| version 1.7, 2004/08/20 12:19:57 |
version 1.8, 2004/08/20 13:57:17 |
| |
| <s id="N12DB6">Sint duo remi ante <lb/>motionem duæ <lb/><figure id="id.005.01.103.1.jpg" xlink:href="005/01/103/1.jpg"/><lb/>æquales para­<lb/>lellæ, nempe <lb/>ADB in medio <lb/>nauis; & ACB <lb/>ver&longs;us proram. <lb/></s> | <s id="N12DB6">Sint duo remi ante <lb/>motionem duæ <lb/><figure id="id.005.01.103.1.jpg" xlink:href="005/01/103/1.jpg"/><lb/>æquales para­<lb/>lellæ, nempe <lb/>ADB in medio <lb/>nauis; & ACB <lb/>ver&longs;us proram. <lb/></s> |
| <s id="N12DCC"><expan abbr="Quorũ">Quorum</expan> <expan abbr="manu-briũ">manu­<lb/>brium</expan> &longs;it A, pal­<lb/>mula verò B <lb/>Sitque scalmus <lb/>vnius in D, al­<lb/>terius verò in <lb/>C, magis <expan abbr="di-&longs;tãs">di­<lb/>&longs;tans</expan> à B. </s> | <s id="N12DCC"><expan abbr="Quorũ">Quorum</expan> <expan abbr="manu-briũ">manu­<lb/>brium</expan> &longs;it A, pal­<lb/>mula verò B <lb/>Sitque scalmus <lb/>vnius in D, al­<lb/>terius verò in <lb/>C, magis <expan abbr="di-&longs;tãs">di­<lb/>&longs;tans</expan> à B. </s> |
| <s id="N12DE8">Dein­<lb/>de po&longs;t latio­<lb/>nem <expan abbr="cõ&longs;tituan-tur">con&longs;tituan­<lb/>tur</expan> ijdem remi <lb/>ADB in EGB, & ACB in EFB, vtrorumque extremis, <lb/>&longs;iue palmulis manentibus in eodem puncto B, & vtrorum­<lb/>que manubrijs æqualiter à priori loco <expan abbr="di&longs;tãtibus">di&longs;tantibus</expan> per æqua­<lb/>les arcus AE vtriu&longs;que remi. </s> | <s id="N12DE8">Dein­<lb/>de po&longs;t latio­<lb/>nem <expan abbr="cõ&longs;tituan-tur">con&longs;tituan­<lb/>tur</expan> ijdem remi <lb/>ADB in EGB, & ACB in EFB, vtrorumque extremis, <lb/>&longs;iue palmulis manentibus in eodem puncto B, & vtrorum­<lb/>que manubrijs æqualiter à priori loco <expan abbr="di&longs;tãtibus">di&longs;tantibus</expan> per æqua­<lb/>les arcus AE vtriu&longs;que remi. </s> |
| <s id="N12E01">Scalmus verò D con&longs;citua­<lb/>tur in G, & &longs;calmus C in F; &longs;itque maius &longs;patium CF, <lb/>quam DG, vt rectè Baldus a&longs;&longs;umebat. </s> | <s id="N12E01">Scalmus verò D con&longs;titua­<lb/>tur in G, & &longs;calmus C in F; &longs;itque maius &longs;patium CF, <lb/>quam DG, vt rectè Baldus a&longs;&longs;umebat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N12E08" type="main"> | <p id="N12E08" type="main"> |
| <s id="N12E0A">Dico igitur punctum G magis di&longs;tare à puncto F (quæ <lb/>e&longs;t di&longs;tantia vnius fcalmi ab altero po&longs;t lationem) quàm <lb/>punctum D di&longs;tet à puncto C, quæ erat di&longs;tantia eorun­<lb/>dem ante motionem. </s> | <s id="N12E0A">Dico igitur punctum G magis di&longs;tare à puncto F (quæ <lb/>e&longs;t di&longs;tantia vnius scalmi ab altero po&longs;t lationem) quàm <lb/>punctum D di&longs;tet à puncto C, quæ erat di&longs;tantia eorun­<lb/>dem ante motionem. </s> |
| <s id="N12E13">Ducantur enim rectæ CD & FG <lb/>&longs;ignantes vtramque di&longs;tantiam. </s> | <s id="N12E13">Ducantur enim rectæ CD & FG <lb/>&longs;ignantes vtramque di&longs;tantiam. </s> |
| <s id="N12E18">Et à puncto D, vbi prius <lb/>erat &longs;calmus remi exi&longs;tentis in medio nauis, excitetur alia <lb/>recta linea v&longs;que ad G, vbi idem &longs;calmus con&longs;tituitur po&longs;t­<lb/>modum, atque &longs;uper ip&longs;a latera CD, & DG fiat paralel­<lb/>logrammum CDGH. </s> | <s id="N12E18">Et à puncto D, vbi prius <lb/>erat &longs;calmus remi exi&longs;tentis in medio nauis, excitetur alia <lb/>recta linea v&longs;que ad G, vbi idem &longs;calmus con&longs;tituitur po&longs;t­<lb/>modum, atque &longs;uper ip&longs;a latera CD, & DG fiat paralel­<lb/>logrammum CDGH. </s> |
| <s id="N12E23">Tunc quippe latus GH erit æquale <lb/>lateri CD & latus GD æquale erit lateri HC, eo quod <lb/>&longs;int oppo&longs;ita, vt patet per 34 primi Euclidis. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N12E23">Tunc quippe latus GH erit æquale <lb/>lateri CD & latus GD æquale erit lateri HC, eo quod <lb/>&longs;int oppo&longs;ita, vt patet per 34 primi Euclidis. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N12E2B">Quoniam <pb pagenum="96" xlink:href="005/01/104.jpg"/>verò &longs;patium DG po&longs;itum e&longs;t minus, quam &longs;patium CF, <lb/>&longs;equitur lineam CH pertingere non po&longs;&longs;e v&longs;que ad pun­<lb/>ctum F, cum ip&longs;a &longs;it æqualis ad DG. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N12E2B">Quoniam <pb pagenum="96" xlink:href="005/01/104.jpg"/>verò &longs;patium DG po&longs;itum e&longs;t minus, quam &longs;patium CF, <lb/>&longs;equitur lineam CH pertingere non po&longs;&longs;e v&longs;que ad pun­<lb/>ctum F, cum ip&longs;a &longs;it æqualis ad DG. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N12E38">Cumque ip­<lb/><figure id="id.005.01.104.1.jpg" xlink:href="005/01/104/1.jpg"/><lb/>&longs;ius extremum <lb/>vbi H, &longs;it pari­<lb/>ter terminus li­<lb/>ne&etail;, &longs;eu lateris <lb/>GH, &longs;equitur <lb/>vlterius, vt ne­<lb/>que linea GH <lb/>pertingere po&longs;­<lb/>&longs;it <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> ad pun­<lb/>ctum P. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N12E38">Cumque ip­<lb/><figure id="id.005.01.104.1.jpg" xlink:href="005/01/104/1.jpg"/><lb/>&longs;ius extremum <lb/>vbi H, &longs;it pari­<lb/>ter terminus li­<lb/>ne&etail;, &longs;eu lateris <lb/>GH, &longs;equitur <lb/>vlterius, vt ne­<lb/>que linea GH <lb/>pertingere po&longs;­<lb/>&longs;it <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> ad pun­<lb/>ctum P. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N12E5A">Erit <lb/>igitur maior li­<lb/>nea GF quàm <lb/>&longs;it linea GH, & <lb/>linea CD, quæ <lb/>e&longs;t illi æqualis, <lb/>quod erat pro. <lb/></s> | <s id="N12E5A">Erit <lb/>igitur maior li­<lb/>nea GF quàm <lb/>&longs;it linea GH, & <lb/>linea CD, quæ <lb/>e&longs;t illi æqualis, <lb/>quod erat pro<lb/></s> |
| <s id="N12E6A">bandum. </s> | <s id="N12E6A">bandum. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N12E6D" type="main"> | <p id="N12E6D" type="main"> |
| <s id="N12E6F"><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> hinc manife&longs;tè apparet fal&longs;um <expan abbr="quoq;">quoque</expan> e&longs;&longs;e, manubrium <lb/>remiad proram, vel puppim exi&longs;tentis, æquale &longs;patium per­<lb/>tran&longs;ire, ac manubrium alterius remi in nauis medio con&longs;ti­<lb/>tuti, palmulis vtriu&longs;que remi in eodem &longs;itu, &longs;eu puncto ma­<lb/>nentibus, vt à Baldo a&longs;&longs;umebatur ad probandam &longs;uam con­<lb/>clu&longs;ionem. </s> | <s id="N12E6F"><expan abbr="It&etilde;">Item</expan> hinc manife&longs;tè apparet fal&longs;um <expan abbr="quoq;">quoque</expan> e&longs;&longs;e, manubrium <lb/>remiad proram, vel puppim exi&longs;tentis, æquale &longs;patium per­<lb/>tran&longs;ire, ac manubrium alterius remi in nauis medio con&longs;ti­<lb/>tuti, palmulis vtriu&longs;que remi in eodem &longs;itu, &longs;eu puncto ma­<lb/>nentibus, vt à Baldo a&longs;&longs;umebatur ad probandam &longs;uam con­<lb/>clu&longs;ionem. </s> |
| <s id="N12E83">Quod ita facilè o&longs;tenditur ex hucu&longs;que demon­<lb/>&longs;tratis. </s> | <s id="N12E83">Quod ita facilè o&longs;tenditur ex huiu&longs;que demon­<lb/>&longs;tratis. </s> |
| <s id="N12E88">Nam &longs;i eo tempore quo &longs;calmus D fertur in G, <lb/>&longs;calmus C fertur in H ad æqualem di&longs;tantiam, vt proba­<lb/>tum e&longs;t; vtique manubrium ip&longs;ius remi ad proram con&longs;ti­<lb/>tuti, non erit in E, &longs;ed in I, vbi de&longs;init recta ducta à <lb/>centro B, per punctum H ad arcum AE. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N12E88">Nam &longs;i eo tempore quo &longs;calmus D fertur in G, <lb/>&longs;calmus C fertur in H ad æqualem di&longs;tantiam, vt proba­<lb/>tum e&longs;t; vtique manubrium ip&longs;ius remi ad proram con&longs;ti­<lb/>tuti, non erit in E, &longs;ed in I, vbi de&longs;init recta ducta à <lb/>centro B, per punctum H ad arcum AE. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N12E94">Cumque AI <lb/>differat ab AE tanquam pars à toto, & vterque arcus AE <lb/>&longs;it alter alteri æqualis ex con&longs;tructione, palam fit, maius <lb/>&longs;patium percurrere manubrium A remi ADB in medio <lb/>nauis con&longs;tituti, dum fertur v&longs;que ad E, quàm manubrium <lb/>alterius remi, quo d fertur v&longs;que ad I. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N12E94">Cumque AI <lb/>differat ab AE tanquam pars à toto, & vterque arcus AE <lb/>&longs;it alter alteri æqualis ex con&longs;tructione, palam fit, maius <lb/>&longs;patium percurrere manubrium A remi ADB in medio <lb/>nauis con&longs;tituti, dum fertur v&longs;que ad E, quàm manubrium <lb/>alterius remi, quo d fertur v&longs;que ad I. <!-- KEEP S--></s> |
| </p> | </p> |
| |
| <s id="N12EE3">Videmus enim per impul&longs;um remigum incu&longs;&longs;um <lb/>in parte dextera &longs;calmum, ac nauigium moueri ad &longs;ini&longs;tram. <lb/></s> | <s id="N12EE3">Videmus enim per impul&longs;um remigum incu&longs;&longs;um <lb/>in parte dextera &longs;calmum, ac nauigium moueri ad &longs;ini&longs;tram. <lb/></s> |
| <s id="N12EE9">Et ratio ip&longs;a &longs;uadet, quia cum nauis ita &longs;upernatet in aqua, <lb/>vt quoquouer&longs;um dimoueri valeat, quando nouam po&longs;itio­<lb/>nem acquirit, per impul&longs;um in vno tantum latere acceptum <lb/>nece&longs;&longs;ariò intelligitur conuerti circa centrum &longs;uæ grauita­<lb/>tis. </s> | <s id="N12EE9">Et ratio ip&longs;a &longs;uadet, quia cum nauis ita &longs;upernatet in aqua, <lb/>vt quoquouer&longs;um dimoueri valeat, quando nouam po&longs;itio­<lb/>nem acquirit, per impul&longs;um in vno tantum latere acceptum <lb/>nece&longs;&longs;ariò intelligitur conuerti circa centrum &longs;uæ grauita­<lb/>tis. </s> |
| <s id="N12EF4">Illi&longs;a igitur palmula in aquam in parte dextera, ab <expan abbr="eaq.">eaque</expan> <lb/>ob re&longs;i&longs;tentiam repul&longs;a, non &longs;ecus ac &longs;emidiametri extre­<lb/>mum, nauim tanquam circulum ad &longs;ini&longs;tram mouebit. <lb/></s> | <s id="N12EF4">Illi&longs;a igitur palmula in aquam in parte dextera, ab <expan abbr="eaq.">eaque</expan> <lb/>ob re&longs;i&longs;tentiam repul&longs;a, non &longs;ecus ac &longs;emidiametri extre­<lb/>mum, nauim tanquam circulum ad &longs;ini&longs;tram mouebit. <lb/></s> |
| <s id="N12F00">Idem enim efficit aqua remigationi ob&longs;i&longs;tens, ac &longs;i quis pal­<lb/>mulam repelleret in contrariam parcem. </s> | <s id="N12F00">Idem enim efficit aqua remigationi ob&longs;i&longs;tens, ac &longs;i quis pal­<lb/>mulam repelleret in contrariam partem. </s> |
| <s id="N12F05">Cumque talis <lb/>remigatio fiat per modum circuli circa &longs;calmum proceden­<lb/>do dextror&longs;um, &longs;equitur repul&longs;um accipi, ac &longs;ieri per op­<lb/>po&longs;itum procedendo &longs;ini&longs;tror&longs;um. </s> | <s id="N12F05">Cumque talis <lb/>remigatio fiat per modum circuli circa &longs;calmum proceden­<lb/>do dextror&longs;um, &longs;equitur repul&longs;um accipi, ac fieri per op­<lb/>po&longs;itum procedendo &longs;ini&longs;tror&longs;um. </s> |
| <s id="N12F0E">Quamobrem ad hoc, <lb/>vt nauigium rectà antror&longs;um procedat, ex vtraque parte <lb/>&longs;imul remiges conantur impellere, vt ex vtroque motu cir­<lb/>culari, & contrario, re&longs;ultet vnus rectus, ac mixtus. </s> | <s id="N12F0E">Quamobrem ad hoc, <lb/>vt nauigium rectà antror&longs;um procedat, ex vtraque parte <lb/>&longs;imul remiges conantur impellere, vt ex vtroque motu cir­<lb/>culari, & contrario, re&longs;ultet vnus rectus, ac mixtus. </s> |
| <s id="N12F17">Vt cer­<lb/>nere e&longs;t in hac figura, in qua &longs;it remus AB, cuius manu­<pb pagenum="98" xlink:href="005/01/106.jpg"/>brium A; palmula B, &longs;calmus verò C; ac &longs;patium, <lb/>quod percurrit pal­<lb/><figure id="id.005.01.106.1.jpg" xlink:href="005/01/106/1.jpg"/><lb/>mula per motum <lb/>proprium ip&longs;ius re­<lb/>mi circa &longs;calmum <lb/><expan abbr="tanquã">tanquam</expan> circa cen­<lb/>trum &longs;it arcus BD. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="N12F17">Vt cer­<lb/>nere e&longs;t in hac figura, in qua &longs;it remus AB, cuius manu­<pb pagenum="98" xlink:href="005/01/106.jpg"/>brium A; palmula B, &longs;calmus verò C; ac &longs;patium, <lb/>quod percurrit pal­<lb/><figure id="id.005.01.106.1.jpg" xlink:href="005/01/106/1.jpg"/><lb/>mula per motum <lb/>proprium ip&longs;ius re­<lb/>mi circa &longs;calmum <lb/><expan abbr="tanquã">tanquam</expan> circa cen­<lb/>trum &longs;it arcus BD. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N12F38">Dico igitur per im­<lb/>pul&longs;um incu&longs;&longs;um in <lb/>arcu BD palmu­<lb/>lam nece&longs;&longs;ariò re­<lb/>pelli in oppo&longs;itum per arcum BE, ac per con&longs;equens vir­<lb/>tute huiu&longs;modi remigationis, &longs;calmum C, non ferri in <lb/>F, &longs;ed in G; ita vt arcus. </s> | <s id="N12F38">Dico igitur per im­<lb/>pul&longs;um incu&longs;&longs;um in <lb/>arcu BD palmu­<lb/>lam nece&longs;&longs;ariò re­<lb/>pelli in oppo&longs;itum per arcum BE, ac per con&longs;equens vir­<lb/>tute huiu&longs;modi remigationis, &longs;calmum C, non ferri in <lb/>F, &longs;ed in G; ita vt arcus. </s> |
| <s id="N12F47">CG re&longs;pondeat ip&longs;i BE: Alio­<lb/>quin repul&longs;us non opponeretur impul&longs;ui. </s> | <s id="N12F47">CG re&longs;pondeat ip&longs;i BE: Alio­<lb/>quin repul&longs;us non opponeretur impul&longs;ui. </s> |
| <s id="N12F4C">Iam ergo per im­<lb/>pul&longs;um incu&longs;&longs;um ex parte dextera, &longs;calmus C, & vnà cum <lb/>illo nauigium mouebitur ad &longs;ini&longs;tram. </s> | <s id="N12F4C">Iam ergo per im­<lb/>pul&longs;um incu&longs;&longs;um ex parte dextera, &longs;calmus C, & vnà cum <lb/>illo nauigium mouebitur ad &longs;ini&longs;tram. </s> |
| <s id="N12F53">Quod cum &longs;imilitet <lb/>verificetur è contra, vt per impetum incu&longs;&longs;um ex parte &longs;i­<lb/>ni&longs;tra, nauigium moueatur ad dexteram: hinc &longs;it, vt ex <lb/>contrarijs motionibus vtrinque procedentibus. </s> | <s id="N12F53">Quod cum &longs;imiliter <lb/>verificetur è contra, vt per impetum incu&longs;&longs;um ex parte &longs;i­<lb/>ni&longs;tra, nauigium moueatur ad dexteram: hinc &longs;it, vt ex <lb/>contrarijs motionibus vtrinque procedentibus. </s> |
| <s id="N12F5C">compona­<lb/>tur vnus motus rectus, quo nauigium fertur antror&longs;um, vt <lb/>per lineam mediam, ac rectam CH. </s> | <s id="N12F5C">compona­<lb/>tur vnus motus rectus, quo nauigium fertur antror&longs;um, vt <lb/>per lineam mediam, ac rectam CH. </s> |
| <s id="N12F63">Quod valde diuer­<lb/>&longs;um e&longs;t ab eo, quod a&longs;&longs;umebatur à Baldo. </s> | <s id="N12F63">Quod valde diuer­<lb/>&longs;um e&longs;t ab eo, quod a&longs;&longs;umebatur à Baldo. </s> |
| </p> | </p> |
| |
| <s id="N12F99">Hypomochlion enim in contra­<lb/>rium ver&longs;atur: mare verò anteriùs, & illud exteriùs: illud <lb/>autem &longs;equitur nauis, quoniam illi e&longs;t alligata. </s> | <s id="N12F99">Hypomochlion enim in contra­<lb/>rium ver&longs;atur: mare verò anteriùs, & illud exteriùs: illud <lb/>autem &longs;equitur nauis, quoniam illi e&longs;t alligata. </s> |
| <s id="N12FA0">Et remus <lb/>quidem &longs;ecundum latitudinem onus propellens, & ab eodem <lb/>repul&longs;us, in rectum propellit: gubernaculum autem vt obli­<lb/>quum iacet, hinc inde in obliquum motionem facit. </s> | <s id="N12FA0">Et remus <lb/>quidem &longs;ecundum latitudinem onus propellens, & ab eodem <lb/>repul&longs;us, in rectum propellit: gubernaculum autem vt obli­<lb/>quum iacet, hinc inde in obliquum motionem facit. </s> |
| <s id="N12FA9">In ex­<lb/>tremo autem, & non in medio iacet, quoniam mouenti facilli­<lb/>mum e&longs;t ab extremo motum mouere. </s> | <s id="N12FA9">In ex­<lb/>tremo autem, & non in medio iacet, quoniam mouenti facilli­<lb/>mum e&longs;t ab extremo motum mouere. </s> |
| <s id="N12FB0">Prima enim pars celer­<lb/>rimè fertur, & quoniam quemadmodum in ÿs, quæ ferun­<lb/>tur, in fine deficit latio, &longs;ic ip&longs;ius continui, in fine imbecilli&longs;­<lb/>&longs;ima e&longs;t latio. </s> | <s id="N12FB0">Prima enim pars celer­<lb/>rimè fertur, & quoniam quemadmodum in ijs, quæ ferun­<lb/>tur, in fine deficit latio, &longs;ic ip&longs;ius continui, in fine imbecilli&longs;­<lb/>&longs;ima e&longs;t latio. </s> |
| <s id="N12FB9">Imbecilli&longs;sima autem ad expellendum e&longs;t fa­<lb/>cilis. </s> | <s id="N12FB9">Imbecilli&longs;sima autem ad expellendum e&longs;t fa­<lb/>cilis. </s> |
| <s id="N12FBE">Propter hæc igitur in puppi gubernaculum ponitur: <lb/>nec minus, quoniam parua ibi motione facta, multò maius <lb/>interuallum fit in vltimo. </s> | <s id="N12FBE">Propter hæc igitur in puppi gubernaculum ponitur: <lb/>nec minus, quoniam parua ibi motione facta, multò maius <lb/>interuallum fit in vltimo. </s> |
| <s id="N12FC5">Quia æqualis angulus &longs;emper <lb/>maiorem &longs;pectat, <expan abbr="tantòq.">tantòque</expan> magis, quantò maiores fuerint il­<lb/>læ, quæ continent. </s> | <s id="N12FC5">Quia æqualis angulus &longs;emper <lb/>maiorem &longs;pectat, <expan abbr="tantòq.">tantòque</expan> magis, quantò maiores fuerint il­<lb/>læ, quæ continent. </s> |
| <s id="N12FD0">Ex ÿs etiam manife&longs;ium e&longs;t, quam ob <lb/>cau&longs;am magis in contrarium procedit nauigium, quàm re­<lb/>mi ip&longs;ius palmula: eadem magnitudo ÿ&longs;dem mota viribus, <lb/>in aere plus, quàm in aqua progreditur. </s> | <s id="N12FD0">Ex ijs etiam manife&longs;tum e&longs;t, quam ob <lb/>cau&longs;am magis in contrarium procedit nauigium, quàm re­<lb/>mi ip&longs;ius palmula: eadem magnitudo ij&longs;dem mota viribus, <lb/>in aere plus, quàm in aqua progreditur. </s> |
| <s id="N12FD9">Sit enim AB remus, <lb/>C verò &longs;calmus. </s> | <s id="N12FD9">Sit enim AB remus, <lb/>C verò &longs;calmus. </s> |
| <s id="N12FDE">A autem in nauigio &longs;it remi principium, B <lb/>verò in mari palmula. </s> | <s id="N12FDE">A autem in nauigio &longs;it remi principium, B <lb/>verò in mari palmula. </s> |
| <s id="N12FE3">Si igitur A vbi D <expan abbr="tran&longs;tatũ">tran&longs;tatum</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> erit <lb/>B vbi E; æqualis enim BE ip&longs;i AD; æquale igitur tran&longs;tatum <lb/>erit, &longs;ed erat minus. </s> | <s id="N12FE3">Si igitur A vbi D <expan abbr="tran&longs;tatũ">tran&longs;tatum</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> erit <lb/>B vbi E; æqualis enim BE ip&longs;i AD; æquale igitur tran&longs;tatum <lb/>erit, &longs;ed erat minus. </s> |
| |
| <s id="N13019">V bi igitur <lb/>applicatum e&longs;t gubernaculum, id oportet rei motæ ceu quoddam <lb/>intelligere medium, & quemadmodum &longs;calmus remo. </s> | <s id="N13019">V bi igitur <lb/>applicatum e&longs;t gubernaculum, id oportet rei motæ ceu quoddam <lb/>intelligere medium, & quemadmodum &longs;calmus remo. </s> |
| <s id="N13020">Me­<lb/>dium autem procedit &longs;ecundum quod gubernaculum tran&longs;-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="100" xlink:href="005/01/108.jpg"/><emph type="italics"/>fertur. </s> | <s id="N13020">Me­<lb/>dium autem procedit &longs;ecundum quod gubernaculum tran&longs;-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="100" xlink:href="005/01/108.jpg"/><emph type="italics"/>fertur. </s> |
| <s id="N1302E">Siquidem intror&longs;us agit, & puppis eò transfertur, <lb/>prora verò ad contrarium vergit. </s> | <s id="N1302E">Siquidem intror&longs;us agit, & puppis eò transfertur, <lb/>prora verò ad contrarium vergit. </s> |
| <s id="N13033">In eodem enim exi&longs;tents <lb/>prora, totum transfertur nauigium.<emph.end type="italics"/></s> | <s id="N13033">In eodem enim exi&longs;tente <lb/>prora, totum transfertur nauigium.<emph.end type="italics"/></s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N1303A" type="head"> | <p id="N1303A" type="head"> |
| <s id="N1303C">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> | <s id="N1303C">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> |
| |
| <p id="N13040" type="main"> | <p id="N13040" type="main"> |
| <s id="N13042">Celebris e&longs;t hæc quæ&longs;tio tum propter communem <lb/>admirationem ortam ex paruitate gubernaculi, ac <lb/>temonis re&longs;pectu magnæ molis nauigij, quæ illius <lb/>beneficio circumfertur: tum propter difficultatem, quæ <lb/>circa &longs;olutionem eiu&longs;dem quæ&longs;tionis, ac doctrinam Philo­<lb/>&longs;ophi hic &longs;e&longs;e offert. </s> | <s id="N13042">Celebris e&longs;t hæc quæ&longs;tio tum propter communem <lb/>admirationem ortam ex paruitate gubernaculi, ac <lb/>temonis re&longs;pectu magnæ molis nauigij, quæ illius <lb/>beneficio circumfertur: tum propter difficultatem, quæ <lb/>circa &longs;olutionem eiu&longs;dem quæ&longs;tionis, ac doctrinam Philo­<lb/>&longs;ophi hic &longs;e&longs;e offert. </s> |
| <s id="N1304F">Quare vt luculentius in expo&longs;itione <lb/>procedamus, di&longs;tinguendum prius nobis erit inter ip&longs;um <lb/>remonem, &longs;eu clauum, & gubernaculum, quamuis ambo ad <lb/>vnicum pertineant in&longs;trumentum, ac &longs;æpe vnum pro alio <lb/>v&longs;urpetur. </s> | <s id="N1304F">Quare vt luculentius in expo&longs;itione <lb/>procedamus, di&longs;tinguendum prius nobis erit inter ip&longs;um <lb/>remonem, &longs;eu clauum, & gubernaculum, quamuis ambo ad <lb/>vnicum pertineant in&longs;trumentum, ac &longs;æpe vnum pro alio <lb/>v&longs;urpetur. </s> |
| <s id="N1305A">Temonem itaque in præ&longs;enti vocamus cum <lb/>Ari&longs;totele alam illam ligneam, &longs;eu tabulam ad alæ veluti <lb/>fimilitudinem efformatam, quæ duplici cardine liberè in <lb/>dor&longs;o puppis affigitur, <expan abbr="mariq.">marique</expan> ex parte immergitur, & pro <lb/>opportunitate huc atque illuc ad directionem nauis con­<lb/>uertitur. </s> | <s id="N1305A">Temonem itaque in præ&longs;enti vocamus cum <lb/>Ari&longs;totele alam illam ligneam, &longs;eu tabulam ad alæ veluti <lb/>similitudinem efformatam, quæ duplici cardine liberè in <lb/>dor&longs;o puppis affigitur, <expan abbr="mariq.">marique</expan> ex parte immergitur, & pro <lb/>opportunitate huc atque illuc ad directionem nauis con­<lb/>uertitur. </s> |
| <s id="N1306B">Gubernaculum verò appellamus an&longs;am, qua te­<lb/>mo ip&longs;e manu cietur; cuius videlicet alterum extremum <lb/>lato foramine excipit caput temonis; alterum intra nauim <lb/>&longs;e extendit tanquam mamibrium ad v&longs;um Gubernatoris. </s> | <s id="N1306B">Gubernaculum verò appellamus an&longs;am, qua te­<lb/>mo ip&longs;e manu cietur; cuius videlicet alterum extremum <lb/>lato foramine excipit caput temonis; alterum intra nauim <lb/>&longs;e extendit tanquam manubrium ad v&longs;um Gubernatoris. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13074" type="main"> | <p id="N13074" type="main"> |
| <s id="N13076">Deinde duplex con&longs;ideranda erit motio nauis mediante <lb/>huiu&longs;cemodi in&longs;trumento, quod ex gubernaculo, ac temo­<lb/>ne con&longs;truitur. </s> | <s id="N13076">Deinde duplex con&longs;ideranda erit motio nauis mediante <lb/>huiu&longs;cemodi in&longs;trumento, quod ex gubernaculo, ac temo­<lb/>ne con&longs;truitur. </s> |
| <s id="N1307D">Vna e&longs;t, quæ à gubernatore procedit per <lb/>motum ip&longs;ius gubernaculi, ac temonis, &longs;iue nauis aliunde <lb/>etiam moueatur &longs;iue quie&longs;cat. </s> | <s id="N1307D">Vna e&longs;t, quæ à gubernatore procedit per <lb/>motum ip&longs;ius gubernaculi, ac temonis, &longs;iue nauis aliunde <lb/>etiam moueatur &longs;iue quie&longs;cat. </s> |
| <s id="N13084">Quandoquidem dum temo, <lb/>qui rectà manebat mouetur in tran&longs;uer&longs;um pura ad dexte­<lb/>ram, vel &longs;ini&longs;tram, nece&longs;&longs;ariò, maris <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> propellit ver­<lb/>&longs;us eam partem, in quam inclinatur, nece&longs;&longs;arioq: ab ea pro­<lb/>pter re&longs;i&longs;tentiam repellitur in contrarium: & &longs;ic temo cum <lb/>puppi, cui e&longs;t affixus, repul&longs;o accepto in dextera, mouebi­<lb/>tur ad &longs;ini&longs;tram, vel è conuer&longs;o. </s> | <s id="N13084">Quandoquidem dum temo, <lb/>qui rectà manebat mouetur in tran&longs;uer&longs;um pura ad dexte­<lb/>ram, vel &longs;ini&longs;tram, nece&longs;&longs;ariò, maris <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> propellit ver­<lb/>&longs;us eam partem, in quam inclinatur, <expan abbr="nece&longs;&longs;arioq:">nece&longs;&longs;arioque</expan> ab ea pro­<lb/>pter re&longs;i&longs;tentiam repellitur in contrarium: & &longs;ic temo cum <lb/>puppi, cui e&longs;t affixus, repul&longs;o accepto in dextera, mouebi­<lb/>tur ad &longs;ini&longs;tram, vel è conuer&longs;o. </s> |
| <s id="N13097">Non enim aliter &longs;e habet <lb/>gubernaculum &longs;imul cum temone in hac motione, quàm <lb/>remus con&longs;titutus in cu&longs;pide puppis per longum iuxtare-<pb pagenum="101" xlink:href="005/01/109.jpg"/>ctitudinem carinæ, ita vt &longs;calmus &longs;it in ip&longs;a cu&longs;pide, manu­<lb/>brium intra puppim, & palmula foris mari immer&longs;a. </s> | <s id="N13097">Non enim aliter &longs;e habet <lb/>gubernaculum &longs;imul cum temone in hac motione, quàm <lb/>remus con&longs;titutus in cu&longs;pide puppis per longum iuxtare-<pb pagenum="101" xlink:href="005/01/109.jpg"/>ctitudinem carinæ, ita vt &longs;calmus &longs;it in ip&longs;a cu&longs;pide, manu­<lb/>brium intra puppim, & palmula foris mari immer&longs;a. </s> |
| <s id="N130A5">Quia <lb/>nimirum eodem pacto &longs;i remi palmula mare propellerer ad <lb/>dexteram, ab eo vtique per re&longs;i&longs;tentiam repul&longs;a, &longs;imul cum <lb/>toto remo, &longs;calmo, ac puppi pergeret ad &longs;ini&longs;tram prora <lb/>manente immota, vel qua&longs;i immota. </s> | <s id="N130A5">Quia <lb/>nimirum eodem pacto &longs;i remi palmula mare propellerer ad <lb/>dexteram, ab eo vtique per re&longs;i&longs;tentiam repul&longs;a, &longs;imul cum <lb/>toto remo, &longs;calmo, ac puppi pergeret ad &longs;ini&longs;tram prora <lb/>manente immota, vel qua&longs;i immota. </s> |
| <s id="N130B0">Et hoc pacto magna <lb/>nauigia ab&longs;que remis &longs;olo temone conuerti &longs;olent in <lb/>portu. </s> | <s id="N130B0">Et hoc pacto magna <lb/>nauigia ab&longs;que remis &longs;olo temone conuerti &longs;olent in <lb/>portu. </s> |
| |
| <s id="N130B9">Altera verò motio nauis, quæ &longs;it mediante gubernaculo, <lb/>ac temone, e&longs;t illa, quæ non procedit ab ip&longs;o gubernatore <lb/>tanquam à mouente, &longs;ed tanquam à &longs;u&longs;tinente temonem <lb/>in obliqua po&longs;itione ad excipiendum impetum maris oc­<lb/>currentis, quo nauis ip&longs;a aliquantulum inclinatur. </s> | <s id="N130B9">Altera verò motio nauis, quæ &longs;it mediante gubernaculo, <lb/>ac temone, e&longs;t illa, quæ non procedit ab ip&longs;o gubernatore <lb/>tanquam à mouente, &longs;ed tanquam à &longs;u&longs;tinente temonem <lb/>in obliqua po&longs;itione ad excipiendum impetum maris oc­<lb/>currentis, quo nauis ip&longs;a aliquantulum inclinatur. </s> |
| <s id="N130C4">Obliquè <lb/>namque con&longs;tituto temone, <expan abbr="nauigioq.">nauigioque</expan> ad anteriora progre­<lb/>diente, nece&longs;&longs;ariò mare obuians temonem in ea parte, qua <lb/>tran&longs;uer&longs;um e&longs;t, offendit, <expan abbr="ip&longs;umq.">ip&longs;umque</expan> repellit. </s> | <s id="N130C4">Obliquè <lb/>namque con&longs;tituto temone, <expan abbr="nauigioq.">nauigioque</expan> ad anteriora progre­<lb/>diente, nece&longs;&longs;ariò mare obuians temonem in ea parte, qua <lb/>tran&longs;uer&longs;um e&longs;t, offendit, <expan abbr="ip&longs;umq.">ip&longs;umque</expan> repellit. </s> |
| <s id="N130D5">Per quem repul­<lb/>&longs;um temo ip&longs;e cum recta in contrarium ferri non po&longs;&longs;it, vi­<lb/>delicet retror&longs;um, eo quod puppi &longs;it affixus procedenti an­<lb/>tror&longs;um, obliquè &longs;altem ab itinere dimouetur, & cum eo <lb/>tota nauis à latere aliquantulum circumuertitur, vt mox in­<lb/>fra latius explicabitur. </s> | <s id="N130D5">Per quem repul­<lb/>&longs;um temo ip&longs;e cum recta in contrarium ferri non po&longs;&longs;it, vi­<lb/>delicet retror&longs;um, eo quod puppi &longs;it affixus procedenti an­<lb/>tror&longs;um, obliquè &longs;altem ab itinere dimouetur, & cum eo <lb/>tota nauis à latere aliquantulum circumuertitur, vt mox in­<lb/>fra latius explicabitur. </s> |
| <s id="N130E2">Illod interim adnotando, eandem <lb/>e&longs;&longs;e rationem de aqua in contrarium fluente, temonemque <lb/>cum naui &longs;tantem feriente, ac de aqua &longs;tante, inquam temo <lb/>obliquè con&longs;titutus dum fertur cum naui offendat. </s> | <s id="N130E2">Illud interim adnotando, eandem <lb/>e&longs;&longs;e rationem de aqua in contrarium fluente, temonemque <lb/>cum naui &longs;tantem feriente, ac de aqua &longs;tante, inquam temo <lb/>obliquè con&longs;titutus dum fertur cum naui offendat. </s> |
| <s id="N130EB">Non <lb/>minus enim vim patitur &longs;olidum manens à fluido currente, <lb/>quod excipit, vt velum à vento, quàm &longs;olidum currens à <lb/>fluido manente; vt verticilla ex papiro, quæ dum ge&longs;tantur <lb/>à pueris currentibus, circumaguntur ab aere quie&longs;cente, vel <lb/>tenuiter obuiante. </s> | <s id="N130EB">Non <lb/>minus enim vim patitur &longs;olidum manens à fluido currente, <lb/>quod excipit, vt velum à vento, quàm &longs;olidum currens à <lb/>fluido manente; vt verticilla ex papiro, quæ dum ge&longs;tantur <lb/>à pueris currentibus, circumaguntur ab aere quie&longs;cente, vel <lb/>tenuiter obuiante. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N130F8" type="main"> | <p id="N130F8" type="main"> |
| <s id="N130FA">His ergo prænotatis facilè vim &longs;olutionis Ari&longs;totelis in <lb/>hac quæ&longs;tione percipiemus. </s> | <s id="N130FA">His ergo prænotatis facilè vim &longs;olutionis Ari&longs;totelis in <lb/>hac quæ&longs;tione percipiemus. </s> |
| <s id="N130FF">Ait enim ex eo guberna ulum, <lb/>ac temonem tantas vires habere in motione nauis, quod <lb/>vtrunque &longs;e habeat tanquam vectis, mare autem tanquam <lb/>onus, & gubernator, tanquam potentia. </s> | <s id="N130FF">Ait enim ex eo gubernaculum, <lb/>ac temonem tantas vires habere in motione nauis, quod <lb/>vtrunque &longs;e habeat tanquam vectis, mare autem tanquam <lb/>onus, & gubernator, tanquam potentia. </s> |
| <s id="N13108">Et enim &longs;i loqua­<lb/>mur de prima motione &longs;upra explicata, non minus in illa <lb/>habet rationem vectis gubernaculum cum temone, quàm <pb pagenum="102" xlink:href="005/01/110.jpg"/>remus; Nec minus con&longs;tituitur mouens gubernator, quàm <lb/>remiger, vt per &longs;e patet. </s> | <s id="N13108">Et enim &longs;i loqua­<lb/>mur de prima motione &longs;upra explicata, non minus in illa <lb/>habet rationem vectis gubernaculum cum temone, quàm <pb pagenum="102" xlink:href="005/01/110.jpg"/>remus; Nec minus con&longs;tituitur mouens gubernator, quàm <lb/>remiger, vt per &longs;e patet. </s> |
| <s id="N13116">Si verò loquamur de &longs;ecunda mo­<lb/>tione, adhuc idem in&longs;trumentum in illa con&longs;tituitur vectis <lb/>ad &longs;u&longs;tinendum impetum maris; innixum &longs;cilicet fulcimen­<lb/>to, &longs;eu cardini, quo puppi coniungitur: Non &longs;ecus, ac quod­<lb/>libet lignum alteri quomodolibet innixum ad &longs;u&longs;tinendum <lb/>onus impo&longs;itum. </s> | <s id="N13116">Si verò loquamur de &longs;ecunda mo­<lb/>tione, adhuc idem in&longs;trumentum in illa con&longs;tituitur vectis <lb/>ad &longs;u&longs;tinendum impetum maris; innixum &longs;cilicet fulcimen­<lb/>to, &longs;eu cardini, quo puppi coniungitur: Non &longs;ecus, ac quod­<lb/>libet lignum alteri quomodolibet innixum ad &longs;u&longs;tinendum <lb/>onus impo&longs;itum. </s> |
| <s id="N13123">Gubernator autem con&longs;tituitur potentia, <lb/>nam adhibendo gubernaculum, temonem ip&longs;um &longs;u&longs;tentat <lb/>obliquum contra &longs;luctus maris, veluti qui vecte pondus <lb/>quod cumque &longs;u&longs;tinet, etiam &longs;i non moueatur. </s> | <s id="N13123">Gubernator autem con&longs;tituitur potentia, <lb/>nam adhibendo gubernaculum, temonem ip&longs;um &longs;u&longs;tentat <lb/>obliquum contra fluctus maris, veluti qui vecte pondus <lb/>quod cumque &longs;u&longs;tinet, etiam &longs;i non moueatur. </s> |
| <s id="N1312C">Mare deni­<lb/>que in vtraque motione con&longs;tituitur onus; quoniam vel e&longs;t <lb/>id quod propellitur, vel id quod &longs;u&longs;tinetur per temonem <lb/>tran&longs;uer&longs;um ne directè in oppo&longs;itum fluat. </s> | <s id="N1312C">Mare deni­<lb/>que in vtraque motione con&longs;tituitur onus; quoniam vel e&longs;t <lb/>id quod propellitur, vel id quod &longs;u&longs;tinetur per temonem <lb/>tran&longs;uer&longs;um ne directè in oppo&longs;itum fluat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13135" type="main"> | <p id="N13135" type="main"> |
| <s id="N13137">Quamobrem immeritò nonnulli Ari&longs;totelem <expan abbr="redarguũt">redarguunt</expan>, <lb/>dicentes, mare habere potius rationem potentiæ mouentis <lb/>totam puppim cum temone; Nam &longs;icut &longs;axum, vectem cui <lb/>imponitur &longs;emper premit appetendo de&longs;cen&longs;um ad ima, <lb/>& tamen e&longs;t onus re&longs;pectu potentiæ, quæ vectem &longs;u&longs;tinet in <lb/>illo &longs;itu, ita mare, licet &longs;ucce&longs;&longs;iuè temonem impellat, ratio­<lb/>nem habet oneris re&longs;pectu potentiæ manutenentis temo­<lb/>nem in illo &longs;itu contra ictus eiu&longs;dem maris. </s> | <s id="N13137">Quamobrem immeritò nonnulli Ari&longs;totelem <expan abbr="redarguũt">redarguunt</expan>, <lb/>dicentes, mare habere potius rationem potentiæ mouentis <lb/>totam puppim cum temone; Nam &longs;icut &longs;axum, vectem cui <lb/>imponitur &longs;emper premit appetendo de&longs;cen&longs;um ad ima, <lb/>& tamen e&longs;t onus re&longs;pectu potentiæ, quæ vectem &longs;u&longs;tinet in <lb/>illo &longs;itu, ita mare, licet &longs;ucce&longs;&longs;iuè temonem impellat, ratio­<lb/>nem habet oneris re&longs;pectu potentiæ manutenentis temo­<lb/>nem in illo &longs;itu contra ictus eiu&longs;dem maris. </s> |
| <s id="N1314C">Quod &longs;i ip&longs;e <lb/>temo cum puppi, cui adhæret verè &longs;imul moueatur à mare, <lb/>per accidens e&longs;t, <expan abbr="proceditq.">proceditque</expan> à fluxibilitate aquæ, in qua diu <lb/>permanere non pote&longs;t puppis omnino immota ad &longs;u&longs;tinen­<lb/>dum in &longs;uo cardine ip&longs;um temonem. </s> | <s id="N1314C">Quod &longs;i ip&longs;e <lb/>temo cum puppi, cui adhæret verè &longs;imul moueatur à mare, <lb/>per accidens e&longs;t, <expan abbr="proceditq.">proceditque</expan> à fluxibilitate aquæ, in qua diu <lb/>permanere non pote&longs;t puppis omnino immota ad &longs;u&longs;tinen­<lb/>dum in &longs;uo cardine ip&longs;um temonem. </s> |
| <s id="N1315B">Motus enim fulcimen­<lb/>ti per accidens &longs;e habet ad motum, vel operationem pro­<lb/>priam vectis; vt motus &longs;calmi cum naui, cui e&longs;t affixus ad <lb/>motionem remi, qui tanquam vectis fulcitur in illo; vel mo­<lb/>tus cuiuflibet fulcimenti, quod a&longs;portatur cum curru, ad <lb/>motionem vectis eidem innixi. </s> | <s id="N1315B">Motus enim fulcimen­<lb/>ti per accidens &longs;e habet ad motum, vel operationem pro­<lb/>priam vectis; vt motus &longs;calmi cum naui, cui e&longs;t affixus ad <lb/>motionem remi, qui tanquam vectis fulcitur in illo; vel mo­<lb/>tus cuiuslibet fulcimenti, quod a&longs;portatur cum curru, ad <lb/>motionem vectis eidem innixi. </s> |
| <s id="N13168">Vnde potentia re&longs;pectu ve­<lb/>ctis dicitur illa, quæ vectem adhibet, onus mouendo, vel &longs;u­<lb/>&longs;tentando, non autem illa, quæ mouet fulcimentum. </s> | <s id="N13168">Vnde potentia re&longs;pectu ve­<lb/>ctis dicitur illa, quæ vectem adhibet, onus mouendo, vel &longs;u­<lb/>&longs;tentando, non autem illa, quæ mouet fulcimentum. </s> |
| <s id="N1316F">Quare <lb/>tunc rectè mare diceretur potentia, cum mediante impetu <lb/>incu&longs;&longs;o in temonem, ip&longs;o tanquam vecte adhibito, moueret <lb/><expan abbr="manũ">manum</expan> gubernatoris. </s> | <s id="N1316F">Quare <lb/>tunc rectè mare diceretur potentia, cum mediante impetu <lb/>incu&longs;&longs;o in temonem, ip&longs;o tanquam vecte adhibito, moueret <lb/><expan abbr="manũ">manum</expan> gubernatoris. </s> |
| <s id="N1317B"><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur contra accidat, nempe, vt po­<lb/>tius gubernator adhibito temone mare ad latus depellat, <pb pagenum="103" xlink:href="005/01/111.jpg"/>vel <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> excipiat re&longs;i&longs;tendo, iure & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> optimo guberna­<lb/>tor ab Ari&longs;totele con&longs;tituitur potentia, mare autem onus. </s> | <s id="N1317B"><expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur contra accidat, nempe, vt po­<lb/>tius gubernator adhibito temone mare ad latus depellat, <pb pagenum="103" xlink:href="005/01/111.jpg"/>vel <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> excipiat re&longs;i&longs;tendo, iure & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> optimo guberna­<lb/>tor ab Ari&longs;totele con&longs;tituitur potentia, mare autem onus. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13192" type="main"> | <p id="N13192" type="main"> |
| <s id="N13194">Sic autem explicato principio, ac in&longs;trum ento vtriu&longs;que <lb/>motionis, explicat Ari&longs;toteles modum, quo procedit &longs;ecun­<lb/>da motio à nobis prop&longs;ita, quæ poti&longs;&longs;ima e&longs;t, & maioris <lb/>longè momenti quam prima: <expan abbr="aitq.">aitque</expan> temonem (quem cum <lb/>gubernaculo &longs;æpè confundit) non accipere mare &longs;ecundum <lb/>latitudinem nauis, &longs;eu quod ad latera nauis e&longs;t, eo modo <lb/>quo accipit remus, depellendo illud retror&longs;um, vt per repul­<lb/>&longs;um inde acceptum, nauigium feratur antror&longs;um, quia nihil <lb/>temo nauigio confert, quo ad motum antror&longs;um, vt in fine <lb/>etiam quæ&longs;tionis idem Philo&longs;ophus animaduertit: Sed ac­<lb/>cipere mare commotum, quod illi obuiat &longs;ecundum longi­<lb/>tudinem nauis à prora in puppim. </s> | <s id="N13194">Sic autem explicato principio, ac in&longs;trumento vtriu&longs;que <lb/>motionis, explicat Ari&longs;toteles modum, quo procedit &longs;ecun­<lb/>da motio à nobis propo&longs;ita, quæ poti&longs;&longs;ima e&longs;t, & maioris <lb/>longè momenti quam prima: <expan abbr="aitq.">aitque</expan> temonem (quem cum <lb/>gubernaculo &longs;æpè confundit) non accipere mare &longs;ecundum <lb/>latitudinem nauis, &longs;eu quod ad latera nauis e&longs;t, eo modo <lb/>quo accipit remus, depellendo illud retror&longs;um, vt per repul­<lb/>&longs;um inde acceptum, nauigium feratur antror&longs;um, quia nihil <lb/>temo nauigio confert, quo ad motum antror&longs;um, vt in fine <lb/>etiam quæ&longs;tionis idem Philo&longs;ophus animaduertit: Sed ac­<lb/>cipere mare commotum, quod illi obuiat &longs;ecundum longi­<lb/>tudinem nauis à prora in puppim. </s> |
| <s id="N131B1">Nam qua parte temo <lb/>vergit foris, <expan abbr="matiq.">matique</expan> eius ala obuertitur ad alterum latus na­<lb/>uigij, mare &longs;ecundum longitudinem nauis ei obuians exci­<lb/>pit intra <expan abbr="angulũ">angulum</expan>, quem cum naui con&longs;tituit. </s> | <s id="N131B1">Nam qua parte temo <lb/>vergit foris, <expan abbr="matiq.">matique</expan> eius ala obuertitur ad alterum latus na­<lb/>uigij, mare &longs;ecundum longitudinem nauis ei obuians exci­<lb/>pit intra <expan abbr="angulũ">angulum</expan>, quem cum naui con&longs;tituit. </s> |
| <s id="N131C2">Excipiendo au­<lb/>tem iliud vim patitur in <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, tollereturq ni&longs;i fulciretur <lb/>in cardine. </s> | <s id="N131C2">Excipiendo au­<lb/>tem illud vim patitur in <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="tollereturq">tollereturque</expan> ni&longs;i fulciretur <lb/>in cardine. </s> |
| <s id="N131CD">Cum igitur nec auferri po&longs;&longs;it à puppi, nec retro­<lb/>cedere in <expan abbr="directũ">directum</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> cur&longs;um nauigij, hinc fit, vt cedendo <lb/><expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in parte quoad po&longs;itionem, <expan abbr="quã">quam</expan> prius habebat, nauem <lb/><expan abbr="ipsã">ipsam</expan> inclinet obliquè; &longs;iqui­<lb/><figure id="id.005.01.111.1.jpg" xlink:href="005/01/111/1.jpg"/><lb/>dem dimoto vno latere an­<lb/>guli à &longs;ua po&longs;itione, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>dimoueri nece&longs;&longs;e e&longs;t, cu&longs;pi­<lb/>de manente in eodem &longs;itu. <lb/></s> | <s id="N131CD">Cum igitur nec auferri po&longs;&longs;it à puppi, nec retro­<lb/>cedere in <expan abbr="directũ">directum</expan> <expan abbr="cõtra">contra</expan> cur&longs;um nauigij, hinc fit, vt cedendo <lb/><expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in parte quoad po&longs;itionem, <expan abbr="quã">quam</expan> prius habebat, nauem <lb/><expan abbr="ipsã">ipsam</expan> inclinet obliquè; &longs;iqui­<lb/><figure id="id.005.01.111.1.jpg" xlink:href="005/01/111/1.jpg"/><lb/>dem dimoto vno latere an­<lb/>guli à &longs;ua po&longs;itione, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>dimoueri nece&longs;&longs;e e&longs;t, cu&longs;pi­<lb/>de manente in eodem &longs;itu. <lb/></s> |
| <s id="N131FB">Quod &longs;ic pote&longs;t amplius <lb/>explicari. </s> | <s id="N131FB">Quod &longs;ic pote&longs;t amplius <lb/>explicari. </s> |
| <s id="N13200">E&longs;to nauis AB; <lb/>cuius puppis A, prora B, te­<lb/>mo verò AC obliquè con­<lb/>&longs;titutus ad &longs;ini&longs;tram, ac &longs;uf­<lb/>fultus in A, vbi eius cardo <lb/>ad puppim po&longs;itus e&longs;t, & <lb/>vbi <expan abbr="angulũ">angulum</expan> efficiat <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="lõgi-tudine">longi­<lb/>tudine</expan> nauis, qui &longs;it BAC. <lb/></s> | <s id="N13200">E&longs;to nauis AB; <lb/>cuius puppis A, prora B, te­<lb/>mo verò AC obliquè con­<lb/>&longs;titutus ad &longs;ini&longs;tram, ac &longs;uf­<lb/>fultus in A, vbi eius cardo <lb/>ad puppim po&longs;itus e&longs;t, & <lb/>vbi <expan abbr="angulũ">angulum</expan> efficiat <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="lõgi-tudine">longi­<lb/>tudine</expan> nauis, qui &longs;it BAC. <lb/></s> |
| <s id="N1321E">Deinde mare obuians incidat in ip&longs;am AC. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N1321E">Deinde mare obuians incidat in ip&longs;am AC. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N13222">Tunc dicimus <pb pagenum="104" xlink:href="005/01/112.jpg"/>punctum C fore, vt transferatur ver&longs;us D; punctum verò <lb/>B, quod proram de&longs;ignat, ver&longs;us E, cardine manente <lb/>immoto vbi A. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N13222">Tunc dicimus <pb pagenum="104" xlink:href="005/01/112.jpg"/>punctum C fore, vt transferatur ver&longs;us D; punctum verò <lb/>B, quod proram de&longs;ignat, ver&longs;us E, cardine manente <lb/>immoto vbi A. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N1322F">Etenim cum mare &longs;olum impellat temo­<lb/>nem inquantum obliquè con&longs;tituitur, & à nauis rectitudine <lb/>deuiat, efficacius impellit extremum vbi C, quod magis <lb/>elongatur ab ea, quàm reliquas partes, quæ minus, ac mi­<lb/>nus di&longs;tant. </s> | <s id="N1322F">Etenim cum mare &longs;olum impellat temo­<lb/>nem inquantum obliquè con&longs;tituitur, & à nauis rectitudine <lb/>deuiat, efficacius impellit extremum vbi C, quod magis <lb/>elongatur ab ea, quàm reliquas partes, quæ minus, ac mi­<lb/>nus di&longs;tant. </s> |
| <s id="N1323A">Proindeq remi&longs;&longs;ius, ac remi&longs;&longs;ius agit in illas <lb/>vniformiter difformiter v&longs;que ad punctum A, vbi &longs;icut ter­<lb/>minatur di&longs;tantia, ac diuiatio, ita etiam deficit impul&longs;us. </s> | <s id="N1323A"><expan abbr="Proindeq">Proindeque</expan> remi&longs;&longs;ius, ac remi&longs;&longs;ius agit in illas <lb/>vniformiter difformiter v&longs;que ad punctum A, vbi &longs;icut ter­<lb/>minatur di&longs;tantia, ac diuitatio, ita etiam deficit impul&longs;us. </s> |
| <s id="N13241">Ex <lb/>quo &longs;equitur punctum A, per&longs;e non moueri ad talem im­<lb/>pul&longs;um, &longs;ed tantum lineam AC circa illud tanquam &longs;emi­<lb/>diametrum circa centrum conuerti, ac declinare ver&longs;us D. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="N13241">Ex <lb/>quo &longs;equitur punctum A, per&longs;e non moueri ad talem im­<lb/>pul&longs;um, &longs;ed tantum lineam AC circa illud tanquam &longs;emi­<lb/>diametrum circa centrum conuerti, ac declinare ver&longs;us D. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N1324C">Cumque longitudo nauis angulum cum ip&longs;a latitudine te­<lb/>monis efficiat, &longs;equitur vlterius, vt tran&longs;lato ip&longs;o latere <lb/>AC, in AD, &longs;imul transferatur AB in AE, quod e&longs;t na­<lb/>uem declinare à &longs;ua rectitudine, ad obliquam po&longs;itionem <lb/>temonis mare intra angulum excipienris. </s> | <s id="N1324C">Cumque longitudo nauis angulum cum ip&longs;a latitudine te­<lb/>monis efficiat, &longs;equitur vlterius, vt tran&longs;lato ip&longs;o latere <lb/>AC, in AD, &longs;imul transferatur AB in AE, quod e&longs;t na­<lb/>uem declinare à &longs;ua rectitudine, ad obliquam po&longs;itionem <lb/>temonis mare intra angulum excipientis. </s> |
| <s id="N13257">Diximus punctum <lb/>A per &longs;e non moueri ob talem impul&longs;um, nam per acci­<lb/>dens, nempe propter maris incon&longs;tantiam, ac fluxibilitatem <lb/>etiam ip&longs;um puppis extremum aliquantulum dimouetur <lb/>cum cardine, quo temo fulcitur, &longs;icut quodlibet fulcimen­<lb/>tum ad motum vectis ob incon&longs;tantiam &longs;oli. </s> | <s id="N13257">Diximus punctum <lb/>A per &longs;e non moueri ob talem impul&longs;um, nam per acci­<lb/>dens, nempe propter maris incon&longs;tantiam, ac fluxibilitatem <lb/>etiam ip&longs;um puppis extremum aliquantulum dimouetur <lb/>cum cardine, quo temo fulcitur, &longs;icut quodlibet fulcimen­<lb/>tum ad motum vectis ob incon&longs;tantiam &longs;oli. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13264" type="main"> | <p id="N13264" type="main"> |
| <s id="N13266">Contrario autem modo temonem innixum, ait Ari&longs;toce­<lb/>les nauem inclinare, quoniam temo rationem habet vectis, <lb/>vt dictum e&longs;t cardini innixi tanquam fulcimento, mare au­<lb/>tem &longs;e habet, vt onus: At omnis vectis mediat inter fulci­<lb/>mentum, & onus, nec aliter quam fulcimento tanquam cen­<lb/>tro inhærendo, onus per modum circuli in contrarium mo­<lb/>uet, aut certè &longs;u&longs;tinet in tali po&longs;itione; Ergo dum temo &longs;u­<lb/>&longs;tinet mare cardini innixus tamquam fulcimento, & angu­<lb/>lum cum naui efficit ad excipiendum mare interius, cardo <lb/>manebit exterius tanquam ex alia parte ip&longs;ius vectis illi <lb/>contraria, ad quam facit nauem inclinarc. </s> | <s id="N13266">Contrario autem modo temonem innixum, ait Ari&longs;tote­<lb/>les nauem inclinare, quoniam temo rationem habet vectis, <lb/>vt dictum e&longs;t cardini innixi tanquam fulcimento, mare au­<lb/>tem &longs;e habet, vt onus: At omnis vectis mediat inter fulci­<lb/>mentum, & onus, nec aliter quam fulcimento tanquam cen­<lb/>tro inhærendo, onus per modum circuli in contrarium mo­<lb/>uet, aut certè &longs;u&longs;tinet in tali po&longs;itione; Ergo dum temo &longs;u­<lb/>&longs;tinet mare cardini innixus tamquam fulcimento, & angu­<lb/>lum cum naui efficit ad excipiendum mare interius, cardo <lb/>manebit exterius tanquam ex alia parte ip&longs;ius vectis illi <lb/>contraria, ad quam facit nauem inclinari. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N1327D" type="main"> | <p id="N1327D" type="main"> |
| <s id="N1327F">Ad hæc Ari&longs;toteles rationem quandam affert cur in ex­<lb/>tremo nauigij, & non in medio temo, &longs;eu clauus locetur, <lb/><expan abbr="aitq.">aitque</expan> eam e&longs;&longs;e, quoniam id quod fertur, facilius ab incepto <pb pagenum="105" xlink:href="005/01/113.jpg"/>itinere, &longs;eu à rectitudine &longs;ui motus declinat, cum in po&longs;tre­<lb/>ma eius parte ex latere diuer&longs;um aliquem impul&longs;um acce­<lb/>pit, quàm &longs;i accip at in alia parte anteriori. </s> | <s id="N1327F">Ad hæc Ari&longs;toteles rationem quandam affert cur in ex­<lb/>tremo nauigij, & non in medio temo, &longs;eu clauus locetur, <lb/><expan abbr="aitq.">aitque</expan> eam e&longs;&longs;e, quoniam id quod fertur, facilius ab incepto <pb pagenum="105" xlink:href="005/01/113.jpg"/>itinere, &longs;eu à rectitudine &longs;ui motus declinat, cum in po&longs;tre­<lb/>ma eius parte ex latere diuer&longs;um aliquem impul&longs;um acce­<lb/>pit, quàm &longs;i accipiat in alia parte anteriori. </s> |
| <s id="N13292">Prima enim. <lb/></s> | <s id="N13292">Prima enim. <lb/></s> |
| <s id="N13296">&longs;eu anterior pars lati <expan abbr="cõtinui">continui</expan>, inten&longs;iori impetu fertur, quàm <lb/>partes &longs;ub&longs;equentes, <expan abbr="validiu&longs;q.">validiu&longs;que</expan> propterea in &longs;uo motu per&longs;i­<lb/>&longs;tit, <expan abbr="contrarijsq.">contrarijsque</expan> omnibus ob&longs;i&longs;tit. </s> | <s id="N13296">&longs;eu anterior pars lati <expan abbr="cõtinui">continui</expan>, inten&longs;iori impetu fertur, quàm <lb/>partes &longs;ub&longs;equentes, <expan abbr="validiu&longs;q.">validiu&longs;que</expan> propterea in &longs;uo motu per&longs;i­<lb/>&longs;tit, <expan abbr="contrarijsq.">contrarijsque</expan> omnibus ob&longs;i&longs;tit. </s> |
| <s id="N132A9">E contra verò vltima. <lb/></s> | <s id="N132A9">E contra verò vltima. <lb/></s> |
| <s id="N132AD">pars, tanquam remi&longs;&longs;iorem vim con&longs;ecuta, imbecillius mo­<lb/>uetur, ac facilius cædit. </s> | <s id="N132AD">pars, tanquam remi&longs;&longs;iorem vim con&longs;ecuta, imbecillius mo­<lb/>uetur, ac facilius cædit. </s> |
| <s id="N132B2">Id quod maximè in proiectis ob­<lb/>&longs;eruare licebit. </s> | <s id="N132B2">Id quod maximè in proiectis ob­<lb/>&longs;eruare licebit. </s> |
| <s id="N132B7">Impetus namque in ea à proijciente im­<lb/>pre&longs;&longs;us, &longs;emper maior e&longs;t in eorum parte anteriori, quàm in <lb/>&longs;equentibus: &longs;eu illa pars eorum con&longs;t tuitur anteriot, cæ­<lb/>terasq in latione præcedit, in qua maior impetus fuerit <lb/>impre&longs;&longs;us. </s> | <s id="N132B7">Impetus namque in ea à proijciente im­<lb/>pre&longs;&longs;us, &longs;emper maior e&longs;t in eorum parte anteriori, quàm in <lb/>&longs;equentibus: &longs;eu illa pars eorum con&longs;tituitur anterior, cæ­<lb/><expan abbr="terasq">terasque</expan> in latione præcedit, in qua maior impetus fuerit <lb/>impre&longs;&longs;us. </s> |
| <s id="N132C2">Vnde cum den&longs;itas materiæ, aut grauitas &longs;ubie­<lb/>cti, inten&longs;ioris impetus capax redat ip&longs;um proiectum, hinc <lb/>fit, vt etiam &longs;i in principio motus pars grauior, vel den&longs;ior <lb/>fuerit po&longs;terior in progre&longs;&longs;u euadat anterior. </s> | <s id="N132C2">Vnde cum den&longs;itas materiæ, aut grauitas &longs;ubie­<lb/>cti, inten&longs;ioris impetus capax redat ip&longs;um proiectum, hinc <lb/>fit, vt etiam &longs;i in principio motus pars grauior, vel den&longs;ior <lb/>fuerit po&longs;terior in progre&longs;&longs;u euadat anterior. </s> |
| <s id="N132CB">Quod apertè <lb/>in proiectione baculi experimur quando anteponitur extre­<lb/>mum leuius, & po&longs;ponitur grauius; nam ex &longs;e ip&longs;a extrema <lb/>permutantur in aere, <expan abbr="priusq.">priusque</expan> grauius quàm leuius quo ten­<lb/>debant pertingit. </s> | <s id="N132CB">Quod apertè <lb/>in proiectione baculi experimur quando anteponitur extre­<lb/>mum leuius, & po&longs;ponitur grauius; nam ex &longs;e ip&longs;a extrema <lb/>permutantur in aere, <expan abbr="priusq.">priusque</expan> grauius quàm leuius quo ten­<lb/>debant pertingit. </s> |
| <s id="N132DA">Certum ergo relinquitur, vt quo <gap/>nte­<lb/>riores fuerint partes ip&longs;is lati continui, eo validius ferantur <lb/>tanquam maiorem adeptæ, aut &longs;ortitæ impetum, quo verò <lb/>po&longs;teriores, eo imbecillius, vnde etiam facilius vincantur. <lb/></s> | <s id="N132DA">Certum ergo relinquitur, vt quo ante­<lb/>riores fuerint partes ip&longs;is lati continui, eo validius ferantur <lb/>tanquam maiorem adeptæ, aut &longs;ortitæ impetum, quo verò <lb/>po&longs;teriores, eo imbecillius, vnde etiam facilius vincantur. <lb/></s> |
| <s id="N132E6">Hoc ip&longs;um itaque applicando in latione nauis, ait Ari&longs;tote­<lb/>les, quod cum nauis rectà fertur antror&longs;um, facilius e&longs;t illam <lb/>à cur&longs;u deflectere puppim à latere impellendo, quàm aliam <lb/>eiu&longs;dem nauis partem mediam, aut proram. </s> | <s id="N132E6">Hoc ip&longs;um itaque applicando in latione nauis, ait Ari&longs;tote­<lb/>les, quod cum nauis rectà fertur antror&longs;um, facilius e&longs;t illam <lb/>à cur&longs;u deflectere puppim à latere impellendo, quàm aliam <lb/>eiu&longs;dem nauis partem mediam, aut proram. </s> |
| <s id="N132EF">Siquidem in <lb/>puppi tanquam in po&longs;trema lati corpotis parte imbecilli&longs;&longs;i­<lb/>ma virtus e&longs;t impetus impre&longs;&longs;i, in <expan abbr="eaq.">eaque</expan> terminatur, ac deficit <lb/>latio. </s> | <s id="N132EF">Siquidem in <lb/>puppi tanquam in po&longs;trema lati corporis parte imbecilli&longs;&longs;i­<lb/>ma virtus e&longs;t impetus impre&longs;&longs;i, in <expan abbr="eaq.">eaque</expan> terminatur, ac deficit <lb/>latio. </s> |
| <s id="N132FC">Quare appo&longs;itè clauus in puppilocatur ad excipien­<lb/>dos ibi maris impul&longs;us, vt facilius à rectitudine itineris na­<lb/>uis ip&longs;a deflectat. </s> | <s id="N132FC">Quare appo&longs;itè clauus in puppilocatur ad excipien­<lb/>dos ibi maris impul&longs;us, vt facilius à rectitudine itineris na­<lb/>uis ip&longs;a deflectat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13303" type="main"> | <p id="N13303" type="main"> |
| <s id="N13305">Quæ profectò Ari&longs;totelis doctrina, eiusq applicatio, &longs;a­<lb/>no modo intelligenda e&longs;t. </s> | <s id="N13305">Quæ profectò Ari&longs;totelis doctrina, <expan abbr="eiusq">eiusque</expan> applicatio, &longs;a­<lb/>no modo intelligenda e&longs;t. </s> |
| <s id="N1330A">Nam licet quando nauigia vni­<lb/>co velo in prora locato feruntur, præcipuus impetus per <lb/>malum circa ip&longs;am proram incutiatur; nihilominus quando <pb pagenum="106" xlink:href="005/01/114.jpg"/>remis, vel pluribus velis nauigare contingit, <expan abbr="puppisq.">puppisque</expan> pari­<lb/>ter obtinet &longs;uum; res aliter &longs;e habet, cum pari, aut maiori <lb/>impetu, tunc puppis quàm prora feratur, quippe quæ illum <lb/>refundere etiam valeat vlterius in ip&longs;am proram. </s> | <s id="N1330A">Nam licet quando nauigia vni­<lb/>co velo in prora locato feruntur, præcipuus impetus per <lb/>malum circa ip&longs;am proram incutiatur; nihilominus quando <pb pagenum="106" xlink:href="005/01/114.jpg"/>remis, vel pluribus velis nauigare contingit, <expan abbr="puppisq.">puppisque</expan> pari­<lb/>ter obtinet &longs;uum; res aliter &longs;e habet, cum pari, aut maiori <lb/>impetu, tunc puppis quàm prora feratur, quippe quæ illum <lb/>refundere etiam valeat vlterius in ip&longs;am proram. </s> |
| <s id="N13320">Id quod <lb/>patet cum ex maiori velocitate, qua mouetur nauigium, ac <lb/>ip&longs;a prora adhibitis etiam velis, aut remis in puppi, &longs;eu pro­<lb/>pe illam; tum ex maiori conatu, quem adhibent remiges, <lb/>quò magis prope puppim remigauerint; vt hinc in triremi­<lb/>bus ad priores &longs;ingulos remos promouendos con&longs;tituantur <lb/>remiges quini, aut &longs;eni, ad reliquos verò, proram ver&longs;us pro­<lb/>cedendo, quaterni, ac tandem terni. </s> | <s id="N13320">Id quod <lb/>patet cum ex maiori velocitate, qua mouetur nauigium, ac <lb/>ip&longs;a prora adhibitis etiam velis, aut remis in puppi, &longs;eu pro­<lb/>pe illam; tum ex maiori conatu, quem adhibent remiges, <lb/>quò magis prope puppim remigauerint; vt hinc in triremi­<lb/>bus ad priores &longs;ingulos remos promouendos con&longs;tituantur <lb/>remiges quini, aut &longs;eni, ad reliquos verò, proram ver&longs;us pro­<lb/>cedendo, quaterni, ac tandem terni. </s> |
| <s id="N13331">Vbi autem maior co­<lb/>natus adhibetur, ibi maior imprimitur impetus. </s> | <s id="N13331">Vbi autem maior co­<lb/>natus adhibetur, ibi maior imprimitur impetus. </s> |
| |
| <s id="N1337A">Quia nimirum parua mo­<lb/>tione per temonem facta in eo &longs;itu, multo maius interual­<lb/>lum prora obliquè declinando percurrit, vt patere pote&longs;t <lb/>ex præcedenti figura <expan abbr="tantoq.">tantoque</expan> magis, quanto longior fuerit <pb pagenum="107" xlink:href="005/01/115.jpg"/>ip&longs;a nauis. </s> | <s id="N1337A">Quia nimirum parua mo­<lb/>tione per temonem facta in eo &longs;itu, multo maius interual­<lb/>lum prora obliquè declinando percurrit, vt patere pote&longs;t <lb/>ex præcedenti figura <expan abbr="tantoq.">tantoque</expan> magis, quanto longior fuerit <pb pagenum="107" xlink:href="005/01/115.jpg"/>ip&longs;a nauis. </s> |
| <s id="N1338C">Etenim idem, vel æqualis angulus, quo in­<lb/>ter longiores lineas continetur, eo maiorem ba&longs;im &longs;ubten­<lb/>dit, &longs;eu &longs;pectat, vt con&longs;tare etiam pote&longs;t per quartam propo­<lb/>&longs;itionem &longs;exti Euclidis. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N1338C">Etenim idem, vel æqualis angulus, quo in­<lb/>ter longiores lineas continetur, eo maiorem ba&longs;im &longs;ubten­<lb/>dit, &longs;eu &longs;pectat, vt con&longs;tare etiam pote&longs;t per quartam propo­<lb/>&longs;itionem &longs;exti Euclidis. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N13396">Cum igitur longitudo nauis con&longs;i­<lb/>derata in priori &longs;itu, deinde in po&longs;teriori po&longs;t <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan> <expan abbr="cir-cular&etilde;">cir­<lb/>cularem</expan>, immota ferè manente cu&longs;pide puppis, <expan abbr="angulũ">angulum</expan> quen­<lb/>dam efficiat, vt BAE, cuius ba&longs;is EB: tanto maiorem ip&longs;a <lb/>prora veluti ba&longs;im tran&longs;mittet ad motionem temonis quan­<lb/>to longior fuerit ip&longs;a nauis. </s> | <s id="N13396">Cum igitur longitudo nauis con&longs;i­<lb/>derata in priori &longs;itu, deinde in po&longs;teriori po&longs;t <expan abbr="motion&etilde;">motionem</expan> <expan abbr="cir-cular&etilde;">cir­<lb/>cularem</expan>, immota ferè manente cu&longs;pide puppis, <expan abbr="angulũ">angulum</expan> quen­<lb/>dam efficiat, vt BAE, cuius ba&longs;is EB: tanto maiorem ip&longs;a <lb/>prora veluti ba&longs;im tran&longs;mittet ad motionem temonis quan­<lb/>to longior fuerit ip&longs;a nauis. </s> |
| <s id="N133AF">Quod quippe non contingeret <lb/>&longs;i alibi temo con&longs;titutus <lb/>fui&longs;&longs;et, indeq talismotio <lb/><figure id="id.005.01.115.1.jpg" xlink:href="005/01/115/1.jpg"/><lb/>initium &longs;umeret. </s> | <s id="N133AF">Quod quippe non contingeret <lb/>&longs;i alibi temo con&longs;titutus <lb/>fui&longs;&longs;et, <expan abbr="indeq">indeque</expan> talis motio <lb/><figure id="id.005.01.115.1.jpg" xlink:href="005/01/115/1.jpg"/><lb/>initium &longs;umeret. </s> |
| <s id="N133BE">Quam­<lb/>obrem con&longs;entanea idem <lb/>Ari&longs;toteles protulit lib. | <s id="N133BE">Quam­<lb/>obrem con&longs;entanea idem <lb/>Ari&longs;toteles protulit lib. |
| | |
| de <lb/>motu animal. <!-- KEEP S--></s> | de <lb/>motu animal. <!-- KEEP S--></s> |
| |
| <s id="N133E3">Ari&longs;toteles pertran&longs;it, cuius &longs;olutionem hic in&longs;erit, vt po­<lb/>&longs;tea ex ea melius præfata confirmet. </s> | <s id="N133E3">Ari&longs;toteles pertran&longs;it, cuius &longs;olutionem hic in&longs;erit, vt po­<lb/>&longs;tea ex ea melius præfata confirmet. </s> |
| <s id="N133E8">Ait igitur ex ijs etiam <lb/>manife&longs;tum e&longs;&longs;e, quam ob cau&longs;am magis procedat naui­<lb/>gium antror&longs;um, quàm ip&longs;ius remi palmula mare reijciens <lb/>cædat retror&longs;um. </s> | <s id="N133E8">Ait igitur ex ijs etiam <lb/>manife&longs;tum e&longs;&longs;e, quam ob cau&longs;am magis procedat naui­<lb/>gium antror&longs;um, quàm ip&longs;ius remi palmula mare reijciens <lb/>cædat retror&longs;um. </s> |
| <s id="N133F1">Eadem enim (inquit) magnitudo, ij&longs;­<lb/>dem mota viribus, plus in aere progreditur, quàm in aqua; <lb/>eo &longs;cilicet, quod minorem in aere inueniat re&longs;i&longs;tentiam. <lb/></s> | <s id="N133F1">Eadem enim (inquit) magnitudo, ij&longs;­<lb/>dem mota viribus, plus in aere progreditur, quàm in aqua; <lb/>eo &longs;cilicet, quod minorem in aere inueniat re&longs;i&longs;tentiam. <lb/></s> |
| <s id="N133F9">Quod ip&longs;e quamuis ob&longs;curè propter defectum quorundam <lb/>verborum, ac fal&longs;itatem characterum, quibus figuram pro­<lb/>pont, &longs;ic ferè explicat in propo&longs;ito. </s> | <s id="N133F9">Quod ip&longs;e quamuis ob&longs;curè propter defectum quorundam <lb/>verborum, ac fal&longs;itatem characterum, quibus figuram pro­<lb/>ponit, &longs;ic ferè explicat in propo&longs;ito. </s> |
| <s id="N13400">Sitremus AB, &longs;cal-<pb pagenum="108" xlink:href="005/01/116.jpg"/><figure id="id.005.01.116.1.jpg" xlink:href="005/01/116/1.jpg"/><lb/>mus verò C, remi manubrium A, palmula in mari B. <lb/></s> | <s id="N13400">Sitremus AB, &longs;cal-<pb pagenum="108" xlink:href="005/01/116.jpg"/><figure id="id.005.01.116.1.jpg" xlink:href="005/01/116/1.jpg"/><lb/>mus verò C, remi manubrium A, palmula in mari B. <lb/></s> |
| <s id="N1340F">Si igitur manubrium A per aerem transferatur in D; vti­<lb/>que palmula B transferri non poterit per aquam in E. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="N1340F">Si igitur manubrium A per aerem transferatur in D; vti­<lb/>que palmula B transferri non poterit per aquam in E. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N13416">Quandoquidem non po&longs;&longs;et cum maiori re&longs;i&longs;tentia æquale <lb/>&longs;patium pertran&longs;ire, quemadmodum e&longs;t &longs;patium BE ip&longs;i <lb/>AD. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N13416">Quandoquidem non po&longs;&longs;et cum maiori re&longs;i&longs;tentia æquale <lb/>&longs;patium pertran&longs;ire, quemadmodum e&longs;t &longs;patium BE ip&longs;i <lb/>AD. <!-- KEEP S--></s> |
| |
| </p> | </p> |
| <p id="N13434" type="main"> | <p id="N13434" type="main"> |
| <s id="N13436">Addit præterea Ari&longs;toteles, quod inter i&longs;tos duos motus <lb/>contrarios id quod &longs;tabit, &longs;eu manebit, erit medium pun­<lb/>ctum vbi C, nempe vbi con&longs;tituitur &longs;calmus circa quem <lb/>remus conuertitur. </s> | <s id="N13436">Addit præterea Ari&longs;toteles, quod inter i&longs;tos duos motus <lb/>contrarios id quod &longs;tabit, &longs;eu manebit, erit medium pun­<lb/>ctum vbi C, nempe vbi con&longs;tituitur &longs;calmus circa quem <lb/>remus conuertitur. </s> |
| <s id="N1343F">Siquidem verè re&longs;pectu manubrij, ac <lb/>palmulæ, tanquam ex<gap/>remorum diametri circulariter du­<lb/>ctæ, &longs;calmus ip&longs;e tanquam <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> manebit. </s> | <s id="N1343F">Siquidem verè re&longs;pectu manubrij, ac <lb/>palmulæ, tanquam extremorum diametri circulariter du­<lb/>ctæ, &longs;calmus ip&longs;e tanquam <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> manebit. </s> |
| <s id="N1344C">Quare &longs;calmus <lb/>C nunquam procederet ad partes D, nempe antror&longs;um, <lb/>ni&longs;i commoueretur nauigium, cui e&longs;t affixus, & eo transfer­<lb/>retur, vbi remi e&longs;t principium, cum &longs;emper nauigium per <lb/>impul&longs;um in ip&longs;a remigatione acceptum, &longs;equatur motum. <lb/></s> | <s id="N1344C">Quare &longs;calmus <lb/>C nunquam procederet ad partes D, nempe antror&longs;um, <lb/>ni&longs;i commoueretur nauigium, cui e&longs;t affixus, & eo transfer­<lb/>retur, vbi remi e&longs;t principium, cum &longs;emper nauigium per <lb/>impul&longs;um in ip&longs;a remigatione acceptum, &longs;equatur motum. <lb/></s> |
| <s id="N13458">principij mouentis nempe manubrij à quo fertur antror­<lb/>&longs;um, & &longs;ic impo&longs;ito per motum manubrij ab A v&longs;que ad <lb/>D, &longs;calmus, qui erat in C, con&longs;tituetur in H, palmula re­<lb/>trocedente à B v&longs;que ad F. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N13458">principij mouentis nempe manubrij à quo fertur antror­<lb/>&longs;um, & &longs;ic impo&longs;ito per motum manubrij ab A v&longs;que ad <lb/>D, &longs;calmus, qui erat in C, con&longs;tituetur in H, palmula re­<lb/>trocedente à B v&longs;que ad F. <!-- KEEP S--></s> |
| </p> | </p> |
| |
| <s id="N13480">ratione fiat. </s> | <s id="N13480">ratione fiat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13483" type="main"> | <p id="N13483" type="main"> |
| <s id="N13485">Dicendum ergo e&longs;t, <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> <expan abbr="nauigiũ">nauigium</expan> in <expan abbr="anterĩora">anterinora</expan> moue­<lb/><gap/>i ab&longs;que eo, quod palmula rettocedat, aliquando verò tan­<lb/>tum prouehi nauigium, quantum palmula retroce&longs;&longs;erit; &longs;ed <lb/>vt plurimum, magis procedinauigium, quàm palmula in. <lb/></s> | <s id="N13485">Dicendum ergo e&longs;t, <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> <expan abbr="nauigiũ">nauigium</expan> in <expan abbr="anterĩora">anterinora</expan> moue­<lb/>ri ab&longs;que eo, quod palmula retrocedat, aliquando verò tan­<lb/>tum prouehi nauigium, quantum palmula retroce&longs;&longs;erit; &longs;ed <lb/>vt plurimum, magis procedi nauigium, quàm palmula in. <lb/></s> |
| <s id="N1349C">contrarium cædat. </s> | <s id="N1349C">contrarium cædat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N1349F" type="main"> | <p id="N1349F" type="main"> |
| <s id="N134A1">Prima pars huius a&longs;&longs;ertionis in duobus ca&longs;ibus verifica­<lb/>tur. </s> | <s id="N134A1">Prima pars huius a&longs;&longs;ertionis in duobus ca&longs;ibus verifica­<lb/>tur. </s> |
| <s id="N134A6">Prior e&longs;t, cum æquale &longs;patium pertran&longs;ierit nauigium, <lb/>ac remi manubrium motu proprio, quo &longs;eilicet circa &longs;cal­<lb/>mum conuertitur: tunc eorum palmula manet immota. <lb/></s> | <s id="N134A6">Prior e&longs;t, cum æquale &longs;patium pertran&longs;ierit nauigium, <lb/>ac remi manubrium motu proprio, quo &longs;cilicet circa &longs;cal­<lb/>mum conuertitur: tunc eorum palmula manet immota. <lb/></s> |
| <s id="N134AE">Nam &longs;i exempli gratia nauigium pertran&longs;eat palmum &longs;pa­<lb/>tij, manubrium verò &longs;imul &longs;uo motu proprio alterum, iam, <lb/>in fine ip&longs;ius remigationis ip&longs;urn manubrium per duos pal­<lb/>mos di&longs;tabit à loco priori vnde di&longs;ce&longs;&longs;erat. </s> | <s id="N134AE">Nam &longs;i exempli gratia nauigium pertran&longs;eat palmum &longs;pa­<lb/>tij, manubrium verò &longs;imul &longs;uo motu proprio alterum, iam, <lb/>in fine ip&longs;ius remigationis ip&longs;um manubrium per duos pal­<lb/>mos di&longs;tabit à loco priori vnde di&longs;ce&longs;&longs;erat. </s> |
| <s id="N134B7">At palmula cum <lb/>per motum quidem nauigij anterius tran&longs;lata e&longs;&longs;et ad &longs;pa­<lb/>tium vnius palmi, per motum verò manubrij &longs;imul retro­<lb/>ee&longs;&longs;i&longs;&longs;et ad alium palmum (fiquidem tantum retrocedit pal­<lb/>mula quantum antecedit manubrium motu proprio, &longs;uppo­<lb/>&longs;&longs;to, quod æquè di&longs;tent à &longs;calmo) &longs;equitur verè ac &longs;implici­<lb/>ter ip&longs;am palmulam dimotam non fui&longs;&longs;e. </s> | <s id="N134B7">At palmula cum <lb/>per motum quidem nauigij anterius tran&longs;lata e&longs;&longs;et ad &longs;pa­<lb/>tium vnius palmi, per motum verò manubrij &longs;imul retro­<lb/>ce&longs;&longs;i&longs;&longs;et ad alium palmum (siquidem tantum retrocedit pal­<lb/>mula quantum antecedit manubrium motu proprio, &longs;uppo­<lb/>&longs;ito, quod æquè di&longs;tent à &longs;calmo) &longs;equitur verè ac &longs;implici­<lb/>ter ip&longs;am palmulam dimotam non fui&longs;&longs;e. </s> |
| <s id="N134C6">Sicut homo qui <lb/>pari pa&longs;&longs;a graditur contra cur&longs;um nauigij à prora in pup­<lb/>pim, &longs;impliciter non mouetur, quia &longs;emper eandem &longs;eruat <lb/>di&longs;tantiam à punctis fixis, vt a terra, vel cælo. </s> | <s id="N134C6">Sicut homo qui <lb/>pari pa&longs;&longs;a graditur contra cur&longs;um nauigij à prora in pup­<lb/>pim, &longs;impliciter non mouetur, quia &longs;emper eandem &longs;eruat <lb/>di&longs;tantiam à punctis fixis, vt a terra, vel cælo. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N134CF" type="main"> | <p id="N134CF" type="main"> |
| <s id="N134D1">Notand<gap/>m tamen e&longs;t in ca&longs;u de&longs;cripto, nauigium non. <lb/></s> | <s id="N134D1">Notandum tamen e&longs;t in ca&longs;u de&longs;cripto, nauigium non. <lb/></s> |
| <s id="N134D7">moueri &longs;ola virtute eiu&longs;dem remigationis. </s> | <s id="N134D7">moueri &longs;ola virtute eiu&longs;dem remigationis. </s> |
| <s id="N134DA">Nam &longs;patium, <lb/>quod percurrit virtute illius, nec computari po&longs;&longs;et vltra il­<lb/>&longs;ud, quod &longs;imul percurrit manubrium motu proprio; nec <lb/>vnquam e&longs;&longs;et illi equale. </s> | <s id="N134DA">Nam &longs;patium, <lb/>quod percurrit virtute illius, nec computari po&longs;&longs;et vltra il­<lb/>lud, quod &longs;imul percurrit manubrium motu proprio; nec <lb/>vnquam e&longs;&longs;et illi equale. </s> |
| <s id="N134E3">Semper enim plus mouetur ma-<pb pagenum="110" xlink:href="005/01/118.jpg"/>nubrium, quam &longs;calmus eodem tempore ad impullum il­<lb/>lius; nauis autem mouetur ad motum &longs;calmi. </s> | <s id="N134E3">Semper enim plus mouetur ma-<pb pagenum="110" xlink:href="005/01/118.jpg"/>nubrium, quam &longs;calmus eodem tempore ad impulsum il­<lb/>lius; nauis autem mouetur ad motum &longs;calmi. </s> |
| <s id="N134ED">Quod clarius <lb/>patebit in &longs;ubiecta figura; in qua &longs;it remus AB, cuius ma­<lb/>nubrium A, pal­<lb/><figure id="id.005.01.118.1.jpg" xlink:href="005/01/118/1.jpg"/><lb/>mula B, &longs;calmus <lb/>verò &longs;it in pun­<lb/>cto medio vbi C. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="N134ED">Quod clarius <lb/>patebit in &longs;ubiecta figura; in qua &longs;it remus AB, cuius ma­<lb/>nubrium A, pal­<lb/><figure id="id.005.01.118.1.jpg" xlink:href="005/01/118/1.jpg"/><lb/>mula B, &longs;calmus <lb/>verò &longs;it in pun­<lb/>cto medio vbi C. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N13502">Deinde promo-­<lb/>ueatur manubrium <lb/>A motu proprio <lb/>v&longs;que ad D, palmnla manente in B. </s> | <s id="N13502">Deinde promo-­<lb/>ueatur manubrium <lb/>A motu proprio <lb/>v&longs;que ad D, palmula manente in B. </s> |
| <s id="N1350B">Scalmus verò C, <lb/>eodem tempore pertran&longs;eat &longs;patium CE, quod &longs;it æquale <lb/>ip&longs;i AD; <expan abbr="&longs;ubtendanturq.">&longs;ubtendanturque</expan> æquales rectæ ip&longs;is arcubus AD, <lb/>& CE, & con&longs;tituatur paralellogrammum DECA, &longs;u­<lb/>per ip&longs;um AB. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N1350B">Scalmus verò C, <lb/>eodem tempore pertran&longs;eat &longs;patium CE, quod &longs;it æquale <lb/>ip&longs;i AD; <expan abbr="&longs;ubtendanturq.">&longs;ubtendanturque</expan> æquales rectæ ip&longs;is arcubus AD, <lb/>& CE, & con&longs;tituatur paralellogrammum DECA, &longs;u­<lb/>per ip&longs;um AB. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N1351B">Tunc dico &longs;calmum C vnà cum nauigio <lb/>tran&longs;latum non fui&longs;&longs;e v&longs;que ad E virtute &longs;ola eiu&longs;dem re­<lb/>migationis, &longs;eu proprij motus manubrij ab A v&longs;que ad D, <lb/>palmula manente in B. </s> | <s id="N1351B">Tunc dico &longs;calmum C vnà cum nauigio <lb/>tran&longs;latum non fui&longs;&longs;e v&longs;que ad E virtute &longs;ola eiu&longs;dem re­<lb/>migationis, &longs;eu proprij motus manubrij ab A v&longs;que ad D, <lb/>palmula manente in B. </s> |
| <s id="N13524">Siquidem hoc &longs;olo motu remus <lb/>AB con&longs;titueretur in recta DB, cuius punctum medium <lb/>vbi&longs;calmus po&longs;itus e&longs;t e&longs;&longs;et in F, non autem in E, qua <lb/>pertran&longs;ire non pote&longs;t recta DB. </s> | <s id="N13524">Siquidem hoc &longs;olo motu remus <lb/>AB con&longs;titueretur in recta DB, cuius punctum medium <lb/>vbi&longs;calmus po&longs;itus e&longs;t e&longs;&longs;et in F, non autem in E, qua <lb/>pertran&longs;ire non pote&longs;t recta DB. </s> |
| |
| </p> | </p> |
| <p id="N1356B" type="main"> | <p id="N1356B" type="main"> |
| <s id="N1356D">Po&longs;terior verò ca&longs;us, in quo verificatur palmulam ad mo­<lb/>tum antror&longs;um nauigij <expan abbr="nõ">non</expan> retrocedere, e&longs;t cum celerius fer­<lb/>tur nauigium, quàm remi manubrium. </s> | <s id="N1356D">Po&longs;terior verò ca&longs;us, in quo verificatur palmulam ad mo­<lb/>tum antror&longs;um nauigij <expan abbr="nõ">non</expan> retrocedere, e&longs;t cum celerius fer­<lb/>tur nauigium, quàm remi manubrium. </s> |
| <s id="N13578"><expan abbr="Siquid&etilde;">Siquidem</expan> cum in tan­<lb/>tum palmula po&longs;&longs;it retrocedere, inquantum manubrium <lb/>motu proprio in anteriora amplius progreditur quàm naui­<lb/>gium, &longs;i celerius feratur nauigium quàm manubrium, ma­<lb/>in&longs;que proinde &longs;patium percurrat, palmula nullo modo po­<lb/>terit retrocedere. </s> | <s id="N13578"><expan abbr="Siquid&etilde;">Siquidem</expan> cum in tan­<lb/>tum palmula po&longs;&longs;it retrocedere, in quantum manubrium <lb/>motu proprio in anteriora amplius progreditur quàm naui­<lb/>gium, &longs;i celerius feratur nauigium quàm manubrium, ma­<lb/>iu&longs;que proinde &longs;patium percurrat, palmula nullo modo po­<lb/>terit retrocedere. </s> |
| <s id="N13588">Etenim po&longs;ito, quod manubrium motu <lb/>proprio decurrat &longs;patium bipalmare, per totidem palmos <lb/>palmula retrocederet, &longs;i nauigium maneret immotum: At <lb/>&longs;i &longs;imul nauigium percurrat &longs;patium quadripalmare, nihil <lb/>palmula retrocedet. </s> | <s id="N13588">Etenim po&longs;ito, quod manubrium motu <lb/>proprio decurrat &longs;patium bipalmare, per totidem palmos <lb/>palmula retrocederet, &longs;i nauigium maneret immotum: At <lb/>&longs;i &longs;imul nauigium percurrat &longs;patium quadripalmare, nihil <lb/>palmula retrocedet. </s> |
| <s id="N13593">Nam quo tempore retrocederet <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>duplum progrederetur in contrarium. </s> | <s id="N13593">Nam quo tempore retrocederet <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>duplum progrederetur in contrarium. </s> |
| </p> | </p> |
| |
| <p id="N135BE" type="main"> | <p id="N135BE" type="main"> |
| <s id="N135C0">Tertia denique a&longs;&longs;ertionis pars, nempe magis, vt pluri­<lb/>mum prògre di nauigium, quàm palmulam incontrarium, <lb/>ex dictis ferè o&longs;tenditur aperti&longs;simè. </s> | <s id="N135C0">Tertia denique a&longs;&longs;ertionis pars, nempe magis, vt pluri­<lb/>mum prògre di nauigium, quàm palmulam incontrarium, <lb/>ex dictis ferè o&longs;tenditur aperti&longs;simè. </s> |
| <s id="N135C7">Quia licet maius &longs;pa­<lb/>tium decurrat remi manubrium, quàm nauigium, quando <lb/>ip&longs;um nauigium mouetur &longs;olùm in virtute eiu&longs;dem remiga­<lb/>tionis, vt frequentius accidit: rarò tamen exce&longs;&longs;us ad dimi­<lb/>dium videtur pertingere, ita vt manubrium motu proprio <lb/>duplum conficiat &longs;patium, quàm nauigium. </s> | <s id="N135C7">Quia licet maius &longs;pa­<lb/>tium decurrat remi manubrium, quàm nauigium, quando <lb/>ip&longs;um nauigium mouetur &longs;olùm in virtute eiu&longs;dem remiga­<lb/>tionis, vt frequentius accidit: rarò tamen exce&longs;&longs;us ad dimi­<lb/>dium videtur pertingere, ita vt manubrium motu proprio <lb/>duplum conficiat &longs;patium, quàm nauigium. </s> |
| <s id="N135D4">Cum autem <lb/>huiu&longs;modi exce&longs;&longs;us ad dimidium non pertingit, neque pal­<lb/>mula per æquale &longs;patium retrocedet, &longs;ed minns. </s> | <s id="N135D4">Cum autem <lb/>huiu&longs;modi exce&longs;&longs;us ad dimidium non pertingit, neque pal­<lb/>mula per æquale &longs;patium retrocedet, &longs;ed minus. </s> |
| <s id="N135DB">Vnde &longs;i <lb/>manubrium progrediatur vt tria; nauigium vero vt duo, pal-<pb pagenum="112" xlink:href="005/01/120.jpg"/>mula retrocedet vt vnum: tantum &longs;cilicet quantum e&longs;t <lb/>&longs;patium, quo excedit illud, quod conficitur per motum <lb/>contrarium. </s> | <s id="N135DB">Vnde &longs;i <lb/>manubrium progrediatur vt tria; nauigium vero vt duo, pal-<pb pagenum="112" xlink:href="005/01/120.jpg"/>mula retrocedet vt vnum: tantum &longs;cilicet quantum e&longs;t <lb/>&longs;patium, quo excedit illud, quod conficitur per motum <lb/>contrarium. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N135E9" type="main"> | <p id="N135E9" type="main"> |
| |
| <s id="N1374C">Etenim &longs;i temo per &longs;ui con­<lb/>uer&longs;ionem, vel obliquam po&longs;itionem fluctus maris à dex­<lb/>tris excipiat, ab&longs;que dubio puppis ad &longs;ini&longs;tram declinabit, <lb/>prora manente ferè immota, eo quod impetus obliquè &longs;it <lb/>impre&longs;&longs;us, & illuc v&longs;que pertingere nequeat, vel ob &longs;uam <lb/>imbecillitatem ibi tandem langue&longs;cat. </s> | <s id="N1374C">Etenim &longs;i temo per &longs;ui con­<lb/>uer&longs;ionem, vel obliquam po&longs;itionem fluctus maris à dex­<lb/>tris excipiat, ab&longs;que dubio puppis ad &longs;ini&longs;tram declinabit, <lb/>prora manente ferè immota, eo quod impetus obliquè &longs;it <lb/>impre&longs;&longs;us, & illuc v&longs;que pertingere nequeat, vel ob &longs;uam <lb/>imbecillitatem ibi tandem langue&longs;cat. </s> |
| <s id="N13759">Quod facilè con­<lb/>templari e&longs;t in &longs;ubiecta, quam delineauimus nauicula, cuius <lb/>linea AB refert gubernaculum cum temone affixo in ip&longs;a <lb/>cu&longs;pide puppis vbi C, ac prora con&longs;tituitur in G. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N13759">Quod facilè con­<lb/>templari e&longs;t in &longs;ubiecta, quam delineauimus nauicula, cuius <lb/>linea AB refert gubernaculum cum temone affixo in ip&longs;a <lb/>cu&longs;pide puppis vbi C, ac prora con&longs;tituitur in G. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N13763">Nam <lb/>dato quod extremum temonis B, mare dextror&longs;um exci­<lb/>piens, aut propellens transferatur in D per motum guber­<lb/>naculi ab A in E, vtique cu&longs;pis puppis, quæ e&longs;t in C <lb/>transferetur &longs;ini&longs;tror&longs;um vnà cum tota nauicula ver&longs;us F, <lb/>prora ip&longs;a in eodem puncto manente, vel parum inde di­<lb/>mota, vt v&longs;que ad punctum H; ita vt nauicula, quæ erat <pb pagenum="116" xlink:href="005/01/124.jpg"/><figure id="id.005.01.124.1.jpg" xlink:href="005/01/124/1.jpg"/><lb/>in CG, con&longs;tituatur in FG, vel in <lb/>FH. </s> | <s id="N13763">Nam <lb/>dato quod extremum temonis B, mare dextror&longs;um exci­<lb/>piens, aut propellens transferatur in D per motum guber­<lb/>naculi ab A in E, vtique cu&longs;pis puppis, quæ e&longs;t in C <lb/>transferetur &longs;ini&longs;tror&longs;um vnà cum tota nauicula ver&longs;us F, <lb/>prora ip&longs;a in eodem puncto manente, vel parum inde di­<lb/>mota, vt v&longs;que ad punctum H; ita vt nauicula, quæ erat <pb pagenum="116" xlink:href="005/01/124.jpg"/><figure id="id.005.01.124.1.jpg" xlink:href="005/01/124/1.jpg"/><lb/>in CG, con&longs;tituatur in FG, vel in <lb/>FH. </s> |
| <s id="N1377F">Licet hoc non &longs;emper veri­<lb/>ficetur cum &longs;æpius impetus per <lb/>remonem incu&longs;&longs;us à mare in hu­<lb/>iu&longs;modi ca&longs;u &longs;uperare, ac tran&longs;­<lb/>ferre nequeat centrum grauitatis <lb/>totius nauis, quod e&longs;t circa me­<lb/>dium illius, <expan abbr="proindeq.">proindeque</expan> tota longi­<lb/>tudo nauis conuerti non po&longs;&longs;it <lb/>tanquam &longs;emidiameter circa ter­<lb/>minum prorar, tanquam circa cen­<lb/>trum, &longs;ed potius centrum huius <lb/>conuer&longs;ionis con&longs;tituatur in ip&longs;o centro grauitatis totius <lb/>nauis, vel in alio puncto lineæ per ip&longs;um ad centrum mundi <lb/>cadentis. </s> | <s id="N1377F">Licet hoc non &longs;emper veri­<lb/>ficetur cum &longs;æpius impetus per <lb/>remonem incu&longs;&longs;us à mare in hu­<lb/>iu&longs;modi ca&longs;u &longs;uperare, ac tran&longs;­<lb/>ferre nequeat centrum grauitatis <lb/>totius nauis, quod e&longs;t circa me­<lb/>dium illius, <expan abbr="proindeq.">proindeque</expan> tota longi­<lb/>tudo nauis conuerti non po&longs;&longs;it <lb/>tanquam &longs;emidiameter circa ter­<lb/>minum prorae, tanquam circa cen­<lb/>trum, &longs;ed potius centrum huius <lb/>conuer&longs;ionis con&longs;tituatur in ip&longs;o centro grauitatis totius <lb/>nauis, vel in alio puncto lineæ per ip&longs;um ad centrum mundi <lb/>cadentis. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N137A0" type="main"> | <p id="N137A0" type="main"> |
| <s id="N137A2">In prædictis ergo ca&longs;ibus, & cum explicata limitatione <lb/>loquendo de nauigio, quod nullo pacto fertur antror&longs;um <lb/>intelligitur verificari, quod docuit Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N137A2">In prædictis ergo ca&longs;ibus, & cum explicata limitatione <lb/>loquendo de nauigio, quod nullo pacto fertur antror&longs;um <lb/>intelligitur verificari, quod docuit Ari&longs;toteles. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N137AA">In eodem <lb/>exi&longs;tente prora, totum transferri nauigium; Alioquin &longs;i &longs;er­<lb/>mo fui&longs;&longs;et de nauigio, quod plenis velis, aut remis mare <lb/>tran&longs;mittit, verificari certè non po&longs;&longs;et; cum talis ac tanta <lb/>&longs;it vis eiu&longs;dem cur&longs;us, quo recta in anteriora citi&longs;simè fer­<lb/>tur, vt non &longs;inat ip&longs;am puppim per occur&longs;um maris, quod <lb/>incidit in temonem à &longs;uo recto tramite admodum &longs;altem <lb/>diuerti, &longs;icut à puncto &longs;uæ quietis facilè ip&longs;a dimouetur cum <lb/>nauis quie&longs;cit. </s> | <s id="N137AA">In eodem <lb/>exi&longs;tente prora, totum transferri nauigium; Alioquin &longs;i &longs;er­<lb/>mo fui&longs;&longs;et de nauigio, quod plenis velis, aut remis mare <lb/>tran&longs;mittit, verificari certè non po&longs;&longs;et; cum talis ac tanta <lb/>&longs;it vis eiu&longs;dem cur&longs;us, quo recta in anteriora citi&longs;simè fer­<lb/>tur, vt non &longs;inat ip&longs;am puppim per occur&longs;um maris, quod <lb/>incidit in temonem à &longs;uo recto tramite admodum &longs;altem <lb/>diuerti, &longs;icut à puncto &longs;uæ quietis facilè ip&longs;a dimouetur cum <lb/>nauis quie&longs;cit. </s> |
| <s id="N137BD">Licet enim promoto &longs;ernel antror&longs;um naui­<lb/>gio, temo per obliquam &longs;ui con&longs;titutionem, & immediatum <lb/>repul&longs;nm quem patitur, omnino re&longs;i&longs;tere nequeat occur­<lb/>rentibus fluctibus, <expan abbr="cogaturq.">cogaturque</expan> moueri, velut in gyrum circa <lb/>ip&longs;ius puppis extremum; vim tamen quam patitur transfun­<lb/>dit in longitudinem nauis, tanquam in alterum latus, cum <lb/>quo efficit angulum, vt in principio cum &longs;ua figura expre&longs;si­<lb/>mus: Vnde cum non &longs;olum ad motum vnius lateris in an­<lb/>gulo, moueatur alterum, &longs;ed facilius &longs;it, vtrumque latus cir­<lb/>culariter moueri, cu&longs;pide anguli tanquam centro manente <pb pagenum="117" xlink:href="005/01/125.jpg"/>immota ob aliquo <expan abbr="limpedimentũ">limpedimentum</expan>, quàm <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="angulũ">angulum</expan> &longs;imul <lb/>transferri; hinc e&longs;t, vt re&longs;i&longs;tentia nouis orta ex impetu indi­<lb/>rectum tendente, &longs;ufficiat vt cu&longs;pis prædicti anguli, quæ in <lb/>propo&longs;ito e&longs;t vbi puppis extremum; minimè dimoueatur à <lb/>tramite &longs;uper <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> fertur, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;ufficiat quin prora <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>extremum alterius lateris moueatur ad motum lateris, quod <lb/>con&longs;tituitur à temone, ita vt temone ad leuam repul&longs;o lon­<lb/>gitudo nauis cum prora ad dexteram vergat. </s> | <s id="N137BD">Licet enim promoto &longs;emel antror&longs;um naui­<lb/>gio, temo per obliquam &longs;ui con&longs;titutionem, & immediatum <lb/>repul&longs;um quem patitur, omnino re&longs;i&longs;tere nequeat occur­<lb/>rentibus fluctibus, <expan abbr="cogaturq.">cogaturque</expan> moueri, velut in gyrum circa <lb/>ip&longs;ius puppis extremum; vim tamen quam patitur transfun­<lb/>dit in longitudinem nauis, tanquam in alterum latus, cum <lb/>quo efficit angulum, vt in principio cum &longs;ua figura expre&longs;si­<lb/>mus: Vnde cum non &longs;olum ad motum vnius lateris in an­<lb/>gulo, moueatur alterum, &longs;ed facilius &longs;it, vtrumque latus cir­<lb/>culariter moueri, cu&longs;pide anguli tanquam centro manente <pb pagenum="117" xlink:href="005/01/125.jpg"/>immota ob aliquod <expan abbr="limpedimentũ">impedimentum</expan>, quàm <expan abbr="totũ">totum</expan> <expan abbr="angulũ">angulum</expan> &longs;imul <lb/>transferri; hinc e&longs;t, vt re&longs;i&longs;tentia nouis orta ex impetu indi­<lb/>rectum tendente, &longs;ufficiat vt cu&longs;pis prædicti anguli, quæ in <lb/>propo&longs;ito e&longs;t vbi puppis extremum; minimè dimoueatur à <lb/>tramite &longs;uper <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> fertur, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;ufficiat quin prora <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>extremum alterius lateris moueatur ad motum lateris, quod <lb/>con&longs;tituitur à temone, ita vt temone ad leuam repul&longs;o lon­<lb/>gitudo nauis cum prora ad dexteram vergat. </s> |
| <s id="N13805">Prouenit au­<lb/>tem maior hæc facilitas motus lateris vtriu&longs;que, circa pro­<lb/>priam cu&longs;pidem, tum ex facilitate motus circularis in vni­<lb/>uer&longs;um, tum ex ip&longs;a re&longs;i&longs;tentia, qua cu&longs;pis anguli, quem effi­<lb/>ciunt detinetur ab impul&longs;o in directum nè moueatur obli­<lb/>què in tran&longs;uer&longs;um. </s> | <s id="N13805">Prouenit au­<lb/>tem maior hæc facilitas motus lateris vtriu&longs;que, circa pro­<lb/>priam cu&longs;pidem, tum ex facilitate motus circularis in vni­<lb/>uer&longs;um, tum ex ip&longs;a re&longs;i&longs;tentia, qua cu&longs;pis anguli, quem effi­<lb/>ciunt detinetur ab impul&longs;o in directum nè moueatur obli­<lb/>què in tran&longs;uer&longs;um. </s> |
| <s id="N13812">Innititur enim ei tanquam fulcimento, <lb/>ip&longs;aque latera induunt rationem vectis cuiu&longs;dam angulo&longs;i <lb/>in medio fulti, qui &longs;anè facilius conuertitur circa fulcimen­<lb/>tum ad motum alterius extremi, quàm &longs;imul &longs;ecundum &longs;e <lb/>totum aliò transferatur. </s> | <s id="N13812">Innititur enim ei tanquam fulcimento, <lb/>ip&longs;aque latera induunt rationem vectis cuiu&longs;dam angulo&longs;i <lb/>in medio fulti, qui &longs;anè facilius conuertitur circa fulcimen­<lb/>tum ad motum alterius extremi, quàm &longs;imul &longs;ecundum &longs;e <lb/>totum aliò transferatur. </s> |
| <s id="N1381D">Antror&longs;um ergo naui promota, <lb/>ip&longs;e impetus promotionis, &longs;eu cur&longs;us impedit ne puppis ex­<lb/>tremum in tran&longs;uer&longs;um dimoueatur, non autem ob&longs;tat quin <lb/>ad motionem obliquam temonis, conuertatur &longs;ecum & <lb/>prora, cum propter vim illatam, quæ vrgentibus fluctibus, in <lb/>illam transfunditur; tum propter facilitatem conuer&longs;ionis <lb/>explicatam, con&longs;entaneè ad doctrinam &longs;upra traditam, <expan abbr="men-temq.">men­<lb/>temque</expan> Ari&longs;totelis aientis. </s> | <s id="N1381D">Antror&longs;um ergo naui promota, <lb/>ip&longs;e impetus promotionis, &longs;eu cur&longs;us impedit ne puppis ex­<lb/>tremum in tran&longs;uer&longs;um dimoueatur, non autem ob&longs;tat quin <lb/>ad motionem obliquam temonis, conuertatur &longs;ecum & <lb/>prora, cum propter vim illatam, quæ vrgentibus fluctibus, in <lb/>illam transfunditur; tum propter facilitatem conuer&longs;ionis <lb/>explicatam, con&longs;entaneè ad doctrinam &longs;upra traditam, <expan abbr="men-temq.">men­<lb/>temque</expan> Ari&longs;totelis aientis. </s> |
| |
| <s id="N13851">Idem <lb/>enim e&longs;t vtrinque æqualia pondera &longs;u&longs;tinere, ac impetus <lb/>pariter æquales. </s> | <s id="N13851">Idem <lb/>enim e&longs;t vtrinque æqualia pondera &longs;u&longs;tinere, ac impetus <lb/>pariter æquales. </s> |
| <s id="N13858">Cum autem à dextris, vel à &longs;ini&longs;tris ex na­<pb pagenum="118" xlink:href="005/01/126.jpg"/>ui lignum aliquod, vt temo, vel aliud non ab&longs;imile promi­<lb/>nuerit, cui mare obuians, maiorem impetum incutiat, iam <lb/>non e&longs;t amplius æqualis impetus vtrinque incu&longs;&longs;us. </s> | <s id="N13858">Cum autem à dextris, vel à &longs;ini&longs;tris ex na­<pb pagenum="118" xlink:href="005/01/126.jpg"/>ui lignum aliquod, vt temo, vel aliud non ab&longs;imile promi­<lb/>nuerit, cui mare obuians, maiorem impetum incutiat, iam <lb/>non e&longs;t amplius æqualis impetus vtrinque incu&longs;&longs;us. </s> |
| <s id="N13864">Ac &longs;icut <lb/>libram cum ip&longs;a maius pondus altero brachio &longs;u&longs;tinet incli­<lb/>nari nece&longs;&longs;e e&longs;t, ac cedere &longs;ecundum illud brachium ex quo <lb/>maius pondus propendet: ita nauim inclinari oportet &longs;e­<lb/>cundum illam partem, in qua maiorem impetum excipit, <lb/>quod &longs;it per circumuer&longs;ionem totius longitudinis nauis ad <lb/>latus ip&longs;um vnde magis percutitur, prout paulò ante de&longs;cri­<lb/>p&longs;imus. </s> | <s id="N13864">Ac &longs;icut <lb/>libram cum ip&longs;a maius pondus altero brachio &longs;u&longs;tinet incli­<lb/>nari nece&longs;&longs;e e&longs;t, ac cedere &longs;ecundum illud brachium ex quo <lb/>maius pondus propendet: ita nauim inclinari oportet &longs;e­<lb/>cundum illam partem, in qua maiorem impetum excipit, <lb/>quod &longs;it per circumuer&longs;ionem totius longitudinis nauis ad <lb/>latus ip&longs;um vnde magis percutitur, prout paulò ante de&longs;cri­<lb/>p&longs;imus. </s> |
| <s id="N13875">Licet hic dicendi modus, ip&longs;umq, fundamentum, <lb/>quo nititur verificari po&longs;&longs;it, tum &longs;i centrum motionis circu­<lb/>laris, quam experimur in naui con&longs;tituatur in cu&longs;pide pup­<lb/>pis, tum &longs;i con&longs;tituatur in prora, vt per &longs;e patet. </s> | <s id="N13875">Licet hic dicendi modus, <expan abbr="ip&longs;umq,">ip&longs;umque</expan> fundamentum, <lb/>quo nititur verificari po&longs;&longs;it, tum &longs;i centrum motionis circu­<lb/>laris, quam experimur in naui con&longs;tituatur in cu&longs;pide pup­<lb/>pis, tum &longs;i con&longs;tituatur in prora, vt per &longs;e patet. </s> |
| <s id="N1387E">Sed forta&longs;­<lb/>&longs;e multo melius &longs;i con&longs;tituatur in medio, &longs;eu in centro gra­<lb/>uitatis totius nauis, circa quod facilius e&longs;t intelligere ip&longs;am <lb/>muis conuer&longs;ionem, &longs;iue inquiete, &longs;iue in motu. </s> | <s id="N1387E">Sed forta&longs;­<lb/>&longs;e multo melius &longs;i con&longs;tituatur in medio, &longs;eu in centro gra­<lb/>uitatis totius nauis, circa quod facilius e&longs;t intelligere ip&longs;am <lb/>nauis conuer&longs;ionem, &longs;iue inquiete, &longs;iue in motu. </s> |
| <s id="N13887">Quomo­<lb/>docunque enim temo obliquè con&longs;titutus vim patiatur ab <lb/>aqua; Nimirum &longs;iue excipiendo illam fluentem, & obuian­<lb/>tem; &longs;iue impingendo in illam quie&longs;centem, &longs;emper dimo­<lb/>tio illa circularis intelligetur pertingere v&longs;que ad cen­<lb/>trum grauitatis totius nauis, cum quatemo vnum corpus <lb/>efficitur. </s> | <s id="N13887">Quomo­<lb/>docunque enim temo obliquè con&longs;titutus vim patiatur ab <lb/>aqua; Nimirum &longs;iue excipiendo illam fluentem, & obuian­<lb/>tem; &longs;iue impingendo in illam quie&longs;centem, &longs;emper dimo­<lb/>tio illa circularis intelligetur pertingere v&longs;que ad cen­<lb/>trum grauitatis totius nauis, cum quatemo vnum corpus <lb/>efficitur. </s> |
| <s id="N13896">At in re tam occulta, quæ etiam dum ante ocu­<lb/>los ver&longs;atur, adhuc imaginationem comprehen&longs;ionemque <lb/>ob&longs;eruantis fugit, con&longs;ultius erit ab Ari&longs;totelis doctrina non <lb/>di&longs;cedere. </s> | <s id="N13896">At in re tam occulta, quæ etiam dum ante ocu­<lb/>los ver&longs;atur, adhuc imaginationem comprehen&longs;ionemque <lb/>ob&longs;eruantis fugit, con&longs;ultius erit ab Ari&longs;totelis doctrina non <lb/>di&longs;cedere. </s> |
| </p> | </p> |
| |
| <s id="N138A1">Quæ&longs;tio Sexta.</s> | <s id="N138A1">Quæ&longs;tio Sexta.</s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N138A4" type="main"> | <p id="N138A4" type="main"> |
| <s id="N138A6">C<emph type="italics"/>vr quanto antenna &longs;ublimior fuerit, y&longs;dem <lb/>velis, & vento eodem cæle, iùs feruntur na­<lb/>uigia? </s> | <s id="N138A6">C<emph type="italics"/>vr quanto antenna &longs;ublimior fuerit, ij&longs;dem <lb/>velis, & vento eodem cæle, iùs feruntur na­<lb/>uigia? </s> |
| <s id="N138B0">An quia malus quidem fit vectis, hy­<lb/>pomocblion verò mali &longs;edes, in qua colloca­<lb/>tur: pondus autem quod moueri debet, ip&longs;um <lb/>nauigium; mouens verò is, qui vela tendit, <lb/>&longs;piritus? </s> | <s id="N138B0">An quia malus quidem fit vectis, hy­<lb/>pomochlion verò mali &longs;edes, in qua colloca­<lb/>tur: pondus autem quod moueri debet, ip&longs;um <lb/>nauigium; mouens verò is, qui vela tendit, <lb/>&longs;piritus? </s> |
| <s id="N138BB">Si igitur quando remotius fuerit hypomocblion,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="119" xlink:href="005/01/127.jpg"/><emph type="italics"/>facilius eadem potentia, & citius idem mouet pondus, altius <lb/>sertè &longs;ublata antenna velum à mali &longs;ede, quæ h<gap/>pomochlion <lb/>e&longs;t, remotius faciens, id efficiet.<emph.end type="italics"/></s> | <s id="N138BB">Si igitur quando remotius fuerit hypomochlion,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="119" xlink:href="005/01/127.jpg"/><emph type="italics"/>facilius eadem potentia, & citius idem mouet pondus, altius <lb/>sertè &longs;ublata antenna velum à mali &longs;ede, quæ hypomochlion <lb/>e&longs;t, remotius faciens, id efficiet.<emph.end type="italics"/></s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N138CF" type="head"> | <p id="N138CF" type="head"> |
| <s id="N138D1">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> | <s id="N138D1">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> |
| |
| <s id="N13934">Porrò malus ab&longs;olutè con&longs;ideratus in latione nauis, <lb/>virtute ventorum, fulcimentum obtinet circa profundam <lb/>&longs;edem vbi locatur in nauis carina, <expan abbr="eiq.">eique</expan> innititur per &longs;ui ex­<lb/>tremum infimum, qua parte, &longs;eu facie vergit ad puppim. <lb/></s> | <s id="N13934">Porrò malus ab&longs;olutè con&longs;ideratus in latione nauis, <lb/>virtute ventorum, fulcimentum obtinet circa profundam <lb/>&longs;edem vbi locatur in nauis carina, <expan abbr="eiq.">eique</expan> innititur per &longs;ui ex­<lb/>tremum infimum, qua parte, &longs;eu facie vergit ad puppim. <lb/></s> |
| <s id="N13942">Onus autem &longs;eu nauem promouet per partem ip&longs;ius altio­<pb pagenum="120" xlink:href="005/01/128.jpg"/>rem ex ijs, quæ intra foramen continentur, vnde ip&longs;e malus <lb/>foris prodit in altum, tanquam arbor è terra; <expan abbr="vrgetq.">vrgetque</expan> &longs;ecun­<lb/>dum eam ip&longs;ius partis faciem, quæ ad proram re&longs;picit vbi <lb/>vltimo foramen de&longs;init. </s> | <s id="N13942">Onus autem &longs;eu nauem promouet per partem ip&longs;ius altio­<pb pagenum="120" xlink:href="005/01/128.jpg"/>rem ex ijs, quæ intra foramen continentur, vnde ip&longs;e malus <lb/>foris prodit in altum, tanquam arbor è terra; <expan abbr="vrgetq.">vrgetque</expan> &longs;ecun­<lb/>dum eam ip&longs;ius partis faciem, quæ ad proram re&longs;picit vbi <lb/>vltimo foramen de&longs;init. </s> |
| <s id="N13954">Siquidem ibi tota ferè vis incuti­<lb/>tur naui ad progrediendum antror&longs;um, vt videre e&longs;t in hac <lb/>figura, in qua extremum mali fundo innixum &longs;it A, cuius <lb/>facies puppim <lb/>re&longs;piciens B; <lb/><figure id="id.005.01.128.1.jpg" xlink:href="005/01/128/1.jpg"/><lb/>pars verò ip­<lb/>&longs;ius mali, quæ <lb/><expan abbr="flãtibus">flantibus</expan> ventis <lb/>à tergo naui­<lb/>gium præmit, <lb/>vel vrget in an­<lb/>te, vbi C, è <expan abbr="cõ-&longs;pectu">con­<lb/>&longs;pectu</expan> pror&etail;; & <lb/>locus antennæ <lb/>in ip&longs;o malo, &longs;it <lb/>D; vbi tota pe­<lb/>nè virtus im­<lb/>pellentis &longs;piri­<lb/>tus refunditur, <lb/>vt diximus ra­<lb/>tione veli <expan abbr="illũ">illum</expan> <lb/>excipientis. </s> | <s id="N13954">Siquidem ibi tota ferè vis incuti­<lb/>tur naui ad progrediendum antror&longs;um, vt videre e&longs;t in hac <lb/>figura, in qua extremum mali fundo innixum &longs;it A, cuius <lb/>facies puppim <lb/>re&longs;piciens B; <lb/><figure id="id.005.01.128.1.jpg" xlink:href="005/01/128/1.jpg"/><lb/>pars verò ip­<lb/>&longs;ius mali, quæ <lb/><expan abbr="flãtibus">flantibus</expan> ventis <lb/>à tergo naui­<lb/>gium præmit, <lb/>vel vrget in an­<lb/>te, vbi C, è <expan abbr="cõ-&longs;pectu">con­<lb/>&longs;pectu</expan> pror&etail;; & <lb/>locus antennæ <lb/>in ip&longs;o malo, &longs;it <lb/>D; vbi tota pe­<lb/>nè virtus im­<lb/>pellentis &longs;piri­<lb/>tus refunditur, <lb/>vt diximus ra­<lb/>tione veli <expan abbr="illũ">illum</expan> <lb/>excipientis. </s> |
| <s id="N13992"><expan abbr="Iã">Iam</expan> <lb/>igitur <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <lb/>hoc, malum <lb/>per &longs;e &longs;umptum propriè vectem con&longs;titui in ip&longs;a ventorum <lb/>impul&longs;ione, cum fulcimentum habeat in parte di&longs;tincta ab <lb/>ea, qua nauem promouet, & ab ea, qua mouetur à vento, vt <lb/>in &longs;imili commune e&longs;t omnibus vectibus; vndc quo altius <lb/>con&longs;tituetur antenna, vt verbi gratia &longs;i eleuaretur v&longs;que ad <lb/>E, eo celerius moueretur nauigium, quia virtutem impellen­<lb/>tem reciperet in parte à centro vectis di&longs;tantiori. </s> | <s id="N13992"><expan abbr="Iã">Iam</expan> <lb/>igitur <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <lb/>hoc, malum <lb/>per &longs;e &longs;umptum propriè vectem con&longs;titui in ip&longs;a ventorum <lb/>impul&longs;ione, cum fulcimentum habeat in parte di&longs;tincta ab <lb/>ea, qua nauem promouet, & ab ea, qua mouetur à vento, vt <lb/>in &longs;imili commune e&longs;t omnibus vectibus; vnde quo altius <lb/>con&longs;tituetur antenna, vt verbi gratia &longs;i eleuaretur v&longs;que ad <lb/>E, eo celerius moueretur nauigium, quia virtutem impellen­<lb/>tem reciperet in parte à centro vectis di&longs;tantiori. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N139AE" type="main"> | <p id="N139AE" type="main"> |
| <s id="N139B0">Altera verò vectis ratio, quæ con&longs;ideratur in malo con­<lb/>iunctim cum nauis carina, e&longs;t huiu&longs;modi. </s> | <s id="N139B0">Altera verò vectis ratio, quæ con&longs;ideratur in malo con­<lb/>iunctim cum nauis carina, e&longs;t huiu&longs;modi. </s> |
| <s id="N139B5">Quoniam vt rectè <pb pagenum="121" xlink:href="005/01/129.jpg"/>prænotat Baldus, e&longs;t quædam vectium &longs;pecies, cuius bra­<lb/>chia in angulum de&longs;inunt, <expan abbr="ip&longs;iusq.">ip&longs;iusque</expan> anguli cu&longs;pis in operatio­<lb/>ne con&longs;tituitur centrum, ac fulcimentum circa quod bra­<lb/>chia conuertuntur. </s> | <s id="N139B5">Quoniam vt rectè <pb pagenum="121" xlink:href="005/01/129.jpg"/>prænotat Baldus, e&longs;t quædam vectium &longs;pecies, cuius bra­<lb/>chia in angulum de&longs;inunt, <expan abbr="ip&longs;iusq.">ip&longs;iusque</expan> anguli cu&longs;pis in operatio­<lb/>ne con&longs;tituitur centrum, ac fulcimentum circa quod bra­<lb/>chia conuertuntur. </s> |
| <s id="N139C7">Ad quam &longs;peciem reducitur ferreus <lb/>malleus prout eam partem continet, qua clauos reuellit. <lb/></s> | <s id="N139C7">Ad quam &longs;peciem reducitur ferreus <lb/>malleus prout eam partem continet, qua clauos reuellit. <lb/></s> |
| <s id="N139CD">Etenim vt ob&longs;eruari pote&longs;t in hac &longs;igura, mallei manubrium <lb/>con&longs;tituit vnum brachium AB; alterum verò pars qua cla­<lb/>uos reuellit, nempe BC. <!-- KEEP S--></s> | <s id="N139CD">Etenim vt ob&longs;eruari pote&longs;t in hac figura, mallei manubrium <lb/>con&longs;tituit vnum brachium AB; alterum verò pars qua cla­<lb/>uos reuellit, nempe BC. <!-- KEEP S--></s> |
| <s id="N139D5">Et ex vtri&longs;que fit angulus ABC, <lb/>ip&longs;o malleo in extractione clauorum <lb/>cu&longs;pidi innixo vbi B. </s> | <s id="N139D5">Et ex vtri&longs;que fit angulus ABC, <lb/>ip&longs;o malleo in extractione clauorum <lb/>cu&longs;pidi innixo vbi B. </s> |
| </p> | </p> |
| <figure id="id.005.01.129.1.jpg" xlink:href="005/01/129/1.jpg"/> | <figure id="id.005.01.129.1.jpg" xlink:href="005/01/129/1.jpg"/> |
| |
| </p> | </p> |
| <p id="N13A91" type="main"> | <p id="N13A91" type="main"> |
| <s id="N13A93">Denique ex his expediri etiam pote&longs;t alia quæ&longs;tio, cur <lb/>nimirum fluctuante aliquantulum mare, ac minimè velis <lb/>munito, aut progrediente nauigio, quo altius &longs;ublimatur an­<lb/>tenna, minus ip&longs;um commoueatur; vt in &longs;tatione nauium at­<lb/>que triremium extra portum &longs;olet contingere. </s> | <s id="N13A93">Denique ex his expediri etiam pote&longs;t alia quæ&longs;tio, cur <lb/>nimirum fluctuante aliquantulum mare, ac minimè velis <lb/>munito, aut progrediente nauigio, quo altius &longs;ublimatur an­<lb/>tenna, minus ip&longs;um commoueatur; vt in &longs;tatione nauium at­<lb/>que triremium extra portum &longs;olet contingere. </s> |
| <s id="N13A9E">Etenim <lb/>iuxta prædicta facilè re&longs;pondetur, tunc quoque malum, ve­<lb/>ctis rationem habere, altero in extremo &longs;uffulti prope na­<lb/>uis carinam: antennam verò oneris vicem &longs;ubire, ac mare <lb/>fluctuans, potentiæ mouentis, cuius virtus mediante naui-<pb pagenum="123" xlink:href="005/01/131.jpg"/>gio applicatur vecti inter fulcimentum, & onus; nempe vbi <lb/>malus ip&longs;e vltimo intra corpus nauigij continetur, vt paul<gap/><lb/>ante de&longs;crip&longs;imus. </s> | <s id="N13A9E">Etenim <lb/>iuxta prædicta facilè re&longs;pondetur, tunc quoque malum, ve­<lb/>ctis rationem habere, altero in extremo &longs;uffulti prope na­<lb/>uis carinam: antennam verò oneris vicem &longs;ubire, ac mare <lb/>fluctuans, potentiæ mouentis, cuius virtus mediante naui-<pb pagenum="123" xlink:href="005/01/131.jpg"/>gio applicatur vecti inter fulcimentum, & onus; nempe vbi <lb/>malus ip&longs;e vltimo intra corpus nauigij continetur, vt paulo <lb/>ante de&longs;crip&longs;imus. </s> |
| <s id="N13AB3">Dum enim iactatur &longs;imul cum nauigio <lb/>malus, ac propterea cogitur inclinari, ob&longs;tat quantum po­<lb/>te&longs;t antenna in &longs;uperiori eius parte alligata tanquam onus <lb/>incumbens, quod perpendiculariter ad mundi centrum gra­<lb/>uitans, re&longs;i&longs;tit inclinationi, ne contra propriam rectitudinem, <lb/>ac naturalem propen&longs;ionem à perpendiculo deuians, obli­<lb/>què ad latera vergat. </s> | <s id="N13AB3">Dum enim iactatur &longs;imul cum nauigio <lb/>malus, ac propterea cogitur inclinari, ob&longs;tat quantum po­<lb/>te&longs;t antenna in &longs;uperiori eius parte alligata tanquam onus <lb/>incumbens, quod perpendiculariter ad mundi centrum gra­<lb/>uitans, re&longs;i&longs;tit inclinationi, ne contra propriam rectitudinem, <lb/>ac naturalem propen&longs;ionem à perpendiculo deuians, obli­<lb/>què ad latera vergat. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13AC2" type="main"> | <p id="N13AC2" type="main"> |
| <s id="N13AC4">Magis autem, aut minus vale<gap/>tre&longs;i&longs;tere, iuxta maiorem, <lb/>aut minorem di&longs;tantiam, quam habet à &longs;ede mali, vbi con­<lb/>&longs;tituitur centrum ip&longs;ius motus circularis, quem ad commo­<lb/>tionem nauigij per varios arcus conficit malus. </s> | <s id="N13AC4">Magis autem, aut minus valet re&longs;i&longs;tere, iuxta maiorem, <lb/>aut minorem di&longs;tantiam, quam habet à &longs;ede mali, vbi con­<lb/>&longs;tituitur centrum ip&longs;ius motus circularis, quem ad commo­<lb/>tionem nauigij per varios arcus conficit malus. </s> |
| <s id="N13ACF">Quo enim <lb/>plus à centro, &longs;eu fulcimento di&longs;ce&longs;&longs;erit onus, eo difficilius <lb/>dimouetur: di&longs;tabit autem tanto magis à &longs;ede mali, ac fun­<lb/>do nauis antenna, quantò altius &longs;ublimatur. </s> | <s id="N13ACF">Quo enim <lb/>plus à centro, &longs;eu fulcimento di&longs;ce&longs;&longs;erit onus, eo difficilius <lb/>dimouetur: di&longs;tabit autem tanto magis à &longs;ede mali, ac fun­<lb/>do nauis antenna, quantò altius &longs;ublimatur. </s> |
| <s id="N13AD8">Accedit quia <lb/>&longs;imul magis di&longs;tabit à parte vbi vis incutitur malo in &longs;um­<lb/>mo foramine nauis hinc inde illum impellentis: potentia <lb/>verò remotius ab onere applicata, quàm à fulcimento ve­<lb/>ctis, minus illud mouere pote&longs;t quando fulcimentum con­<lb/>&longs;tituitur in altero vectis extremo: Vt &longs;i qui&longs;piam extremo <lb/>&longs;ari&longs;&longs;æ alicubi obfirmato, ac manu prope ip&longs;um extremum <lb/>illi admota, aliquod pondus altero extremo dimouere co­<lb/>netur. </s> | <s id="N13AD8">Accedit quia <lb/>&longs;imul magis di&longs;tabit à parte vbi vis incutitur malo in &longs;um­<lb/>mo foramine nauis hinc inde illum impellentis: potentia <lb/>verò remotius ab onere applicata, quàm à fulcimento ve­<lb/>ctis, minus illud mouere pote&longs;t quando fulcimentum con­<lb/>&longs;tituitur in altero vectis extremo: Vt &longs;i qui&longs;piam extremo <lb/>&longs;ari&longs;&longs;æ alicubi obfirmato, ac manu prope ip&longs;um extremum <lb/>illi admota, aliquod pondus altero extremo dimouere co­<lb/>netur. </s> |
| <s id="N13AEB">Antenna ergo remoti&longs;&longs;imè à loco vbi virtus impul­<lb/>&longs;iua in malo refunditur collocata, difficillimè commouetur, <lb/>proindeq &longs;imul cum illa totum nauigium cuius commotio­<lb/>ni magis valebit ob&longs;tare. </s> | <s id="N13AEB">Antenna ergo remoti&longs;&longs;imè à loco vbi virtus impul­<lb/>&longs;iua in malo refunditur collocata, difficillimè commouetur, <lb/><expan abbr="proindeq">proindeque</expan> &longs;imul cum illa totum nauigium cuius commotio­<lb/>ni magis valebit ob&longs;tare. </s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13AF4" type="main"> | <p id="N13AF4" type="main"> |
| <s id="N13AF6">Quod &longs;anè verificatur in mediocri, vel modica fluctuum <lb/>eleuatione, vt con&longs;ultò innuimus; alioquin nimis extuante <lb/>mare, <expan abbr="nimisq.">nimisque</expan> obtume&longs;centibus vndis, dum validè iactatur <lb/>nauigium, oppo&longs;itum experimur. </s> | <s id="N13AF6">Quod &longs;anè verificatur in mediocri, vel modica fluctuum <lb/>eleuatione, vt con&longs;ultò innuimus; alioquin nimis extuante <lb/>mare, <expan abbr="nimisq.">nimisque</expan> obtume&longs;centibus vndis, dum validè iactatur <lb/>nauigium, oppo&longs;itum experimur. </s> |
| |
| <p id="N13B2D" type="main"> | <p id="N13B2D" type="main"> |
| <s id="N13B2F">C<emph type="italics"/>vr quando ex puppi nauigare volue­<lb/>rint, non flante ex puppi vento, veli qui­<lb/>dem partem, quæ ad gubernatorem vergit, <lb/>con&longs;tringunt: illam verò quæ proram v<gap/>r&longs;us <lb/>e&longs;t, pedem facientes relaxant? </s> | <s id="N13B2F">C<emph type="italics"/>vr quando ex puppi nauigare volue­<lb/>rint, non flante ex puppi vento, veli qui­<lb/>dem partem, quæ ad gubernatorem vergit, <lb/>con&longs;tringunt: illam verò quæ proram v<gap/>r&longs;us <lb/>e&longs;t, pedem facientes relaxant? </s> |
| <s id="N13B3F">An quia re­<lb/>trahere quidem multò exi&longs;tente vento guber­<lb/>na culum non potest: pauco autem pote&longs;t, quem con&longs;tringunt? <lb/></s> | <s id="N13B3F">An quia re­<lb/>trahere quidem multò exi&longs;tente vento guber­<lb/>na culum non potest: pauco autem pote&longs;t, quem con&longs;tringunt? <lb/></s> |
| <s id="N13B47">Propellit quidem igitur ip&longs;e ventus: in puppim verò illum <lb/>constituit gubernaculum retrabens, & mare compellens: &longs;i­<lb/>mul & nautæ ip&longs;i cum vento contendunt: in contrarium enim <lb/>&longs;e reclinant partem.<emph.end type="italics"/></s> | <s id="N13B47">Propellit quidem igitur ip&longs;e ventus: in puppim verò illum <lb/>constituit gubernaculum retrahens, & mare compellens: &longs;i­<lb/>mul & nautæ ip&longs;i cum vento contendunt: in contrarium enim <lb/>&longs;e reclinant partem.<emph.end type="italics"/></s> |
| </p> | </p> |
| <p id="N13B52" type="head"> | <p id="N13B52" type="head"> |
| <s id="N13B54">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> | <s id="N13B54">COMMENTARIVS.<!-- KEEP S--></s> |