb/>
existit sacer ignis et urit corpore serpens <lb/>
quamcumque arripuit partim, repitque per artus,<lb/>
nimirum quia sunt multarum semina rerum,<lb/>
et satis haec tellus nobis caelumque mali fert,<lb/>
unde queat vis immensi procrescere morbi.</s> <lb/>
<s>sic igitur toti caelo terraeque putandumst <lb/>
ex infinito satis omnia suppeditare,<lb/>
unde repente queat tellus concussa moveri<lb/>
perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,<lb/>
ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;<lb/>
id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa, <lb/>
et tempestates pluviae graviore coortu<lb/>
sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.</s> <lb/>
<s>ïat nimis est ingens incendi turbidus ardor.Í<lb/>
scilicet et fluvius quivis est maximus ei<lb/>
qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens <lb/>
arbor homoque videtur, et omnia de genere omni<lb/>
maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit, <lb/>
cum tamen omnia cum caelo terraque marique <lb/>
nil sint ad summam summai totius omnem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc tamen illa modis quibus inritata repente <lb/>
flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,<lb/>
expediam. </s><s>primum totius subcava montis<lb/>
est natura, fere silicum suffulta cavernis.</s> <lb/>
<s>omnibus est porro in speluncis ventus et aer;<lb/>
ventus enim fit, ubi est agitando percitus aer. <lb/>
hic ubi percaluit calefecitque omnia circum<lb/>
saxa furens, qua contingit, terramque, et ab ollis<lb/>
excussit calidum flammis velocibus ignem,<lb/>
tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.</s> <lb/>
<s>fert itaque ardorem longe longeque favillam <lb/>
differt et crassa volvit caligine fumum<lb/>
extruditque simul mirando pondere saxa;<lb/>
ne dubites quin haec animai turbida sit vis.</s> <lb/>
<s>praeterea magna ex parti mare montis ad eius<lb/>
radices frangit fluctus aestumque resorbet. <lb/>
ex hoc usque mari speluncae montis ad altas<lb/>
perveniunt subter fauces. </s><s>hac ire fatendumst<lb/>
</s></p><p type="main"><s>et penetrare mari penitus res cogit aperto <lb/>
atque efflare foras ideoque extollere flammam <lb/>
saxaque subiectare et arenae tollere nimbos. </s><s> <lb/>
in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi <lb/>
nominitant; nos quod fauces perhibemus et ora.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam <lb/>
non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;<lb/>
<lb/>
corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere <lb/>
conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas <lb/>
conveniat leti, dicatur ut illius una.</s> <lb/>
<s>nam neque eum ferro nec frigore vincere possis<lb/>
interiisse neque a morbo neque forte veneno,<lb/>
verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei <lb/>
scimus. </s><s>item in multis hoc rebus dicere habemus.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nilus in aestatem crescit campisque redundat,<lb/>
unicus in terris Aegypti totius amnis.</s> <lb/>
<s>is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,<lb/>
aut quia sunt aestate aquilones ostia contra, <lb/>
anni tempore eo qui etesiae esse feruntur,<lb/>
et contra fluvium fiantes remorantur et undas<lb/>
cogentes sursus replent coguntque manere.</s> <lb/>
<s>nam dubio procul haec adverso flabra feruntur<lb/>
flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur. <lb/>
ille ex aestifera parti venit amnis ab austro,<lb/>
inter nigra virum percocto saecla colore<lb/>
exoriens penitus media ab regione diei.</s> <lb/>
<s>est quoque uti possit magnus congestus harenae<lb/>
fluctibus adversis oppilare ostia contra, <lb/>
cum mare permotum ventis ruit intus harenam;<lb/>
quo fit uti pacto liber minus exitus amni<lb/>
et proclivis item fiat minus impetus undis.</s> <lb/>
<s>fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei<lb/>
tempore eo fiant, quod etesia flabra aquilonum <lb/>
nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.</s> <lb/>
<s>scilicet ad mediam regionem eiecta diei<lb/>
cum convenerunt, ibi ad altos denique montis<lb/>
contrusae nubes coguntur vique premuntur.</s> <lb/>
<s>forsitan Aethiopum penitus de montibus altis <lb/>
crescat, ubi in campos albas descendere ningues <lb/>
tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque, lacusque <lb/>
expediam, quali natura, praedita constent. </s><s><lb/>
principio quod Averna vocantur nomine, id ab re <lb/>
inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis, <lb/>
e regione ea quod loca cum venere volantes, <lb/>
remigi oblitae pennarum vela remittunt <lb/>
praecipitesque cadunt molli cervice profusae <lb/>
in terram, si forte ita fert natura locorum, <lb/>
aut in aquam, si forte lacus substratus Averni<emph type="italics"/>st<emph.end type="italics"/>. </s><s><lb/>
is locus est Cumas aput, acri sulpure montes <lb/>
oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti. </s><s><lb/>
est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso <lb/>
vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae, <lb/>
quo numquam pennis appellunt corpora raucae <lb/>
cornices, non cum fumant altaria donis: <lb/>
usque adeo fugitant non iras Palladis acris <lb/>
pervigili causa, Graium ut cecinere poetae, <lb/>
sed natura loci ope sufficit ipsa suapte. </s><s> <lb/>
in Syria quoque fertur item locus esse videri, <lb/>
quadripedes quoque quo simul ae vestigia primum <lb/>
intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa, <lb/>
manibus ut si sint divis mactata repente. </s><s><lb/>
omnia quae naturali ratione geruntur, <lb/>
et quibus effiant causis apparet origo; <lb/>
ianua ne forte his Orci regionibus esse <lb/>
credatur, post hinc animas Acheruntis in oras <lb/>
ducere forte deos manis inferne reamur, <lb/>
naribus alipedes ut cervi saepe putantur <lb/>
ducere de latebris serpentia saecla ferarum. </s><s><lb/>
quod procul a vera quam sit ratione repulsum <lb/>
percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante, <lb/>
in terra cuiusque modi rerum esse figuras; <lb/>
multa, cibo quae sunt, vitalia, multaque, morbos <lb/>
incutere et mortem quae possint adcelerare. </s><s><lb/>
et magis esse aliis alias animantibus aptas <lb/>
res ad vitai rationem ostendimus ante <lb/>
propter dissimilem naturam dissimilisque <lb/>
texturas inter sese primasque figuras. </s><s><lb/>
multa meant inimica per auris, multa per ipsas <lb/>
insinuant naris infesta atque aspera iactu, <lb/>
nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem <lb/>
aspectu fugienda saporeque tristia quae sint. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Deinde videre licet quam multae sint homini res <lb/>
acriter infesto sensu spurcaeque gravesque; <lb/>
arboribus primum certis gravis umbra tributa <lb/>
usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores, <lb/>
siquis eas supter iacuit prostratus in herbis. </s><s> <lb/>
est etiam magnis Heliconis montibus arbos<lb/>
floris odore hominem taetro consueta necare.</s> <lb/>
<s>scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,<lb/>
multa modis multis multarum semina rerum<lb/>
quod permixta gerit tellus discretaque tradit. <lb/>
nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri<lb/>
nidore offendit nares, consopit ibidem,<lb/>
concidere et spumas qui morbo mittere suevit.</s> <lb/>
<s>castoreoque gravi mulier sopita recumbit<lb/>
et manibus nitidum teneris opus effluit ei, <lb/>
tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.</s> <lb/>
<s>multaque praeterea languentia membra per artus<lb/>
solvunt atque animam labefactant sedibus intus.</s> <lb/>
<s>denique si calidis etiam cunctare lavabris<lb/>
plenior et laveris, solio ferventis aquai <lb/>
quam facile in medio fit uti des saepe ruinas! <lb/>
carbonumque gravis vis atque odor insinuatur<lb/>
quam facile in cerebrum, nisi aquam praecepimus ante!<lb/>
at cum membra domus percepit ferviduÍ, nervis<lb/>
tum fit odor viri plagae mactabilis instar. <lb/>
nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa<lb/>
gignier et taetro concrescere odore bitumen;<lb/>
denique ubi argenti venas aurique secuntur,<lb/>
terrai penitus scrutantes abdita ferro,<lb/>
qualis expiret Scaptensula subter odores?</s><s> <lb/>
quidve mali fit ut exhalent aupata metalla!<lb/>
quas hominum reddunt facies qualisque colores!<lb/>
nonne vides audisve perire in tempore parvo<lb/>
quam soleant et quam vitai copia desit,<lb/>
quos opere in tali cohibet vis magna necessis?</s><s> <lb/>
hos igitur tellus omnis exaestuat aestus<lb/>
expiratque foras in apertum promptaque caeli.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Sic et Averna loca alitibus summittere debent<lb/>
mortiferam vim, de terra quae surgit in auras, <lb/>
ut spatium caeli quadam de parte venenet; <lb/>
quo simul ac primum pennis delata sit ales, <lb/>
impediatur ibi caeco correpta veneno, <lb/>
ut cadat e regione loci, qua derigit aestus. </s><s><lb/>
quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus <lb/>
reliquias vitae membris ex omnibus aufert. </s><s> <lb/>
quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum; <lb/>
posterius fit uti, cum iam cecidere veneni <lb/>
in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda <lb/>
propterea quod magna mali fit copia circum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut interdum vis haec atque aestus Averni<lb/>
aera, qui inter avis cumquest terramque locatus, <lb/>
discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.</s> <lb/>
<s>cuius ubi e regione loci venere volantes,<lb/>
claudicat extemplo pinnarum nisus inanis<lb/>
et conamen utrimque alarum proditur omne. <lb/>
hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,<lb/>
scilicet in terram delabi pondere cogit<lb/>
natura, et vacuum prope iam per inane iacentes<lb/>
dispergunt animas per caulas corporis omnis.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>frigidior porro in puteis aestate fit umor, <lb/>
rarescit quia terra calore et semi<emph type="italics"/>na<emph.end type="italics"/> siquae <lb/>
forte vaporis habet, propere dimittit in auras. </s><s><lb/>
quo magis est igitur tellus effeta calore,<lb/>
fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor. </s><s><lb/>
frigore cum premitur porro omnis terra coitque <lb/>
et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo<lb/>
exprimat in puteos siquem gerit ipsa calorem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna <lb/>
frigidus et calidus nocturno tempore fertur.</s> <lb/>
<s>hunc homines fontem nimis admirantur et acri <lb/>
sole putant supter terras fervescere raptim,<lb/>
nox ubi terribili terras caligine texit.</s> <lb/>
<s>quod nimis a verast longe ratione remotum.</s> <lb/>
<s>quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai <lb/>
non quierit calidum supera de reddere parte, <lb/>
cum superum lumen tanto fervore fruatur,<lb/>
qui queat hic supter tam crasso corpore terram <lb/>
percoquere umorem et calido satiare vapore?</s><s><lb/>
praesertim cum vix possit per saepta domorum <lb/>
insinuare suum radiis ardentibus aestum. <lb/>
quae ratiost igitur?</s><s> nimirum terra magis quod <lb/>
rara tepet circum fontem quam cetera tellus<lb/>
multaque sunt ignis prope semina corpus aquai. </s><s><lb/>
hoc ubi roriferis terram nox obruit umbris,<lb/>
extemplo penitus frigescit terra coitque. <lb/>
hac ratione fit ut, tamquain compressa manu sit,<lb/>
exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis, <lb/>
quae calidum faciunt aquae tactum atque saporem.</s> <lb/>
<s>inde ubi sol radiis terram dimovit obortus<lb/>
et rarefecit calido gliscente vapore, <lb/>
rursus in antiquas redeunt primordia sedes <lb/>
ignis et in terram cedit calor omnis aquai. </s><s><lb/>
frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna. </s><s><lb/>
praeterea solis radiis iactatur aquai <lb/>
umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu; <lb/>
propterea fit uti quae semina cumque habet ignis <lb/>
dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se, <lb/>
mittit et exolvit glaciem nodosque relaxat.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Frig<emph type="italics"/>id<emph.end type="italics"/>us est etiam fons, supra quem sita saepe<lb/>
stuppa iacit flammam concepto protinus igni, <lb/>
taedaque consimili ratione accensa per undas<lb/>
conlucet, quocumque natans impellitur auris.</s> <lb/>
<s>nimirum quia sunt in aqua permulta vaporis<lb/>
semina de terraque necessest funditus ipsa<lb/>
ignis corpora per totum consurgere fontem <lb/>
et simul exspirare foras exireque in auras,<lb/>
non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons,<lb/>
propterea dispersa foras erumpere cogit<lb/>
vis per aquam subito sursuinquie ea conciliari.</s> <lb/>
<s>quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai <lb/>
qui scatit et salsas circum se dimovet undas;<lb/>
et multis aliis praebet regionibus aequor<lb/>
utilitatem opportunam sitientibuÍ nautis,<lb/>
quod dulcis inter salsas intervomit undas.</s> <lb/>
<s>sic igitur per eum possunt erumpere fontem <lb/>
et scatere illa foras, in stuppam semina quae cum<lb/>
conveniunt aut in taedai corpore adhaerent, <lb/>
ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se <lb/>
semina habent ignis stuppae taedaeque latentis. </s><s><lb/>
nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum <lb/>
nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante <lb/>
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?</s><s> <lb/>
multaque praeterea prius ipso tacta vapore <lb/>
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis. </s><s><lb/>
hoc igitur fleri quoque in illo fonte putandumst. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quod superest, agere incipiam quo foedere fiat <lb/>
naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit, <lb/>
quem Magneta vocant patrio de nomine Grai, <lb/>
Magnetum quia fit patriis in finibus ortus. </s><s><lb/>
hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam <lb/>
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se. </s><s><lb/>
quinque etenim licet interdum pluresque videre <lb/>
ordine demissos levibus iactarier auris, <lb/>
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens <lb/>
ex alioque allus lapidis vim vinclaque noscit: <lb/>
usque adeo permananter vis pervolat eius.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quam <lb/>
ipsius rei rationem reddere possis, <lb/>
et nimium longis ambagibus est adeundum;<lb/>
quo magis attentas auris animumque reposco. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Principio omnibus ab rebus, quascumque videmus,<lb/>
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest<lb/>
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.</s> <lb/>
<s>perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;<lb/>
frigus ut <emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> fluviis, calor ab sole, aestus ab undis <lb/>
aequoris exesor moerorum litora propter.</s> <lb/>
<s>nec varii cessant sonitus manare per auras.</s> <lb/>
<s>
denique in os salsi venit umor saepe saporis,<lb/>
cum mare versamur propter, dilutaque contra<lb/>
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. </s><s><lb/>
usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter<lb/>
fertur et in cunctas dimittitur undique partis<lb/>
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,<lb/>
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper<lb/>
cernere odorari licet et sentire sonare. <lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res<lb/>
commemorare; quod in primo quoque carmine claret.</s> <lb/>
<s>quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res<lb/>
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,<lb/>
qua de disserere adgredior, firmare necessest <lb/>
nil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.</s> <lb/>
<s>principio fit ut in speluncis saxa superne<lb/>
sudent umore et guttis manantibuÍ stillent.</s> <lb/>
<s>manat item nobis e toto corpore sudor,<lb/>
creseit barba pilique per omnia membra, per artus. <lb/>
diditur in venas cibus omnis, auget alitque<lb/>
corporis extremas quoque partis unguiculosque.</s> <lb/>
<s>frigus item transire per aes calidumque vaporem<lb/>
sentimus, sentimus item transire per aurum<lb/>
atque per argentum, cum pocula plena tenemus. <lb/>
denique per dissaepta domorum saxea voces<lb/>
pervolitant, permanat odor frigusque vaposque<lb/>
ignis, qui ferri quoque vim penetrare suevit<lb/>
denique qua circum Galli lorica coercet.</s> <lb/>
<s>et, tempestate in terra caeloque coorta,<lb/>
morbida visque simul cum extrinsecus insinuatur,<lb/>
in caelum terrasque remotae iura facessunt,<lb/>
quandoquidem nil est nisi raro corporiÍ nexu.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Huc accedit uti non omnia, quae laciuntur<lb/>
corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu <lb/>
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.</s> <lb/>
<s>principio terram sol excoquit et facit are<lb/>
at glaciem dissolvit et altis montibus altas<lb/>
extructas<emph type="italics"/>que<emph.end type="italics"/> nives radiis tabescere cogit.</s> <lb/>
<s>denique cera liquefit in eius posta vapore. <lb/>
ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,<lb/>
at coria et carnem trahit et conducit in unum.</s> <lb/>
<s>umor aquae porro ferrum condurat ab igni,<lb/>
at coria et carnem mollit durata calore.</s> <lb/>
<s>barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas, <lb/>
effluat ambrosius quasi vero, et nectare tinctus; <lb/>
qua nil est homini quod amariuÍ frondeat esca. </s><s><lb/>
denique amaracinum fugitat sus et timet omne <lb/>
ungentum; nam saetigeris subus acre venenumst, <lb/>
quod nos interdum tamquam recreare videtur. </s><s> <lb/>
at contra nobis caenum taeterrima cum sit <lb/>
spurcities, eadem subus haec iucunda videtur, <lb/>
insatiabiliter toti ut volvantur ibidem.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Hoc etiam superest, ipsa quam dicere de re <lb/>
adgredior quod dicendum prius esse videtur. </s><s> <lb/>
multa foramina cum variis sint reddita rebus, <lb/>
dissimili inter se natura praedita debent <lb/>
esse et habere suam naturam quaeque viasque. </s><s><lb/>
quippe etenim varii sensus animantibus insunt, <lb/>
quorum quisque suam proprie rem percipit in se; <lb/>
nam penetrare alio sonitus alioque saporem<lb/>
cernimus e sucis, alio nidoris odores.</s> <lb/>
<s>praeterea manare aliud per saxa videtur, <lb/>
atque aliud lignis, aliud transire per aurum,<lb/>
argentoque foras aliud vitroque meare.</s> <lb/>
<s>namn fluere hac species, illac calor ire videtur,<lb/>
atque aliis aliut citius transmittere eadem.</s> <lb/>
<s>scilicet id fieri cogit natura viarum<lb/>
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante,<lb/>
propter dissimilem natturam textaque rerum.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Quapropter, bene ubi haec confirmata atque locata<lb/>
omnia constiterint nobis praeposta parata,<lb/>
quod superest, facile hinc ratio reddetur et omnis <lb/>
causa patefiet quae ferri pelliciat vim.</s> <lb/>
<s>principio fluere e lapide hoc permulta necessest<lb/>
semina sive aestum qui discutit aera plagis,<lb/>
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.</s> <lb/>
<s>hoc ubi inanitur spatium multusque vacefit <lb/>
in medio locus, extemplo primordia ferri<lb/>
in vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque<lb/>
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.</s> <lb/>
<s>nec res ulla magis primoribus <emph type="italics"/>ex<emph.end type="italics"/> elementis<lb/>
indupedita suis arte conexa cohaeret <lb/>
quam validi ferri natura et frigidus horror.</s> <lb/>
<s>quo minus est mirum, quod dico, ibus ex elementis<lb/>
corpora si nequeunt e ferro plura coorta<lb/>
in vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur;<lb/>
quod facit, et sequitur, donec pervenit ad ipsum <lb/>
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.</s> <lb/>
<s>hoc fit idem cunctas in partis, unde vacefit<lb/>
cumque locus, sive e transverso sive superne<lb/>
corpora continuo in vacuum vicina feruntur;<lb/>
quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa <lb/>
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.</s> <lb/>
<s>huc accedit item (quare queat id magis esse,<lb/>
haec quoque res adiumento motuque iuvatur)<lb/>
quod, simul a fronte est anelli rarior aer<lb/>
factus inanitusque locus magis ac vacuatus, <lb/>
continuo fit uti qui post est cumque locatus<lb/>
aer a tergo quasi provehat atque propellat. </s><s><lb/>
semper enim circumpositus res verberat aer; <lb/>
sed tali fit uti propellat tempore ferrum, <lb/>
parte quod ex una spatium vacat et capit in se. <lb/>
hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri <lb/>
parvas ad partis subtiliter insinuatus <lb/>
trudit et inpellit, quasi navem velaque ventus.</s> <lb/>
<s>denique res omnes debent in corpore habere<lb/>
aera, quandoquidem raro sunt corpore et aer <lb/>
omnibus est rebus circumdatus adpositusque.</s> <lb/>
<s>hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aer,<lb/>
sollicito motu semper iactatur eoque<lb/>
verberat anellum dubio procul et ciet intus<lb/>
scilicet: ille eodem fertur quo praecipitavit <lb/>
iam semel et partem in vacuam conamina sumpsit.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat<lb/>
interdum, fugere atque sequi consueta vicissim.</s> <lb/>
<s>exultare etiam Samothracia ferrea vidi<lb/>
et ramenta simul ferri furere intus ahenis <lb/>
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset:<lb/>
usque adeo fugere ab saxo gestire videtur.</s> <lb/>
<s>
aere interposito discordia tanta creatur<lb/>
propterea quia nimirum prius aestus ubi aeris <lb/>
praecepit ferrique vias possedit apertas, <lb/>
posterior lapidis venit aestus et omnia plena <lb/>
invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante. </s><s><lb/>
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu <lb/>
ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se <lb/>
atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet. </s><s> <lb/>
illud in his rebus mirari mitte, quod aestus <lb/>
non valet e lapide hoc alias impellere item res. </s><s><lb/>
pondere enim fretae partim stant: quod genus aurum; <lb/>
et partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus <lb/>
pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam; <lb/>
lignea materies in quo genere esse videtur.</s> <lb/>
<s>interutrasque igitur ferri natura locata <lb/>
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,<lb/>
inpellant ut eam Magnesia flumine saxa. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena, <lb/>
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur<lb/>
quae memorare queam inter se singlariter apta.</s> <lb/>
<s>saxa vides primum sola colescere ca1ce.</s> <lb/>
<s>glutine materies taurino iungitur uno,<lb/>
ut vitio venae tabularum saepius hiscant <lb/>
quam laxare queant compages taurea vincla.</s> <lb/>
<s>vitigeni latices aquai fontibus audent<lb/>
misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.</s> <lb/>
<s>purpureusque colos conchyli iungitur uno<lb/>
corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam, <lb/>
non si Neptuni fluctu renovare operam des,<lb/>
non, mare si totum velit eluere omnibus undis.</s> <lb/>
<s>
denique non auro res aurum copulat una<lb/>
aerique <emph type="italics"/>aes<emph.end type="italics"/> plumbo fit uti iungatur ab albo?</s><s><lb/>
cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?</s><s> <lb/>
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam,<lb/>
nec me tam multam hic operam consumere par est,<lb/>
sed breviter paucis praestat comprendere multa.</s> <lb/>
<s>quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,<lb/>
ut cava conveniant plenis haec illius illa <lb/>
huiusque inter se, iunctura haec optima constat.</s> <lb/>
<s>est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata<lb/>
inter se quaedam possint coplata teneri;<lb/>
quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>nunc ratio quae sit morbis aut unde repente <lb/>
mortiferam possit cladem conflare coorta<lb/>
morbida vis hominum generi pecudumque catervis,<lb/>
expediam. </s><s>primum multarum semina rerum<lb/>
esse supra docui quae sint vitalla nobis,<lb/>
et contra quae sint morbo mortique necessest <lb/>
multa volare. </s><s>ea cum casu sunt forte coorta<lb/>
et perturbarunt caelum, fit morbidus aer.</s> <lb/>
<s>atque ea vis omnis morborum pestilitasque<lb/>
aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne<lb/>
per caelum veniunt, aut ipsa saepe coortae <lb/>
de terra surgunt, ubi putorem umida nactast<lb/>
intempestivis pluviisque et solibus icta.</s> <lb/>
<s>nonne vides etiam caeli novitate et aquarum<lb/>
temptari procul a patria quicumque domoque<lb/>
adveniunt ideo quia longe discrepitant res?</s><s> <lb/>
nam quid Brittanni caelum differre putamus,<lb/>
et quod in Aegypto est qua mundi claudicat axis,<lb/>
quidve quod in Ponto est differre, et Gadibus atque<lb/>
<lb/>
usque ad nigra virum percocto saecla colore?</s><s><lb/>
quae cum quattuor inter se diversa videmus <lb/>
quattuor a ventis et caeli partibus esse,<lb/>
tum color et facies hominum distare videntur<lb/>
largiter et morbi generatim saecla tenere.</s> <lb/>
<s>est elephas morbus qui propter flumina Nili<lb/>
gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam. </s><s> <lb/>
Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis<lb/>
finibus. </s><s>inde aliis alius locus est inimicus <lb/>
partibus ac membris: varius concinnat id aer. </s><s><lb/>
proinde ubi se caelum quod nobis forte alienum <lb/>
commovet atque aer inimicus serpere coepit, <lb/>
ut nebula ac nubes paulatim repit et omne <lb/>
qua graditur conturbat et immutare coactat; <lb/>
fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum, <lb/>
corrumpat reddatque sui simile atque alienum. </s><s><lb/>
haec igitur subito clades nova pestilitasque <lb/>
aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas <lb/>
aut alios hominum pastus pecudumque cibatus, <lb/>
aut etiam suspensa manet vis aere in ipso <lb/>
et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras, <lb/>
illa quoque in corpus pariter sorbere necessest. </s><s> <lb/>
consimili ratione venit bubus quoque saepe <lb/>
pestilitas et iam pigris balantibus aegror. </s><s><lb/>
nec refert utrum nos in loca deveniamus <lb/>
nobis adversa et caeli mutemus amictum, <lb/>
an caelum nobis ultro natura coruptum <lb/>
deferat aut aliquid quo non consuevimus uti, <lb/>
quod nos adventu possit temptare recenti. </s><s><lb/>
</s></p><p type="main"><s>Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus<lb/>
finibus in Cecropis funestos reddidit agros <lb/>
vastavitque vias, exhausit civibus urbem. </s><s> <lb/>
nam penitus veniens Aegypti finibus ortus, <lb/>
aera permensus multum camposque natantis, <lb/>
incubuit tandem populo Pandionis omnei, <lb/>
inde catervatim morbo mortique dabantur.</s> <lb/>
<s>principio caput incensum fervore gerebant <lb/>
et duplicis oculos suffusa luce rubentes.</s> <lb/>
<s>sudabant etiam fauces intrinsecus atrae<lb/>
sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat<lb/>
atque animi interpres manabat lingua cruore,<lb/>
debilitata malis, motu gravis, aspera tactu. <lb/>
inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum<lb/>
morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,<lb/>
omnia tum vero vitai claustra lababant.</s> <lb/>
<s>spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,<lb/>
rancida quo perolent proiecta cadavera ritu. <lb/>
atque animi prorsum <emph type="italics"/>tum<emph.end type="italics"/> vires totius, omne<lb/>
languebat corpus leti iam limine in ipso.</s> <lb/>
<s>intolerabilibusque malis erat anxius angor<lb/>
adsidue comes et gemitu commixta querella.</s> <lb/>
<s>singultusque frequens noctem per saepe diemque <lb/>
corripere adsidue nervos et membra coactans<lb/>
dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.</s> <lb/>
<s>nec nimio cuiquam posses ardore tueri<lb/>
corporis in summo summam fervescere partem,<lb/>
sed potius tepidum manibus proponere tactum <lb/>
et simul ulceribus quasi inustis omne rubere<lb/>
corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.</s> <lb/>
<s>intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,<lb/>
<lb/>
flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus. </s><s><lb/>
nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris <lb/>
vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper. </s><s><lb/>
in fluvios partim gelidos ardentia morbo <lb/>
membra dabant nudum iacientes corpus in undas. </s><s><lb/>
multi praecipites lymphis putealibus alte <lb/>
inciderunt ipso venientes ore patente <lb/>
insedabiliter sitis arida, corpora mersans, <lb/>
aequabat multum parvis umoribus imbrem. </s><s><lb/>
nec requies erat ulla mali: defessa iacebant <lb/>
corpora. </s><s>mussabat tacito medicina timore, <lb/>
quippe patentia cum totiens ardentia morbis <lb/>
lumina versarent oculorum expertia somno. </s><s><lb/>
multaque praeterea mortis tum signa dabantur, <lb/>
perturbata animi mens in maerore metuque, <lb/>
triste supercilium, furiosus voltus et acer, <lb/>
sollicitae porro plenaeque sonoribus aures, <lb/>
creber spiritus aut ingens raroque coortus, <lb/>
sudorisque madens per collum splendidus umor, <lb/>
tenvia sputa minuta, croci contacta colore <lb/>
salsaque, per fauces raucas vix edita tussi.</s> <lb/>
<s>in manibus vero nervi trahere et tremere artus <lb/>
a pedibusque minutatim succedere frigus<lb/>
non dubitabat. </s><s>item ad supremum denique tempus<lb/>
conpressae nares, nasi primoris acumen<lb/>
tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis<lb/>
duraque, in ore trucei rictum, frons tenta <emph type="italics"/>tu<emph.end type="italics"/>mebat. </s><s> <lb/>
nec nimio rigidi post artus morte iacebant. </s><s><lb/>
octavoque fere candenti lumine solis <lb/>
aut etiam nona reddebant lampade vitam. </s><s><lb/>
quorum siquis ibei vitarat funera leti, <lb/>
ulceribus taetris et nigra proluvie alvi <lb/>
posterius tamen hunc tabes letumque manebat, <lb/>
aut etiam multus capitis cum saepe dolore <lb/>
corruptus sanguis expletis naribus ibat: <lb/>
huc hominis totae vires corpusque fluebat. </s><s><lb/>
profluvium porro qui taetri sanguinis acre <lb/>
exierat, tamen in nervos huic morbus et artus <lb/>
ibat et in partis genitalis corporis ipsas. </s><s><lb/>
et graviter partim metuentes limina leti <lb/>
vivebant ferro privati parte virili, <lb/>
et manibus sine nonnulli pedibusque manebant <lb/>
in vita tamen, et perdebant lumina partim: <lb/>
usque adeo mortis metus his incesserat acer. </s><s><lb/>
atque etiam quosdam cepere oblivia rerum <lb/>
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi. </s><s><lb/>
multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra <lb/>
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum <lb/>
aut procul apsiliebat, ut acrem exeiret odorem, <lb/>
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua. </s><s><lb/>
nec tamen omnino temere illis solibus ulla <lb/>
comparebat avis, nec <emph type="italics"/>tris<emph.end type="italics"/>tia saecla ferarum <lb/>
exeibant silvis. </s><s>languebant pleraque morbo<lb/>
et moriebantur. </s><s>cum primis fida canum vis<lb/>
strata viis animam ponebat in omnibus aegre;<lb/>
extorquebat enim vitam vis morbida membris.</s> <lb/>
<s>[incomitata rapi certabant funera vasta.] <lb/>
nec ratio remedi communis certa dabatur;<lb/>
nam quod ali dederat vitalis aeris auras<lb/>
volvere in ore licere et caeli templa tueri,<lb/>
hoc aliis erat exitio letumque parabat.</s> <lb/>
<s>illud in his rebus miserandum magnopere unum <lb/>
aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat<lb/>
implicitum morbo, morti damnatus ut esset,<lb/>
deficiens animo maesto cum corde iacebat,<lb/>
funera respectans animam amittebat ibidem.</s> <lb/>
<s>quippe etenim nullo cessabant tempore apisci <lb/>
ex aliis alios avidl contagia morbi, <lb/>
lanigeras tamquam pecudes et bucera saecla.</s> <lb/>
<s>idque vel in primis cumulabat funere funus.</s> <lb/>
<s>nam quicumque suos fugitabant visere ad aegros,<lb/>
vitai nimium cupidos mortisque timentis <lb/>
poenibat paulo post turpi morte malaque,<lb/>
desertos, opis expertis, incuria mactans.</s> <lb/>
<s>qui fuerant autem praesto, contagibus ibant<lb/>
atque labore, pudor quem tum cogebat obire<lb/>
blandaque lassorum vox mixta voce querellae. <lb/>
optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.</s> <lb/>
<s> <lb/>
inque aliis alium. </s><s>populum se-nelire suorum<lb/>
certantes: lacrimis lassi luctuque redibant; <lb/>
inde bonam partem in lectum maerore dabantur. </s><s><lb/>
nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus <lb/>
nec mors nec luctus temptaret tempore tali.<lb/>
</s></p><p type="main"><s>Praeterea iam pastor et armentarius omnis <lb/>
et robustus item curvi moderator aratri <lb/>
languebat, penitusque casa, contrusa iacebant <lb/>
corpora paupertate et morbo dedita morti. </s><s> <lb/>
exanimis pueris super exanimata parentum <lb/>
corpora nonnumquam posses retroque videre <lb/>
matribus et patribus natos super edere vitam.</s> <lb/>
<s>nec minimam partem ex agris <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> maeror in urbem<lb/>
confluxit, languens quem contulit agricolarum <lb/>
copia conveniens ex omni morbida parte.</s> <lb/>
<s>omnia conplebant loca tectaque; quo magis aestus<lb/>
confertos ita acervatim mors accumulabat.</s> <lb/>
<s>multa siti protracta viam per proque voluta<lb/>
corpora silanos ad aquarum strata iacebant <lb/>
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,<lb/>
multaque per populi passim loca prompta viasque<lb/>
languida semanimo cum corpore membra videres<lb/>
horrida paedore et pannis cooperta perire<lb/>
corporis inluvie, pelli super ossibus una, <lb/>
ulceribus taetris prope iam sordique sepulta.</s> <lb/>
<s>omnia denique sancta deum delubra replerat<lb/>
corporibus mors exanimis onerataque passim<lb/>
cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,<lb/>
hospitibus loca quae complerant aedituentes. <lb/>
nec iam religio divom nec numina magni<lb/>
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.</s> <lb/>
<s>nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,<lb/>
quo pius hic populus semper consuerat humari;<lb/>
perturbatus enim totus trepidabat, et unus <lb/>
quisque suum pro re <emph type="italics"/>praesenti<emph.end type="italics"/> maestus humabat.</s> <lb/>
<s>multaque <emph type="italics"/>res<emph.end type="italics"/> subita et paupertas horrida suasit;<lb/>
namque suos consanguineos aliena rogorum<lb/>
insuper extructa ingenti clamore locabant<lb/>
subdebantque faces, multo cum sanguine saepe <lb/>
rixantes potius quam corpora desererentur.<lb/>
</s></p>
</chap>
</body>
<back/>
</text>
</archimedes> | |
| | |
| | <?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?> |
| | <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > |
| | <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> |
| | <info> |
| | <author>Lucretius</author> |
| | <title>De rerum natura: Libri Sex (Vol. I, Text)</title> |
| | <date>1566</date> |
| | <place>Antwerpen</place> |
| | <translator></translator> |
| | <lang>la</lang> |
| | <cvs_file>lucre_natur_079_la_1566.xml</cvs_file> |
| | <cvs_version/> |
| | <locator>079.xml</locator> |
| | </info> |
| | <text> |
| | <front/> |
| | <body> |
| | <chap><p><s> |
| | <pb xlink:href="079/01/043.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/044.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/045.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/046.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/047.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/048.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | <pb xlink:href="079/01/049.jpg" pagenum="CAPITA RERVM EX LUCRETIO"/> |
| | Unbearbeitet |
| | </s></p></chap> |
| | <pb xlink:href="079/01/050.jpg" pagenum="1"/> |
| | |
| | <chap n="1"> |
| | <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> |
| | <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> |
| | <p type="head"><s>LIBER PRIMUS</s></p> |
| | <p type="main"><s>Aeneadum genetrix, <expan abbr="hominũ">hominum</expan>, divuumque voluptas; <lb/> |
| | Alma Venus, caeli subter labentia signa, <lb/> |
| | Quae mare navigerum, quae terras frugiferenti <lb/> |
| | Concelebras, per te quoniam genus omne animantum <lb/> |
| | Concipitur visitque exortum lumina solis; <lb/> |
| | Te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli, <lb/> |
| | Adventumque tuum; tibi suavis daedala tellus <lb/> |
| | Summittit flores; tibi rident aequora ponti, <lb/> |
| | Placatumque nitet diffuso lumine caelum.</s> <lb/> |
| | <s>Nam simul ac species patefactast verna diei; <lb/> |
| | Et reserata viget genitabilis aura favoni; <lb/> |
| | Aeriae primum volucres te, diva, tuumque <lb/> |
| | Significant initum perculsae corda tua vi; </s> <lb/> |
| | <s>Inde ferae pecudes persultant pabula laeta; <lb/> |
| | Et rapidos tranant amnis: ita capta lepore, <lb/> |
| | Te sequitur cupidè quo quamque inducere pergis, <lb/> |
| | Denique per maria, ac montis, fluviosque rapacis <lb/> |
| | Frondiferasque domos avium, camposque virentis <lb/> |
| | Omnibus incutiens blandum per pectora amorem, <lb/> |
| | Efficis ut cupide generatim saecla propagent <lb/> |
| | Quae quoniam rerum naturam sola gubernas; <lb/> |
| | Nec sine te quicquam dias in luminis oras <lb/> |
| | Exoritur neque fit laetum neque amabile quidquam: <lb/> |
| | Te sociam studeo scribendis versibus esse, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/051.jpg" pagenum="2"/> |
| | Quos ego de rerum natura pangere conor <lb/> |
| | Memmiadae nostro; quem tu, dea, tempore in omni <lb/> |
| | Omnibus ornatum voluisti excellere rebus.</s> <lb/> |
| | <s>Quo magis aeternum da dictis, diva, leporem:</s> <lb/> |
| | <s>Effice, ut interea fera moenera militiai <lb/> |
| | Per maria, ac terras omnis sopita quiescant. <lb/> |
| | Nam tu sola potes tranquilla pace iuvare <lb/> |
| | Mortalis: quoniam belli fera moenera Mavors <lb/> |
| | Armipotens regit. in gremium qui saepe tuum se <lb/> |
| | Reficit aeterno devictus vulnere amoris: <lb/> |
| | Atque ita &longs;uspiciens tereti cervice repo&longs;ta <lb/> |
| | Pa&longs;cit amore avidos inhians in te, dea, vi&longs;us; <lb/> |
| | Eque tuo pendet re&longs;upini &longs;piritus ore.</s> <lb/> |
| | <s>Hunc tu, diva, tuo recubantem corpore &longs;ancto <lb/> |
| | Circumfu&longs;a &longs;uper, &longs;uavis ex ore loquellas <lb/> |
| | Funde, petens placidam Romanis incluta pacem. <lb/> |
| | Nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo <lb/> |
| | Possumus aequo animo; nec Memmi elara propago <lb/> |
| | Talibus in rebus, communi de&longs;&longs;e &longs;aluti. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quod &longs;upere&longs;t, vacuas auris mihi Memmius, & te <lb/> |
| | Semotum a curis adhibe veram ad rationem, <lb/> |
| | Ne mea dona tibi studio disposta fideli, <lb/> |
| | Intellecta prius quam sint, contempta relinquas.</s> <lb/> |
| | <s>Nam tibi de summa caeli ratione, deumque <lb/> |
| | Dissere incipiam, & rerum primordia pandam; <lb/> |
| | Unde omnis natura creet res auctet, alatque, <lb/> |
| | Quo«ue eadem rursum natura perempta resolvat: <lb/> |
| | Quae nos materiem, & genitalia corpora rebus <lb/> |
| | Reddunda in ratione vocare, & semina rerum <lb/> |
| | Adpellare suemus; & haec eadem usurpare <lb/> |
| | Corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. <lb/> |
| | Omnis enim per &longs;e diuum natura nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/> |
| | </s></p><pb xlink:href="079/01/052.jpg" pagenum="3"/><p type="main"><s> |
| | Immortali aevo &longs;umma cum pace fruatur, <lb/> |
| | Semota à no&longs;tris rebus, &longs;einctaque longè <lb/> |
| | Nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/> |
| | Ip&longs;a &longs;uis pollens opibus, nihil indiga no&longs;tri, <lb/> |
| | Nec bene promeritis capitur, nec tangitur ira. <lb/> |
| | Humana ante octilos foede cum vita iaceret <lb/> |
| | In terris oppressa gravi sub religione <lb/> |
| | Quae caput a caeli regionibus ostendebat, <lb/> |
| | Horribili super aspectu mortalibus instans: <lb/> |
| | Primum Graius homo mortalis tollere contra <lb/> |
| | E&longs;t oculos au&longs;us primusque ob&longs;i&longs;tere contra: <lb/> |
| | Quem neque fama deum, nec fulmina nec minitanti <lb/> |
| | Murmure compre&longs;&longs;it caelum; &longs;ed eo magis acrem <lb/> |
| | Virtutem inritat animi, effringere ut arta <lb/> |
| | Naturae primus portarum elau&longs;tra cupiret.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo viuida vis animi pervicit, & extra <lb/> |
| | Processit longe flammantia moenia mundi: <lb/> |
| | Atque omne immensum peragravit <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> animoque, <lb/> |
| | Unde refert nobis victor quid possit oriri, <lb/> |
| | Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> |
| | Quanam sit ratione; ut que altè terminus haereat.</s> <lb/> |
| | <s>Quare religio pedibus subiecta vicissim <lb/> |
| | Opteritur; nos exaequat victoria caelo. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus vereor, ne forte rearis <lb/> |
| | Inpia te rationis inire elementa, viamque <lb/> |
| | Endogredi sceleris; </s><s>quod contra saepius olim <lb/> |
| | Religio peperit scelero&longs;a, atque impia facta:</s> <lb/> |
| | <s>Aulide quo pacto Triviai virginis aram <lb/> |
| | Iphianassai turparunt sanguine foede <lb/> |
| | Ductores Danaum delecti, prima virorum: </s> <lb/> |
| | <s>Cui simul infula virgineos circumdata comptus <lb/> |
| | Ex utraque pari malarum parte profu&longs;a est, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/053.jpg" pagenum="4"/> |
| | Et maestum simul ante aras adstare parentem <lb/> |
| | Sensit, & hunc propter ferrum celare ministros; <lb/> |
| | Aspectuque suo lacrumas effundere civis; <lb/> |
| | Muta metu terram genibus summissa petebat.</s> <lb/> |
| | <s>Nec miserae prodesse in tali tempore quibat, <lb/> |
| | Quod patrio princeps donarat nomine regem: <lb/> |
| | Nam sublata virum manibus, tremibundaque ad aras <lb/> |
| | Deducta est, non ut sollemni more sacrorum <lb/> |
| | Perfecto, po&longs;&longs;et claro comitari Hymenaeo; <lb/> |
| | Sed casta ince&longs;te nubendi tempore in ipso <lb/> |
| | Hostia concideret mactatu maesta parentis; <lb/> |
| | Exitus ut cla&longs;&longs;i felix faustusque daretur. </s><s> <lb/> |
| | Tantum religio potuit suadere malorum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum <lb/> |
| | Terriloquis victus dictis de&longs;ci&longs;cere quaeres.</s> <lb/> |
| | <s>Quippe etenim quam multa tibi me fingere po&longs;&longs;um <lb/> |
| | Somnia, quae vitae rationes vertere po&longs;&longs;int; <lb/> |
| | Fortunasque tuas omnis turbare timore? <lb/> |
| | Et merito, nam &longs;i certam finem e&longs;&longs;e viderent <lb/> |
| | Aerumnarum homines; aliqua ratione valerent <lb/> |
| | Religionibus, atque minis ob&longs;i&longs;tere vatum:</s> <lb/> |
| | <s>Nunc ratio nulla est re&longs;tandi, nulla facultas, <lb/> |
| | Aeternas quoniam poenas in morte timendum.</s> <lb/> |
| | <s>Ignoratur enim, quae &longs;it natura animai: <lb/> |
| | Nata sit; an contra, nascentibus in&longs;inuetur: <lb/> |
| | Et simul intereat nobi&longs;cum morte dirempta; <lb/> |
| | An tenebras Orci vi&longs;at, va&longs;tasque lacunas: <lb/> |
| | An pecudes alias divinitus in&longs;inuet &longs;e; <lb/> |
| | Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno <lb/> |
| | Detulit ex Helicone perenni fronde coronam, <lb/> |
| | Per gentis Italas omninum quae clara clueret: <lb/> |
| | Etsi praeterea tamen esse Acheru&longs;ia templa <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/054.jpg" pagenum="5"/> |
| | Ennius aeternis exponit versibus edens; <lb/> |
| | Quo neque <expan abbr="perman&etilde;t">permanent</expan> animae, neque corpora no&longs;tra; <lb/> |
| | Sed quaedam &longs;imulacra modis pallentia miris. <lb/> |
| | Unde &longs;ibi exortam &longs;emper florentis Homeri <lb/> |
| | Commemorat &longs;peciem, lacrumas & fundere &longs;al&longs;as <lb/> |
| | Coepi&longs;&longs;e, & rerum naturam expandere dictis.</s> <lb/> |
| | <s>Quapropter bene eum &longs;uperis de rebus habenda <lb/> |
| | Nobis e&longs;t ratio; &longs;olis, lunaeque meatus <lb/> |
| | Qua fiant ratione; & qua vi quaeque gerantur <lb/> |
| | In terris: tum cumprimis ratione &longs;agaci <lb/> |
| | Unde anima, atque animi con&longs;tet natura videndum: <lb/> |
| | Et quae res nobis vigilantibus obvia, mentes <lb/> |
| | Terrificent, morbo adfectis, &longs;omnoque &longs;epultis: <lb/> |
| | Cernere uti videamur eos, audireque coram, <lb/> |
| | Morte obita quorum tellus amplectitur ossa. <lb/> |
| | Nec me animi fallit Graiorum ob&longs;cura reperta <lb/> |
| | Difficile inlu&longs;trare Latinis ver&longs;ibus e&longs;&longs;e: <lb/> |
| | Multa novis verbis prae&longs;ertim cum &longs;it agendum, <lb/> |
| | Propter egestatem linguae, & rerum novitatem. <lb/> |
| | Sed tua me virtus tamen & &longs;perata voluptas <lb/> |
| | Suavis amicitiae, quemvis efferre Iaborem <lb/> |
| | Suadet, & inducit noctes vigilare &longs;erenas, <lb/> |
| | Quaerentem dictis quibus; & quo earmine demum <lb/> |
| | Clara tuae po&longs;&longs;im praepandere lumina menti; <lb/> |
| | Res quibus occultas penitus, convi&longs;ere po&longs;&longs;is. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> |
| | Non rady &longs;olis, neque lucida tela diei <lb/> |
| | Di&longs;cutiant, sed naturae &longs;pecies, ratioque; </s> <lb/> |
| | <s>Principium hinc cuius nobis exordia &longs;umet, <lb/> |
| | Nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam. <lb/> |
| | Quippe ita formido mortalis continet omnis, <lb/> |
| | Quod multa in terris fieri, caeloque tuentur; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/055.jpg" pagenum="6"/> |
| | Quorum operum cau&longs;as nulla ratione videre <lb/> |
| | Po&longs;&longs;unt; ac fieri divino numine rentur. <lb/> |
| | Quas ob res, ubi viderimus, nihil posse creari <lb/> |
| | De nihilo; tum, quod sequimur, iam rectius inde <lb/> |
| | Perspiciemus; & unde queat res quaeque creari; <lb/> |
| | Et quo quaeque modo fiant opera &longs;ine divuum.</s> <lb/> |
| | <s> Nam &longs;i de nihilo fierent; ex omnibus rebus <lb/> |
| | Omne gentis nasci posset: nihil semine egeret. <lb/> |
| | E mare primum homines; e terra po&longs;&longs;et oriri <lb/> |
| | Squamigerum genus, & volucres erumpere caelo <lb/> |
| | Armenta, atque aliae pecudes: genus omne ferarum <lb/> |
| | Incerto partu culta, ac de&longs;erta tenerent.</s> <lb/> |
| | <s>Nec fructus ydem arboribus con&longs;tare &longs;olerent, <lb/> |
| | Sed mutarentur: ferre omnes omnia po&longs;&longs;ent.</s> <lb/> |
| | <s>Quippe ubi non e&longs;&longs;ent genitalia corpora cuique, <lb/> |
| | Qui po&longs;&longs;et mater rebus consistere certa?</s><s> <lb/> |
| | At nunc &longs;eminibus quia certis quaeque creantur: <lb/> |
| | Inde ena&longs;citur atque oras in luminis exit, <lb/> |
| | Materies ubi inest cuiu&longs;que & corpora prima. <lb/> |
| | Atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni, <lb/> |
| | Quod certis in rebus inest &longs;ecreta facultas.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea cur vere ro&longs;am, frumenta calore, <lb/> |
| | Vites autumno fundi &longs;uadente videmus; <lb/> |
| | Si non, certa &longs;uo quia tempore &longs;emina rerum <lb/> |
| | Cum confluxerunt, patefit quodcumque creatur, <lb/> |
| | Dum tempe&longs;tates adsunt; & vivida tellus <lb/> |
| | Tuto res teneras effert in luminis oras?</s><s> <lb/> |
| | Quod si de nihilo fierent; subito exorerentur <lb/> |
| | Incerto spatio, atque alienis partibus anni: <lb/> |
| | Quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali <lb/> |
| | Concilio po&longs;&longs;ent arceri tempore iniquo.</s> <lb/> |
| | <s>Nec porro augendis rebus, &longs;patio foret u&longs;us <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/056.jpg" pagenum="7"/> |
| | Seminis ad coitum, e nihilo &longs;i cre&longs;cere po&longs;&longs;en. <lb/> |
| | Nam fierent iuvenes &longs;ubito ex infantibus parvis: <lb/> |
| | E terraque exorta repente arbusta &longs;alirent.</s> <lb/> |
| | <s>Quorum nihil fieri manifestum est: omnia quando <lb/> |
| | Paulatim crescunt, ut par est, &longs;emine certo: </s> <lb/> |
| | <s>Cre&longs;cendoque genus &longs;ervant. ut no&longs;cere po&longs;&longs;is <lb/> |
| | Quaeque sua, de materia grandescere alique.</s> <lb/> |
| | <s>Huc accedit, uti sine certis imbribus anni <lb/> |
| | Laetificos nequeat fetus &longs;ubmittere tellus: <lb/> |
| | Nec porro secreta cibo natura animantum <lb/> |
| | Propagare genus po&longs;&longs;it, vitamque tueri. <lb/> |
| | Ut potius multis communia corpora rebus <lb/> |
| | Multa putes e&longs;&longs;e, ut verbis elementa videmus, <lb/> |
| | Quam &longs;ine principys ullam rem ex&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e.</s> <lb/> |
| | <s> Denique cur hoinines tantos natura parare <lb/> |
| | Non potuit, pedibus qui pontum per vada possent <lb/> |
| | Transire, & magnos manibus divellere montes, <lb/> |
| | Multaque vivendo vitalia vincere &longs;aecla: <lb/> |
| | Si non, materies quia rebus reddita certa est <lb/> |
| | Gignundis, e qua con&longs;tat quid po&longs;&longs;it oriri?</s><s> <lb/> |
| | Nihil igitur fieri de nihilo po&longs;&longs;e fatendum est: <lb/> |
| | Semine quando opus est rebus quo quaeque ereatae <lb/> |
| | Aeris in teneras po&longs;&longs;int proferrier auras.</s> <lb/> |
| | <s> Postremo, quoniam incultis praestare videmus <lb/> |
| | Culta loca, & manibus meliores reddire fetus; <lb/> |
| | E&longs;&longs;e videlicet in terris primordia rerum: <lb/> |
| | Quae nos fecundas vertentes vomere glebas <lb/> |
| | Terraique &longs;olum &longs;ubigentes cimus ad ortus.</s> <lb/> |
| | <s> quod &longs;i nulla forent, no&longs;tro &longs;ine quaeque Iabore <lb/> |
| | Sponte &longs;ua multo fieri meliora videres.</s> <lb/> |
| | <s> </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, uti quaeque in sua corpora rursum <lb/> |
| | Dissoluat natura, neque ad nihilum interimat res <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/057.jpg" pagenum="8"/> |
| | Nam &longs;i quid mortale e cunctis partibus e&longs;&longs;et; <lb/> |
| | Ex oculis res quaeque repente erepta periret; </s> <lb/> |
| | <s> Nulla vi foret u&longs;us ei, quae partibus eius <lb/> |
| | Discidium parere; & nexus ex&longs;olvere po&longs;&longs;et. <lb/> |
| | Quod nunc, aeterno quia constant &longs;emine quaeque; <lb/> |
| | Donec vis obyt, quae res diverberet ictu <lb/> |
| | Aut intus penetret per inania, di&longs;&longs;oluatque; <lb/> |
| | Nullius exitium patitur natura videri.</s> <lb/> |
| | <s> Praeterea, quaecumque vetustate amovet aetas, <lb/> |
| | Si penitus peremit, con&longs;umens materiem omnem; <lb/> |
| | Unde animale genus generatim in lumina vitae <lb/> |
| | Redducit Venus? aut redductum daedala tellus <lb/> |
| | Unde alit, atque auget generatim pabula praebens?</s><s> <lb/> |
| | Unde mare, ingenuei fontes, externaque longe <lb/> |
| | Flumina &longs;uppeditant ?</s><s> unde aether sidera pascit?</s><s> <lb/> |
| | Omnia enim debet, mortali corpore quae &longs;unt, <lb/> |
| | Infinita aetas con&longs;ump&longs;e anteacta diesque.</s> <lb/> |
| | <s>Quod si in eo spatio, atque anteacta aetate fuere, <lb/> |
| | E quibus haec rerum con&longs;i&longs;tit &longs;umma refecta; <lb/> |
| | Immortali &longs;unt natura praedita certe. <lb/> |
| | Haud igitur possunt ad nihilum quaeque reverti.</s> <lb/> |
| | <s>Denique res omnis eadem vis, cau&longs;aque volgo <lb/> |
| | Conficeret, ni&longs;i materies aeterna teneret, <lb/> |
| | Inter &longs;e nexus, minus aut magis endopedita; <lb/> |
| | Tactus enim, leti &longs;atis e&longs;&longs;et cau&longs;a profecto: <lb/> |
| | Quippe ubi nulla forent aeterno corpore; eorum <lb/> |
| | Contextum vis deberet di&longs;&longs;olvere quaeque.</s> <lb/> |
| | <s>At nunc, inter &longs;e quia nexus principiorum <lb/> |
| | Di&longs;&longs;imiles con&longs;tant; aeternaque materies est, <lb/> |
| | Incolumi remanent res corpore; dum &longs;atis acris <lb/> |
| | Vis obeat pro textura cuiu&longs;que reperta.</s> <lb/> |
| | <s>Haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/058.jpg" pagenum="9"/> |
| | Di&longs;cidio redeunt in corpora materiai.</s> <lb/> |
| | <s>Po&longs;tremo pereunt imbres, ubi eos pater aether <lb/> |
| | In gremium matris terrai praecipitavit: <lb/> |
| | At nitidae &longs;urgunt fruges ramique, vire&longs;cunt <lb/> |
| | Arboribus; cre&longs;cunt ip&longs;ae, fetuque gravantur. <lb/> |
| | Hinc alitur porro no&longs;trum genus, atque ferarum: <lb/> |
| | Hinc laetas urbes pueris florere videmus; <lb/> |
| | Frundiferasque novis avibus canere undique &longs;ilvas. <lb/> |
| | Hinc fe&longs;&longs;ae pecudes pingues per pabula laeta <lb/> |
| | Corpora deponunt; & candens lacteus humor <lb/> |
| | Vberibus manat distentis. hinc nova proles <lb/> |
| | Artibus infirmis teneras la&longs;civa per herbas <lb/> |
| | Ludit, lacte mero mentes perculsa novellas.</s> <lb/> |
| | <s>Haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur; <lb/> |
| | Quando aliud ex alio reficit natura; nec ullam <lb/> |
| | Rem gigni patitur, ni&longs;i morte adiuta aliena.</s> <lb/> |
| | <s>Nunc age&longs;is, quoniam docui non posse creari <lb/> |
| | De nihilo, neque item genitas ad nihilum revocari: <lb/> |
| | Nequa forte tamen coeptes diffidere dictis; <lb/> |
| | Quod nequeunt oculis rerum primordia cerni; <lb/> |
| | Accipe praeterea, quae corpora tute nece&longs;&longs;e est <lb/> |
| | Confiteare e&longs;&longs;e in rebus, nec po&longs;&longs;e videri. <lb/> |
| | Principio venti vis verberat incita portus, <lb/> |
| | Ingentisque ruit navis; & nubila differt: <lb/> |
| | Interdum rapido percurrens turbine campos <lb/> |
| | Arboribus magnis sternit, montisque supremos <lb/> |
| | Silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri <lb/> |
| | Cum fremitu, &longs;aevitque minaci murmure ventus.</s> <lb/> |
| | <s>Sunt igitur venti nimirum corpora caeca; <lb/> |
| | Quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli <lb/> |
| | Verrunt, ac &longs;ubito vexantia turbine raptant. <lb/> |
| | Nec ratione fluunt alia, &longs;tragemque propagant; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/059.jpg" pagenum="10"/> |
| | Et cum mollis aquae fertur natura repente <lb/> |
| | Flumine abundanti, quad largis imbribus auget <lb/> |
| | Montibus ex altis magnus decur&longs;us aquai <lb/> |
| | Fragmina coniciens &longs;ilvarum, arbustaque tota: <lb/> |
| | Nec validi possunt pontes venientis aquai <lb/> |
| | Vim subitam tolerare. ita magno turbidus imbri <lb/> |
| | Molibus incurrit validis cum viribus amnis: <lb/> |
| | Dat &longs;onitu magno &longs;tragem, volvitque sub undis <lb/> |
| | Grandia &longs;axa, ruit qua quidquid fluctibus ob&longs;tat.</s> <lb/> |
| | <s>Sic igitur debent venti quoque flamina ferri; <lb/> |
| | Quae, veluti validum flumen, cum procubuere; <lb/> |
| | Quamlibet in partem trudunt res ante, ruuntque <lb/> |
| | Impetibus crebris: interdum vertice torto <lb/> |
| | Corripiunt, rapidique rotanti turbine portant.</s> <lb/> |
| | <s>Quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca: <lb/> |
| | Quandoquidem factis, ac moribus, aemula magnis <lb/> |
| | Amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.</s> <lb/> |
| | <s>Tum porro varios rerum sentimus odores; <lb/> |
| | Nec tamen ad nares, venientis cernimus umquam: <lb/> |
| | Nec calidos ae&longs;tus tuimur; nec frigora quimus <lb/> |
| | Usurpare oculis; nec voces cernere suemus; <lb/> |
| | Quae tamen omnia corporea con&longs;tare nece&longs;&longs;e est <lb/> |
| | Natura; quoniam &longs;e&longs;us impellere po&longs;&longs;unt.</s> <lb/> |
| | <s>Tangere enim & tangi, ni&longs;i corpus, nulla pote&longs;t res.</s> <lb/> |
| | <s>Denique fluctifrago &longs;uspen&longs;ae in litore vestes <lb/> |
| | Uve&longs;cunt: eaedem di&longs;pansae in &longs;ole &longs;ere&longs;cunt.</s> <lb/> |
| | <s>At neque quo pacto per&longs;ederit humor aquai, <lb/> |
| | Vi&longs;um e&longs;t; nec rur&longs;um quo pacto fugerit aestu.</s> <lb/> |
| | <s>in parvas igitur partis dispergitur humor; <lb/> |
| | Quas oculi nulla po&longs;&longs;unt ratione videre. <lb/> |
| | Quin etiam multis &longs;olis redeuntibus annis <lb/> |
| | Anulus in digito &longs;ubtertenuatur habendo; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/060.jpg" pagenum="11"/> |
| | StilicidI ca&longs;us lapidem cavat: uncus aratri <lb/> |
| | Ferreus occulte decre&longs;cit vomer in aruis; <lb/> |
| | Strataque iain volgi pedibus detrita viarum <lb/> |
| | Saxea con&longs;picimus: tum portas propter ahena <lb/> |
| | Signa manus dextras o&longs;tendunt adtenuari <lb/> |
| | Saepe &longs;alutantum tactu, praeterque meantum.</s> <lb/> |
| | <s>Haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.</s> <lb/> |
| | <s>Sed quae corpora decedant in tempore quoque, <lb/> |
| | Invida praeclu&longs;it &longs;peciem natura videndi.</s> <lb/> |
| | <s>Postremo, quaecumque dies, naturaque rebus <lb/> |
| | Paulatim tribuit, moderatim cre&longs;cere cogens; <lb/> |
| | Nulla potest oculorum acies contenta tueri. <lb/> |
| | Nec porro quaecumque aevo macieque &longs;ene&longs;cunt, <lb/> |
| | Nec, mare quae inpendent vesco sale saxa pere&longs;a, <lb/> |
| | Quid quoque amittant in tempore, cernere po&longs;&longs;is.</s> <lb/> |
| | <s>Corporibus caecis igitur natura gerit res. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec tamen undique corporea &longs;tipata tenentur <lb/> |
| | Omnia natura; namque est in rebus inane: <lb/> |
| | Quod tibi cogno&longs;&longs;e in multis erit utile rebus <lb/> |
| | Nec &longs;inet errantem dubitare, & quaerere &longs;emper <lb/> |
| | De summa rerum, & no&longs;tris diffidere dictis.</s> <lb/> |
| | <s>Quapropter locus e&longs;t intactus, inane, vacansque. <lb/> |
| | Quod si non e&longs;&longs;et, nulla ratione moveri <lb/> |
| | Res possent. namque officium quod corporis ex&longs;tat, <lb/> |
| | Officere, atque obstare, id in omni tempore ade&longs;&longs;et <lb/> |
| | Omnibus. haud igitur quidquam procedere po&longs;&longs;et, <lb/> |
| | Principium quoniam cedendi nulla daret res.</s> <lb/> |
| | <s>At nunc per maria, ac terras, &longs;ublimaque caeli <lb/> |
| | Multa modis multis varia ratione moveri <lb/> |
| | Cernimus ante oculos; quae, si non e&longs;&longs;et inane, <lb/> |
| | Non tam &longs;ollicito motu privata carerent, <lb/> |
| | Quam genita omnino nulla ratione fui&longs;&longs;ent: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/061.jpg" pagenum="12"/> |
| | Vndique materies quoniam &longs;tipata quie&longs;&longs;et. <lb/> |
| | Praeterea quamvis &longs;olidae res e&longs;&longs;e putentur; <lb/> |
| | Hinc tamen e&longs;&longs;e licet raro cum corpore cernas: </s> <lb/> |
| | <s>In &longs;axis ac &longs;peluncis permanat aquarum <lb/> |
| | Liquidus humor, & uberibus flent omnia guttis:</s> <lb/> |
| | <s>Di&longs;&longs;upat in corpus &longs;e&longs;e cibus omne animantum: <lb/> |
| | Cre&longs;cunt arbu&longs;ta, & fetus in tempore fundunt, <lb/> |
| | Quod cibus in tota usque ab radicibus imis <lb/> |
| | Per truncos, ac per ramos diffunditur omnis:</s> <lb/> |
| | <s>Inter &longs;aepta meant voces, & clau&longs;a domorum <lb/> |
| | Tran&longs;uolitant: rigidum permanat frigus ad o&longs;&longs;a: <lb/> |
| | Quod, ni&longs;i inania &longs;int, qua po&longs;&longs;ent corpora quaeque <lb/> |
| | Tran&longs;ire, haud ulla fieri ratione videres.</s> <lb/> |
| | <s>Denique cur alias alys praestare videmus <lb/> |
| | Pondere res rebus, nihilo maiore figura ?</s><s> <lb/> |
| | Nam &longs;i tantundem e&longs;t in lanae glomere, quantum <lb/> |
| | Corporum in plumbo e&longs;t, <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> pendere par est: <lb/> |
| | <expan abbr="Corporũ">Corporum</expan> officium e&longs;t <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> premere omnia deor&longs;um, <lb/> |
| | Contra autem natura manet &longs;ine pondere, inanis.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo quod magnum est aeque, leviusque videtur, <lb/> |
| | Nimirum plus e&longs;&longs;e &longs;ibi declarat inanis. <lb/> |
| | At contra gravius plus, in &longs;e corporis e&longs;&longs;e <lb/> |
| | Dedicat, & multo vacui minus intus habere.</s> <lb/> |
| | <s>E&longs;t igitur nimirum, id quod ratione &longs;agaci <lb/> |
| | Quaerimus, admi&longs;tum rebus, quod inane vocamus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus ne te deducere vero <lb/> |
| | Po&longs;&longs;it, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.</s> <lb/> |
| | <s>Cedere &longs;quamigeris latices nitentibus aiunt; <lb/> |
| | Et liquidas aperire vias: quia post loca pi&longs;ces <lb/> |
| | Linquant, quo po&longs;&longs;int cedentes confluere undae: <lb/> |
| | Sic alias quoque res inter &longs;e po&longs;&longs;e moveri <lb/> |
| | Et mutare locum, quamvis &longs;int ominia plena.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/062.jpg" pagenum="13"/> |
| | <s>Scilicet id fal&longs;a totum ratione receptum e&longs;t:</s> <lb/> |
| | <s>nam quo squamigeri poterunt procedere tandem, <lb/> |
| | Ni &longs;patium dederint latices ?</s><s> concedere porro <lb/> |
| | Quo poterunt undae, cum pi&longs;ces ire nequibunt?</s><s> <lb/> |
| | Aut igitur motu privandum est corpora quaeque: <lb/> |
| | Aut e&longs;&longs;e admi&longs;tum dicundum e&longs;t rebus inane; <lb/> |
| | Unde initum primum capiat res quaeque movendi.</s> <lb/> |
| | <s>Postremo duo de concursu corpora lata <lb/> |
| | Si cita di&longs;&longs;iliant, nempe aer omne nece&longs;&longs;e est <lb/> |
| | Inter corpora quod fiat, po&longs;&longs;idat inane:</s> <lb/> |
| | <s>Is porro, quamvis circum celerantibus auris <lb/> |
| | Confluat; haud poterit tamen uno tempore totum <lb/> |
| | Complere &longs;patium: nam primum quemque nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/> |
| | Occupet ille locum, deinde omnia po&longs;&longs;ideantur. <lb/> |
| | Quod &longs;i forte aliquis, cum corpora di&longs;&longs;iluere, <lb/> |
| | Tum putat id fieri, quia se condenseat aer, <lb/> |
| | Errat. nam vacuum tum fit, quod non fuit ante; <lb/> |
| | Et repletur item, vacuum quod con&longs;titit ante. <lb/> |
| | Nec tali ratione pote&longs;t den&longs;erier aer; <lb/> |
| | Nec &longs;i iam po&longs;&longs;et, &longs;ine inani po&longs;&longs;et, opinor, <lb/> |
| | Se ip&longs;e in &longs;e trahere, & partis conducere in unum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quapropter, quamvis cau&longs;ando multa moreris, <lb/> |
| | E&longs;&longs;e in rebus inane tamen fateare nece&longs;&longs;e est.</s> <lb/> |
| | <s>Multaque praeterea tibi po&longs;&longs;um commemorando <lb/> |
| | Argumenta, fidem dictis conradere, no&longs;tris:</s> <lb/> |
| | <s>Verum animo &longs;atis haec ve&longs;tigia parva &longs;agaci, <lb/> |
| | Sunt, per quae po&longs;&longs;is cogno&longs;cere cetera tute.</s> <lb/> |
| | <s>Namque canes ut montivagae persaepe ferai <lb/> |
| | Naribus inveniunt intectas fronde quietes <lb/> |
| | Cum &longs;emel in&longs;titerunt ve&longs;tigia certa viai: <lb/> |
| | Sic alid ex alio per te tute ip&longs;e videre <lb/> |
| | Talibus in rebus poteris, caecasque latebras <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/063.jpg" pagenum="14"/> |
| | In&longs;inuare omnis, & verum protrahere inde.</s> <lb/> |
| | <s>Quod ni&longs;i pigraris, paulumve rece&longs;&longs;eris ab re; <lb/> |
| | Hoc tibi de plano po&longs;&longs;um promittere Memmi, <lb/> |
| | Vsque adeo largos hau&longs;tus e fontibus magnis <lb/> |
| | Lingua meo &longs;uavis diti de pectore fundet; <lb/> |
| | Vt verear, ne tarda prius per membra senectus <lb/> |
| | Serpat, & in nobis vitai clau&longs;tra re&longs;olvat, <lb/> |
| | Quam tibi de quavis una re ver&longs;ibus omnis <lb/> |
| | Argumentorum &longs;it copia mi&longs;&longs;a per auris. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis, <lb/> |
| | Omnis ut est igitur per &longs;e natura, duabus <lb/> |
| | Consi&longs;tit rebus; nam corpora &longs;unt, & inane, <lb/> |
| | Haec in quo &longs;ita &longs;unt, & qua diver&longs;a moventur.</s> <lb/> |
| | <s>Corpus enim per &longs;e communis dedicat e&longs;&longs;e <lb/> |
| | Sen&longs;us: quo ni&longs;i prima fides fundata valebit, <lb/> |
| | Haud erit, occultis de rebus quo referentes <lb/> |
| | Confirmare animi quicquam ratione queamus. <lb/> |
| | Tum porro locus, ac spatium, quod inane vocamus, <lb/> |
| | Si nullum foret; haud u&longs;quam &longs;ita corpora po&longs;&longs;ent <lb/> |
| | E&longs;&longs;e, neque omnino quaquam diver&longs;a meare; <lb/> |
| | Id quod iam &longs;upera tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea nihil est, quod po&longs;&longs;is dicere ab oinni <lb/> |
| | Corpore &longs;eiunctum, &longs;ecretumque e&longs;&longs;e ab inani, <lb/> |
| | Quod qua&longs;i tertia &longs;it numero natura reperta.</s> <lb/> |
| | <s>Nam quodcumque erit, e&longs;&longs;e aliquid debebit id ip&longs;um <lb/> |
| | Augmine vel grandi, vel parvo denique, dum &longs;it: <lb/> |
| | Cui &longs;i tactus erit quamvis levis, exiguusque; <lb/> |
| | Corporum augebit <expan abbr="numerũ">numerum</expan> &longs;ummamque &longs;equetur: </s> <lb/> |
| | <s>Sin intactile erit, nulla de parte quod ullam <lb/> |
| | Rem prohibere queat per &longs;e transire meantem; <lb/> |
| | Scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea per &longs;e quodcumque erit, aut faciet quid, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/064.jpg" pagenum="15"/> |
| | Aut alys fungi debebit agentibus ip&longs;um; <lb/> |
| | Aut erit, ut po&longs;&longs;int in eo res e&longs;&longs;e, gerique.</s> <lb/> |
| | <s>At facere & fungi &longs;ine corpore nulla pote&longs;t res: <lb/> |
| | Nec praebere locum porro, ni&longs;i inane, vacansque.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo praeter inane, & corpora, tertia per &longs;e <lb/> |
| | Nulla potest rerum in numero natura relinqui, <lb/> |
| | Nec quae &longs;ub &longs;en&longs;us cadat ullo tempore nostros; <lb/> |
| | Nec, ratione animi quam qui&longs;quam po&longs;&longs;it api&longs;ci. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nam quaecumque cluent, aut his coniuncta duabus <lb/> |
| | Rebus ea invenies; aut horum eventa videbis. <lb/> |
| | Coniunctum est id, quod numquam &longs;ine perniciali <lb/> |
| | Di&longs;cidio potis est &longs;eiungi, &longs;eque gregari: <lb/> |
| | Pondus uti &longs;axis, calor ignibus, liquor aquai, <lb/> |
| | Tactus corporibus cunctis, intactus inani. <lb/> |
| | Servitium contra, libertas; divitiaeque, <lb/> |
| | Paupertas; bellum, concordia; cetera, quorum <lb/> |
| | Adventu manet ineolumis natura, abituque; <lb/> |
| | Haec &longs;oliti &longs;umus, ut par est, eventa vocare.</s> <lb/> |
| | <s>Tempus item per &longs;e non est; &longs;ed rebus ab ip&longs;is <lb/> |
| | Consequitur &longs;ensus, transactum quid &longs;it in aevo; <lb/> |
| | Tum quae res in&longs;tet; quid porro deinde &longs;equatur: </s> <lb/> |
| | <s>Nec per &longs;e quemquam tempus &longs;entire fatendum est, <lb/> |
| | Semotum ab rerum motu, placidaque quiete.</s> <lb/> |
| | <s>denique Tyndaridem raptam, belloque &longs;ubactas <lb/> |
| | Troiugenas gentis cum dicunt e&longs;&longs;e, videndum est, <lb/> |
| | Ne forte haec per &longs;e cogant nos e&longs;&longs;e fateri, <lb/> |
| | Quando & saecla hominum, quorum haec <expan abbr="ev&etilde;ta">eventa</expan> fuere, <lb/> |
| | Inrevocabilis ab&longs;tulerit iam praeterita aetas. <lb/> |
| | Namque aliud rebus, aliud regionibus ip&longs;is <lb/> |
| | Eventum dici poterit, quodcumque erit actum. </s><s> <lb/> |
| | Denique materies &longs;i rerum nulla fui&longs;&longs;et; <lb/> |
| | Nec locus, ac spatium, res in quo quaeque geruntur; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/065.jpg" pagenum="16"/> |
| | Numquam Tyndaridis formae conflatus amore <lb/> |
| | Ignis, Alexandri Phrygio sub pectore gliscens, <lb/> |
| | Clara accendisset saevi certamina belli, <lb/> |
| | Nec clam durateus Troiianis Pergama partu <lb/> |
| | Inflammasset equos nocturno Graiiugenarum; <lb/> |
| | Perspicere ut possis res gestas funditus omnis <lb/> |
| | Non ita uti corpus, per se constare neque esse, <lb/> |
| | Nec ratione cluere eadem qua constet inane, <lb/> |
| | Sed magis ut merito possis eventa vocare <lb/> |
| | Corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Corpora sunt porro partim primordia rerum, <lb/> |
| | Partim concilio quae constant principiorum.</s> <lb/> |
| | <s>sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis <lb/> |
| | Stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.</s> <lb/> |
| | <s>etsi difficile esse videtur credere quicquam <lb/> |
| | In rebus solido reperiri corpore posse.</s> <lb/> |
| | <s>transit enim fulmen caeli per saepta domorum, <lb/> |
| | Clamor ut ac voces; ferrum candescit in igni <lb/> |
| | Dissiliuntque fero ferventia saxa vapore; <lb/> |
| | Tum labefactatus rigor auri solvitur aestu; <lb/> |
| | Tum glacies aeris flamma devicta liquescit <lb/> |
| | Permanat calor argentum penetraleque frigus, <lb/> |
| | Quando utrumque manu retinentes pocula rite <lb/> |
| | Sensimus infuso lympharum rore superne.</s> <lb/> |
| | <s>usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.</s> <lb/> |
| | <s>sed quia vera tamen ratio naturaque rerum <lb/> |
| | Cogrit, ades, paucis dum versibus expediamus <lb/> |
| | Esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, <lb/> |
| | Semina quae rerum primordiaque esse docemus, <lb/> |
| | Unde omnis rerum nunc constet summa creata. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Principio quoniam duplex natura duarum <lb/> |
| | Dissimilis rerum longe constare repertast, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/066.jpg" pagenum="17"/> |
| | Corporum, atque loci, res in quo quaeque geruntur: <lb/> |
| | Esse utramque sibi per se, puramque necesse est.</s> <lb/> |
| | <s>Nam quacumque vacat spatium, quod inane vocainus, <lb/> |
| | Corpus ea non est ; qua porro cumque tenet se <lb/> |
| | Corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.</s> <lb/> |
| | <s>Sunt igitur solida, ac sine inani corpora prima. <lb/> |
| | Praeterea quoniam genitis in rebus inane est, <lb/> |
| | Materiam circum solidam constare necesse est: <lb/> |
| | Nec res ulla potest vera ratione probari <lb/> |
| | Corpore inane suo celare, atque intus habere, <lb/> |
| | Si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. <lb/> |
| | Id porro nihil esse potest, nisi materiai <lb/> |
| | Concilium, quod inane queat rerum cohibere.</s> <lb/> |
| | <s>Materies igitur, solido quae corpore constat, <lb/> |
| | Esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.</s> <lb/> |
| | <s>Tum porro si nihil esset, quod inane vocaret; <lb/> |
| | Omne foret solidum : nisi contra corpora certa <lb/> |
| | Essent, quae loca complerent, quaecumque tenerent; <lb/> |
| | Omne quod est spatium, vacuum constaret inane.</s> <lb/> |
| | <s>Alternis igitur nimirum corpus inani <lb/> |
| | Distinctum est; quoniam nec plenum naviter extat ; <lb/> |
| | Nec porro vacuum. </s><s>sunt ergo corpora certa, <lb/> |
| | Quae spatium pleno possint distinguere inane.</s> <lb/> |
| | <s>Haec neque dissolui plagis extrinsecus icta <lb/> |
| | Possunt, nec porro penitus penetrata retexi; <lb/> |
| | Nec ratione queunt alia temptata Iabare: <lb/> |
| | Id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.</s> <lb/> |
| | <s>Nam neque conlidi sine inani posse videtur <lb/> |
| | Quidquam, nec frangi, nec findi in bina secando <lb/> |
| | Nec capere humorem, neque item manabile frigus <lb/> |
| | Nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur: <lb/> |
| | Et quo quaeque magis cohibet res intus inane, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/067.jpg" pagenum="18"/> |
| | Tam magis his rebus penitus temptata labascit.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo si solida, ac sine inani corpora prima <lb/> |
| | Sunt, ita uti docui; sint haec aeterna necesse est.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea, nisi materies aeterna fuisset, <lb/> |
| | Antehac ad nilum penitus res quaeque redissent: <lb/> |
| | De nihiloque quoque nata forent, quaecumque videmus.</s> <lb/> |
| | <s>At quoniam supra docui nihil posse creari <lb/> |
| | De nihilo; neque quod genitum est, ad nihil revocari : <lb/> |
| | Esse inmortali primordia corpore debent, <lb/> |
| | Dissolui quo quaeque supremo tempore possint, <lb/> |
| | Materies ut subpeditet rebus reparandis.</s> <lb/> |
| | <s> Sunt igitur solida primordia simplicitate ; <lb/> |
| | Nec ratione queunt alia servata per aevum <lb/> |
| | Ex infinito iam tempore res reparare. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique si nullam finem natura parasset <lb/> |
| | Frangendis rebus; iam corpora materiai <lb/> |
| | Usque redaeta forent, aevo frangente priore, <lb/> |
| | Ut nihil ex illis a certo tempore posset <lb/> |
| | Conceptum, summum aetatis pervadere finem. <lb/> |
| | Nam quidvis citius dissolvi posse videmus, <lb/> |
| | Quam rursus refici: quapropter, longa diei <lb/> |
| | Infinita aetas anteacti temporis omnis <lb/> |
| | Quod fregisset adhuc disturbans, dissoluensque, <lb/> |
| | Numquam reliquo reparari tempore posset.</s> <lb/> |
| | <s>At nunc nimirum frangendi reddita finis <lb/> |
| | Certa manet, quoniam refici rem quamque videmus, <lb/> |
| | Et finita simul generatim tempora rebus <lb/> |
| | Stare, quibus possint aevi contingere florem.</s> <lb/> |
| | <s>Hoc accedit, uti, solidissima materiai <lb/> |
| | Corpora quom constant, possit tamen omnia reddi, <lb/> |
| | Mollia, quae fiant aer, aqua, terra, vapores, <lb/> |
| | Quo pacto fiant, & qua vi cumque gerantur: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/068.jpg" pagenum="19"/> |
| | Admistum quoniam simul est in rebus inane.</s> <lb/> |
| | <s>At contra si mollia sint primordia rerum; <lb/> |
| | Unde queant validi silices, ferrumque creari, <lb/> |
| | Non poterit ratio reddi: nam funditus omnis <lb/> |
| | Principio fundamenti natura carebit.</s> <lb/> |
| | <s>Sunt igitur solida pollentia simplicitate; <lb/> |
| | Quorum condenso magis omnia conciliatu <lb/> |
| | Artari possunt, validasque ostendere vires. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"> |
| | <s>Denique iam quoniam generatim reddita finis <lb/> |
| | Crescendi rebus constat, vitamque tuendi: <lb/> |
| | Et quid quaeque queant per foedera naturai, <lb/> |
| | Quid porro nequeant, sancitum quandoquidem extat: <lb/> |
| | Nec commutatur quidquam, quando omnia constant <lb/> |
| | Usqueadeo, variae volucres ut in ordine cunctae <lb/> |
| | Ostendant maculas generalis corpori inesse: <lb/> |
| | Immutabile materiae quoque corpus habere <lb/> |
| | Debent nimirum. </s><s>nam si primordia rerum <lb/> |
| | Commutari aliqua possent ratione revicta: <lb/> |
| | Incertum quoque iam constet, quid possit oriri, <lb/> |
| | Quid nequeat; finita potestas denique cuique <lb/> |
| | Qua nam sit ratione, utque alte terminus hereat; <lb/> |
| | Nec toties possent generatim saecla referre <lb/> |
| | Naturam, motus, victum, moresque parentum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quoniam extremum quoiusque cacumen <lb/> |
| | Corporis est aliquod, nostri cernere sensus <lb/> |
| | Iam nequeunt; id nimirum sine partibus extat, <lb/> |
| | Et minima constat natura: nec fuit umquam <lb/> |
| | Per se secretum, neque post hac esse valebit; <lb/> |
| | Alterius quoniam est ipsum pars: primaque & ima, <lb/> |
| | Inde aliae, atque aliae similes ex ordine partes, <lb/> |
| | Agmine condenso naturam corporis explent. <lb/> |
| | Quae quoniam per se nequeunt constare, necesse est <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/069.jpg" pagenum="20"/> |
| | Herere, unde queant nulla ratione revelli.</s> <lb/> |
| | <s>Sunt igitur solida primordia simplicitate: <lb/> |
| | Quae minimis stipata coherent partibus arte, <lb/> |
| | Non ex ullarum conventu conciliata, <lb/> |
| | Sed magis aeterna pollentia simplicitate: <lb/> |
| | Unde neque avelli quidquam, neque deminui iam <lb/> |
| | Concedit natura, reservans semina rebus.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea nisi erit minimum; parvissuma quaeque <lb/> |
| | Corpora constabunt ex partibus infinitis, <lb/> |
| | Quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit <lb/> |
| | Dimidiam partem, nec res praefiniet ulla; </s> <lb/> |
| | <s>Ergo rerum inter summam, minimamque quid escit ?</s><s> <lb/> |
| | Non erit ut distent. nam quamvis funditus omnis <lb/> |
| | Summa sit infinita; tamen, parvissima quae sunt, <lb/> |
| | Ex infinitis constabunt partibus aeque.</s> <lb/> |
| | <s>Quoi quoniam ratio reclamat vera; negatque <lb/> |
| | Credere posse animum: victus fateare necesse est <lb/> |
| | Esse ea, quae nullis iam praedita partibus extent, <lb/> |
| | Et minima constent natura: </s><s>quae quoniam sunt; <lb/> |
| | Illa quoque esse tibi solida, atque aeterna, fatendum.</s> <lb/> |
| | <s>Denique ni minimas in partis eiincta resolvi <lb/> |
| | Cogere consuesset rerum natura creatrix; <lb/> |
| | Iam nihil ex illis eadem reparare valeret: <lb/> |
| | Propterea, quia quae nullis sunt partibus aucta, <lb/> |
| | Non possunt ea, quae debet genitalis habere <lb/> |
| | Materies, varios conexus, pondera, plagas <lb/> |
| | Concursus, motus; per quae res quaeque geruntur.</s> <lb/> |
| | <s>Porro si nulla est frangendis reddita finis <lb/> |
| | Corporibus, tamen ex aeterno tempore quaedam <lb/> |
| | Nunc etiam superare necesse est corpora rebus; <lb/> |
| | Quae nondum clueant ullo temptata periclo. <lb/> |
| | At quoniam fragili natura praedita constant; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/070.jpg" pagenum="21"/> |
| | Discrepat, aeternum tempus potuisse manere <lb/> |
| | Innumerabilibus plagis vexata per aevum.</s> |
| | </p><p type="main"><s>Quapropter, qui materiem rerum esse putarunt <lb/> |
| | Ignem, atque ex igni summam consistere solo: <lb/> |
| | Magnopere a vera lapsi ratione videntur:</s> <lb/> |
| | <s>Heraclitus init quorum dux proelia primus, <lb/> |
| | Clarus ob obscuram linguam magis inter inanes, <lb/> |
| | Quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt. <lb/> |
| | Omnia enim stolidi magis adinirantur, amantque, <lb/> |
| | Inversis quae sub verbis latitantia cernunt; <lb/> |
| | Veraque constituunt, quae belle tangere possunt <lb/> |
| | Aures, & lepido quae sunt fucata sonore. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nam cur tam variae res possint esse, requiro, <lb/> |
| | Ex vero si sunt igni, puroque creatae; <lb/> |
| | Nihil prodesset enim calidum denserier ignem, <lb/> |
| | Nec rarefieri, si partes ignis eandem <lb/> |
| | Naturam, quam totus habet super ignis, haberent.</s> <lb/> |
| | <s>Acrior ardor enim conductis partibus esset; <lb/> |
| | Languidior porro disiectis disque supatis. <lb/> |
| | Amplius hoc fieri nihil est, quod posse rearis <lb/> |
| | Talibus in causis: nedum variantia rerum <lb/> |
| | Tanta queat densis, rarisque ex ignibus esse.</s> <lb/> |
| | <s>Atque hi si faciant admistum rebus inane, <lb/> |
| | Denseri poterunt ignes, rarique relinqui:</s> <lb/> |
| | <s>Sed quia multa sibi cernunt contraria nasci <lb/> |
| | Et fugitant in rebus inane relinquere purum; <lb/> |
| | Ardua dum metuunt, amittunt vera viai. <lb/> |
| | Nec rursum cernunt exempto rebus inani <lb/> |
| | Omnia denseri, fierique ex omnibus unum <lb/> |
| | Corpus, nihil ab se quod possit mittere raptim; <lb/> |
| | Aestifer ignis uti lumen iacit, atque vaporem: <lb/> |
| | Ut videas non e stipatis partibus esse.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/071.jpg" pagenum="22"/> |
| | <s>Quod si forte alia credunt ratione potesse <lb/> |
| | Ignis in coetu stingui mutareque corpus; <lb/> |
| | Scilicet ex nulla facere id si parte reporcent; <lb/> |
| | Occidet ad nihilum nimirum funditus ardor <lb/> |
| | Omnis & ex nihilo fient quaecumque ereantur.</s> <lb/> |
| | <s>Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> |
| | Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> |
| | <s>Proinde aliquid superare necesse est incolume ollis, <lb/> |
| | Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes; <lb/> |
| | De nihiloque renata vigescat copia rerum. </s><s> <lb/> |
| | Nunc igitur, quoniam certissima corpora quaedam <lb/> |
| | Sunt, quae conservant naturam semper eandem; <lb/> |
| | Quorum abitu aut aditu, mutatoque ordine, mutant <lb/> |
| | Naturam res, & convertunt corpora sese: <lb/> |
| | Scire licet non esse haec ignea corpora rerum.</s> <lb/> |
| | <s>Nihil referret enim quaedam decedere, abire, <lb/> |
| | Atque alia adtribui, mutarique ordine quaedam; <lb/> |
| | Si tamen ardoris naturam cuncta tenerent: <lb/> |
| | Ignis enim foret omnimodis, quodcumque crearet.</s> <lb/> |
| | <s>Verum, ut opinor, ita est: sunt quaedam corpora, quorum <lb/> |
| | Concursus, motus, ordo, positura figurae <lb/> |
| | Efficiunt ignis; mutatoque ordine mutant <lb/> |
| | Naturam; neque sunt igni simulata; neque ullae <lb/> |
| | Praeterea reii, quae corpora mittere possit <lb/> |
| | Sensibus, & nostros adiectu tangere tactus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Dicere porro ignem res omnis esse, neque ullam <lb/> |
| | Rem veram in numero rerum constare, nisi ignem, <lb/> |
| | Quod facit hic idem; perdelirum esse videtur.</s> <lb/> |
| | <s>Nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat: <lb/> |
| | Et labefactat eos, unde omnia credita pendent: <lb/> |
| | Unde hic cognitus est ipsi, quem nominat ignem. <lb/> |
| | Credit enim sensus ignem cognoscere vere: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/072.jpg" pagenum="23"/> |
| | Cetera non credit, nihilo quae clara minus sunt: </s> <lb/> |
| | <s>Quod mihi cum vanum, tum delirum esse videtur. <lb/> |
| | Quo referemus enim ?</s><s> quid nobis certius ipsis <lb/> |
| | Sensibus esse potest, qui vera, ac falsa notemus ?</s><s> <lb/> |
| | Praeterea quare quisquam magis omnia tollat, <lb/> |
| | Et velit ardoris naturam linquere solam; <lb/> |
| | Quam neget esse ignis, summam tamen esse relinquat?</s><s> <lb/> |
| | Aequa videtur enim dementia dicere utrumque. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quapropter qui materiem rerum esse putarunt <lb/> |
| | Ignem; atque ex igni summam consistere posse: <lb/> |
| | Et qui principium gignundis aera rebus <lb/> |
| | Constituere: aut humorem quicumque putarunt <lb/> |
| | Fingere res ipsum per se: terramve creare <lb/> |
| | Omnia, & in rerum naturas vertier omnis; <lb/> |
| | Magnopere a vero, longeque errasse videntur.</s> <lb/> |
| | <s>Adde etiam, qui conduplicant primordia rerum, <lb/> |
| | Aera iungentes igni, terramque liquori: <lb/> |
| | Et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur, <lb/> |
| | Ex igni, terra, atque anima procrescere, & imbri: <lb/> |
| | Quorum Agrigentinus cum primis Empedocles est, <lb/> |
| | Insula quem triquetris terrarum gessit in oris: <lb/> |
| | Quam fluitans circum magnis amfractibus aequor <lb/> |
| | Ionium, glaucis aspargit virus ab undis: <lb/> |
| | Angustoque fretu rapidum mare dividit undis <lb/> |
| | Italiae terrai oras a finibus eius. </s><s> <lb/> |
| | Hic est vasta Charybdis; & hic Aetnaea minantur <lb/> |
| | Murmura flammarum rursum se colligere iras: <lb/> |
| | Faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis: <lb/> |
| | Ad caeIumque ferat flammai folgura rursum. </s><s> <lb/> |
| | Quae cum magna modis multis miranda videtur <lb/> |
| | Gentibus humanis regio, visendaque fertur, <lb/> |
| | Rebus opima bonis, multa munita virum vi: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/073.jpg" pagenum="24"/> |
| | Nihil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se, <lb/> |
| | Nec sanctum magis, & mirum, carumque videtur. <lb/> |
| | Carmina quin etiam divini pectoris eius <lb/> |
| | Vociferantur, & exponunt praeclara reperta: <lb/> |
| | Ut vix humana videatur stirpe creatus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Hic tamen, & supra quos diximus, inferiores <lb/> |
| | Partibus egregie multis, multoque minores, <lb/> |
| | Quamquam multa bene, ac divinitus invenientes <lb/> |
| | Ex adyto tamquam cordis responsa dedere <lb/> |
| | Sanctius, & multo certa ratione magis, quam, <lb/> |
| | Pythia quae tripode ex Phoebi, lauroque profatur; <lb/> |
| | Principys tamen in rerum fecere ruinas; <lb/> |
| | Et graviter magni magno cecidere ibi casu: <lb/> |
| | Primum quod motus exempto rebus inani <lb/> |
| | Constituunt; & res mollis rarasque relinquunt, <lb/> |
| | Aera, solem, ignem, terras, animalia, fruges; <lb/> |
| | Nec tamen admiscent in eorum corpus inane: <lb/> |
| | Deinde quod omnino finem non esse secandis <lb/> |
| | Corporibus faciunt; neque pausam stare fragori; <lb/> |
| | Nec prorsum in rebus minimum consistere quidquam: <lb/> |
| | Cum videamus id extremum cuiusque cacumen <lb/> |
| | Esse, quod ad sensus nostros minimum esse videtur: <lb/> |
| | Conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis, <lb/> |
| | Extremum quod habent, minimum consistere rebus. <lb/> |
| | Huc accedit item, quoniam primordia rerum <lb/> |
| | Mollia constituunt, quae nos nativa videmus <lb/> |
| | Esse, & mortali cum corpore funditus. atqui <lb/> |
| | Debeat ad nihilum iam rerum summa reverti; <lb/> |
| | De nihiloque renata vigescere copia rerum. <lb/> |
| | Quorum utrumque quid a vero, iam, distet, habebas. <lb/> |
| | Deinde inimica modis multis sunt, atque venena <lb/> |
| | Ipsa sibi inter se. quare aut congressa peribunt; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/074.jpg" pagenum="25"/> |
| | Aut ita diffugient, vt tempestate coorta <lb/> |
| | Fulmina diffugere, atque imbris, ventosque videmus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique quattuor ex rebus si euneta creantur, <lb/> |
| | Atque in eas rursum res omnia dissoluuntur: <lb/> |
| | Qui magis illa queunt rerum primordia dici, <lb/> |
| | Quam contra res illorum, retroque putari?</s><s> <lb/> |
| | Alternis gignuntur enim, mutantque colorem, <lb/> |
| | Et totam inter se naturam tempore ab omni.</s> <lb/> |
| | <s>Sin ita forte putas, ignis, terraeque coire <lb/> |
| | Corpus, & aerias auras, roremque liquorum, <lb/> |
| | Nihil in concilio naturam ut mutet eorum: <lb/> |
| | Nulla tibi ex illis poterit res esse creata; <lb/> |
| | Non animans; non exanimo cum corpore, ut arbos. <lb/> |
| | Quippe suam quidque in coetu variantis acervi <lb/> |
| | Naturam ostendet: mistusque videbitur aer <lb/> |
| | Cum terra simul, atque ardor cum rore manere. </s><s> <lb/> |
| | At primordia gignundis in rebus oportet <lb/> |
| | Naturam clamdestinam, caecamque adhibere: <lb/> |
| | Emineat ne quid, quod contra pugnet, & obstet, <lb/> |
| | Quo minus esse queat proprie quod.cumque creatur. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quin etiam repetunt a caelo, atque ignibus eius: <lb/> |
| | Et primum faciunt ignem se vertere in auras <lb/> |
| | Aeris; hinc imbrem gigni; terramque creari <lb/> |
| | Ex imbri; retroque a terra cuncta reverti; <lb/> |
| | Humorem primum, post aera, deinde calorem: <lb/> |
| | Nec cessare haec inter se mutare, meare <lb/> |
| | De caelo ad terram, de terra ad sidera mundi: </s><s> <lb/> |
| | Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> |
| | Immutabile enim quiddam superare necesse est; <lb/> |
| | Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes. </s><s> <lb/> |
| | Nam quodcumque suis mutatum finibus exit, <lb/> |
| | Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante. </s><s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/075.jpg" pagenum="26"/> |
| | Quapropter quoniam, quae paulo diximus ante, <lb/> |
| | In commutatum veniunt; constare necesse est <lb/> |
| | Ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam: <lb/> |
| | Ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes: </s><s> <lb/> |
| | Quin potius tali natura praedita quaedam <lb/> |
| | Corpora constituas, ignem si forte crearint, <lb/> |
| | Posse eadem demptis paucis, paucisque tributis, <lb/> |
| | Ordine mutato, & motu, facere aeris auras: <lb/> |
| | Sic alias aliis rebus mutarier omnis. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>At manifesta palam res indicat, inquis, in auras <lb/> |
| | Aeris e terra res omnis crescere, alique: <lb/> |
| | Et nisi tempestas indulget tempore fausto <lb/> |
| | Imbribus, & tabe nimborum arbusta vacillant: <lb/> |
| | Solque sua pro parte fovet, tribuitque calorem: <lb/> |
| | Crescere ne possint fruges, arbusta ,animantes: </s><s> <lb/> |
| | Scilicet & nisi nos cibus aridus, & tener humor <lb/> |
| | Adiuvat; amisso iam corpore, vita quoque omnis <lb/> |
| | Omnibus e nervis, atque ossibus exsoluatur. <lb/> |
| | Adiutamur enim dubio procul, atque alimur nos <lb/> |
| | Certis ab rebus; certis aliae atque aliae res.</s> <lb/> |
| | <s>Nimirum quia multa modis communia multis <lb/> |
| | Multarum rerum in rebus primordia mista <lb/> |
| | Sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.</s> <lb/> |
| | <s>Atque eadem magni refert primordia saepe, <lb/> |
| | Cum quibus, & quali positura contineantur <lb/> |
| | Et quos inter se dent motus, accipiantque. <lb/> |
| | Namque eadem caelum, mare, terras, flumina, solem <lb/> |
| | Constituunt: eadem fruges, arbusta, animantis, <lb/> |
| | Verum aliis, alioque modo commista moventur.</s> <lb/> |
| | <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/> |
| | Multa elementa vides multis communia verbis: <lb/> |
| | Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/076.jpg" pagenum="27"/> |
| | Confiteare & re, & sonitu distare sonanti.</s> <lb/> |
| | <s>Tantum elementa queunt permutato ordine solo. <lb/> |
| | At rerum quae sunt primordia, plura adhibere <lb/> |
| | Possunt, unde queant variae res quaeque creari. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc & Anaxagorae serutemur homoeomerian, <lb/> |
| | Quam Graeci memorant, nec nostra dicere lingua <lb/> |
| | Concedit nobis patrii sermonis egestas. <lb/> |
| | Sed tamen ipsam rem facile est exponere verbis, </s> <lb/> |
| | <s>Principium rerum quam dicit homoeomerian: <lb/> |
| | Ossa videlicet e pauxillis, atque minutis <lb/> |
| | Ossibus, hic & de pauxillis, atque minutis <lb/> |
| | Visceribus viscus gigni, sanguenque creari, <lb/> |
| | Sanguinis inter se multis coeuntibus guttis: <lb/> |
| | Ex aurique putat micis consistere posse <lb/> |
| | Aurum; & de terris terram concrescere parvis; <lb/> |
| | Ignibus ex ignis; humorem ex humoribus esse: <lb/> |
| | Cetera consimili fingit ratione, putatque.</s> <lb/> |
| | <s>Nec tamen esse ulla parte idem in rebus inane <lb/> |
| | Concedit; neque corporibus finem esse secandis.</s> <lb/> |
| | <s>Quare in utraque mihi pariter ratione videtur <lb/> |
| | Errare, atque illi, supra quos diximus ante.</s> <lb/> |
| | <s>Adde quod inbecilla nimis primordia fingit: <lb/> |
| | Si primordia sunt, simili quae praedita constant <lb/> |
| | Natura, atque ipsae res sunt; aequeque laborant, <lb/> |
| | Et pereunt: neque ab exitio res ulla refrenat. <lb/> |
| | Nam quid in oppressu valido durabit eorum, <lb/> |
| | Ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis ?</s><s> <lb/> |
| | Ignis, an humor ? an aura ?</s><s> quid horum?</s><s> sanguisne, an ne os ?</s><s> <lb/> |
| | Nihil, ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis <lb/> |
| | Tam mortalis erit, quam quae manifesta videmus <lb/> |
| | Ex oculis nostris aliqua vi victa perire.</s> <lb/> |
| | <s>At neque reccidere ad nihilum res posse, neque autem <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/077.jpg" pagenum="28"/> |
| | Crescere de nihilo, testor res ante probatas.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea quoniam cibus auget corpus, alitque; <lb/> |
| | Scire licet nobis venas, & sanguen, & ossa, <lb/> |
| | Et nervos alienigenis ex partibu esse: <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Sive cibos omnis commisto corpore dicent <lb/> |
| | Esse, & habere in se nervorum Corpora parva, <lb/> |
| | Ossaque, & omnino venas, partisque cruoris; <lb/> |
| | Fiet, uti cibus omnis, & aridus, & liquor ipse, <lb/> |
| | Ex alienigenis rebus constare putetur, <lb/> |
| | Ossibus, & nervis, venisque, & sanguine misto.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea quaecumque e terra corpora crescunt, <lb/> |
| | Si sunt in terris; terras constare necesse est <lb/> |
| | Ex alienigenis, quae terris exoriuntur.</s> <lb/> |
| | <s>Transfer item; totidem verbis utare licebit; <lb/> |
| | In lignis si flamma latet, fumusque, cinisque, <lb/> |
| | Ex alienigenis consistant ligna, necesse est.</s> <lb/> |
| | </p><p type="main"><s>Linquitur hic tenvis latitandi copia quaedam: <lb/> |
| | Id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis <lb/> |
| | Res putet inmistas rebus latitare; sed illud <lb/> |
| | Apparere unum, cuius sint plurima mista, <lb/> |
| | Et magis in promptu, primaque in fronte locata:</s> <lb/> |
| | <s>Quod tamen a vera longe ratione repulsum est. <lb/> |
| | Conveniebat enim fruges quoque saepe, minutas <lb/> |
| | Robore cum saxi franguntur, mittere signum <lb/> |
| | Sanguinis: aut aliquid, nostro quae corpore aluntur,</s> <lb/> |
| | <s>Cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem. <lb/> |
| | Consimili ratione herbas quoque saepe decebat, <lb/> |
| | Et latices, dulcis guttas, similique sapore <lb/> |
| | Mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis: <lb/> |
| | Scilicet, & glebis terrarum saepe friatis <lb/> |
| | Herbarum genera, & fruges, frondesque videri <lb/> |
| | Dispertita, ac in terris latitare minute: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/078.jpg" pagenum="29"/> |
| | Postremo in lignis, cinerem, fumumque videri, <lb/> |
| | Cum praefracta forent, ignisque latere minutos.</s> <lb/> |
| | <s>Quorum nihil fieri quoniam manifesta docet res; <lb/> |
| | Scire licet non esse in rebus res ita mistas: <lb/> |
| | Verum semina multimodis inmista latere <lb/> |
| | Multarum rerum in rebus communia debent. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>At saepe in magnis fit montibus, (inquis) ut altis <lb/> |
| | Arboribus vicina cacumina summa terantur <lb/> |
| | Inter se, validis facere id cogentibus austris; <lb/> |
| | Donec flammai fulserunt flore coorto. <lb/> |
| | Scilicet. & non est lignis tamen insitus ignis; <lb/> |
| | Verum semina sunt ardoris multa: terendo <lb/> |
| | Quae cum confluxere, creant incendia silvis.</s> <lb/> |
| | <s> |
| | Quod si facta foret silvis abscondita flamma; <lb/> |
| | Non possent ullum tempus celarier ignes: <lb/> |
| | Conficerent volgo silvas; arbusta cremarent.</s> <lb/> |
| | <s>Iamne vides igitur, paulo quod diximus ante, <lb/> |
| | Permagni referre eadem primordia saepe, <lb/> |
| | Cum quibus, & quali positura contineantur ? <lb/> |
| | Et quos inter se dent motus, accipiantque ? <lb/> |
| | Atque eadem paulo inter se mutata creare <lb/> |
| | Ignes e lignis ?</s><s> quo pacto verba quoque ipsa <lb/> |
| | Inter se paulo mutatis sunt elementis, <lb/> |
| | Cum ligna, atque ignis distincta voce notemus.</s> <lb/> |
| | <s>Denique iam quaecumque in rebus cernis apertis, <lb/> |
| | Si fieri non posse putas, quin materiai <lb/> |
| | Corpora consimili natura praedita fingas: <lb/> |
| | Hac ratione tibi pereunt primordia rerum: <lb/> |
| | Fiet, uti risu tremulo concussa cachinnent, <lb/> |
| | Et lacrimis salsis humectent ora, genasque. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc age quod superest cognosce & clarius audi.</s> <lb/> |
| | <s>Nec me animi fallit, quam sint obscura: sed acri <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/079.jpg" pagenum="30"/> |
| | Percussit thyrso laudis spes magna meum cor: <lb/> |
| | Et simul incussit suavem mi in pectus amorem <lb/> |
| | Musarum; quo nunc instinctus, mente vigenti <lb/> |
| | Avia Pieridum peragro loca, nullius ante <lb/> |
| | Trita solo: </s><s>iuvat integros accedere fontis, <lb/> |
| | Atque haurire: iuvatque novos decerpere flores; <lb/> |
| | Insignemque meo capiti petere inde coronam, <lb/> |
| | Unde prius nulli velarint tempora Musae: <lb/> |
| | Primum quod magnis doceo de rebus; & artis <lb/> |
| | Religionum animum nodis exsolvere porgo: <lb/> |
| | Deinde quod obscura de re tam lucida pango <lb/> |
| | Carmina, musaeo contingens cuncta lepore.</s> <lb/> |
| | <s>Id quoque enim non ab nulla ratione videtur: <lb/> |
| | Sed veluti pueris absinthia tetra medentes <lb/> |
| | Cum dare conantur, prius oras pocula circum <lb/> |
| | Contingunt mellis dulci flavoque liquore, <lb/> |
| | Ut puerorum aetas inprovida ludificetur <lb/> |
| | Labrorum tenus; interea perpotet amarum <lb/> |
| | Absinthi laticem, deceptaque non capiatur, <lb/> |
| | Sed potius tali facto recreata valescat: <lb/> |
| | Sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur <lb/> |
| | Tristior esse, quibus non est tractata; retroque <lb/> |
| | Volgus abhorret ab hac; volui tibi suaviloquenti <lb/> |
| | Carmine Pierio rationem exponere nostram; <lb/> |
| | Et quasi musaeo, dulci contingere melle: <lb/> |
| | Si tibi forte animum tali ratione tenere <lb/> |
| | Versibus in nostris possem: dum perspicis omnem <lb/> |
| | Naturam rerum, qua constet compta figura. </s><s> <lb/> |
| | Sed quoniam docui solidissima materiai <lb/> |
| | Corpora perpetuo volitare invicta per aevom: <lb/> |
| | Nunc age summai quaedam sit finis eorum, <lb/> |
| | Necne sit, evolvamus; item quod inane repertum est <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/080.jpg" pagenum="31"/> |
| | Seu locus, ac spatium, res in quo quaeque gerantur, <lb/> |
| | Pervideamus utrum finitum funditus omne <lb/> |
| | Constet; an immensum pateat vasteque profundum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Omne quod est igitur, nulla regione viarum <lb/> |
| | Finitum est: namque extremum debebat habere.</s> <lb/> |
| | <s>Extremum porro nullius posse videtur <lb/> |
| | Esse, nisi ultra sit, quod finiat: ut videatur, <lb/> |
| | Quo non longius haec sensus natura sequatur.</s> <lb/> |
| | <s>Nunc, extra summam quoniam nihil esse fatendum est, <lb/> |
| | Non habet extremum: caret ergo fine, modoque.</s> <lb/> |
| | <s>Nec refert quibus adsistas regionibus eius. <lb/> |
| | Usqueadeo quem quisque locum possedit, in omnis <lb/> |
| | Tantundem partis infinitum omne relinquit.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea, si iam finitum constituatur <lb/> |
| | Omne quod est spatium: siquis procurrat ad oras <lb/> |
| | Ultimus extremas, iaciatque volatile telum; <lb/> |
| | Invalidis utrum contortum viribus ire, <lb/> |
| | Quo fuerit missum mavis, longeque volare; <lb/> |
| | An prohibere aliquid censes, obstareque posse?</s><s> <lb/> |
| | Alterutrum fatearis enim, sumasque necesse est;</s> <lb/> |
| | <s>Quorum utrumque tibi effugium praecludit; & omne, <lb/> |
| | Cogit, ut exempta concedas fine patere.</s> <lb/> |
| | <s>Nam sive est aliquid, quod prohibeat, officiatque, <lb/> |
| | Quominus, quo missum est, veniat, finique locet se; <lb/> |
| | Sive foras fertur: non est ea fine profecto.</s> <lb/> |
| | <s>Hoc pacto sequar, atque oras ubicumque locaris <lb/> |
| | Extremas, quaeram, quid telo denique fiat.</s> <lb/> |
| | <s>Fiet, uti nusquam possit consistere finis; <lb/> |
| | Effugiumque fugae prolatet copia semper.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea, spatium summai totius omne <lb/> |
| | Undique si inclusum certis consisteret oris, <lb/> |
| | Finitumque foret; iam copia materiai |
| | <pb xlink:href="079/01/081.jpg" pagenum="32"/> <lb/> |
| | Undique ponderibus solidis confluxet ad imum: <lb/> |
| | Nec res ulla geri sub caeli tegmine posset; <lb/> |
| | Nec foret omnino caelum, neque lumina solis; <lb/> |
| | Quippe ubi materies omnis cumulata iaceret <lb/> |
| | Ex infinito iam tempore subsidendo. <lb/> |
| | At nunc nimirum requies data principiorum <lb/> |
| | Corporibus nulla est; quia nihil est funditus imum, <lb/> |
| | Quo quasi confluere, & sedes ubi ponere possint:</s> <lb/> |
| | <s> Semper & adsiduo motu res quaeque geruntur <lb/> |
| | Partibus in cunctis, aeternaque suppeditantur <lb/> |
| | Ex infinito cita corpora materiai.</s> <lb/> |
| | <s> Postremo ante oculos res rem finire videtur: <lb/> |
| | Aer dissaepit collis, atque aera montes: <lb/> |
| | Terra mare, & contra mare terras terminat omnis. <lb/> |
| | Omne quidem vero nihil est quod finiat, extra. <lb/> |
| | </s> |
| | <s>Est igitur natura loci, spatiumque profundi; <lb/> |
| | Quod neque clara suo percurrere fulmina cursu <lb/> |
| | Perpetuo possint aevi labentia tractu; <lb/> |
| | Nec prorsum facere, ut restet minus ire meando. <lb/> |
| | Usqueadeo passim patet ingens copia rebus <lb/> |
| | Finibus exemptis in cunctas undique partis. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Ipsa modum porro sibi rerum summa parare <lb/> |
| | Ne possit, natura tenet: quae corpus inani, <lb/> |
| | Et quod inane autem est finiri corpore cogit: <lb/> |
| | Ut sic alternis infinita omnia reddat. <lb/> |
| | Aut etiam, alterutrum, nisi terminet alterum eorum, <lb/> |
| | Simplice natura pateat tamen inmoderatum; <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec mare, nec tellus, neque caeli lucida templa, <lb/> |
| | Nec mortale genus, nec divum corpora sancta <lb/> |
| | Exiguum possent horai sistere tempus. <lb/> |
| | Nam dispulsa suo de coetu materiai <lb/> |
| | Copia ferretur magnum per inane soluta: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/082.jpg" pagenum="33"/> |
| | Sive adeo potius numquam concreta creasset <lb/> |
| | Ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. </s><s> <lb/> |
| | Nam certe neque consilio primordia rerum <lb/> |
| | Ordine se quaeque, atque sagaci mente locarunt: <lb/> |
| | Nec quos quaeque darent motus pepigere profecto: <lb/> |
| | Sed quia multa modis multis mutata per omne <lb/> |
| | Ex infinito vexantur percita plagis, <lb/> |
| | Omne genus motus, & coetus experiundo; <lb/> |
| | Tandem deveniunt in talis disposituras, <lb/> |
| | Qualibus haec rerum consistit summa creata: <lb/> |
| | Et multos etiam magnos servata per annos, <lb/> |
| | Ut semel in motus coniectast convenientis, <lb/> |
| | Efficit, ut largis avidum mare fluminis undis <lb/> |
| | Integrent amnes, & solis terra vapore <lb/> |
| | Fota novet fetus, summissaque gens animantum <lb/> |
| | Floreat, & vivant labentes aetheris ignes. <lb/> |
| | Quod nullo facerent pacto, nisi materiai <lb/> |
| | Ex infinito suboriri copia posset, <lb/> |
| | Unde amissa solent reparare in tempore quoque.</s> <lb/> |
| | <s>Nam veluti privata cibo natura animantum <lb/> |
| | Diffluit amittens corpus: sic omnia debent <lb/> |
| | Dissolui, simul ac defecit suppeditare <lb/> |
| | Materies recta regione aversa viai.</s> <lb/> |
| | <s>Nec plagae possunt extrinsecus undique summam <lb/> |
| | Conservare omnem, quaecumque est conciliata.</s> <lb/> |
| | <s>Cudere enim crebro possunt, partemque morari, <lb/> |
| | Dum veniant aliae, ac suppleri summa queatur: </s><s> <lb/> |
| | Interdum resilire tamen coguntur, & una <lb/> |
| | Principys rerum spatium, tempusque fugai <lb/> |
| | Largiri, ut possint a coetu libera ferri.</s> <lb/> |
| | <s>Quare etiam atque etiam suboriri multa necesse est. <lb/> |
| | Et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/083.jpg" pagenum="34"/> |
| | Infinita opus est vis undique materiai. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi, <lb/> |
| | In medium summae, quod dicunt, omnia niti, <lb/> |
| | Atque ideo mundi naturam stare sine ullis <lb/> |
| | Ictibus externis; neque quoquam posse resolvi <lb/> |
| | Summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa; <lb/> |
| | (Ipsum si quidquam posse in se sistere credis) <lb/> |
| | Et quae pondera sunt sub terris, omnia sursum <lb/> |
| | Nitier, in terraque retro requiescere posta: <lb/> |
| | Ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus. </s><s> <lb/> |
| | Et simili ratione animalia subtus vagari <lb/> |
| | Contendunt, neque posse e terris in loca caeli <lb/> |
| | Recidere inferiora magis, quam corpora nostra <lb/> |
| | Sponte sua possint in caeli templa volare: <lb/> |
| | Illi cum videant solem, nos sidera noctis <lb/> |
| | Cernere, & alternis nobiscum tempora caeli <lb/> |
| | Dividere, & noctes parilis agitare diebus.</s> <lb/> |
| | <s>Sed vanus stolidis haec omnia finxerit error; <lb/> |
| | Amplexi quod habent perverse prima viai: <lb/> |
| | Nam medium nihil esse potest, ubi inane, locusque <lb/> |
| | Infinita: neque omnino, si iam medium sit, <lb/> |
| | Possit ibi quidquam hac potius consistere causa, <lb/> |
| | Quam quavis alia longe regione manere. <lb/> |
| | Omnis enim locus, ac spatium quod inane vocamus, <lb/> |
| | Per medium, per non medium concedere oportet <lb/> |
| | Aeque ponderibus, motus quacumque feruntur.</s> <lb/> |
| | <s>Nec quisquam locus est, quo corpora cum venere, <lb/> |
| | Ponderis amissa vi possint stare in inani; <lb/> |
| | Nec quod inane autem est, illis subsistere debet, <lb/> |
| | Quin, sua quod natura petit, concedere pergat. </s><s> <lb/> |
| | Haud igitur possunt tali ratione teneri <lb/> |
| | Res in concilio medii cuppedine victae. <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/084.jpg" pagenum="35"/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt <lb/> |
| | In medium niti, sed terrarum, atque liquoris, <lb/> |
| | Humorem ponti, magnisque e montibus undas, <lb/> |
| | Et quasi terreno quae corpore contineantur: <lb/> |
| | At contra tenuis exponunt aeris auras, <lb/> |
| | Et calidos simul a medio differrier ignis, <lb/> |
| | Atque ideo totum circum tremere aethera signis; <lb/> |
| | Et solis flammam per caeli caerula pasci, <lb/> |
| | Quod calor a medio fugiens ibi conligat ignis, <lb/> |
| | Quippe etiam vesci e terra mortalia saecla; <lb/> |
| | Nec prorsum arboribus summos frondescere ramos <lb/> |
| | Posse, nisi a terris paullatim quodque cibatur. <lb/> |
| | Ne volucri ritu flammarum, moenia mundi <lb/> |
| | Diffugiant subito magnum per inane soluta, <lb/> |
| | Et ne cetera consimili ratione sequantur: <lb/> |
| | Neve ruant caeli penetralia templa superne, <lb/> |
| | Terraque se pedibus raptim subducat, & omnes <lb/> |
| | Inter permixtas terrae, caelique ruinas <lb/> |
| | Corpora solventes, abeant per inane profundum; <lb/> |
| | Temporis ut puncto nihil extet reliquiarum, <lb/> |
| | Desertum praeter spatium, & primordia caeca. </s><s> <lb/> |
| | Nam quacumque prius de parti corpora cesse <lb/> |
| | Constitues, haec rebus erit pars ianua leti: <lb/> |
| | Hac se turba foras dabit omnis materiai. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Haec sei pernosces, parva perductus opella; <lb/> |
| | (Namque alid ex alio clarescet,) non tibi caeca <lb/> |
| | Nox iter eripiet, quin ultima naturai <lb/> |
| | Pervideas. ita res accendent lumina rebus. <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/085.jpg" pagenum="36"/></s></p> |
| | </chap> |
| | <chap n="2"> |
| | <p type="head"><s>T. LUCRETII CARI</s></p> |
| | <p type="head"><s>DE RERUM NATURA, </s></p> |
| | <p type="head"><s>LIBER SECUNDUS</s></p> |
| | <p type="main"><s> <lb/> |
| | Suave, mari magno turbantibus aequora ventis, <lb/> |
| | E terra magnum alterius spectare laborem; <lb/> |
| | Non quia vexari quemquamst iucunda voluptas, <lb/> |
| | Sed, quibus ipse malis careas, quia cernere suave est.</s> <lb/> |
| | <s>Suave etiam belli certamina magna tueri, <lb/> |
| | Per campos instructa tua sine parte pericli: </s><s> <lb/> |
| | Sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere <lb/> |
| | Edita doctrina sapientum templa serena: <lb/> |
| | Despicere unde queas alios, passimque videre <lb/> |
| | Errare, atque viam palantis quaerere vitae, <lb/> |
| | Certare ingenio, contendere nobilitate, <lb/> |
| | Noctes atque dies niti praestante labore <lb/> |
| | Ad summas emergere opes rerumque potiri. </s><s> <lb/> |
| | O miseras hominum mentes, o pectora caeca: <lb/> |
| | Qualibus in tenebris vitae, quantisque periclis <lb/> |
| | Degitur hoc aevi, quodcumque est! nonne videre, <lb/> |
| | Nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut quoi <lb/> |
| | Corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur <lb/> |
| | Iucundo sensu, cura semotus, metuque ?</s><s> <lb/> |
| | Ergo corpoream ad naturam pauca videmus <lb/> |
| | Esse opus omnino, quae demant cumque dolorem: </s><s> <lb/> |
| | Delicias quoque uti multas substernere possint; <lb/> |
| | Gratius interdum neque natura ipsa requirit. <lb/> |
| | Si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes <lb/> |
| | Lampadas igniferas manibus retinentia dextris, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/086.jpg" pagenum="37"/> |
| | Lumina nocturnis epulis ut suppeditentur; <lb/> |
| | Nec domus argento fulget, auroque renidet; <lb/> |
| | Nec citharis reboant laqueata, aurataque templa: <lb/> |
| | Quin tamen inter se prostrati in gramine molli, <lb/> |
| | Propter aquae riuum, sub ramis arboris altae <lb/> |
| | Non magnis opibus iucunde corpora curant; <lb/> |
| | Praesertim cum tempestas adridet, & anni <lb/> |
| | Tempora conspergunt viridantis floribus herbas. </s><s> <lb/> |
| | Nec calidae citius decedunt corpore febres, <lb/> |
| | Textilibus si in picturis, ostroque rubenti <lb/> |
| | Iacteris, quam si plebeia in veste cubandum est. </s><s> <lb/> |
| | Quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae <lb/> |
| | Proficiunt, neque nobilitas, neque gloria regni: <lb/> |
| | Quod superest, animo quoque nihil prodesse putandum: <lb/> |
| | Si non forte tuas legiones per loca campi <lb/> |
| | Fervere cum videas; classem lateque vagari, <lb/> |
| | Ornatasque armis belli simulacra cientem; <lb/> |
| | His tibi tum rebus timefactae religiones <lb/> |
| | Effugiunt animo pavidae, mortisque timores; <lb/> |
| | Tum vacuum pectus linquunt, curaque solutum. <lb/> |
| | Quod si ridicula haec, ludibriaque esse videmus; <lb/> |
| | Re veraque metus hominum, curaeque sequaces <lb/> |
| | Nec metuunt sonitus armorum, nec fera tela; <lb/> |
| | Audacterque inter reges, rerumque potentis <lb/> |
| | Versantur, neque fulgorem reverentur ab auro; <lb/> |
| | Nec clarum vestis splendorem purpureai; <lb/> |
| | Quid dubitas, quin omne sit hoc rationis egestas?</s><s> <lb/> |
| | Omnis cum in tenebris praesertim vita laboret? </s><s> <lb/> |
| | Nam veluti pueri trepidant, atque omnia caecis <lb/> |
| | In tenebris metuunt: sic nos in luce timemus <lb/> |
| | Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis, quam <lb/> |
| | Quae pueri in tenebris pavitant, finguntque futura. </s><s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/087.jpg" pagenum="38"/> |
| | Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> |
| | Non radii solis, neque lucida tela diei <lb/> |
| | Discutiant, sed naturae species, ratioque. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc age quo motu genitalia materiai <lb/> |
| | Corpora res varias gignant, genitasque resolvant, <lb/> |
| | Et qua vi facere id cogantur; quaeque sit ollis <lb/> |
| | Reddita mobilitas magnum per inane meandi, <lb/> |
| | Expediam; tu te dictis praebere memento. </s><s> <lb/> |
| | Nam certe non inter se stipata coheret <lb/> |
| | Materies: quoniam minui rem quamque videmus; <lb/> |
| | Et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo, <lb/> |
| | Ex oculisque vetustatem subducere nostris: <lb/> |
| | Cum tamen incolumis videatur summa manere: <lb/> |
| | Propterea, quia quae decedunt corpora cumque, <lb/> |
| | Unde abeunt, minuunt, quo venere, augmine donant: <lb/> |
| | Illa senescere; at haec contra florescere cogunt: <lb/> |
| | Nec remorantur ibi. </s><s>sic rerum summa novatur <lb/> |
| | Semper; & inter se mortales mutua vivunt: </s><s> <lb/> |
| | Augescunt aliae gentes, aliae minuuntur: <lb/> |
| | Inque brevi spatio mutantur saecla animantum; <lb/> |
| | Et quasi cursores vitai lampada tradunt. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Si cessare putas rerum primordia posse, <lb/> |
| | Cessandoque novos rerum progignere motus; <lb/> |
| | Avius a vera longe ratione vagaris.</s> <lb/> |
| | <s>Nam, quoniam per inane vagantur cuncta, necesse est <lb/> |
| | Aut gravitate sua ferri primordia rerum,</s> <lb/> |
| | <s>Aut ictu forte alterius. </s><s>nam cita superne <lb/> |
| | Obvia conflixere; fit ut diversa repente <lb/> |
| | Dissiliant. neque enim mirum; durissima quae sint <lb/> |
| | Ponderibus solidis, neque quidquam a tergis obstet.</s> <lb/> |
| | <s>Et quo iactari magis omnia materiai <lb/> |
| | Corpora pervideas; reminiscere totius imum <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/088.jpg" pagenum="39"/> |
| | Nihil esse in summa; neque habere, ubi corpora prima <lb/> |
| | Consistant: quoniam spatium sine fine, modoque est; <lb/> |
| | Inmensumque patere in cunctas undique partis, <lb/> |
| | Pluribus ostendi, & certa ratione probatum est.</s> <lb/> |
| | <s>Quod quoniam constat, nimirum nulla quies est <lb/> |
| | Reddita corporibus primis per inane profundum; <lb/> |
| | Sed magis adsiduo, varioque exercita motu, <lb/> |
| | Partim intervallis magnis consulta resultant; <lb/> |
| | Pars etiam brevibus spatys nexantur ab ictu: </s> <lb/> |
| | <s>Et quaecumque magis condenso conciliatu, <lb/> |
| | Exiguis intervallis convecta resultant, <lb/> |
| | Endopedita suis perplexis ipsa figuris, <lb/> |
| | Haec validas saxi radices, & fera ferri <lb/> |
| | Corpora constituunt, & cetera de Genere horum <lb/> |
| | Paucula: quae porro magnum per inane vagantur, </s><s> <lb/> |
| | Et cita dissiliunt longe, longeque recursant <lb/> |
| | In magnis intervallis: haec aera rarum <lb/> |
| | Sufficiunt nobis, & splendida lumina solis.</s> <lb/> |
| | <s>Multaque praeterea magnum per inane vagantur, <lb/> |
| | Concilys rerum quae sunt reiecta, nec usquam <lb/> |
| | Consociare etiam motus potuere recepta.</s> <lb/> |
| | <s>Cuius, uti memoro, reii simulacrum, & imago <lb/> |
| | Ante oculos semper nobis versatur, & instat.</s> <lb/> |
| | <s>Contemplator enim, cum solis lumina cumque <lb/> |
| | Insertim fundunt radios per opaca domorum; <lb/> |
| | Multa minuta modis multis per inane videbis <lb/> |
| | Corpora misceri radiorum lumine in ipso; <lb/> |
| | Et velut aeterno certamine proelia, pugnasque <lb/> |
| | Edere turmatim certantia, nec dare pausam, <lb/> |
| | Conciliis, & discidys exercita crebris: <lb/> |
| | Conicere ut possis ex hoc; primordia rerum <lb/> |
| | Quale sit in magno iactari semper inani.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/089.jpg" pagenum="40"/> |
| | <s>Dumtaxat rerum magnarum parva potest res <lb/> |
| | Exemplare dare, & vestigia notitiai.</s> <lb/> |
| | <s>Hoc etiam magis haec animum te advertere par est <lb/> |
| | Corpora, quae in solis radiis turbare videntur: <lb/> |
| | Quod tales turbae, motus quoque materiai <lb/> |
| | Significant clamdestinos, caecosque subesse.</s> <lb/> |
| | <s>Multa videbis enim plagis ibi percita caecis <lb/> |
| | Commutare viam, retroque repulsa reverti <lb/> |
| | Nunc huc, nunc illuc, in cunctas undique partis.</s> <lb/> |
| | <s>Scilicet hic a principiis est omnibus error.</s> <lb/> |
| | <s>Prima moventur enim per se primordia rerum: <lb/> |
| | Inde ea, quae parvo sunt corpora conciliatu, <lb/> |
| | Et quasi proxima sunt ad vires principiorum, <lb/> |
| | Ictibus illorum caecis impulsa cientur: <lb/> |
| | Ipsaque, quae porro paulo maiora, lacessunt.</s> <lb/> |
| | <s>Sic a principiis ascendit motus, & exit <lb/> |
| | Paulatim nostros ad sensus, ut moveantur <lb/> |
| | Illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus: <lb/> |
| | Ne quibus id faciant plagis, apparet aperte. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc, quae mobilitas sit reddita materiai <lb/> |
| | Corporibus, paucis licet hinc cognoscere Memmi.</s> <lb/> |
| | <s>Primum aurora novo cum spargit lumine terras; <lb/> |
| | Et variae volucres nemora avia pervolitantes <lb/> |
| | Aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent; <lb/> |
| | Quam subito soleat sol ortus tempore tali <lb/> |
| | Convestire sua perfundens omnia luce, <lb/> |
| | Omnibus in promptu, manifestumque esse videmus. <lb/> |
| | At vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum, <lb/> |
| | Non per inane meat vacuum; quo tardius ire <lb/> |
| | Cogitur; aerias quasi dum diverberet undas: </s> <lb/> |
| | <s>Nec singillatim corpuscula quaeque vaporis, <lb/> |
| | Sed complexa meant inter se, conque globata; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/090.jpg" pagenum="41"/> |
| | Quapropter simul inter se retrahuntur, & extra <lb/> |
| | Officiuntur, uti cogantur tardius ire.</s> <lb/> |
| | <s>At, quae sunt solida primordia simplicitate, <lb/> |
| | Cum per inane meant vacuum, nec res remoratur <lb/> |
| | Ulla foris, atque ipsa suis e partibus unum, <lb/> |
| | Unum in quem coepere locum, conixa feruntur, <lb/> |
| | Debent nimirum praecellere mobilitate, <lb/> |
| | Et multo citius ferri, quam lumina solis; <lb/> |
| | Multiplexque loci spatium transcurrere eodem <lb/> |
| | Tempore, quo solis pervolgant fulgura caelum. <lb/> |
| | Nam neque consilio debent tardata morari; <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec perscutari primordia singula quaeque, <lb/> |
| | Ut videant, qua quidque geratur cum ratione. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>At quidam contra haec, ignari; materiai, <lb/> |
| | Naturam non posse, deum sine numine rentur <lb/> |
| | Tantopere humanis rationibus, ac moderatis <lb/> |
| | Tempora mutare annorum, frugesque creare: <lb/> |
| | Et iam cetera, mortalis quae suadet adire, <lb/> |
| | Ipsaque deducit dux vitae dia voluptas, <lb/> |
| | Ut res per Veneris blanditim saecla propagent; <lb/> |
| | Ne genus occidat humanum; </s><s>quorum omnia causa <lb/> |
| | Constituisse deos confingunt: omnibus rebus <lb/> |
| | Magnopere a vera lapsi ratione videntur. </s><s> <lb/> |
| | Nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint; <lb/> |
| | Hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim <lb/> |
| | Confirmare, alysque ex rebus reddere multis, <lb/> |
| | Nequaquam nobis divinitus esse creatam <lb/> |
| | Naturam mundi; quae tanta est praedita culpa: </s><s> <lb/> |
| | Quae tibi posterius Memmi faciemus aperta: </s> <lb/> |
| | <s> |
| | Nunc id quod superest de motibus, expediemus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus <lb/> |
| | Confirmare tibi, nullam rem posse sua vi <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/091.jpg" pagenum="42"/> |
| | Corpoream sursum ferri, sursumque meare; <lb/> |
| | Ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem; </s> <lb/> |
| | <s>Sursus enim vorsus gignuntur, & augmina sumunt: <lb/> |
| | Et sursum nitidae fruges, arbustaque crescunt: <lb/> |
| | Pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> |
| | <s>Nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum, <lb/> |
| | Et celeri flamma degustant tigna, trabesque; <lb/> |
| | Sponte sua facere id sine vi subigente putandum est.</s> <lb/> |
| | <s>Quod genus e nostro cum missus corpore sanguis <lb/> |
| | Emicat exsultans alte, spargitque cruorem. </s><s> <lb/> |
| | Nonne vides etiam, quanta vi tigna, trabesque <lb/> |
| | Respuat humor aquae ?</s><s> nam quo magis mersimus alte <lb/> |
| | Directa, & magna vi multi pressimus aegre; <lb/> |
| | Tam cupide sursum revomit magis, atque remittit: <lb/> |
| | Plus ut parte foras emergant, exiliantque. </s><s> <lb/> |
| | Nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor, <lb/> |
| | Quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.</s> <lb/> |
| | <s>Sic igitur debent flammae quoque posse per auras <lb/> |
| | Aeris expressae sursum succedere, quamquam <lb/> |
| | Pondera, quantum in se est, deorsum deducere pugnent. <lb/> |
| | Nocturnasque faces caeli sublime volantis <lb/> |
| | Nonne vides longos flammarum ducere tractus, <lb/> |
| | In quascumque dedit partis natura meatum ?</s><s> <lb/> |
| | Non cadere in terram stellas, & sidera cernis?</s><s> <lb/> |
| | Sol etiam summo de vertice dissupat omnis <lb/> |
| | Ardorem in partis, & lumine conserit arva; <lb/> |
| | In terras igitur quoque solis vergitur ardor.</s> <lb/> |
| | <s>Transversosque volare per imbris fulmina cernis: <lb/> |
| | Nunc hinc, nunc illinc abrupti nubibus ignes <lb/> |
| | Concursant: cadit in terras vis flammea volgo. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus: <lb/> |
| | Corpora eum deorsum rectum per inane feruntur <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/092.jpg" pagenum="43"/> |
| | Ponderibus proprys, incerto tempore firme, <lb/> |
| | Incertisque locis spatio depellere paulum, <lb/> |
| | Tantum quod momen mutatum dicere possis. </s><s> <lb/> |
| | Quod nisi declinare solerent; omnia deorsum, <lb/> |
| | Imbris uti guttae, caderent per inane profundum; <lb/> |
| | Nec foret offensus natus, nec plaga creata <lb/> |
| | Principys: ita nihil umquam natura creasset. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis credit graviora potesse <lb/> |
| | Corpora, quo citius rectum per inane feruntur, <lb/> |
| | Incidere e supero levioribus; atque ita plagas <lb/> |
| | Gignere, quae possint genitalis reddere motus; <lb/> |
| | Avius a vera longe ratione recedit.</s> <lb/> |
| | <s>Nam per aquas quaecumque cadunt, atque aera deorsum, <lb/> |
| | Haec pro ponderibus casus celerare necesse est; <lb/> |
| | Propterea, quia corpus aquae, naturaque tenvis <lb/> |
| | Aeris haut possunt aeque rem quamque morari; <lb/> |
| | Sed citius cedunt gravioribus exsuperatae. <lb/> |
| | At contra nulli de nulla parte, neque ullo <lb/> |
| | Tempore inane potest vacuum subsistere reii; <lb/> |
| | Quin, sua quod natura petit, concedere pergat. <lb/> |
| | Omnia quapropter debent per inane quietum <lb/> |
| | Aeque ponderibus non aequis concita ferri.</s> <lb/> |
| | <s>Haud igitur poterunt levioribus incidere umquam <lb/> |
| | Ex supero graviora, neque ictus gignere per se, <lb/> |
| | Qui varient motus, per quos natura gerat res.</s> <lb/> |
| | <s>Quare etiam atque etiam paulum clinare necesse est <lb/> |
| | Corpora, nec plus quam minimum; ne fingere motus <lb/> |
| | Obliquos videamur, & id res vera refutet. </s><s> <lb/> |
| | Namque hoc in promptu, manifestumque esse videmus, <lb/> |
| | Pondera, quantum in se est, non posse obliqua meare, <lb/> |
| | Ex supero cum praecipitant, quod cernere possis. <lb/> |
| | Sed nihil omnino recta regione viai <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/093.jpg" pagenum="44"/> |
| | Declinare, quis est, qui possit cernere, sese ?</s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique si semper motus conectitur omnis; <lb/> |
| | Et vetere exoritur semper novus ordine certo: <lb/> |
| | Nec declinando faciunt primordia motus <lb/> |
| | Principium quoddam, quod fati foedera rumpat, <lb/> |
| | Ex infinito ne causam causa sequatur: <lb/> |
| | Libera per terras unde haec animantibus exstat, <lb/> |
| | Per quam progredimur quo ducit quemque voluptas; <lb/> |
| | Unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas <lb/> |
| | Declinamus item motus nec tempore certo, <lb/> |
| | Nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens. </s><s> <lb/> |
| | Nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas <lb/> |
| | Principium dat: & hinc motus per membra geruntur.</s> <lb/> |
| | <s>Nonne vides etiam patefactis tempore puncto <lb/> |
| | Carceribus, non posse tamen prorumpere equorum <lb/> |
| | Vim cupidam tam desubito, quam mens avet ipsa?</s><s> <lb/> |
| | Omnis enim totum per corpus materiai <lb/> |
| | Copia conquiri debet, concita per artus <lb/> |
| | Omnis: ut studium mentis conixa sequatur <lb/> |
| | Ut videas initum motus a corde creari; <lb/> |
| | Ex animique voluntate id procedere primum: <lb/> |
| | Inde dari porro per totum corpus & artus.</s> <lb/> |
| | <s>nec simile est, ut cum impulsi procedimus ictu, <lb/> |
| | Viribus alterius magnis, magnoque coactu. <lb/> |
| | Nam tum materiam totius corporis omnem <lb/> |
| | Perspicuum est nobis invitis ire, rapique, <lb/> |
| | Donec eam refrenavit per membra voluntas.</s> <lb/> |
| | <s>Iamne vides igitur, quamquam vis extera multos <lb/> |
| | Pellit; & invitos cogat procedere saepe; <lb/> |
| | Praecipitesque rapit; tamen esse in pectore nostro <lb/> |
| | Quiddam, quod contra pugnare, obstareque possit: </s><s> <lb/> |
| | Cuius ad arbitrium quoque copia materiai <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/094.jpg" pagenum="45"/> |
| | Cogitur interdum flecti per membra, per artus; <lb/> |
| | Et proiecta refrenatur, retroque residit?</s> <lb/> |
| | <s>Quare in seminibus quoque idem fateare necesse est, <lb/> |
| | Esse aliam praeter plagas, & pondera causam <lb/> |
| | Motibus; unde haec est nobis innata potestas: <lb/> |
| | De nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.</s> <lb/> |
| | <s>Pondus enim prohibet, ne plagis omnia fiant, <lb/> |
| | Externa quasi vi. sed ne mens ipsa necessum <lb/> |
| | Intestinum habeat cunctis in rebus agendis; <lb/> |
| | Et devicta quasi hoc cogatur ferre, patique; <lb/> |
| | Id facit exiguum clinamen principiorum, <lb/> |
| | Nec regione loci certa, nec tempore certo. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec stipata magis fuit umquam materiai <lb/> |
| | Copia, nec porro maioribus intervallis: <lb/> |
| | Nam neque adaugescit quidquam, nec deperit inde.</s> <lb/> |
| | <s>Quapropter quo nunc in motu principiorum <lb/> |
| | Corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere: <lb/> |
| | Et post hoc semper simili ratione ferentur. <lb/> |
| | Et quae consuerint gigni, gignentur eadem <lb/> |
| | Condicione; & erunt, & crescent, in que valebunt, <lb/> |
| | Quantum cuique datum est per foedera naturai.</s> <lb/> |
| | <s>Nec rerum summam commutare ulla potest vis: <lb/> |
| | Nam neque quo possit genus ullum materiai <lb/> |
| | Effugere ex omni, quidquam est: neque rursus, in omne <lb/> |
| | Unde coorta queat nova vis inrumpere, & omnem <lb/> |
| | Naturam rerum mutare, & vertere motus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his rebus non est mirabile, quare <lb/> |
| | Omnia cum rerum primordia sint in motu; <lb/> |
| | Summa tamen summa videatur stare quiete, <lb/> |
| | Praeterquam, si quid proprio dat corpore motus.</s> <lb/> |
| | <s>Omnis enim longe nostris ab sensibus infra <lb/> |
| | Primorum natura iacet. quapropter, ubi ipsa <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/095.jpg" pagenum="46"/> |
| | Cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent: <lb/> |
| | Praesertim cum, quae possimus cernere; caelent <lb/> |
| | Saepe tamen motus, spatio diducta locorum.</s> <lb/> |
| | <s>nam saepe in colli tondentes pabula laeta <lb/> |
| | Lanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantes <lb/> |
| | Invitant herbae gemmantes rore recenti: <lb/> |
| | Et satiati agni ludunt, blandeque coniscant. <lb/> |
| | Omnia quae nobis longe confusa videntur; <lb/> |
| | Et veluti in viridi candor consistere colli.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea magnae legiones cum loca cursu <lb/> |
| | Camporum complent. </s><s>belli simulacra cientes: <lb/> |
| | Et circumvolitant equites, mediosque repente <lb/> |
| | Tramittunt valido quatientes impete campos: <lb/> |
| | Fulgur ibi ad caelum se tollit, totaque circum <lb/> |
| | Aere renidescit tellus, supterque virum vi <lb/> |
| | Excitur pedibus sonitus, clamoreque montes <lb/> |
| | Icti reiectant voces ad sidera mundi</s> <lb/> |
| | <s> |
| | Et tamen est quidam locus altis montibus, unde <lb/> |
| | Stare videntur, & in campis consistere fulgur. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc age iam deinecps cunctarum exordia rerum <lb/> |
| | Qualia sint, & quam longe distantia formis <lb/> |
| | Percipe, multigenis quam sint variata figuris; <lb/> |
| | Non quo multa parum simili sint praedita forma, <lb/> |
| | Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> |
| | <s>Nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta, <lb/> |
| | Ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla, <lb/> |
| | Debent nimirum non omnibus omnia prorsum <lb/> |
| | Esse pari filo similique adfecta figura.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea genus humanum mutaeque natantes <lb/> |
| | Squamigerum pecudes, & laeta arbusta, feraeque <lb/> |
| | Et variae volucres, laetantia quae loca aquarum, <lb/> |
| | Concelebrant circum ripas, fontisque, lacusque; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/096.jpg" pagenum="47"/> |
| | Et quae pervolgant nemora avia pervolitantes: <lb/> |
| | Quorum unum quidvis generatim sumere perge: <lb/> |
| | Invenies tamen inter se distare figuris.</s> <lb/> |
| | <s>Nec ratione alia proles cognoscere matrem,</s> <lb/> |
| | <s>Nec mater posset prolem: quod posse videmus, <lb/> |
| | Nec minus, atque homines inter se nota cluere.</s> <lb/> |
| | <s>Nam saepe ante deum vitulus delubra decora <lb/> |
| | Turicremas propter mactatus concidit aras, <lb/> |
| | Sanguinis expirans calidum de pectore flumen. <lb/> |
| | At mater viridis saltus orbata peragrans, <lb/> |
| | Linquit humi pedibus vestigia pressa bisulcis, <lb/> |
| | Omnia convisens oculis loca, si queat usquam <lb/> |
| | Conspicere amissum fetum: completque querelis <lb/> |
| | Frundiferum nemus absistens, & crebra revisit <lb/> |
| | Ad stabulum, desiderio perfixa iuvenci. <lb/> |
| | Nec tenerae salices, atque herbae rore vigentes, <lb/> |
| | Fluminaque ulla queunt summis labentia ripis <lb/> |
| | Oblectare animum, subitamque avertere curam: <lb/> |
| | Nec vitulorum aliae species per pabula laeta <lb/> |
| | Derivare queunt, animum curaque levare: <lb/> |
| | Usque adeo quiddam proprium, notumque requirit.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea, teneri tremulis cum vocibus haedi <lb/> |
| | Cornigeras norunt matres, agnique petulci <lb/> |
| | Balantum pecudes. ita, quod natura reposcit, <lb/> |
| | Ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. </s><s> <lb/> |
| | Postremo quodvis frumentum, non tamen omne <lb/> |
| | Quodque suo genere inter se simile esse videbis, <lb/> |
| | Quin intercurrat quaedam distantia formis.</s> <lb/> |
| | <s>Concharumque genus parili ratione videmus <lb/> |
| | Pingere telluris gremium, qua mollibus undis <lb/> |
| | Litoris incurvi bibulam pavit aequor arenam.</s> <lb/> |
| | <s>Quare etiam atque etiam simili ratione necesse est; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/097.jpg" pagenum="48"/> |
| | Natura quoniam constant, neque facta manu sunt. <lb/> |
| | Unius, ad certam formam primordia rerum; <lb/> |
| | Dissimili inter se quaedam volitare figura. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Perfacile est iam animi ratione exsolvere nobis, <lb/> |
| | Quare fulmineus multo penetralior ignis, <lb/> |
| | Quam noster fluat e tedis terrestribus ortus. <lb/> |
| | Dicere enim possis caelestem fulminis ignem <lb/> |
| | Suptilem magis e parvis constare figuris; <lb/> |
| | Atque ideo transire foramina, quae nequit ignis <lb/> |
| | Noster hic e lignis ortus, taedaque creatus.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea lumen per cornum transit, at imber <lb/> |
| | Respuitur. </s><s>quare ?</s><s> nisi luminis illa minora <lb/> |
| | Corpora sunt, quam de quibus est liquor almus aquarum ? <lb/> |
| | Et quamvis subito per colum vina videmus <lb/> |
| | Perfluere; at contra tardum cunctatur olivum: <lb/> |
| | Aut quia nimirum maioribus est elementis; <lb/> |
| | Aut magis hamatis inter se, perque plicatis. <lb/> |
| | Atque ideo fit, uti non tam diducta repente <lb/> |
| | Inter se possint primordia singula quaeque, <lb/> |
| | Singula per cuiusque foramina permanare. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Hoc accedit, uti mellis, lactisque liquores <lb/> |
| | Iucundo sensu linguae traetentur in ore. <lb/> |
| | At contra taetra absinthi natura, ferique <lb/> |
| | Centauri foedo pertorquent ora sapore. <lb/> |
| | Ut facile agnoscas e levibus, atque rotundis <lb/> |
| | Esse ea, quae sensus iucunde tangere possunt: <lb/> |
| | At contra quae amara, atque aspera cumque videntur, <lb/> |
| | Haec magis hamatis inter se nexa teneri, <lb/> |
| | Proptereaque solere vias rescindere nostris <lb/> |
| | Sensibus, introituque suo perrumpere corpus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Omnia postremo bona sensibus, & mala tactu, <lb/> |
| | Dissimili inter se pugnant perfecta figura: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/098.jpg" pagenum="49"/> |
| | Ne tu forte putes serrae stridentis acerbum <lb/> |
| | Horrorem constare elementis levibus aeque, <lb/> |
| | Ac musaea mele, per chordas organici quae <lb/> |
| | Mobilibus digitis expergefacta figurant: <lb/> |
| | Neu simili penetrare putes primordia forma <lb/> |
| | In nares hominum, cum taetra cadavera torrent, <lb/> |
| | Et cum scena croco Cilici perfusa recens est, <lb/> |
| | Araque Panchaeos exhalat propter odores <lb/> |
| | Neve bonos rerum simili constare colores <lb/> |
| | Semine constituas, oculos qui pascere possunt; <lb/> |
| | Et qui conpungunt aciem, lacrimareque cogunt; <lb/> |
| | Aut foeda specie tetri, turpesque videntur.</s> <lb/> |
| | <s>Omnis enim sensus quae mulcet causa, iuvatque, <lb/> |
| | Haud sine principiali aliquo laevore creata est: <lb/> |
| | At contra quaecumque molesta, atque aspera constat, <lb/> |
| | Non aliquo sine materiae squalore reperta est. </s><s> <lb/> |
| | Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur <lb/> |
| | Esse, neque omnino flexis mucronibus unca: <lb/> |
| | Sed magis angellis paulum prostantibus; & quae <lb/> |
| | Titillare magis sensus, quam laedere possunt: <lb/> |
| | Faecula iam quo de genere est, inulaeque sapores. </s><s> <lb/> |
| | Denique iam calidos ignis, gelidamque pruinam, <lb/> |
| | Dissimili dentata modo conpungere sensus <lb/> |
| | Corporis, indicio nobis est tactus uterque.</s> <lb/> |
| | <s>Tactus enim, tactus, pro divum numina sancta, <lb/> |
| | Corporis est sensus, vel cum res extera sese <lb/> |
| | Insinuat, vel cum laedit, quae in corpore nata est; <lb/> |
| | Aut iuvat egrediens genitalis Per Veneris res; <lb/> |
| | Aut ex offensu cum turbant corpore in ipso <lb/> |
| | Semina, confunduntque inter se Concita sensum: <lb/> |
| | Ut, si forte manu quamvis iam corporis ipse <lb/> |
| | Tute tibi partem ferias, atque experiare.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/099.jpg" pagenum="50"/> |
| | <s>Quapropter longe formas distare necesse est <lb/> |
| | Principys, varios quae possint edere sensus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique quae nobis durata, ac spissa videntur, <lb/> |
| | Haec magis hamatis inter sese esse necesse est, <lb/> |
| | Et quasi ramosis alte compacta teneri.</s> <lb/> |
| | <s>In quo iam genere in primis adamantina saxa <lb/> |
| | Prima acie constant, ictus contemnere sueta; <lb/> |
| | Et validi silices, ac duri robora ferri; <lb/> |
| | Aeraque, quae claustris restantia vociferantur. </s><s> <lb/> |
| | Illa quidem debent ex laevibus atque rutundis <lb/> |
| | Esse magis, fluvido quae corpore liquida constant: <lb/> |
| | Nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque; <lb/> |
| | Et procursus item in proclive volubilis exstat. </s><s> <lb/> |
| | Omnia postremo, quae puncto tempore cernis <lb/> |
| | Diffugere, ut fumum, nebulas, flammasque necesse est, <lb/> |
| | Si minus omnia sunt e laevibus, atque rutundis; <lb/> |
| | At non esse tamen perplexis indopedita, <lb/> |
| | Pungere uti possint corpus, penetrareque saxa; <lb/> |
| | Nec tamen herere inter se; quod quisque videmus <lb/> |
| | Sensibus esse datum: facile ut cognoscere possis <lb/> |
| | Non e perplexis, sed acutis esse elementis.</s> <lb/> |
| | <s>Sed quod amara vides eadem, quae fluvida constant, <lb/> |
| | Sudor uti maris est; minime mirabile habendum. <lb/> |
| | Nam quod fluvidus est, e laevibus, atque rutundis <lb/> |
| | Est: at laevibus, atque rotundis mixta doloris <lb/> |
| | Corpora; nec tamen haec retineri hamata necessum. <lb/> |
| | Scilicet esse globosa, tamen, cum squalida constent: <lb/> |
| | Provolvi simul ut possint, & laedere sensus. </s><s> <lb/> |
| | Et quo mista putes magis aspera levibus esse <lb/> |
| | Principys, unde est Neptuni corpus acerbum; <lb/> |
| | Est ratio secernendi, seorsumque videndi; <lb/> |
| | Humor dulcis, ubi per terras crebrius idem <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/100.jpg" pagenum="51"/> |
| | Percolatur, ut in foveam fluat, ac mansuescat. <lb/> |
| | Linquit enim supera taetri primordia viri <lb/> |
| | Aspera: quo magis in terris haerescere possunt. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae <lb/> |
| | Ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum <lb/> |
| | Finita variare figurarum ratione. </s><s> <lb/> |
| | Quod si non ita sit: rursum iam semina quaedam <lb/> |
| | Esse infinito debebunt corporis auctu.</s> <lb/> |
| | <s>Namque in eadem una cuiusvis brevitate <lb/> |
| | Corporis, inter se multum variare figurae <lb/> |
| | Non possunt. face enim minimis e partibus esse <lb/> |
| | Corpora prima: tribus, vel paulo pluribus auge. <lb/> |
| | Nempe ubi eas partis unius corporis omnis <lb/> |
| | Summa atque ima locans, transmutans dextera laevis, <lb/> |
| | Omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo <lb/> |
| | Formarum speciem totius corporis eius. <lb/> |
| | Quod superest, si forte voles variare figuras, <lb/> |
| | Addendum partis alias erit: inde sequetur, <lb/> |
| | Adsimili ratione, alias ut postulet ordo, <lb/> |
| | Si tu forte voles etiam variare figuras.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo formarum novitatem corporis augmen <lb/> |
| | Subsequitur: </s><s>quare non est ut credere possis, <lb/> |
| | Esse infinitis distantia semina formis: <lb/> |
| | Ne quaedam cogas inmani maximitate <lb/> |
| | Esse, supra quod iam docui non posse probari.</s> <lb/> |
| | <s>Iam tibi barbaricae vestes, Meliboeaque fulgens <lb/> |
| | Purpura Thessalico concharum tacta colore, & <lb/> |
| | Aurea pavonum ridenti imbuta lepore <lb/> |
| | Saecla, novo rerum superata colore iacerent: <lb/> |
| | Et contemptus odor murrhae, mellisque sapores; <lb/> |
| | Et cycnea mele, Phoebeaque daedala chordis <lb/> |
| | Carmina consimili ratione oppressa silerent. <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/102.jpg" pagenum="52"/> |
| | Namque aliis aliud praestantius exoreretur.</s> <lb/> |
| | <s>Cedere item retro possent in deteriores <lb/> |
| | Omnia sic partis; ut diximus in meliores; <lb/> |
| | Namque alys aliud retro quoque tetrius esset <lb/> |
| | Naribus, auribus, atque oculis, orisque sapori.</s> <lb/> |
| | <s>Quae quoniam non sunt in rebus reddita certa & <lb/> |
| | Finis utrimque tenet summam: fateare necesse est <lb/> |
| | Materiem quoque finitis differre figuris.</s> <lb/> |
| | <s>Denique ab ignibus ad gelidas, hiemsque pruinas, <lb/> |
| | Finitum est, retroque pari ratione remensum est: <lb/> |
| | Finit enim calor, ac frigus; mediique tepores <lb/> |
| | Inter utrumsque iacent explentes ordine summam.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo finita distant ratione creata; <lb/> |
| | Ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur, <lb/> |
| | Hinc flammis, illinc rigidis infesta pruinis. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quod quoniam docui, pergam conectere rem, quae <lb/> |
| | Ex hoc apta fidem ducuit; primordia rerum, <lb/> |
| | Inter se simili quae sunt perfecta figura, <lb/> |
| | Infinita cluere. </s><s>enim distantia cum sit <lb/> |
| | Formarum finita; necesse est, quae similes sint, <lb/> |
| | Esse infinitas, aut summam materiai <lb/> |
| | Finitam constare: id quod non esse, probavi <lb/> |
| | Versibus ostendam, corpuscula materiai <lb/> |
| | Ex infinito summam rerum usque tenere, <lb/> |
| | Undique protelo plagarum continuato.</s> <lb/> |
| | <s>Nam quod rara vides magis esse animalia quaedam, <lb/> |
| | Fecundamque minus naturam cernis in illis: <lb/> |
| | At regione, locoque alio, terrisque remotis, <lb/> |
| | Multa licet genere esse in eo, numerumque repleri. <lb/> |
| | Sicuti quadripedum cumprimis esse videmus <lb/> |
| | In genere anguimanos elefantos, India quorum <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/101.jpg" pagenum="53"/> |
| | Milibus e multis vallo munitur eburno, <lb/> |
| | Ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum <lb/> |
| | Vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. </s><s> <lb/> |
| | Sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto <lb/> |
| | Unica res quaedam nativo corpore sola, <lb/> |
| | Cui similis toto terrarum nulla Sit orbi: <lb/> |
| | Infinita tamen nisi erit vis materiai, <lb/> |
| | Unde ea progigni possit concepta; creari <lb/> |
| | Non poterit; neque, quod superest, procrescere, alique.</s> <lb/> |
| | <s>Quippe etenim sumant oculi, finita per omne <lb/> |
| | Corpora iactari unius genitalia reii; <lb/> |
| | Unde, ubi, qua vi, & quo pacto congressa coibunt <lb/> |
| | Materiae tanto in pelago, turbaque aliena ?</s><s> <lb/> |
| | Non (ut opinor) habent rationem conciliandi; <lb/> |
| | Sed quasi naufragiis magnis multisque coortis, <lb/> |
| | Disiectare solet magnum mare, transtra, guberna, <lb/> |
| | Antemnas, proram, malos, tonsasque natantis, <lb/> |
| | Per terrarum omnis oras fluitantia aplustra <lb/> |
| | Ut videantur, & indicium mortalibus edant, <lb/> |
| | Infidi maris insidias, virisque, dolumque <lb/> |
| | Ut vitare velint: neve ullo tempore credant; <lb/> |
| | Subdola cum ridet placidi pellacia ponti: <lb/> |
| | Sic tibi si finita semel primordia quaedam <lb/> |
| | Constitues: aevum debebunt sparsa per omnem <lb/> |
| | Disiectare aestus diversi materiai: <lb/> |
| | Numquam in concilium ut possint compulsa coire: <lb/> |
| | Nec remorari in concilio, nec crescere adaucta. <lb/> |
| | Quorum utrumque palam fieri manifesta docet res; <lb/> |
| | Et res progigni, & genitas procrescere posse.</s> <lb/> |
| | <s>Esse igitur genere in quovis primordia rerum <lb/> |
| | Infinita palam est unde omnia suppeditantur. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec superare queunt motus itaque exitiales <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/104.jpg" pagenum="54"/> |
| | Perpetuo, neque in aeternum sepelire salutem: <lb/> |
| | Nec porro rerum genitales, auctificique <lb/> |
| | Motus perpetuo possunt servare creata.</s> <lb/> |
| | <s>Sic aequo geritur certamine principiorum <lb/> |
| | Ex infinito contractum tempore bellum: <lb/> |
| | Nunc hic, nunc illic superant vitalia rerum: <lb/> |
| | Et superantur item: miscetur funere vagor, <lb/> |
| | Quem pueri tollunt visentis luminis oras. <lb/> |
| | Nec nox ulla diem, neque noctem aurora secuta est, <lb/> |
| | Quae non audierit mistos vagitibus aegris <lb/> |
| | Ploratus, mortis comites, & funeris atri. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Illud in his obsignatum quoque rebus habere <lb/> |
| | Convenit; & memori mandatum mente tenere, <lb/> |
| | Nihil esse in promptu, quorum natura tenetur, <lb/> |
| | Quod genere ex uno consistat principiorum; <lb/> |
| | Nec quicquam, quod non permisto semine constet. </s><s> <lb/> |
| | Et quam quidque magis vis multas possidet in se <lb/> |
| | Atque potestates: ita plurima principiorum <lb/> |
| | In sese genera, ac varias docet esse figuras.</s> <lb/> |
| | <s>Principio tellus habet in se corpora prima, <lb/> |
| | Unde mare inmensum volventes flumina fontes <lb/> |
| | Adsidue renovent: habet, ignes unde oriantur;</s> <lb/> |
| | <s>Nam multis succensa locis ardent sola terrae: <lb/> |
| | Eximiis vero furit ignibus impetus Aetnae.</s> <lb/> |
| | <s>Tum porro nitidas fruges, arbustaque laeta <lb/> |
| | Gentibus humanis, habet, unde extollere possit: <lb/> |
| | Unde etiam fluvios frundes, & pabula laeta <lb/> |
| | Montivago generi possit praebere ferarum.</s> <lb/> |
| | <s>Quare magna deum mater, materque ferarum, <lb/> |
| | Et nostri genetrix haec dicta est corporis una. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Hanc veteres Graium docti cecinere poetae <lb/> |
| | Sedibus in curru biiugos agitare leones: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/103.jpg" pagenum="55"/> |
| | Aeris in spatio magnam pendere docentes <lb/> |
| | Tellurem, neque posse in terra sistere terram.</s> <lb/> |
| | <s>Adiunxere feras; quod quamvis effera proles <lb/> |
| | Officiis debet molliri victa parentum. </s><s> <lb/> |
| | Muralique caput summum cinxere corona, <lb/> |
| | Eximiis munita locis quod sustinet urbes: <lb/> |
| | Quo nunc insigni per magnas praedita terras <lb/> |
| | Horrifice fertur divinae Matris imago.</s> <lb/> |
| | <s>hanc variae gentes antiquo more sacrorum <lb/> |
| | Idaeam vocitant matrem, Phrygiasque catervas <lb/> |
| | Dant comites; quia primum ex illis finibus edunt <lb/> |
| | Per terrarum orbem fruges coepisse creari.</s> <lb/> |
| | <s>Gallos attribuunt; quia, numen qui violarint <lb/> |
| | Matris, & ingrati genitoribus inventi sint; <lb/> |
| | Significare volunt indignos esse putandos, <lb/> |
| | Vivam progeniem qui in oras luminis edant.</s> <lb/> |
| | <s>Tympana tenta tonant palmis, & cymbala circum <lb/> |
| | Concava, raucisonoque minantur cornua cantu; <lb/> |
| | Et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis; <lb/> |
| | Telaque praeportant violenti signa furoris; <lb/> |
| | Ingratos animos, atque impia pectora volgi <lb/> |
| | Conterrere metu quae possint numine divae.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo cum primum magnas invecta per urbes <lb/> |
| | Munificat tacita mortalis muta salute; <lb/> |
| | Aere atque argento sternunt iter omne viarum, <lb/> |
| | Largifica stipe ditantes; pinguntque rosarum <lb/> |
| | Floribus, umbrantes Matrem, comitumque catervas.</s> <lb/> |
| | <s>Hic armata manus, Curetas nomine Graii <lb/> |
| | Quos memorant Phrygios, inter se forte catenas <lb/> |
| | Ludunt, in numerumque exultant, sanguine fleti; <lb/> |
| | Terrificas capitum quatientes numine cristas. <lb/> |
| | Dictaeos referunt Curetas; qui Iovis illum <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/105.jpg" pagenum="56"/> |
| | Vagitum in Creta quondam occultasse feruntur; <lb/> |
| | Cum pueri circum puerum pernice chorea <lb/> |
| | Armati in numerum pulsarent aeribus aera; <lb/> |
| | Ne Saturnus eum malis mandaret adeptus, <lb/> |
| | Aeternumque daret matri sub pectore vulnus: </s> <lb/> |
| | <s>Propterea magnam armati Matrem comitantur: <lb/> |
| | Aut quia significant divam praedicere, ut armis, <lb/> |
| | Ac virtute velint patriam defendere terram, <lb/> |
| | Praesidioque parent, decorique parentibus esse.</s> <lb/> |
| | <s>Quae bene, & eximie quamvis disposta ferantur, <lb/> |
| | Longe sunt tamen a vera ratione repulsa. </s><s> <lb/> |
| | Omnis enim per se divum natura necesse est <lb/> |
| | Immortali aevo summa cum pace fruatur, <lb/> |
| | Semota ab nostris rebus, seiunctaque longe. <lb/> |
| | Nam privata dolore omni, privata periclis, <lb/> |
| | Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, <lb/> |
| | Nec bene promeritis capitur, neque tangitur ira.</s> <lb/> |
| | <s>Hic si quis mare Neptunum, Cereremque vocare <lb/> |
| | Constituet fruges, & Bacchi nomine abuti <lb/> |
| | Mavolt, quam laticis proprium proferre vocamen; <lb/> |
| | Concedamus, ut hic terrarum dicat & orbem <lb/> |
| | Esse deum matrem; dum non sit re tamen apse. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo <lb/> |
| | Lanigerae pecudes, & equorum duellica proles, <lb/> |
| | Buceriaeque greges, eodem sub tegmine caeli, <lb/> |
| | Ex unoque sitim sedantes flumine aquai, <lb/> |
| | Dissimili vivunt specie, retinentque parentum <lb/> |
| | Naturam, & mores generatim quaeque imitantur.</s> <lb/> |
| | <s>Tanta est in quovis genere herbae materiai <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/106.jpg" pagenum="57"/> |
| | Dissimilis ratio; tanta est in flumine quoque.</s> <lb/> |
| | <s>Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam <lb/> |
| | Ossa, cruor, venae, calor, humor, viscera, nervi <lb/> |
| | Constituunt; quae sunt porro distantia longe <lb/> |
| | Dissimili perfecta figura principiorum.</s> <lb/> |
| | <s>Tum porro quaecumque igni flammata cremantur, <lb/> |
| | Si nihil praeterea, tamen haec in corpore tradunt, <lb/> |
| | Unde ignem iacere, & lumen summittere possint, <lb/> |
| | Scintillasque agere, ac late differre favillam.</s> <lb/> |
| | <s>Cetera consimili mentis ratione peragrans, <lb/> |
| | Invenies igitur multarum semina rerum <lb/> |
| | Corpore caelare, & varias cohibere figuras.</s> <lb/> |
| | <s>Denique multa vides, quibus & color & sapor una <lb/> |
| | Reddita sunt cum odore; in primis pleraque dona, <lb/> |
| | Haec igitur variis debent constare figuris: <lb/> |
| | Nidor enim penetrat, qua fucus non it, in artus; <lb/> |
| | Succus item sorsum, & rerum sapor insinuatur <lb/> |
| | Sensibus: ut noscas primis differre figuris. </s><s> <lb/> |
| | Dissimiles igitur formae glomeramen in unum <lb/> |
| | Conveniunt, & res permisto semine constant.</s> <lb/> |
| | <s>Quin etiam passim nostris in versibus ipsis <lb/> |
| | Multa elementa vides multis communia verbis; <lb/> |
| | Cum tamen inter se versus, ac verba necesse est <lb/> |
| | Confiteare alia ex alys constare elementis: <lb/> |
| | Non quo multa parum communis littera currat, <lb/> |
| | Aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem; <lb/> |
| | Sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</s> <lb/> |
| | <s>Sic aliis in rebus item communia multa <lb/> |
| | Multarum rerum cum sint primordia; longe <lb/> |
| | Dissimili tamen inter se consistere summa <lb/> |
| | Possunt; ut merito ex aliis constare feratur <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/107.jpg" pagenum="58"/> |
| | Humanum genus, & fruges, arbustaque laeta. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est <lb/>Omnia: nam volgo, fieri portenta videres; <lb/> |
| | Semiferas hominum species existere; & altos <lb/> |
| | Interdum ramos egigni corpore vivo; <lb/> |
| | Multaque conecti terrestria membra marinis: <lb/> |
| | Tum flammam tetro spirantis ore Chimaeras <lb/> |
| | Pascere naturam per terras omniparentis.</s> <lb/> |
| | <s>Quorum nihil fieri manifestum est; omnia quando <lb/> |
| | Seminibus certis certa genetrice creata <lb/> |
| | Conservare genus crescentia posse videmus.</s> <lb/> |
| | <s>Scilicet id certa fieri ratione necesse est. </s><s> <lb/> |
| | Nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus <lb/> |
| | Corpora discedunt; conexaque convenientis <lb/> |
| | Efficiunt motus: at contra aliena videmus <lb/> |
| | Reicere in terras naturam, multaque caecis <lb/> |
| | Corporibus fugiunt e corpore percita plagis; <lb/> |
| | Quae neque conecti quoiquam potuere; neque intra <lb/> |
| | Vitalis motus consentire, atque imitari.</s> <lb/> |
| | <s>Sed ne forte putes animalia sola teneri <lb/> |
| | Legibus his; eadem ratio disterminat omnia:</s> <lb/> |
| | <s>Nam veluti tota natura dissimiles sunt <lb/> |
| | Inter se genitae res quaeque: ita quamque necesse est <lb/> |
| | Dissimili constare figura principiorum: <lb/> |
| | Non quo multa parum simili sint praedita forma; <lb/> |
| | Sed quod non volgo paria omnibus omnia constent.</s> <lb/> |
| | <s>Semina cum porro distent; differre necessum est <lb/> |
| | Intervalla, vias, conexus, pondera, plagas, <lb/> |
| | Concursus, motus: quae non animalia solum <lb/> |
| | Corpora seiungunt; sed terras, ac mare totum <lb/> |
| | Secernun,t caelumque a terris omne retentant. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc age, dicta meo dulci quaesita labore <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/108.jpg" pagenum="59"/> |
| | Percipe, ne forte haec albis ex alba rearis <lb/> |
| | Principys esse, ante oculos quae candida cernis; <lb/> |
| | Aut ea, quae nigrant, nigro de semine nata: <lb/> |
| | Nive, alium quemvis quae sunt inbuta colorem, <lb/> |
| | Propterea gerere hunc credas, quod materiai <lb/> |
| | Corpora consimili sint eius tincta colore.</s> <lb/> |
| | <s>Nullus enim color est omnino materiai <lb/> |
| | Corporibus, neque par rebus, neque denique dispar.</s> <lb/> |
| | <s>In quae corpora si nullus tibi forte videtur <lb/> |
| | Posse animi iniectus fieri, procul avius erras. </s><s> <lb/> |
| | Nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam <lb/> |
| | Adspexere, tamen cognoscant corpora tactu, <lb/> |
| | Ex ineunte aevo nullo coniuncta colore: <lb/> |
| | Scire licet menti quoque nostrae corpora posse <lb/> |
| | Verti in notitiam nullo circumlita fuco. </s><s> <lb/> |
| | Denique nos ipsi, caecis quaecumque tenebris <lb/> |
| | Tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</s> <lb/> |
| | <s>Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo. <lb/> |
| | Omnis enim color omnino mutatur in omnis. <lb/> |
| | Quod facere haud ullo debent primordia pacto. <lb/> |
| | Immutabile enim quiddam superare necesse est: <lb/> |
| | Ne res ad nihilum redigantur funditus omnes. <lb/> |
| | Nam quodcumque suis mutatum finibus exit; <lb/> |
| | Continuo hoc mors est illius, quod fuit ante.</s> <lb/> |
| | <s>Proinde colore cave contingas semina rerum, <lb/> |
| | Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea, si nulla coloris principiis est <lb/> |
| | Reddita natura: & variis sunt praedita formis, <lb/> |
| | E quibus omne genus gignunt, variantque colores. <lb/> |
| | Propterea magni quod refert, semina quaeque <lb/> |
| | Cum quibus, & quali positura coutineantur, <lb/> |
| | Et quos inter se dent motus, accipiantque: <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/109.jpg" pagenum="60"/> |
| | Perfacile extemplo rationem reddere possis, <lb/> |
| | Cur ea, quae nigro fuerint paulo ante colore; <lb/> |
| | Marmoreo fieri possint candore repente. <lb/> |
| | Ut mare, cum magni commorunt aequora venti, <lb/> |
| | Vertitur in canos candenti marmore fluctus. <lb/> |
| | Dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus, <lb/> |
| | Materies ubi permista est illius, & ordo <lb/> |
| | Principiis mutatus, & addita, demptaque quaedam, <lb/> |
| | Continuo id fieri ut candens videatur, & album.</s> <lb/> |
| | <s>Quod si caeruleis constarent aequora ponti <lb/> |
| | Seminibus, nullo possent albescere pacto. <lb/> |
| | Nam quocumque modo perturbes, caerula quae sint, <lb/> |
| | Numquam in marmoreum possunt migrare colorem. </s><s> <lb/> |
| | Sin alio, atque alio sunt semina tincta colore; <lb/> |
| | Quae maris efficiunt unum, purumque nitorem: <lb/> |
| | Ut saepe ex aliis formis, variisque figuris <lb/> |
| | Efficitur quiddam quadratum, unaeque figurae: <lb/> |
| | Conveniebat, uti in quadrato cernimus esse <lb/> |
| | Dissimiles formas; ita cernere in aequore ponti, <lb/> |
| | Aut alio in quovis uno, puroque nitore, <lb/> |
| | Dissimiles longe inter se, variosque colores. </s><s> <lb/> |
| | Praeterea nihil officiunt, obstantque figurae <lb/> |
| | Dissimiles, quo quadratum minus oinne sit extra. <lb/> |
| | At varii rerum inpediunt, prohibentque colores, <lb/> |
| | Quo minus esse uno possit res tota nitore. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Tum porro, quae ducit, & inlicit, ut tribuamus <lb/> |
| | Principiis rerum non numquam, causa, colores, <lb/> |
| | Occidit: (ex albis quoniam non alba creantur; <lb/> |
| | Nec quae nigra cluent, de nigris; sed variis de) </s><s> <lb/> |
| | Quippe etenim multo proclivius exorientur <lb/> |
| | Candida de nullo, quam nigrante colore, <lb/> |
| | Aut alio quovis, qui contra pugnet, & obstet. <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/110.jpg" pagenum="61"/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam nequeunt sine luce colores <lb/> |
| | Esse, neque in lucem existunt primordia rerum: <lb/> |
| | Scire licet quam sint nullo velata colore. </s><s> <lb/> |
| | Qualis enim caecis poterit color esse tenebris, </s><s> <lb/> |
| | Lumine qui mutatur in ipso, propterea quod <lb/> |
| | Recta aut obliqua percussus luce refulget? <lb/> |
| | Pluma columbarum quo pacto in sole videtur; <lb/> |
| | Quae sita cervices circum collumque coronat. <lb/> |
| | Namque alias fit uti elaro sit rubra pyropo: <lb/> |
| | Interdum quodam sensu fit, uti videatur <lb/> |
| | Inter caeruleum viridis miscere smaragdos.</s> <lb/> |
| | <s>Caudaque pavonis, larga cum luce repleta est, <lb/> |
| | Consimili mutat ratione obversa colores: <lb/> |
| | Qui, quoniam quodam gignuntur luminis ictu, <lb/> |
| | Scire licet sine eo fieri non posse putandum. </s><s> <lb/> |
| | Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se <lb/> |
| | Pupula, cum sentire colorem dicitur album; <lb/> |
| | Atque aliud porro, nigrum cum, & cetera sentit: <lb/> |
| | Nec refert ea, quae tangis, quo forte colore <lb/> |
| | Praedita sint, verum quali magis apta figura: <lb/> |
| | Scire licet nihil principiis opus esse colores; <lb/> |
| | Sed variis formis variantes edere tactus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea, quoniam non certis certa figuris <lb/> |
| | Est natura coloris, & omnia principiorum <lb/> |
| | Formamenta queunt in quovis esse nitore: <lb/> |
| | Cur ea, quae constant ex illis, non pariter sunt <lb/> |
| | Omnigenis perfusa coloribus in genere omni?</s><s> <lb/> |
| | Conveniebat enim corvos quoque saepe volantis <lb/> |
| | Ex albis album pinnis iactare colorem; <lb/> |
| | Et nigros fieri nigro de semine cycnos, <lb/> |
| | Aut alio quovis uno, varioque colore. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/111.jpg" pagenum="62"/> |
| | Distrahitur magis; hoc magis est, ut cernere possis <lb/> |
| | Evanescere paullatim, stinguique colorem: <lb/> |
| | Ut fit, ubi in parvas partis discerpitur aurum, <lb/> |
| | Purpura, poeniceusque color clarissimus multo, <lb/> |
| | Filatim cum distractus, dispergitur omnis: <lb/> |
| | Noscere ut hinc possis, prius omnem efflare colorem <lb/> |
| | Particulas, quam discedant ad semina rerum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Postremo, quoniam non omnia corpora vocem <lb/> |
| | Mittere concedis, neque odorem; propterea fit, <lb/> |
| | Ut non omnibus adtribuas sonitus, & odores: </s><s> <lb/> |
| | Sic, oculis quoniam non omnia cernere quimus, <lb/> |
| | Scire licet, quaedam tam constare orba colore, <lb/> |
| | Quam sine odore ullo quaedam, sonituque remota. <lb/> |
| | Nec minus haec animum cognoscere posse sagacem, <lb/> |
| | Quam quae sunt alys rebus privata, notisque.</s> <lb/> |
| | <s>Sed ne forte putes solo spoliata colore <lb/> |
| | Corpora prima manere: etiam secreta teporis <lb/> |
| | Sunt, ac frigoris omnino, calidique vaporis: <lb/> |
| | Et sonitu sterila, & succo ieiuna feruntur: <lb/> |
| | Nec iaciunt ullum proprio de corpore odorem; </s> <lb/> |
| | <s>Sicut amaracini blandum, stactaeque liquorem, <lb/> |
| | Et nardi florum, nectar qui naribus halat, <lb/> |
| | Cum facere instituas: cum primis quaerere par est, <lb/> |
| | (Quoad licet, ac potis es reperire) inolentis olivi <lb/> |
| | Naturam; nullam quae mittat naribus auram: <lb/> |
| | Quam minime ut possit mistos in corpore odores, <lb/> |
| | Concoctosque suo contractans perdere viro. <lb/> |
| | Propterea demum debent primordia rerum <lb/> |
| | Non adhibere suum gignundis rebus odorem, <lb/> |
| | Nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt: <lb/> |
| | Nec simili ratione saporem denique quemquam, <lb/> |
| | Nec frigus, neque item calidum, tepidumque <expan abbr="vapor&etilde;">vaporem</expan>, & <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/112.jpg" pagenum="63"/> |
| | Cetera; quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent, <lb/> |
| | Mollia, lenta, fragosa, putri cava, corpore rara; <lb/> |
| | Omnia sint a principiis seiuncta necesse est, <lb/> |
| | Inmortalia si volumus subiungere rebus <lb/> |
| | Fundamenta, quibus nitatur summa salutis: <lb/> |
| | Ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc ea, quae sentire videmus cumque, necesse est <lb/>Ex insensilibus tamen omnia confiteare <lb/> |
| | Principiis constare: </s><s>neque id manufesta reftutant; <lb/> |
| | Nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt; <lb/> |
| | Sed magis ipsa manu ducunt, & credere cogunt, <lb/> |
| | Ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. <lb/> |
| | Quippe videre licet vivos existere vermes <lb/> |
| | Stercore de tetro, putorem eum sibi nacta est <lb/> |
| | Intempestivis ex imbribus humida tellus. <lb/> |
| | Praeterea cunctas itidem res vertere sese.</s> <lb/> |
| | <s>vertunt se fluvii, & frundes, & pabula laeta <lb/> |
| | In pecudes: vertunt pecudes in corpora nostra <lb/> |
| | Naturam: & nostro de corpore saepe ferarum <lb/> |
| | Augescunt vires, & corpora pennipotentum.</s> <lb/> |
| | <s>Ergo omnes natura cibos in corpora viva <lb/> |
| | Vertit, & hinc sensus animantum procreat omnis; <lb/> |
| | Non alia longe ratione, adque arida ligna <lb/> |
| | Explicat in flammas, & in ignis omnia versat.</s> <lb/> |
| | <s>Iamne vides igitur, magni primordia rerum <lb/> |
| | Referre, in quali sint ordine quaeque locata ? <lb/> |
| | Et commista quibus, dent motus, accipiantque?</s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Tum porro quid id est, animum quod percutit ipsum <lb/> |
| | Quod movet, & varios sensus expromere cogit, <lb/> |
| | Ex insensilibus ne eredas sensile gigni ?</s><s> <lb/> |
| | Nimirum, lapides, & ligna & terra quod una <lb/> |
| | Mista, tamen nequeunt vitalem reddere sensum. </s><s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/113.jpg" pagenum="64"/> |
| | Illud in his igitur rebus meminisse decebit, <lb/> |
| | Non ex omnibus omnino, quaecumque creant res, <lb/> |
| | Sensilia extemplo, & sensus me dicere gigni: <lb/> |
| | Sed magni referre ea primum quantula constent, <lb/> |
| | Sensile quae faciunt, & qua sint praedita forma; <lb/> |
| | Motibus, ordinibus, posituris denique quae sint: </s><s> <lb/> |
| | Quarum nihil rerum in lignis, glebisque videmus. <lb/> |
| | Et tamen haec cum sunt quasi putrefacta per imbris, <lb/> |
| | Vermiculos pariunt; quia corpora materiai <lb/> |
| | Antiquis ex ordinibus permota nova re <lb/> |
| | Conciliantur ita, ut debent animalia gigni. </s><s> <lb/> |
| | Deinde, ex sensilibus qui sensile posse creari <lb/> |
| | Constituunt, porro ex aliis sentire suetis; <lb/> |
| | Mollia cum faciunt: </s><s>nam sensus iungitur omnis <lb/> |
| | Visceribus, nervis, venis, quaecumque videmus <lb/> |
| | Mollia mortali consistere corpore creta.</s> <lb/> |
| | <s>Sed tamen esto iam posse haec aeterna manere: <lb/> |
| | Nempe tamen debent aut sensum partis habere: <lb/> |
| | Aut similia totis animalibus esse putari. </s><s> <lb/> |
| | At nequeant per se partes sentire, nec est; <lb/> |
| | Namque alios sensus membrorum res petit omnes: <lb/> |
| | Nec manus a nobis potis est secreta, neque ulla <lb/> |
| | Corporis omnino sensum pars sola tenere. </s><s> <lb/> |
| | Linquitur, ut totis animalibus adsimulentur, <lb/> |
| | Vitali ut possint consentire undique sensu.</s> <lb/> |
| | <s>Qui poterunt igitur rerum primordia dici, <lb/> |
| | Et leti vitare vias, animalia cum sint, <lb/> |
| | Adque animalibus sint mortalibus una, eademque ?</s><s> <lb/> |
| | Quod tamen ut possint; at coetu, concilloque <lb/> |
| | Nihil facient, praeter volgum, turbamque animantum. <lb/> |
| | Scilicet ut nequeant homines, armenta, feraeque <lb/> |
| | Inter sese ullam rem gignere conveniundo.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/114.jpg" pagenum="65"/> |
| | <s>Quod si forte suum dimittunt corpore sensum, <lb/> |
| | Atque allum capiunt; quid opus fuit adtribui, quod <lb/> |
| | Detrahitur ?</s><s> tum praeterea, quo fugimus ante, <lb/> |
| | Quatinus in pullos animalis vertier ova <lb/> |
| | Cernimus alituum, vermisque effervere, terram <lb/> |
| | Intempestivos quom putor cepit ob imbris; <lb/> |
| | Scire licet gigni posse ex non - sensibus sensus. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quod si forte aliquis dicet, dumtaxat oriri <lb/> |
| | Posse a non sensu, sensum mutabilitate, <lb/> |
| | Aut aliquo tamquam partu, quod proditus extra: <lb/> |
| | Huic satis illud erit planum facere, atque probare, <lb/> |
| | Non fieri partum, nisi concilio ante coacto: <lb/> |
| | Nec quidquam commutari sine conciliatu. </s><s> <lb/> |
| | Principium: nequeunt ullius corporis esse <lb/> |
| | Sensus ante ipsam genitam naturam animantis: <lb/> |
| | Nimirum quia materies disiecta tenetur <lb/> |
| | Aere, fluminibus, terris, terraque creatis: <lb/> |
| | Nec congressa modo vitalis convenienti <lb/> |
| | Contulit inter se motus, quibus omnituentes <lb/> |
| | Accensi sensus animantem quamque tuentur. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea quamvis animantem grandior ictus, <lb/> |
| | Quam patitur natura, repente adfligit, & omnis <lb/> |
| | Corporis, atque animi pergit confundere sensus:</s> <lb/> |
| | <s>Dissoluuntur enim positurae principiorum, <lb/> |
| | Et penitus motus vitales inpediuntur, <lb/> |
| | Donec materies, omnis concussa per artus <lb/> |
| | Vitalis animae nodos a corpore solvit, <lb/> |
| | Dispersamque foras per caulas eiecit omnis.</s> <lb/> |
| | <s>Nam quid praeterea facere ictum posse reamur <lb/> |
| | Oblatum, nisi discutere, ac dissolvere quaeque?</s><s> <lb/> |
| | Fit quoque, uti soleant minus oblato acriter ictu, <lb/> |
| | Reliqui, motus vitalis vincere saepe, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/115.jpg" pagenum="66"/> |
| | Vincere, & ingentis plagae sedare tumultus: <lb/> |
| | Inque suos quicquid rursus revocare meatus: <lb/> |
| | Et quasi iam leti dominantem in corpore motum <lb/> |
| | Discutere, ac paene amissos accendere sensus. </s><s> <lb/> |
| | Nam, quare potius leti iam limine ab ipso <lb/> |
| | Ad vitam possit conlecta mente reverti, <lb/> |
| | Quam, quo decursum prope iam siet, ire & abire ?</s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea quoniam dolor est, ubi materiai <lb/> |
| | Corpora vi quadam per viscera viva, per artus <lb/> |
| | Sollicitata suis trepidant in sedibus intus: <lb/> |
| | Inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas: <lb/> |
| | Scire licet, nullo primordia posse dolore <lb/> |
| | Tentari, nullamque voluptatem eapere ex se; <lb/> |
| | Quandoquidem non sunt ex illis principiorum <lb/> |
| | Corporibus, quorum motus novitate laborent: <lb/> |
| | Aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae. <lb/> |
| | Haud igitur debent esse ullo praedita sensu. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique, uti possint sentire animalia quaeque; <lb/> |
| | Principys si iam est sensus tribuendus eorum: <lb/> |
| | Quid, genus humanum propritim de quibu <expan abbr="auctũ">auctum</expan> est </s><s> <lb/> |
| | Scilicet & risu tremulo concussa cachinnant; <lb/> |
| | Et lacrimis spargunt rorantibus ora, genasque: <lb/> |
| | Multaque de rerum mistura dicere callent; <lb/> |
| | Et sibi proporro quae sint primordia quaerunt: <lb/> |
| | Quandoquidem totis mortalibus adsimulata <lb/> |
| | Ipsa quoque ex alys debent constare elementis, <lb/> |
| | Inde alia ex alys, nusquam consistere ut ausis. <lb/> |
| | Quippe sequar, quodcumque loqui, ridereque dices, <lb/> |
| | Et sapere ex alys, eadem haec facientibus ut sit. </s><s> <lb/> |
| | Quod si delira haec, furiosaque cernimus esse, <lb/> |
| | Et ridere potest non ex ridentibus auctus, <lb/> |
| | Et sapere, & doctis rationem reddere dictis <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/116.jpg" pagenum="67"/> |
| | Non ex seminibus sapientibus, atque disertis: <lb/> |
| | Qui minus esse queant ea, quae sentire videmus, <lb/> |
| | Seminibus permista earentibus undique sensu ?</s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Denique caelesti sumus omnes semine oriundi: <lb/> |
| | Omnibus ille idem pater est, unde alma liquentes. </s><s> <lb/> |
| | Humorum guttas mater cum terra recepit, <lb/> |
| | Feta parit nitidas fruges, arbustaque Iaeta, <lb/> |
| | Et genus humanum; parit omnia saecla ferarum, <lb/> |
| | Pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt; <lb/> |
| | Et dulcem ducunt vitam, prolemque propagant. <lb/> |
| | Quapropter merito maternum nomen adepta est. </s><s> <lb/> |
| | Cedit item retro, de terra quod fuit ante, <lb/> |
| | In terras: & quod missum est ex aetheris oris, <lb/> |
| | Id rursurn caeli rellatum templa receptant. </s><s> <lb/> |
| | Nec sic interemit mors res, ut materiai <lb/> |
| | Corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis. <lb/> |
| | Inde alys aliud coniungit; & effit, omnes <lb/> |
| | Res ut convertant formas, mutentque colores; <lb/> |
| | Et capiant sensus, & puncto tempore reddant: <lb/> |
| | Ut noscas referre, eadem primordia rerum <lb/> |
| | Cum quibus, & quali positura contineantur, <lb/> |
| | Et quos inter se dent motus, accipiantque: <lb/> |
| | Neve putes aeterna penes residere potesse <lb/> |
| | Corpora prima; quod in summis fluitare videmus <lb/> |
| | Rebus; & interdum nasci, subitoque perire. </s><s> <lb/> |
| | Quin etiam refert nostris in versibus ipsis, <lb/> |
| | Cum quibus, & quali sint ordine quaeque locata: </s><s> <lb/> |
| | Si non omnia sint, at multo maxima pars est <lb/> |
| | Consimilis; verum positura discrepitant res. </s><s> <lb/> |
| | Sic ipsis in rebus item iam materiai <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/117.jpg" pagenum="68"/> |
| | Interualla, viae, connexus, pondera, plage, <lb/> |
| | Concursus, motus, ordo, positura, figurae <lb/> |
| | Cum permutantur, mutari res quoque debent. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</s> <lb/> |
| | <s>Nam tibi vementer nova res molitur ad auris <lb/> |
| | Accedere; & nova se species ostendere rerum. <lb/> |
| | Sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum <lb/> |
| | Difficilis magis ad credendum constet: itemque <lb/> |
| | Nihil adeo magnum, nec tam mirabile quidquam <lb/> |
| | Principio, quod non minus fiat mirabile cunctis <lb/> |
| | Paulatim; ut caeli clarum, purumque colorem, <lb/> |
| | Quemque in se cohibent palantia sidera passim, <lb/> |
| | Lunaeque, & solis praeclara luce nitorem: <lb/> |
| | Omnia quae nunc si primum mortalibus adsint, <lb/> |
| | Ex improviso ceu nunc obiecta repente: <lb/> |
| | Quid magis his rebus poterat mirabile dici, <lb/> |
| | Aut, minus ante quod auderent fore eredere gentes ?</s><s> <lb/> |
| | Nihil ut opinor. ita haec species miranda fuisset, <lb/> |
| | Quam tibi iam nemo, fessus satiate videndi <lb/> |
| | Suspicere in caeli dignatur lucida templa. <lb/> |
| | Desine quapropter novitate exterritus ipsa <lb/> |
| | Exspuere ex animo rationem: sed magis acri <lb/> |
| | Iudicio perpende: &, si tibi vera videntur, <lb/> |
| | Dede manus: aut, si falsum est, accingere contra. </s><s> <lb/> |
| | Quaerit enim rationem animus; cum summa loci sit <lb/> |
| | Infinita foris, haec extra moenia mundi; <lb/> |
| | Quid sit ibi porro quo prospicere usque velit mens; <lb/> |
| | Atque animi iactus liber quo pervolet ire. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Principio nobis in cunctas undique partes, <lb/> |
| | Et latere ex utroque, infra, supraque per omne <lb/> |
| | Nulla est finis, uti docui, res ipsaque per se <lb/> |
| | Vociferatur, & elucet natura profundi.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/118.jpg" pagenum="69"/> |
| | <s>Nullo iam pacto veri simile esse putandum est, <lb/> |
| | Undique eum vorsum spatium vacet infinitum; <lb/> |
| | Seminaque innumero numero, summaque profunda <lb/> |
| | Multimodis volitent aeterno percita motu; <lb/> |
| | Hunc unum terrarum orbem, caelumque creatum, <lb/> |
| | Nihil agere illa foris tot corpora materiai: <lb/> |
| | Eum praesertim hic sit natura factus, & ipsa <lb/> |
| | Sponte sua forte offensando semina rerum <lb/> |
| | Multimodis, temere, in cassum, frustraque coacta, <lb/> |
| | Tandem coierint; ea quae coniecta, repente <lb/> |
| | Magnarum rerum fierent exordia semper; <lb/> |
| | Terrai, maris, & caeli, generisque animantum.</s> <lb/> |
| | <s>Quare etiam atque etiam talis fateare necesse est <lb/> |
| | Esse alios alibi congressus materiai, <lb/> |
| | Qualis hic est, avido complexu quem tenet aether. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Praeterea cum materies est multa parata, <lb/> |
| | Cum locus est praesto; nec res, nec causa moratur <lb/> |
| | Ulla: geri debent nimirum, & confieri res.</s> <lb/> |
| | <s>Nunc & seminibus si tanta est copia, quantam <lb/> |
| | Enumerare aetas animantum non queat omnis; <lb/> |
| | Visque eadem, & natura manet, quae semina rerum <lb/> |
| | Conicere in loca quaeque queat Simili ratione, <lb/> |
| | Atque huc sunt coniecta: necesse est confiteare <lb/> |
| | Esse alios alys terrarum in partibus orbes, <lb/> |
| | Et varias hominum gentes, & saecla ferarum. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Huc accedit, ut in summa res nulla sit una, <lb/> |
| | Unica quae gignatur: & unica solaque crescat; <lb/> |
| | Quin quiusque sient saecli, permultaque eodem <lb/> |
| | Sint genere, in primis animalibus, indice mente: <lb/> |
| | Invenies sic montivagum genus esse ferarum; <lb/> |
| | Sic hominum genitam prolem; sic denique mutas <lb/> |
| | Squamigerum pecudes, & corpora cuncta volantum.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/119.jpg" pagenum="70"/> |
| | <s>Quapropter caelum simili ratione fatendum est, <lb/> |
| | Terramque, & solem, lunam, mare, cetera, quae sunt, <lb/> |
| | Non esse unica, sed numero magis innumerali: <lb/> |
| | Quandoquidem vitae depactus terminus alte <lb/> |
| | Tam manet haec etiam, nativo & corpore constant, <lb/> |
| | <expan abbr="quã">Quam</expan> genus omne quod hic generatim rebus <expan abbr="abũdat">abundat</expan>. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Quae bene cognita si teneas, natura videtur <lb/> |
| | Libera continuo dominis privata superbis, <lb/> |
| | Ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</s> <lb/> |
| | <s>Nam, pro sancta deum tranquila pectora pace, <lb/> |
| | Quae placidum degunt aevum, vitamque serenam; <lb/> |
| | Quis regere immensi summam; quis habere profundi <lb/> |
| | Endo manu validas potis est moderanter habenas? <lb/> |
| | Quis pariter caelos omnis convertere ? & omnis <lb/> |
| | Ignibus aetheriis terras suffire feracis ? <lb/> |
| | Omnibus inve locis esse omni tempore praesto ? <lb/> |
| | Nubibus ut tenebras faciat, caelique serena <lb/> |
| | Concutiat sonitu ? tum fulmina mittat: & aedis <lb/> |
| | Saepe suas disturbet, & in deserta recedens <lb/> |
| | Saeviat exercens telum, quod saepe nocentes <lb/> |
| | Praeterit, exanimatque indignos, inque merentes ?</s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Multaque post mundi tempus genitale, diemque <lb/> |
| | Primigenum maris, & terrae, solisque coortum, <lb/> |
| | Addita corpora sunt extrinsecus, addita circum <lb/> |
| | Semina; quae magnum iaculando contulit omne: <lb/> |
| | Unde mare, & terrae possent augescere; & unde <lb/> |
| | Appareret spatium caeli domus, altaque tecta <lb/> |
| | Tolleret a terris procul, & consurgeret aer.</s> <lb/> |
| | <s>Nam sua cuique locis ex omnibus omnia plagis <lb/> |
| | Corpora distribuuntur, & ad sua saecla recedunt;</s> <lb/> |
| | <s>Humor ad humorem, terreno corpore terra <lb/> |
| | Crescit, & ignem ignes procudunt, aetheraque aether, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/120.jpg" pagenum="71"/> |
| | Donicum ad extremam crescendi perfica finem <lb/> |
| | Omnia perduxit rerum natura ereatrix. <lb/> |
| | Ut fit, ubi nihilo iam plus est, quod datur intra <lb/> |
| | Vitalis venas, quam quod fluit, adque recedit: </s><s> <lb/> |
| | Omnibus hic aetas debet consistere rebus; <lb/> |
| | Hic natura suis refrenat viribus auctum.</s> <lb/> |
| | <s>Nam, quaecumque, vides hilaro grandescere adauctu, <lb/> |
| | Paulatimque gradus aetatis scandere adultae; <lb/> |
| | Plura sibi adsumunt, quam de se corpora mittunt, <lb/> |
| | Dum facile in venas cibus omnis diditur; & dum <lb/> |
| | Non ita sunt late dispersa, ut multa remittant: <lb/> |
| | Et plus dispendi faciant, quam vescitur aetas. </s><s> <lb/> |
| | Nam certe fluere, atque recedere corpora rebus <lb/> |
| | Multimodis, dandum est: sed plura accedere debent, <lb/> |
| | Donec alescendi summum tetigere cacumen. </s><s> <lb/> |
| | Inde minutatim vires, & robur adultum <lb/> |
| | Frangit, & in partem peiorem liquitur aetas. </s><s> <lb/> |
| | Quippe etenim <expan abbr="quãto">quanto</expan> est res amplior, augmine <expan abbr="d&etilde;pto">dempto</expan>, <lb/> |
| | Et quo latior est; in cunctas undique partes <lb/> |
| | Pluria eo dispargit, & a se corpora mittit. <lb/> |
| | Nec facile in venas cibus omnis diditur eii: <lb/> |
| | Nec satis est, proquam largos exaestuat artus, <lb/> |
| | Unde queat tanturn suboriri, ac subpeditare, </s> <lb/> |
| | <s><expan abbr="quãtum">Quantum</expan> opus est, & quod satis est, natura nouare. <lb/> |
| | Iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo <lb/></s> |
| | <s>Sunt; & cum externis succumbunt omnia plagis: <lb/> |
| | Quandoquidem grandi cibus aevo denique defit. <lb/> |
| | Nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam <lb/> |
| | Corpora conficere, & plagis infesta domare. </s><s> <lb/> |
| | Sic igitur magni quoque circum moenia mundi <lb/> |
| | Expugnata dabunt labem, putrisque ruinas. <lb/> |
| | Omnia debet enim cibus integrare novando:</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/121.jpg" pagenum="72"/> |
| | <s>Et fulcire cibus, cibus omnia sustentare, <lb/> |
| | Nequicquam, quoniam nec venae perpetiuntur, <lb/> |
| | Quod satis est; neque <expan abbr="quantũ">quantum</expan> opus est, natura ministrat.</s> <lb/> |
| | <s>Iamque adeo fracta est aetas, effetaque tellus; <lb/> |
| | Vix animalia parva creat, quae cuncta creavit <lb/> |
| | Saecla, deditque ferarum ingentia corpora partu.</s> <lb/> |
| | <s>Haud (ut opinor) enim mortalia saecla superne <lb/> |
| | Aurea de caelo demisit funis in arva: <lb/> |
| | Nec mare, nec fluctus plangentis saxa crearunt: <lb/> |
| | Sed genuit tellus eadem, quae nunc alit, ex se.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea nitidas fruges, vinetaque laeta <lb/> |
| | Sponte sua primum mortalibus ipsa creavit: <lb/> |
| | Ipsa dedit dulcis fetus, & pabula laeta; <lb/> |
| | Quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore: <lb/> |
| | Conterimusque boves, & viris agricolarum <lb/> |
| | Conficimus. seris vix arvis suppeditati <lb/> |
| | Usqueadeo pereunt fetus, augentque labores.</s> <lb/> |
| | <s>Iamque caput quassans grandis suspirat arator, <lb/> |
| | Crebrius in cassum manuum cecidisse laborem: <lb/> |
| | Et cum tempora temporibus praesentia confert <lb/> |
| | Praeteritis, laudat fortunas saepe parentis: <lb/> |
| | Et crepat, antiquum genus ut pietate repletum <lb/> |
| | Perfacile angustis tolerarit finibus aevum, <lb/> |
| | Cum minor esset agri multo modus ante viritim: <lb/> |
| | Nec tenet, omnia paullatim tabescere; & ire <lb/> |
| | Ad scopulum spatio aetatis defessa vetusto. <lb/> |
| | </s></p> |
| | </chap> |
| | <pb xlink:href="079/01/122.jpg" pagenum="73"/> |
| | <chap n="3"> |
| | <p type="head"><s>T. LUCRETI CARI</s></p> |
| | <p type="head"><s>DE RERUM NATURA</s></p> |
| | <p type="head"><s>LIBER TERTIUS</s></p> |
| | <p type="main"><s> <lb/> |
| | E tenebris tantis tam clarum extollere lumen <lb/> |
| | Qui primus potuisti, inlustrans commoda vitae, <lb/> |
| | Te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc <lb/> |
| | Fixa pedum pono pressis vestigia signis, <lb/> |
| | Non ita certandi cupidus, quam propter amorem , <lb/> |
| | Quod te imitari aveo. quid enim contendat hirundo <lb/> |
| | Cygnis? aut quidnam tremulis facere artibus hedi <lb/> |
| | Consimile in cursu possint, ac fortis equi vis?</s><s> <lb/> |
| | Tu pater, & rerum inventor; tu patria nobis <lb/> |
| | Suppeditas praecepta; tuisque ex, inclute, chartis, <lb/> |
| | Floriferis ut apes in saltibus omnia libant, <lb/> |
| | Omnia nos itidem depascimur aurea dicta; <lb/> |
| | Aurea, perpetua semper dignissima vita. </s><s> <lb/> |
| | Nam simul ac ratio tua coepit vociferari, <lb/> |
| | Naturam rerum haud divina mente coortam: <lb/> |
| | Diffugiunt animi terrores: moenia mundi <lb/> |
| | Discedunt; totum video per inane geri res: </s><s> <lb/> |
| | Apparet divum numen, sedesque quietae; <lb/> |
| | Quas neque concutiunt venti, nec nubila nimbis <lb/> |
| | Aspergunt, neque nix acri concreta pruina <lb/> |
| | Cana cadens violat; semperque Innubilus aether <lb/> |
| | Integit, & large diffuso lumine ridet.</s> <lb/> |
| | <s>Omnia suppeditat porro natura, neque ulla <lb/> |
| | Res animi pacem delibat tempore in ullo.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/123.jpg" pagenum="74"/> |
| | <s>At contra nusquam apparent Acherusia templa: <lb/> |
| | Nec tellus obstat, quin omnia dispiciantur, <lb/> |
| | Sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur.</s> <lb/> |
| | <s>His tibi me rebus quaedam divina voluptas <lb/> |
| | <expan abbr="Percyt">Percipit</expan>, atque horror, quod sic natura tua vi <lb/> |
| | Tam manifesta patens ex omni parte retecta est. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s> Et quoniam docui cunctarum exordia rerum <lb/> |
| | Qualia sint, & quam variis distantia formis <lb/> |
| | Sponte sua volitent aiterno percita motu; <lb/> |
| | Quoque modo possint res ex his quaeque creari: <lb/> |
| | Hasce secundum res, animi natura videtur, <lb/> |
| | Atque animae claranda meis iam versibus esse: <lb/> |
| | Et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus <lb/> |
| | Funditus, humanam qui vitam turbat ab imo, <lb/> |
| | Omnia suffundens mortis nigrore, neque ullam <lb/> |
| | Esse voluptatem liquidam, puramque relinquit. </s><s> <lb/> |
| | Nam, quod saepe homines morbos magis esse <expan abbr="tim&etilde;dos">timendos</expan>, <lb/> |
| | Infamemque ferunt vitam, quam Tartara leti, <lb/> |
| | Et se scire animae naturam, sanguinis esse, <lb/> |
| | Nec prosum quicquam nostrae rationis egere; <lb/> |
| | Hinc licet advortas animum, magis omnia laudis, <lb/> |
| | Aut etiam vetiti, si fert ita fera voluntas, <lb/> |
| | Iactari causa, quam quod res ipsa probetur.</s> <lb/> |
| | <s>Extorres iidem patria, longeque fugati <lb/> |
| | Conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, <lb/> |
| | Omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, <lb/> |
| | Et quocumque tamen miseri venere, parentant, <lb/> |
| | Et nigras mactant pecudes, & manibus divis <lb/> |
| | Inferias mittunt; multoque in rebus acerbis <lb/> |
| | Acrius advortunt animos ad religionem.</s> <lb/> |
| | <s>Quo magis in dubiis homines spectare periclis <lb/> |
| | Convenit, advorsisque in rebus noscere qui sit; <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/124.jpg" pagenum="75"/> |
| | Nam verae voces tum demum pectore ab imo <lb/> |
| | <expan abbr="Eyciuntur">Eiciuntur</expan> & eripitur persona, Manet res.</s> <lb/> |
| | <s>Denique avarities, & honorum caeca cupido, <lb/> |
| | Quae miseros homines cogunt transcendere finis <lb/> |
| | Iuris, & interdum socios scelerum, atque ministros <lb/> |
| | Noctis atque dies niti praestante labore <lb/> |
| | Ad summas emergere opes; haec vulnera vitae <lb/> |
| | Non minimam partem mortis formidine aluntur.</s> <lb/> |
| | <s>Turpis enim ferme contemptus, & acris egestas <lb/> |
| | Semota ab dulci vita, stabilique videntur; <lb/> |
| | Et quasi iam leti portas cunctarier ante. <lb/> |
| | Unde homines, dum se falso terrore coacti <lb/> |
| | Refugisse volunt longe, longeque remasse; <lb/> |
| | Sanguine civili rem conflant, divitiasque <lb/> |
| | Conduplicant avidi; caedem caedi accumulantes, <lb/> |
| | Crudeles, gaudent in tristi funere fratris; <lb/> |
| | Et consanguineum mensas odere, timentque.</s> <lb/> |
| | <s>Consimili ratione ab eodem saepe timore <lb/> |
| | Macerat invidia, ante oculos illum esse potentem, <lb/> |
| | Illum aspectari, claro qui incedit honore: <lb/> |
| | Ipsi se in tenebris volui, caenoque queruntur.</s> <lb/> |
| | <s>Intereunt partim statuai, & nominis ergo:</s> <lb/> |
| | <s>Et saepe usqueadeo, mortis formidine, vitae <lb/> |
| | Percipit humanos odium, lucisque videndae; <lb/> |
| | Ut sibi consciscant maerenti pectore letum, <lb/> |
| | Obliti fontem curarum, hunc esse timorem; <lb/> |
| | Hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai <lb/> |
| | Rumpere; & in summa, pietatem evertere funditus. <lb/> |
| | Nam iam saepe homines patriam, carosque parentis <lb/> |
| | Prodiderunt, vitare Acherusia templa petentes.</s> <lb/> |
| | <s>Nam veluti pueri trepidant, atque omnia caecis <lb/> |
| | In tenebris metuunt: sic nos in luce timemus <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/125.jpg" pagenum="76"/> |
| | Interdum, nihilo quae sunt metuenda magis, quam <lb/> |
| | Quae pueri in tenebris pavitant, finguntque futura. </s><s> <lb/> |
| | Hunc igitur terrorem animi, tenebrasque necesse est <lb/> |
| | Non rady solis, neque lucida tela dici <lb/> |
| | Discutiant, sed naturae species, ratioque. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Primum animum dico, <expan abbr="m&etilde;tem">mentem </expan>quam saepe vocamus, <lb/> |
| | In quo consilium vitae, regimenque locatum est, <lb/> |
| | Esse hominis partem nihilo minus, ac manus, & pes, <lb/> |
| | Atque oculi, partes animantis totius extant.</s> <lb/> |
| | <s>Sensum animi, certa non esse in parte locatum, <lb/> |
| | Verum habitum quendam vitalem corporis esse, <lb/> |
| | Harmoniam Grai quam dicunt; quod faciat nos <lb/> |
| | Vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens: <lb/> |
| | Ut bona saepe valetudo cum dicitur esse <lb/> |
| | Corporis, & non est tamen haec pars ulla valentis:</s> <lb/> |
| | <s>Sic animi sensum non certa parte reponunt. <lb/> |
| | Magnopere in quo mi diversi errare videntur. </s><s> <lb/> |
| | Saepe itaque; in promptu corpus quod cernitur, <expan abbr="ægrũ">aegrum </expan>est, <lb/> |
| | Cum tamen ex alia laetamur parte latenti: <lb/> |
| | Et retro fit, uti contra sit saepe vicissim, <lb/> |
| | Cum miser ex animo, laetatur corpore toto; <lb/> |
| | Non alio pacto, quam si, pes cum dolet aegri, <lb/> |
| | In nullo caput interea sit forte dolore.</s> <lb/> |
| | <s>Praeterea molli cum somno dedita membra <lb/> |
| | Effusumque iacet sine sensu corpus onustum; <lb/> |
| | Est aliud tamen in nobis, quod tempore in illo <lb/> |
| | Multimodis agitatur, & omnis accipit in se <lb/> |
| | Laetitiae motus, & curas cordis inanis.</s> <lb/> |
| | <s>Nunc <expan abbr="animã">animam </expan>quoque ut in membris cognoscere possis <lb/> |
| | Esse, neque harmonia corpus retinere solere: <lb/> |
| | Principio fit, uti detracto corpore multo, <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/126.jpg" pagenum="77"/> |
| | Saepe tamen nobis in membris vita moretur: <lb/> |
| | Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris <lb/> |
| | Diffugere, forasque per os est editus aer; <lb/> |
| | Deserit extemplo venas, atque ossa relinquit. <lb/> |
| | Noscere ut hinc possis, non aequas omnia partis <lb/> |
| | Corpora habere; neque ex aequo fulcire salutem; <lb/> |
| | Sed magis haec, venti quae sunt, calidique vaporis <lb/> |
| | Semina, curare, in membris ut vita moretur.</s> <lb/> |
| | <s>Est igitur calor, ac ventus vitalis in ipso <lb/> |
| | Corpore; qui nobis moribundos deserit artus.</s> <lb/> |
| | <s>Quapropter, quoniam est animi natura reperta, <lb/> |
| | Atque animae, quasi pars hominis: redde harmoniai <lb/> |
| | Nomen, ad organicos alto delatum Heliconi, <lb/> |
| | Sive aliunde ipsi porro traxere; & in illam <lb/> |
| | Transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</s> <lb/> |
| | <s> Quidquid id est, habeant: tu Cetera percipe dicta. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Nunc animum, atque animam dico coniuncta teneri <lb/> |
| | Inter se; atque unam naturam conficere ex se: <lb/> |
| | Sed caput esse quasi, & dominari in corpore toto <lb/> |
| | Consilium, quod nos animum mentemque vocamus:</s> <lb/> |
| | <s>Idque situm media regione in pectoris heret. </s><s> <lb/> |
| | Hic exultat enim pavor, ac metus: haec loca circum <lb/> |
| | Laetitiae mulcent: hic ergo mens, animusque est.</s> <lb/> |
| | <s>Cetera pars animae per totum dissita corpus <lb/> |
| | Paret, & ad numen mentis, momenque movetur.</s> <lb/> |
| | <s>Idque sibi solum per se sapit, & sibi gaudet; <lb/> |
| | Cum neque res animam, neque corpus <expan abbr="cõmouet">commovet </expan>ulla.</s> <lb/> |
| | <s>Et quasi, cum caput, aut oculus tentante dolore <lb/> |
| | Laeditur in nobis, non omni concruciamur <lb/> |
| | Corpore: sic animus nonnumquam laeditur ipse; <lb/> |
| | Laetitiaque viget; cum cetera pars animai <lb/> |
| | Per membra, atque artus nulla novitate cietur.</s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/127.jpg" pagenum="78"/> |
| | <s>Verum ubi vementi magis est <expan abbr="cõmota">commota </expan>metu mens; <lb/> |
| | Consentire animam totam per membra videmus: <lb/> |
| | Sudoresque, & pallorem existere toto <lb/> |
| | Corpore, & infringi linguam, vocemque aboriri: <lb/> |
| | Caligare oculos, sonere auris, succidere artus. <lb/> |
| | Denique concidere ex animi terrore videmus <lb/> |
| | Saepe homines: facile ut quivis hinc noscere possit, <lb/> |
| | Esse animam cum animo <expan abbr="coniuntã">coniunctam </expan>, quae <expan abbr="cũ">cum </expan>animi vi <lb/> |
| | Percussa est, exin corpus propellit, & icit. </s><s> <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Haec eadem ratio naturam animi, atque animai <lb/> |
| | Corpoream docet esse. ubi enim propellere membra; <lb/> |
| | Conripere ex somno corpus, mutareque voltum; <lb/> |
| | Atque hominem totum regere ac versare videtur: <lb/> |
| | (Quorum nihil fieri sine tactu posse videmus, <lb/> |
| | Nec tactum porro sine corpore) nonne fatendum est <lb/> |
| | Corporea natura animum constare, animamque?</s><s> <lb/> |
| | Praeterea pariter fungi cum corpore, & una <lb/> |
| | Consentire animum nobis in corpore cernis.</s> <lb/> |
| | <s>Si minus offendit vitam vis horrida leti <lb/> |
| | Ossibus ac nervis diselusis intus adacta: <lb/> |
| | Attamen insequitur languor, terraeque petitus <lb/> |
| | Suavis, & in terra mentis qui gignitur aestus; <lb/> |
| | Interdumque quasi exurgendi incerta voluntas. </s><s> <lb/> |
| | Ergo corpoream naturam animi esse necesse est, <lb/> |
| | Corporeis quoniam telis, ictuque laborat. <lb/> |
| | </s></p><p type="main"><s>Is tibi nunc animus quali sit corpore, & unde <lb/> |
| | Constiterit, pergam rationem reddere dictis.</s> <lb/> |
| | <s>Principio esse aio persuptilem, atque minutis <lb/> |
| | Perquam corporibus factum constare. </s><s>id ita esse <lb/> |
| | Hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis. <lb/> |
| | Nihil adeo fieri celeri ratione videtur, <lb/> |
| | Quam sibi mens fieri proponit, & inchoat ipsa. <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/128.jpg" pagenum="79"/> |
| | Ocius ergo animus, quam res se perciet ulla, <lb/> |
| | Ante oculos quarum in promptu natura videtur. </s><s> <lb/> |
| | At quod mobile tanto opere est, constare rotundis <lb/> |
| | Perquam seminibus debet, perquamque minutis: <lb/> |
| | Momine uti parvo possint inpulsa moveri.</s> <lb/> |
| | <s>Namque movetur aqua, & <expan abbr="tãtillo">tantillo </expan>momine fluctuat; <lb/> |
| | Quippe volubilibus, parvisque creata figuris. <lb/> |
| | At contra mellis constantior est natura, <lb/> |
| | Et pigri latices magis, & cunctantior actus: <lb/> |
| | Heret enim inter se magis oninis materiai <lb/> |
| | Copia: nimirum quia non tam levibus exstat <lb/> |
| | Corporibus, neque tam suptilibus, atque rotundis. </s><s> <lb/> |
| | Namque papaverum, aura potest suspensa, levisque <lb/> |
| | Cogere, ut ab summo tibi diffluat altus acervus. <lb/> |
| | At contra lapidum conlectum, spiclorumque <lb/> |
| | Nenu potest. </s><s>igitur parvissima corpora proquam <lb/> |
| | Et laevissima sunt, ita mobilitate feruntur: <lb/> |
| | At contra quo quaeque magis cum pondere magno, <lb/> |
| | Asperaque inveniuntur; eo stabilita magis sunt.</s> <lb/> |
| | <s>Nunc igitur, quoniam est animi natura reperta <lb/> |
| | Mobilis egregie: perquam constare necesse est <lb/> |
| | Corporibus parvis, & laevibus, atque rotundis. </s><s> <lb/> |
| | Quae tibi cognita res, in multis, o bone, rebus <lb/> |
| | Utilis invenietur, & opportuna cluebit.</s> <lb/> |
| | <s>Haec quoque res etiam naturam dedicat eius, <lb/> |
| | Quam tenui constet textura; quamque loco se <lb/> |
| | Contineat parvo, si possit conglomerari; <lb/> |
| | Quod simul atque hominem leti secura quies est <lb/> |
| | Indepta; atque animi natura, animaeque recessit: <lb/> |
| | Nihil ibi libatum de toto corpore cernas <lb/> |
| | Ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat, <lb/> |
| | Vitalem praeter sensum, calidumque vaporem. </s><s> <lb/> |
| | <pb xlink:href="079/01/129.jpg" pagenum="80"/> |
| | Ergo animam totam perparvis esse necesse est <lb/> |
| | Seminibus, nexam per venas, viscera, nervos: <lb/> |
| | Quatinus omnis ubi e toto iam corpore cessit; <lb/> |
| | Extima membrorum circumcaesura tamen se <lb/> |
| | Incolumem praestat; nec defit ponderis hilum. </s><s> <lb/> |
| | Quod genus est Bacchi cum flos evanuit aut cum <lb/> | </
![[BACK]](http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/arch/img/icons/back.gif){kind=icon}
Return to lucre_natur_079_la_1566.xml
CVS log ![[TXT]](http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/arch/img/icons/text.gif){kind=icon}
![[DIR]](http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/arch/img/icons/dir.gif){kind=icon}
Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml