Main  History Search Repository tree
| File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / gasse_demot_027_la_1642.xml
(download) - view tree Revision 1.4, Wed May 23 17:58:11 2007 UTC (6 years ago) by www-data Branch: MAIN CVS Tags: HEAD Changes since 1.3: +362 -364 lines
Checkin by stefant using CVSweb.
Wed May 23 17:58:10 2007
HOST=141.14.237.38
EDIT=In-Browser
LOCALFILE=
COMMENTS={text correction done
some gaps remain due to bad images}
<browser>update</browser>
|
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd"> <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> <author>Gassendi, Pierre</author> <title>De motu impresso a motore translato epistulae duae</title> <date>1642</date> <place>Paris</place> <translator/> <lang>la</lang> <cvs_file>gasse_demot_027_la_1642.xml</cvs_file> <cvs_version/> <locator>027.xml</locator> </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="027/01/001.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000001"><emph type="center"/><emph type="italics"/>PETRI GASSENDI<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000002"><emph type="center"/>DE MOTV IMPRESSO <lb/>A MOTORE <lb/>TRANSLATO.<emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000003"><emph type="center"/>EPISTOLÆ DVÆ.<emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000004"><emph type="center"/><emph type="italics"/>IN QVIBVS ALIQVOT PRÆCIPVÆ <lb/>tum de Motu vniuersè, tum &longs;peciatim de Motu <lb/>Terræ attributo difficultates explicantur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <figure id="id.027.01.001.1.jpg" xlink:href="027/01/001/1.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000005"><emph type="center"/>PARISIIS, <lb/>Apud LVDOVICVM DE HEVQVEVILLE, via Iacobæa, &longs;ub <lb/>&longs;igno Pacis.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000006"><emph type="center"/>M. DC. XLII. <lb/><emph type="italics"/>CVM PRIVILEGIO REGIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <pb xlink:href="027/01/002.jpg"/> <figure id="id.027.01.002.1.jpg" xlink:href="027/01/002/1.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000007"><emph type="center"/>ELENCHVS <lb/>ARTICVLORVM.<emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000008"><emph type="center"/><emph type="italics"/>EPISTOLÆ PRIORIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000009"><emph type="italics"/>I. REcen&longs;entur compendio­<lb/>sè experimenta ex aqua, <lb/>curru, & nani facta, qui­<lb/>bus comprobatur, &longs;i id <lb/>corpus, cui in&longs;istimus, <lb/>transferatur, motum rei à nobis proiectæ <lb/>perinde & fieri, & apparere nobis, ac &longs;i il­<lb/>lud quie&longs;ceret.<emph.end type="italics"/> pag.1. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000010"><emph type="italics"/>II. Proponuntur experimenta facienda de pi­<lb/>la, quæ inter ambulandum dimi&longs;&longs;a &longs;emper <lb/>procurrit; & iacta retrorsùm, vel &longs;egniùs <lb/>mouetur, vel ad perpendiculum cadit, vel <lb/>etiam &longs;equitur, promotæ antrorsùm. </s> <s id="id.000011">Cau&longs;a <lb/>dicitur ex motu, quem manus (&longs;eu habeat, <lb/>&longs;eu non habeat proprium) accipit à corpore, <lb/>imprimitque contactæ pilæ.<emph.end type="italics"/> p.3. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000012"><emph type="italics"/>III. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000013">Dum manus inter ambulandum liberè <lb/>pendent, non ni&longs;i prorsùm mouentur; & <lb/>cùm videntur retro &longs;um flecti, reip&longs;â quie&longs;­<lb/>cunt. </s> <s id="id.000014">Ex quo dimi&longs;&longs;a pila, dum manus pror­<lb/>sùm porrigitur, mouetur duplò velociùs <lb/>(veluti & manus) quàm corporis truncus; <lb/>& dum manus apparet retrorsùm ire, cadit <lb/>ad perpendiculum.<emph.end type="italics"/> p.7. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000015"><emph type="italics"/>IV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000016">Experimenta de pilaè curru, aut equo <lb/>(etiam citatißimè moto) directè &longs;ursùm <lb/>proiecta, recidentéque in manum, & complu-<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>ra alia, ideò contingere, quòd motus currus, <lb/>aut equi impre&longs;&longs;us manui, componatur cum <lb/>motu ip&longs;ius manus proprio, fiatque motus <lb/>reipsâ mi&longs;tus, licet ad oculum non alius, <lb/>quàm manus proprius appareat.<emph.end type="italics"/> p.10. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000017"><emph type="italics"/>V. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000018">Experimenta varia de pila, aut alie <lb/>proiectili, quod, dum nauis mouetur, proie­<lb/>ctum &longs;ursùm, in eandem nauis partem reci­<lb/>dit: dimi&longs;&longs;um ex fa&longs;tigio mali, decidit ad <lb/>eiu&longs;dem pedem; & &longs;eu in proram, &longs;eu in <lb/>puppim pari vi adactum, æquale &longs;upra na­<lb/>uim &longs;patium conficit, licet inæquale aëris <lb/>respectu. </s> <s id="id.000019">Cau&longs;a dicitur ex compo&longs;itione mo­<lb/>tus navis, & motus manus proprij, oculo <lb/>intereà non alium, quàm manus proprium <lb/>ob&longs;eruante, ob motum nauis, qui &longs;it tam ip&longs;i, <lb/>quam proiectili communis.<emph.end type="italics"/> p.14. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000020"><emph type="italics"/>VI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000021">Ad inue&longs;tigandum cau&longs;am motus tam <lb/>naturalis, cuius impetus continuò cre&longs;cit, <lb/>quàm proiectorij, cuius decre&longs;cit; præmit­<lb/>titur accelerationem grauis decidentis &longs;it <lb/>fieri, vt acqui&longs;ita &longs;patia &longs;int in duplicata <lb/>temporum, quibus acquiruntur, ratione; & <lb/>lineam, quam proiectum obliquè de&longs;cribes <gap/><lb/>per aërem, e&longs;&longs;e parabolicam, re&longs;que mon&longs;tra­<lb/>tur ex &longs;chemate ad vtrumque præmi&longs;&longs;um <lb/>intelligendum comparate.<emph.end type="italics"/> p.20. </s> </p> <pb xlink:href="027/01/003.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000022"><emph type="italics"/>VII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000023">Ex eo elicitur lapidem è naui mota <lb/>proiectum &longs;ecundum altitudinem mali, & <lb/>recidentem &longs;ecundum eandem, de&longs;cribere <lb/>lineam, ad vi&longs;um quidem rectam, &longs;ed reipsâ <lb/>tamen parabolicam; vt & dimi&longs;&longs;um è &longs;um­<lb/>mo malo &longs;emiparabolicam; compo&longs;ito motu <lb/>ex perpendiculari, qui à manu, aut grauita­<lb/>te, & horizontali, qui à naui. </s> <s id="id.000024">Nihil ex vtro­<lb/>vis motu ob compo&longs;itionem deperdi, &longs;ed <lb/>tantundem &longs;patij & perpendiculariter, & <lb/>horizontaliter peruadi, quantum &longs;i motus &longs;e­<lb/>iuncti forent. </s> <s id="id.000025">Tempora a&longs;cen&longs;us, & de&longs;cen­<lb/>&longs;us e&longs;&longs;e æqualia, & velocitatem qua pro­<lb/>portione in a&longs;cen&longs;u decre&longs;cit, in de&longs;cen&longs;u in­<lb/>cre&longs;cere; idque perinde, ac dum motus tran&longs;­<lb/>latitius est nullus. </s> <s id="id.000026">Proportionem velocita­<lb/>tis cre&longs;centis, & decre&longs;centis &longs;ecundum li­<lb/>neam parabolicam, e&longs;&longs;e eandem, quæ &longs;ecun­<lb/>dum perpendicularem. </s> <s id="id.000027">In motu compo&longs;ito <lb/>&longs;patia quidem &longs;ursùm, aut deorsùm acquiri <lb/>inæqualiter per momenta æqualia; at pror­<lb/>sùn, &longs;eu &longs;ecundum horizontem, penitùs <lb/>æqualiter. </s> <s id="id.000028">Quantumcúmque apertæ, aut <lb/>contractæ &longs;int parabolicæ, &longs;emiparabolicæve <lb/>lineæ, modò altitudo eadem &longs;it, ip&longs;as tempore <lb/>æquali de&longs;cribi. </s> <s id="id.000029">Denique quod vis proiecti­<lb/>le, etiam globum bombardicum, directè &longs;ur­<lb/>&longs;um è pede mili, dum nauis monetur, emi&longs;­<lb/>&longs;um, ad pedem mali recidere.<emph.end type="italics"/> p.23. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000030"><emph type="italics"/>VIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000031">Declaratur etiam, cur ex duobus in­<lb/>tra motam colludentibus, pilamque vi <lb/>pari ex prora, ac puppi remittentibus, non aut <lb/><gap/>e propiùs, aut hic remotiùs pilæ occurrat. <lb/></s> <s id="id.000032">Nempe quòd motus nauis vtrique commu<lb/>nis quantum virtutis addit pilæ ab hoc pro­<lb/>iectæ, tantundem illum &longs;emouet: & quan­<lb/>tum adimit rejectæ ab illo, tantundem i&longs;tum <lb/>promouet, mirabili compen&longs;atione.<emph.end type="italics"/> p.31. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000033"><emph type="italics"/>IX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000034">Nullus motus non naturalis, vt nullus <lb/>non e&longs;t à naturalibus principijs: Nullus non <lb/>violentus, vt nullus (&longs;eclu&longs;o primæve) <lb/>non ab alto e&longs;t. </s> <s id="id.000035">Is naturalis e&longs;t, qui aut &longs;pon­<lb/>te, aut &longs;ine repugnantia fit; is violentus, qui <lb/>præter naturam, aut cum <expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan>. </s> <s id="id.000036">Æqua­<lb/>tas character motus naturalis; inæqua­<lb/>bilias violenti.</s> <s id="id.a00036">Naturalis ergo propriè &longs;o­<lb/>lis circularis, maximéque e&longs;tis; violen-<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>tus autem rectus, qualis e&longs;t non modò rei pro­<lb/>iectæ &longs;ursùm, verum etiam rei cadentis <lb/>deorsùm.<emph.end type="italics"/> p.33. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000037"><emph type="italics"/>X. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000038">Cùm motus lapidis tam dimi&longs;si, quàm <lb/>recidentis ex mali tran&longs;tati altitudine, com­<lb/>po&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, & horizontali, <lb/>horizontalis potiùs, quàm perpendicularis <lb/>habendus nuuralis e&longs;t, ob iam memoratam <lb/>æquabilitatem. </s> <s id="id.000039">Videtur omnis motus hori­<lb/>zontalis &longs;uapte natura æquabilis, atque per­<lb/>petuus; vt vel intelligitur exemplo globi <lb/>vniformis materiæ, qui &longs;emel motus &longs;upra <lb/>terræ &longs;uperficiem exqui&longs;itè rotundam, poli­<lb/>tamque &longs;uppo&longs;itam, videatur vt æquabili­<lb/>ter, ita perpetuò reuoluendus.<emph.end type="italics"/> p.38. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000040"><emph type="italics"/>XI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000041">Si motus lapidis deorsùm violentus e&longs;t, <lb/>& ab externo principio; debet; hoc proinde <lb/>e&longs;&longs;e vel impellens, vel attrahent, vel <expan abbr="vtrũ-que">vtrun­<lb/>que</expan>. </s> <s id="id.000042">Impellens aliud e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quàm <lb/>aer &longs;upornè incumbens, qui vt lapidi &longs;ur­<lb/>sùm nitenti re&longs;i&longs;tit, ita deorsùm tendentem <lb/>in&longs;ectatur. </s> <s id="id.000043">Quanta &longs;it <expan abbr="aēris">aeris</expan>, fluxi licet, in <lb/>impellendo vis, probatur ex variis effecti­<lb/>bus, at præ&longs;ertim in pyriis, pneumatici&longs;que <lb/>catapultis. </s> <s id="id.000044">Non &longs;ufficit tamen &longs;ola aëris vis <lb/>ad motum illum deorsùm præ&longs;tandum.<emph.end type="italics"/> p 41. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000045"><emph type="italics"/>XII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000046">Attrahens cau&longs;a alia e&longs;&longs;e non pote&longs;t, <lb/>quàm ip&longs;amet Terra, cui &longs;it in&longs;ita (vt & <lb/>cuivis Toti) vis continendi, retrahendique <lb/>parteis &longs;ui omneis, quales enumerantur heic. <lb/></s> <s id="id.000047">Explicatur pancis analogia, vel eadem po­<lb/>tiùs natura Magnetis, ac Terræ. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000048">Non vide­<lb/>tur vtriu&longs;que actio in res attractas fieri, <lb/>ni&longs;i emißis corpu&longs;culis &longs;ubtilißimis, quæ <lb/>ip&longs;as pelliciant: quòd nulla actio phy&longs;ica &longs;i­<lb/>ne contactu, & organi &longs;altem interuemn &longs;it. <lb/></s> <s id="id.000049">Declaratur res exemplo halitus è re odora in <lb/>nareis tran&longs;mißi.<emph.end type="italics"/> p.46. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000050"><emph type="italics"/>XIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000051">Idem &longs;it circa alios &longs;en&longs;us. </s> <s id="id.000052">Corpu&longs;cu­<lb/>la, qua &longs;en&longs;us permulcent, alia ratione figu­<lb/>rata, quàm quæ exa&longs;perant. </s> <s id="id.000053">Arguitur id &longs;ur­<lb/>sùs ex odore. </s> <s id="id.000054">Subtilitas corpu&longs;culorum inef­<lb/>fabilis probabilis fit. </s> <s id="id.000055">Sympathia, & Anti­<lb/>pathia, ni&longs;i per ip&longs;a, qua&longs;i organula, non e&longs;t. <lb/></s> <s id="id.000056">Debent in re excipiente respondere particu­<lb/>læ analogica; vti &longs;unt, quæ in naribus (non <lb/>in partibus altis) re&longs;pecta corpu&longs;culorum<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="027/01/004.jpg"/><lb/><emph type="italics"/>odoris. </s> <s id="id.000057">Debent & poruli analogici in iis, quæ <lb/>ab ip&longs;is peruaduntur rebus; vt exemplis <lb/>o&longs;tenditur.<emph.end type="italics"/> p.50. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000058"><emph type="italics"/>XIV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000059">Difficultas præcipua; quomodo attra­<lb/>ctio ferri à Magnete per emi&longs;&longs;a corpu&longs;cula <lb/>fiat: Fieri fortè radiis iugi illorum corpu&longs;cu­<lb/>lorum emißione creatis, refracti&longs;que in re <lb/>attracta ver&longs;us perpendicularem: vnde & <lb/>factis angulis, qua&longs;i cubitis, in ferro, com­<lb/>preßio, & attractio in magnetem &longs;equatur. <lb/></s> <s id="id.000060">Rationem quorundam effectuum heinc red­<lb/>di, & actionem electricorum po&longs;&longs;e exinde <lb/>intelligi.<emph.end type="italics"/> p.54. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000061"><emph type="italics"/>XV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000062">Vis Terræ attractrix, perinde ac vis <lb/>magnetis ex&longs;eritur. </s> <s id="id.000063">Propè, quàm procùl, ma­<lb/>ior. </s> <s id="id.000064">Lapis in &longs;patiis imaginariis con&longs;titutus <lb/>tam con&longs;tante mundo, quàm non ex&longs;tante, ibi <lb/>quie&longs;ceret. </s> <s id="id.000065">Etiam in medio aeris &longs;patio, &longs;i <lb/>fieret penitùs inane. </s> <s id="id.000066">Mouetur iam, quia tra­<lb/>hitur. </s> <s id="id.000067">Ingens &longs;axum, cohibita attractione, <lb/>facillimè mobile. </s> <s id="id.000068">Motus deorsùm initio len­<lb/>tißimus. </s> <s id="id.000069">Vis proiecto impre&longs;&longs;a ideò debili­<lb/>tatur, quòd attractio à Terra facta ip&longs;am <lb/>continenter refringat. </s> <s id="id.000070">Quare pondera &longs;eu <lb/>magna, &longs;eu parua (eiu&longs;dem præ&longs;ertim ma­<lb/>teriæ) æqua velocitate cadunt.<emph.end type="italics"/> p.58. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000071"><emph type="italics"/>XVI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000072">Impre&longs;&longs;us &longs;emel motus illi lapidi in <lb/>imaginariis &longs;patiis con&longs;tituto foret æquabi­<lb/>lis, & perpetuus, attractionis refringentis <lb/>defectu. </s> <s id="id.000073">Comprobatur ex dictis de æquabili­<lb/>tate motus horizontalis, & ex con&longs;tantia <lb/>motus rei pen&longs;ilis, cuius excur&longs;us, & recur­<lb/>&longs;us præcipue ob &longs;olam ip&longs;ius chordæ, par­<lb/>tium ve eius qua&longs;i &longs;arcinulas &longs;ensìm re­<lb/>fringuntur, ac denique ce&longs;&longs;ant.<emph.end type="italics"/> p.62. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000074"><emph type="italics"/>XVII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000075">Pote&longs;t &longs;implex Terræ attractio & <lb/>emonere lapidem à quiete in aëre, & &longs;uperæa<lb/>re re&longs;i&longs;tentiam &longs;uppo&longs;iti aëris. </s> <s id="id.000076">Si mobile vno <lb/>ictu pul&longs;um, pluribus &longs;imilibus continenter <lb/>pul&longs;etur, ip&longs;ius velocitas continenter auge­<lb/>bitur. </s> <s id="id.000077">Lapis in aere, &longs;eu à Terra, &longs;eu ab aëre, <lb/>&longs;eu ab vtroque continenter ictus accipiat, <lb/>non pote&longs;t continuò non accelerari. </s> <s id="id.000078">Si ab al­<lb/>tera, &longs;implicive tantum cau&longs;a moueretur, <lb/>velocitas eius incre&longs;ceret &longs;ecundum &longs;eriem <lb/>vastatum. </s> <s id="id.000079">Atqui incre&longs;cit &longs;ecundum &longs;e­<lb/>riem numerorum ab vnitate imparium.<emph.end type="italics"/> p.66. <lb/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000080"><emph type="italics"/>XVIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000081">Coniungenda ut<gap/>aque cau&longs;a: vt <lb/>&longs;it in primo momento unus ictus à Terra at­<lb/>trahente: in &longs;ecundo &longs;int duo, vnus à Ter­<lb/>ra attrahente, alius ab aere impellente, & <lb/>con&longs;equenter &longs;ingulis momentis duo: &longs;icque, <lb/>cum impetus omnes maneant, &longs;int in primo <lb/>momento, 1. in &longs;ecundo 3. in tertio 5. & quæ <lb/>e&longs;t progre&longs;sio numerorum imparium. </s> <s id="id.000083">Heinc <lb/>&longs;equitur &longs;patia in fine cuiu&longs;que momenti ab <lb/>v&longs;que initio qua &longs;ita e&longs;&longs;e 1. 4. 9. & c. quæ <lb/>&longs;unt quadrata momentorum. </s> <s id="id.000085">Declaratur res <lb/>&longs;chemate. </s> <s id="id.000086">Cur graue proiectum tanto a&longs;cen­<lb/>dat tempore, quanto deinceps de&longs;cendit. </s> <s id="id.000087">Ea­<lb/>dem proportio &longs;eruatur in rebus obliquè de­<lb/>cidentibus: & in excur&longs;ibus, recur&longs;ibu&longs;que <lb/>rerum pen&longs;ilium. </s> <s id="id.000088">An ca&longs;urus fuerit eadem <lb/>incrementi velocitatis proportione demi&longs;&longs;us <lb/>in centrum lapis à Terræ &longs;uperficie, à luna, <lb/>à Sole, à Fixis?<emph.end type="italics"/> p.69. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000089"><emph type="italics"/>XIX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000090">Vis motrix in re proiecta non aliud, <lb/>quàm impre&longs;&longs;us motus, qui ex &longs;e in eo per&longs;e­<lb/>ueraret perpetuò, ni&longs;i facta à Terra attra­<lb/>ctione labefactaretur. </s> <s id="id.000091">Imprimitur, dum mo­<lb/>uens iunctum mobili ip&longs;um &longs;ecum monet, & <lb/>aliquo v&longs;que in viam tenendam comitatur. <lb/></s> <s id="id.000092">Motus reflexus cum directo continüatus, ab <lb/>eadem cau&longs;a cum illo e&longs;t. </s> <s id="id.000093">Reflexio, & inci­<lb/>dentia ad angulos pareis, eadem lege, qua <lb/>emer&longs;io, & procidentia in re pen&longs;ili.<emph.end type="italics"/> p.74. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000094"><emph type="italics"/>XX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000095">Differtur tractatio de argumento ex <lb/>motu verum &longs;ur&longs;um proiectarum reciden­<lb/>tiumque ad quietem Terræ a&longs;&longs;erendam a&longs;­<lb/>&longs;umpto, in occa&longs;ionem aliam. </s> <s id="id.000096">Epi&longs;tola con­<lb/>cluditur.<emph.end type="italics"/> p 77. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000097"><emph type="center"/>EPISTOLÆ POSTERIORIS.<emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000098"><emph type="italics"/>I. PRoponitur agendum de imbecillitate <lb/>argumenti, quo ab Ari&longs;totele v&longs;que <lb/>probatur Terram quie&longs;cere. </s> <s id="id.000099">Seneca rem di&longs;­<lb/>qui&longs;itione non indignam cen&longs;uit, moueatur­-<lb/>ne Terra, an-non. </s> <s id="id.000100">Plato eam moueri opina­<lb/>tus e&longs;t. </s> <s id="id.000101">Argumentum vulgare pro quiete, <lb/>Quòd lapis &longs;ursùm directè protectus e pup­<lb/>pi, dum navis mouetur, non recidat in puppim <lb/>intereà &longs;ubductam. </s> <s id="id.000102">Cùm exemplam hoc fal­<lb/>&longs;um &longs;it, videtur argumentum po&longs;&longs;e retor-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="027/01/005.jpg"/><lb/><emph type="italics"/>queri <emph.end type="italics"/> p.79. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000103">II. <emph type="italics"/>Declaratur &longs;chemate, quomodo lapis <lb/>&longs;ur&longs;am protectus &longs;ecundam altitudinem <lb/>Turris, non poßit defers à Turri, tamet&longs;i <lb/>Terra eam transferat; quoniam lapis vnà <lb/>tran&longs;fertur, propter metum, quo Terra mo­<lb/>uens horizontaliter manum preiicientem, <lb/> &longs;imùl lapidem : qanquam hic motus, <lb/>quòd &longs;it tam oculo, quàm turri, lapi lique <lb/>communis, ob&longs;eruabilis non &longs;it, &longs;ed &longs;olus e&longs;&longs;e, <lb/>qui &longs;ursùm, ac deor&longs;ùm, &longs;eu perpendicularis <lb/>e&longs;t.<emph.end type="italics"/> p. </s> <s id="id.000104">S9. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000105">III. <emph type="italics"/>Motus Terræinob&longs;eruabilis, ni&longs;i quis <lb/>illo non abripiatur. </s> <s id="id.000106">Aer idem e&longs;t Terræ glo­<lb/>bo, quod lanugo malo cotoneo. </s> <s id="id.000107">Ob fluidita­<lb/>tem non-nihil retardatur; vnde & appa­<lb/>ret in occa&longs;um moueri. </s> <s id="id.000108">Inde nauigatio in <lb/>occa&longs;um, quàm in ortum facilior. </s> <s id="id.000109">Quomodo <lb/>motus horizontalis imprimatur lapidi, qua<lb/>tenus Terra transfert proiectorem? </s> <s id="id.000110">Quomo­<lb/>do volucri, dum transfert rem, à qua illa <lb/>auolat, & aerem, cui deinceps alis innititur? <lb/></s> <s id="id.000111">Quomodo nubi, aut plumæ? </s> <s id="id.000112">vente, ignea­<lb/>ve traiectioni?<emph.end type="italics"/> p.91. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000113">IV. <emph type="italics"/>Di&longs;crimen inter aerem, & mundanum <lb/>spatium, in quo aer. </s> <s id="id.000114">Spatium immotum; <lb/>aer cum Terra mobilis. </s> <s id="id.000115">Heinc lapis vide­<lb/>ri pote&longs;t de&longs;cribere rectam lineam tam <lb/>a&longs;cendendo, quàm ex&longs;cendende per aerem, <lb/>& intereà tamen de&longs;cribere lineam para­<lb/>bolicam per spatium mundanam. </s> <s id="id.000116">Pote&longs;t <lb/>videns viam exiguam conficere per aerem, <lb/>& conficere tamen per spatium mundanum <lb/>pro<gap/>. </s> <s id="id.000117">Quid &longs;it di&longs;criminis in motu <lb/>proiecti &longs;ur&longs;um lapidis, prout &longs;pectatur <lb/> cum motu nauis, aut cum motu Terræ con­<lb/>iunctus.<emph.end type="italics"/> p.96. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000118">V. <emph type="italics"/>Declaratur non concludere, quod obii­<lb/>citur de globorum explo&longs;ione in ortum, in <lb/>occa&longs;um, in au&longs;trum, in boream, & &longs;ur­<lb/>&longs;um, ex dictis à &longs;imili de proiectis è naui: <lb/>cum motus Terræ globo impre&longs;&longs;us impri­<lb/>matur etiam machinæ, ac proinde motu eo­<lb/>dem communi exi&longs;tente Terræ, machinæ, <lb/>ip&longs;i globo, &longs;olus explo&longs;ionis motus &longs;uper&longs;it, <lb/>cuius occa&longs;ione globus perinde recedat à <lb/>machina, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur Terra.<emph.end type="italics"/><lb/>p.99. <lb/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000119">VI. <emph type="italics"/>Neque quod obiicitur de apparente So­<lb/>lis motu, & Terræ quiete, ob vi&longs;us falle<lb/>ciam. </s> <s id="id.000120">Vt enim maris inexpertus, &longs;i non co­<lb/>gitans con&longs;tituatur in naui tran&longs;lata, iura­<lb/>bit ip&longs;am quie&longs;cere, aliam anchoris firma­<lb/>tam moveri; ita nos non cogitantes nati is <lb/>Terra, po&longs;&longs;umus, &longs;i ea circa Solem in mun­<lb/>dano spario quie&longs;centem transferatur, exi&longs;ti­<lb/>mare ip&longs;am immotam, Solem circa ip&longs;am <lb/>moueri. </s> <s id="id.000121">Neque licebit illum hortari, vt <lb/>&longs;eu&longs;um ratione corrigat, quem nos pari iure <lb/>moneamur.<emph.end type="italics"/> p.104. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000122">VII. <emph type="italics"/>Idem dicendum, quod attinet ad cæ­<lb/>tera &longs;idera exoriri vi&longs;a, & occidere ex con<lb/>uer&longs;ione Terræ in ortum. </s> <s id="id.000123">Sic apparet attoli <lb/>Polus ex &longs;olo no&longs;tri ver&longs;us ip&longs;um progre&longs;&longs;u. <lb/></s> <s id="id.000124">Argumenta aliquot à &longs;imili. </s> <s id="id.000125">Violentia ex <lb/>raptu primi mobilis &longs;ublata ex &longs;implici Ter­<lb/>ræ conuer&longs;ione in ortum. </s> <s id="id.000126">Soliditas orbium <lb/>cæle&longs;tium cum ab&longs;eruatis, & ratione pu­<lb/>gnans. </s> <s id="id.000127">Argumentum ex apparente Cometa­<lb/>rum & omnium &longs;ublimium in <gap/>a&longs;um mo­<lb/>tu. </s> <s id="id.000128">Ex rapiditate, quinquagies millies in <lb/>cælo, quàm in Terra vt maiore, &longs;ic ab&longs;ur­<lb/>diore. </s> <s id="id.000129">Di&longs;tractio partium Terræ non ti­<lb/>menda. </s> <s id="id.000130">Arg√umentum ex figura Terræ &longs;ua­<lb/>pte natura volubili.<emph.end type="italics"/> p.107. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000131">VIII. <emph type="italics"/>Grauitas e&longs;t partium Terræ propria, <lb/>vt vniantur; non totius, vt tendat in cen­<lb/>trum. </s> <s id="id.000132">In mundo nihil e&longs;t ex &longs;e &longs;upremum, <lb/>aut infinum, &longs;ed &longs;olùm extremum, aut me<lb/>dium. </s> <s id="id.000133">Non tendunt grauia in centrum &longs;eu <lb/>Terræ, &longs;eu mundi, ni&longs;i ex accidenti. </s> <s id="id.000134">Graui­<lb/>tas e&longs;t vis non tam grauibus in&longs;ita, quàm <lb/>magneticè à Telluris mole impre&longs;&longs;a. </s> <s id="id.000135">Leuitas <lb/>nihil aliud, quàm grauitas minor. </s> <s id="id.000136">Compre­<lb/>batur variis exëmplis, at in igne potißimàm, <lb/>qui &longs;ur&longs;um, non vt &longs;phæram potens, &longs;ed vt <lb/>ab aere abactus contendit. </s> <s id="id.000137">Motus recti &longs;ur­<lb/>&longs;ùm, & deorsùm, tanquam partium proprij, <lb/>motui circulari, tanquam proprio totius non <lb/>obstant. </s> <s id="id.000138">Idem iuris pote&longs;t & Luna, & aliis <lb/>globis competere. </s> <s id="id.000139">Terra non minùs mobilis <lb/>per ætherem, quàm Luna. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000140">Cùm nihil pen­<lb/>dat, hanc inepta Archimedia &longs;pon&longs;io fuit.<emph.end type="italics"/><lb/>p.112. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000141">IX. <emph type="italics"/>Ordo partium mundi Pythagoricus,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="027/01/006.jpg"/><lb/><emph type="italics"/>&longs;eu Copernicanus. </s> <s id="id.000142">Sol in centro, Fixæ in <lb/>circum&longs;erentia immotæ. </s> <s id="id.000143">Medio in spatio <lb/>Planetæ mobiles, ac in ip&longs;is Terra inter Ve­<lb/>nerem, & Martem. </s> <s id="id.000144">Di&longs;tantia Fixarum tan­<lb/>ta, vt magnus orbis, cuius &longs;emidiameter &longs;it <lb/>à sole ad Terram, pro puncto habeatur, com­<lb/>paratus ad ip&longs;am. </s> <s id="id.000145">Duplex Terræ motus, <lb/>Diurnus circa proprium axem, Annuus <lb/>&longs;ub Zodiaci &longs;ignis, in quorum vno dum e&longs;t, <lb/>apparet Solin oppo&longs;ito e&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000146">Continetur &longs;em-­<lb/>per axis Terræ in &longs;ui parallili&longs;mo & duci <lb/>in Formamentum congruus, de&longs;cribit qui­<lb/>dem circulum tantum circa polum mundi, <lb/>quantus circulus magni orbis e&longs;t, &longs;ed qui <lb/>heinc tamen appareat vt punctum. </s> <s id="id.000147">Conti­<lb/>nentia hac non omninô a&longs;&longs;equuta motum <lb/>centri, retrahit &longs;en&longs;im æquinoctialia puncta <lb/>in &longs;ignorum antecedentia.<emph.end type="italics"/> p.122. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000148">X. <emph type="italics"/>Tran&longs;lata per Eclipticam Terra, Sol <lb/>perinde videbitur Eclipticam percurrere, <lb/>& Eclip&longs;es haud &longs;ecùs contingent, quàm &longs;i <lb/>in centro quie&longs;ceret. </s> <s id="id.000149">Si Terra habetur Pla­<lb/>netarum vnus, omnes tam motu, quàm ma­<lb/>gnitudine congruunt; &longs;i non habetur, di&longs;&longs;o­<lb/>nant. </s> <s id="id.000150">Luna videtur altera Terra. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000151">Licet <lb/>Terra <expan abbr="exiracentrũ">extra centrum</expan> Firmamenti&longs; et, videtur <lb/>tamen hemi&longs;phærium, quod duæ parallelæ, <lb/>vna per centrum, alia per terræ &longs;uperficiem <lb/>traductæ, ad &longs;en&longs;um tandem <expan abbr="co&etilde;ant">coeant</expan>. </s> <s id="id.000152">Axis <lb/>Terræ continentia, & Fixarum di&longs;tantia <lb/>facit, vt vbicumque in Zodiaco Terræ &longs;it, <lb/>eædem &longs;tellæ verticales, eadem altitudo po­<lb/>laris appareat. </s> <s id="id.000153">Eadem axis, at &longs;imùl æqua­<lb/>toris continentia & dierum, noctiumque <lb/>inqualitatem, & æ&longs;tatis, ac hiemis vicißi­<lb/>tudinem parit. </s> <s id="id.000154">Stellæ Fixæ apparent pro­<lb/>moveri, iuxta &longs;ignorum &longs;eriem, quòd &longs;ectio­<lb/>nes aquinoctiales regrediantur aduer&longs;us <lb/>easdem.</s> <s id="id.a00154">Sol Apogeius, ac Perigeius appares, <lb/>quod Terrra Aphelia & Perihelia fiat.<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>Motus Planetarum circæ Solem ellipticus, <lb/>non circularis.<emph.end type="italics"/> p.132. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000155">XI. <emph type="italics"/>Tran&longs;lata per Zodiacum <expan abbr="Terrã">Terra</expan>, nullus <lb/>e&longs;t Planetarum, qui non vno tenore, ac &longs;uam <lb/>&longs;emper viam procedat. </s> <s id="id.000156">Regreßiones illæ, <lb/>Statione&longs;que, quæ in vulgari &longs;ententia tan­<lb/>tæ inconcinnitatis &longs;unt, non-ni&longs;i apparenter <lb/>fiunt. </s> <s id="id.000157">Res declaratur in Mercurio, & Ve­<lb/>nere; itemque in Marte, Ioue, ac Saturne. <lb/><!-- KEEP S--></s> <s id="id.000158">Sol in medio omnium congruè collocatus. <lb/></s> <s id="id.000159">Con&longs;titutus in centro Sol, & nihilominùs <lb/>&longs;ibi ip&longs;i motu circiter men&longs;truo circumdu­<lb/>ctus (quod mon&longs;trant eius Macula) vide­<lb/>tur Planetas omneis &longs;uis veluti magneticis <lb/>radiis circumagere, propriores rapidiùs, re­<lb/>motiores &longs;egus.<emph.end type="italics"/> p.142. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000160">XII. <emph type="italics"/>Ex motu Terræ attributo æ&longs;tus maris <lb/>deducitur, & exemplo nauiculæ aqua &longs;emi­<lb/>plenæ declaratur. </s> <s id="id.000161">Ex motu diurno, & an­<lb/>nuo coniunctes oritur bis in die in æqualitas, <lb/>ob quam mare quotidie bis fluat, at refluat. <lb/></s> <s id="id.000162">Res mediterraneo mars applicatur. </s> <s id="id.000163">In eræ <lb/>Prouinciæ attollitur mare, ac deprimitur ad <lb/>&longs;e&longs;qui-pedem. </s> <s id="id.000164">Creata &longs;peciali inæqualitate <lb/>circa &longs;ol&longs;titia, & æquinoctia, fit a&longs;tus vehe­<lb/>mentior, &longs;ed circa æquinoctia præ&longs;ertìm. <lb/></s> <s id="id.000165">Creatâ aliâ ob con&longs;titutam in coniunctione, <lb/>aut oppo&longs;itione Lunam, fit quoque æ&longs;tus in <lb/>nouiluniis, ac in pleniluniis maior. </s> <s id="id.000166">Ex motu <lb/>Terra æ&longs;tus maris, ex a&longs;tu maris motus <lb/>Terræ efficitur probabilis. </s> <s id="id.000167">Declaratur res <lb/>iterum nauiculæ comparatione.<emph.end type="italics"/> p.149. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000168">XIII. <emph type="italics"/>Statur decreto Cardinalium de <lb/>Terra quie&longs;cente, non mota. </s> <s id="id.000169">Epi&longs;tola con­<lb/>cluditur.<emph.end type="italics"/> p.155. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000170">Po&longs;t &longs;criptum. <emph type="italics"/>Explicatur Problema; <lb/>Quam ob cau&longs;am fiat, vt res flexilis, veluti <lb/>virga, aut lamina, vbi manu deflexa e&longs;t, di­<lb/>mittente manu moueatur, &longs;uumque &longs;itum <lb/>repetat?<emph.end type="italics"/> p.157. </s> </p> <pb xlink:href="027/01/007.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000171"><emph type="center"/><emph type="italics"/>SVMMA PRIVILEGII.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p><!-- Tabelle fehlt --> <p type="main"> <s id="id.000172">JVxta Priuilegium à Rege Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo conce&longs;&longs;um, cautum e&longs;t, ne quis toto regne <lb/>imprimat, alibive impre&longs;&longs;as diuendat PETRI GASSENDI <emph type="italics"/>De Metu impre&longs;&longs;o a <lb/>Motore tran&longs;lato, Epi&longs;tolas duas<emph.end type="italics"/>, præter LVD. DI HIVQVEVILLE, Bibliopolam Pa­<lb/>ri&longs;ien&longs;em, idque in decennium, &longs;ub &longs;olitis pœnis, Datum Pari&longs;iis 8. April. 1642</s> <s id="id.000173">Signa­<lb/>tum CEDERET </s> </p> <pb pagenum="1" xlink:href="027/01/008.jpg"/> <figure id="id.027.01.008.1.jpg" xlink:href="027/01/008/1.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000174"><emph type="center"/>DE MOTV IMPRESSO <lb/>A MOTORE TRANSLATO. <lb/><emph type="italics"/>EPISTOLA PRIMA.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000175"><emph type="center"/>VIRO ERVDITO ET AMICO SINCERO <lb/>PETRO PVTEANO CLAVDI. F. <lb/>PETRVS GASSENDVS S.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000176">INSINVAVIT Luillerius no&longs;ter <lb/>po&longs;tremis &longs;uis literis, adhibui&longs;&longs;e te ægrè <lb/>fidem ijs, quæ ad ip&longs;um per&longs;crip&longs;eram, <lb/>de factis à me circa motum Proje­<lb/>ctilium experimentis. </s> <s id="id.000177">Id verò miratus non &longs;um, qui <lb/>per&longs;pectum habeo nihil po&longs;&longs;e magis paradoxum &longs;a­<lb/>pere; & noui alios præclaros viros, quibus res e&longs;t <lb/>vi&longs;a non minùs improbabilis, quoadv&longs;que fuere ip­<lb/>&longs;imet experti. </s> <s id="id.000178">Occa&longs;ionem certè explorandi denuò <lb/>rei veritatem fecit mihi nuper Prorex optimius; cùm <lb/>profectus Ma&longs;&longs;iliam, me in comitatum adhibitum <lb/>voluit. </s> <s id="id.000179">Quippe, vt e&longs;t pereruditus, & quicquid tem-<pb pagenum="2" xlink:href="027/01/009.jpg"/>poris à curis ciuilibus re&longs;iduum e&longs;t, liberalibus &longs;tu­<lb/>djis impertitur, non paucos in itinere &longs;ermones de <lb/>Motu con&longs;eruït. </s> <s id="id.000180">Ip&longs;e recen&longs;ui obiter tum ob&longs;erua­<lb/>ta propria, tum quæ Galileus conge&longs;&longs;it ad&longs;truen­<lb/>do illi Theoremati, <emph type="italics"/>Si id corpus, cui in&longs;i&longs;timus, trans­<lb/>feratur, motus omneis no&longs;tros, rerúmqne à nobis mo­<lb/>bilium perinde fieri, appareréque, ac &longs;i illud quie&longs;ceret.<emph.end type="italics"/><lb/>Cùm rem verò e&longs;&longs;e præter omnem fidem, non tam <lb/>doctus Princeps, quàm alij quidam ex comitatu <lb/>opinarentur; &longs;tupuerunt &longs;anè, cùm iu&longs;&longs;i tam cur­<lb/>ru, quàm equo periculum facere, deprehenderunt, <lb/>&longs;eu quie&longs;cerent, &longs;eu concitati&longs;&longs;imè transferrentur, <lb/>res &longs;ursùm projectas, perinde in manum redire; ma­<lb/>nu dimi&longs;&longs;as, &longs;ecundum eandem &longs;ui, equi, aut cur­<lb/>rus lineam cadere; emi&longs;&longs;as antrorsùm, nec propiùs, <lb/>nec longiùs terram petere; depul&longs;as retrorsùm, <lb/>nihilo &longs;eciùs à tergo di&longs;cedere; directas ad dex­<lb/>tram, læuam ve, intra lateralem lineam ex æquo <lb/>teneri. </s> <s id="id.000181">Po&longs;teà, vt planè conuincerentur, deducen­<lb/>di fuere ad mare, ob&longs;eruaturi, Vtrum naui veloci&longs;­<lb/>&longs;imè tran&longs;lata, perinde atque quie&longs;cente, lapis &longs;ur­<lb/>sùm projectus, v. <!-- REMOVE S-->c. <!-- REMOVE S-->ex pede mali, &longs;ecundum mali <lb/>longitudinem, tueretur &longs;emper tam a&longs;cendendo, <lb/>quàm de&longs;cendendo eandem à malo di&longs;tantiam, & <lb/>ad pedem mali, &longs;eu in eundem locum præci&longs;è, re­<lb/>cideret Vtrum manu ad &longs;ummum malum quie&longs;cen­<lb/>te, & ab&longs;que vlla vi dimi&longs;&longs;us lapis, in eundem pe­<lb/>dem incideret. </s> <s id="id.000182">Vtrum pari vi ex puppi in proram, <lb/>& ex prora in puppin tran&longs;mi&longs;&longs;us, pari impetu fer­<lb/>ri appareret, parque &longs;patium conficere. </s> <s id="id.000183">Vtrum actus <pb pagenum="3" xlink:href="027/01/010.jpg"/>tran&longs;uersùm, obliquè, & quacúmque demùm ra­<lb/>tione, haud di&longs;par motus exhiberetur. </s> <s id="id.000184">Cæterùm res <lb/>ita &longs;ucce&longs;&longs;it, vt nihil ampliùs hæ&longs;erint; cùm acta Tri­<lb/>remi ea celeritate, vt intra horæ quadrantem, mari <lb/>aperto, tranquillóque, milliaria quatuor peruade­<lb/>ret, i&longs;ta, aliáque ob&longs;eruitârunt. </s> <s id="id.000185">Miraculo autem <lb/>poti&longs;&longs;imùm fuit, lapidem è vertice mali ab&longs;que vi, <lb/>aut jactu dimi&longs;&longs;um, tam ex parte puppis à malo non <lb/>de&longs;eri, quàm ex parte proræ ab eo non attingi: &longs;ed <lb/>in eadem &longs;emper di&longs;tantia, &longs;eu &longs;ecundum lineam ip­<lb/>&longs;i parallelam continuò delabi. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000186">II. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000187">Ac non hæreo quidem, optime virorum, <lb/>quin tu quoque dedi&longs;&longs;es manus, &longs;i quadam &longs;orte <lb/>contigi&longs;&longs;et ade&longs;&longs;e te &longs;pectaculo; verùm non propte­<lb/>reà mihi adrogo, vt (licet me virum fidei plenum <lb/>habeas) tenearis idcircò hi&longs;toriam narranti nudam <lb/>a&longs;&longs;entiri. </s> <s id="id.000188">Addo potiùs cau&longs;am, quâ &longs;emel per&longs;pectâ, <lb/>te non di&longs;&longs;en&longs;urum confidam; ac prouoco &longs;imùl ad <lb/>experimenta adeò factu facilia, vt nihil nece&longs;&longs;e exi­<lb/>&longs;times mare proptereà ip&longs;um adire. </s> <s id="id.000189">Et cau&longs;a quidem <lb/>generalis e&longs;t, quia, Quicquid mouetur, motum &longs;uum <lb/>imprimit rebus omnibus, quas &longs;u&longs;tentat: Re&longs;que <lb/>perinde emittuntur, &longs;iue emittens motum à &longs;e, &longs;iue <lb/>ab alio impre&longs;&longs;um habeat. </s> <s id="id.000190">Experimentum verò fa­<lb/>cillimum e&longs;t, vt dum per prolixiorem illam nobili&longs;­<lb/>&longs;imæ Bibliothecæ deambulabis pergulam, pilam lu­<lb/>&longs;oriam, aliumve globum manu teneas, remque ex­<lb/>plores. </s> <s id="id.000191">Imprimis quippe notius e&longs;t, quàm vt mo­<lb/>neri debeat, pilam tua manu &longs;u&longs;tentatam tantun­<lb/>dem moueri, quantum ip&longs;am manum; &longs;eu manum <pb pagenum="4" xlink:href="027/01/011.jpg"/>eundem pilæ motum imprimere, quem ip&longs;a habet. <lb/></s> <s id="id.000192">Quie&longs;ce deinde reliquo corpore, & agitata &longs;ola <lb/>manu, vel manu &longs;imùl cum bracchio, proijce antror­<lb/>sùm, retrorsùmve pilam; excedet illa, procurretque <lb/>quam in partem conjeceris. </s> <s id="id.000193">Re&longs;ume, & pilam ma­<lb/>nu aperta tenens, nihil age ip&longs;e: &longs;ed e&longs;to alius, qui <lb/>manum, bracchiumve propellat; haud &longs;ecus excedet, <lb/>procurretque pila, ac priùs, dum ip&longs;am &longs;pontaneo <lb/>motu abijceres. </s> <s id="id.000194">Tene rursùs pilam aperta manu, & <lb/>nihil perinde age nec manu, nec bracchio; &longs;ed loco <lb/>alterius, qui propellat, e&longs;to ip&longs;um-met corpus tuum, <lb/>quod emotum paulò concitatiùs bracchium, manu­<lb/>que transferat, parivelocitate, qua alius antè propul­<lb/>&longs;arat; videbis rursùs pilam perinde excedere, pro­<lb/>curreréque. </s> <s id="id.000195">Nimirùm corpus reliquum pro agente <lb/>externo e&longs;t, quod mouere manum, & bracchium, <lb/>corpore immoto, ob articulorum flexibilitatem po­<lb/>te&longs;t. </s> <s id="id.000196">Iam, quia de his minùs dubitabis, hærebis ma­<lb/>gis quid &longs;it euenturum, vbi extento bracchio, pilam <lb/>&longs;u&longs;tentatam duobus digitis ab&longs;que vlla vi, agitatio­<lb/>néque manus propria, deambulando dimi&longs;eris. </s> <s id="id.000197">Id <lb/>experire itaque; & peruidebis pilam &longs;equi, procur­<lb/>reréque in eandem partem, in quam ip&longs;e conce&longs;&longs;eris; <lb/>neque euenire vnquam, vt vel con&longs;tet, vel recurrat <lb/>in partem auer&longs;am. </s> <s id="id.000198">An-non proinde agno&longs;ces ha­<lb/>bere pilam motum à manu, non quem ip&longs;i manus <lb/>motu proprio imprimat, &longs;ed quem imprimat motu <lb/>accepto à reliquo corpore; adeò vt cùm pila, quo <lb/>momento dimittitur, moueatur reip&longs;a, <expan abbr="impul&longs;io-nemq;">impul&longs;io­<lb/>nemque</expan> antrorsùm habeat, non po&longs;&longs;it motum non con-<pb pagenum="5" xlink:href="027/01/012.jpg"/>tinüare, & perinde perficere, ac &longs;i immoto corpore <lb/>&longs;tante, mota manus &longs;ola motum impre&longs;&longs;i&longs;&longs;et? </s> <s id="id.000199">En <lb/>verò, quod magis mirere. </s> <s id="id.000200">Con&longs;i&longs;te primùm in per­<lb/>gulæ medio, & nunc antrorsùm, nunc retrorsum, <lb/>moderata vi pilam conijce: adeò vt ad certum v&longs;­<lb/>que &longs;patium, quod notari po&longs;&longs;it, vtrímque excurrat. <lb/></s> <s id="id.000201">Incede deinde, & ab vna parte ad idem medium <lb/>perueniens (nec moueri proptereà codem tenore de­<lb/>&longs;inens) pari vi pilam conijce. </s> <s id="id.000202">Videbis profectò pro­<lb/>jectam antrorsùm excurrere longiùs, quam excur­<lb/>rerit anteà; projectam verò retrorsùm, vel excur­<lb/>rere breuiùs, vel con&longs;i&longs;tere, vel etiam te &longs;equi. </s> <s id="id.000203">Cau­<lb/>&longs;a nempe e&longs;t, Quia cùm antrorsùm conijcis, dupli­<lb/>cem illi imprimis vim; altera quippe e&longs;t manus pro­<lb/>pria, & qualis anteà erat, cùm &longs;tares corpore immo­<lb/>to; altera corporis ip&longs;ius, quâ eidem manui com­<lb/>municatâ, efficitur, vt manus feratur antrorsùm ce­<lb/>leriùs; quàm ip&longs;a &longs;ola, & reliquo corpore quie&longs;cente, <lb/>moueretur. </s> <s id="id.000204">Ex quo fit, vt pila accepto velociore <lb/>motu, moueatur velociùs, & procurrat vlteriùs. </s> <s id="id.000205">Cùm <lb/>proijcis verò retrorsùm, vides à manu non alium <lb/>motum, quàm ip&longs;ius proprium ver&longs;us eam partem <lb/>imprimi; nam qui motus e&longs;t à reliquo corpore, in­ <lb/>oppo&longs;itam tendit partem. </s> <s id="id.000206">Con&longs;ideranda e&longs;t ergo <lb/>manus cùm duplici motu, vno &longs;ibi proprio retror­<lb/>sùm, altero ex corporis tran&longs;latione antrorsùm. </s> <s id="id.000207">Ex <lb/>hoc enim fit, primò, vt pila nunquam po&longs;&longs;it tantun­<lb/>dem retrorsùm excurrere, ac excurrerat anteà; quo­<lb/>niam licet manus motu proprio moueatur æqualiter; <lb/>non tantundem tamen promouetur retrorsùm, quòd <pb pagenum="6" xlink:href="027/01/013.jpg"/>motus tran&longs;latitius ip&longs;am intereà antrorsùm abripiat. <lb/></s> <s id="id.000208">Deinde fit, vt &longs;i proprius quidem fuerit velocior <lb/>tran&longs;latitio, tum pila non-nihil retrorsùm excurrat, <lb/>qua&longs;i manu aliquantò magis retrorsùm, quàm an­<lb/>trorsùm promota. </s> <s id="id.000209">Sin æquè velox fuerit, tum pila <lb/>neque retrorsùm, neque antrorsùm excurrat, &longs;ed in <lb/>eodem loco con&longs;i&longs;tat, qua&longs;i in neutram partem pro­<lb/>jecta, & ad perpendiculum cadens; quòd vno motu <lb/>alium compen&longs;ante, & neutro alterum &longs;uperante, <lb/>manus eo momento veluti immota cohæreat. </s> <s id="id.000210">Si <lb/>denique fuerit minùs velox; tum pila &longs;equatur, & <lb/>antror&longs;um, &longs;eu in eandem tecum partem decurrat, <lb/>qua&longs;i in illam magis acta motu tran&longs;latitio, quàm in <lb/>oppo&longs;itam proprio. </s> <s id="id.000211">Et vis ip&longs;e rem &longs;pectare jucun­<lb/>diùs? </s> <s id="id.000212">Iube hæc peragi ab alio; tu verò in medio per­<lb/>gulæ con&longs;i&longs;te è regione manus, qua ille pilam pro­<lb/>ijciet. </s> <s id="id.000213">Tum illo ambulante, & antrorsùm, proijcien­<lb/>te, videbis manum vlteriùs, quam quie&longs;cente pro­<lb/>moueri, & pilam proinde majore impetu emitti, mo­<lb/>uerique velociùs, & ferri vlteriùs. </s> <s id="id.000214">Proijciente au­<lb/>tem retrorsùm, videbis manum nunc minus promo­<lb/>ueri, &longs;icque pilam &longs;egniùs eijci: nunc tantundem, &longs;ic­<lb/>que pilam ad perpendiculum cadere; nunc non mo­<lb/>dò nihil promoueri, &longs;ed antrorsùm quoque magis <lb/>pertrahi; &longs;icque pilam virum ambulantem &longs;equi. </s> <s id="id.000215">Ad­<lb/>moneo autem, vt ad alium, dum experitur, attendas: <lb/>quia dum ip&longs;emet experiris, adnotare minimè potes <lb/>velocitatis di&longs;crimina, ob motum tran&longs;latitium facta. <lb/></s> <s id="id.000216">Quippe, quia tuus oculus eodem &longs;imùl motu tran&longs;­<lb/>fertur, ob&longs;eruare non pote&longs;t motum, quo manus &longs;i-<pb pagenum="7" xlink:href="027/01/014.jpg"/>mùl agitur, quique vnus idemque e&longs;t, atque idcircô pro <lb/>non motu, &longs;eu, quod idem e&longs;t, pro quiete re putatur: at­<lb/>tendit verò &longs;olùm ad motiones alias, quas manus in­<lb/>tereà ob flexilitatem ex&longs;erere pote&longs;t. </s> <s id="id.000217">Ex quo capite e&longs;t, <lb/>vt pila antror&longs;ùm à te inter ambulandum projecta non <lb/>videatur ire velociùs, quàm proiecta inter quie&longs;cen­<lb/>dum; quia videlicet quantum motus corporis totius <lb/>pilam promouet, tantundem etiam promouet <expan abbr="oculũ">oculum</expan>, <lb/><expan abbr="ip&longs;eq;">ip&longs;eque</expan> adeò oculus, <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> ex motu pilæ nó agno&longs;cit. <lb/></s> <s id="id.000218">Ill. </s> <s id="id.000219">An Paradoxum heic interjiciam, occa&longs;ione experi­<lb/>menti, quod ab i&longs;to loco alienum non &longs;it? </s> <s id="id.000220">Deambula <lb/>bracchiis pa&longs;&longs;is, liberéque pendentibus; ea pror&longs;ùm, <lb/>rur&longs;umque &longs;ponte mouebuntur; & vbi pa&longs;&longs;u tanti&longs;per <lb/>grandi, animatóque ince&longs;&longs;eris, tum &longs;en&longs;ibiliùs antè, <lb/>ac ponè, re&longs;pectu trunci corporis fient. </s> <s id="id.000221">Habe intereà <lb/>pilam ad manum, quam &longs;ine vlla contentione manus, <lb/>bracchiive dimittas; ac tum, &longs;i dimi&longs;eris quidem, dum <lb/>manus anteriùs contendet, non anterius modò moue­<lb/>bitur, &longs;ed duplò etiam celeriùs mouebitur, quàm cor­<lb/>poris truncus. </s> <s id="id.000222">Sin dum manus po&longs;teriùs fiet, neutram <lb/>in partem mouebitur, &longs;ed ad perpendiculum &longs;emper <lb/>cadet. </s> <s id="id.000223">Id mirabile: &longs;ed nihilominùs Paradoxum penes <lb/>cau&longs;am e&longs;t, quæ videbitur tibi mirabilior. </s> <s id="id.000224">An non pu-<lb/>tas enim bracchia ire, ac redire, & manus extremas, vt <lb/>aliquod &longs;patium antror&longs;ùm conficiunt, ita retror&longs;ùm <lb/>conficere? </s> <s id="id.000225">Et dico tamen, Bracchia numquam redire, <lb/>flective retror&longs;ùm: ac manus extremas, quanto tempo­<lb/>re videntur &longs;patium retrò conficere, tanto con&longs;i&longs;tere <lb/>immotas. </s> <s id="id.000226">Admirationem vt eximam, velim primùm <lb/>vt deambulando incedas iuxta parietem, quem &longs;ecun-<pb pagenum="8" xlink:href="027/01/015.jpg"/>dum totum ince&longs;&longs;um extrema pars manus (vngui&longs;ve <lb/>medij digiti) qua&longs;i præter cadens leuiter contingat. <lb/></s> <s id="id.000227">Per&longs;enties enim manum quidem antror&longs;ùm exporrigi: <lb/>&longs;ed non tamen ex eo puncto, in quod de&longs;inet exporre­<lb/>ctio, manum retror&longs;ùm fieri; quin potiùs in eo quie&longs;­<lb/>cere, ex&longs;pectaréque donec rur&longs;ùs exporrigatur antror­<lb/>&longs;ùm. </s> <s id="id.000228">Agno&longs;ces' & bracchium ab extrema manu ad <lb/>&longs;capulam v&longs;que, po&longs;tquam exporrecta manus fuerit, <lb/>non retror&longs;ùm agi, &longs;ed extrema manu firmata, & qua­<lb/>&longs;i centro facta, promoueri antror&longs;ùm in&longs;tar radij, cuius <lb/>extremum, & qua&longs;i pars circumferentiæ &longs;it &longs;capula, <lb/>quæ cùm &longs;it manu po&longs;terior prouehetur &longs;en&longs;im, quo­<lb/>v&longs;que illi ad perpendiculum fiat, & vlteriùs prouecta <lb/>anterior euadat. </s> <s id="id.000229">Ac ni&longs;i tu quidem id po&longs;&longs;is &longs;atis ani­<lb/>maduertere, iube alium id experiti, tuque intereà eius <lb/>manum, bracchium, &longs;capulamque re&longs;pecta; & manife­<lb/>&longs;ta tibi res fiet; &longs;imúlque perno&longs;ces etiam incedentem <lb/>in aëre medio extremum digitum firmare, & &longs;uper co <lb/>qua&longs;i centro bracchium, &longs;capulamque circumducere. <lb/></s> <s id="id.000230">Velim prætereà vt attendas e&longs;&longs;e nobïs bracchia in&longs;tar <lb/>crurum anteriorum; adeò vt, quemadmodum quadru­<lb/>pedes decu&longs;&longs;atìm incedunt, hoc e&longs;t &longs;imùl promouendo <lb/>eodem anteriorem dextrum cum po&longs;teriore &longs;ini&longs;tro, & <lb/>priorem &longs;ini&longs;trum cum po&longs;teriore dextro; ita nos &longs;pon­<lb/>te, ni&longs;i potiùs nece&longs;&longs;itate quadam naturæ, promouere <lb/>&longs;imùl dextram manum cum pede &longs;ini&longs;tro, & ma­<lb/>num &longs;ini&longs;tram cum pede dextro, nec po&longs;&longs;e &longs;ecus face­<lb/>re, quandocúmque manus liberè dependent. </s> <s id="id.000231">Id nem­<lb/>pe vbi ob&longs;eruâris, facile erit attendere, Quemadmo­<lb/>dum quo tempore pes &longs;ini&longs;ter transfertur, & è po&longs;tico <pb pagenum="9" xlink:href="027/01/016.jpg"/>anticus fit, pes dexter non proptereà regreditur, &longs;ed ex­<lb/>&longs;pectat hærendo terræ, donec ille è terra &longs;ublatus, ter­<lb/>ram denuò contigerit; ita profectò &longs;ini&longs;tram manum, <lb/>quæ dextrum pedem imitatur, tempore eodem non re­<lb/>gredi, &longs;ed ex&longs;pectare, hærere que in aëre medio, <expan abbr="quov&longs;q;">quov&longs;que</expan> <lb/>manus dextera cum &longs;ini&longs;tro pede quietem a&longs;&longs;equatur. <lb/></s> <s id="id.000232">Et con&longs;equenter, Quemadmodum dextro pede con&longs;i­<lb/>&longs;tente, factoque vt centro, ip&longs;um crus dextrum ad v&longs;­<lb/>que coxendicem non retror&longs;ùm abducitur, &longs;ed &longs;en&longs;im <lb/>in&longs;tar radij, ex &longs;itu po&longs;tico anticum acquirit; ita planè <lb/>bracchio &longs;ini&longs;tro, quod exqui&longs;itè pedem dextrum imi­<lb/>tatur, contingere. </s> <s id="id.000233">Quo loco meditare quæ&longs;o admira­<lb/>bile artificium. </s> <s id="id.000234">Videlicet pes, & coxendix duo quædam <lb/>alternis &longs;unt centra, quæ alternatim quoque duos arcus, <lb/>&longs;eu circumferentiæ portiones, eodem &longs;emper crure, vt <lb/>radio communi intercedente, de&longs;cribant. </s> <s id="id.000235">Et quia ni­<lb/>hilominùs coxendice non eleuata, dum pro centro e&longs;t, <lb/>pes arcum de&longs;cribens pro&longs;cindere terram non potuit; <lb/>ideò medium crus fuit articulatum; vt flexurâ ad genu, <lb/>&longs;eu poplitem factâ, pes de&longs;criberet arcum &longs;upra terram. <lb/></s> <s id="id.000236">Quemadmodùm etiam, quia pede non depre&longs;&longs;o co­<lb/>xendix arcum de&longs;criptura, fui&longs;&longs;et nimiùm attollenda; <lb/>corpori&longs;que truncus nimiùm &longs;ubuehendus, &longs;i crusto­<lb/>rum rigidum fui&longs;&longs;et; idcircò flexura eadem interce&longs;&longs;it, <lb/>quæ temperaret huiu&longs;modi arcum: facto intereà eodem <lb/>genu nunc centro, nunc extremo radio arcus &longs;uos, re&longs;­<lb/>pectu tam tibiæ, quàm femoris, &longs;eu dum flectitur, &longs;eu <lb/>dum tenditur, de&longs;cribente. </s> <s id="id.000237">Meditare etiam motus æ­<lb/>quabilitatem, qua corporis truncus intereâ incedit, & <lb/>ad quam aliunde tam prolixitas, quàm flexilitas pedum <pb pagenum="10" xlink:href="027/01/017.jpg"/>confert; quatenùs calce vnius terram attingente, <lb/>& priu&longs;quàm tota planta &longs;en&longs;im &longs;uccedat, digiti al­<lb/>terius (plantâ reliquâ iam elatâ) è terra attolluntur, <lb/>&longs;icque, ab&longs;que interruptione, trunci corporis motus <lb/>continuatur. </s> <s id="id.000238">Tamet&longs;i notandum e&longs;t truncum non <lb/>promoueri ab eo pede, qui elatus e&longs;t, proceditque <lb/>per aërem; &longs;ed ab eo, qui terræ inhæret, & &longs;upra <lb/>quem crus deferens truncum euoluitur. </s> <s id="id.000239">Intelliges <lb/>enim ex his, quia corporis truncus æquabiliter in­<lb/>cedit, & pedes alternatìm dimidio temporis ince­<lb/>dunt, dimidio quie&longs;cunt: ideò debere motum pe­<lb/>dum e&longs;&longs;e motu trunci duplò velociorem; & parteis <lb/>crurum reliquas tantò moueri tardiùs, quàm pedes, <lb/>quantò accedunt propiús ad coxendices, quæ non <lb/>majore feruntur velocitate, quàm truncus. </s> <s id="id.000240">Intelliges <lb/>etiam con&longs;equenter manus, dimidio quoque tempo­<lb/>ris quie&longs;centeis, & reliquo dimidio pror&longs;ùm expor­<lb/>rectas, moueri duplò velociùs trunco: & parteis brac­<lb/>chij reliquas tantò moueri lentiùs, quantò magis ad <lb/>&longs;capulas &longs;imùl cum trunco motas accedunt. </s> <s id="id.000241">Intelli­<lb/>ges denique ob quam cau&longs;am fiat, quod initio dixi, <lb/>pilam dimi&longs;&longs;am, quando manus antror&longs;um exporri­<lb/>gitur, duplò velociùs moueri, quàm truncum; & <lb/>dimi&longs;&longs;am quo tempore manus retrorsùm ire apparet, <lb/>ad perpendiculum &longs;emper cadere. </s> <s id="id.000242">Nimirùm, quia <lb/>priore ca&longs;u motum con&longs;equitur à manu duplò ve­<lb/>lociùs, quàm truncus tran&longs;lata; & po&longs;teriore, nul­<lb/>lum habet à manu (&longs;cilicet immota, con&longs;i&longs;tentéque) <lb/>impre&longs;&longs;um. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000243">IV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000244">Iam cùm hæc ita &longs;e&longs;e habeant, facilè cau&longs;am <pb pagenum="11" xlink:href="027/01/018.jpg"/>peruidebis eorum, de quibus ad Luillerium &longs;crip&longs;e­<lb/>ram, experimentorum. </s> <s id="id.000245">Ea &longs;anè &longs;unt, quæ ip&longs;e quo­<lb/>que maxima ex parte peragere facillimè po&longs;&longs;is. </s> <s id="id.000246">Vi­<lb/>delicet, cùm aliquando curru extra vrbem vehèris, <lb/>manum extra currum protende, & auriga ju&longs;&longs;o in­<lb/>&longs;tigare equos, laxaréque habenas, proijce pilam di­<lb/>rectè &longs;ur&longs;um quantacúmque voles, aut poteris vi; & <lb/>illa haud-dubiè recidet in manum. </s> <s id="id.000247">Cur recidat au­<lb/>tem, tibi explicabit, &longs;i quem ju&longs;&longs;eris extra currum, <lb/>ac in via con&longs;i&longs;tere è regione tui, dum proijcies pi­<lb/>lam. </s> <s id="id.000248">Ille enim videbit pilam non directè &longs;ur&longs;um ten­<lb/>dere, neque ad perpendiculum deinceps recidere; <lb/>&longs;ed videbit illam tendere obliquè, & qua&longs;i arcum, <lb/>&longs;eu lineam curuam in aëre de&longs;cribere, cuius vnum <lb/>extremum &longs;it qua parte pilam proijcies, alterum qua <lb/>recipies pilam. </s> <s id="id.000249">Quod autem tibi ip&longs;i pila videatur <lb/>&longs;emper directè &longs;ursùm, & &longs;ecundum idem perpen­<lb/>diculum imminens; cau&longs;a e&longs;t, quia quantùm illa an­<lb/>trorsùm procedit, deflexum iter peragens, tantun­<lb/>dem tu quoque antrorsùm proueheris, adeò vt illi <lb/>&longs;emper &longs;ubijciaris, ip&longs;aque e&longs;&longs;e &longs;emper appareat in <lb/>eodem perpendiculo. </s> <s id="id.000250">Cau&longs;a verò cur motus pilæ à <lb/>rectitudine deflectatur, & curuam &longs;equatur, de&longs;cri­<lb/>batve lineam, illius compo&longs;itio e&longs;t, quatenus ex <lb/>duplici vi motrice originem habet. </s> <s id="id.000251">Nam &longs;i pila non <lb/>projecta &longs;ursùm detineretur &longs;olùm in manu, pro­<lb/>moueretur &longs;olùm antrorsùm, videlicet ad motum <lb/>currus, ac lineam rectam de&longs;criberet: &longs;i verò quie&longs;­<lb/>cente curru proijceretur directè &longs;ursùm, tunc non­ <lb/>ni&longs;i &longs;ursùm, deorsùmque moueretur, ac rectam rur-<pb pagenum="12" xlink:href="027/01/019.jpg"/>sùs de&longs;criberet; at dum proijcitur &longs;ursùm à manu, <lb/>quæ ip&longs;a intereà mouetur antrorsùm, efficitur, vt <lb/>manus neque omninô &longs;ursùm, neque omninô antror­<lb/>sùm proijciat (videlicet motus antrorsùm, quo ab­<lb/>ripitur, deflectit illam à motu &longs;ursùm, quo per &longs;e <lb/>moueretur) &longs;ed inter vtrumque, &longs;eu obliquè proijciat; <lb/>&longs;icque projecta pila curuam lineam nece&longs;&longs;ariò de&longs;cri­<lb/>bat, cuius dimidium a&longs;cendendo, & dimidium de&longs;­<lb/>cendendo perficiatur. </s> <s id="id.000252">Et vis id pleniùs cogno&longs;cere? <lb/></s> <s id="id.000253">Iube currum con&longs;i&longs;tere, proijce pilam &longs;ursùm, &, <lb/>&longs;igno priùs aurigæ dato, excedat currus, quam pri­<lb/>mùm projeceris; non recidet illa profectò in manum, <lb/>&longs;ed longè à curru locum prætervecto; illeque idem, <lb/>qui è regione tui con&longs;titerit, de&longs;cribentem videbit, <lb/>non arcum, &longs;ed rectam, perpendicularemque li­<lb/>neam, propter motum &longs;ursùm &longs;implicem, incom­<lb/>po&longs;itumque, & qui &longs;olius manus fuit proprius, ip&longs;o <lb/>curru nihil conferente. </s> <s id="id.000254">Profer deinde caput extra <lb/>currum, & de&longs;ignato in parte currus inferiore puncto <lb/>aliquo, quod in eadem linea perpendiculari cum <lb/>oculo tuo &longs;it; ac tum, tran&longs;lato citati&longs;&longs;imè curru, <lb/>admoue pilam ad oculum, ip&longs;amque nulla facta vi <lb/>à manu dimitte; videbis pilam decidere &longs;ecundum il­<lb/>lam lineam, atque idcircô ca&longs;us ille apparebit tibi <lb/>perpendicularis. </s> <s id="id.000255">Non perinde porrô apparebit illi, <lb/>qui extra currum fuerit, & ad ca&longs;um attenderit: ob­<lb/>&longs;eruabit &longs;cilicet pilam qua&longs;i &longs;emi-arcum, &longs;eu curuam <lb/>lineam de&longs;cribere: quoniam quamuis manus non <lb/>imprimat illi motum &longs;ibi proprium, imprimit tamen <lb/>motum, quem habet à curru, adeó vt præter mo-<pb pagenum="13" xlink:href="027/01/020.jpg"/>tum grauitatis, quo pila &longs;ponte fertur deorsùm, fe­<lb/>ratur etiam antrorsùm eodem motu, quo ip&longs;e currus; <lb/>& quia tuus oculus intereà tantundem quoque an­<lb/>trorsùm fertur, inde fit, vt pila continuò ip&longs;i &longs;ub­<lb/>jecta oculo, perpendiculariter moueri videatur. </s> <s id="id.000256">Lo­<lb/>co verò pilæ v&longs;urpa lapillos; & curru nunc lentè, <lb/>nunc concitatè, & quomodocúmque voles, feratur, <lb/>idem &longs;emper videbitur. </s> <s id="id.000257">Proijce po&longs;teà pilam antror­<lb/>sùm; illa tantundem à te di&longs;cedet, tamque procùl à <lb/>te in terram cadet, ac &longs;i ip&longs;e quie&longs;ceres, eodem mo­<lb/>do, & eadem ex cau&longs;a, quam de pila projecta intra <lb/>pergulam dixi. </s> <s id="id.000258">Di&longs;crimen e&longs;t &longs;olum, quòd corpus, <lb/>cui cohæret manus, intra pergulam moueatur per &longs;e; <lb/>in via moueatur à curru. </s> <s id="id.000259">Nec &longs;pera, vt manus pilam <lb/>a&longs;&longs;equatur, projectam licet remi&longs;&longs;a vi: Nam &longs;i alius <lb/>quidem extra currum quie&longs;cens eadem vi proijceret, <lb/>po&longs;&longs;es a&longs;&longs;equi, obimpre&longs;&longs;am &longs;olùm propriam eius vim; <lb/>at dum tu proijcis, præter vim propriam, imprimis <lb/>etiam vim currus, cau&longs;am videlicet majoris illius ve­<lb/>locitatis, ob quam pilate &longs;emper tantum &longs;ugit, quan­<lb/>tum eam ip&longs;e pro&longs;equeris. </s> <s id="id.000260">Proijce deinde retrorsùm; <lb/>& eadem, eodemque modo, ac ob ea&longs;dem cau&longs;as <lb/>euenient, quas diximus antè, circa projectionem in­<lb/>tra pergulam. </s> <s id="id.000261">Proijce denique in latus, & ad rectum <lb/>quidem cum latere currus angulum: Proijce etiam <lb/>ad obliquum, & ad quemcúmque volueris; abeun­<lb/>tem &longs;emper pilam videbis per lineam, quæ ad finem <lb/>v&longs;que, eundem &longs;eu rectum, &longs;eu obliquum cum latere <lb/>currus angulum con&longs;tituat. </s> <s id="id.000262">Illud autem erit ob&longs;erua­<lb/>tu jucundum, quòd, &longs;i ad lapidem, arborem, aliquid-<pb pagenum="14" xlink:href="027/01/021.jpg"/>ve aliud non nihil di&longs;&longs;itum, quie&longs;cen&longs;que collinees, <lb/>&longs;emper à &longs;copo &longs;is aberraturus. </s> <s id="id.000263">Nempe, quia dum ma­<lb/>nus eò connititur, transfertur intereà à curru ver­<lb/>&longs;us anteriora; vt proinde pila, aut lapis tantundem à <lb/>&longs;copo antror&longs;ùm feriat, quantùm promotus interà <lb/>currus à momento v&longs;que proiectionis fuerit. </s> <s id="id.000264">Secùs <lb/>autem e&longs;&longs;et, &longs;i fortè ade&longs;&longs;et currus alius, qui è re­<lb/>gione, ac pari velocitate cum tuo transferretur; tunc <lb/>enim, facto in illo &longs;copo, directè in ip&longs;um pila tende­<lb/>ret, quia &longs;copus tantundem, quantum tua manus <lb/>promoueretur antror&longs;ùm. </s> <s id="id.000265">Ex quo fiet, vt &longs;i collu­<lb/>dendo, coniicere pilam in famulum velis, qui aliquan­<lb/>tò procul extra currum &longs;it, illum quidem &longs;is præ­<lb/>tergre&longs;&longs;urus, &longs;i quieuerit; at &longs;i pari velocitate, qua <lb/>currus ince&longs;&longs;erit, &longs;is omninô a&longs;&longs;equuturus. </s> <s id="id.000266">Quod &longs;i <lb/>fortè non curru, &longs;ed equo veharis, & experimenta <lb/>eadem velis facere: eadem omninô, ac ii&longs;dem om­<lb/>ninô de cau&longs;is contingent. </s> <s id="id.000267">Adnoto &longs;olùm, &longs;i pilam, <lb/>aut lapidem directè &longs;ur&longs;ùm proieceris, & ab illius re­<lb/>ditu, &longs;iue ca&longs;u timueris, non eodem tenore &longs;tatìm à <lb/>jactu in cedendum e&longs;&longs;e: &longs;ed vel <expan abbr="cõcitatiùs">concitatiùs</expan>, vt po&longs;terius <lb/>cadat, vel &longs;egniùs, vt anteriùs: Nam alioquin eodem <lb/>tenore, vt vbique eris &longs;ubiectus, ita ictum nu&longs;quàm <lb/>euades. </s> <s id="id.000268">Quod &longs;i &longs;ur&longs;um quidem, &longs;ed cum tantilla ta­<lb/>men antror&longs;ùm obliquitate proieceris, non erit cur à <lb/>ca&longs;u timeas: quia, vt te quie&longs;cente pila &longs;ic projecta <lb/>non recideret in te, ita non recidet te tran&longs;lato; quo­<lb/>niam vis à motu equi impre&longs;&longs;a efficiet, vt quantum <lb/>tu &longs;ucce&longs;&longs;eris, tantundem illa &longs;emper antecedat. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000269">V. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000270">Re&longs;tant experimenta peracta in naui; &longs;ed cau&longs;as <pb pagenum="15" xlink:href="027/01/022.jpg"/>tamen omnium ex iam dictis intelligis. </s> <s id="id.000271">Potes verò <lb/>& illa ip&longs;e haud incommodè ex&longs;equi, &longs;i quando &longs;u­<lb/>pra Sequanam lembo ex&longs;patiari per æ&longs;tatem lubeat. <lb/></s> <s id="id.000272">Quippe vbi &longs;ecundò fluuio etiam remiges adhibiti <lb/>erunt, ita vt lembus quanta fieri poterit celeritate fe­<lb/>ratur, experiere, vbi lapillos directè &longs;ursùm pro­<lb/>ieceris, &longs;i ex puppi quidem, reca&longs;uros in puppin, &longs;i <lb/>ex prora, in proram, &longs;i ex medio lembo, in medium: <lb/>&longs;icque tamet&longs;i de&longs;tituare malo, ex erecto cuius &longs;itu <lb/>de apparente proiectionis rectitudine iudices; facilè <lb/>tamen capies, &longs;i malus e&longs;&longs;et in medio erectus ad al­<lb/>titudinem iactus, fore vt lapillus &longs;ecundum illum, <lb/>tam a&longs;cendendo, quam de&longs;cendendo moueretur; <lb/>quoniam ex quo loco e&longs;&longs;et iactus, in eundem ca&longs;us <lb/>fieret. </s> <s id="id.000273">Porrô, &longs;icuti dictum e&longs;t de pila è curru pro­<lb/>iecta, apparebit quidem tibi lapis &longs;ursùm ferri: ap­<lb/>parebit & omnibus, qui in eodem nauigio erunt, re&longs;­<lb/>pectabuntque lapidem: at &longs;i quis intereà in ripa, <lb/>nauigiove alio quie&longs;cente, è regione tui, lapidi&longs;que <lb/>con&longs;titerit, is ob&longs;eruabit lapidem de&longs;cribere in aëre <lb/>&longs;peciem curuæ lineæ, cuius crus vnum incipiat ex <lb/>aëris loco vnde iactus fiet, aliud in illum de&longs;inat, <lb/>in quem erit ca&longs;us. </s> <s id="id.000274">Id nempe ob compo&longs;itum mo­<lb/>tum, alterum manus proprium, qui &longs;ur&longs;um, alterum <lb/>nauigii, qui prorsùm; adeò vt mixtus ex vtroque, <lb/>&longs;eu obliquus fiat, cuius quicquid e&longs;t &longs;ur&longs;um, à manu <lb/>&longs;it, quicquid pror&longs;um, à nauigio. </s> <s id="id.000275">Heinc iam, vt <lb/>opinor, miraculum ce&longs;&longs;at, quod dixi fui&longs;&longs;e habitum, <lb/>cum illi ad lapidem attenderent, qui ex pede mali, <lb/>& &longs;ecundum eius altitudinem proiectus, neque ex-<pb pagenum="18" xlink:href="027/01/023.jpg"/>parte puppis de&longs;ereretur à malo, neque ex parte pro­<lb/>ræ attingeretur ab illo Siquidem tamet&longs;i lapis tam <lb/>a&longs;cendendo, quàm ex&longs;cendendo appareret &longs;emper in <lb/>eodem perpendiculo, quia ver&longs;abatur &longs;emper in linea <lb/>erecto malo parallela; reuerâ tamen non mouebatur <lb/>per rectam, &longs;ed perpendicularem lineam, &longs;ed de&longs;cri<lb/></s> <s id="id.000276">bebat potiùs curuam, quam animaduerti&longs;&longs;et, &longs;i quis <lb/>ex triremi non longè quie&longs;cente lapidem &longs;pecta&longs;&longs;et. <lb/></s> <s id="id.000277">Vidi&longs;&longs;et enim malum progredientem, & lapidem ex <lb/>parte puppis continuò illum a&longs;&longs;ectantem, ex parte <lb/>proræ antecedentem; adeò vt neque ex parte puppis <lb/>à malo de&longs;ereretur, quia quantum malus ab&longs;cederet, <lb/>tantundem illi in&longs;i&longs;teret: neque ex parte proræ attin­<lb/>geretur à malo, quia quantum malus accederet, tan­<lb/>tundem illi prægrederetur. </s> <s id="id.000278">Imaginare po&longs;teà virum, <lb/>qui exporrecta manu è vertice mali demittebat, &longs;eu <lb/>&longs;inebat decidere lapidem: apparebat quidem lapis ad <lb/>perpendiculum cadere tam ip&longs;i, quàm omnibus nobis, <lb/>qui vehebamur eadem triremi: at &longs;i &longs;ui&longs;&longs;et ex illa alia, <lb/>de qua diximus, quie&longs;cente &longs;pectatus, apparuï&longs;&longs;et de&longs;­<lb/>cribere expo&longs;itæ curuæ dimidium, eaque ratione ma­<lb/>lum &longs;emper, heinc &longs;equi, illeinc præcedere, vt malus nec <lb/>de&longs;erere, nec attingere illum po&longs;&longs;et. </s> <s id="id.000279">Cau&longs;a porrô no­<lb/>ta iam e&longs;t: &longs;iquidem manus lapidem tenens non impri­<lb/>mebat quidem motum &longs;ibi proprium, &longs;ed impri­<lb/>mebat tamen motum quem, habebat à malo, ip&longs;ique <lb/>erat cum tota naui communis; ex quo efficiebatur, vt <lb/>manus &longs;ita ver&longs;us puppin adduceret lapidem ver&longs;us <lb/>malum, & &longs;ita ad proram abduceret à malo; &longs;icque <lb/>lapis è manu excedens illcinc quidem proijceretur <pb pagenum="17" xlink:href="027/01/024.jpg"/>ver&longs;us malum, ip&longs;umque adeò con&longs;equeretur, heinc <lb/>verò proijceretur à malo, ip&longs;umque antecederet; & <lb/>vtrimvis (præter motum deor&longs;ùm, qui à grauitate <lb/>propria erat) haberet motum in anteriora, &longs;eu quo <lb/>triremis ferebatur. </s> <s id="id.000280">Neque e&longs;t iam mirum, &longs;i omni­<lb/>bus nobis, qui in eadem triremi eramus, apparebat <lb/>motus perpendicularis; quippe ob&longs;eruabilis nobis <lb/>&longs;olùm erat motus lapidis deorsùm; nam ille qui­<lb/>dem ad anteriora ob&longs;eruari non poterat, quoniam <lb/>erat nobis communis cùm lapide, & quantùm lapis <lb/>promouebatur, tantundem oculus ex&longs;i&longs;tens ex parte <lb/>puppis &longs;uccedebat, ex parte proræ antecedebat. <lb/></s> <s id="id.000281">Poteris deinde in eodem tuo lembo pari vi pilam <lb/>proijcere ex puppi ad proram, & ex prora ad pup­<lb/>pim, ob&longs;eruaréque par &longs;patium projectione vtràque <lb/>peruadi. </s> <s id="id.000282">Quod idem erit; poteris &longs;tans ip&longs;e ad pup­<lb/>pim cùm &longs;tante ad proram &longs;ic colludere, vt ob&longs;er­<lb/>uaturus &longs;is pilam pari vi vtrimque projectam æquis <lb/>omninô &longs;patijs, ac temporibus ad vtrumque perue­<lb/>nire. </s> <s id="id.000283">Et videretur &longs;anè non debere; nam ex quo mo­<lb/>mento pilam projeci&longs;ti, diffugit &longs;ocius, atque adeò <lb/>pila ad eum peruentura percurrere &longs;patium longè <lb/>amplius, & prolixiore tempore debet; ex quo verò <lb/>&longs;ocius projecit, occurris tu, atque adeò pila percur­<lb/>rere debet longè breuius, contractioréque tempore: <lb/>& vnde hoc tamen vt pila ad vtrum que perinde per­<lb/>ueniat? </s> <s id="id.000284">Sed videlicet cau&longs;a e&longs;t, quia licet motus <lb/>manus tuæ proprius æqualis &longs;it motui manus &longs;ocij <lb/>proprio; tua tamen manus motui &longs;ibi proprio adjun­<lb/>ctum habet motum lembi, &longs;icque pilam proijciens <pb pagenum="18" xlink:href="027/01/025.jpg"/>geminata vi, imprimis illi celeriorem motum; ma­<lb/>nus verò &longs;ocij detractum habet à motu proprio mo­<lb/>tum eiu&longs;dem lembi; &longs;icque pilam proijciens demi­<lb/>nuta vi, imprimit illi motum tardiorem: propor­<lb/>tioque huiu&longs;modi e&longs;t, vt quantùm tibi lembus ad­<lb/>ijcit, tantum illi detrahat; & quantùm ille ab&longs;cedit, <lb/>tantò pila feratur à te ad illum velociùs; quantùm tu <lb/>accedis, tantò pila feratur ab illo ad te &longs;egniùs. </s> <s id="id.000285">Ex <lb/>quo fit proinde, vt compen&longs;atione motus lembi fa­<lb/>cta, qui vtrique ve&longs;trum, & pilæ à vobis projectæ <lb/>communis e&longs;t; remaneat vtrimque &longs;olus motus ma­<lb/>nus vtriu&longs;que proprius, qui, cùm &longs;it vtrimque ab <lb/>æquali vi, idcircô ex æquo ad vtrumque fiat. </s> <s id="id.000286">Nihil <lb/>e&longs;t nece&longs;&longs;e admoneam idem euenturum, &longs;i vterque <lb/>&longs;iti obliquè, vel è regione laterali aliquid proie<lb/>ceritis; nam cau&longs;a &longs;emper eadem e&longs;t, con&longs;tatque mo­<lb/>tu communi detracto, cætera perinde peragi, lembo <lb/>&longs;eu moto, &longs;eu quie&longs;cente. </s> <s id="id.000287">Et loci quidem angu&longs;tia, <lb/>&longs;eu breue laterum lembi inter&longs;titium non patietur <lb/>fortè hæc adeò di&longs;ertè experiri, ac intra triremim <lb/>nobis licuit; Sed e&longs;to lembus alius, qui pari veloci­<lb/>tate, & ad latus ve&longs;trum &longs;eu propè, &longs;eu procùl mo­<lb/>neatur; eadem prorsùs euenient, licebit que tibi cùm <lb/>alio ex&longs;i&longs;tente procùl in alio lembo perinde pila col­<lb/>ludere, ac &longs;i in terra quie&longs;ceretis. </s> <s id="id.000288">Secùs &longs;anè, &longs;i ille <lb/>vel quie&longs;ceret, vel moueretur celeriùs, tardiu&longs;ve; <lb/>ita enim aberraretur vtrimque à &longs;copo, eadem ra­<lb/>tione, qua dictum e&longs;t de proiiciente quidpiam ex <lb/>curru. </s> <s id="id.000289">Ex quo adiicio obiter, vt intra lembum tuum <lb/>re&longs;piciens illius motum non ob&longs;eruas, quòd oculus <pb pagenum="19" xlink:href="027/01/026.jpg"/>tuus vnà cum illo transferatur; neque proinde vl­<lb/>lam diuer&longs;itatem, locive mutationem ob&longs;eruare in <lb/>illo potes, quatenùs nihil in ip&longs;o e&longs;t, quod eiu&longs;dem <lb/>motus particeps non &longs;it; ita re&longs;piciendo in lembum <lb/>alium pari velocitate, & è regione tui tran&longs;latum, non <lb/>iri ob&longs;eruatum à te eius motum, quia vterque mo­<lb/>tus ob æqualitatem pro eodem habetur, quatenùs <lb/>oculus vnà tran&longs;latus eandem &longs;emper di&longs;tantiam, nul­<lb/>lamque &longs;itus mutationem, diuer&longs;itatemve attendit. <lb/></s> <s id="id.000290">Hac ratione fiet, vt &longs;i lembus ille te procedente <lb/>quie&longs;cat, tu tamen illum moueri credas, tuum verò <lb/>quie&longs;cere; quia oculus cùm tuo tran&longs;latus, motum <lb/>ip&longs;ius ob&longs;eruare non pote&longs;t; intereà verò diuer&longs;ita­<lb/>tem in &longs;itu alterius attendit; quare & moueri illum <lb/>iudicat (loquor vulgari modo de iudicio &longs;en&longs;us.) <lb/>Quòd &longs;i ille ex aduer&longs;o tibi occurrat, & pari veloci­<lb/>tate cum tuo moueatur; tum ip&longs;e videbere &longs;emper <lb/>cum tuo quie&longs;cere, ille verò apparebit ferri duplò <lb/>velociùs, quàm reuerâ feratur; quia nempe præter <lb/>motum illius, oculus tuus affingit ip&longs;i motum tui pro­<lb/>prium; quandò apparet oculo perinde loca commu­<lb/>tare, ac &longs;i te quie&longs;cente moueretur duplò velociùs, <lb/>quàm moueatur reip&longs;a. </s> <s id="id.000291">Ex hoc demùm capite e&longs;t, <lb/>cur accedentibus ad portum, videatur portus ad nos <lb/>immotos accedere: cur dum portu prouehimur, ter­<lb/>ræque, vrbe&longs;que recedere videantur; cur dum ripam, <lb/>littus, immotaque alia prætergredimur, illa videan­<lb/>tur prætergredi, nobis qua&longs;i immotis: neque i&longs;ta mo­<lb/>dò euenire deprehendantur ex lembo, aut quovis <lb/>alio nauigio: &longs;ed etiam ex curru aut quacúmque re, <pb pagenum="20" xlink:href="027/01/027.jpg"/>cum qua oculus no&longs;ter transferatur. </s> <s id="id.000292">Sed hæc obiter <lb/>memorata &longs;unto. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000293">VI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000294">Redeo ad experimenta, ac illa poti&longs;&longs;imùm, <lb/>quæ peracta &longs;unt circa malum: quippe ea eiu&longs;modi <lb/>&longs;unt, ex quibus, quantùm fieri pote&longs;t, inue&longs;tigare <lb/>liceat, ni&longs;i germanam, at qualemcúmque motus non <lb/>&longs;olùm proiectorij, &longs;ed etiam naturalis cau&longs;am. </s> <s id="id.000295">Nem­<lb/>pe vi&longs;um &longs;emper mirabile e&longs;t, cur lapis &longs;pontis &longs;uæ <lb/>factus, tum per aërem decidat, naturali impetu; tum <lb/>in principio tardius, in fine velociùs prorumpat: <lb/>idemque violenter adactus, tum impre&longs;&longs;o impetu &longs;ur­<lb/>sùm efferatur, tum in principio velociùs, & in fine <lb/>tardius emergat. </s> <s id="id.000296">Cæterùm, duo quædam præmit­<lb/>tenda &longs;unt, quæ inter alia benè multa magno Galileo <lb/>debentur. </s> <s id="id.000297">Vnum; corpus &longs;uapte decidens motu ea <lb/>ratione accelerari, vt temporibus æqualibus maiora <lb/>&longs;emper &longs;patia peruadat, iuxta proportionem, quàm <lb/>habent numeri impares inter &longs;e, initio &longs;umpto ab vni­<lb/>tate. </s> <s id="id.000298">Hoc e&longs;t; &longs;i lapis ex. </s> <s id="id.000299">gr. <!-- REMOVE S-->è præcel&longs;a turri dimi&longs;&longs;us <lb/>intra vnum arteriæ pul&longs;um vnam orgyiam decidat, <lb/>fore vt intra &longs;ecundum decidat treis, intra tertium <lb/>quinque, intra quartum &longs;eptem, intra quintum no­<lb/>uem. </s> <s id="id.000300">Et quia aggregando, vt in fine primi pul&longs;us <lb/>peracta e&longs;t vna orgyia, ita in fine &longs;ecundi peractæ <lb/>&longs;unt quatuor, in fine tertij nouem, in fine quarti &longs;ex­<lb/>decim, in fine quinti viginti-quinque, qui numeri <lb/>quadrati &longs;unt, vt Arithmetici appellant; heic fieri, vt <lb/>&longs;patia quibu&longs;cúm que temporibus peracta, &longs;int inter &longs;e <lb/>in duplicata ratione &longs;uorum <expan abbr="temporũ">temporum</expan> (nempe vt eorun­<lb/>dem temporum quadrata) veluti Geometræ loquun-<pb pagenum="21" xlink:href="027/01/028.jpg"/>tur. </s> <s id="id.000301">Alterum; viam &longs;iue lineam, quam imaginamur <lb/>de&longs;cribi in aëre à corpore obliquè projecto, quam­<lb/>que notum e&longs;t e&longs;&longs;e curuam, non e&longs;&longs;e circularem (&longs;eu <lb/>qualis e&longs;t arcus, portiove circuli) &longs;ed parabolicam, <lb/>vt Geometræ vocant, id e&longs;t, qualem imaginabere, <lb/>&longs;i concipias conum, turbinemve, ita obliquè ver&longs;us <lb/>ba&longs;in re&longs;ecari vt &longs;ectio parallela fiat lateri oppo&longs;ito, <lb/>integróque relicto. </s> <s id="id.000302">Cùm enim area re&longs;egmenti appel­<lb/>letur parabola, ambitus illius e&longs;t linea, quam parabo­<lb/>licam appellant. </s> <s id="id.000303">Attende autem ad &longs;equentem fi­<lb/>guram; ex ea &longs;iquidem non modò <expan abbr="&longs;equentiũ">&longs;equentium</expan>, &longs;ed <expan abbr="ante-cedentiũ">ante­<lb/>cedentium</expan> quoque maxima pars intelligetur. </s> <s id="id.000304">Nam pri­<lb/>mùm quidem, e&longs;to A B altitudo turris 25. orgyia­<lb/>rum; vel mali nauis quie&longs;centis 25. &longs;emi-orgyia­<lb/>rum: Et lapis cadens ex B perueniat ad A intra <lb/>quinque pul&longs;us delectæ arteriæ is, iuxta iam-dicta, <lb/>intra primum pul&longs;um perueniet ad C, intra &longs;ecundum <lb/>ad D, intra tertium ad E, intra quartum ad F, in­<lb/>tra quintum ad A. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000305">Deinde ex G, proijciatur lapis <lb/>obliquè, ita vt perueniat ad B, vnde recidere incipiens <lb/>perueniat denique in H; is de&longs;cribet in aëre curuam <lb/>illam lineam GIKLMBNOPQH, quam mox di­<lb/>cebamus e&longs;&longs;e parabolicam. </s> <s id="id.000306">Po&longs;t-modum, non loqua­<lb/>mur ampliùs de turri, &longs;ed &longs;olùm de malo; neque de <lb/>malo quie&longs;cente, &longs;ed de moto, &longs;iue tran&longs;lato ad mo­<lb/>tum nauis, cui e&longs;t implantatus; ac e&longs;to planities, &longs;u­<lb/>perficie&longs;ve maris, per quam nauis fertur, &longs;ecundum <lb/>lineam GH, &longs;upponamu&longs;que malum e&longs;&longs;e GR, cùm <lb/>lapis ex G proijcitur &longs;ursùm directè in R, & eadem <lb/>quidem vi, qua peruenire po&longs;&longs;et præcisè ad R. quie&longs;-<pb pagenum="22" xlink:href="027/01/029.jpg"/>cente malo. <lb/><figure id="id.027.01.029.1.jpg" xlink:href="027/01/029/1.jpg"/><lb/>promoueatur <lb/><expan abbr="cõ&longs;equenter">con&longs;equenter</expan> <lb/>nauis, adeò <lb/>vt intra vnum <lb/>momentum, <lb/>&longs;eu <expan abbr="pulsũ">pulsum</expan> ar­<lb/>teriæ malus <lb/>&longs;it factus ST; <lb/>tum quia la­<lb/>pis non de&longs;e­<lb/>rit malum, ne­<lb/>que ab illo <lb/>de&longs;eritur; erit <lb/>iuxta malum <lb/>in I directè <lb/>imminens pe­<lb/>di mali, &longs;iue <lb/>proximæ na­<lb/>uis parti è qua <lb/>e&longs;t facta pro­<lb/>jectio. </s> <s id="id.000307">promo­<lb/>ueatur rursùs <lb/>nauis &longs;ecun­<lb/>do momento, & malus &longs;it VX; erit lapis pari, qua <lb/>antè ratione, in K. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000308">Promoueatur tertio momento, <lb/>& malus &longs;it YZ: erit lapis in L. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000309">Promoueatur quarto, <lb/>& &longs;it malus a, b; erit lapis in M. </s> <s id="id.000310">Promoueatur quin­<lb/>to, & &longs;it malus AB; erit lapis in B; Ex quo v&longs;que <lb/>tendere deorsùm, cadereve incipiet; adeò vt cùm <pb pagenum="23" xlink:href="027/01/030.jpg"/>naui promota totidem momentis malus fuerit &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;iuè cd, ef, gh, 1K, Hl; lapis &longs;it etiam futurus <lb/>&longs;ucce&longs;&longs;iuè in N, O, P, Q, ac tandem in H. <!-- KEEP S--></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000311">VII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000312">Iam elicio <emph type="italics"/>primò,<emph.end type="italics"/> lineam, quam motu &longs;uo <lb/>de&longs;cribit lapis, apparere quidem iis, qui in naui &longs;unt, <lb/>e&longs;&longs;e rectam, perpendicularemque, hoc e&longs;t directam <lb/>&longs;ecundum longitudinem, erectionemque mali GR, <lb/>vel ST, vel VX, &c. </s> <s id="id.000313">cùm nempe ab eo lapis non di&longs;­<lb/>cedat: &longs;ed e&longs;&longs;e tamen reip&longs;â curuam, parabolicamve, <lb/>& qualis planè de&longs;criberetur, &longs;i quie&longs;cente naui, & <lb/>malo ex&longs;i&longs;tente AB lapis proijceretur obliquè ex G, <lb/>ver&longs;us B, decideretque in H. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000314">Nec te moretur, quòd <lb/>linea curua GB &longs;it longior, quàm linea recta GR, ac <lb/>major proinde virtus requiratur ad proijciendum ex <lb/>G in B, quàm ex G in R, vel, quod e&longs;t idem, ex A in <lb/>B. </s> <s id="id.000315">Nam licet naui quie&longs;cente pro; ector majorem ap­<lb/>plicet virtutem, vt ex G proiiciat in B, quàm vt ex A <lb/>proiiciat in idem B; non requiritur tamen, vt naui mo­<lb/>ta, maiorem ex &longs;e applicet, ad ita proiiciendum, vt <lb/>lapis ex G perueniat ad locum B, quàm requiratur vt <lb/>ex G lapis perueniat ad R (quò ver&longs;us proiectio fit) <lb/>vel ex A ad ip&longs;um B: quoniam quod de e&longs;t applicitæ à <lb/>proiectore virtuti propriæ, vt lapis ex G perueniat ad <lb/>B, id &longs;uppletur vi tran&longs;latitia adiecta à naui: adeò vt, <lb/>cùm lapidis motus &longs;it compo&longs;itus ex motu &longs;ursùm, & <lb/>motu prorsùm, &longs;eu ex perpendiculari, & horizontali; <lb/>ip&longs;a quoque vis proiectionis ita &longs;it compo&longs;ita ex vi <lb/>proijcientis propria, & ex vi impre&longs;&longs;a à naui, vt quic­<lb/>quid e&longs;t motus &longs;ursùm à priore &longs;it, quicquid motus <lb/>prorsùm à po&longs;teriore; &longs;icque vis adiecta à naui, dum <pb pagenum="24" xlink:href="027/01/031.jpg"/>mouetur, &longs;it æ qualis illi exce&longs;&longs;ui, quo, naui quie&longs;cen­<lb/>te, vis proiiciens ex G in B, e&longs;t maior vi proiiciente ex <lb/>A in B. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000316">Elicio <emph type="italics"/>Secundò,<emph.end type="italics"/> cùm lapis ex B verticè mali dimit­<lb/>titur, de&longs;cribere quidem ad ip&longs;um &longs;en&longs;um omnibus, <lb/>qui in naui &longs;unt, perpendicularem lineam; &longs;ed de&longs;­<lb/>cribere tamen reuerâ &longs;emi-parabolicam, qualis nem­<lb/>pe e&longs;t BNOPQH. </s> <s id="id.000317">Ratio autem apparet ex dictis. <lb/></s> <s id="id.000318">Neque pote&longs;t morarite, quòd ad motum perpendi­<lb/>cularem nulla requiratur à proiiciente vis, grauita&longs;­<lb/>que &longs;ola lapidis &longs;ufficiat; ad motum verò illum &longs;emi­<lb/>parabolicum requiratur haud-dubiè. </s> <s id="id.000319">Siquidem con­<lb/>&longs;tat, nullam quidem vim projectoris propriam lapidi <lb/>imprimi, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur malus; &longs;ed im­<lb/>primi tamen, dum nauis mouetur, tran&longs;latitiam, &longs;eu <lb/>qui ab ip&longs;a naui &longs;it; adeò vt cùm motus ille &longs;it com­<lb/>po&longs;itus ex perpendiculari, & horizontali, quicquid <lb/>e&longs;t in eo perpendicularis, à grauitate lapidis &longs;it; quic­<lb/>quid horizontalis, à vi, &longs;eu à motu ip&longs;ius nauis. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000320">Elicio <emph type="italics"/>Tertiò,<emph.end type="italics"/> neutram harum virium tam in <lb/>proiecto &longs;ur&longs;um, quàm in dimi&longs;&longs;o deor&longs;ùm de&longs;truere <lb/>alteram, illamve imminüere; &longs;ed deflectere dunta­<lb/>xat; adeò vt lapis neque minùs &longs;ursùm, neque minùs <lb/>pror&longs;ùm tendat, quàm &longs;i viribus &longs;eparatis, alterâ <lb/>&longs;ursùm proijceretur, altera pror&longs;ùm propelleretur: <lb/>&longs;ed impediatur duntaxat rectitudo lineæ, quam ha­<lb/>berent &longs;eor&longs;im perpendicularis, & horizontalis, <lb/>componaturque linea, quæ &longs;it quidem breuior per­<lb/>pendiculari, & horizontali, &longs;i &longs;eor&longs;im de&longs;criptæ &longs;imùl <lb/>iungantur; verùm quæ illis æquiualeat, ob collatas <pb pagenum="25" xlink:href="027/01/032.jpg"/>vircis in idem mobile; ea proportione, qua tempus, <lb/>breuius quidem e&longs;t temporibus &longs;eor&longs;im &longs;umptis; &longs;ed <lb/>illis tamen æquiualet, propter coniunctas in eo­<lb/>dem mobili velocitates. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000321">Elicio <emph type="italics"/>quartò,<emph.end type="italics"/> Tempus, quo lapis a&longs;cendit, e&longs;&longs;e <lb/>æquale tempori, quo de&longs;cendit. </s> <s id="id.000322">Quippe cùm ma­<lb/>lus æquali cur&longs;u progrediatur, &longs;eu æqualibus tempo­<lb/>ribus æqualia &longs;patia conficiat; & lapis non magis in <lb/>a&longs;cen&longs;u, quàm in ex&longs;cen&longs;u illum de&longs;erat, aut ad eum <lb/>accedat, &longs;ed perinde &longs;emper re&longs;pectu illius &longs;e habeat: <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t tantundem temporis in a&longs;cen&longs;u, quantùm <lb/>in ex&longs;cen&longs;u con&longs;umi; &longs;icque lapidem nec &longs;egniùs, <lb/>nec tardiùs ex G peruenire ad B, quàm ex B peruenit <lb/>ad H. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000323">Nempe vt &longs;patium ex G in A, quod pes mali <lb/>peruadit a&longs;cendente lapide, æquale e&longs;t &longs;patio ex A <lb/>in H, quod idem peruadit lapide de&longs;cendente. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000324">Elicio <emph type="italics"/>quintò,<emph.end type="italics"/> Velocitatem motus eadem propor­<lb/>tione reciprocè accepta a&longs;cendendo decre&longs;cere, qua <lb/>de&longs;cendendo incre&longs;cit; ita vt tam initio a&longs;us, <lb/>quàm in fine de&longs;cen&longs;us &longs;it maxima; in fine a&longs;cen&longs;us, <lb/>& initio de&longs;cen&longs;us, minima, & in mediis proportione <lb/>&longs;patiis, medio proportione modo &longs;e habeat. </s> <s id="id.000325">Quippe, <lb/>cùm in ea proportione, qua lapis de&longs;cendit, &longs;it in ea­<lb/>dem &longs;emper di&longs;tantia à malo, con&longs;tat: &longs;i malo ea­<lb/>dem æquabilitate tran&longs;lato, dum lapis a&longs;cendit, ip&longs;e <lb/>lapis non tueretur proportionem expo&longs;itam, adeò <lb/>vt celerius, aut tardiùs moueretur alicubi in pari al­<lb/>titudine; con&longs;tat, inquam, fore vt lapis non eandem <lb/>&longs;imiliter tueretur di&longs;tantiam, &longs;ed magis ad malum ac­<lb/>cederet, vel ab illo de&longs;ereretur, quod tamen non <pb pagenum="26" xlink:href="027/01/033.jpg"/>facit. </s> <s id="id.000326">Ex quo &longs;equitur, vt quemadmodum in primo <lb/>momento de&longs;cen&longs;us peruenit ex B ad N, ita in vltimo <lb/>a&longs;cen&longs;us perueniat ad B ex M, paris altitudinis cum N. <lb/><!-- KEEP S--></s> <s id="id.000327">Et quemadmodum in &longs;ecundo de&longs;cen&longs;us ex N per­<lb/>uenit ad O; ita in penultimo a&longs;cen&longs;us perueniat ad M <lb/>ex L, atque ita con&longs;equenter; donec vt in vltimo de&longs;­<lb/>cen&longs;us peruenit ad H ex Q, ita in primo a&longs;cen&longs;us ex <lb/>G perueniat ad I, cuius altitudo altitudini Q e&longs;t <lb/>æqualis. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000328">Elicio <emph type="italics"/>&longs;extò,<emph.end type="italics"/> Proportionem incrementi velocitatis <lb/>de&longs;cen&longs;us per lineam BH, dum malus mouetur, e&longs;&longs;e <lb/>eandem, quæ per lineam BA, cum malus quie&longs;cit. <lb/></s> <s id="id.000329">Quippe cùm incre&longs;cente velocitate perueniat tam in <lb/>primo ca&longs;u ad H, quàm in &longs;ecundo ad A, patet, &longs;i <lb/>de&longs;cen&longs;us in &longs;ecundo ca&longs;u terminaretur ad altitudi­<lb/>nem F, fore vt in primo terminaretur ad altitudinem <lb/>Q æqualem altitudini F. Et, &longs;i illeic terminaretur ad <lb/>E, fore vt heic ad P: &longs;i illeic ad D, heic ad O, &longs;i illeic <lb/>ad C, heic ad N. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000330">Quare & progre&longs;&longs;u facto nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t eadem proportione acqui&longs;itam e&longs;&longs;e velocitatem <lb/>per parteis lineæ B, N, O, P, Q, H, ac per parteis lineæ <lb/>B, C, D, E, F, A. <!-- KEEP S--></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000331">Elicio <emph type="italics"/>&longs;eptimò,<emph.end type="italics"/> Proportionem decrementi veloci­<lb/>tatis in a&longs;cen&longs;u per lineam GB, e&longs;&longs;e reciprocè ean­<lb/>dem, quæ incrementi in de&longs;cen&longs;u per lineam BA; <lb/>adeò vt, quemadmodum illeic, in primo momento <lb/>peruenitur ex B ad C, ita heic in vltimo perueniatur <lb/>ad B ex M, altitudinis æqualis ip&longs;i C; & vt illeic in <lb/>&longs;ecundo peruenitur ex C ad D; ita heic in penultimo <lb/>perueniatur ad M ex L, altitudinis eiu&longs;dem cum D: <pb pagenum="27" xlink:href="027/01/034.jpg"/>at que ita con­<lb/><figure id="id.027.01.034.1.jpg" xlink:href="027/01/034/1.jpg"/><lb/>&longs;equenter; do­<lb/>nec, vt illeic <lb/>in vltimo per­<lb/>uenitur ad A <lb/>ex F; ita heic <lb/>in primo per­<lb/>ueniatur ex G <lb/>ad I, altitudi­<lb/>nis cum F æ­<lb/>qualis. </s> <s id="id.000332">Quip­<lb/>pe ex Elicito <lb/>&longs;exto, eadem <lb/>e&longs;t velocitatis <lb/>proportio &longs;e­<lb/>cundúm lineam <lb/>BA, quæ &longs;e­<lb/>cundum <expan abbr="lineã">lineam</expan> <lb/>BH: & ex <lb/>Elicito quin­<lb/>to, eadem e&longs;t <lb/>&longs;ecundum li­<lb/>neam BG, <lb/>quæ &longs;ecundum eandem lineam BH. </s> <s id="id.000333">Quamobrem <lb/>non pote&longs;t e&longs;&longs;e alia (reciprocè tamen accipiendo) &longs;e­<lb/>cundum lineam BG, quàm &longs;ecundum lineam BA; <lb/>cùm quæ &longs;unt eadem, æqualiave vni tertio, non po&longs;­<lb/>&longs;int non e&longs;&longs;e eadem, æqualiave inter &longs;e. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000334">Elicio <emph type="italics"/>octauò,<emph.end type="italics"/> Malo etiam quie&longs;cente, & vniuer&longs;è <lb/>in omni projectione &longs;ur&longs;ùm facta, decrementum ve-<pb pagenum="28" xlink:href="027/01/035.jpg"/>locitatis a&longs;cendendo e&longs;&longs;e eundem reciprocè cum in­<lb/>cremento velocitatis de&longs;cendendo: adeò vt, quem­<lb/>admodum in vltimo de&longs;cen&longs;us momento percurritur <lb/>&longs;patium FA, ita in primo a&longs;cen&longs;us percurratur idem <lb/>&longs;patium AF; & quemadmodum in penultimo de&longs;­<lb/>cen&longs;us percurritur EF; ita in &longs;ecundo a&longs;cen&longs;us FE, & <lb/>ita con&longs;equenter, donec: vt in primo de&longs;cen&longs;us per­<lb/>curritur BC, ita in vltimo a&longs;cen&longs;us percurratur CB. <lb/>Quippe, cùm ex iam dictis perinde &longs;e habeant AF, & <lb/>FA, ac &longs;e habent GI, & QH; & perinde quoque C <lb/>B, & BC, ac MB, & BN, & ita de aliis. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000335">Elicio <emph type="italics"/>nonò,<emph.end type="italics"/> cùm lapis per lineam parabolicam mo­<lb/>tus perueniat ex puncto G pro impetu quidem, <lb/>quem habet &longs;ur&longs;um, ad B, & pro eo, quem prorsùm, <lb/>ad H: percurrerere illum quidem æqualibus tempori­<lb/>bus &longs;ecundum impetum priorem inæqualia &longs;patia; &longs;ed <lb/>&longs;ecundum po&longs;teriorem, æqualia. </s> <s id="id.000336">Con&longs;tat quippe AF <lb/>altitudinem, &longs;eu <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> perpendiculi re&longs;pondentem <lb/>motui per GI, e&longs;&longs;e majorem, quàm FE altitudinem re&longs;­<lb/>pondentem motui per IK; cùm tamen GS. latitudo, &longs;eu <lb/>portio plani horizontalis re&longs;pondens motui per <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <lb/>GI, &longs;it æqualis latitudini SV re&longs;pondenti motui per <lb/>eandem IK; atque ita de cæteris. </s> <s id="id.000337">A deò vt motus quidem <lb/>&longs;ursùm, vel deorsùm inæqualis &longs;it; &longs;ed motus prorsùm, <lb/>vel &longs;ecundum horizontem &longs;it planè æquabilis, atque <lb/>vniformis. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000338">Elicio <emph type="italics"/>decimò,<emph.end type="italics"/> cùm nauis po&longs;&longs;it moueri velociùs, & <lb/>tardiùs; & mali tamen altitudo &longs;emper eadem &longs;it; fieri <lb/>po&longs;&longs;e, vt linea parabolica efficiatur diuer&longs;imodè nunc <lb/>apertior, nunc contractior; & nihilominùs percur-<pb pagenum="29" xlink:href="027/01/036.jpg"/>ratur &longs;emper æqualibus temporibus. </s> <s id="id.000339">Sen&longs;us e&longs;t, cùm <lb/>&longs;patium GH, quod &longs;uppo&longs;ui à naui peruadi momen­<lb/>tis decem, po&longs;&longs;it fieri contractius, ita vt ii&longs;dem decem <lb/>momentis, &longs;eu æquali tempore non percurratur, ni&longs;i <lb/>&longs;patium Si, vel V g, vel Y e vel a c:&longs;icque lineæ parabo<lb/>licæ ex S, in B, ad v&longs;que ; vel ex V, in B, ad v&longs;que g, & c. <lb/><!-- REMOVE S-->fiant &longs;emper contractiores, quàm &longs;it GBH: Et cùm <lb/>è contra idem &longs;patium po&longs;&longs;it &longs;ieri amplius; ita vt ii&longs;dem <lb/>decem momentis, &longs;eu æquali tempore percurratur &longs;pa­<lb/>tium duplò, triplò, quadruplò, & <expan abbr="quantumcúmq;">quantumcúmque</expan> vo­<lb/>les, pro nauis celeritate, expan&longs;ius; &longs;icque lineæ parabo­<lb/>licæ fiant &longs;emper, &longs;emperque apertiores, quàm &longs;it ea­<lb/>dem parabolica GBH: Nihilominùs neque lapidem <lb/>per contractiores motum, perua&longs;urum illas tempore <lb/>breuiore; neque motum per appertiores, perua&longs;urum <lb/>ip&longs;as tempore longiore, quàm &longs;it tempus, quo per­<lb/>uadit memoratam GBH. Quippe, &longs;eu nauis celeriter, <lb/>&longs;eu tardè moueatur, tantundem &longs;emper temporis in­<lb/>&longs;umit lapis, vt ex pede mali A, perueniat ad verticem <lb/>B; & rursùs tantundem, vt ex vertice B, perueniat ad <lb/>pedem A. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000340">Quare & cùm intereà de&longs;cribantur per aërem <lb/>lineæ parabolicæ inæquales, nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;emper de&longs;cri­<lb/>bant æqualibus temporibus: omnibus putà exæqua­<lb/>tis vni, eidemque tempori, quod in&longs;umitur ex A in <lb/>B, & ex B in A, communi men&longs;ura. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000341">Elicio <emph type="italics"/>vndecimò,<emph.end type="italics"/> Si lapis dimittatur ex B, & loco <lb/>de&longs;cen&longs;us per lineam &longs;emiparabolicam BH, de&longs;cribat <lb/>etiam quantùm voles vel contractiorem, vel apertio­<lb/>rem: perua&longs;urum tamen omneis eiu&longs;cemodi &longs;emipara­<lb/>bolicas lineas æqualibus temporibus: Quippe ea om-<pb pagenum="30" xlink:href="027/01/037.jpg"/>nia exæquantur eidem tempori de&longs;cen&longs;us ex B in A: id­<lb/>que cùm &longs;it eadem ratio dimidiæ ad dimidiam, quæ <lb/>totius ad totam. </s> <s id="id.000342">Neque id debet tam in hoc, quàm <lb/>&longs;uperiore Elicito videri mirum; quoniam, vt nulla e&longs;t <lb/>diuer&longs;itas in motu perpendiculari, &longs;eu qui e&longs;t &longs;ursùm, <lb/>ac deor&longs;um, quatenùs tantundem &longs;emper a&longs;cenditur, <lb/>de&longs;cenditurque; & di&longs;crimen &longs;olùm e&longs;t in motu hori­<lb/>zontali, &longs;iue qui e&longs;t prorsùm, quatenùs citeriùs, vlto<lb/>riú&longs;que proceditur: ita vis impellens &longs;ur&longs;um, quæ à <lb/>proijciente, vt propria emanat, e&longs;t vniformis &longs;emper, ac <lb/>eadem; & contrà vis impellens prorsùm, quæ, vt tran&longs;la­<lb/>titia à nauis motu imprimitur, inæqualis e&longs;t, & pro rati­<lb/>one tarditatis, aut velocitatis nunc minor, nunc major. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000343">Elicio <emph type="italics"/>duo decimò,<emph.end type="italics"/> quacúmque vi aliquid &longs;ursùm ex <lb/>pede mali, donec mouetur, proijciatur, id ad pedem <lb/>mali &longs;emper reca&longs;urum. </s> <s id="id.000344">Quippe, &longs;eu ad &longs;ummum ma­<lb/>lum non perueniat, &longs;eu vlteriùs longè prouehatur, <lb/>de&longs;cribit &longs;emper lineam parabolicam, in qua, vbicúm­<lb/>que ex&longs;i&longs;tat, reperitur &longs;emper in eadem di&longs;tantia vel à <lb/>malo, vel à linea &longs;ur&longs;um à malo &longs;ecundum illius lon­<lb/>gitudinem produci concepta. </s> <s id="id.000345">Nec te verò motetur <lb/>globus bellico tormento è pede mali &longs;ur&longs;um explo&longs;us; <lb/>nam par omninô ratio e&longs;t. </s> <s id="id.000346">Et quamuis ob&longs;tare videa­<lb/>tur rectitudo fi&longs;tulæ; nihilominùs, quia globus, quan­<lb/>tumcúm que tempore &longs;en&longs;um fugiente fi&longs;tulam perua­<lb/>dat, peruadit tamen &longs;ucce&longs;&longs;iuè, e&longs;t que reip&longs;à priùs in <lb/>inferioribus eius partibus, quàm in &longs;uperioribus; inde <lb/>fit, vt cùm fi&longs;tula per hæc priora, & po&longs;teriora mo­<lb/>menta, moueatur interim ad motum nauis; idcircô <lb/>globus, preter motum &longs;ur&longs;um, promoueatur etiam in-<pb pagenum="31" xlink:href="027/01/038.jpg"/>tereà prorsùm, &longs;ecundum illum tantillum motum, & <lb/>dum ex&longs;iliendo per fi&longs;tulam tran&longs;it, incipiat de&longs;cribere <lb/>parabolicam lineam, quam deinceps per aerem de&longs;­<lb/>cribere pergat; neque huic de&longs;criptioni magis ob&longs;tet <lb/>rectitudo fi&longs;tulæ, quàm rectitudo ip&longs;ius mali. </s> <s id="id.000347">Addo, <lb/>cùm e&longs;&longs;emus in ip&longs;a triremi, nobilem Vinceguerram <lb/>recita&longs;&longs;e optimo Proregi, nobi&longs;que circun&longs;tantibus <lb/>experimentum &longs;uo iu&longs;&longs;u factum, quod heic omitti non <lb/>debeat. </s> <s id="id.000348">A&longs;&longs;eruït enim &longs;e aliquando naui cuipiam <lb/>imperitantem, & cùm illa &longs;ecundo vento, ac velo­<lb/>ci&longs;&longs;imè transferretur, iu&longs;&longs;i&longs;&longs;e è fa&longs;tigio mali explodi <lb/>&longs;ursùm fi&longs;tulâ pi&longs;toleto dictâ plumbeum globulum; <lb/>ac ip&longs;um aliquantò pò&longs;t decidi&longs;&longs;e ad pedem mali. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000349">VIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000350">Prætereo po&longs;&longs;e ex eadem figura alia quo­<lb/>que ex memoratis experimentis intelligi. </s> <s id="id.000351">Nam &longs;i &longs;up­<lb/>ponas ex. </s> <s id="id.000352">gr. <!-- REMOVE S-->puppim e&longs;&longs;e in G, & proram in A; ac <lb/>te ex puppi conijcere pilam ad &longs;ocium, qui ex prora <lb/>ad te pari ni&longs;u reijciat; eueniet, vt dum pila à te con­<lb/>jecta transferetur per aërem, ille quidem cum pro­<lb/>ra perueniat, verbi cau&longs;â ad c, &longs;ed pila tamen etiam <lb/>eò perueniat, quoniam tu pilæ præter tuam vim, qua <lb/>perueni&longs;&longs;et &longs;olùm ad A, indis etiam vim tran&longs;latitiam, <lb/>&longs;eu impre&longs;&longs;am à naui, qua &longs;uperetur, ac &longs;uperaddatur <lb/>&longs;patium Ac, & qua ip&longs;e intereà &longs;equaris cum puppi <lb/>per &longs;patium GS; ita vt cùm &longs;ocius, & pila fuerint in <lb/>c, tu futurus &longs;is in S. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000353">Eueniet quoque, vt dum pila <lb/>ab illo rejecta transferetur per aërem, tu cum puppi <lb/>promotus peruenias quidem ad V; &longs;ed & pila tamen <lb/>eò &longs;olùm perueniat, quoniam ex vi &longs;ocij propria tan­<lb/>tum detrahetur à vi nauis tran&longs;latitia, quantum foret <pb pagenum="32" xlink:href="027/01/039.jpg"/>nece&longs;&longs;arium, vt ex V promoueretur in S: quod &longs;pa­<lb/>tium e&longs;t æquale ip&longs;i e g, per quod ille intereà cum <lb/>prora recedet; ita vt cum tu & pila fueritis in V, ip&longs;e <lb/>&longs;it futurus in g. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000354">Quod &longs;i &longs;upponas vim tibi à naui &longs;u­<lb/>peradditam e&longs;&longs;e duplo majorem priore; tum tu pilam <lb/>in&longs;equutus peruenies ex G ad V, cùm ille promotus <lb/>ex A ad e, pilam reijciet, cui pilæ rejectæ tu intereà <lb/>promotus, occurras ad a. </s> <s id="id.000355">& c, S in &longs;upponas tantam <lb/>nauigij celeritatem, vt vis à motu illius impre&longs;&longs;a exæ­<lb/>quetur illi, quàm tu ni&longs;u tuo proprio imprimis, &longs;icque <lb/>vis pilæ duplicata euadat; fiet, vt pila à te ex G, <lb/>qua&longs;i ad A projecta, perueniat ad H; quò &longs;ocius &longs;imùl <lb/>perueniet, perueniente te intereà ad A; & pila ex <lb/>H ad te rejecta, non ver&longs;us A accedat, &longs;ed &longs;ursùm, <lb/>deorsùmque duntaxat mota, veluti con&longs;i&longs;tat, téque <lb/>ibi, perpendiculum non egre&longs;&longs;a, ex&longs;pectet; & tu eó­<lb/>dem accedas cum puppi; &longs;ocio tantundem intereà <lb/>recedente cum prora. </s> <s id="id.000356">Non mirabere verò iam con­<lb/>&longs;i&longs;tere pilam; quia pari vi ad te immi&longs;&longs;a à &longs;ocio, & re­<lb/>mi&longs;&longs;a à naui, nece&longs;&longs;e e&longs;t hæreat, quemadmodum di­<lb/>xi iam antè po&longs;&longs;e à te ob&longs;eruari in pila, quam &longs;ocius <lb/>intra pergulam antrorsùm pergens, retror&longs;ùm reijciat. <lb/></s> <s id="id.000357">Quin-etiam, quemadmodum adnotatum e&longs;t euenire <lb/>in pergula, vt po&longs;&longs;it pila retror&longs;um iacta antror&longs;um <lb/>redire; ita heic fieri concipies, &longs;i &longs;upponas vim à na­<lb/>ui impre&longs;&longs;am e&longs;&longs;e majorem impre&longs;&longs;a à te. </s> <s id="id.000358">Ita enim <lb/>pila ex G ad &longs;ocium vltra H perueniet, & ab illo re­<lb/>jecta, non modò in loco rejectionis non con&longs;i&longs;tet, &longs;ed <lb/>ver&longs;us ip&longs;um quoque &longs;ocium tantum regredietur, <lb/>quantum vis ip&longs;ius &longs;uperabitur à motu nauis; cùm tu <pb pagenum="33" xlink:href="027/01/040.jpg"/>tamen tam citò, ac pila ad regre&longs;&longs;ionis locum <lb/>peruenturus &longs;is. </s> <s id="id.000359">Sed i&longs;ta iam nimis inculcata &longs;unt: <lb/>idque e&longs;t &longs;olùm mente tenendum, quæcumque vis <lb/>tibi ad datur, aut adimatur &longs;ocio ab impetu nauis; ni­<lb/>hilominùs ip&longs;os pilæ jactus, rejectu&longs;que, &longs;iue itus, & <lb/>reditus inter vtrúmque interceptos, eo&longs;dem con&longs;tan­<lb/>ter apparituros; quia eiu&longs;modi impetus ex æquo & <lb/>te, & &longs;ocium, & pilam afficiet; nihilque, quod pro­<lb/>cedat ab eiu&longs;modi impetu, aut à te, aut à &longs;ocio ob­<lb/>&longs;eruari poterit; eritque ob&longs;eruabilis motus ille &longs;olus, <lb/>qui à vi propria vtriu&longs;que pendebit, quique perinde <lb/>ob&longs;eruaretur, &longs;i nauis quie&longs;ceret; ac aliunde diuer&longs;i­<lb/>tas in motu pilæ ex compo&longs;ita tua, &longs;ocijve, & na­<lb/>uigij vi, ob&longs;eruabilis &longs;olùm erit ab oculo extra naui­<lb/>gium quie&longs;cente. </s> <s id="id.000360">Ob&longs;eruabilis, inquam, & pulcro <lb/>&longs;anè &longs;pectaculo, cuius &longs;i fieri particeps velis, &longs;ta ip&longs;e <lb/>ad ripam, aut in nauigio aliàs immoto, cùm alij duo in <lb/>tran&longs;lato colludent. </s> <s id="id.000361">Quippe quas illi putabunt æqua­<lb/>leis vireis, quos æqualeis pilæ itus, reditu&longs;que; ani­<lb/>maduertes ip&longs;e prorsùs inæ qualeis; & non &longs;ine volup­<lb/>tate &longs;pectabis illum, qui ad puppim, vehementiorem <lb/>quidem ictum impingere, &longs;ed continuò tamen pi­<lb/>lam in&longs;equi; illum, qui ad proram, remi&longs;&longs;iorem qui­<lb/>dem; &longs;ed continuò tamen à pila aufugere: & cùm <lb/>pila inæqualiter per aërem tran&longs;luolatura &longs;it, ab illo <lb/>nempe celeriùs, ab hoc &longs;egniùs; mirabilem tamen <lb/>fieri ex illius acce&longs;&longs;u, & in&longs;equutione pilæ, cùm hu­<lb/>ius rece&longs;&longs;u, & fuga ab eadem pila, compen&longs;ationem. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000362">IX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000363">Po&longs;tulare heic videretur occa&longs;io, vt priu&longs;quàm <lb/>di&longs;cederem longiùs, intexerem qua&longs;i parenthe&longs;in, <pb pagenum="34" xlink:href="027/01/041.jpg"/>quid colligi exinde po&longs;&longs;it circa quæ&longs;tionem celebrem, <lb/>De motu, quieteve Telluris; idque præ&longs;ertim, cùm <lb/>tu, Germanu&longs;que, & qui adfuere cæteri, ex Luille­<lb/>rio &longs;tatim requi&longs;ieritis, ex hi&longs;ce-ne experimentis quid­<lb/>piam deriuarem ad Telluris motum: verùm quia for­<lb/>ta&longs;&longs;is euagarer nimiùm, præ&longs;tat id ad calcem reijciam; <lb/>&longs;ubijciam que intereà, quæ de cau&longs;a phy&longs;ica motus <lb/>tam naturalis, quàm projectorij inue&longs;tigari ex præmi&longs;­<lb/>&longs;is po&longs;&longs;unt. </s> <s id="id.000364">Cùm naturalem porrô dico, modum lo­<lb/>quendi vulgarem &longs;equor, iuxta quem, vt motus re­<lb/>rum projectilium dicitur violentus, ita motus rerum <lb/>cadentium, quas & graueis dicunt, naturalis appelli­<lb/>tatur. </s> <s id="id.000365">Imprimis certè nullus videtur non cen&longs;eri po&longs;­<lb/>&longs;e naturalis motus, quatenus nullus non e&longs;t à rerum <lb/>principiis, quæ ip&longs;orum Author eius e&longs;&longs;e naturæ vo­<lb/>luït, vt ince&longs;&longs;anter impetum, quo moueri po&longs;&longs;ent, <lb/>haberent. </s> <s id="id.000366">Ex hoc nempe e&longs;&longs;e videtur, quamobrem <lb/>variè commi&longs;ceantur, & varias rerum &longs;pecies creent, <lb/>quæ inter &longs;e variè agant, & patiantur, &longs;eu mouean­<lb/>tur, & moueant. </s> <s id="id.000367">Quippe ortus quoque, & interitus, <lb/>incrementum, & decrementum, omni&longs;que altera­<lb/>tio, qua calor, frigus, humor, &longs;iccitas, itemque co­<lb/>lor, odor, &longs;apor, & qualitates aliæ gignuntur, ni­<lb/>hil e&longs;&longs;e aliud videntur, quàm motiones quædam lo­<lb/>cales, quibus rerum principia, tenui&longs;&longs;ima licet, at­<lb/>que in&longs;en&longs;ilia, variè inter &longs;e concernuntur, excer­<lb/>nuntur, accedunt, ab&longs;cedunt, tran&longs;ponuntur, & c. </s> <s id="id.000368">Ita <lb/>&longs;altem &longs;unt opinati Philo&longs;ophi celebres apud Sextum <lb/>Empiricum, dum Ari&longs;totele defendente huiu&longs;cemo­<lb/>di mutationes à motu locali di&longs;tinctas, ip&longs;i cen&longs;ue-<pb pagenum="35" xlink:href="027/01/042.jpg"/>runt nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm &longs;pecies qua&longs;dam motus lo­<lb/>calis. </s> <s id="id.000369">Deinde nullus videtur motus, qui &longs;eclu&longs;o primæ­<lb/>uo illo, non po&longs;&longs;it cen&longs;eri violentus: quatenus nullus e&longs;t, <lb/>qui ni&longs;i cum impul&longs;ione vnius rei in aliam fiat, ex quo <lb/>effectum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles, etiam rerum cadentium <lb/>quæ&longs;ierit motorem externum, principium nempe <lb/>generans; & in motibus animalium di&longs;tinguendas <lb/>cen&longs;uerit parteis, quarum aliæ mouerentur ab aliis, <lb/>ad v&longs;que vnam, que moueret, per &longs;e immota. </s> <s id="id.000370">Ne­<lb/>que videri ab &longs;urdum debet, e&longs;&longs;e continuam aliquam <lb/>in rebus naturæ violentiam; quoniam ip&longs;a quoque <lb/>violentia ex eò cen&longs;eri naturalis pote&longs;t, quod Au­<lb/>thor naturæ illam in&longs;tituerit, quæ gignundis rebus <lb/>naturalibus in&longs;eruiret; cum con&longs;tet nihil alterari, <lb/>nihil interire, nihil exoriri, ab&longs;que motu reciproco, <lb/>&longs;iue actione, & reactione, qua vnaquæque res vim <lb/>patiatur; adeo proinde vt violentia naturas &longs;ingu­<lb/>lareis &longs;olùm, non vniuer&longs;alem attineat. </s> <s id="id.000371">Prætereà <lb/>cum motus naturalis, & violenti voces non videan­<lb/>tur nobis e&longs;&longs;e confundendæ, ea mihi &longs;emper vtriu&longs;­<lb/>que notio vi&longs;a e&longs;t commodi&longs;&longs;ima, vt naturalis ap­<lb/>pelletur, qui aut &longs;ponte, aut &longs;ine vlla repugnantia <lb/>fit: violentus, qui præter naturam, aut cum aliqua <lb/>repugnantia. </s> <s id="id.000372">Ita ince&longs;&longs;us animalis naturalis e&longs;t, quia <lb/>&longs;ponte &longs;it: &longs;altatio violenta, quia cum aliqua repu­<lb/>gnantia. </s> <s id="id.000373">Ita trajectio globi per aërem violenta, quia <lb/>præter naturam; volutio &longs;upra planum naturalis, <lb/>quia nihil repugnat. </s> <s id="id.000374">Rur&longs;ùs, quia &longs;æpenumerò cau­<lb/>&longs;a &longs;eu &longs;pontanea, &longs;eu repugnans non apparet, & <lb/>quæri pote&longs;t quoddam criterium, quo di&longs;cerni va-<pb pagenum="36" xlink:href="027/01/043.jpg"/>leat, vtrum qui&longs;piam motus naturalis &longs;it, an vio­<lb/>lentus; idcircô, vel ex eo, quòd motus principiorum, <lb/>qui e&longs;t maximè naturalis, æquabili&longs;&longs;imus ex &longs;e e&longs;t; <lb/>videtur æquabilitas a&longs;&longs;umi po&longs;&longs;e, vt character, quo, <lb/>&longs;i ad&longs;it, iudicemus <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i ab&longs;it, violen­<lb/>tum. </s> <s id="id.000375">Et &longs;anè cum &longs;it commune effatum, Nihil violen­<lb/>tum e&longs;&longs;e perpetuum; cui e&longs;t con&longs;entaneum, vt quod <lb/>e&longs;t naturale perpetuum &longs;it; con&longs;tat radicem perpe­<lb/>tuitatis e&longs;&longs;e æquabilitatem, ce&longs;&longs;ationis inæquabilita­<lb/>tem; quatenus id &longs;olùm, quod neque inuale&longs;cit, ne­<lb/>que debilitatur, perdurare pote&longs;t; nihilque pote&longs;t <lb/>naturæ vi aut incre&longs;cere, aut decre&longs;cere infinitè. </s> <s id="id.000376">Ad­<lb/>hæc, &longs;i quis requirat motum in hi&longs;ce rebus compo­<lb/>&longs;itis, qui &longs;it maximè naturalis, per&longs;picuum videtur <lb/>cum e&longs;&longs;e cæle&longs;tem; quatenus e&longs;t præ cæteris æquabilis, <lb/>atque perpetuus; delecta ab authore circulari forma, <lb/>&longs;ecundum quam, principiò, & fine carentem, e&longs;&longs;e <lb/>æquabilitas, & perpetuitas po&longs;&longs;et. </s> <s id="id.000377">Et ne cau&longs;eris <lb/>motum animalium videri potiùs naturalem; vide vt <lb/>vel &longs;ola ip&longs;a la&longs;&longs;itudo violentiam quandam indicet; <lb/>cùm aliunde animalium motus ea &longs;olum ratione vi­<lb/>deatur e&longs;&longs;e naturalis, qua ex circularibus componi­<lb/>tur; quippe violentus, qua ratione i&longs;ti circulares <lb/>imperfecti &longs;unt, atque impediti. </s> <s id="id.000378">Paradoxum vide­<lb/>retur, non po&longs;&longs;e vllum motum ab animali ex&longs;eri, qui <lb/>&longs;impliciter rectus &longs;it; neque hominem v. <!-- REMOVE S-->c. <!-- REMOVE S-->ducere <lb/>po&longs;&longs;e digito, aut &longs;tilo rectam lineam, ni&longs;i pluribus <lb/>motibus circularibus compo&longs;itis &longs;imùl: Verùm res <lb/>tam penè intelligitur ex iis, quæ paulò antè &longs;unt dicta; <lb/>& ob&longs;eruare &longs;olùm e&longs;t opus, quomodo bracchij ex-<pb pagenum="37" xlink:href="027/01/044.jpg"/>ten&longs;io inter ducendum rectam fiat, motis ex ordine <lb/>digitis, manu, cubito, bracchio &longs;uper propriis, ac <lb/>&longs;pecialibus centris. </s> <s id="id.000379">Con&longs;idera quoque vt inter ex­<lb/>pedite ambulandum, &longs;pontaneus ille bracchiorum <lb/>motus, cuius centrum &longs;capulæ &longs;unt, non perinde &longs;it <lb/>defatigationi obnoxius, ac motus crurum, cuius <lb/>centrum coxendices, quod non perinde inhibeatur, <lb/>& multiplicari cogatur: &longs;ed i&longs;tud tamen obiter. </s> <s id="id.000380">De­<lb/>nique, &longs;i quis quærat motum, qui violentus maximè <lb/>&longs;it, is e&longs;&longs;e videtur vterque, de quo heic loci agitur; <lb/>nempe qui non modò e&longs;t in re projecta, dum &longs;ursùm <lb/>contendit, &longs;ed etiam, qui in re cadente, dum fertur <lb/>deor&longs;ùm. </s> <s id="id.000381">Argumento e&longs;t, quòd vt ille e&longs;t ab ex­<lb/>terno principio, ita hic non po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e ab interno, qua­<lb/>le formam dicunt, & quale per&longs;euerans vniu&longs;modi, <lb/>intelligi cau&longs;a non po&longs;&longs;it, tanti illius, ac tam inæqua­<lb/>bilis impetus; qui cùm aliunde non valeat incremen­<lb/>tum continuum infinitè accipere, ideò longè abe&longs;t, <lb/>vt durare perpetuò po&longs;&longs;it. </s> <s id="id.000382">Quid dico verò perpe­<lb/>tuò? </s> <s id="id.000383">cùm prolixi&longs;&longs;imus omnium vix vnico horæ mo­<lb/>mento perduret, eaque ratione peragatur, vt &longs;i ca­<lb/>dens ex alto corpus minùs benè compactum &longs;it, im­<lb/>petu ip&longs;o di&longs;&longs;ipetur; intelligamu&longs;que, &longs;i ca&longs;us in im­<lb/>men&longs;um pateret, impetu&longs;que eadem &longs;emper propor­<lb/>tione in immen&longs;um incre&longs;ceret, nullam penitùs com­<lb/>pactionem ad inex&longs;olubilitatem corporis e&longs;&longs;e &longs;uffe­<lb/>cturam. </s> <s id="id.000384">Quod &longs;anè conuincit hunc motum natura­<lb/>lem propriè non e&longs;&longs;e, &longs;ed violentum potiùs, imô <lb/>eua&longs;urum tandem violenti&longs;&longs;imum, &longs;iue quo violen­<lb/>tior excogitari non valeat; cùm is, qui à natura e&longs;t, <pb pagenum="38" xlink:href="027/01/045.jpg"/>intelligatur e&longs;&longs;e debere placidus, atque vniformis, <lb/>& nihil minùs, quàm ad de&longs;tructionem eius corpo­<lb/>ris, quod attinet, tendens. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000385">X. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000386">Non repeto heic, quemadmodum lapis à <lb/>vertice mali, dum nauis mouetur, apparenter &longs;olùm <lb/>&longs;ecundum perpendiculum cadat, reip&longs;â verò obliquè <lb/>per eam, quam de&longs;crip&longs;imus lineam; innüo duntaxat <lb/>lapidem non &longs;ponte moueri, quia mouetur vi à ma­<lb/>nu impre&longs;&longs;a ex tran&longs;latione manus à naui, cui vnà <lb/>cum malo in&longs;i&longs;tit. </s> <s id="id.000387">Atque id quidem &longs;eu manus in <lb/>fa&longs;tigio mali con&longs;i&longs;tens lapidem dimittat, &longs;eu lapis <lb/>ex radice mali projectus, vbi peruenerit ad &longs;ummum, <lb/>po&longs;teà recidat; vt proinde intelligas po&longs;&longs;e vel ex hoc <lb/>capite motum lapidis decidentis, recidenti&longs;ve dici <lb/>violentum. </s> <s id="id.000388">Dices, cùm hic obliquus motus mi&longs;tus, <lb/>&longs;eu compo&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, & horizontali; <lb/>id quidem, quod e&longs;t ex horizontali, exi&longs;timari po&longs;&longs;e <lb/>violentum, at quod ex perpendiculari, id &longs;altem e&longs;&longs;e <lb/>naturale. </s> <s id="id.000389">Nam quòd lapis quidem &longs;ursùm projectus, <lb/>& nihilominùs obliquè incedens, &longs;ecundum vtrum­<lb/>que violentus &longs;it, videri per&longs;picuum: quoniam vtriu&longs;­<lb/>que cau&longs;a externa, impellen&longs;que e&longs;t, illius nempe <lb/>ip&longs;a vis nauis, huius verò vis manus propria: at quod <lb/>deorsùm dimi&longs;&longs;us, & obliquè nihilominùs incedens, <lb/>&longs;ecundum vtrumque violentus &longs;it, non po&longs;&longs;e perin­<lb/>de e&longs;&longs;e in confe&longs;&longs;o: quippe horizontalis quidem cau­<lb/>&longs;a &longs;imiliter externa, impellen&longs;que, vis nauis e&longs;t; &longs;ed <lb/>perpendicularis cau&longs;a non e&longs;t perinde vis propria <lb/>manus. </s> <s id="id.000390">Quare & nece&longs;&longs;e videri lapidem eo motu <lb/>moueri ab interno principio: e&longs;&longs;éque proinde eum <pb pagenum="39" xlink:href="027/01/046.jpg"/>motum non violentum, &longs;ed naturalem. </s> <s id="id.000391">Attamen id <lb/>videtur primum con&longs;ideratione dignum, &longs;i ex duobus <lb/>his motibus, perpendiculari nempe, & horizontali, qui <lb/>obliquum illum componunt, alter habendus natu­<lb/>ralis &longs;it, illum horizontalem potiùs, quàm perpen­<lb/>dicularem e&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000392">Id verò patet; quia cùm projectum <lb/>pars fuerit aliqua totius, quòd &longs;ecundum horizon­<lb/>tem, &longs;eu circulariter mouebatur, ideò ad eius imi­<lb/>tationem mouetur circulariter, ac naturaliter proin­<lb/>de, & prorsùs æquabiliter; adeò vt, quantumcùm­<lb/>que motus perpendicularis incre&longs;cat &longs;emper, aut de­<lb/>cre&longs;cat; ip&longs;e tamen horizontalis vno &longs;emper tenore <lb/>fluat, inuariabiliterque procedat. </s> <s id="id.000393">Ac fortè res mi­<lb/>nùs mirabilis e&longs;&longs;et, de impre&longs;&longs;ione ex motu terræ, &longs;i <lb/>quis vellet ip&longs;am &longs;upra axem &longs;uum mobilem &longs;uppo­<lb/>nere: &longs;iquidem lapis dici po&longs;&longs;et moueri vniformiter, <lb/>ob &longs;pontaneam con&longs;equutionem, ad vniformem <lb/>motum totius; &longs;eu cum eo cohærens, &longs;eu abiunctus <lb/>foret; Sed mirabile &longs;anè e&longs;t de impre&longs;&longs;ione ex naui, <lb/>equo, curru, aliave re, aut ex &longs;ola manu: quandò <lb/>lapis non habet cum rebus eiu&longs;cemodi, motibu&longs;ve <lb/>earum parem relationem. </s> <s id="id.000394">Ex quo par e&longs;t exi&longs;timare, <lb/>motum horizontalem, à quacúmque cau&longs;a is fiat, ex <lb/>&longs;ua natura perpetuum fore, ni&longs;i cau&longs;a aliqua interue­<lb/>nerit, quæ mobile abducat, motumque exturbet. <lb/></s> <s id="id.000395">Id, vt minùs ab&longs;urdum habeas, concipiendum e&longs;t <lb/>mobile, quod tantúndem &longs;e&longs;e reducat, quantùm <lb/>abductum fuerit. </s> <s id="id.000396">Huiu&longs;modi autem e&longs;&longs;e pote&longs;t ex­<lb/>qui&longs;itus, & vniformis materiæ globus, &longs;i volui ip&longs;um <lb/>imagineris &longs;upra horizontem, &longs;eu ambitum terræ, <pb pagenum="40" xlink:href="027/01/047.jpg"/>quem aliunde e&longs;&longs;e exqui&longs;itè complanatum concipias <lb/>Si &longs;upponas enim te illi vel leuiculum imprimere <lb/>motum; intelliges &longs;anè hunc motum nun quam ce&longs;&longs;a­<lb/>turum, &longs;ed globum reuolutum iri &longs;ecundum totum <lb/>ambitum, ac reuolutione peracta reuolutum iterùm <lb/>iri, & con&longs;equenter iterùm, & ita continuò per&longs;eue­<lb/>raturum. </s> <s id="id.000397">Cau&longs;a porrô e&longs;t, quoniam globus moueri <lb/>tantillum hoc modo non pote&longs;t, quin centro ex&longs;i­<lb/>&longs;tente &longs;emper perpendiculari ad id punctum, quo glo­<lb/>bus contingit horizontale planum, tantum &longs;it molis <lb/>antè, quantum retrò, & pars anterior non po&longs;&longs;it <lb/>tendere deor&longs;um, quin pars po&longs;terior tendat &longs;ur&longs;um; <lb/>& illa &longs;emper hanc pertrahat, i&longs;ta &longs;emper illam pro­<lb/>pellat; adeò proinde, vt cùm nulla cau&longs;a po&longs;&longs;it deor­<lb/>sùm adigere globum, quin quantum ex vna parte de­<lb/>primit, tantúndem eleuet ex alia, oporteat motum <lb/>&longs;emel impre&longs;&longs;um con&longs;tare &longs;emper inter depre&longs;&longs;ionem, <lb/>& eleuationem medium: atque idcircô vniformem, <lb/>ince&longs;&longs;antemque per&longs;euerare. </s> <s id="id.000398">Accedit, quòd nulla &longs;it <lb/>cau&longs;a, quamobrem &longs;uum cur&longs;um vel retardet vnquam, <lb/>vel acceleret, quatenus nunquam magis, vel minus à <lb/>centro terræ ab&longs;cedit, aut ad id accedit: neque cur <lb/>proinde vnquam debeat à motu ce&longs;&longs;are, quemadmo­<lb/>dum fieret, &longs;i &longs;upponeres ali quam in &longs;uperficie in æqua­<lb/>bilitatem. </s> <s id="id.000399">Nam &longs;icubi decliuitas, & accliuitas foret, <lb/>acceleraret motum per locum decliuem, & retardaret <lb/>per accliuem: &, &longs;i tanta accliuitas e&longs;&longs;et, vt emergere <lb/>&longs;upra eam non po&longs;&longs;et, cogeretur recurrere, excurreque, <lb/>& po&longs;t excur&longs;us, recur&longs;u&longs;que aliquot conquie&longs;cere <lb/>tandem in medio inter accliuitatem, & decliuitatem <pb pagenum="41" xlink:href="027/01/048.jpg"/>loco. </s> <s id="id.000400">Ex quo rur&longs;us intelligis, &longs;i globus eius naturæ <lb/>&longs;it, vt per decliuem locum acceleretur, & per accli­<lb/>uem retardetur, fore vt loco neque decliui, neque <lb/>accliui ex&longs;i&longs;tente, neque accelerationem, neque re­<lb/>tardationem accipiat, &longs;ed tenorem &longs;eruet, ac inde­<lb/>&longs;inenter moueatur. </s> <s id="id.000401">Atque hæc quidem attingo &longs;o­<lb/>lùm, vt planum faciam, &longs;i alteruter motuum haben­<lb/>dus naturalis &longs;it, illum horizontalem e&longs;&longs;e, potiu&longs;­<lb/>quàm perpendicularem. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000402">XI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000403">Quia verò dubium &longs;upere&longs;t de perpendicu­<lb/>laris principio, non repeto quamobrem illum non <lb/>e&longs;&longs;e internum in&longs;inüauerim. </s> <s id="id.000404">Addo &longs;olùm, quia vi­<lb/>demus motum deor&longs;ùm eadem proportione veloci­<lb/>tatis incre&longs;cere, qua motus &longs;ursùm decre&longs;cit; ea­<lb/>propter videri omninô duo e&longs;&longs;e principia externa, <lb/>quæ mutuò qua&longs;i colluctentur, certatimque ex&longs;erant <lb/>vireis circa idem mobile. </s> <s id="id.000405">Et principium quidem ex­<lb/>ternum motus &longs;ur&longs;um con&longs;tat e&longs;&longs;e manum, aliudve <lb/>corpus proijciens; at cum principium externum mo­<lb/>tus deor&longs;um non perinde appareat, ideó-ne nullum <lb/>e&longs;t dicendum? </s> <s id="id.000406">Non &longs;annè, ni&longs;i fortè cùm vides ferrum, <lb/>aliàs immotum jacens, ad magnetem pellici, nullam <lb/>cau&longs;am externam cen&longs;eas, quæ pellectionem faciat; <lb/>aut cùm vides rem pendulam, aliàs quie&longs;centem, agi­<lb/>tari, ac externam cau&longs;am non vides, nullam e&longs;&longs;e <lb/>externam putes, à qua agitatio procedat. </s> <s id="id.000407">C&etail;terùm, <lb/>cùm plures &longs;int modi, quibus cau&longs;a externa mouet, <lb/>con&longs;tat tamen omneis ad duos, tanquam pr&etail;cipuos <lb/>pertinere, impul&longs;ionem, & attractionem. </s> <s id="id.000408">Age ita­<lb/>que experiamur, an-non motus rerum caden-<pb pagenum="42" xlink:href="027/01/049.jpg"/>tium, &longs;iue perpendicularis, aliqua e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it <lb/>cau&longs;a &longs;eu impellens, &longs;eu attrahens, &longs;eu po­<lb/>tiùs impellens, & attrahens &longs;imùl. </s> <s id="id.000409">Ac impel­<lb/>lens quidem; &longs;i aliqua &longs;it, ea non videtur e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <lb/>alia, quàm aer &longs;upernè incumbens, & à tergo in­<lb/>&longs;tans. </s> <s id="id.000410">Nullum certè e&longs;&longs;e videtur argumentum alte­<lb/>rius: nam & quamuis &longs;upremæ aeris regioni &longs;aper­<lb/>ex&longs;truas, vel &longs;phæram igneam, vel auram ætheream, <lb/>quæ à cælorum regionibus, motibu&longs;ve cohibita aërem <lb/>ip&longs;um circumquáque inter &longs;e, & terram cohibeat; id <lb/>tamen nihil aliud efficiet, quàm vt aer &longs;uperne pre&longs;&longs;us <lb/>premat &longs;upernè lapidem; &longs;icque aer erit &longs;emper cau&longs;a, <lb/>&longs;altem proxima lapidem impellens. </s> <s id="id.000411">Aerem porrô e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;e impellentem lapidis cau&longs;am, non diffitebitur &longs;al­<lb/>tem Ari&longs;toteles, qui dum res proiectæ à motore &longs;ejun­<lb/>ctæ &longs;unt, moueri eas vult ab aere &longs;olo, qui motus à <lb/>proijciente, alium porrô moueat, à quo alius rursùm <lb/>moueatur, quov&longs;que impetu &longs;en&longs;im debilitato, mo­<lb/>tus tandem ce&longs;&longs;et, & quies &longs;equatur. </s> <s id="id.000412">Quoniam verò <lb/>dicere Ari&longs;toteles non pote&longs;t; ecquidnam ip&longs;um im­<lb/>petum frangat, præter aerem occurrentem, qui aeri <lb/>procedenti, proiectûmque pellenti continuò re&longs;i&longs;tat; <lb/>an non proinde fatebitur aerem &longs;upernè incumben­<lb/>tem, qua vi pote&longs;t re&longs;i&longs;tere projecto &longs;ur&longs;ùm lapidi, <lb/>po&longs;&longs;e cum deinceps trudere deor&longs;ùm? </s> <s id="id.000413">Quamcumque <lb/>vim &longs;anè manus lapidi, aerive imprimat, &longs;uperior <lb/>e&longs;&longs;e aer videtur, qui & tendenti &longs;ur&longs;ùm lapidi con­<lb/>tinenter re&longs;i&longs;tat, & vim continenter in ip&longs;um faciens, <lb/>impetum a manu impre&longs;&longs;um continuò refringat; do­<lb/>nec &longs;uperato toto impetu, ip&longs;e &longs;emper incumbens, <pb pagenum="43" xlink:href="027/01/050.jpg"/>& parem vim faciens, impetum victorem continuò <lb/>imprimat, nouúmque &longs;emper adiiciat; adeò vt in &longs;ine <lb/>motus deorsùm, tantundem &longs;it impetus ab aere, <lb/>quantùm initio motus &longs;ur&longs;ùm, impre&longs;&longs;um fuerat ab <lb/>ip&longs;a manu. </s> <s id="id.000414">Et quæ&longs;o te, &longs;i aliquis lapidem &longs;ur&longs;ùm ex <lb/>fundo maris pari vi, qua aliùs ex imo aere projiciat; <lb/>quare lapis nec tam altum a&longs;cendet, neque ex<gap/>am di&longs;­<lb/>&longs;ito loco deor&longs;ùm redibit? </s> <s id="id.000415">An-non quia aqua lapidi <lb/>magis re&longs;i&longs;tet, quàm aer, impre&longs;&longs;umque impetum & <lb/>vehementiùs franget, & expugnabit citiùs, ac dein­<lb/>ceps lapidi &longs;emper imminens, proprium impetum im­<lb/>primere perget, nec finem faciet addendi nouum, <lb/>donec in fundum reduxerit? </s> <s id="id.000416">Di&longs;crimen certè &longs;olum­<lb/>modò e&longs;t &longs;ecundum majorem, minoremque re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam; cùm aërem quoque non nihil re&longs;i&longs;tere argua­<lb/>tur, vel ex eo &longs;tridore, quem edit, dum à corporibus <lb/>vehementiùs per ip&longs;um actis frangitur. </s> <s id="id.000417">Et quamuis <lb/>præ &longs;ua tenuïtate non videatur po&longs;&longs;e impetui tanto re­<lb/>&longs;i&longs;tere; cogita tamen proportionem e&longs;&longs;e cum aquæ <lb/>re&longs;i&longs;tentia; illamque vt intelligas, compara non <lb/>modò perexiguum, ac penè nullum lapidis a&longs;cen&longs;um <lb/>ex fundo aquæ, cum incomparabiliter altiore ex <lb/>imo aëre; &longs;ed etiam progre&longs;&longs;um penè in&longs;en&longs;ibilem <lb/>bombardici globi per aquam tran&longs;uer&longs;ùm adacti, <lb/>re&longs;pectu illius, qui per aërem fieri ob&longs;eruatur; & <lb/>agno&longs;ces, vt intra aquam propter maximam re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam, paruum &longs;patium peragitur; &longs;ic in aëre propter <lb/>paruam, &longs;patium maximum peragi. </s> <s id="id.000418">Dices dubium <lb/>fortè non e&longs;&longs;ede re&longs;i&longs;tentia aëris, dum aliquid agitur <lb/>&longs;ursùm; &longs;ed de impetu, qui imprimatur ab aëre, <pb pagenum="44" xlink:href="027/01/051.jpg"/>dum idem corpus fertur deor&longs;ùm; quoniam videmus <lb/>parietem, pauimentum, & alia &longs;ic re&longs;i&longs;tere, vt non <lb/>proptereà vim vllam faciant, impetumve corporibus <lb/>incurrentibus imprimant. </s> <s id="id.000419">Sed vt hoc e&longs;t verùm dè <lb/>rebus immotis, quæque di&longs;tracta in &longs;e non redeunt, <lb/>neque rur&longs;ùs coëunt; ita dici planè non pote&longs;t de iis, <lb/>quæ aut mouentur, aut à &longs;uo &longs;itu deductæ illum <lb/>repetunt. </s> <s id="id.000420">Abduc certè arboris ramum, ille non mo­<lb/>dò tibi re&longs;i&longs;tet, &longs;ed po&longs;tea quoque cùm vehementia <lb/>&longs;itum &longs;uum ita repetet, vt &longs;i quidpiam occurrerit, <lb/>impetu magno illud propellat; qua ratione &longs;it &longs;agit­<lb/>tarum jactus. </s> <s id="id.000421">Diffinde quoque ramum in duas par­<lb/>teis, quæ in trunco tamen cohæreant; eæ partes non <lb/>&longs;olùm diducenti re&longs;i&longs;tent, &longs;ed reducent prætereà &longs;e­<lb/>&longs;e eâ vehementiâ, eóque impetu, cui ne vires qui­<lb/>dem Milonis &longs;int pares. </s> <s id="id.000422">Itaque ip&longs;e quoque aër, <lb/>tamet&longs;i aliàs immotus &longs;it, ita tamen à corpore præ­<lb/>teruadente di&longs;trahi pote&longs;t, vt partes di&longs;tractæ ma­<lb/>gna cum vehementia &longs;e&longs;e inuicem repetant, locum­ <lb/>que à corpore occupatum, & iam iam relictum de­<lb/>nuò repleant, &longs;icque corpus ip&longs;um non &longs;ine facto <lb/>impetu vlteriùs propellant. </s> <s id="id.000423">Et res quidem videretur <lb/>&longs;ide propè de&longs;titui; &longs;ed experimenta tot &longs;unt, ac ea <lb/>præ&longs;ertìm, quæ circa vacuum impediendum com­<lb/>memorantur, vt cùm te latere non po&longs;&longs;int, comme­<lb/>morare &longs;uperfluum &longs;it. </s> <s id="id.000424">Velim &longs;olùm, ne hæreas, <lb/>quomodò res adeò fluxa, ac e&longs;t aër; tantam vim <lb/>propellendi habeat; cogites & ventorum vim, qua <lb/>flagellantur arbores, qua trans&longs;eruntur nauigia, qua <lb/>euertuntur ædificia, qua &longs;u&longs;que deque mare moue-<pb pagenum="45" xlink:href="027/01/052.jpg"/>tur; & impetum, quo aër compre&longs;&longs;us catapultis il­<lb/>lis pneumaticis recens adinuentis, globulum plum­<lb/>beum, &longs;agittamve laxatis habenis non &longs;ecùs explodit, <lb/>ac in bombardis facit puluis pyrius. </s> <s id="id.000425">Quin etiam in <lb/>his, quæ&longs;o te, quid pote&longs;t e&longs;&longs;e admirabilius, quàm <lb/>flammulam impetu tanto, ac tam procùl abigere glo­<lb/>bum adeò den&longs;um, atque pondero&longs;um? </s> <s id="id.000426">Non-ne ip­<lb/>&longs;a quoque flammula e&longs;t admodùm fluxa? </s> <s id="id.000427">Et quis cre­<lb/>deret eius vi, non globum modò antror&longs;ùm agi; &longs;ed <lb/>machinam etiam tormentariam adeò magnam, adeó­<lb/>que grauem retror&longs;ùm pelli? </s> <s id="id.000428">Quid verò, &longs;i id &longs;ine <lb/>aere vnà accurrente non fiat? </s> <s id="id.000429">videlicet fieri videtur, <lb/>dum flamma in &longs;ui creatione ampliorem locum quæ­<lb/>ritans, tum in po&longs;ticam machinæ partem impetum <lb/>conuertit, tum in globum anteriùs &longs;itum, qui ob li­<lb/>bertatem canalis ex&longs;iliens, flammam in&longs;tantem ita <lb/>habet, vt ea di&longs;pereunte, & inanem locum relinquen­<lb/>te, conuolet aër, ex aduer&longs;a parte, ac tanto quidem <lb/>impetu, vt & machinam retror&longs;ùm compellat, & <lb/>impactus tonitru excitet, & commoto aere circum­ <lb/>vicino, etiam ingenteis ædeis concutiat. </s> <s id="id.000430">Tanta igitur <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t vehementia aëris; vt intelligas ip&longs;um po&longs;&longs;e <lb/>non lapidi modò &longs;ur&longs;ùm niti re&longs;i&longs;tere, &longs;ed ip&longs;um <lb/>etiam impetu facto, impre&longs;&longs;óque, pellere deorsùm. <lb/></s> <s id="id.000431">At, inquies, cùm lapis &longs;ursùm nititur, nonne aër quo­<lb/>que di&longs;trahitur, & in locum à lapide relictum infernè <lb/>&longs;uccedit? </s> <s id="id.000432">An non impetum ergo imprimet, & mo­<lb/>tum impre&longs;&longs;um à manu juuabit? </s> <s id="id.000433">An-non proinde <lb/>tantum aberit, vt impetus decre&longs;cere debeat, quin <lb/>debeat potius incre&longs;cere, ac lapis ferri &longs;ur&longs;um duplò <pb pagenum="46" xlink:href="027/01/053.jpg"/>velociùs, quàm deor&longs;um, cum &longs;ur&longs;um agatur geminæ <lb/>vi, & deor&longs;um vna duntaxat? </s> <s id="id.000434">Nam opponi quidem <lb/>non pote&longs;t re&longs;i&longs;tentia aëris, dum lapis &longs;ur&longs;um niti­<lb/>tur; &longs;imilis enim infernè fit, cum lapis prorumpit <lb/>deor&longs;um. </s> <s id="id.000435">Accidit, quòd cadente quidem lapide, vi­<lb/>detur aër accurrere ad locum iam relictum po&longs;&longs;e; at <lb/>dum lapide quie&longs;cente fulcrum &longs;u&longs;tentans &longs;ubducitur, <lb/>non e&longs;t cur aër &longs;upernè accurrat; & cum accurrat po­<lb/>tius infernè, an non deberet lapis &longs;ur&longs;um, potiu&longs;quam <lb/>deor&longs;ùm propelli? </s> <s id="id.000436">Dum etiam lapis projectus &longs;ur­<lb/>&longs;um, punctum &longs;upremum attigit, in quo quædam e&longs;t <lb/>veluti libratio, exæquatis momentis virium tam mo­<lb/>uentium, quàm re&longs;i&longs;tentium; an-non deberet lapis <lb/>in eo penitùs conquie&longs;cere, vt non ex&longs;i&longs;tente in aëre <lb/>cau&longs;a, quæ lapidem magis adigat deor&longs;ùm, quàm, <lb/>&longs;ur&longs;um? </s> <s id="id.000437">Vt verum fatear, hæc difficultas videtur euin­<lb/>cere, aërem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cau&longs;am aliquam ad­<lb/>juuantem, adaugentemque motus deorsùm velo­<lb/>citatem; at non e&longs;&longs;e tamen &longs;olam vel &longs;ufficientem; <lb/>&longs;ed exigi prætereà aliam, quæ lapidi faciat motus <lb/>deor&longs;um initium, quæque re&longs;i&longs;tentiam aëris inferio­<lb/>ris vincat, vt cœptum &longs;emel motum aër &longs;uperior <lb/>promoueat, lapidem velut &longs;ollicitans, & continuò <lb/>magis, magi&longs;que in&longs;tigans. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000438">XII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000439">Itaque præter cau&longs;am impellentem, videtur <lb/>e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium ad attrahentem recurrere, quæ id <lb/>muneris ex&longs;equatur. </s> <s id="id.000440">Cæterùm, hæc vis quænam <lb/>alia &longs;it, quàm quæ totius globi Telluris propria &longs;it, <lb/>& magnetica dici po&longs;&longs;it? </s> <s id="id.000441">Profecto cum globus tel­<lb/>luris totum quodpiam &longs;it, notum e&longs;t nullum e&longs;&longs;e <pb pagenum="47" xlink:href="027/01/054.jpg"/>totum à natura in&longs;titutum, cui non &longs;it in&longs;ita vis <lb/>&longs;ui ip&longs;ius con&longs;eruatrix, ac proinde qua parteis &longs;ui <lb/>cohærenteis contineat, &longs;eparationique illarum re&longs;i­<lb/>&longs;tat. </s> <s id="id.000442">Ex hoc autem fit, vt &longs;i partes Terræ aliquo ca­<lb/>&longs;u auellantur, re&longs;i&longs;tat ip&longs;a, & vi &longs;ua, &longs;eu hamulis, <lb/>catenuli&longs;que in&longs;en&longs;ilibus retrahat, vt dum quis ma­<lb/>num à &longs;e abduci extento bracchio non patitur, & <lb/>abductam vi &longs;ua, &longs;eu &longs;piritibus per neruos tran&longs;mi&longs;­<lb/>&longs;is retrahit in &longs;e ip&longs;um. </s> <s id="id.000443">Terram autem globi parteis, <lb/>&longs;eu terrena corpora voco, non modo parteis terræ, <lb/>& aquæ (quæ e&longs;t globi terreni pars liquida, & qua­<lb/>&longs;i &longs;anguis in animali) verùm etiam tam lapides, me­<lb/>talla, cætera fo&longs;&longs;ilia, plantas, animalia, & quæcùm­<lb/>que terræ, & aquæ manife&longs;tam originem debent, in <lb/>quibus habeo etiam pluuiam, rorem, niuem, gran­<lb/>dinem, & meteora cætera, itemque vapores, & ex­<lb/>halationes; quàm ip&longs;um quoque aërem, quo tellus <lb/>qua&longs;i circumve&longs;titur, vt malum cotoneum &longs;ua lanu­<lb/>gine (quoniam &longs;i ex hoc circum terram &longs;patio de­<lb/>mas vapores, halitu&longs;que, ac vniuer&longs;è omneis fumos, <lb/>& corpu&longs;cula, quæ ex terra, & aqua continuò ex­<lb/>primuntur, a&longs;cenduntque, & de&longs;cendunt, varieque <lb/>mouentur, aut quie&longs;cunt; quod &longs;upererit nihil aliud <lb/>fore intelligitur, quàm inane &longs;patium) denique ip­<lb/>&longs;um etiam ignem; quem manife&longs;tum e&longs;t non gigni <lb/>ni&longs;i ex terrena materia, &longs;eu ea &longs;it lignum, oleum, <lb/>adeps, &longs;eu alia pinguis &longs;ub&longs;tantia. </s> <s id="id.000444">Itaque hæc cor­<lb/>pora &longs;unt, quæ, qua&longs;i &longs;ui parteis, Terra continet, <lb/>neque auelli patitur, aut dum auelluntur, repetit: <lb/>tamet&longs;i, quia corpora plura in eodem &longs;imùl loco <pb pagenum="48" xlink:href="027/01/055.jpg"/>e&longs;&longs;e virtute naturæ non po&longs;&longs;unt, efficiatur, vt plu­<lb/>ribus corporibus &longs;imùl repetitis, attracti&longs;que à Ter­<lb/>ra, ea, quæ terrena magis fuerint, propiùs admoue­<lb/>antur, quæ minùs remotiùs con&longs;i&longs;tant; & vbi con­<lb/>tigerit i&longs;ta illorum locum, &longs;eu majorem terræ vici­<lb/>niam occupare, tum illis accedentibus, ab iis expel­<lb/>lantur, coganturque &longs;ecedere, & tendere &longs;ursùm; <lb/>ex quo illa grauia, hæc leuia dicuntur, vt fortè <lb/>occurret dicendum inferiùs. </s> <s id="id.000445">Heic &longs;olùm dico, de­<lb/>fendi po&longs;&longs;e ine&longs;&longs;e Terræ magneticam vim, quam cir­<lb/>cumquáque diffundat, quáque &longs;ui parteis conjunctas <lb/>contineat, & &longs;ejunctas ad &longs;e reducat, eo modo, quo <lb/>magnes fragmenta, &longs;eu parteis magnetis, atque <lb/>etiam ferri (quod magnetica quædam proles e&longs;t, vt <lb/>fit ex fodinis per&longs;picuum) & junctas cohibet, & cor­<lb/>ripit &longs;ejunctas. </s> <s id="id.000446">Addere po&longs;&longs;em globum hunc Terræ <lb/>nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm grandem magnetem, vel eo <lb/>argumento, quòd magnes parua terra &longs;it, & à Gil­<lb/>berto proptereà <foreign lang="greek">mikrognh\</foreign> vocetur; cùm nempe vtri­<lb/>que &longs;ui &longs;int poli, &longs;uus axis, &longs;uus æquator, &longs;ui me­<lb/>ridiani, &longs;ui paralleli; cùm &longs;epo&longs;ita alteratione qua­<lb/>rumdam Terræ partium in ip&longs;a eius &longs;uperficie, cæ­<lb/>teræ habeant magneticam, &longs;eu ferri ip&longs;ius attractri­<lb/>cem vim, licet quædam manife&longs;tiorem, quædam <lb/>ob&longs;curiorem &longs;ortiantur, vti argilla, lateres, alia: cùm <lb/>magnes eas &longs;ui parteis conuertat ad polos, quas in <lb/>minora (&longs;eu dum Terræ inh&etail;reret) conuer&longs;as ad po­<lb/>los pr&etail;habuerit: cùm ille proinde argumentetur præ­<lb/>ter hanc Terræ qua&longs;i cru&longs;tam, non multas orgyiarum <lb/>centurias infra &longs;uperficiem, proten&longs;am, reliquum <pb pagenum="49" xlink:href="027/01/056.jpg"/>Terræ qua&longs;i nucleum e&longs;&longs;e &longs;uâ naturâ, & &longs;ub&longs;tantia­<lb/>liter magnetem, ac huiu&longs;modi alia; Nihilominùs <lb/>placet &longs;olùm habere Terram, qua&longs;i magnetem, qua­<lb/>tenùs vt magnes emittit ex &longs;e corpu&longs;cula quædam, <lb/>&longs;eu radios, quibus corpora magnetica ad &longs;e alliciat; <lb/>ita videtur Terra emittere, quibus ad &longs;e alliciat, <lb/>pertrahatque corpora terrena. </s> <s id="id.000447">Scilicet concipien­<lb/>dum e&longs;t effluere continuò ex Terra non modò vapo­<lb/>res, exhalationes, & vniuer&longs;è corpu&longs;cula, ex quibus <lb/>meteora gignuntur; aut ex quibus aëris corpus <lb/>contexi intelligitur; verùm etiam alia longè in&longs;en­<lb/>&longs;ibiliora, nec minùs &longs;ubtilia, quàm quæ ex ma­<lb/>gnete emanantia po&longs;&longs;unt etiam marmor præ &longs;ubtili­<lb/>tate &longs;ua penetrare. </s> <s id="id.000448">Ac emitti quidem ex Terra ali­<lb/>quid eiu&longs;cemodi improbabile magis foret, ni&longs;i (quod <lb/>antè inuimus) vel ip&longs;um magnetis exemplum &longs;uc­<lb/>curreret, ex quo emitti aliquid, tamet&longs;i in&longs;en&longs;en&longs;ibile, <lb/>ip&longs;a ferri attractio arguit. </s> <s id="id.000449">Nam quamuis po&longs;&longs;is di­<lb/>cere non tam vi magnetis ferrum attrahi, quàm vi <lb/>&longs;ibi propria tendere ad ip&longs;um; &longs;altem, cùm ferrum <lb/>non ex quacúmque di&longs;tantiâ ad magnetem tendat, <lb/>&longs;ed &longs;olùm cùm vicinum e&longs;t; manife&longs;tum e&longs;t debere <lb/>aliquid ex magnete in ferrum emitti, quo vis ferri <lb/>propria velut admoneatur, & &longs;ollicitetur ad peten­<lb/>dum magnetem. </s> <s id="id.000450">Et fac loco magnetis, emi&longs;&longs;ionem <lb/>fieri ex ferro, fac ex vtróque, perinde erit; &longs;atis e&longs;t <lb/>fieri aliquod effluuium, quod &longs;it infra &longs;en&longs;um, & quo <lb/>intercedente vnum corpus pelliciatur ad aliud. </s> <s id="id.000451">Quid­<lb/>ni verò nece&longs;&longs;e &longs;it aliquid intercedere, cùm nulla <lb/>actio phy&longs;ica &longs;it &longs;ine agente phy&longs;ico; neque phy&longs;i-<pb pagenum="50" xlink:href="027/01/057.jpg"/>cum vllum agens, ni&longs;i in&longs;trumento intercedente, age­<lb/>re po&longs;&longs;it in rem di&longs;tantem? </s> <s id="id.000452">Neque &longs;ufficit dicere <lb/>emitti ex magnete v&longs;que qualitatem quandam in <lb/>ferrum; ni&longs;i dicantur &longs;imùl emitti in&longs;en&longs;ilia cor­<lb/>pu&longs;cula, quæ &longs;int qua&longs;i vehiculum eiu&longs;cemodi qua­<lb/>litatis. </s> <s id="id.000453">Nempe qualitas, quod accidens &longs;it, ince­<lb/>dere &longs;olitarie non pote&longs;t, neque dici pote&longs;t alterari <lb/>à magnete acrem, lignum, chartam, quodlibet in­<lb/>terpo&longs;itum, à quo denique ferrum alteretur: &longs;iqui­<lb/>dem nulla fit alteratio in corporibus interpo&longs;itis; <lb/>per quæ &longs;i ferrum alteratum attraheretur, deberent <lb/>&longs;anè ip&longs;a quoque alterata attrahi magis. </s> <s id="id.000454">Emitti ergo <lb/>ex magnete corpu&longs;cula in ferrum debent, quæ agere <lb/>in ip&longs;um po&longs;&longs;int; eo modò, quo ex re odorata non <lb/>qualitas nuda odoris aut &longs;olitariè emittitur, aut <lb/>aërem alterat; &longs;ed effunditur &longs;imùl vapor, contex­<lb/>turave aliqua corpu&longs;culorum tenui&longs;&longs;imorum, quæ <lb/>vbi ad olfactus organum peruenerint, in ip&longs;um agant, <lb/>odori que, &longs;eu rei odoratæ &longs;en&longs;ionem faciant. </s> <s id="id.000455">Et <lb/>certè quemadmodum odor cum vapore, &longs;eu halitu <lb/>&longs;uo ex re odorata tandem euane&longs;cit, atque exhau­<lb/>ritur; ita contingere videmus & in magnete, & in <lb/>ferro, quod ex affrictu cum magnete vim attrahen­<lb/>di contraxerit; nempe i&longs;ta vis &longs;en&longs;im elangue&longs;cit; <lb/>neque id pote&longs;t contingere, ni&longs;i effluxu continuo ip­<lb/>&longs;a corpu&longs;cula exhauriatur. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000456">XIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000457">An forte dices corpora alia, vt objecta <lb/>&longs;unt vi&longs;us, vel auditus, agere in ip&longs;a &longs;en&longs;uum or­<lb/>gana, ab&longs;que huiu&longs;modi effluxu, &longs;eu emi&longs;&longs;ione cor­<lb/>pu&longs;culorum? </s> <s id="id.000458">Verùm cùm hoc ip&longs;um in que&longs;tione <pb pagenum="51" xlink:href="027/01/058.jpg"/>&longs;it, probabilitate quoque &longs;ua non caret, emitti quæ­<lb/>dem &longs;pecialia lucis, colotis, &longs;oni corpu&longs;cula, quæ <lb/>organa &longs;en&longs;uum afficiant; idque vel ip&longs;a demul­<lb/>cendo, attrahendoque ad &longs;e mellitis qua&longs;i catenu­<lb/>lis, vt quæ ex rebus pulcris, con&longs;onantibu&longs;que pro­<lb/>cedunt; vel eadem di&longs;cerpendo, abigendoque &longs;ca­<lb/>bris, acuti&longs;que quibu&longs;dam qua&longs;i contulis, &longs;piculi&longs;­<lb/>que, vt quæ ex rebus deformibus, di&longs;&longs;onantibu&longs;que <lb/>oriuntur. </s> <s id="id.000459">Ridebis forta&longs;&longs;e, quia hæc in&longs;trumenta ne­<lb/>que di&longs;cerni oculis, neque attrectari manibus po&longs;­<lb/>&longs;ent; &longs;ed peruidebis facilè vel ex ip&longs;o &longs;en&longs;u olfa­<lb/>ctus in&longs;trumenta quædam eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, quæ tamen <lb/>neque ad oculum, neque ad manum exigi po&longs;&longs;int: <lb/>Quæ&longs;o, dum prope cloacam tran&longs;is, quid e&longs;t, quod <lb/>inde te abigit? </s> <s id="id.000460">An vides quidpiam oculis, aut tan­<lb/>gis quidpiam manibus, quod te cogat ab&longs;cedere : <lb/>Non &longs;anè; &longs;ed e&longs;t tamen quidpiam, nempe halitus <lb/>teter, qui cùm impactus in oculum, aut manum &longs;ui <lb/>&longs;en&longs;um non faciat, facit tamen impactus in intimas <lb/>nareis, in quibus quæ re&longs;idet pars, &longs;iue facultas &longs;en­<lb/>tiens offenditur, ac refugit, corpu&longs;que tuum inde <lb/>auertit: eodem planè modo, quo, &longs;i manus, aut <lb/>alia pars corporis examine quodam ve&longs;parum, vibra­<lb/>tis aculeis in&longs;ectantium, compungeretur. </s> <s id="id.000461">Di&longs;crimen <lb/>e&longs;t &longs;olùm, quòd fœtoris aculei &longs;int incomparabi­<lb/>liter &longs;ubtiliores ve&longs;parum aculeis, qui ip&longs;i iam &longs;ub­<lb/>tiles &longs;unt; idque &longs;ubinnuo, vt intelligas, quantò <lb/>&longs;en&longs;us vi&longs;us (idemque proportione dico de auditu) <lb/>e&longs;t incomparabiliter olfactu &longs;ubtilior; tantò aculeos <lb/>ex re deformi emi&longs;&longs;os, e&longs;&longs;e adhûc po&longs;&longs;e incompara-<pb pagenum="52" xlink:href="027/01/059.jpg"/>biliter &longs;ubtiliores iis, qui à re fœtida emittuntur; <lb/>vtque ex effectu oppo&longs;ito intelligas, radios illos, & <lb/>qua&longs;i catenulas, vncinulo&longs;que rei pulcræ e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <lb/>incomparabiliter &longs;ubtiliores iis, quibus ro&longs;a nareis <lb/>ad &longs;e pellicit. </s> <s id="id.000462">Vnum reperies difficile; videlicet <lb/>imaginari tenuïtatem illam incredibilem huiu&longs;modi <lb/>corpu&longs;culorum: &longs;ed quia iam legi&longs;ti, opinor, in <lb/>exemplo epi&longs;tolæ &longs;uperiore Augu&longs;to ad Licetum <lb/>&longs;criptæ, quod e&longs;t Luillerio præ manibus, vnde <lb/>po&longs;&longs;is exi&longs;timare difficultatem e&longs;&longs;e &longs;ubmotam, ideò <lb/>&longs;ubmouere non aggredior heic. </s> <s id="id.000463">Velim &longs;olùm con­<lb/>&longs;ideres eam e&longs;&longs;e &longs;en&longs;uum no&longs;trorum hebetudinem, <lb/>eam naturæ &longs;ubtilitatem, vt vbi &longs;ubtilitas no&longs;tra de­<lb/>&longs;init, &longs;uam explicare natura incipiat; veluti dum ex&longs;ol­<lb/>uit, aut compingit animalculum A cari ex innumeris <lb/>prope illis myriadibus particularum, &longs;ine quibus id <lb/>animal con&longs;tare omninô non pote&longs;t; & in cuius tamen <lb/>paruitatem acuties no&longs;tra de&longs;init: aut dum ex cor­<lb/>poris &longs;uperficie continenter deradit vi&longs;ibileis &longs;pe­<lb/>cies, & qua&longs;i membranulas (ni&longs;i malis has totas e&longs;&longs;e <lb/>à lucidis corporibus ex &longs;uperficiebus corporum re­<lb/>flexas) quæ vix tandem po&longs;t multa &longs;æcula coaduna­<lb/>tæ, vnius telæ araneæ cra&longs;&longs;itudini exæquari po&longs;&longs;int. <lb/></s> <s id="id.000464">Heinc &longs;anè minùs mirabere, minu&longs;que ridiculum <lb/>duces, quod propono tibi de illa ineffabili, aut in­<lb/>excogitabili potiùs tenuitate organulorum, quibus <lb/>agentia naturalia in eliciendis illis &longs;uis planè admi­<lb/>rabilibus operationibus vtuntur. </s> <s id="id.000465">Vtcúmque &longs;it &longs;anè, <lb/>ip&longs;e non percipio, quomodo quicquid per &longs;ympa­<lb/>thiam, aut antipathiam perhibetur agere, agat reip&longs;â, <pb pagenum="53" xlink:href="027/01/060.jpg"/>ni&longs;i immittendo in eam rem, quam allicit, abigit, aut <lb/>quo modo cúmque mouet, tenui&longs;&longs;ima organula, qui­<lb/>bus illam excitet, & ad motum compellat. </s> <s id="id.000466">Id &longs;olùm <lb/>notandum, non excitari, aut moueri rem ab hi&longs;ce <lb/>organulis, ni&longs;i eæ particulæ, quibus illa excipit, ana­<lb/>logiam quandam, &longs;eu proportionem cùm ip&longs;is ha­<lb/>beant; hoc e&longs;t, vt &longs;i illa &longs;int v.c. vncinuli, res an&longs;ulas <lb/>habeat ip&longs;is re&longs;pondenteis; &longs;i aculei, res habeat <lb/>particulas, quæ ab ip&longs;is premi, configique po&longs;&longs;int: <lb/>&longs;i figuram certam habentia, res &longs;patiola habeat vel <lb/>pari modo configurata, vnde accommodatio, ac <lb/>lenitas; vel di&longs;pari, vnde laceratio, ac a&longs;peritas, & <lb/>ita de aliis. </s> <s id="id.000468">Atque ex hac quidem cau&longs;a e&longs;&longs;e po­<lb/>te&longs;t, cur præ cæteris ip&longs;a magnetis organula reperire <lb/>particulas analogicas debeant, vt vim in illas expri­<lb/>mant &longs;uam. </s> <s id="id.000469">Nimirùm paleam, papyrum, lignum, <lb/>lapidem, quidvis aliud illibatum prætereunt, &longs;olum­<lb/>modóque &longs;iue ferrum, &longs;iue magnetem alium affice­<lb/>re deprehenduntur. </s> <s id="id.000470">Hac certè ratione vapor odora­<lb/>tus præterit, quod dicebam mox, manum, oculum, <lb/>cæteras parteis corporis; afficitque &longs;olùm intra na­<lb/>ries ip&longs;um olfactus organum, quòd in eo &longs;olo re­<lb/>ceptacula analogica inueniat. </s> <s id="id.000471">Sed difficile fortè erit <lb/>captu organula hæc, corpu&longs;culave magnetica pene­<lb/>trare non modò pannum, chartam, lignum, corpo­<lb/>rave alia laxiora; verùm etiam marmor, quod antè <lb/>dicebam, aliquot cra&longs;&longs;um digitis, vltra quod ma­<lb/>gnes commouere ferri ramenta, & fragminula ob­<lb/>&longs;eruatur Attamen reuoca in mentem, illam, cuius <lb/>iam memini, &longs;ubtilitatem naturæ. </s> <s id="id.000472">Con&longs;idera etiam <pb pagenum="54" xlink:href="027/01/061.jpg"/>nullum e&longs;&longs;e corpus adeò &longs;olidum, quod non &longs;it in­<lb/>numeris poris, meatuli&longs;que peruium; quanquam per <lb/>illos corpu&longs;cula cuiu&longs;cumque generis traijci non po&longs;­<lb/>&longs;int. </s> <s id="id.000473">Scilicet corpu&longs;cula olei corpora peruadunt, <lb/>quæ corpu&longs;cula aquæ penetrare non po&longs;&longs;unt; &, &longs;i <lb/>accipias vas terreum optimè illitum, id quidem ne­<lb/>que aquæ, neque olei penetrabunt corpu&longs;cula; &longs;ed <lb/>penetrabunt tamen corpu&longs;cula &longs;alis, atque adeò vias <lb/>&longs;ibi patulas, quæ aliis &longs;uerant cæcæ, imperviæque, <lb/>reperient. </s> <s id="id.000474">Sic corpu&longs;cula i&longs;ta non tran&longs;eunt per vi­<lb/>trum, per quod tran&longs;eunt tamen corpu&longs;cula lucis, <lb/>& aliunde tamen corpu&longs;cula lucis ea non pertran­<lb/>&longs;eunt, quæ corpu&longs;cula aquæ, olei, &longs;alis. </s> <s id="id.000475">Quippe <lb/>ni&longs;i proportio &longs;it magnitudinis, & figuræ inter mea­<lb/>tulos, & corpu&longs;cula, quæ non po&longs;&longs;unt non e&longs;&longs;e in­<lb/>ter &longs;e & inæqualis cra&longs;&longs;itudinis, & diuer&longs;imodè figu­<lb/>rata, fieri pertran&longs;itio non pote&longs;t. </s> <s id="id.000476">Itaque mirum non <lb/>e&longs;t, &longs;i magnetis corpu&longs;cula meatulos &longs;ubeant, per­<lb/>uadantque, per quos alia non traijciuntur, cùm ea <lb/>præ&longs;ertim &longs;ubtilitate e&longs;&longs;e valeant, vt in paucos, aut <lb/>etiam nullos non &longs;atis patulos incurrant. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000477">XIV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000478">Verùm vbi conce&longs;&longs;um fuerit corpu&longs;cula <lb/>quædam ex magnete procedere, quæ ferrum ad ip­<lb/>&longs;um pelliciant; intelligi-ne tamen pote&longs;t, aut qua <lb/>formâ &longs;int, vt attractionis organa fiant; aut quomo­<lb/>do, quave ratione attractio per illa po&longs;&longs;it peragi? <lb/></s> <s id="id.000479">Heic &longs;anè pr&etail;&longs;ertìm conjectandum e&longs;t, cùm non mo­<lb/>do difficile, &longs;ed impo&longs;&longs;ibile etiam &longs;it agno&longs;cere ger­<lb/>manum modum, quo intima rerum natura admira­<lb/>bileis illas &longs;uas operationes ex&longs;equitur. </s> <s id="id.000480">An-non <pb pagenum="55" xlink:href="027/01/062.jpg"/>proinde e&longs;t, quòd condones, &longs;i vt ob&longs;curè &longs;olùm <lb/>conijcio, ita confu&longs;è &longs;olùm balbutiam? </s> <s id="id.000481">&longs;i nihil tan­<lb/>quam ratum, exploratúmque, & de quo dubitare <lb/>non liceat, diuendam, neque velim vnquam pr&etail;ju­<lb/>dicium factum per&longs;crutantibus, excogitantibu&longs;que <lb/>meliora? </s> <s id="id.000482">Nullum non ver&longs;o lapidem, vt experiar, &longs;i <lb/>fortè quidpiam occurrat veri&longs;imile; & cum ingenuè <lb/>profitear e&longs;&longs;e vbique angu&longs;tias, videor mihi e&longs;&longs;e ex­<lb/>cu&longs;atione non indignus, dum recantare &longs;emper pa­<lb/>ratus, illud interim profero, quod videatur præ <lb/>cæteris &longs;imilitudinem habere cum vero. </s> <s id="id.000483">In hoc <lb/>negotio, cum videatur e&longs;&longs;e &longs;atis per&longs;picuum, non <lb/>po&longs;&longs;e vnum corpus attrahere aliud, ni&longs;i tran&longs;mittat <lb/>aliquid, quo illud ad &longs;e pertrahat; ecquis e&longs;t tamen <lb/>adeo &longs;olers, qui conijciat, aut explicet, cuiu&longs;modi <lb/>id &longs;it, quod magnes, qua&longs;i organum, vt ferrum ad &longs;e <lb/>accer&longs;at, tran&longs;mittit? </s> <s id="id.000484">A&longs;&longs;erere fortè po&longs;&longs;emus, id <lb/>e&longs;&longs;e qua&longs;i &longs;peciem &longs;en&longs;ibilis rei, qua animal pellicitur; <lb/>at durum fortè nimis e&longs;&longs;et animam quandam cum <lb/>Thalete, &longs;iue in magnete &longs;iue in ferro ponere Cùm <lb/>verò poni &longs;altem id debeat vt continuatum aliquid ex <lb/>magnete in ferrum v&longs;que; quònam modo habere <lb/>pote&longs;t harpagonis vim, &longs;i ex corpu&longs;culis di&longs;&longs;ociatis <lb/>con&longs;tat? </s> <s id="id.000485">&longs;i, cum emittitur, non vno extremo tene­<lb/>tur, &longs;ed dimittitur? </s> <s id="id.000486">&longs;i facta extremi alterius in an&longs;u­<lb/>las ferri injectione, non &longs;ubinde reducitur, &longs;ed con­<lb/>tinenter impellitur & complura &longs;imilia non exiguæ <lb/>difficultatis? </s> <s id="id.000487">Et admitte concur&longs;us, complexu&longs;que <lb/>corpu&longs;culorum, cum Empedocle; adhibe vacui inter­<lb/>ceptionem cum Democrito, fugam cum Platone, <pb pagenum="56" xlink:href="027/01/063.jpg"/>& quidvis aliud cum cæteris; pares difficultates <lb/>erunt. </s> <s id="id.000488">An ergo præter cæterorum conjecturas, di­<lb/>cere liceat concipi po&longs;&longs;e magneticos radios, ob con­<lb/>tinentem emi&longs;&longs;ionem, eam rigiditatem tueri, vt fiant <lb/>qua&longs;i virgulæ, aut &longs;altem qua&longs;i chordulæ ten&longs;æ? <lb/></s> <s id="id.000489">Nempe tamet&longs;i ex contiguis duntaxat particulis con­<lb/>&longs;tent; pote&longs;t nihilominùs continua &longs;uccedentium &longs;uf­<lb/>fectio, inde&longs;inen&longs;que in&longs;tantia, ac vehemens propul­<lb/>&longs;io rigiditatem illam creare; vt in aquæ ex&longs;ilitione <lb/>per angu&longs;tos tubulos manife&longs;tum e&longs;t fieri. </s> <s id="id.000490">Certè & <lb/>ip&longs;os lucis radios non videmur po&longs;&longs;e alia ratione <lb/>concipere, &longs;iue vibratos, &longs;iue repul&longs;os? </s> <s id="id.000491">An proinde vt <lb/>lucis radij ex vno quodam puncto prodeuntes, vbi <lb/>impinguntur in aquæ planitiem, quacúmque occur­<lb/>runt poruli, meatulique, pertran&longs;eunt (quippe ana­<lb/>logici &longs;unt) &longs;ed vnus directè, perpendiculariterve, <lb/>cæteri refractè, &longs;eu cum deflexione ad illum; ita <lb/>radij magnetici, quos in orbem effundi con&longs;tat (tan­<lb/>quam ex vno centro prodeuntes) vbi impingun­<lb/>tur in ferrum, quacúmque ip&longs;is poruli, meatulique <lb/>occurrerint, penetrant (&longs;cilicet analogici) &longs;ed vnus <lb/>directe (is nempe, qui per mediam molem, ac velu­<lb/>ti axem grauitatis traijcitur) cæteri refractè, defle­<lb/>xéque ad ip&longs;um? </s> <s id="id.000492">Quæcúmque certe e&longs;t in aqua &longs;o­<lb/>lidiu&longs;cularum particularum di&longs;po&longs;itio, quæ radio­<lb/>rum lucis refractionem faciat; eadem radiorum ma­<lb/>gneticorum, proportione adhibita, facere refractio­<lb/>nem pote&longs;t. </s> <s id="id.000493">An cùm vtrique radij &longs;olidas particu­<lb/>las vrgeant, illas nempe, quæ ver&longs;us medium, per­<lb/>pendicularemve &longs;unt radium, vt pote in quas defle-<pb pagenum="57" xlink:href="027/01/064.jpg"/>ctantur, & in quas ni&longs;um faciant, magnetici tamen <lb/>robu&longs;tiores &longs;unt, & parteis magnetis vehementiùs <lb/>premunt? </s> <s id="id.000494">Cum radij certè ita refracti, &longs;int qua&longs;i chor­<lb/>dulæ deflexæ, &, vt mox dicebamus, ten&longs;æ, non <lb/>po&longs;&longs;unt non premere, & vrgere parteis, quæ intra <lb/>ip&longs;um angulum deflexionis comprehenduntur. </s> <s id="id.000495">An <lb/>ex hac pre&longs;&longs;ione intelligi pote&longs;t adigi ferrum ver&longs;us <lb/>magnetem, vt pote omnibus chordulis factis qua&longs;i <lb/>bracchiis, quorum qua&longs;i cubiti, & articuli &longs;int in <lb/>ip&longs;is deflexionibus; quæque con&longs;pirent omnia in <lb/>adigendo ad ip&longs;um ferro? </s> <s id="id.000496">Parem profectò adactio­<lb/>nem experiri licet, &longs;i firmati &longs;imùl ad parietem ali­<lb/>quot funiculi traijciantur per foraminula in globo, <lb/>aut cra&longs;&longs;iu&longs;culo a&longs;&longs;ere ita comparata, vt medium <lb/>&longs;it directo ductu, cæteri à parte citeriore in vlte­<lb/>riorem non nihil deflexum ver&longs;us medium habeant. <lb/></s> <s id="id.000497">Nempe &longs;i funiculo medio inten&longs;o manente, ductum­<lb/>que &longs;olùm dirigente, cæteri ponè conducantur, &longs;i­<lb/>mùlque tendantur, globum, a&longs;&longs;eremve &longs;ic prement, <lb/>vt ip&longs;um compellant in locum parietis, vnde ortum <lb/>habent. </s> <s id="id.000498">An hac ratione intelligi licet, non allici <lb/>ferrum, ni&longs;i ex certa di&longs;tantia, quod ex radiis in or­<lb/>bem fu&longs;is, ac magis, magi&longs;que continuò rare&longs;cen­<lb/>tibus, aut nulli, aut nimis pauci, quibus &longs;uperetur <lb/>ponderis re&longs;i&longs;tentia, ad ferrum pertingant? </s> <s id="id.000499">attrahi <lb/>ferrum tantò potentiùs, quantò propinquius fuerit; <lb/>quòd crebriores &longs;int radij, atque adeò chordulæ plu­<lb/>res, &longs;eu plura qua&longs;i bracchiola, quibus corripiatur, <lb/>atque pertrahatur? </s> <s id="id.000500">teneri ferrum ip&longs;i magneti ar­<lb/>cti&longs;&longs;imè junctum, quod &longs;ingulæ chordulæ, & qua&longs;i <pb pagenum="58" xlink:href="027/01/065.jpg"/>bracchiola &longs;tringant, reuinctumque contineant ac <lb/>eiu&longs;modi cætera? </s> <s id="id.000501">An licet quoque intelligi &longs;ucci­<lb/>num, ceram ob&longs;ignatoriam, electricaque cætera ideò <lb/>attrahere fe&longs;tucas, filamenta, papyracea fragminula, <lb/>&longs;imilei&longs;que alias leuiculas res; quòd pinguem ex &longs;e <lb/>halitum emittant, con&longs;tantem ex radiolis, quiretum <lb/>porulos &longs;ubeuntes, pari ratione deflectantur, & qua&longs;i <lb/>decu&longs;&longs;entur, re&longs;que ip&longs;as ver&longs;us id, vnde proflu­<lb/>xerunt, diuergere faciant, premant, compellant, <lb/>perducant; de&longs;umpto indicio vel ex eo, quòd ele­<lb/>ctrica i&longs;ta corpora non trahant, ni&longs;i priùs affricta ve­<lb/>&longs;ti, tapeti, alij verei; vt eo &longs;cilicet affrictu excitetur, <lb/>ex&longs;iliatque pinguis halitus, &longs;uam qua&longs;i prædam re­<lb/>portaturus? </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000502">XV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000503">Quor&longs;ùm verò i&longs;ta tam multa? </s> <s id="id.000504">Nimirùm <lb/>vt intelligamus, quomodo e&longs;&longs;e in Terra po&longs;&longs;it ma­<lb/>gnetica vis, qua corpora omnia, quæ dicuntur gra­<lb/>uia, trahantur deor&longs;ùm, perpendiculariterve in ip­<lb/>&longs;am. </s> <s id="id.000505">Ac e&longs;&longs;e quidem in ip&longs;a Terra aliquam eiu&longs;mo­<lb/>di vim, confirmari aliunde melius, quàm ex effectu <lb/>ip&longs;o non pote&longs;t; quare, vt quæ e&longs;t in magnete, non <lb/>aliunde, quam ex ip&longs;a ferri attractione conuincitur; <lb/>ita, quæ e&longs;&longs;e in Terra &longs;upponitur, non aliunde, quàm <lb/>ex attractione lapidum, cæterorumque pote&longs;t con­<lb/>uinci. </s> <s id="id.000506">Quod ad modum verò attractionis &longs;pectat, <lb/>idem plane dicendum e&longs;t, proportione tamen &longs;er­<lb/>uata, quod de magnete iam diximus. </s> <s id="id.000507">Subijcio pro­<lb/>inde veri&longs;imile e&longs;&longs;e, quemadmodum virtus magne­<lb/>tis ita in orbem diffunditur, vt corpu&longs;cula radio&longs;è <lb/>ex&longs;ilientia tantò rariora fiant, quantò procedunt <pb pagenum="59" xlink:href="027/01/066.jpg"/>longiùs, &longs;icque minùs conferta minùs polleant, & <lb/>&longs;uperatâ quadam di&longs;tantiâ, attractioni imparia, ac <lb/>tandem nulla &longs;int; eodem modo Telluris globum <lb/>ita illam &longs;uam attractricem vim in orbem diffundere, <lb/>vt corpu&longs;culorum emi&longs;&longs;orum radij &longs;ummoperè tan­<lb/>dem rare&longs;cant, neque ex quacúmque di&longs;tantia (vt, &longs;i <lb/>velis, &longs;upra-lunari, aut extra-mundana) attrahere la­<lb/>pidem po&longs;&longs;int. </s> <s id="id.000508">Concipe certè lapidem in &longs;patiis illis <lb/>imaginaris, quæ &longs;unt proten&longs;a vltra hunc mundum, <lb/>& in quibus po&longs;&longs;et Deus alios mundos condere; an <lb/>cen&longs;eas ip&longs;um illicô vbi con&longs;titutus illeic fuerit, ver­<lb/>&longs;us hanc Terram conuolaturum, & non potiùs vbi <lb/>fuerit &longs;emel po&longs;itus, immotum man&longs;urum, vt putà <lb/>qua&longs;i non habentem neque &longs;ur&longs;ùm, neque deor&longs;ùm, <lb/>quò tendere, aut vnde recedere valeat? </s> <s id="id.000509">Si cen&longs;eas <lb/>fore, vt hûc feratur; imaginare non modò Terram, <lb/>verùm etiam totum mundum e&longs;&longs;e in nihilum reda­<lb/>ctum, &longs;patiáque hæc e&longs;&longs;e perinde inania, ac ante­<lb/>quàm Deus mundum conderet; tunc &longs;altem, quia <lb/>centrum non erit, &longs;patiáque omnia erunt &longs;imilia; <lb/>cen&longs;ebis lapidem non hûc acce&longs;&longs;urum, &longs;ed in loco <lb/>illo fixum perman&longs;urum. </s> <s id="id.000510">Re&longs;tituatur mundus, & <lb/>in ip&longs;o Terra, an lapis &longs;tatim hûc contendet? </s> <s id="id.000511">Si fieri <lb/>dicas, oportet &longs;anè &longs;entiri Terram à lapide, deberé­<lb/>que proinde Terram tran&longs;mittere in ip&longs;um vim <lb/>quandam, atque adeò corpu&longs;cula, quibus &longs;ui &longs;en&longs;um <lb/>illi imprimat, &longs;e&longs;eque re&longs;titutam, ac in eodem loco <lb/>denuò ex&longs;i&longs;tentem veluti renunciet. </s> <s id="id.000512">Secùs enim <lb/>quomodo capis po&longs;&longs;e lapidem allici ad Terram? <lb/><!-- KEEP S--></s> <s id="id.000513">ld verò &longs;i ita futurum &longs;it, quid-nam aliud arguitur <pb pagenum="60" xlink:href="027/01/067.jpg"/>quàm & lapidem, & alia corpora terrena Terram pe­<lb/>tere, quòd corpu&longs;culis ab illa tran&longs;mi&longs;&longs;is ad eam alli­<lb/>ciantur. </s> <s id="id.000514">Et fac iam certum aliquod aëris nos am­<lb/>bientis &longs;patium fieri à Deo pror&longs;ùs inane, adeò vt ne­<lb/>que ex Terra, neque aliunde aliquid in ip&longs;um perue­<lb/>niat: an con&longs;titutus in eo lapis feretur in Terram, <lb/>centrumve ip&longs;ius? </s> <s id="id.000515">Certè non magis, quàm con&longs;titu­<lb/>tus in &longs;patiis illis vltra-mundanis; quia ip&longs;i nihil ne­<lb/>que cùm Terra, neque cum alia re quacumque mun­<lb/>di ip&longs;ius communicanti, perinde erit, ac &longs;i Mundus, <lb/>Terraque, aut centrum non e&longs;&longs;et, nihilque retum <lb/>ex&longs;i&longs;teret. </s> <s id="id.000516">An-non igitur, &longs;i in Terram iam fertur, <lb/>ideò ferri putandum e&longs;t, quòd aliquid ip&longs;um circum­<lb/>&longs;tet, quicum communicationem habeat, & maximè <lb/>ex parte Terræ, à quo pertrahatur; &longs;i id quidem non <lb/>&longs;ufficit, quod &longs;upernè e&longs;t, vt ab eo pellatur? </s> <s id="id.000517">Nec te <lb/>moretur, quòd tanta moles, quanta ingentis Saxi e&longs;t, <lb/>non videatur compelli po&longs;&longs;e tenuïbus adeò chordu­<lb/>lis; nam con&longs;idera etiam quam tenüibus magna ferri <lb/>moles ad magneticum lapillum trahatur. </s> <s id="id.000518">Addo &longs;a­<lb/>xa, & cætera corpora, quæ dicuntur grauia, non <lb/>eam habere ad motum re&longs;i&longs;tentiam, quam vulgò <lb/>concipimus. </s> <s id="id.000519">Vides quippe &longs;i ingens moles appen­<lb/>datur funiculo, quàm leuicula vi &longs;it opus, vt è loco <lb/>dimoueatur, & pror&longs;ùm, retro: &longs;ùmque eat. </s> <s id="id.000520">Cur <lb/>maiore ergo opus &longs;it, vt cieri deor&longs;ùm po&longs;&longs;it? </s> <s id="id.000521">Nec <lb/>dicas verò e&longs;&longs;e majorem, ob motum magis perni­<lb/>cem; etenim cùm primum deor&longs;ùm contendit, mo­<lb/>tus illius pernix non e&longs;t, &longs;ed lenti&longs;&longs;imus potiùs, cau­<lb/>&longs;áque dicenda mox e&longs;t, ob quam deinceps accelere-<pb pagenum="61" xlink:href="027/01/068.jpg"/>tur. </s> <s id="id.000522">Adnoto intereà vim illam quæ ex chordularum <lb/>in&longs;en&longs;ilium &longs;ingularibus viribus conflatur, & con&longs;tat, <lb/>comptobari tantam, quantam &longs;uperari oportet, vt <lb/>manus, aut res alia grauitantem rem, velut lapidem, <lb/>abducat à Terra. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000523">Et vides profectò quid fieri videa­<lb/>tur, dum lapis tibi ip&longs;um è Terra attollere conanti <lb/>re&longs;i&longs;tit. </s> <s id="id.000524">Nempe tot illæ chordulæ &longs;uis deflexioni­<lb/>bus, & qua&longs;i decu&longs;&longs;ationibus illum implexum de­<lb/>tinent; & ni&longs;i vis maior interueniat, quæ eas defle­<lb/>xiones, decu&longs;&longs;atione&longs;que promoueat, &longs;trictione&longs;que <lb/>fieri vlteriùs cogat, nunquam à Terra lapis tolletur. <lb/></s> <s id="id.000525">Heinc fit, vt quantò vis externa, &longs;eu quæ a manu, <lb/>aliave re extrin&longs;ecùs imprimitur, pluribus gradibus <lb/>vim illam chordularum &longs;uperauerit, tantò lapis ef­<lb/>feratur &longs;ublimiùs; quantò paucioribus, tantò humi­<lb/>liùs. </s> <s id="id.000526">Fit etiam, vt impre&longs;&longs;a vis initio pollens vehe­<lb/>menter pellat, quia nondum refracta e&longs;t; deinceps <lb/>verò &longs;egniùs, &longs;egniu&longs;que, quoniam ip&longs;i &longs;emper aliqui <lb/>gradus adimuntur: donec ille &longs;olus &longs;uper&longs;it, quo <lb/>exæquetur vi chordularum. </s> <s id="id.000527">Idque ad eum penè mo­<lb/>dum, quo, &longs;i aduer&longs;us torrentem nitaris, poteris <lb/>quidem aliquo v&longs;que, vigente conatu, occurrenteis <lb/>vndas pro&longs;cindere; &longs;ed quòd interim tamen vnda <lb/>impellente vndam conatus &longs;en&longs;im refingatur (quia <lb/>quod ab vna &longs;upere&longs;t, à &longs;uccedente detrahitur) co­<lb/>gêis tandem de&longs;i&longs;tere, abripieri&longs;que &longs;ecundum tor­<lb/>rentem. </s> <s id="id.000528">Fit denique, vt &longs;i duo lapides, duove <lb/>globi ex eadem materia veluti ex plumbo, vnus pu­<lb/>&longs;illus alius ingens, &longs;imùl dimittantur ex eadem altitu­<lb/>dine, codem momento ad Terram perueniant, ac <pb pagenum="62" xlink:href="027/01/069.jpg"/>pu&longs;illus, tamet&longs;i vnâ vnciâ pondero&longs;ior non &longs;it, non <lb/>minore velocitate, quàm ingens, tamet&longs;i &longs;it cen­<lb/>tum, & plurium librarum. </s> <s id="id.000529">Videlicet pluribus qui­<lb/>dem chordulis attrahitur ingens, &longs;ed plureis etiam par­<lb/>ticulas attrahendas habet; adeò vt fiat commen&longs;ura­<lb/>tio inter vim, ac molem, & ex vtraque vtrobique <lb/>tantum &longs;it, quantum ad motum &longs;ufficit eodem tem­<lb/>pore peragendum. </s> <s id="id.000530">Id permirum; &longs;i globi fuerint ex <lb/>diuer&longs;a materia, vt alter plumbeus, alter ligneus, <lb/>vix quicquam tardiùs attingi Terram ab vno, quàm <lb/>ab alio, hoc e&longs;t à ligneo, quàm à plumbeo; quo­<lb/>niam pari modo fit commen&longs;uratio, dum totidem <lb/>particulis totidem chordulæ de&longs;tinantur. </s> <s id="id.000531">Et e&longs;t nihil­<lb/>ominùs tantillum, tamet&longs;i prope modùm in&longs;en&longs;ibile <lb/>di&longs;crimen; quòd ob raritatem materiæ majorem, <lb/>aër &longs;e non-nihil magis intermi&longs;ceat, non nihilque <lb/>magis ad motum deorsùm re&longs;i&longs;tat. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000532">XVI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000533">Quæres obiter, quid-nam eueniret illi lapi­<lb/>di, quem a&longs;&longs;ump&longs;i concipi po&longs;&longs;e in &longs;patiis illis inani­<lb/>bus, &longs;i à quiete exturbatus aliqua vi impelleretur? <lb/></s> <s id="id.000534">Re&longs;pondeo probabile e&longs;&longs;e, fore, vt æquabiliter, in­<lb/>de&longs;inenter que moueretur; & lentè quidem, celeriter­<lb/>ve, proüt &longs;emel paruus, aut magnus impre&longs;&longs;us foret <lb/>impetus. </s> <s id="id.000535">Argumentum verò de&longs;umo ex æquabilita­<lb/>te illa motus horizontalis iam expo&longs;ita; cùm ille vi­<lb/>deatur aliunde non de&longs;inere, ni&longs;i ex admi&longs;tione mo­<lb/>tus perpendicularis; adeò vt, quia in illis &longs;patiis nul­<lb/>la e&longs;&longs;et perpendicularis admi&longs;tio, in quamcúmque <lb/>partem foret motus inceptus, horizontalis in&longs;tar e&longs;­<lb/>&longs;et, & neque acceleraretur, retardareturve, neque <pb pagenum="63" xlink:href="027/01/070.jpg"/>proinde vnquam de&longs;ineret. </s> <s id="id.000536">Et vis aliquod (quale <lb/>certè haberi pote&longs;t) experimentum? </s> <s id="id.000537">Appende &longs;ilo <lb/>plumbum, lapidemve, qui in perpendiculo con­<lb/>quie&longs;cat, ac po&longs;teà illum pror&longs;ùm impelle; concipies <lb/>hunc motum, ex &longs;e, æquabilem, perpetuumque e&longs;&longs;e. <lb/></s> <s id="id.000538">Cùm tantulam enim impre&longs;&longs;eris vim, vnde &longs;it, vt <lb/>lapis toties excurrat, recurratque, ac excurrendo, <lb/>recurrendóque tantum in&longs;umat temporis? </s> <s id="id.000539">Non exi­<lb/>&longs;tima&longs;&longs;es profectò motum tanti corporis ex tantula <lb/>vi tandiù duraturum. </s> <s id="id.000540">Sed nempe lapidis attractio, <lb/>quæ à Terra fit, à fi o cohibetur, &longs;icque lapis inter <lb/>duas oppo&longs;itas vireis veluti indifferens manet; vnde <lb/>&longs;i illum tran&longs;uer&longs;ùm pellas, motum imprimas, ad <lb/>quem non habeat re&longs;i&longs;tentiam; &longs;icque, ni&longs;i aliud in­<lb/>terueniat, tueri illum con&longs;tanter po&longs;&longs;it. </s> <s id="id.000541">Neque ob­<lb/>&longs;tat, quòd motus omninô tran&longs;uer&longs;us, &longs;iue &longs;ecun­<lb/>dum horizontem non &longs;it, &longs;ed fiat obliquè, ac &longs;ur­<lb/>&longs;um; nam quia licet filum retineat, tum tamen etiam <lb/>Terra retrahit; vt & quando Terra deor&longs;ùm redu­<lb/>cit, tunc quoque filum retinet; heinc e&longs;t, cur facta <lb/>i&longs;tarum vnium oppo&longs;itarum compen&longs;atione, non ex <lb/>hoc capite tollatur impre&longs;&longs;i motus con&longs;tantia. </s> <s id="id.000542">Et <lb/>quamuis tolli videatur æqu bilitas, quatenùs lapis in <lb/>tran&longs;cur&longs;u per infimum punctum, &longs;iue perpendicu­<lb/>lum, celerrimè mouetur, tardi&longs;&longs;imè verò in a&longs;cen­<lb/>&longs;us fine, & ex&longs;cen&longs;us initio; ac proportione in cæteris <lb/>locis; nihilominùs ea&longs;emper æquabilitas per&longs;euerat, <lb/>vt omnium excur&longs;uum, recur&longs;uumque durationes <lb/>æquales &longs;int; hoc e&longs;t, &longs;ub initium &longs;int quidem ma<lb/>jores, &longs;ub finem minores: &longs;ed non proptereà vn-<pb pagenum="64" xlink:href="027/01/071.jpg"/>quam magis, vel minùs diuturnæ; ob per&longs;eueran­<lb/>tem &longs;emper attractionem, retractionemque æqua­<lb/>lem; & quòd aliunde continenter fiat compen&longs;atio <lb/>inter vim mouentem re&longs;iduam, & percurrendum re­<lb/>&longs;iduum &longs;patium. </s> <s id="id.000543">Quî fit ergo vt vis continuò mi­<lb/>nüatur, decurtenturque continuò &longs;patia, ac motus <lb/>ille denique ce&longs;&longs;et? </s> <s id="id.000544">Cau&longs;am duplicem Galileus a&longs;&longs;i­<lb/>gnat. </s> <s id="id.000545">Altera e&longs;t aër, qui in omni vibratione lapidi <lb/>nonnihil re&longs;i&longs;tat, atque idcircô impre&longs;&longs;am vim, &longs;iue <lb/>impetum nonnihil continuò refringat. </s> <s id="id.000546">Altera pon­<lb/>dus ip&longs;ius fili, omniumve eius particularum. </s> <s id="id.000547">Nam <lb/>quia quò filum e&longs;t breuius, eò vibrationes, &longs;iue ex­<lb/>cur&longs;us, recur&longs;u&longs;que frequentiores &longs;unt; fac in longio­<lb/>re illo filo, quo appendi&longs;ti lapidem, appen&longs;os e&longs;&longs;e &longs;in­<lb/>gulos lapillos ad &longs;ingulos digitos; agno&longs;ces illum, qui <lb/>erit appen&longs;us ad primum digitum: niti vt recurrat, dum <lb/>qui erit appen&longs;us ad &longs;ecundum adhûc excurret; quare <lb/>& huius excur&longs;um non-nihil decurtatum iri, propter <lb/>renitentiam, quæ ab illo fit; ac pari ratione decur­<lb/>tatum iri excur&longs;um tertij, & con&longs;equenter excur&longs;um <lb/>quarti, ac cæterorum; adeò vt denique lapis infi­<lb/>mus ex&longs;i&longs;tens, cogatur etiam nonnihil excur&longs;um &longs;uum <lb/>decurtare, ob factam re&longs;i&longs;tentiam à lapillis &longs;ingulis, <lb/>qui etiam tantò frequentiùs renitentur, quantò al­<lb/>tiores fuerint; videbi&longs;que lapidem qua&longs;i laborare, vt <lb/>&longs;eriem huiu&longs;cemodi qua&longs;i &longs;arcinularum non &longs;ponte <lb/>abductarum, trahat. </s> <s id="id.000548">Non &longs;unto deinde lapilli, &longs;ed <lb/>illorum loco habe totidem fili particulas: profectò <lb/>& illæ, cùm non-nihil pendant, lapillorum in&longs;tar <lb/>&longs;unt, & pro &longs;arcinulis habentur; quæ impetum la-<pb pagenum="65" xlink:href="027/01/072.jpg"/>pidis perparùm quidem, &longs;ed non-nihil tamen con­<lb/>tinuò refringant. </s> <s id="id.000549">Quod per&longs;picuè magis vt nôris, <lb/>appende eundem lapidem ad eiu&longs;dem quidem lon­<lb/>gitudinis, &longs;ed in æqualis tamen cra&longs;&longs;itudinis, ac pro­<lb/>inde ponderis filum; & deprehendes, quò id cra&longs;­<lb/>&longs;ius erit, eo citiùs motum de&longs;iturum, tanquam vi­<lb/>brationibus &longs;ingulis &longs;en&longs;ibiliùs decurtatis; ita vt <lb/>v&longs;urpata cra&longs;&longs;iore chorda, aut etiam virga, catenáve <lb/>ferrea, per paucas omninò vibrationes habiturus &longs;is, <lb/>ac motum parùm duraturum. </s> <s id="id.000550">Heinc, quia quò erit <lb/>aër purior, & filum tenuïus, eò vibrationes plures <lb/>erunt, & motus prolixior, finge aërem ad v&longs;que ina­<lb/>nis tenuïtatem e&longs;&longs;e redactum, atque idcircô nihil re­<lb/>&longs;i&longs;tentem; finge & non filum, &longs;ed radium incorpo­<lb/>reum, qui nullius &longs;it ponderis, neque partibus &longs;uis <lb/>renitatur; an-non capis fore vt lapis appen&longs;us im­<lb/>pre&longs;&longs;um &longs;emel motum con&longs;tanti&longs;&longs;imè tueatur; &longs;cili­<lb/>cet omneis vibrationes non æqualibus modò tem­<lb/>poribus peragens, &longs;ed æqualibus etiam arcubus con­<lb/>tinuò perficiens? </s> <s id="id.000551">Hæc porrô omnia aliò non tendunt, <lb/>quàm vt intelligamus motum per &longs;patium inane im­<lb/>pre&longs;&longs;um, vbi nihil neque attrahit, neque retinet, ne­<lb/>que omninô renititur, æquabilem fore, ac perpe­<lb/>tuum; atque exinde colligamus, omnem pror&longs;ùs mo­<lb/>tum, qui lapidi imprimitur, e&longs;&longs;e ex &longs;e huiu&longs;modi; adeò <lb/>vt in quamcúmque partem lapidem conjeceris, &longs;i <lb/>quo momento à manu emittitur, &longs;upponas omnia <lb/>vi diuina, lapide excepto, in nihilum redigi; euen­<lb/>turum &longs;it, vt lapis motum &longs;uum perpetuò, ac in <lb/>eandem partem, in quam manus ip&longs;um direxerit, <pb pagenum="66" xlink:href="027/01/073.jpg"/>moueatur. </s> <s id="id.000552">Ni&longs;i iam faciat, cau&longs;am videri admi­<lb/>&longs;tionem motus perpendicularis, ob attractionem à <lb/>Terra factam interuenientis, quæ diuergere illum à <lb/>tramite faciat (neque ce&longs;&longs;et, quov&longs;que ip&longs;um ad <lb/>Terram v&longs;que perduxerit) vt dum ramenta ferri <lb/>prope magnetem tran&longs;iecta non rectà pergunt, &longs;ed <lb/>ver&longs;us magnetem diuertuntur; aut dum vniuer&longs;e rei, <lb/>quæ mouetur, oblique occurrimus, ip&longs;amque in obli­<lb/>quam deflectimus plagam. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000553">XVII. Nunc, tandem, cùm præter cau&longs;am impel­<lb/>lentem, etiam attrahens excogitata fuerit; ea-ne po­<lb/>tis e&longs;t id præ&longs;tare quod priùs de&longs;iderabatur? </s> <s id="id.000554">Vide­<lb/>tur e&longs;&longs;e; neque id modò, &longs;ed & videtur attrahens <lb/>vnà cum impellente euadere integra cau&longs;a eius pro­<lb/>portionis, qua velocitas continuò incre&longs;cit. </s> <s id="id.000555">Nam <lb/>primùm &longs;i id repetas, quod paulò ante dicebamus <lb/>de inani facto, quod &longs;upra Terram e&longs;t, &longs;patio in <lb/>quo po&longs;itus &longs;emel lapis con&longs;i&longs;teret; concipe corpus <lb/>aëris ita à Deo re&longs;titui, lapidemque circumam­<lb/>bire, vt nulla tamen vis attractrix ex Terra ad eum <lb/>perueniat; & peruidebis non fore cur lapis ab im­<lb/>motò aëre in vnam partem potius moueatur, quàm <lb/>in aliam. </s> <s id="id.000556">Finge quippe cætera de&longs;trui, & nihil &longs;uper­<lb/>e&longs;&longs;e præter lapidem, cum circum&longs;tante aëre; agno&longs;­<lb/>ces profectò aërem ex &longs;e non e&longs;&longs;e lapidem in vnam, <lb/>potiù&longs;quàm in aliam partem impul&longs;urum. </s> <s id="id.000557">Concipe <lb/>deinde re&longs;titui non aerem, &longs;ed &longs;olum effluuium ma­<lb/>gneticorum radiorum ex Terra; & peruidebis e&longs;&longs;e <lb/>cur lapis po&longs;&longs;it à quiete exturbari, & ver&longs;us Terram <lb/>attrahi. </s> <s id="id.000558">Itaque vis Terræ attractrix e&longs;&longs;e ea cau&longs;a po-<pb pagenum="67" xlink:href="027/01/074.jpg"/>terit, quæ motus initium in lapide faciat. </s> <s id="id.000559">Concipe <lb/>denique re&longs;titui aërem &longs;imùl cum effluuio; & per­<lb/>uidebis lapidem po&longs;&longs;e adhûc à quie&longs;cendo de&longs;i&longs;te­<lb/>re, ac ver&longs;us Terram allici, quòd tamet&longs;i aër inferior <lb/>(&longs;eu qui &longs;ub ip&longs;o) nonnihil re&longs;i&longs;tat, propter qualem­<lb/>cúmque corpulentiam; nihilo minùs vis attractrix tan­<lb/>ta e&longs;&longs;e valeat, quæ & ciendo lapidi, & &longs;uperandæ <lb/>aëris re&longs;i&longs;tentiæ &longs;ufficiat. </s> <s id="id.000560">Igitur cau&longs;a hæc attrahens <lb/>habere pote&longs;t vnde id &longs;uppleat, quod vi&longs;um e&longs;t im­<lb/>pellenti dee&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000561">Secundò, &longs;i id repetas, quod di­<lb/>ctum e&longs;t de lapide in &longs;patiis illis imaginariis, &longs;eu in <lb/>inani con&longs;tituto; concipis iam, &longs;i cau&longs;a quæpiam le­<lb/>uiculo ictu eum pellat, fore vt moueatur æquabili <lb/>planè, ac perpetuo motu, ni&longs;i obex occurrerit. <lb/></s> <s id="id.000562">Concipe deinde, cùm ita mouetur, pelli ictu con­<lb/>&longs;imili; tunc quia motus præcedens non de&longs;truetur, <lb/>coïbunt duo motus in vnum, qui &longs;it priore velocior <lb/>duplò, quique pari modo &longs;it futurus ex &longs;e æquabi­<lb/>lis, atque perpetuus. </s> <s id="id.000563">Concipe rur&longs;ùs pelli tertio, & <lb/>con&longs;imili ictu; tunc quia prior motus ex duobus <lb/>qua&longs;i gradibus compo&longs;itus per&longs;euerabit, fiet coa­<lb/>litio noui motus &longs;eu gradus; &longs;iue erit deinceps mo­<lb/>tus, qui &longs;it triplò velocior primo. </s> <s id="id.000564">Concipe po&longs;teà <lb/>pelli quarto, pelli quinto, & aliis; agno&longs;ce&longs;que fore, <lb/>vt velocitas tantùm, ac tandiu incrementum accipiat, <lb/>quantùm, & quandiù ictus repetentur. </s> <s id="id.000565">Ni&longs;i facilè d <lb/>concipias, con&longs;titue exqui&longs;itum globum &longs;upra ex­<lb/>qui&longs;itam, libellatámque planitiem, & leui primum <lb/>ictu eum impelle; deprehendes moueri ip&longs;um peni­<lb/>tùs æquabiliter. </s> <s id="id.000566">Impelle alio pari ictu; deprehendes <pb pagenum="68" xlink:href="027/01/075.jpg"/>motum fieri velociorem; impelle tertio, adhûc ve­<lb/>lociorem; impelle quarto, adhûc magis; atque ita <lb/>porrô; adeò vt clarum e&longs;&longs;e videatur, velocitatem <lb/>motus non aliunde incre&longs;cere, quàm ex eo, quòd mo­<lb/>bile dum in motu e&longs;t, de nouo mouetur, &longs;eu nouum <lb/>impul&longs;um accipit à cau&longs;a externa. </s> <s id="id.000567">Neque verò, cùm <lb/>impul&longs;um dico, attractum non intelligo: quippe <lb/>cùm attrahere nihil aliud &longs;it, quàm recuruato in&longs;tru­<lb/>mento ver&longs;um &longs;e impellere; & per&longs;picuum &longs;it lapi­<lb/>dem, globumve memoratum tam impelli vno, plu­<lb/>ribu&longs;ve ictibus po&longs;&longs;e, &longs;i quis ip&longs;um antecedendo cur­<lb/>uis digitis adigat, quàm &longs;i &longs;ub&longs;equendo deuexis <lb/>propellat. </s> <s id="id.000568">Tertiò, cùm de motus deor&longs;ùm accele­<lb/>ratione agatur, con&longs;tat iam, &longs;iue aër &longs;olus &longs;upernè <lb/>impellat, &longs;iue Terra &longs;ola infernè accer&longs;at, &longs;iue aër, <lb/>& Terra &longs;imùl vireis conferant, non e&longs;&longs;e &longs;atis, vt la­<lb/>pidi vnicus initio ictus imprimatur; &longs;ed e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a­<lb/>rium, vt noui, nouique imprimantur continuò; alio­<lb/>quin enim lapis non acceleraret gradum, &longs;ed ferre­<lb/>tur motu vt æquabili, ita imperceptibili; &longs;egni&longs;&longs;imo <lb/>videlicet, propter tenuïtatem &longs;implicis conatus, <lb/>&longs;eu vnici ictus penè nullam vim. </s> <s id="id.000569">Cùm verò &longs;eu &longs;ola <lb/>impul&longs;io, &longs;eu &longs;ola attractio ad accelerationem &longs;uffi­<lb/>ciat; quid-nam cau&longs;æ e&longs;&longs;e putabis, cur cen&longs;eam <lb/>vtramque e&longs;&longs;e coniungendam? </s> <s id="id.000570">Nempe in cau&longs;a pro­<lb/>portio e&longs;t, qua dictum e&longs;t antè accelerationem fieri, <lb/>Nam fac vnicam e&longs;&longs;e cau&longs;am, exempli gratiâ attra­<lb/>ctionem; concipies quidem ex dictis &longs;equi, vt quia <lb/>radij magnetici, qua&longs;i &longs;tringentes chordulæ, con­<lb/>tinentem motum, &longs;iue impetum lapidi imprimunt, <pb pagenum="69" xlink:href="027/01/076.jpg"/>talem imprimant in primo momento, qui non delea­<lb/>tur, &longs;ed per&longs;eueret in &longs;ecundo, in quo alius &longs;imilis <lb/>imprimitur, qui priori junctus per&longs;eueret vnà cum <lb/>illo in tertio; in quo alius &longs;imilis adjungitur, atque <lb/>ita con&longs;equenter; adeò vt impetus ex continua illa <lb/>adjectione continuò incre&longs;cat, motu&longs;que &longs;emper ve­<lb/>locior fiat. </s> <s id="id.000571">Verùm facile erit peruidere <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> ex hac <lb/>adjectione incrementum celeritatis &longs;ecundum vni­<lb/>tatum &longs;eriem; nempe ita vt in primo momento &longs;it vnus <lb/>velocitatis gradus, in &longs;ecundo &longs;int duo, in tertio tres, <lb/>in quarto quatuor; & in primo momento, lapis de&longs;­<lb/>cendat vnum v.c. orgyiam, in &longs;ecundo duas, in ter­<lb/>tio treis, in quarto quatuor; vnde & aggregando <lb/>dici po&longs;&longs;it in fine primi momenti ca&longs;um e&longs;&longs;e factum <lb/>vnius orgyiæ, in fine &longs;ecundi trium, in fine tertij <lb/>&longs;ex, in fine quarti decem. </s> <s id="id.000573">Cæterùm con&longs;tat ex &longs;u­<lb/>pra dictis, talem &longs;eriem non ob&longs;eruari; &longs;ed ob&longs;erua­<lb/>ri potiùs &longs;eriem numerorum imparium ab vnitate <lb/>incipientium; & aggregando numerum orgyiarum <lb/>in fine cuiu&longs;que momenti deprehendi quadratum; <lb/>nempe non vnum, tria, &longs;ex, decem; &longs;ed vnum, qua­<lb/>tuor, nouem &longs;exdecim, &c. </s> <s id="id.000574">Et loco attractionis <lb/>v&longs;urpa impul&longs;ionem: v&longs;urpa grauitatem, vt vulgò <lb/>accipitur; v&longs;urpa quamcúm que cau&longs;am &longs;implicem; <lb/>idem penitùs con&longs;equetur. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000575">XVIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000576">Itaque experiundum re&longs;tat, an conjungendo <lb/>vtramque cau&longs;am, quæ e&longs;t ob&longs;eruata &longs;equatur pro­<lb/>portio. </s> <s id="id.000577">Dictum e&longs;t iam initium motus e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e <lb/>ab aëre; itaque nece&longs;&longs;arium e&longs;t in primo momento <lb/>&longs;ola Terra agat, vnicu&longs;que, & &longs;implex ictus impri-<pb pagenum="70" xlink:href="027/01/077.jpg"/>matur lapidi, quo & motus incipiat, & re&longs;i&longs;ientiæ <lb/>aëris infernè jacentis vincatur. </s> <s id="id.000578">Subnoto autem ean­<lb/>dem proportionem, qua percurruntur orgyiæ, & <lb/>percurrerentur &longs;tadia, ac milliaria, &longs;i tantùm ex alto <lb/>po&longs;&longs;et aliquid cadere, eádem percurri pedes, digitos, <lb/>grana, & &longs;patia quælibet in&longs;en&longs;ilia, ad ip&longs;a v&longs;que <lb/>minima: Quare po&longs;&longs;e quoque accipi momenta non <lb/>&longs;olùm cuiu&longs;modi &longs;unt interualla pul&longs;ationum arteriæ, <lb/>&longs;ed etiam minora, minoraque, & minimis quibu&longs;que <lb/>illis &longs;patij partibus re&longs;pondentia: Ac eadem ratione <lb/>po&longs;&longs;e accipi non modo majores, & compo&longs;itos ve­<lb/>locitatis gradus; &longs;ed minimos etiam, atque &longs;impli­<lb/>ces, quorum nempe vnus &longs;ufficere po&longs;&longs;it mobili ci­<lb/>endo per vnum ex illis &longs;patiis minimis, & in mini­<lb/>mo vno momentorum. </s> <s id="id.000579">Igitur cùm primum mo­<lb/>mentum accipio, minimum intelligo, in quo vnus, <lb/>& &longs;implex ictus per attractionem imprimatur, per­<lb/>agaturque minimum &longs;patium, motu ex&longs;i&longs;tente &longs;im­<lb/>plici, & cui deinceps accedere, ex repetitis icti­<lb/>bus, gradus celeritatis po&longs;&longs;int. </s> <s id="id.000580">Porrô quia aër <lb/>infernè pre&longs;&longs;us circum&longs;tantem premit, neque v&longs;­<lb/>quam patet &longs;uccedendi libertas, ni&longs;i quà &longs;upernè <lb/>&longs;patium intereà de&longs;eritur, ideò fit, vt aër &longs;ecun­<lb/>dum latera re&longs;iliens in &longs;uperiorem locum concurrat; <lb/>derelictumque locum inuadat. </s> <s id="id.000581">Et quoniam non po­<lb/>te&longs;t hæc inua&longs;io fieri, quin aer accurrens vrgeat la­<lb/>pidem; idcircô fit, vt &longs;ecundo momento duplex de <lb/>nouo imprimatur ictus, vnus à Terra, quæ pergit <lb/>attrahere, alius ab aere, qui incipit vrgere. </s> <s id="id.000582">I&longs;ti <lb/>autem &longs;unt duo motus, &longs;iue celeritatis gradus, qui <pb pagenum="71" xlink:href="027/01/078.jpg"/>cum primo non de&longs;tructo, &longs;ed per&longs;euerante iuncti, <lb/>&longs;int tres. </s> <s id="id.000583">In tertio autem momento pergente Terra <lb/>attrahere, & aere impellere, imprimuntur rur&longs;us <lb/>duo ictus noui, qui cum tribus prioribus, & per­<lb/>&longs;euerantibus juncti &longs;int quinque. </s> <s id="id.000584">Ita in quarto mo­<lb/>mento imprimuntur alij duo, qui cum prioribus &longs;int <lb/>&longs;eptem; in quinto duo qui cum prioribus &longs;int no­<lb/>uem, atque ita con&longs;equenter &longs;ecundum &longs;eriem nu­<lb/>merorum, qui ab vnitate cœperint, imparium: cùm <lb/>interim &longs;patia acqui&longs;ita in fine cuiu&longs;que momenti, <lb/>&longs;int &longs;emper inter &longs;e eadem proportione, qua mo­<lb/>mentorum ip&longs;orum quadrata, veluti iam attigimus. <lb/></s> <s id="id.000585">Hæc ergo demùm mihi videtur exi&longs;timari po&longs;&longs;e cau­<lb/>&longs;a tum motus deor&longs;ùm, tum accelerationis eiu&longs;dem, <lb/>tum proportionis, qua acceleratur. </s> <s id="id.000586">Vt verò &longs;imul <lb/>facilè capias quomodo vniformitas incrementi per <lb/>æqualia momen­<lb/><figure id="id.027.01.078.1.jpg" xlink:href="027/01/078/1.jpg"/><lb/>ta fiat, huiu&longs;ce­<lb/>modi concipe fi­<lb/>guram. </s> <s id="id.000587">Intelliga­<lb/>tur in puncto A <lb/>fieri angulum ex <lb/>ductis ab eo dua­<lb/>bus lineis AB, <lb/>AC; eæ comple­<lb/>ctentur interual­<lb/>lum continuò, <expan abbr="vni-formiterq;">vni­<lb/>formiterque</expan> incre&longs;<lb/>cens. </s> <s id="id.000588">Diuidantur &longs;ineæ in parteis aliquot æqua­<lb/>leis, ducanturque per puncta diui&longs;ionum qua&longs;i ba&longs;es <pb pagenum="72" xlink:href="027/01/079.jpg"/>quædam angulo oppo&longs;itæ, DE, FG, HI, KL, & <lb/>plures, &longs;i velis; itemque diui&longs;a in totidem parteis <lb/>KL, ducantur parallelæ DM, FN, HO; & EO, <lb/>GN, IM: di&longs;pe&longs;cetur &longs;patium in eos, quos vides <lb/>triangulos, inter &longs;e&longs;e omninò pareis. </s> <s id="id.000589">Concipe iam <lb/>lineas ab angulo incipientes repræ&longs;entare tempus ab <lb/>aliquo puncto æquabiliter fluens, & parteis linearum <lb/>æqualeis repræ&longs;entare æqualeis parteis, &longs;iue mo­<lb/>menta temporis. </s> <s id="id.000590">Concipe rur&longs;ùs interuallum vnifor­<lb/>miter cre&longs;cens repræ&longs;entare velocitatem vniformi­<lb/>ter incre&longs;centem, & quos pareis triangulos vides, <lb/>totidem gradus velocitatis, & con&longs;equenter parteis <lb/>&longs;patij, quod graue decidens percurrit. </s> <s id="id.000591">Tunc agno&longs;­<lb/>ces &longs;anè, cùm in primo momento &longs;it vnus gradus <lb/>impetus, &longs;eu velocitatis, acquiri in &longs;ecundo treis, in <lb/>tertio quinque, in quarto &longs;eptem, qui progre&longs;&longs;us e&longs;t <lb/>numerorum ab vnitate imparium. </s> <s id="id.000592">Et aliunde, &longs;i du­<lb/>cas lineam, quæ diui&longs;a in &longs;exdecim parteis referat <lb/>orgyiarum &longs;exdecim altitudinem; agno&longs;ces cur gra­<lb/>ue in fine primi momenti de&longs;cenderit vnam orgyiam, <lb/>in fine &longs;ecundi quatuor, in fine tertij nouem, in fine <lb/>quarti &longs;exdecim: quia nempe ita &longs;e habere aggre­<lb/>gando intelliguntur memorati trianguli in fine <lb/>cuiu&longs;que repræ&longs;entati momenti. </s> <s id="id.000593">Agno&longs;ces quoque, <lb/>cur idem graue &longs;ur&longs;ùm projectum &longs;ecundum ean­<lb/>dem lineam tanto tempore a&longs;cendat, quanto de&longs;­<lb/>cendit, & velocitas motus eius eadem ratione a&longs;cen­<lb/>dendo decre&longs;cat, qua de&longs;cendendo incre&longs;cit Quia <lb/>&longs;i &longs;upponas vim proiectricem indidi&longs;&longs;e illi &longs;eptem ve­<lb/>locitatis gradus, vt &longs;unt &longs;eptem trianguli ad infi-<pb pagenum="73" xlink:href="027/01/080.jpg"/>mam ba&longs;im; vis oppo&longs;ita &longs;ic retundet, vt cùm in <lb/>primo momento &longs;eptem fuerint, in &longs;ecundo &longs;int tan­<lb/>tùm quinque, in tertio tantùm tres, in primo tan­<lb/>tùm vnus. </s> <s id="id.000594">Memorià autem tenendum e&longs;t, loqui nos <lb/>&longs;emper tantùm de eo, quod e&longs;t perpendiculare in <lb/>motu; cùm id quidem, quod e&longs;t horizontale, e&longs;&longs;e <lb/>ex &longs;e æquabile, aliquoties iam inculcatum &longs;it. </s> <s id="id.000595">Præ­<lb/>tereò &longs;eruari eandem proportionem, &longs;i graue decidat <lb/>non ad perpendiculum, &longs;ed &longs;upra planum horizonti <lb/>obliquum; nam &longs;egniùs id quidem pro ratione obli­<lb/>quitatis, &longs;ed facto nihilominùs eadem ratione incre­<lb/>mento, vt experiri licet globulis demi&longs;&longs;is per tubulos <lb/>vitreos, cuiu&longs;modi confici plureis in hunc v&longs;um cura­<lb/>uimus. </s> <s id="id.000596">Prætereo eandem quoque &longs;eruari circa nu­<lb/>merum vibrationum, &longs;iue excur&longs;uum, recur&longs;uúmque <lb/>vt diximus, rerum pen&longs;ilium, quatenus chordatum, <lb/>quibus appenduntur, longitudines &longs;unt vt quadra­<lb/>ta vibrationum: adeò vt, &longs;i ex quatuor chordis prima <lb/>&longs;it vnius pedis, &longs;ecunda quatuor, tertia nouem, quar­<lb/>ta &longs;exdecim, quo tempore quartum pen&longs;ile peraget <lb/>vnam vibrationem, tertium peragat duas, &longs;ecundum <lb/>treis, & primum quatuor. </s> <s id="id.000597">Prætercò tandem exinde <lb/>e&longs;&longs;e, vnde tam Galileus, quàm Mer&longs;ennus no&longs;ter, & <lb/>alij definiant quanto tempore lapis ca&longs;urus in cen­<lb/>trum v&longs;que (&longs;i perforatam Terram concedas) ex &longs;uper­<lb/>ficie fuerit, quanto ex Luna, quanto ex Sole, quanto <lb/>ex &longs;ideribus fixis. </s> <s id="id.000598">Supponunt quippe eandem acce­<lb/>lerationis proportionem &longs;eruari; tamet&longs;i ex eo ca­<lb/>pite non videatur eadem futura; quòd eadem vbique <lb/>impellens, attrahen&longs;que vis futura non &longs;it. </s> </p> <pb pagenum="74" xlink:href="027/01/081.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000599">XIX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000600">Vnum addo; nempe licere ex i&longs;tis in­<lb/>telligi, quid &longs;entiendum &longs;it de difficultate vulgò <lb/>excitata circa vim impre&longs;&longs;am projectintibus. </s> <s id="id.000601">Re­<lb/>quiritur quippe quid nam hæc vis &longs;it in re mobili? <lb/></s> <s id="id.000602">quomodo in ea imprimatur? </s> <s id="id.000603">quomodo perduret? <lb/></s> <s id="id.000604">quomodo euane&longs;cat? </s> <s id="id.000605">Enimverò, cùm haberi &longs;oleat <lb/>vt vis actiua lapidem mouens; videtur tamen vis <lb/>actiua, quæ projectionis cau&longs;a e&longs;t, e&longs;&longs;e in ip&longs;o pro­<lb/>ijciente, non verò in projectare, quæ merè pa&longs;&longs;iuè <lb/>&longs;e habet. </s> <s id="id.000606">Id, quod in re projecta e&longs;t, motus e&longs;t, <lb/>quil icet interdum nominetur vis, impetus, & c. (vt <lb/>etiam aliquoties à nobis factitatum e&longs;t, dum, vt fa­<lb/>ciliùs intelligamur, familares voces, quantum po&longs;­<lb/>&longs;umus, retinemus) non proptereà tamen aliud quid­<lb/>piam e&longs;t reip&longs;â, quàm ip&longs;emet motus. </s> <s id="id.000607">Et &longs;anè vnus, <lb/>idemque motus, vel per Ari&longs;totelem, actio &longs;imùl, <lb/>& pa&longs;&longs;io e&longs;t; actio proüt e&longs;t à mouente, pa&longs;&longs;io, proüt <lb/>in mobili: quare vt in mouente e&longs;t vis actiua, qua, <lb/>moueat; ita in mobili vis pa&longs;&longs;iua, qua moueatur: <lb/>& dum mobile reip&longs;â mouetur, non in eo quærenda <lb/>e&longs;t vis actiua, quæ in mouente &longs;olo nece&longs;&longs;aria fuit, <lb/>&longs;ed pa&longs;&longs;iua &longs;olùm, quæ in eo e&longs;t, & redacta quidem, <lb/>vt vocant, ad actum. </s> <s id="id.000608">Neque ob&longs;tat, quòd mouens <lb/>&longs;eparatum &longs;it, aut interii&longs;&longs;e etiam, con&longs;tante motu <lb/>accepto, po&longs;&longs;it; nam non proptereà requiritur, vt <lb/>aliam, præter motum, vim à &longs;eip&longs;o tran&longs;mi&longs;erit, <lb/>quæ motum deinceps efficiat; &longs;ed &longs;ufficit vt motum <lb/>&longs;emel in mobili fecerit, qui continuari ab&longs;que ip­<lb/>&longs;o po&longs;&longs;it. </s> <s id="id.000609">Pote&longs;t autem; quoniam e&longs;t eius naturæ <lb/>accidens, vt modò &longs;ubjectum per&longs;euerans habeat, <pb pagenum="75" xlink:href="027/01/082.jpg"/>neque contrarium quidpiam occurrat; per&longs;euerate <lb/>ab&longs;que continüa cau&longs;æ &longs;uæ actione valeat. </s> <s id="id.000610">Et quan­<lb/>quam principia mobilis interna dici po&longs;&longs;int habere <lb/>vim non pa&longs;&longs;iuam modo, &longs;ed etiam actiuam, qua <lb/>talem motum continuum: huiu&longs;cemodi tamen vis non <lb/>tam à mouente impre&longs;&longs;a, quàm excitata dici pote&longs;t; <lb/>planiu&longs;que e&longs;t, vt à mouente nihil imprimi aliud, <lb/>quàm motum dicamus. </s> <s id="id.000611">Imprimi, inquam, qualem <lb/>mouens habet donec mobile e&longs;t ip&longs;i conjunctum, <lb/>& qualis continuandus e&longs;&longs;et, futuru&longs;que perpetuus, <lb/>ni&longs;i à motu aliquo aduer&longs;o labefactaretur. </s> <s id="id.000612">Vt nô­<lb/>ris autem quemadmodum impre&longs;&longs;io huiu&longs;modi fiat, <lb/>con&longs;idera, priu&longs;quàm lapis transferatur per aërem, <lb/>e&longs;&longs;e ip&longs;um aliquanti&longs;per conjunctum cum manu, & <lb/>haberi qua&longs;i vnum, idemque, hoc e&longs;t integrum mo­<lb/>bile cum illa; quatenùs vnus, idemque motus vtri­<lb/>que iunctìm conuenit, &longs;eu quatenùs manus eodem <lb/>ip&longs;o motu mouet lapidem, quo &longs;eip&longs;am. </s> <s id="id.000613">Ex hoc <lb/>enim fit, vt manu vel &longs;ur&longs;ùm, vel tran&longs;uer&longs;ùm. <lb/></s> <s id="id.000614">vel quo prover&longs;ùm voles, mota, lapis in eandem <lb/>partem moueatur; & quia tamen manus à corpore <lb/>retenta, ip&longs;ive innixa &longs;e&longs;e interim &longs;ubducit à lapi­<lb/>de, fit vt lapis manui non cohærens, ac &longs;olùm con­<lb/>tiguus pergat, cœptam que cum manu non dat <lb/>viam. </s> <s id="id.000615">Quòd &longs;i perpetuò viam non teneat, &longs;i co­<lb/>gatur deflectere, &longs;i po&longs;tremò quie&longs;cere, dicta iam e&longs;t <lb/>cau&longs;a non &longs;emel. </s> <s id="id.000616">Id &longs;olùm nota, quod dico &longs;e <lb/>manu, de quolibet alio phy&longs;ico mouente intelligi <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000617">Quippe nullum e&longs;t naturale mouens quod <lb/>non ip&longs;um quoque moueatur, vt aliquo v&longs;que mo-<pb pagenum="76" xlink:href="027/01/083.jpg"/>bile deducat, in viam tenendam dirigat, & qua&longs;i <lb/>tyrocinio aliquo in&longs;tituens, promoueat: neque enim <lb/>nudo contactu, & ab&longs;que huiu&longs;cemodi promotione <lb/>propelleret vnquam. </s> <s id="id.000618">Inductionem facere nihil e&longs;t <lb/>nece&longs;&longs;e; cùm propo&longs;ito quolibet exemplo, atten­<lb/>tione &longs;olùm &longs;it opus; & aliunde con&longs;tet, quò mo­<lb/>uens rapidiùs mouetur, dum contingit, & aliquo­ <lb/>v&longs;que in&longs;equitur mobile, eò celeriùs mobile ferri, <lb/>& quo &longs;egniùs, eò tardiùs. </s> <s id="id.000619">Difficultas e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et <lb/>de motu reflexo; nam pila impacta in parietem ita re­<lb/>&longs;ilit, vt moueri ab eo debere videatur, cùm immo­<lb/>tus tamen &longs;it, neque aliquo v&longs;que con&longs;equatur pilam. <lb/></s> <s id="id.000620">Verùm ea re&longs;ilitio, motu&longs;que reflexus non tam à <lb/>pariete, corporeve alio reflectente efficitur, quàm ab <lb/>ip&longs;o nec impingente: euenitque &longs;olùm, vt qui motus <lb/>directò continüaretur, ob&longs;taculo facto continüetur <lb/>reflexè. </s> <s id="id.000621">Atque id quidem dicere cum ip&longs;o Ari&longs;totele <lb/>malo, quàm motus quidpiam tribuere vel parieti, <lb/>vel parti ip&longs;ius; quoniam licet res probabilitate &longs;ua <lb/>non carcat (vt arguit leui&longs;&longs;imus ictus, qui vni ex­<lb/>tremo longi&longs;&longs;imæ, cra&longs;&longs;i&longs;&longs;imæque trabis impactus, <lb/>exauditur in alio, tanquam &longs;ucce&longs;&longs;iuè in omneis <lb/>parteis, & vltrá per aërem, ad aurem v&longs;que propa­<lb/>gatus; itemque ictus ianuæ in limen, à quo totas <lb/>concuti ædeis, fene&longs;tralia vitra, dum tremunt, de­<lb/>mon&longs;trant, cæteráque &longs;imilia) attamen res longio­<lb/>ris e&longs;t, quàm locus ferat, diqui&longs;itionis. </s> <s id="id.000622">Quin­<lb/>etiam non alienum foret di&longs;quirere, quor&longs;ùm re­<lb/>flexio ad parcis &longs;emper angulos fiat (quantùm ex <lb/>eius natura e&longs;t) cum ip&longs;a incidentia: &longs;ed quónam <pb pagenum="77" xlink:href="027/01/084.jpg"/>tandem proueherer? </s> <s id="id.000623">cum id explicare poti&longs;&longs;imùm <lb/>&longs;oleam ex emer&longs;ione rei pen&longs;ilis à &longs;uo perpendi­<lb/>culo; quæ non ab&longs;imiliter &longs;iat ip&longs;i in idem pro­<lb/>cidentiæ: neque po&longs;&longs;im deducere, quin explicem <lb/>&longs;imùl ob quam cau&longs;am fiat, vt ex&longs;i&longs;tente eadem <lb/>pen&longs;ilis longitudine, omnes procidentiæ, argue <lb/>emer&longs;iones, omne&longs;que adeò excur&longs;iones, recur&longs;io­<lb/>ne&longs;que, de quibus dictum quidpiam iam e&longs;t, &longs;int <lb/>pror&longs;ùs æqui-temporaneæ? </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000624">XX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000625">An non magis congruum putabis me­<lb/>mini&longs;&longs;e me pollicitationis, qua recepi &longs;uperiùs <lb/>declaraturum me ad calcem, quid ex factis ex­<lb/>perimentis, dicendum mon&longs;tretur de iis, quæ <lb/>&longs;olent vulgò obijci ad impugnandum motum <lb/>Telluris? </s> <s id="id.000626">verùm cùm videas qua hactenùs ver­<lb/>borum mole obruerim te, æquum profectò ri­<lb/>uos iam claudam, & quod huc v&longs;que dilatum <lb/>e&longs;t, differatur adhûc in proximam v&longs;que ad te <lb/>&longs;cribendi occa&longs;ionem. </s> <s id="id.000627">Erit heic intereà plus æquo, <lb/>quàm vt pellegendo debeas e&longs;&longs;e patiens; &longs;ed nem­<lb/>pe illa bonitas tua, quam præconceptam habui, vt <lb/>permitterem calamo ex&longs;patiandi licentiam, fecit. </s> <s id="id.000628">Præ­<lb/>&longs;ump&longs;i quoque te pro tuo veri cogno&longs;cendi ardore, <lb/>próque ea, quam de me habes, quamque non <lb/>mereor, opinione, fui&longs;&longs;e haud dubiè quidpiam <lb/>ampliùs, quàm nudas illas circa motum ob&longs;er­<lb/>uationes ex&longs;pectaturum. </s> <s id="id.000629">Vtcùmque &longs;it, confi­<lb/>do &longs;altem te pro &longs;ingulari candoie, amoréque <lb/>erga me tuo, id, quodcùmque e&longs;t, excepturum, <pb pagenum="78" xlink:href="027/01/085.jpg"/>h biturumque tanquam à viro, qui &longs;it ob&longs;eruan­<lb/>tu&longs;i nus tui. </s> <s id="id.000630">Salutem lacobo Fratri optimo, toti­<lb/>que erudito con&longs;e&longs;&longs;ui nunciari exopto. </s> <s id="id.000631">Vale. <lb/><!-- KEEP S--></s> <s id="id.000632">Aquis-Sextus XII. Kal. </s> <s id="id.000633">Decemb. </s> <s id="id.000634">CI<gap/>C, XL. <lb/><figure id="id.027.01.085.1.jpg" xlink:href="027/01/085/1.jpg"/><!-- KEEP S--></s> </p> <pb pagenum="79" xlink:href="027/01/086.jpg"/> <figure id="id.027.01.086.1.jpg" xlink:href="027/01/086/1.jpg"/> <p type="main"> <s id="id.000635"><emph type="center"/>EPISTOLA SECVNDA.<emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000636"><emph type="center"/><emph type="italics"/>EIDEM.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000637">I. MORAM non traho, Vir eximie, <lb/>&longs;ed mox ob&longs;ignatis, mi&longs;&longs;i&longs;que, quas <lb/>peruidebis, literis, ha&longs;ce occipio, vt <lb/>liberem de propo&longs;ita Parenthe&longs;i fi­<lb/>dem. </s> <s id="id.000638">Quippe intertexturus fueram <lb/>(quod adtexere præ&longs;titit) videri ex iis ob&longs;eruatis, <lb/>quæ circa motum a motore tran&longs;lato impre&longs;&longs;om <lb/>memorata &longs;unt, infirmum reddi argumentum, quo <lb/>&longs;olemus vulgò quietem a&longs;&longs;erere globo Telluris. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000639">Non <lb/>quòd exinde pronunciem moueri haud dubiè Tel­<lb/>lurem, vt Pythagoreis olim vi&longs;um e&longs;t, & nunc Co­<lb/>pernicanis placer; &longs;ed quòd amore veritatis, & con­<lb/>&longs;equenter ad ea, quæ deducta &longs;unt, nihil prohibere <lb/>exi&longs;timem, quò minùs in&longs;inüem conquirendam e&longs;&longs;e <lb/>rationem veri&longs;imiliorem. </s> <s id="id.000640">Videlicet hæc di&longs;qui&longs;itio <lb/>non videtur e&longs;&longs;e ad eos releganda, qui laborant ver­<lb/>tigine, vt familiare e&longs;t obijci; quandò & &longs;apientum <lb/>non po&longs;tremus Seneca dignam rem duxit contem­<lb/>platione, vt &longs;ciamus, in quo rerum &longs;tatu &longs;imus; pi­<lb/>gerrimam &longs;ortiti, an veloci&longs;&longs;imam &longs;edem; circa nos <lb/>Deus omnia, an nos agat: & Plato, qui Philo&longs;ophi <pb pagenum="80" xlink:href="027/01/087.jpg"/>diuini cognomentum tulit, Telluri attribuit tum <lb/>junior reuolutionem diurnam circa proprium axem, <lb/>tum ætate maturior etiam tran&longs;lationem per zo­<lb/>diacum. </s> <s id="id.000641">No&longs;ti enim, cùm in Timæo &longs;en&longs;i&longs;&longs;et Tel­<lb/>lurem in vniuer&longs;i centro degentem, vna &longs;ui circum­<lb/>ductione ver&longs;us ortum, diem, noctemque efficere, <lb/>dum intereà Sol, cæteráque a&longs;tra apparerent oriri, <lb/>ac deferri ver&longs;us occa&longs;um; po&longs;t-modum tamen, vt <lb/>ex Theophra&longs;to apud Plutarchum intelligitur, eum <lb/>colloca&longs;&longs;e Solem in centro, & Terræ præter mo­<lb/>tum diurnum, a&longs;&longs;ignaui&longs;&longs;e etiam annuum, quem dum <lb/>circa Solem, & &longs;ub &longs;ignis zodiaci perageret, Sol <lb/>appareret intereà oppo&longs;ita &longs;igna peragrare. </s> <s id="id.000642">Sed <lb/>hi&longs;ce dimi&longs;&longs;is, ecquod-nam e&longs;t illud, de quo dicere <lb/>volo, argumentum è Nempe illud e&longs;t, quod ab ip&longs;o <lb/>v&longs;que Ari&longs;totele &longs;olet obijci, dum neminem ferè <lb/>non vides, qui diurnum motum oppugnans, non <lb/>in&longs;tet fore, vt &longs;i Terra circumvolueretur in ortum, <lb/>lapis directè &longs;ur&longs;ùm projectus, non in eundem, è quo <lb/>foret projectus, locum recideret, &longs;ed caderet pro­<lb/>cùl ad parteis occiduas; quòd eo ver&longs;ante per <lb/>aerem, locus e&longs;&longs;et interea ver&longs;us ortum procùl <lb/>&longs;ubductus: eo modo, inquiunt, quo &longs;agitta &longs;ur&longs;ùm <lb/>euibrata è puppi, dum nauis mouetur, non in puppim <lb/>recidit, &longs;ed in aquam à tergo puppis, quæ intereà <lb/>&longs;ubducta e&longs;t. </s> <s id="id.000643">Enimverò quis non miretur neminem <lb/>ex tanta obijcientium turba rem fui&longs;&longs;e expertum <lb/>adeò facilem; omnei&longs;que exemplum in re &longs;imili <lb/>v&longs;urpare, non quod ip&longs;i probauerint, aut ab exper­<lb/>tis acceperint; &longs;ed quòd aliunde &longs;ic &longs;e habere, aut <pb pagenum="89" xlink:href="027/01/088.jpg"/>debere &longs;e habere &longs;int rati? </s> <s id="id.000644">Siquidem ex iis, quæ de­<lb/>ducta &longs;unt, manife&longs;tum e&longs;t po&longs;&longs;e omninô Coperni­<lb/>canos tale exemplum retorquere, atque adeò ar­<lb/>gumentari, tam po&longs;&longs;e lapidem in eundem Terræ <lb/>locum recidere, quàm &longs;agittam in eandem pup­<lb/>pim. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000645">II. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000646">Sufficere po&longs;&longs;et ad hoc demon&longs;trandum <lb/>quod in&longs;crip&longs;i Schema &longs;uperioribus <lb/>ad illud importunè reuocem, &longs;ubijcere heic <lb/>i&longs;tud præ&longs;tat. </s> <s id="id.000647">E&longs;to exempli gratiâ Turris AB, è <lb/><figure id="id.027.01.088.1.jpg" xlink:href="027/01/088/1.jpg"/><lb/>cuius pede proijciatur &longs;ur&longs;ùm lapis ad v&longs;que fa&longs;ti­<lb/>gium B, & donec lapis e&longs;t in aëre, &longs;upponatur <lb/>moueri Terra ver&longs;us parteis orientaleis CDEFG <lb/>HIK; turris profectò vnà mouebitur: putas verò <lb/>lapis de&longs;eretur à turri? </s> <s id="id.000648">De&longs;ereretur &longs;anè, &longs;i is, <lb/>qui proijcit, non inhæreret ip&longs;i Terræ; eodem <lb/>modo, quo &longs;i quis extra nauim con&longs;i&longs;tens lapidem <lb/>&longs;ur&longs;ùm proijciat, dum malus è regione tran&longs;it; <lb/>talis quippe lapis non &longs;equetur malum, &longs;ed ab il­<lb/>lo de&longs;eretur. </s> <s id="id.000649">At quemadmodum &longs;i naui inhæreat, <lb/>qui lapidem &longs;ur&longs;ùm &longs;ecundum malum proijcit, tunc <lb/>lapis malum &longs;equitur, neque ab illo de&longs;eritur; ita <lb/>quia Terræ inhæret qui lapidem &longs;ur&longs;ùm &longs;ecundum <pb pagenum="90" xlink:href="027/01/089.jpg"/>turrim proijcit, nece&longs;&longs;e e&longs;t lapidem &longs;equi, ac nu&longs;­<lb/>quàm de&longs;eri à turri. </s> <s id="id.000650">Cau&longs;a manife&longs;ta iam e&longs;t. <lb/></s> <s id="id.000651">Nam vt lapidi &longs;ecundum malum projecto non &longs;ola <lb/>impre&longs;&longs;a e&longs;t vis ip&longs;ius proijcientis propria, &longs;ed etiam <lb/>alia ex motu nauis, quo manus &longs;imùl adacta fuit; <lb/>ita projecto &longs;ecundum turrim non &longs;ola vis pro­<lb/>iicientis propria impre&longs;&longs;a e&longs;t, &longs;ed alia etiam ex mo­<lb/>tu <gap/> fuit &longs;imùl correpta. </s> <s id="id.000652">Et vt <lb/>lapis &longs;ecundum malum vi&longs;us a&longs;cendere, de&longs;cendere­<lb/>que ad perpendiculum, de&longs;cribit nihilominùs li­<lb/>neam, quam parabolicam diximus: ita lapis &longs;ecun­<lb/>dum turrim contineri vi&longs;us in eodem perpendiculo, <lb/>de&longs;cribit tamen in &longs;patio mundano lineam &longs;imiliter <lb/>parabolicam; &longs;ed paraboles longè obtu&longs;ioris. </s> <s id="id.000653">Nem­<lb/>pe vt illeic motus e&longs;t compo&longs;itus ex perpendiculari, <lb/>& horizontali; ita ex vtróque compo&longs;itus heic: adeò <lb/>vt, quicquid e&longs;t ex vi proijcientis propria, id explice­<lb/>tur v&longs;que ad fa&longs;tigium turris, ad quod lapis per­<lb/>uenit; & quicquid à vi, &longs;eu motu Telluris, id ex­<lb/>plicetur ad punctum v&longs;que horizontalis lineæ, quod <lb/>lapis decidens attingit. </s> <s id="id.000654">Itaque, cùm Turris ex A <lb/>B, peruenerit ad CL, rectè concipis lapidem per­<lb/>ueni&longs;&longs;e ad M; cùm ad DN, perueni&longs;&longs;e ad O; cùm <lb/>ad EP, perueni&longs;&longs;e ad Q: cùm ad FR, perueni&longs;&longs;e ad ip­<lb/>&longs;um-met R, quod fa&longs;tigium e&longs;t; & con&longs;equenter, cùm <lb/>ad GS, perueni&longs;&longs;ead T: cum ad HV, perueni&longs;&longs;e ad X: <lb/>cùm ad IY, perueni&longs;&longs;e ad Z; cùm denique ad K <gap/>, per­<lb/>ueni&longs;&longs;e ad ip&longs;um K. ita vt vbicúmque lapis in aëre, vel <lb/>per &longs;patium mundanum fuerit, extiterit &longs;emper in li­<lb/>nea ip&longs;i Turri parallela, eidemque Turris pedi, <pb pagenum="91" xlink:href="027/01/090.jpg"/>punctove vicino perpendicularis. </s> <s id="id.000655">Nec verò iam <lb/>tibi videbitur mirum oculos omnium, qui ad lapi­<lb/>dem attendent, &longs;olum illum motum perpendicula­<lb/>rem ob&longs;eruare, nullo autem modo horizontalem, qui <lb/>perpendicularem tamen ex&longs;uperat tantoperè; &longs;i­<lb/>quidem omnium oculi vnà & cum turri, & cum <lb/>lapide, eodem horizontali motu transferuntur; <lb/>adeò vt quemadmodum ex&longs;i&longs;tentes in naui omnes <lb/>&longs;olum perpendicularem, nullo verò modò hori­<lb/>zontalem, cuius &longs;unt participes, ob&longs;eruant; ita heic <lb/>fieri nece&longs;&longs;um &longs;it. </s> <s id="id.000656">Vnum di&longs;crimen e&longs;t, quòd qui&longs;­<lb/>piam vel in alia naui quie&longs;cente, vel in littore con­<lb/>&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;it, vnde ad motum lapidis horizontalem <lb/>attendat; non po&longs;&longs;it verò alicubi extra Terram fi­<lb/>gere pedem, vnde pari modo progre&longs;&longs;um hori­<lb/>zontalem percipiat. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000657">III. Dices, quid &longs;i aliquis intra ci&longs;tam à gry­<lb/>phe abreptam detineatur per aërem? </s> <s id="id.000658">Re&longs;ponde­<lb/>bitur, neque illum quidem po&longs;&longs;e eum motum ob­<lb/>&longs;eruare; quoniam & ip&longs;e vna cum ci&longs;ta, gryphe, <lb/>aereque, eodem illo motu &longs;imul transferetur; <lb/>oporteretque illum con&longs;titui vltra regionem <lb/>aëream, motuque ip&longs;o non corripi, vt eius ob&longs;er­<lb/>uandi euaderet capax. </s> <s id="id.000659">Quo loco te minimè latet <lb/>placere Copernicanis id, quod in&longs;inuaui &longs;uperiore <lb/>Epi&longs;tola, aerem hunc no&longs;trum nihil e&longs;&longs;e aliud, quàm <lb/>halituo&longs;am quandam contexturam ex omnibus va­<lb/>poribus, fumis, tenuï&longs;&longs;imi&longs;ve corpu&longs;culis, quæ ex <lb/>&longs;olidiore Terræ, & aquæ globo continuò, & in <lb/>omnem partem circumquáque exhalantur. </s> <s id="id.000660">Neque <pb pagenum="92" xlink:href="027/01/091.jpg"/>porrô longè abire à &longs;olidiore i&longs;to globo vapores <lb/>eiu&longs;cemodi; quippè quòd den&longs;iores infernè re&longs;i­<lb/>dant, &longs;ubtiliores vix &longs;upra vnum, alterumve mil­<lb/>liare emergant, parúmque omninò excedant edi­<lb/>ti&longs;&longs;imorum montium vertices. </s> <s id="id.000661">Talis e&longs;t ergo illis <lb/>aer, &longs;iue regio aerea; e&longs;tque proinde terrenum <lb/>quid, totamque terram circumambit, eo modo, quo <lb/>epidermis totum animal, vel (vt &longs;imilitudinem re­<lb/>petam) quo lanugo malum cotoncum. </s> <s id="id.000662">Ex quo fit, <lb/>vt quemadmodum malo cotoneo circumvoluto <lb/>non conuoluitur modò ip&longs;um malum, &longs;eu quod in <lb/>illo intimius, &longs;olidiu&longs;que e&longs;t; &longs;ed vnà etiam con­<lb/>uoluitur lanugo circumue&longs;tiens, ip&longs;ique extrin&longs;ecus <lb/>leuiter cohærens; ita illi dicant non modò &longs;oli­<lb/>diorem hunc globum ex terra, & aqua con&longs;tantem <lb/>ver&longs;us ortum circumagi; &longs;ed &longs;imùl etiam circum­<lb/>duci regionem aëream ip&longs;i &longs;euiter circumquáque <lb/>cohærentem. </s> <s id="id.000663">Adeò proinde, vt quemadmodum <lb/>acari aliudve animalculum intra lanuginem con­<lb/>tentum vnà cum illa ad motum mali cotonei cir­<lb/>cumraperetur: ita nece&longs;&longs;arium &longs;it quicquid conti­<lb/>netur intra aerem, vnà cum ip&longs;o aere ad motum <lb/>Terræ circumferri. </s> <s id="id.000664">Quanquam di&longs;crimen e&longs;t, quòd <lb/>aer, ob fluxilitatem, non videatur cohæ&longs;ione adeò <lb/>vehemente &longs;olidiori globo connecti, &longs;ed retardari <lb/>nonnihil; atque adeò lenti&longs;&longs;imè quidem, &longs;ed ali­<lb/>quantulùm tamen promoueri in parteis occiduas. <lb/></s> <s id="id.000665">Patere id dicunt, non tam in conuallibus, intra <lb/>quas aër heinc inde cohibetur, neque liber e&longs;t, <lb/>quàm in planitiebus, & apertis campis, vbi ob&longs;er-<pb pagenum="93" xlink:href="027/01/092.jpg"/>uantur flabella, quoties viget tranquillitas, con­<lb/>uer&longs;a e&longs;&longs;e in occa&longs;um. </s> <s id="id.000666">Patere verò maximè in mari; <lb/>ac &longs;ub ip&longs;o quidem Æquatore poti&longs;&longs;imùm, vbi vela <lb/>nauium &longs;unt vno tenore, vniformiterque inflata ab <lb/>ortu; atque idcircô nautæ experiuntur &longs;e&longs;e idem iter <lb/>& longè facilius, & breuiore tempore in occa&longs;um, <lb/>quàm in ortum emetiri. </s> <s id="id.000667">Neque verò nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>ventum proptereà percipi adeò validum, ac obijci <lb/>&longs;olet, qua&longs;i aër con&longs;i&longs;teret, & tantundem ferri in oc­<lb/>ca&longs;um, quantum Terra in ortum apparere, aut &longs;en­<lb/>tiri deberet. </s> <s id="id.000668">Siquidem non con&longs;i&longs;tit aër, &longs;ed nonni­<lb/>hil &longs;olùm retardatur, lentiu&longs;ve in eandem regio­<lb/>nem procedit, hæcque retardatio, quæ haberi po&longs;­<lb/>&longs;it pro motu in occa&longs;um, nulla propemodùm pars <lb/>e&longs;t citati&longs;&longs;imi eius motus quo aër intereà promo­<lb/>uetur cum Terra in ortum. </s> <s id="id.000669">Di&longs;crimen aliunde e&longs;t, <lb/>quòd illa animalcula à lanugine abripiantur, cor­<lb/>pora verò &longs;olidiora non abripiantur ab aëre (is nem­<lb/>pe e&longs;t nimiùm tenuis, fluidu&longs;que) &longs;ed motum &longs;or­<lb/>tiantur ab ip&longs;amet Terra, quæ dum mouetur, &longs;imùl <lb/>moueat corpora omnia &longs;ibi innixa. </s> <s id="id.000670">Et quia tamen <lb/>videtur aer quidpiam conferre aliquibus; ideò, vt <lb/>di&longs;tinctiùs rem dicam; <emph type="italics"/>Si <emph.end type="italics"/>talia quidem corpora &longs;int, <lb/>cuiu&longs;modi lapis, &longs;agitta, aliave id genus; i&longs;ta non <lb/>mouentur cum aere, qua&longs;i ip&longs;o ea propellente; &longs;ed <lb/>ideò mouentur, quia cùm exce&longs;&longs;ere è Terra, cor­<lb/>poreve Terræ innixo, quod ea propulit, impre&longs;&longs;it <lb/>Terra &longs;imùl &longs;uum motum, eo modo, quo imprimit <lb/>nauis, dum ex ea, aut malo ip&longs;i innixo aliquid pro­<lb/>pellitur. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> verò talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi aues, <pb pagenum="94" xlink:href="027/01/093.jpg"/>mu&longs;cæ, & &longs;imilia; habent & ea motum ab ip&longs;amet <lb/>Terra, aut certe à turri, arbore, men&longs;a, manu, <lb/>corporeve alio, cui Terræ hærenti, quando auo­<lb/>lant, innituntur; vti dum aliquis ex puppi, aut &longs;cam­<lb/>no, quod in ea, ver&longs;us proram &longs;alit. </s> <s id="id.000671">Contingit autem <lb/>volucres non ad perpendiculum &longs;ubinde decidere <lb/>(quod &longs;i facerent, non proptereà motum horizon­<lb/>talem minùs haberent, vt dictum e&longs;t de lapide &longs;e­<lb/>cundum turrim decidente) &longs;ed po&longs;&longs;e alarum bene­<lb/>ficio eiu&longs;modi motum variare, quantum aer vnà <lb/>tran&longs;latus pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;idio. </s> <s id="id.000672">Nam &longs;inullus quidem <lb/>e&longs;&longs;et &longs;uppo&longs;itus aër, aut aues alas non explicarent, <lb/>rum lapidum in&longs;tar caderent in Terram; at quià <lb/>aer &longs;ube&longs;t, corpulentiamque aliquam habet, quæ <lb/>alis verberata tantum re&longs;i&longs;tat, quantum &longs;atis e&longs;t, vt <lb/>volatilia vel &longs;u&longs;tententur, vel etiam magis euehantur; <lb/>heinc fit, vt pro repul&longs;u à re&longs;i&longs;tente aere facto, mo­<lb/>tus per aerem varietur, neque ille generalis, hori­<lb/>zontali&longs;que ip&longs;i magis ob&longs;tet, quàm ob&longs;tat perpen­<lb/>diculari. </s> <s id="id.000673">Nempe illa pars aeris verberata, ali&longs;que <lb/>re&longs;i&longs;tens comparari pote&longs;t illi parti funis intra na­<lb/>uim ten&longs;i, quam funambulus inter &longs;aliendum pede <lb/>pul&longs;et. </s> <s id="id.000674">Quin etiam comparari pote&longs;t cuilibet parti <lb/>nauis, è qua quis ip&longs;am pedibus pul&longs;ans, &longs;alire in <lb/>quamcumque valeat. </s> <s id="id.000675">Quippe motus nauis, qui il­<lb/>lum & in&longs;i&longs;tentem, & per aerem &longs;aliendo tran&longs;la­<lb/>tum &longs;emper deuehet, nihil pror&longs;ùs impediet, quò <lb/>minùs ex vna parte nauis in aliam in&longs;iliat, &longs;itumque, <lb/>vt volet, commutet. </s> <s id="id.000676">Declararem in pi&longs;ce, animali­<lb/>ve alio natante; cùm aquam po&longs;&longs;e & vnà transferri, <pb pagenum="95" xlink:href="027/01/094.jpg"/>& magis re&longs;i&longs;tere per&longs;picuum &longs;it; &longs;ed res, vt mihi <lb/>quidem videtur, non e&longs;t difficilis intellectu. </s> <s id="id.000677">Quan­<lb/>quam, &longs;i hæreas vel tantillum, habeto intra nauim <lb/>cuppam aqua plenam, & in ea pi&longs;ceis; ac deprehen­<lb/>des, qua ratione motus generalis nauis, quo aqua, <lb/>& pi&longs;ces conuehentur, nihil &longs;it penitùs ob&longs;titurus, <lb/>quò minùs pi&longs;ces eo&longs;dem motus &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùm, <lb/>obliquè habeant, ac haberent, &longs;i cuppa, & aqua <lb/>penitùs conquie&longs;cerent, illóque motu de&longs;tituerentur. <lb/></s> <s id="id.000678">Quod inculco, vt intelligas, po&longs;&longs;e aerem, aues, & <lb/>omnia volantia generali illo, & horizontali motu <lb/>Telluris transferri; & motum tamen i&longs;tum nihil ob­<lb/>&longs;tare, quò minùs illa volent &longs;ur&longs;um, deor&longs;ùm, obli­<lb/>què, & quocúmque collibitum fuerit. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> autem ta­<lb/>lia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi nubes, pulueres, plumæ, <lb/>lanæ, &c. </s> <s id="id.000679">Imprimis, cùm i&longs;ta è terra, <lb/> corporéve <lb/>Terræ innixo procedunt, motum inde impre&longs;&longs;um <lb/>habent, tuenturque; & quòd &longs;int non-nihil grauiora <lb/>&longs;uppo&longs;ito aere, haud-dubiè perpendiculariter (tam­<lb/>et&longs;i paulò lentiùs) apparerent decidere, ni&longs;i ven­<lb/>tus &longs;uccureret, auerteretque i&longs;tum motum, cum <lb/>quo vna generalis, & horizontalis ille perinde co­<lb/>pularetur, ac in lapide fieri dictum e&longs;t Deinde ven­<lb/>tus &longs;uperueniens, &longs;ur&longs;umque, aut aliò abigens, im­<lb/>pellen&longs;que nihil aliud præ&longs;tat, quàm quod dictum <lb/>e&longs;t præ&longs;tari ab aere alis volucrum re&longs;i&longs;tente: di&longs;­<lb/>crimen enim &longs;olummodò e&longs;t, quòd volucris qua&longs;i <lb/>repellatur, nubes verò, & cætera à vento duntaxat <lb/>pellantur; cùm ad motum tamen perinde &longs;it, &longs;eu <lb/>manus è pauimento pilam &longs;ur&longs;ùm proijciat, &longs;eu pila <pb pagenum="96" xlink:href="027/01/095.jpg"/>in pauimentum impacta ex illo re&longs;iliat. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> demùm <lb/>talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi ventus, ignea trajectio, <lb/>&c. </s> <s id="id.000680">tum quoque & motus ille generalis imprimitur <lb/>ip&longs;is in ea Terræ parte, è qua prodeunt; & qui pro­<lb/>prius prætereà motus ip&longs;is competit, perinde cum <lb/>illo cohæret, ac cohærent motus projectorum, vo­<lb/>lucrum, aliorum; cùm & ventus antecedens à &longs;uc­<lb/>cedente propellatur, & ignis in pabulum agens illum <lb/>&longs;ua vi pellat, & ob cohæ&longs;ionem &longs;equatur; & vtrique <lb/>aër partìm &longs;u&longs;tentaculo, partim ob&longs;taculo e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it; <lb/>atque adeò cau&longs;a deflexionis, re&longs;ilitionis, & &longs;imi­<lb/>lium. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000681">IV. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000682">Scrupulus fortè &longs;upererit ex eo, quod dixi pa­<lb/>rabolicam lineam à corporibus projectis de&longs;criptam <lb/>accipiendam e&longs;&longs;e in &longs;patio mundano, non in aere: & <lb/>cùm vnum eius extremum &longs;upponatur ad pedem tur­<lb/>ris, vnde lapis proijcitur, aliud e&longs;&longs;e accipiendum in <lb/>alio puncto horizontalis lineæ, in quod lapis decidit: <lb/>qua&longs;i aut horizon non &longs;it de&longs;cribendus in ip&longs;a Terræ <lb/>&longs;uperficie; aut punctum, in quod lapis recidit, non <lb/>&longs;it illud idem id hac &longs;uperficie, è quo lapis fuit pro­<lb/>jectus. </s> <s id="id.000683">Verùm non erit tibi imprimis difficile ima­<lb/>ginari aliud e&longs;&longs;e aërem, aliud &longs;patium in quo e&longs;t <lb/>aër. </s> <s id="id.000684">Nam aër corpus mobile e&longs;t: &longs;patium incor­<lb/>poreus, & immobilis locus. </s> <s id="id.000685">Tu, verbi cau&longs;â, intra <lb/>mu&longs;æum, &longs;patium quoddam occupas, & tantùm qui­<lb/>dem, quantus es ip&longs;e, etiam cum tuis ve&longs;tibus. </s> <s id="id.000686">Cùm <lb/>autem vno, aut altero pa&longs;&longs;u ab illo recedis; non <lb/>illud te &longs;equitur, &longs;ed ab aëre confluente occupatur. <lb/></s> <s id="id.000687">Reponatur in eo trabs; pelletur aer, &longs;ed non pelletur <pb pagenum="97" xlink:href="027/01/096.jpg"/>&longs;patium quod proinde manet immotum, quicquid <lb/>in ip&longs;o collocetur, quicquid per ip&longs;um tran&longs;eat: <lb/>imô non &longs;it domus, non &longs;it Terra, non &longs;it Mundus; <lb/>illud &longs;patium nihilominùs immobile, inalterabile. <lb/></s> <s id="id.000688">idem omninó per&longs;euerabit. </s> <s id="id.000689">Eodem modo, loco mu­<lb/>&longs;æi, intelligito cœli fornicem; & loco tui, tuarum­<lb/>que ve&longs;tium intellige Terram cum aëre circumve­<lb/>&longs;tiente: capis profectò Terram intra hunc fornicem <lb/>certum aliquod &longs;patium occupare. </s> <s id="id.000690">Finge Terram <lb/>ex eo moueri, non illud proptereà emouebitur, &longs;ed <lb/>con&longs;tabit planè immotum, Terraque intereà occu­<lb/>pabit aliud. </s> <s id="id.000691">Finge non moueri Terram ex &longs;patio, <lb/>&longs;ed conuolui tamen intra &longs;patium, veluti globus, <lb/>dum tornatur; concipies parteis quidem Terræ mu­<lb/>tare &longs;ucce&longs;&longs;iue parteis &longs;patij; &longs;ed non proptereà par­<lb/>teis &longs;patij vlla ratione aut moueri, aut mutationem <lb/>accipere. </s> <s id="id.000692">Dico igitur, &longs;i in Telluris circumvolutio­<lb/>ne &longs;upponamus AB turrim moúeri in CL; &longs;patium, <lb/>quod illeic occupabatur, reman&longs;i&longs;&longs;e illeic im­<lb/>motum, vt etiam totum illud per quod tran&longs;ijt, A <lb/>BLC, in quo qui erat aer tran&longs;iit intereà in CL <lb/>ND, &longs;uccedente interim alio, qui erat ponè locum <lb/>AB. <gap/>t moueatur con&longs;equenter turris à CL, in <lb/>in DN, &longs;patium ad CL remanebit immotum, vt <lb/>etiam illud, per quod turris tran&longs;iit, & in quo qui priùs <lb/>continebatur aer, tran&longs;ijt intereà in &longs;patium DN <lb/>PE Imaginare idem ex ordine, quov&longs;que turris erit <lb/>in K<gap/>; capies profectò pedem turris ex parte &longs;patij <lb/>immota A, tran&longs;ij&longs;&longs;e in partem &longs;patij immotam K; <lb/>& de&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e in &longs;patio intermedio, immoto manen-<pb pagenum="98" xlink:href="027/01/097.jpg"/><figure id="id.027.01.097.1.jpg" xlink:href="027/01/097/1.jpg"/><lb/>te lineam ACDEFGHIK, quam horizontalem <lb/>ideo diximus, quia re&longs;pondet horizonti, &longs;eu &longs;uper­<lb/>ficiei ip&longs;ius Terræ. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000693">Nam & cùm pes turris e&longs;&longs;et in A <lb/>illa &longs;patij linea AK occupabatur à portione &longs;uper­<lb/>ficiei Terræ antecedente; & cùm pes turris per­<lb/>uenit ad K, eadem linea occupatur à portione <lb/>con&longs;equente. </s> <s id="id.000694">Deinde, &longs;i &longs;upponamus lapidem non <lb/>quieui&longs;&longs;e in pede turris, &longs;ed a&longs;cendi&longs;&longs;e, & de&longs;­<lb/>cendi&longs;&longs;e &longs;ecundum turrim, dum turris ex AB, tran­<lb/>&longs;iret in K <gap/>, adeò vt de&longs;crip&longs;erit parabolicam lineam <lb/>AMOQRTXZK, capis &longs;anè hanc lineam de&longs;­<lb/>criptam e&longs;&longs;e in immoto &longs;patio, quod ab aere Ter­<lb/>ram circumambiente, ac vnà tran&longs;lato &longs;ucce&longs;&longs;iuè oc­<lb/>cupatur; non verò in aere ip&longs;o, qui circa turrim <lb/>tran&longs;latam idem per&longs;euerat, eamque &longs;equitur; & <lb/>in quo de&longs;cribitur &longs;olùm apparens recta linea, &longs;e­<lb/>cundum longitudinem videlicet turris. </s> <s id="id.000695">Heinc ergo <lb/>agno&longs;cis me ideò dixi&longs;&longs;e de&longs;cribi lineam in &longs;patio <lb/>mundano, potiu&longs;quàm in aere; vt ob&longs;eruaretur <lb/>di&longs;crimen huius lineæ de&longs;criptæ propter motum <lb/>Terræ, cum linea de&longs;cripta propter motum nauis. <lb/></s> <s id="id.000696">Nam de&longs;cripta ob motum nauis benè intelligitur ex <lb/>diuer&longs;itate partium aëris, qui motum nauis non &longs;e-<pb pagenum="99" xlink:href="027/01/098.jpg"/>quitur, &longs;ed re&longs;pectu illius permanet immotus: de&longs;­<lb/>cripta verò ob motum Terræ intelligi non pote&longs;t <lb/>ex diuer&longs;itate partium aëris, qui ip&longs;am Terram &longs;e­<lb/>quitur; &longs;ed ex diuer&longs;itate partium mundani &longs;patij, <lb/>quod immotum per&longs;euerat. </s> <s id="id.000697">Dico autem aërem re&longs;­<lb/>pectu nauis manere immotum; quia dum motus il­<lb/>los intra nauim con&longs;ideramus, &longs;eponimus motum <lb/>Telluris, qui aliunde &longs;it naui, aëri, omnibu&longs;que re­<lb/>bus communis; quique ob &longs;ui communitatem re­<lb/>linquat ob&longs;eruabile inter res propriis viribus motas, <lb/>quie&longs;centei&longs;que, di&longs;crimen. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000698">V. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000699">Ex hoc proinde intelliges, quàm parùm con­<lb/>cludant argumenta illa, quæ ex globorum explo­<lb/>&longs;ione à bellicis tormentis petuntur. </s> <s id="id.000700">Nam, inqui­<lb/>unt, globus in ortum explo&longs;us feretur longè vlteriùs, <lb/>quàm explo&longs;us in occa&longs;um; quoniam ille præter <lb/>motum proprium, habebit etiam motum à Ter­<lb/>ra; hic verò habebit &longs;olùm motum proprium: <lb/>atque idcircò &longs;i motus Telluris &longs;upponatur tantus, <lb/>quantus e&longs;t motus globi proprius, efficietur motus in <lb/>ortum duplò velocior, quàm in occa&longs;um; &longs;icque <lb/>&longs;copus ad ortum duplò longiùs, quàm ad occa&longs;um <lb/>attingetur. </s> <s id="id.000701">Quin-etiam globus in occa&longs;um explo­<lb/>&longs;us non exibit è fi&longs;tula, &longs;ed qua&longs;i immotus con&longs;i­<lb/>&longs;tet; quia nempe quantum motu proprio in occi­<lb/>dentem connitetur, tantum impetus à Terra factus <lb/>illum in ortum reprimet. </s> <s id="id.000702">Addunt, &longs;i globus diriga­<lb/>tur &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem, aberrationem <lb/>&longs;emper à &longs;copo futuram; quia dum globus feretur <lb/>per aërem, &longs;copus intereà in ortum promouebitur, <pb pagenum="100" xlink:href="027/01/099.jpg"/>locu&longs;que ferietur procùl ad acca&longs;um. </s> <s id="id.000703">Verumtamen <lb/>experimenta de colludentibus pilâ intra nauim à <lb/>&longs;imili &longs;umpta rem per&longs;picuè &longs;oluunt. </s> <s id="id.000704">Loco enim <lb/>manus intellige fi&longs;tulam; loco pilæ globum; loco <lb/>nauis Terram; loco aëris mundanum &longs;patium; nihil <lb/>&longs;upererit laboris. </s> <s id="id.000705">Enimverò animi gratiâ repete ex­<lb/>po&longs;itum &longs;chema, & &longs;uppone AFK e&longs;&longs;e lineam in <lb/><figure id="id.027.01.099.1.jpg" xlink:href="027/01/099/1.jpg"/><lb/>&longs;uperficie globi Telluris vnâ cum tota Tellure mo­<lb/>bilem, &longs;ed pro tempore tamen, hoc e&longs;t, dum globus <lb/>exploditur, re&longs;pondentem parti immobilis &longs;patij A <lb/>FK, eo modo, quo iam dictum e&longs;t. </s> <s id="id.000706">Suppone etiam <lb/>globum explodi ex puncto Terræ A ea tormenti vi, <lb/>vt peruenite po&longs;&longs;it ad F; & rur&longs;us pari vi ex F, vt <lb/>peruenire po&longs;&longs;it ad A, etiam globo Terræ penitùs <lb/>quie&longs;cente; dico, licet Terra moueatur, globum <lb/>vtrimque explo&longs;um nihilo &longs;eciùs peruenturum ad <lb/>eadem &longs;uperficiei Terræ puncta, hoc e&longs;t, heinc ad <lb/>F, illeinc ad A. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000707">Nam &longs;it, proüt obijcitur, motus <lb/>Telluris tantus, quantus e&longs;t globi proprius (vti e&longs;&longs;e <lb/>debet tantus circiter &longs;altem, in ve&longs;tro parallelo) erit <lb/>quidem vis globi explo&longs;i ex A in F geminata; &longs;ic­<lb/>que ex A immobili &longs;patij puncto perueniet in K <lb/>etiam immobile; at quia dum globus transferetur, <pb pagenum="101" xlink:href="027/01/100.jpg"/>punctum &longs;uperficiei Terræ A non manebit immotum, <lb/>&longs;ed po&longs;t globum ibit; neque punctum &longs;uperficiei K <lb/>immotum con&longs;i&longs;tet, &longs;ed globum antecedet: inde <lb/>eueniet, vt cùm globus ex puncto mundani &longs;patij <lb/>immobili A, peruentet ad punctum eiu&longs;dem &longs;pa­<lb/>tij itidem immobile K, punctum mobile &longs;uperficiei <lb/>Terræ A perueniat ad punctum &longs;patij immobile F; <lb/>& punctum mobile &longs;uperficiei F perueniat ad pun­<lb/>ctum &longs;patij immobile K; &longs;icque globus percurrat <lb/>quidem ex mundano &longs;patio lineam AK, &longs;ed ex &longs;u­<lb/>perficie tamen Telluris &longs;olummodo lineam AF; <lb/>quemadmodum faceret Terra quie&longs;cente. </s> <s id="id.000708">Explo­<lb/>datur deinde globus ex F in A; quia dum erit per <lb/>aërem, neque punctum F, neque punctum A &longs;uper­<lb/>ficiei terrenæ erunt immota; &longs;ed interim punctum <lb/>F perueniet ad punctum immobile &longs;patij K, & pun­<lb/>ctum A ad punctum immobile F, & aliunde quantum <lb/>globus vi impre&longs;&longs;a à tormento feretur ex puncto <lb/>immobili F ver&longs;us A, tantum vi impre&longs;&longs;a à Terra <lb/>referetur ex A ver&longs;us F; fiet, vt re&longs;pectu &longs;patij im­<lb/>motus con&longs;i&longs;tat, donec cadat in punctum mobile &longs;u­<lb/>perficiei A, quod intereà ad punctum F immobile <lb/>perueniet. </s> <s id="id.000709">Neque iam debet videri mirum, mo­<lb/>ueri globum per aërem, & non moueri tamen per <lb/>mundanum &longs;patium. </s> <s id="id.000710">Videlicet præter iam dicta (ex <lb/>quibus con&longs;tat non tam globum transferri per aërem, <lb/>quàm aërem ferri præter globum; & motum globo <lb/>à vi&longs;u tribui, qui tamen e&longs;t aëris) con&longs;tat rem aliun­<lb/>de ita &longs;e habere, ac dum vides hominem conto in fluuij <lb/>fundum defixo, aut fune ponti illigato impellere lem-<pb pagenum="102" xlink:href="027/01/101.jpg"/>bum &longs;uis pedibus. </s> <s id="id.000711">Ille quippe nihilo &longs;ecùs mutat <lb/>pedes, inambulatque, ac facis et &longs;upra ip&longs;am Ter­<lb/>ram; & nihilominùs vides ip&longs;um non mutare locum, <lb/>&longs;i comparetur ad aërem, ripam, &longs;uppo&longs;itum fun­<lb/>dum, quidpiamve aliud immobile; &longs;ed mutare &longs;o­<lb/>lùm locum re&longs;pectu partium lembi, qui intereà &longs;ub <lb/>ip&longs;o mouetur, quatenus ex puppi aut prora oppo­<lb/>&longs;itam partem attingit. </s> <s id="id.000712">Nimirum re&longs;pectu aëris, aut <lb/>ripæ immobilis e&longs;t, quia præter motum proprium, <lb/>quo fertur ver&longs;us vnam partem, afficitur etiam motu <lb/>alio, qui ip&longs;um tantundem refert in partem oppo­<lb/>&longs;itam. </s> <s id="id.000713">Idem eueniet, &longs;i quis in medio flumine, aut <lb/>etiam in mari ab&longs;que conto, aut fune, tanta volo­<lb/>citate moueatur à prora in puppim, quanta nauis <lb/>ip&longs;a mouetur. </s> <s id="id.000714">Nam mouebitur quidem per nauim, <lb/>mutabit que &longs;ucce&longs;&longs;iuè parteis nauis varias; &longs;ed quod <lb/>ad ip&longs;um aërem, aquamve, aut fundum &longs;uppo&longs;itum <lb/>&longs;pectat, con&longs;i&longs;tet qua&longs;i immobilis, neque reuerâ <lb/>locum mutabit. </s> <s id="id.000715">Pari igitur modo globus feretur <lb/>quidem impetu proprio, &longs;iue à machina impre&longs;&longs;o ab <lb/>oriente in occidentem, reip&longs;áque mouebitur per Ter­<lb/>ræ &longs;uperficiem, eiu&longs;que parteis commutabit: at re&longs;­<lb/>pectu mundani &longs;patij per&longs;euerabit qua&longs;i immotus, <lb/>quia quantum motu proprio in occa&longs;um feretur, <lb/>tantundem motu à Terra impre&longs;&longs;o referetur in or­<lb/>tum. </s> <s id="id.000716">Eadem porrô, proportione, euenient, &longs;eu <lb/>motum Terræ velociorem, &longs;eu tardiorem habeas <lb/>motu globi proprio. </s> <s id="id.000717">Quemadmodum à pari intel­<lb/>ligitur ex dictis &longs;uperiùs de projectione, & rejectione <lb/>pilæ &longs;ecundum longitudinem nauis; cùm nihil &longs;it ne-<pb pagenum="103" xlink:href="027/01/102.jpg"/>ce&longs;&longs;e explicare ampliùs quemadmodum fiat adjectio, <lb/>aut detractio virtutis communis comparatæ cum <lb/>propria: quandò, vt iam dictum e&longs;t, &longs;imili ratione &longs;e <lb/>habent pila, & globus; manus, & fi&longs;tula; nauis, & <lb/>Terra; aër, & &longs;patium. </s> <s id="id.000718">Heinc, quod dicitur de glo­<lb/>bo projecto &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem ex iis <lb/>&longs;oluitur, quæ dicta &longs;unt de projectis ex naui, aut <lb/>etiam ex curru. </s> <s id="id.000719">Etenim, dum globus è fi&longs;tula exit, <lb/>non tantum habet motum &longs;ecundum longitudinem <lb/>fi&longs;tulæ; &longs;ed etiam &longs;ecundum horizontalem lineam; <lb/>incipitque proinde ex hoc duplici motu de&longs;cribi li­<lb/>nea media, &longs;ecundum quam tendere pergat, poft­<lb/>quàm exiit è fi&longs;tula; adeò vt quantùm fi&longs;tula, tan­<lb/>tundem ip&longs;e tendat in ortum, fitque &longs;emper è re­<lb/>gione orificij fi&longs;tulæ, per quod fuit trajectus; & in­<lb/>tereà tamen promoueatur vltra id orificium, & v&longs;­<lb/>que ad &longs;copum tandem directè perueniat, qui ip&longs;e <lb/>quoque e&longs;t intereà tantundem promotus in ortum, <lb/>quantum fi&longs;tula, inque eádem &longs;ecundum Terræ &longs;u­<lb/>perficiem linea perman&longs;it. </s> <s id="id.000720">Dicerem etiam de globo <lb/>&longs;ur&longs;ùm directè explo&longs;o, recidentéque ad perpen­<lb/>diculum: &longs;ed ratio eadem plane e&longs;t, & difficultas ma­<lb/>net &longs;oluta ex iis, quæ circa explo&longs;ionem è naui me­<lb/>morata &longs;unt. </s> <s id="id.000721">Quin-etiam hoc loco videtur res e&longs;&longs;e <lb/>tantò intellectu facilior, quantò per id tempus, quo <lb/>globus exit è fi&longs;tula, intelligitur &longs;imùl moueri &longs;en­<lb/>&longs;ibiliùs ver&longs;us ortum; &longs;icque ex motu &longs;ur&longs;ùm, & <lb/>motu in orientem de&longs;cribere lineam inter verticalem, <lb/>& horizontalem mediam, &longs;ecundum quam deinceps <lb/>tran&longs;latus, ita &longs;ur&longs;ùm emoueatur à fi&longs;tula, vt tamen <pb pagenum="104" xlink:href="027/01/103.jpg"/>etiam in ortum tantundem, ac ip&longs;a promoueatur, <lb/>&longs;icque directè illi &longs;emper immineat, &longs;eu ad perpen­<lb/>diculum &longs;it, recidatque tandem in ip&longs;am. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000722">VI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000723">Neque verò allata modò argumenta nulla <lb/>videntur; &longs;ed illa etiam nihil concludunt, quæ ex ap­<lb/>parente rerum motu, quieteve &longs;olent obijci. </s> <s id="id.000724">Vi­<lb/>demus enim, inquiunt, Solem, cæteraque &longs;idera <lb/>oriri, occidere, circa nos moueri; videmus & hanc <lb/>ip&longs;am Terram, cui in&longs;i&longs;timus, pror&longs;ùs quie&longs;cere: an­<lb/>non igitur omnia ibunt naturæ legi præpo&longs;tera, &longs;i <lb/>&longs;idera quie&longs;cant, & Terra moueatur? </s> <s id="id.000725">Sed piget cram­<lb/>bem à Copernicanis toties repetitam heic repetere; <lb/>cùm præ&longs;ertìm con&longs;tet ex iam antè dictis, &longs;eu na­<lb/>uis alia moueatur ad no&longs;tram immotam: &longs;eu no&longs;tra <lb/>moueatur ad immotam aliam, motum tamen &longs;emper <lb/>nobis apparere non no&longs;træ, &longs;ed alterius nauis: adeò <lb/>vt, &longs;i in medio mari &longs;imus, & nihil &longs;it, ni&longs;i cælum <lb/>vndique, & vndique pontus, videamur ip&longs;i nobis <lb/>ip&longs;is immoti planè con&longs;i&longs;tere; quantumcúmque & <lb/>&longs;ecundo vento moueamur; & ad nauim aliam an­<lb/>choris firmatam feramur: quæ proinde tantum ap­<lb/>parebit accedere ad nos, quantum reuerâ nos accede­<lb/>mus ad ip&longs;am. </s> <s id="id.000726">Cæterùm quia nos longo v&longs;u, expe­<lb/>rientiá que edocti &longs;en&longs;um, &longs;eu imaginationem mente, <lb/>&longs;eu ratione enitimur corrigere, ac reip&longs;a corrigimus, <lb/>& rem &longs;ecùs &longs;e habere, quàm nobis appareat, nobis <lb/>per&longs;uademus; finge tamen, ni&longs;i hominem natum, <lb/>educatumque in media naui, &longs;altem mediterraneum, <lb/>qui nauigium nunquam viderit, & dormiens, oculi&longs;­<lb/>ve clau&longs;is, ac nihil tale cogitans, in nauim tran&longs;la-<pb pagenum="105" xlink:href="027/01/104.jpg"/>tus, deducatur in medium mare, vbi, quemadmo­<lb/>dum dixi, nihil &longs;it præter cælum, pontumque, & na­<lb/>uis alia ad anchoram. </s> <s id="id.000727">Tum, &longs;i aperiat oculos, & <lb/>naui, in qua erit, veloci&longs;&longs;imè præter aliam mota, ex <lb/>illo requiras, vtri motum, vtri quietem conuenire <lb/>exi&longs;timet; re&longs;pondebit haud-dubiè, nauim in qua <lb/>erit, quie&longs;cere, & aliam moueri. </s> <s id="id.000728">Et iubeto, quan­<lb/>tum voles, vt attendat; fieri enim po&longs;&longs;e, vt nauis, <lb/>in qua erit, moueatur, immotaque &longs;it alia; iurabit <lb/>&longs;e non decipi; ac tantò magis &longs;ecurus erit nauim <lb/>&longs;uam quie&longs;cere, quantò ob&longs;eruabit omneis eius par­<lb/>teis in eodem &longs;emper &longs;itu manere; non di&longs;cedere <lb/>puppim in vnam partem, & proram in aliam; non <lb/>accedere etiam ad &longs;e mutuò; non parteìs item late­<lb/>raleis; non tran&longs;tra; non malos, non quicquid at­<lb/>tinet ad nauim; & intereà nautas variè per foros <lb/>cur&longs;itare, malos &longs;candere, &longs;entinam exhaurire, & <lb/>omnia pror&longs;us peragere, vt &longs;i nauis con&longs;tituta e&longs;&longs;et, <lb/>con&longs;i&longs;teretque in medio foro, mediove agro oppidi. <lb/></s> <s id="id.000729">Iam verò globus Terræ e&longs;t, in quem, qua&longs;i dor­<lb/>mientes tran&longs;lati, vel potiùs in quo non cogitantes <lb/>nati &longs;umus. </s> <s id="id.000730">Ex quo autem oculos aperuïmus, & <lb/>præter hunc globum, contemplati &longs;umus alium, <lb/>videlicet Solem, in eodem cum Terra qua&longs;i æquore, <lb/>&longs;eu &longs;patio mundano; quæ&longs;itum e&longs;t vtri i&longs;torum glo­<lb/>borum competeret quies, vtri motus? </s> <s id="id.000731">nos verò <lb/>incunctanter pronunciauimus competere haud-du­<lb/>biè quietem Terræ, & motum Soli. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000732">Admonüere Py­<lb/>thagoras, Plato, Ari&longs;tarchus, antiquiores alij; <lb/>itemque Copernicus, Galileus, Kepplerus, recen-<pb pagenum="106" xlink:href="027/01/105.jpg"/>tiores plures, forta&longs;&longs;is nos decipi, & quie&longs;cere So­<lb/>lem, Terramque moueri: nos tamen contrà in&longs;ti­<lb/>timus; ac tantò ob&longs;tinatiores facti &longs;umus, quantò <lb/>magis attendentes, ob&longs;eruauimus parteis Terræ à &longs;e <lb/>mutuò non di&longs;trahi; &longs;ed illum quidem montem e&longs;&longs;e <lb/>&longs;emper ad boream, hanc vrbem ad au&longs;trum, illum <lb/>fluuium ad ortum, hanc in&longs;ulam ad occa&longs;um; ac <lb/>nos intereà &longs;upra Terram perinde di&longs;currere, ac <lb/>di&longs;currimus per domum, &longs;iue ciuitatem, in qua na­<lb/>ti &longs;umus: adeò vt, quemadmodum neque domus <lb/>per ciuitatem, neque ciuitas per prouinciam, Ter­<lb/>ramve di&longs;currit; ita ip&longs;a quoque Terra non videa­<lb/>tur per &longs;patia mundi di&longs;currere. </s> <s id="id.000733">Atque ita quidem <lb/>&longs;e habet ab exortu v&longs;que no&longs;tra imaginatio; neque <lb/>animaduertimus, Terram e&longs;&longs;e fortè in&longs;tar nauis, <lb/>fierique po&longs;&longs;e, vt ex&longs;i&longs;tentes in Terra perinde fal­<lb/>lamur, ac Mediterraneus ille, dum in naui e&longs;t. <lb/></s> <s id="id.000734">Quippe quod-nam erit di&longs;crimen? </s> <s id="id.000735">aut quæ ratio <lb/>di&longs;criminis? </s> <s id="id.000736">& quis modus &longs;eu veritatem, &longs;eu erro­<lb/>rem interno&longs;cendi? </s> <s id="id.000737">Ac non dico quidem proptereà <lb/>moueri Terram, quie&longs;cere Solem; &longs;ed quærendas <lb/>dico rationes meliores, quàm quæ ex &longs;en&longs;u ip&longs;o pe­<lb/>tuntur. </s> <s id="id.000738">Et ni&longs;i fui&longs;&longs;emus quidem vnquam experti <lb/>vi&longs;us no&longs;tri fallaciam, excu&longs;abiles videremur, <lb/>po&longs;&longs;emu&longs;que obijcere, nihil e&longs;&longs;e vi&longs;u mani­<lb/>fe&longs;tius, aut certius; detractáque oculis fide nihil <lb/>fieri per&longs;ua&longs;ione dignum: at quia nos experientia <lb/>docuit vi&longs;um falli tantoperè, neque fidem &longs;emper <lb/>adhibendam oculis e&longs;&longs;e, idque cùm de motu po­<lb/>ti&longs;&longs;imùm agitur; quidnam re&longs;ponderi pote&longs;t aliud, <pb pagenum="107" xlink:href="027/01/106.jpg"/>quàm & vi&longs;um, & &longs;en&longs;us alios e&longs;&longs;e ratione corri­<lb/>gendos? </s> <s id="id.000739">Si ratione porrô vi&longs;um corrigamus, quid <lb/>Mediterraneo illi per&longs;uadebimus, ni&longs;i moueri nauim, <lb/>in qua e&longs;t, quie&longs;cere nauim, ver&longs;us quàm accedit? <lb/></s> <s id="id.000740">Et cùm ita fecerimus, quid, pari ratione per&longs;uade­<lb/>bimus aliud nobis ip&longs;is, quàm moueri Terram, cui <lb/>in&longs;i&longs;timus, quie&longs;cere Solem, ver&longs;us quem mouemur? </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000741">VII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000742">Quod dictum porrô e&longs;t de Sole, videtur <lb/>&longs;imùl quoque dicendum de &longs;ideribus cæteris. </s> <s id="id.000743">Nam <lb/>pari modo, &longs;i nos cum Terra ver&longs;us ortum conuerti­<lb/>mur, nece&longs;&longs;e e&longs;t nobis &longs;emper, continuóque, aliæ, <lb/>aliæque partes vi&longs;ibiles mundi aut cœli, vt putà Lu­<lb/>na, &longs;tellæque tam errantes, quàm inerrantes ver&longs;us <lb/>ortum retegantur, totidemque intereà ver&longs;us oc­<lb/>ca&longs;um occultentur; & quæ exortæ fuerint, appa­<lb/>reant continuò ad meridianum a&longs;cendere, præter­<lb/>gredique, & in occa&longs;um de&longs;cendere, ac &longs;ub Terram <lb/>quoque, &longs;eu infra horizontem pergere, donec vna <lb/>reuolutione intra horas viginti quatuor ab&longs;oluta, <lb/>appareant rur&longs;ùs exoriri, a&longs;cendere, &c. </s> <s id="id.000744">Cur non id <lb/>verò potiùs appareat ex conuer&longs;ione no&longs;tri oculi ad <lb/>parteis cæli orientaliores, quàm ex conuer&longs;ione tot, <lb/><expan abbr="tantarumq;">tantarumque</expan> partium ver&longs;us oculum: quemadmodum <lb/>nobis eleuatio poli apparet, non toto cælo conuer­<lb/>&longs;o in meridiem; &longs;ed oculo &longs;olo promoto in boream? <lb/></s> <s id="id.000745">Nam in hac quidem ciuitate polus boreus attolli­<lb/>tur &longs;olum gradibus quadraginta tribus cum &longs;emi&longs;&longs;e; <lb/>& vbi tamen immoto cælo ad ciuitatem v&longs;que ve­<lb/>&longs;tram iter in&longs;tituimus, ita paulatìm parteis inferio­<lb/>res, inferiore&longs;que, &longs;ub ip&longs;o polo detegimus, vt de-<pb pagenum="108" xlink:href="027/01/107.jpg"/>nique i&longs;teic polus attollatur gradibus proximè qua­<lb/>draginta nouem. </s> <s id="id.000746">Dicent non totam Terram in bo­<lb/>ream, &longs;ed nos duntaxat progredi; verùm id adfer­<lb/>tur &longs;olùm in exemplum, vt o&longs;tendam, &longs;eu oculus &longs;o­<lb/>lus, &longs;eu oculus vnà cum Terra progrediatur ver&longs;us <lb/>ortum, po&longs;&longs;e &longs;idera videri attolli; neque, vt hoc <lb/>appareat, e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, conuerti ip&longs;a ver&longs;us oc­<lb/>ca&longs;um. </s> <s id="id.000747">Addo, &longs;i iudicant facilius moueri &longs;olum <lb/>oculum, quàm totam Terram in boream; cur non <lb/>facilius quoque iudicent moueri &longs;olam Terram in <lb/>ortum, quàm &longs;idera omnia, machinamque cælorum <lb/>vniuer&longs;am moueri in occa&longs;um? </s> <s id="id.000748">Non definio &longs;anè <lb/>vtrum fiat: &longs;ed cùm, quod &longs;pectat ad oculum, po&longs;­<lb/>&longs;it vtrumque æquè præ&longs;tari; innuo &longs;olùm e&longs;&longs;e ra­<lb/>tione agendum, vt mens in eam partem propendeat, <lb/>quam ratio fecerit veri&longs;imiliorem. </s> <s id="id.000749">Hoc verò po&longs;ito, <lb/>cùm ratione &longs;uadente &longs;it vero&longs;imilius moueri nauim <lb/>ver&longs;us portum, quàm portum, ac naueis, & domos, <lb/>terra&longs;que attiguas moueri ver&longs;us ip&longs;am nauim; & <lb/>&longs;pectante aliquo ex edita turri totam ciuitatem <lb/>circumpo&longs;itam, probabilius &longs;it hominem in fa&longs;ti­<lb/>gium turris emergere, &longs;e&longs;eque in omnem circum <lb/>partem conuertere, quàm ciuitatem totam deprimi, <lb/>ac circa ip&longs;um conuerti; & oratore pro &longs;ugge&longs;tu <lb/>perorante, con&longs;entaneum magis &longs;it ip&longs;ius vultum <lb/>ad omneis circùm auditorij parteis ex ordine dirigi, <lb/>quàm totum auditorium circa vultum immobilem, <lb/>atque id genus &longs;imilia: Cur non ratione eadem &longs;ua­<lb/>dente fiat vero&longs;imilius, probabilius, magis con&longs;en­<lb/>taneum moueri Terram ver&longs;us ortum, ac totam <pb pagenum="109" xlink:href="027/01/108.jpg"/>mundi machinam, &longs;ideraque omnia &longs;alutare ex or­<lb/>dine; quàm tantam illam machinam, totque, & <lb/>tanta &longs;idera circum ip&longs;am ire, eamque &longs;alutare? <lb/></s> <s id="id.000750">Profectò nauis e&longs;t aliqua &longs;en&longs;ibilis portio, &longs;iue po­<lb/>tiùs e&longs;t alicuius &longs;en&longs;ibilis magnitudinis re&longs;pectu <lb/>portus, totiu&longs;que oppo&longs;itæ oræ; homo re&longs;pectu ci­<lb/>uitatis, vultus re&longs;pectu auditorij: Terra verò com­<lb/>parata ad tantæ illius machinæ amplitudinem, non <lb/>modò punctum e&longs;t, &longs;ed etiam, &longs;i quid fingi pote&longs;t <lb/>in&longs;en&longs;ibilius, ac minus puncto. </s> <s id="id.000751">Quanquam res po&longs;­<lb/>&longs;et fortè videri vtcùmque tolerabilis, &longs;i tota illa ma­<lb/>china vnico, ac &longs;implici motu circumferretur ver­<lb/>&longs;us occa&longs;um; &longs;ed cùm aliunde tot Planetæ circum­<lb/>ferantur quoque ver&longs;us ortum; quid potuit fieri <lb/>ab&longs;urdius, quàm fingi &longs;upra Planetas, &longs;upraque <lb/>omneis &longs;tellas fixas, ac &longs;phæras etiam cry&longs;tallinas, <lb/><expan abbr="va&longs;ti&longs;&longs;imã">va&longs;ti&longs;&longs;imam</expan> &longs;phæram Primi mobilis, quæ aduer&longs;us infe­<lb/>riores nitenteis in ortum &longs;uis ac lentis motibus, con­<lb/>tranitatur ip&longs;a, & ver&longs;us occa&longs;um incredibili ce­<lb/>leritate omneis abripiat? </s> <s id="id.000752">An pote&longs;t e&longs;&longs;e quidpiam <lb/>violentius; & cogitari tamen e&longs;&longs;e in rerum natura <lb/>perpetuum? </s> <s id="id.000753">An e&longs;&longs;e quidpiam amfractuo&longs;ius; & at­<lb/>tribui tamen naturæ, quæ quò tendit, procedit &longs;em­<lb/>per per breui&longs;&longs;imam, & complanati&longs;&longs;imam viam? <lb/></s> <s id="id.000754">Terrâ profecto in ortum conuer&longs;â, quo compen­<lb/>dio&longs;iùs nihil e&longs;t, &longs;ui, lentique in ortum motus re­<lb/>linquentur ip&longs;is Planetis; & qui tam ip&longs;is, quam &longs;tel­<lb/>lis fixis ver&longs;us occa&longs;um ine&longs;&longs;e apparet, ex vnica Ter­<lb/>ræ in ortum conuer&longs;ione apparebit; adeò vt hæc <lb/>&longs;ola, &longs;implexque conuer&longs;io æquiualeat illi primo mo-<pb pagenum="110" xlink:href="027/01/109.jpg"/>bili; intereáque rapiditate, violentia, intricatione il­<lb/>la tanta liberet orbeis inferiores. </s> <s id="id.000755">Quanquam aliunde <lb/>&longs;olidi orbes, qui in&longs;itos &longs;ibi Planetas deuehentes, <lb/>debuerunt e&longs;&longs;e contigui, vt inferiores abripi à &longs;u­<lb/>perioribus po&longs;&longs;ent, nulli planè &longs;unt; vt vel explorati <lb/>motus Veneris, & Mercurij &longs;upra, ac infra Solem, <lb/>& Cometarum traiectiones per &longs;patia illa &longs;atis con­<lb/>uincunt. </s> <s id="id.000756">Quare nec motus ille raptus pote&longs;t iam <lb/>ampliùs peragi; quandò Planetarum quidem glo­<lb/>bos per libera, fluxáque &longs;patia abripi non po&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>&longs;atis per&longs;picuum; & retentis etiam &longs;olidis &longs;phæris, <lb/>manife&longs;tum e&longs;t, &longs;i &longs;uperficies inferiorum convexæ, <lb/>& &longs;uperiorum concauæ politi&longs;&longs;imæ fuerint (vt nece&longs;­<lb/>&longs;ariò, & vulgò cen&longs;ent) non po&longs;&longs;e planè inferiores <lb/>à &longs;uperioribus abripi, quippe de&longs;tituræ an&longs;is, qui­<lb/>bus in orbem impellantur, motumque accipiant; <lb/>ac po&longs;&longs;e ad &longs;ummum impul&longs;ionem pror&longs;ùm, &longs;eu in <lb/>rectum accipere, qualis profectò non admittetur. <lb/></s> <s id="id.000757">Noto intereà propter Cometas; cùm præter pro­<lb/>prias trajectiones, quæ &longs;unt nunc in boream, nunc <lb/>in au&longs;trum, nunc aliò; appareant etiam conuer&longs;ione <lb/>diurna ab ortu in occa&longs;um ferri; quid vero&longs;imilius <lb/>cogitari po&longs;&longs;it, quàm moueri illos motu vnico, &longs;eu <lb/>trajectione propria; circumductionem verò illam in <lb/>occa&longs;um e&longs;&longs;e duntaxat apparentem, ex conuer&longs;ione <lb/>Terræ diurna in ortum? </s> <s id="id.000758">Hæc &longs;anè conuer&longs;io eiu&longs;­<lb/>modi e&longs;t, vt quicquid &longs;ur&longs;ùm, vltrave Terram, ac <lb/>per mundana &longs;patia &longs;eu e&longs;t, &longs;eu na&longs;citur, &longs;eu tran&longs;it, <lb/>affingat illi, vt & apparet, conuer&longs;ionem ver&longs;us oc­<lb/>ca&longs;um. </s> <s id="id.000759">Ni&longs;i verò id non videtur e&longs;&longs;e captui accom-<pb pagenum="111" xlink:href="027/01/110.jpg"/>modatius, quàm raptum primi mobilis ad aërem <lb/>v&longs;que nobis vicinum extendere, vt &longs;eu Cometa, <lb/>&longs;eu quid aliud in eo fuerit, ver&longs;us occa&longs;um abripi <lb/>po&longs;&longs;it? </s> <s id="id.000760">Stupendum profectò, punctulum hoc &longs;olum <lb/>immotum con&longs;tare: & tantam circùm machinam ro­<lb/>tatione intereà illa incredibiliter celeri inde&longs;inen­<lb/>ter circumductam! Quare neque e&longs;t, cur Coperni­<lb/>canis vt ab&longs;urdum obijciant, fore vt nos in parte <lb/>quadam &longs;uperficiei terrenæ ex&longs;i&longs;tentes tanta mo­<lb/>ueamur celeritate, vt vix globus bombardicus cele­<lb/>ritatem tantam a&longs;&longs;equatur: &longs;iquidem retorquebi­<lb/>tur, quàm videatur e&longs;&longs;e incomparabiliter ab&longs;urdius <lb/>eiu&longs;dem circumductionis celeritatem transferre in <lb/>partem &longs;uperficiei &longs;phæræ Lunæ, Solis, Firmamen­<lb/>ti, Primi mobilis? </s> <s id="id.000761">Nam nece&longs;&longs;e e&longs;t quidem in vno <lb/>horæ &longs;ecundo, &longs;eu in inter&longs;titio, quod e&longs;t ab vna me­<lb/>diocri pul&longs;atione arteriæ ad aliam, punctum terrenæ <lb/>&longs;uperficiei percurrere &longs;ub Aequatore, vbi motus e&longs;t <lb/>rapidi&longs;&longs;imus, orgyias, &longs;eu toi&longs;as circiter ducentas; <lb/>& à nobis, ver&longs;us dimidium latitudinis borealis ex­<lb/>&longs;i&longs;tentibus, circiter centum; at cùm vel ip&longs;ius Fir­<lb/>mamenti ambitus iuxta communem &longs;ententiam &longs;it <lb/>major Terræ ambitu plu&longs;quàm quinquagies millies, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t in vno horæ &longs;ecundo punctum ambitus <lb/>Firmamenti percurrere quinquagies millies tantun­<lb/>dem orgyiarum. </s> <s id="id.000762">Itaque dum vnum ab&longs;urdum de­<lb/>uitant, incidunt in aliud, quod &longs;it quinquagies mil­<lb/>lies ab&longs;urdius. </s> <s id="id.000763">Quantùm putas verò occurret ad­<lb/>augenda ab&longs;urditas, cùm acceptum fuerit punctum <lb/>in ambitu Primi mobilis, ac interpo&longs;ito pre&longs;ertìm <pb pagenum="112" xlink:href="027/01/111.jpg"/>vno, alterove cry&longs;tallino cælo? </s> <s id="id.000764">Et obijciant præ­<lb/>tereà parteis Terræ præ tanta illa vertigine di&longs;tra­<lb/>ctum iri: quàm erit magis di&longs;tractio timenda par­<lb/>tibus Primi mobilis, vt abreptis vertigine incom­<lb/>parabiliter rapidiore? </s> <s id="id.000765">Tamet&longs;i ip&longs;is partibus Terræ <lb/>nihil &longs;ube&longs;t periculi, quæ, quòd cohæreant omnes <lb/>inter &longs;e, motúque &longs;emper naturali, æquabilique fe­<lb/>rantur, perinde &longs;e habent, ac &longs;i quie&longs;cerent; &longs;olu&longs;­<lb/>que foret ca&longs;us timendus, &longs;i Terra impingeretur in <lb/>corpus ob&longs;i&longs;tens, aut aliàs quiete repentina con&longs;i­<lb/>&longs;teret; quod magis tamen timendum non e&longs;t, quàm <lb/>ne &longs;ecundum communem &longs;ententiam Mundus impin­<lb/>gatur, aut repentè conquie&longs;cat. </s> <s id="id.000766">Quo loco id vi­<lb/>detur e&longs;&longs;e con&longs;ideratione dignum, &longs;i Terra fui&longs;&longs;et <lb/>&longs;uápte naturâ ad quie&longs;cendum in&longs;tituta, &longs;ortituram <lb/>hand-dubiè fui&longs;&longs;e aut pyramidalem, aut cubicam <lb/>formam, non, vt habet, orbicularem; cuius cau&longs;à <lb/>vti ad motum e&longs;t comparati&longs;&longs;ima, ita videtur peni­<lb/>tùs moueri &longs;uapte naturâ. </s> <s id="id.000767">Neque obijcias Solem <lb/>quoque, imô etiam Firmamentum, atque adeò Mun­<lb/>dum &longs;ecundum Copernicanos orbicularis e&longs;&longs;e fi­<lb/>guræ nam & Soli ip&longs;i in centro circumvolutionem <lb/>non negant, quæ eadem po&longs;&longs;it conuenire Firmamen­<lb/>ti &longs;ideribus, circa proprios nempe axeis reuolutis, <lb/>vnde e&longs;&longs;e &longs;cintillatio à pleri&longs;que putatur; & quod ad <lb/>ip&longs;am Firmamenti, &longs;eu Mundi conuexitatem attinet, <lb/>&longs;it ne orbicularis an non; id neque ad illorum hy­<lb/>pothe&longs;in nece&longs;&longs;arium e&longs;t, neque pote&longs;t humanæ <lb/>menti innote&longs;cere vllâ conjecturâ </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000768">VIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000769">Obiter verò, ne id moretur, quòd circulari <pb pagenum="113" xlink:href="027/01/112.jpg"/>motui ob&longs;tare videatur Terræ grauitas, cuius propri­<lb/>um &longs;it id corpus, cui ine&longs;t, deor&longs;ùm rectà pellere; <lb/>ideò &longs;ciendum e&longs;t grauitatem affectionem e&longs;&longs;e non <lb/>totius Terræ, &longs;ed partium ip&longs;ius, donec ab ip&longs;a auel­<lb/>luntur. </s> <s id="id.000770">Declarata penè res manet ex iis, quæ dixi <lb/>&longs;uperiore Epi&longs;tola, cùm de corporum terrenorum <lb/>attractione ab ip&longs;a Terra. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000771">Nam globus quidem ip&longs;e <lb/>Terræ &longs;ecundum &longs;e totum &longs;pectatùs nullo indiget <lb/>motu recto, quo &longs;e in locum &longs;uum recipiat, è quo <lb/>nunquàm egreditur; indigent verò eius partes, vt <lb/>&longs;e in ip&longs;um globum recipiant, à quo contingit illas <lb/>inter dum emoüeri, ac &longs;eparari. </s> <s id="id.000772">Quamobrem nihil <lb/>fuit nece&longs;&longs;e indere toti ip&longs;i globo grauitatem, &longs;eu <lb/>vìm, impetumque, quo rectà ferretur in locum, ex­<lb/>tra quem con&longs;titutus foret; &longs;ed &longs;atis fuit inderevim, <lb/>qua contineret &longs;uas parteis, ea&longs;demque retraheret, <lb/>&longs;i contingeret eas diuelli. </s> <s id="id.000773">Scilicet motus i&longs;te rectus, <lb/>quem grauitatis dicimus, vnitiuus e&longs;t, vt &longs;ic dicam, <lb/>& congregatiuus omnium Terræ partium; indició­<lb/>que e&longs;t, quòd tam ex parte no&longs;tri, quàm ex parte <lb/>antipodum, & vndequáque in idem con&longs;piret; &longs;ed <lb/>cùm &longs;it congregatiuus partium relatarum in ip&longs;um <lb/>globum, non e&longs;t tamen congregatiuus ip&longs;ius globi <lb/>cum re alia, vt &longs;i Terra e&longs;&longs;et cum Luna, orbibu&longs;ve <lb/>aliis mundi congreganda. </s> <s id="id.000774">Neque dici pote&longs;t gra­<lb/>uitatem, &longs;eu vim ad hunc motum, conce&longs;&longs;am e&longs;&longs;e <lb/>toti Terræ, vt vel &longs;e recipiat in locum mundi infimum, <lb/>vel recepta, &longs;e in illo <expan abbr="cõtineat">contineat</expan>. </s> <s id="id.000775">Siquidem in mundo ni­<lb/>hil <expan abbr="infimũ">infimum</expan>, aut &longs;upremum e&longs;t, ni&longs;i comparatè ad &longs;itum <lb/>animalis, ac poti&longs;&longs;imùm hominis, cuius vna e&longs;t pars <pb pagenum="114" xlink:href="027/01/113.jpg"/>quæ dicitur &longs;uprema, videlicet caput, alia, quæ in­<lb/>fima, videlicet pedes; eo modo, quo non e&longs;t etiam <lb/>in mundo aliquid dextrum, aut &longs;ini&longs;trum, &longs;ed com­<lb/>paratè duntaxat ad &longs;itum eiu&longs;dem animalis, cuius <lb/>partes dextra, ac &longs;ini&longs;tra &longs;unt propriæ. </s> <s id="id.000776">Ex quo fit, <lb/>vt quemadmodum pars mundi oriens tibi dextra non <lb/>dicitur, ni&longs;i quatenùs partem dextram ad ip&longs;um con­<lb/>uertis; cùm &longs;i conuerteris &longs;ini&longs;tram, &longs;ini&longs;tra ex&longs;ti­<lb/>tura &longs;it; ita pars mundi verticalis non dicatur e&longs;&longs;e &longs;u­<lb/>prema, ni&longs;i quatenùs partem tui &longs;upremam ip&longs;i ob­<lb/>uer&longs;am habes; cùm &longs;i ad antipodas tran&longs;iens obuer­<lb/>teris infimam, eadem &longs;it infima futura. </s> <s id="id.000777">Dices infi­<lb/>mum accipiendum non e&longs;&longs;e in mundi extremo, &longs;ed <lb/>&longs;olùm in centro, &longs;eu in medio, quod idem &longs;it cen­<lb/>trum, &longs;eu medium Telluris. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000778">At primùm, licet con­<lb/>cedatur habere mundum centrum, &longs;eu medium; <lb/>non &longs;equitur nihilominùs po&longs;&longs;e illud infimum dici; <lb/>vt neque licet vmbilicus &longs;it media in homine pars, di­<lb/>ci proptereà infima pote&longs;t Et &longs;anè, quod opponi­<lb/>tur medio, non &longs;upremum e&longs;t, &longs;ed extremum, &longs;unt­<lb/>que &longs;upremum, & infimum oppo&longs;itæ partes in eo­<lb/>dem extremo; etiam in ip&longs;a Terra; cuius locum me­<lb/>dium non alia ratione infimum habemus, quam vt <lb/>ip&longs;am (&longs;ic loqui liceat) infimitatem bipartiamur, qua <lb/>nos antipodibus, antipodes nobis infimi videntur. <lb/></s> <s id="id.000779">Deinde, ecquis dicere valeat, an, & qualis &longs;it pars mun­<lb/>di extrema, ac proinde an, & vbi &longs;it illius centrum, <lb/>&longs;eu medium; præ&longs;ertìm verò cùm videamus non abs <lb/>ratione controuer&longs;i, moueantur-ne fixæ circa Ter­<lb/>ram, an-non; & &longs;int-ne omnes in eadem &longs;uperficie, <pb pagenum="115" xlink:href="027/01/114.jpg"/>vel potiùs (in&longs;tar planetarum, qui in eadem e&longs;&longs;e ap­<lb/>parent, neque tamen &longs;unt) longiùs, & remotiùs in <lb/>immen&longs;um di&longs;per&longs;æ? </s> <s id="id.000780">Nimirúm ex quo tanta e&longs;t di­<lb/>&longs;tantia, vt vi&longs;us no&longs;ter di&longs;cernere intercepta &longs;patia <lb/>non po&longs;&longs;it, apparent ip&longs;i omnia eiu&longs;dem e&longs;&longs;e di&longs;tan­<lb/>tiæ, omnia in eadem circumferentia, cuius ip&longs;e cen­<lb/>trum &longs;it, vbi &longs;e conuertens ea circum&longs;pectârit: adeò <lb/>vt, &longs;iue in Luna, &longs;iue in Sole, &longs;iue in quacumque <lb/>parte immen&longs;i huius &longs;patij te con&longs;titutum e&longs;&longs;e fingas, <lb/>perinde &longs;is judicaturus & Mundum e&longs;&longs;e &longs;phæricum, <lb/>& ex&longs;i&longs;tere te in centro eius circumferentiæ, in qua <lb/>& omnia &longs;idera, & quæcumque demùm procùl vi­<lb/>deris, imaginére con&longs;tituta. </s> <s id="id.000781">Dignum e&longs;t certè admi­<lb/>ratione ip&longs;os Planetas, ex quibus &longs;olis, vt nobis vi­<lb/>cinioribus, conjecturam quandam licet capere, ad­<lb/>mitti à non-nemine habere motus excentricos, &longs;eu <lb/>quorum centrum alibi, quàm in centro Telluris &longs;it; <lb/>& Terræ tamen centrum id vulgò haberi, circa quod <lb/>globorum cæle&longs;tium circumductiones peragantur? <lb/></s> <s id="id.000782">Heinc proinde dico ne&longs;ciri à nobis, an dum terrena <lb/>corpora, vbi &longs;emota fuerint, referuntur in ip&longs;am <lb/>Terram, ferantur &longs;imùl in centrum Mundi; & <lb/>quamuis forta&longs;&longs;è ferantur, e&longs;&longs;e id tamen ex acci­<lb/>denti; vti e&longs;t etiam ex accidenti, quod in centrum <lb/>Terræ ip&longs;ius ferantur, in quo, tanquam in mero <lb/>puncto neque recipi, neque quietem a&longs;&longs;equi va­<lb/>leant. </s> <s id="id.000783">Scilicet tendunt per &longs;e in Terram, veluti in <lb/>totum, ac principium &longs;uum, ip&longs;amque a&longs;&longs;equutæ <lb/>ita conquie&longs;cunt, vt peruenire pr&etail;terà ad v&longs;que cen­<lb/>trum non magis curent, quàm infans, vbi &longs;e recepit <pb pagenum="116" xlink:href="027/01/115.jpg"/>in &longs;uæ nutricis gremium, petere prætereà eius inte­<lb/>ranea. </s> <s id="id.000784">Ex accidenti verò e&longs;t, quòd dirigantur &longs;i­<lb/>mùl in centrum, quatenus tendentes in Terram per <lb/>breui&longs;&longs;imam lineam, contingit hanc lineam, &longs;i pro­<lb/>ducta intelligatur, tran&longs;ire per centrum; vti ex acci­<lb/>denti e&longs;t, quòd dum ego heinc contendo Pari&longs;ios, <lb/>Caletum ver&longs;us dirigar, de quo tamen non cogito, <lb/>quatenùs eadem via e&longs;t, quæ continüata perducit <lb/>Caletum. </s> <s id="id.000785">Non repeto porrô quæ &longs;unt circa attra­<lb/>ctionem deducta; elicio &longs;olum grauitatem, quæ e&longs;t <lb/>in ip&longs;is partibus Terræ, terreni&longs;ve corporibus, non <lb/>tam e&longs;&longs;e vim in&longs;itam, quàm ex attractu Terræ im­<lb/>pre&longs;&longs;am; idque po&longs;&longs;e intelligi adjuncto exemplo ip­<lb/>&longs;ius magnetis. </s> <s id="id.000786">Accipito enim, & contineto manu la­<lb/>minulam ferri paucarum vnciarum. </s> <s id="id.000787">Si &longs;upponatur <lb/>deinde manui magnes aliquis robu&longs;ti&longs;&longs;imus, expe­<lb/>riere pondus non iam vnciarum, &longs;ed librarum aliquot <lb/>e&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000788">Et quia fatebere hoc pondus non tam e&longs;&longs;e in&longs;i­<lb/>tum ferro, quàm impre&longs;&longs;um ex attractione magne­<lb/>tis manui &longs;uppo&longs;iti; idcircô vbi agitur de pondere <lb/>&longs;eu grauitate lapidis, alteriu&longs;ve corporis terreni, in­<lb/>telligi pote&longs;t ea grauitas non tam conuenire huiu&longs;­<lb/>modi corpori ex &longs;e, quàm ex attractione &longs;uppo&longs;itæ <lb/>Terræ. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000789">Quippe & finge quoties ferrum manu &longs;u­<lb/>&longs;tenta&longs;ti fui&longs;&longs;e magnetem &longs;uppo&longs;itum, quod &longs;uppo­<lb/>&longs;itum tamen ignorares, crederes omninô eiu&longs;modi <lb/>pondus e&longs;&longs;e in&longs;itum ip&longs;i ferro, quod e&longs;&longs;et tamen at­<lb/>tractitium: quid ni igitur idem po&longs;&longs;is de lapide <lb/>credere, quòd illum nunquam &longs;u&longs;tentâtis &longs;ine Terra <lb/>&longs;uppo&longs;ita, quam ne&longs;cieris e&longs;&longs;e magnetem ingentem? <pb pagenum="117" xlink:href="027/01/116.jpg"/>Vt hoc obiter heic attingam; dum vides maiorem <lb/>grauitatem, &longs;iue attractionem imprimi &longs;erro à ma­<lb/>gnete, quàm ab ip&longs;a Terra (à qua etiam magnes, <lb/>dum &longs;u&longs;penditur, ferrum abducit) non id videtur <lb/>e&longs;&longs;e aliunde, quàm ex eo, quòd virtus attractrix e&longs;t <lb/>in magnete collectior, atque adeò inten&longs;ior pro mo­<lb/>dulo corporis, quàm in ip&longs;o corpore Terræ, in quo <lb/>exten&longs;ior e&longs;t, neque in &longs;ingulis partibus, &longs;ed in to­<lb/>to &longs;olùm explicatur quanta e&longs;t tota; eo modo, quo <lb/>&longs;i linguam grano &longs;alis admoueas, id ip&longs;am poten­<lb/>tius afficiet, quàm oceanus; non quod totus ocea­<lb/>nus &longs;al&longs;edinis amplius non habeat, &longs;ed quòd &longs;al­<lb/>&longs;edo in oceano diffu&longs;ior &longs;it, neque, quà linguam ad­<lb/>moues, adeò collecta, & explicita, ac in grano <lb/>vnico &longs;alis. </s> <s id="id.000790">Magnetem, & ferrum vt mittam, cùm <lb/>grauitas lapidis in Terram cadentis intendatur, & ex <lb/>nouorum graduum acce&longs;&longs;ione maior euadat; ac i&longs;ta <lb/>inten&longs;io, &longs;eu graduum acce&longs;&longs;io non videatur aliun­<lb/>de e&longs;&longs;e, quàm ex ip&longs;a Terræ attractione (adjuncta <lb/>modo expo&longs;ito impul&longs;ione aëris) ecquid nam pro­<lb/>babilius e&longs;t, quàm gradum grauitatis primum, la­<lb/>pidique nondum moto conuenientem, ex eadem e&longs;&longs;e <lb/>attractione? </s> <s id="id.000791">Eadem &longs;anè e&longs;t grauitatis &longs;pecies, neque <lb/>qualitas vlla meliùs, quàm à congenea intenditur. <lb/></s> <s id="id.000792">An interim forte hærebis, quòd de leuitate grauita­<lb/>ti oppo&longs;ita, nonnulli&longs;que corporibus conueniente <lb/>nihil intermi&longs;ceam? </s> <s id="id.000793">Sed facio nempe, quòd leuitas <lb/>nihil aliud &longs;it quàm grauitas minor; &longs;icque hæ duæ <lb/>&longs;int <expan abbr="quālitates">qualitates</expan>, &longs;eu proprietates corporum non ab­<lb/>&longs;olutæ, &longs;ed re&longs;pectiuæ; quatenùs nempe vnum cor-<pb pagenum="118" xlink:href="027/01/117.jpg"/>pus dicitur graue re&longs;pectu leuioris, & leue re&longs;pectu <lb/>grauioris, &longs;icque leue e&longs;t, quod e&longs;t minùs graue, <lb/>& graue, quod e&longs;t minùs leue. </s> <s id="id.000794">Vt exemplo dicam, <lb/>comparentur lapis, aqua, oleum, aër, ignis, quæ <lb/>terrena e&longs;&longs;e corpora priùs diximus. </s> <s id="id.000795">Ob&longs;eruabis aquam <lb/>&longs;upra Terræ &longs;uperficiem, vt in lacu, fo&longs;&longs;a, aut, &longs;i <lb/>velis, intra lebetem planè quie&longs;cere: verùm &longs;i la­<lb/>pis immittatur, is ad imum ita de&longs;cendet, vt aqua <lb/>cedens locum, a&longs;cendat. </s> <s id="id.000796">Sic oleum in eodem va­<lb/>&longs;e optimè quie&longs;cet: &longs;ed infundatur aqua, ea petet <lb/>fundum, & oleum &longs;ummum. </s> <s id="id.000797">In eodem va&longs;e non <lb/>&longs;it liquor, quie&longs;cet in illo optimè aër: &longs;ubeat oleum; <lb/>id deor&longs;ùm tendet, & aër &longs;ur&longs;ùm. </s> <s id="id.000798">Denique ignis <lb/>&longs;uápte naturâ ip&longs;i Terræ incumberet; at quia immi­<lb/>net, circum&longs;tatque aër; ideò is viciniam Terræ appe­<lb/>tit, & cogitur ignis ex Terra abire. </s> <s id="id.000799">Ita corpora i&longs;ta <lb/>omnia dicentur grauia, & leuia comparatè, &longs;eu re&longs;­<lb/>pectiuè; & lapis quidem graui&longs;&longs;imus, quia maximè <lb/>omnium attrahitur; &longs;iue minimè omnium leuis, quia <lb/>minimùm abducitur: aqua verò, quæ re&longs;pectu la­<lb/>pidis leuis e&longs;t, grauis erit re&longs;pectu olei; & oleum le­<lb/>ue re&longs;pectu aquæ, erit graue re&longs;pectu aëris; & aër le­<lb/>uis re&longs;pectu olei, grauis erit re&longs;pectu ignis: ignis <lb/>po&longs;tremò omnium leui&longs;&longs;imus cen&longs;ebitur, quia ma­<lb/>ximè omnium attollitur; &longs;iue omnium minimè gra­<lb/>uis, quia ex omnibus, quæ attrahuntur à Terra, <lb/>trahitur ip&longs;e minimùm. </s> <s id="id.000800">Heinc quia difficultas e&longs;t de <lb/>&longs;olo igne; non e&longs;t, cur dum &longs;ur&longs;ùm contendit, exi­<lb/>&longs;times illum &longs;uam, vt vulgò dicunt, quærere &longs;phæ­<lb/>ram (ad quam non ignis ex omnibus &longs;iluis perue-<pb pagenum="119" xlink:href="027/01/118.jpg"/>nire vnquam potis &longs;it) quippe &longs;ur&longs;ùm non tam vi <lb/>propria, quàm ab aëre impul&longs;us contendit. </s> <s id="id.000801">Ni&longs;i <lb/>forta&longs;&longs;is vbi oleum in fundo maris fuerit, dicas illud <lb/>&longs;ur&longs;ùm conniti, vt quærat &longs;phæram oleagineam, <lb/>quæ &longs;it &longs;upra aquam; potiù&longs;quàm ab aqua &longs;ur­<lb/>&longs;ùm adigi, &longs;eu à vicinia Terræ expelli, à qua &longs;anè non <lb/>emergeret, ni&longs;i aqua &longs;ubterueniret? </s> <s id="id.000802">Aut ni&longs;i in le­<lb/>betem aqua &longs;emiplenum, & in vertice montis edi­<lb/>ti&longs;&longs;imi con&longs;titutum lapillos inijciens, dicas aquam <lb/>a&longs;cendere, vt &longs;ur&longs;ùm inueniat &longs;phæram aqueam, <lb/>potiù&longs;quàm à lapide abigi, propellique à lebetis <lb/>fundo? </s> <s id="id.000803">Aut ni&longs;i, cùm ignis inuolat in pabulum <lb/>&longs;uppo&longs;itum, dicas illum in &longs;uam de&longs;cendere &longs;phæ­<lb/>ram, &longs;imiliterque aerem in &longs;uam, quoties puteus <lb/>effoditur, tubulu&longs;ve vacuus in Terram defigitur per <lb/>tran&longs;uer&longs;am aquam? </s> <s id="id.000804">Aut ni&longs;i potiùs ip&longs;e aër non <lb/>tam naturaliter &longs;upra Terram, quàm &longs;upra aquam <lb/>requie&longs;cit; puta&longs;que &longs;phæram aëris ita e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a­<lb/>riò &longs;upra aquam, vt in tot i&longs;tis regionibus, in qui­<lb/>bus &longs;upra aquam non e&longs;t, cum violentia detinea­<lb/>tur? </s> <s id="id.000805">Sed &longs;i probari tibi requiras, quomodò ignis <lb/>pellatur &longs;ur&longs;ùm ab aëre; con&longs;idera vt ignis in cami­<lb/>no non ardeat, &longs;i tam ianuas, quam fene&longs;tras omneis <lb/>ita perfectè occlu&longs;eris, vt ne per minimam quidem <lb/>rimulam &longs;ubingredi aër in cameram po&longs;&longs;it. </s> <s id="id.000806">Nempe <lb/>ni&longs;i aër &longs;it, qui &longs;uccedat in locum illius, qui ignem <lb/>&longs;ur&longs;ùm abigit, nulla fiet (vnde & ignis extinguetur) <lb/>abactio; fiet autem vbi libertate ingrediendi aëri ex­<lb/>terno facta, aër interior habebit ponè alium, qui &longs;i­<lb/>bi ignem in&longs;equenti &longs;uccedat, & cameram compleat; <pb pagenum="120" xlink:href="027/01/119.jpg"/>Permirumque e&longs;t, &longs;i cubiculum &longs;it contiguum, <lb/>quod o&longs;tiolo, rimuli&longs;ve cum camera communicet, <lb/>& clau&longs;is fene&longs;tris caminum &longs;olùm apertum habeat, <lb/>&longs;uccedere aërem ex illo in cameram, dum alius in­<lb/>tereà &longs;upernè, atque deforis in ip&longs;ius cubiculi cami­<lb/>num inducitur, cuius ductus &longs;i &longs;it angu&longs;tior, & &longs;ub­<lb/>jectus ignis igne camera inualidior, aër de&longs;cendens <lb/>fumum repellet, cubiculumque fumo complebit. <lb/></s> <s id="id.000807">Clarum e&longs;t aliunde vt per hiemen &longs;edenti ad ignem <lb/>pedes antror&longs;um incale&longs;cant, ad calcem verò refri­<lb/>gerentur; impetente &longs;cilicet calcem ip&longs;o aere frigido, <lb/>qui extrin&longs;ecus ad ignem contendit. </s> <s id="id.000808">Con&longs;idera <lb/>etiam quemadmodum ignis vehementius ardeat, &longs;i­ <lb/>ligna, aut carbones crate ferrea &longs;u&longs;tententur, quàm <lb/>&longs;i focario lapidi, cineribu&longs;ve in&longs;i&longs;tant: quia videlicet <lb/>pote&longs;t aër &longs;e&longs;e meliûs &longs;upponere, & inter abigendum <lb/>&longs;ur&longs;ùm ignem, ligna, carbone&longs;ve perflare: vnde & <lb/>Chymicorum fornax, quàm flatuo&longs;am vocant, non <lb/>aliis eget follibus, quàm aëre &longs;ubter appellente, & <lb/>&longs;uperex&longs;tanteis carbones validi&longs;&longs;imo flatu ventilante. <lb/></s> <s id="id.000809">Atque ex his denique dico, e&longs;&longs;e quidem in Terra <lb/>motus rectos &longs;ur&longs;ùm, & deor&longs;ùm; &longs;ed illos e&longs;&longs;e par­<lb/>tium proprios (vt &longs;unt etiam propriæ grauitas, & <lb/>leuitas) non verò proprios totius Terræ, ip&longs;ique po­<lb/>tiùs tam grauitatis, quàm leuitatis experti, &longs;phæ­<lb/>ricáque formâ tornatæ, circularem motum aut com­<lb/>petere, aut non repugnare. </s> <s id="id.000810">Rem declararem exem­<lb/>plo nauis, in qua qui a&longs;cendunt, ex&longs;cenduntque, & <lb/>quæ attolluntur, deprimunturque omnia non ob­<lb/>&longs;tant, quò minùs nauis &longs;uum cur&longs;um eat; verum res <pb pagenum="121" xlink:href="027/01/120.jpg"/>e&longs;t iam &longs;atis inculcata, præ&longs;tat que vt à pari intelliga­<lb/>tur in Luna, aut quouis alio Mundano globo, in <lb/>quo centrum &longs;it, & extremum, & in quo partes re­<lb/>ctà moueri ab&longs;que impedimento circulatis, ac ge­<lb/>neralis motus po&longs;&longs;int. </s> <s id="id.000811">Nemo certè neget in Luna <lb/>e&longs;&longs;e vim continentem partium, atque adeò ip&longs;a<lb/>rummet, &longs;i &longs;ejungantur, retrahentem &longs;it que ad­<lb/>mitti po&longs;&longs;e in partibus Lunæ grauitatem, & leui­<lb/>tatem, ac motus &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùmque, ab&longs;que eo, <lb/>quòd Luna &longs;ecundum &longs;e totam &longs;it grauis, aut leuis, <lb/>& recto feratur, non circulari motu. </s> <s id="id.000812">Quæ&longs;o porrô, <lb/>&longs;i nihil Lunam æthere &longs;olo circum datam moueri in <lb/>orbem repugnat; quid repugnare po&longs;&longs;it, quò mi­<lb/>nùs ip&longs;a quoque Terra in orbem feratur, quam præ­<lb/>ter ætherem (aut &longs;i velis, ip&longs;um aërem) nihil cir­<lb/>cumambit? </s> <s id="id.000813">An-non, &longs;i ingens globus plumbeus, <lb/>vbi fuerit funi prælongo appen&longs;us, nullo negotio <lb/>moueri pote&longs;t, quòd vis illum deor&longs;ùm ferens &longs;it <lb/>á fune edomita, ac veluti nulla; poterit ip&longs;e globus <lb/>Telluris moueri longè faciliùs, nulla inex&longs;i&longs;tente vi, <lb/>quæ ip&longs;um aliquorsùm ferat? </s> <s id="id.000814">Quòd &longs;i putes ip&longs;um <lb/>à centro teneri; finge Intelligentiam &longs;ubuexi&longs;&longs;e illum <lb/>à centro, & congruo fune &longs;u&longs;pendi&longs;&longs;e; an non tunc <lb/>&longs;altem fune edomante illius in centrum propenden-<lb/>tiam, foret motu facillimus, &longs;i modo quis e&longs;&longs;et, <lb/>qui extra ip&longs;um con&longs;i&longs;tens impellere po&longs;&longs;et à Ec­<lb/>quam verò pote&longs;t majorem habere ad motum re&longs;i­<lb/>&longs;tentiam, &longs;i in centro fuerit &longs;u&longs;pen&longs;a per &longs;e, quàm <lb/>&longs;i extra centrum &longs;u&longs;pendatur ab alio? </s> <s id="id.000815">An centro, <lb/>quod merum e&longs;t punctum, quòd que vt magnitudine, <pb pagenum="122" xlink:href="027/01/121.jpg"/>&longs;ic omni agendi vi caret, &longs;ube&longs;&longs;e pote&longs;t vnde re­<lb/>uinciat, cohibeat que molem hanc tantam? </s> <s id="id.000816">Et non­<lb/>ne iure Archimedes depopo&longs;cit &longs;olùm extra Ter­<lb/>ram locum, in quo po&longs;&longs;et &longs;e &longs;i&longs;tere, ratus &longs;e ex eo <lb/>moturum Terram? <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000817">Quanquam, vt præmonui, i&longs;ta <lb/>obiter. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000818">IX. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000819">Multa &longs;unt prætereà, quæ obijci &longs;olent ex <lb/>apparente ip&longs;ius Solis, Planetarumque aliorum mo­<lb/>tu per Zodiacum, &longs;iue &longs;ub Zodiaco, vt impugnetur <lb/>annuus, quo moueri Terram per Zodiacum Co­<lb/>pernicani a&longs;&longs;euerant. </s> <s id="id.000820">Atque hoc quidem loco ex­<lb/>plicandum forer illud ip&longs;orum Sy&longs;tema, quo præ­<lb/>cipuarum Mundi partium, ac in iis Telluris &longs;itus con­<lb/>tinetur. </s> <s id="id.000821">Verumtamen habes tu i&longs;teic Philolaüm rediui­<lb/>uum, qui illud nuper non modo expo&longs;uit, &longs;ed quantùm <lb/>etiam fieri pote&longs;t, geometrico more probauit. <lb/></s> <s id="id.000822">Quare & mihi &longs;ufficit illa hoc loco attingere, quæ <lb/>ad o&longs;tendendum argumenti propo&longs;iti imbecillitatem <lb/>conducunt. </s> <s id="id.000823">Primum igitur &longs;upponendum iuxta il­<lb/>lorum &longs;ententiam e&longs;t, e&longs;&longs;e, aut appatere Mun­<lb/>dum &longs;phæricæ figuræ; Solem e&longs;&longs;e in eius centro, <lb/>ex cóque non digredi: Fixas, vt vocant, &longs;tellas e&longs;&longs;e <lb/>in eiu&longs;dem circumferentia, con&longs;taréque etiam im­<lb/>motas. </s> <s id="id.000824">In &longs;patio intermedio e&longs;&longs;e, ac moueri Plane­<lb/>tas, & eo quidem ordine, vt proximè circa So­<lb/>lem vertatur Mercurij &longs;idus intra men&longs;eis circiter <lb/>treis; &longs;uccedat Venus, quæ intra nouem; tertio <lb/>loco &longs;it Tellus, quæ intra duodecim, &longs;iue annum <lb/>vnum; &longs;equatur Mars, qui intra annos proximè duos; <lb/>tum Iupiter; qui intra duodecim; ac po&longs;tremò Sa-<pb pagenum="123" xlink:href="027/01/122.jpg"/><figure id="id.027.01.122.1.jpg" xlink:href="027/01/122/1.jpg"/><lb/>turnus, qui intra triginta. </s> <s id="id.000825">Cùmque circulus à Ter­<lb/>ra de&longs;criptus &longs;atis amplo inter&longs;titio heinc à circulo <lb/>Veneris, heinc à circulo Martis di&longs;tet; idcircô in <lb/>hoc inter&longs;titio &longs;patium accipi, magnum orbem di­<lb/>ctum, in quo circulus qua&longs;i in&longs;ertus concipiatur, <lb/>cuius Terra centrum &longs;it, & &longs;ecundum cuius ambi­<lb/>tum Luna Terræ circumducatur men&longs;truo tempore; <lb/>dum intereà vna cum Terra circumducitur Soli in­<lb/>tra annum. </s> <s id="id.000826">Et cum etiam circulus Iouis &longs;atis am­<lb/>plo interuallo heinc à Martis, heinc à Saturni cir­<lb/>culis di&longs;tet; ideò concipi in hoc interuallo circellos <lb/>quatuor, &longs;ecundum quos, & circa Iouem, vt circa <pb pagenum="124" xlink:href="027/01/123.jpg"/>&longs;uum centrum, ferantur quatuor qua&longs;i Lunæ, &longs;iue <lb/>&longs;telllulæ, &longs;idera Medicea dictæ, &longs;uis quæque perio­<lb/>dis; dum intereà vnà cum Ioue conficiunt circa So­<lb/>lem periodum duodecim annorum. </s> <s id="id.000827">Atque id qui­<lb/>dem, ne memorem duas veluti Lunulas, &longs;iue an&longs;u­<lb/>las, quæ Saturni formam exhibent oblongam, <lb/>qua&longs;que &longs;ejungi ab eo, vt &longs;uas à Ioue Lunulas, <lb/>nondum planè con&longs;tat. <emph type="italics"/>Secundò,<emph.end type="italics"/> eam debere Mun­<lb/>di amplitudinem concipi, vt quod &longs;patium e&longs;t à <lb/>Saturno v&longs;que ad Fixas, &longs;it penè immen&longs;um; tantum <lb/>&longs;cilicet, vt complexus omnium Planetarum cum So­<lb/>le in medio, &longs;i in orbem formatum concipias, pun­<lb/>ctum penè &longs;it re&longs;pectu illius, appariturus nempe <lb/>ex Fixis qua&longs;i vna aliqua &longs;tella; veluti complexus <lb/>quatuor Lunularum, &longs;eu Planetularum Iouialium <lb/>cum Ioue in medio, pro vna &longs;tella heinc reputatur. <lb/></s> <s id="id.000828">Saltem complexus Telluris per circulum annuum <lb/>tran&longs;latæ cum comprehen&longs;is. </s> <s id="id.000829">Venere, Mercurio, <lb/>ac Sole in medio, &longs;i formatum &longs;imiliter in orbem, <lb/>&longs;eu globum concipias, concipiendus tantulus e&longs;t, <lb/>habita ratione di&longs;tantiæ Fixarum, vt &longs;pectatus ex <lb/>ip&longs;is fixis appariturus fit qua&longs;i punctum, &longs;eu qua&longs;i <lb/>minima paruularum &longs;tellarum. </s> <s id="id.000830">Id &longs;anè valdè para­<lb/>doxum, cùm &longs;emidiameter huius orbis (quem Ma­<lb/>gnum iam A&longs;tronomi vocant) &longs;eu di&longs;tantia quæ e&longs;t <lb/>a Sole ad Terram, admittatur vulgò continere <lb/>Terræ &longs;emìdiametros propemodum mille, & ducen­<lb/>tas. </s> <s id="id.000831">Sed con&longs;idera primùm communem &longs;ententiam <lb/>non diffiteri quin &longs;altem Terra, quantacumque no­<lb/>bis appareat, &longs;it veluti punctum, comparata ad <pb pagenum="125" xlink:href="027/01/124.jpg"/>firmamentum, &longs;eu cælum &longs;tellatum, quod Tycho <lb/>di&longs;tare à Terra admittit terrenis &longs;emidiametris qua­<lb/>ter decies mille. </s> <s id="id.000832">Con&longs;idera &longs;ecundò hanc di&longs;tan­<lb/>tiam non ob&longs;eruatione, &longs;ed conjectura, & mero <lb/>arbitratu a&longs;&longs;umi: quoniam cum ægrè emetiri liceat <lb/>di&longs;tantiam, quæ e&longs;t heinc v&longs;que ad Saturnum, quòd <lb/>nos parallaxis, vt vocant, deficiat (hoc e&longs;t, quòd <lb/>tanta magnitudo, quanta e&longs;t Terræ &longs;emidiameter, <lb/>ex cuius comparatione cæle&longs;tia &longs;patia men&longs;uramus, <lb/>non ampliùs appareat, &longs;ed ad vi&longs;um planè, ob <lb/>nimiam elongationem euane&longs;cat) nece&longs;&longs;e e&longs;t quic­<lb/>quid &longs;patiorum e&longs;t vltra Saturnum, men&longs;uram om­<lb/>nem fugiat, &, &longs;i qui&longs;piam definiat, pro mero arbi­<lb/>trio id faciat. </s> <s id="id.000833">Con&longs;idera rur&longs;ùs, non e&longs;&longs;e proinde, <lb/>cur communìs &longs;ententia a&longs;&longs;umat di&longs;tantiam huiu&longs;­<lb/>cemodi; & Pythagoreorum, Copernicanorumve <lb/>&longs;ententiæ non liceat a&longs;&longs;umere di&longs;tantiam millies aut <lb/>etiam decies millies maiorem. </s> <s id="id.000834">Nam, vt illa argu­<lb/>mentatur non e&longs;&longs;e, cur cen&longs;eamus Deum facere <lb/>volui&longs;&longs;e Mundum adeò va&longs;tum; &longs;ic i&longs;ta, non e&longs;&longs;e, <lb/>cur cen&longs;eamus Deum facere volui&longs;&longs;e adeò angu&longs;tum; <lb/>& cùm neutra probare experientia, &longs;eu ob&longs;eruatio­<lb/>ne po&longs;&longs;it quid Deo placuerit; videtur po&longs;terior, <lb/>dum naturæ rerum maje&longs;tatem amplificat, com­<lb/>mendare magis & potentiam; & magnificentiam <lb/>Opificis &longs;ummi, quàm prior. </s> <s id="id.000835">At, inquies, &longs;i tanta <lb/>Fixarum di&longs;tantia &longs;tatuatur, vt hic magnus Telluris <lb/>orbis Venerem, Mercurium, & Solem complectens <lb/>pro puncto habeatur, fore ergo Solem tantò ma­<lb/>gis punctum; quare neque fore, vt Sol &longs;it ex Fi-<pb pagenum="126" xlink:href="027/01/125.jpg"/>xis con&longs;picuus, po&longs;&longs;itque & fixas ip&longs;as illu&longs;trare, <lb/>& vniuer&longs;um mundum &longs;ua luce complere. </s> <s id="id.000836">Verùm <lb/>quamuis diameter Solis ex fixis &longs;pectati, non fuerit <lb/>ni&longs;i pars ducente&longs;ima diametri magni orbis; pote­<lb/>rit nihilominùs Sol apparere tantus, quantus e&longs;t <lb/>ip&longs;e orbis, aut etiam tota regio Planetaria, quam­<lb/>uis eius diameter &longs;it decuplò major; idque ob lu­<lb/>cem vegetam, diffu&longs;o&longs;que ip&longs;ius radios, quibus <lb/>oculus afficiendus erit, ea ratione, qua flammula <lb/>candelæ noctu &longs;pectata ignis ingens procùl appa­<lb/>ret. </s> <s id="id.000837">Talis radiorum circumfu&longs;io affingit &longs;tellis om­<lb/>nibus magnitudinem, ambitumve majorem, quàm <lb/>reuerâ &longs;it; cùm nulla &longs;it fixa, cuius vera diameter <lb/>non comprobetur quam-plurimis vicibus minor ap­<lb/>parente; & Planetæ quoque (tamet&longs;i &longs;int lucis lon­<lb/>gè obtu&longs;ioris) diametro appareant aliquot vicibus <lb/>majore, quàm &longs;int, vt Mercurius circiter nouem, <lb/>quemadmodum exmea illa ob&longs;eruatione con&longs;titit. <lb/></s> <s id="id.000838">Quare & quemadmodum &longs;tella <gap/>is cum diametro <lb/>minore &longs;it, quàm &longs;int diametri circellorum à Pla<lb/>netulis eius de&longs;criptorum, apparet nihilominùs tan­<lb/>ta vt eiu&longs;cemodi circellos &longs;ua luce compleat; ita <lb/>Sol licet, diametro minor, quàm magnus i&longs;te or­<lb/>bis &longs;it, poterit nihilominùs apparere tantus, vt com­<lb/>pleat &longs;uis radiis totum illius interuallum, ac inter­<lb/>uallum etiam totius regionis Planetariæ, & tantus <lb/>e&longs;&longs;e, quanta ip&longs;a videatur. </s> <s id="id.000839">Et fac non omninô com­<lb/>plere; &longs;eu etiam pror&longs;ùs non videri; quàm multæ <lb/>quæ&longs;o &longs;tellæ &longs;unt, quæ videri à nobis ob immen­<lb/>&longs;am longinquitatem non po&longs;&longs;unt (&longs;altem tele&longs;co-<pb pagenum="127" xlink:href="027/01/126.jpg"/>pium multas retegit nudo oculo incon&longs;picuas) cum <lb/>non po&longs;&longs;it tamen ratione o&longs;tendi vllam e&longs;&longs;e &longs;tellam <lb/>adeò paruam, cuius amplitudo amplitudini Solis <lb/>cedat? </s> <s id="id.000840">Quòd Sol autem debeat fœnerari lucem to­<lb/>ti Mundo, & &longs;tellas etiam fixas illu&longs;trare, id a&longs;&longs;u­<lb/>mitur, non probatur; & nos, qui ob eius viciniam <lb/>collu&longs;tramur tantoperè, id ip&longs;i attribuimus, quod <lb/>potiore forta&longs;&longs;is jure attribueremus Caniculæ, &longs;i <lb/>foremus æquè vicini, & ab ip&longs;o Sole, quantum <lb/>nunc à Canicula, di&longs;taremus. </s> <s id="id.000841">Nam verum e&longs;t qui­<lb/>dem Planetas mutuari &longs;uam lucem à Sole; at Fixæ, <lb/>quarum &longs;cintillatio, atque candicantia Solaris per­<lb/>&longs;imilis e&longs;t, videntur omninô de &longs;uo collucere, <lb/>e&longs;&longs;éque totidem qua&longs;i Soles, quos Deus in illa <lb/>&longs;patiorum immen&longs;itate collocatos voluerit, ob fi­<lb/>neis nobis incompertos; vt incompertum etiam e&longs;t <lb/>ob quem finem volüerit &longs;tellas e&longs;&longs;e totque, & tantas, <lb/>ac eo &longs;itu, eaque di&longs;tantia, quæ &longs;olet vulgo a&longs;&longs;eri. <lb/><emph type="italics"/>Tertiò,<emph.end type="italics"/> &longs;upponendum, quod e&longs;t pervulgatum, <lb/>quódque ab initio iam attigimus, conuenire glo­<lb/>bo Telluris motum duplicem, diurnum, & annuum. <lb/></s> <s id="id.000842">Diurnus e&longs;t, de quo iam multa; is nimirùm e&longs;t, <lb/>qui competit Terræ, quatenus circa proprium axem <lb/>intra viginti quatuor horas ita vertitur, vt certam <lb/>Terræ partem (veluti i&longs;tam, in qua nos &longs;umus) <lb/>nunc ad Solem conuertens, diem illi creet; nunc à <lb/>Sole auertens, noctem illi faciat. </s> <s id="id.000843">Annuus vero e&longs;t, <lb/>quo Terra, dum circa &longs;eip&longs;am gyratur, promo­<lb/>uetur intereà in ortum &longs;ub Zodiaco, centrùmque <lb/>illius intelligitur &longs;en&longs;im de&longs;cribere iam memora-<pb pagenum="128" xlink:href="027/01/127.jpg"/>tum circa Solem circulum, quem intra annum <lb/>conficiat; ita vt circa &longs;eip&longs;am reuoluatur trecentis <lb/>&longs;exaginta quinque periodis, dum intereà non ni&longs;i <lb/>vnam periodum circa Solem ab&longs;oluit. </s> <s id="id.000844">Fit i&longs;tud <lb/>porrô ad eum modum, quo trochus, &longs;eu tur­<lb/>bo puerorum circumductâ &longs;enticâ in pauimentum <lb/>adactus ita gyratur circa &longs;eip&longs;um, &longs;iue axem <lb/>proprium, vt etiam di&longs;currat, circello&longs;que in pa­<lb/>uimento de&longs;cribat: pluries enim &longs;ibi circumvolui­<lb/>tur, dum intereà aliquem exarat circellum. </s> <s id="id.000845">Si ve­<lb/>lis quoque, id &longs;imile e&longs;t, ac dum ambulans &longs;ic di­<lb/>gitum moues, vt &longs;i eo de&longs;criberes in aëre medio <lb/>continenteis circellos. </s> <s id="id.000846">Quemadmodum enim di­<lb/>gitus, dum &longs;ecundum viam transfertur, &longs;ibi ip&longs;i va­<lb/>riè circumducitur; &longs;ic Terra, dum pergit per annu­<lb/>am illam &longs;emitam circumit, intereà &longs;uum axem <lb/>trecenties, & &longs;exagies quinquies. </s> <s id="id.000847">Quoniam verò <lb/>is circulus, quem motu annuo Terra de&longs;cribit, ha­<lb/>bet heinc Solem, inde illam fixarum regionem, <lb/>&longs;ecundum quam &longs;igna Zodiaci di&longs;po&longs;ita &longs;unt; eam­ <lb/>ob rem &longs;it, vt cùm Terra e&longs;t ver&longs;us <expan abbr="Arict&etilde;">Arictem</expan>, habeat So­<lb/>lem ver&longs;us Libram; & cùm Terra tran&longs;it ex Ariete in <lb/><expan abbr="Taurũ">Taurum</expan>, appareat Sol tran&longs;ire ex Libra in Scorpionem; <lb/>&longs;icque dum Terra e&longs;t in vno &longs;igno, Sol dicatur <lb/>e&longs;&longs;e in oppo&longs;ito; Terráque reip&longs;a percurrat Zodia­<lb/>cum, &longs;eu Eclipticam, & Sol percurrat apparenter. <lb/><emph type="italics"/>Quartò,<emph.end type="italics"/> præter duos eiu&longs;modi motus, attribui Ter­<lb/>ræ tertium, qui inclinationis, &longs;eu declinationis di­<lb/>citur: tamet&longs;i reip&longs;à nihil aliud e&longs;t, quàm conti­<lb/>nentia Æquatoris, atque adeò axis terreni in &longs;ui-ip-<pb pagenum="129" xlink:href="027/01/128.jpg"/>&longs;ius paralleli&longs;mo. </s> <s id="id.000848">Scilicet non e&longs;t concipiendum <lb/>centrum Terræ ita ferri per Eclipticam in memo­<lb/>rato magno orbe conceptam, vt reuolutiones diur­<lb/>næ &longs;ecundum ip&longs;am, ip&longs;iu&longs;ve ductum, aut lon­<lb/>gitudinem fiant: neque enim Terræ æquator coit <lb/>in planum Eclipticæ, aut axis terrenus in Firma­<lb/>mentum v&longs;que continüari intellectus, intelligitur <lb/>de&longs;cribere heinc inde circumductione annua, & cir­<lb/>ca Eclipticæ polos, duos circulos eiu&longs;dem magni­<lb/>tudinis cum eo, quem in magno orbe centrum Ter­<lb/>ræ de&longs;cribit. </s> <s id="id.000849">Verùm ita e&longs;t concipiendum, vt reuo­<lb/>lutiones diurnæ &longs;int parallelæ omnes cum ea, quæ <lb/>peragitur, dum Terra e&longs;t in æquinoctialibus pun­<lb/>ctis, coitque in planum eius æquatoris, qui in eo­<lb/>dem magno orbe concipitur: quippe æquator <lb/>Terræ tuetur &longs;emper &longs;itum parallelum cum eo, <lb/>quem habet in eiu&longs;cemodi punctis; & axis pro­<lb/>inde ip&longs;ius ita manet &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i parallelus, vt <lb/>in Firmamentum v&longs;que continüari intellectus, in­<lb/>telligatur de&longs;cribere circumductione annua circa <lb/>vocatos mundi polos, duos circulos tantos, quan­<lb/>tùs e&longs;t æquator ip&longs;e magni orbis. </s> <s id="id.000850">Id licebit perci­<lb/>pere ex Copernicana machinali &longs;phæra; &longs;ed ni&longs;i <lb/>fortè ad manum &longs;it, accipito &longs;phæram vulgarem, <lb/>habetoque eius Eclipticam pro Ecliptica magni or­<lb/>bis, & æquatorem pro æquatore eiu&longs;dem orbis; & <lb/>cum globulum, qui in centro e&longs;t, Terramque vul­<lb/>gò repræ&longs;entat, pro Sole habueris, habeto extre­<lb/>ma axis per ip&longs;um traducti, & in cælum v&longs;que con­<lb/>tinuati pro iam vocatis polis mundi. </s> <s id="id.000851">V&longs;urpato dein-<pb pagenum="130" xlink:href="027/01/129.jpg"/>de alium globulum, qui repræ&longs;entare Terræ glo­<lb/>bum po&longs;&longs;it, &longs;cilicet traducto radiolo, &longs;eu axiculo; <lb/>& circello medio, &longs;eu æquatore &longs;upra ip&longs;um de&longs;­<lb/>cripto. </s> <s id="id.000852">Applicato hunc globulum &longs;upra inter&longs;ectio­<lb/>nem, &longs;eu punctum æquinoctiale &longs;phæræ, & ita con­<lb/>&longs;tituito, vt æquator globuli &longs;it in eodem plano, &longs;iue <lb/>congruat cum æquatore &longs;phæræ, axi&longs;que illius &longs;it <lb/>axi &longs;phæræ parallelus. </s> <s id="id.000853">Globulum ibi, ac in eo &longs;itu <lb/>circa axem reuoluito, ac deinde ip&longs;um reuoluere <lb/>continenter pergens &longs;en&longs;im promoueto &longs;ecundum <lb/>Eclipticam, ac ver&longs;us &longs;ol&longs;titiale punctum; &longs;ed ita <lb/>tamen, vt æquator globuli maneat &longs;emper paral­<lb/>lelus æquatori &longs;phæræ, & axis illius, axi huius. </s> <s id="id.000854">De­<lb/>ducito pari ratione in aliud æquinoctium, & porrô <lb/>per &longs;ol&longs;titium aliud, perducito ad æquinoctium prius, <lb/>&longs;eruato eodem paralleli&longs;mo. </s> <s id="id.000855">Tum demùm concipies <lb/>quod dictum e&longs;t de ip&longs;a Terra per Eclipticam ma­<lb/>gni orbis ita tran&longs;lata, vt eius æquator continea­<lb/>tur &longs;emper & æquatori magni orbis, & &longs;ibi ip&longs;i pa­<lb/>rallelus; & axis axi magni orbis, &longs;ibique ip&longs;i &longs;imi­<lb/>liter. </s> <s id="id.000856">Quin-etiam, vt &longs;i oppo&longs;ueris ip&longs;os &longs;phæræ <lb/>polos parietibus oppo&longs;itis, & conceperis axem <lb/>&longs;phæræ vtrimque ad parietes continuatum de&longs;ignare <lb/>in ip&longs;is duo puncta oppo&longs;ita, concipies &longs;imùl axi­<lb/>culum globuli continüari intellectum ad eo&longs;dem <lb/>v&longs;que parietes de&longs;cribere vna &longs;ui circumductione <lb/>per Eclipticam, & circa de&longs;ignata puncta, duos <lb/>circulos æquatori &longs;phæræ æqualeis: Pari pror&longs;ùs mo­<lb/>do id intelliges, quod dictum e&longs;t de circulis in Fir­<lb/>mamenti fornice heinc inde de&longs;criptis circa polos <pb pagenum="131" xlink:href="027/01/130.jpg"/>mundi: adeò vt, quemadmodum axiculus globuli <lb/>continuatus, & circumductus, intelligitur per me­<lb/>dium mu&longs;æoli &longs;patium de&longs;cribere qua&longs;i columnam, <lb/>cuius ba&longs;es &longs;int memorati in parietibus circuli; ita <lb/>intelligere liceat immanem quandam qua&longs;i colum­<lb/>nam per magni orbis &longs;patia ab axe Terræ conti­<lb/>nüato, circumductoque de&longs;cribi, cuius ba&longs;es &longs;int <lb/>circuli illi iam repetiti in Firmamenti fornice. <emph type="italics"/>Quintò,<emph.end type="italics"/><lb/>denique huiu&longs;modi motum, &longs;iue continentiam in <lb/>paralleli&longs;mo ita fieri, vt tantillum tamen, &longs;eu in&longs;en­<lb/>&longs;ibiliter lentior &longs;it ip&longs;o motu centri; efficiaturque, <lb/>vt centro Terræ ad idem æquinoctiale punctum re­<lb/>deunte, æquator &longs;ecet Eclipticam nonnihil cite­<lb/>rius, ac faciat cum illa angulum inclinationis, &longs;eu <lb/>declinationis maximum, aliquantò antecedenter. <lb/></s> <s id="id.000857">Non quòd angulus inclinationis non &longs;it &longs;emper idem, <lb/>aut æqualis, quódque æquator Terræ, axi&longs;que ip­<lb/>&longs;ius non &longs;it &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i parallelus; &longs;ed quòd <lb/>huiu&longs;modi angulus, &longs;iue inter&longs;ectio &longs;it mobilis, <lb/>fiatque &longs;en&longs;im in aliis, alii&longs;que Eclipticæ punctis <lb/>(idque regrediendo, &longs;iue procedendo contra &longs;igno­<lb/>rum &longs;eriem, hoc e&longs;t ab Ariete in Pi&longs;ces, aut à Li­<lb/>bra in Virginem) quódque Ecliptica ex&longs;i&longs;tente im­<lb/>mobili, tum æquatoris planum per ip&longs;am decur­<lb/>rere intelligatur; tum poli æquatoris &longs;eu mundi <lb/>intelligantur lentè moueri, idque regrediendo circa <lb/>polos Eclipticæ, &longs;eruatâ &longs;emper eadem di&longs;tantiâ. <lb/></s> <s id="id.000858">Quî id fieri valeat, vt po&longs;&longs;is quadamtenùs concipere, <lb/>duc etiam circellum in memorato globulo, qui <lb/>repr&etail;&longs;entet Eclipticam, & æquinoctiale eius pun-<pb pagenum="132" xlink:href="027/01/131.jpg"/>ctum ita applica æquinoctiali &longs;phæræ puncto, vt æ­<lb/>quator cum æquatore, & Ecliptica cum Ecliptica <lb/>congruat. </s> <s id="id.000859">Axiculum per eum traductum axi globi <lb/>æqualem fac, & vtrique eius extremo filum alliga, <lb/>quod aliunde &longs;it polo Eclipticæ defixum. </s> <s id="id.000860">Tum, &longs;i <lb/>globulum retro, &longs;eu in antecedentia ita moueris, <lb/>vt illius Ecliptica Eclipticæ &longs;phæræ &longs;emper con­<lb/>gruat, ob&longs;eruabis vt eius æquator Eclipticam con­<lb/>tinuò &longs;ecet in antecedentibus punctis; &longs;ed &longs;eruato <lb/>tamen codem inclinationis angulo, & axis extremis <lb/>tuentibus &longs;emper æqualem di&longs;tantiam ab ip&longs;is Ecli­<lb/>pticæ polis. </s> <s id="id.000861">Haud abs re porrô hæc antece&longs;&longs;io len­<lb/>ta, &longs;eu lenti&longs;&longs;ima potiùs dicitur, quandò vna eius <lb/>periodus non ab&longs;oluitur, ni&longs;i intra annos vicies quin­<lb/>quies mille. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000862">X. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000863">Vt ex hi&longs;ce &longs;uppo&longs;itis, ea quæ apparent, iam <lb/>attingam; Primùm apparet quidem Sol, quemad­<lb/>modum iam diximus, moueri per Zodiacum; &longs;ed <lb/>vt nauis in medio mari circa immobilem nauim cir­<lb/>cumducta apparet no&longs;tro Mediterraneo (de quo <lb/>nempe e&longs;t antè dictum) immota manere, & quæ <lb/>immota e&longs;t, videtur intereà ip&longs;i circumduci, qua­<lb/>tenus nempe varias horizontis parteis &longs;ucce&longs;&longs;iuè <lb/>obtegit, donec ip&longs;a per oppo&longs;itam fertur; ita <lb/>Terra, cui inhæremus, circa Solem immotum cir­<lb/>cunducta, videri nobis pote&longs;t immota, & Sol moue­<lb/>ri circa ip&longs;am, occulereque &longs;uccedenter omneis <lb/>parteis Zodiaci, quatenus Terra intereà oppo&longs;itas <lb/>parteis &longs;uccedenter percurrit. </s> <s id="id.000864">Quare & cùm Terra <lb/>per medium Zodiacum incedens, circulum &longs;uo cen-<pb pagenum="133" xlink:href="027/01/132.jpg"/>tro de&longs;cribat, qui Ecliptica linea dicitur, hæc ip&longs;a <lb/>erit linea, quam Sol de&longs;cribet apparenter; adeò <lb/>vt non modò aliorum Planetarum latitudines, con­<lb/>figuratione&longs;que eodem modo eueniant, &longs;iue Sol <lb/>reip&longs;a moueatur, &longs;iue moueri &longs;olum appareat; &longs;ed <lb/>eodem quoque modo Eclip&longs;es tam Solis, quàm <lb/>Lunæ contingant. </s> <s id="id.000865">Quippe cùm Luna motu men­<lb/>&longs;truo ip&longs;i Terræ circumferatur; efficitur eadem ra­<lb/>tione, vt Terræ, ac Soli directè interpo&longs;ita lucem <lb/>Terræ eripiat; & Terram habens &longs;ibi, ac Soli dire­<lb/>ctè interpo&longs;itam, eádem Solis luce per Terram pri­<lb/>uetur. </s> <s id="id.000866">Nimirùm eadem inclinatione de&longs;cribere po­<lb/>te&longs;t orbitam, quæ Eclipticam à Terra de&longs;criptam <lb/>duobus in locis inter&longs;ecet, nodo&longs;que Eclipticos fa­<lb/>ciat. </s> <s id="id.000867">Neque videtur morari debere nos P<emph type="italics"/>rimò,<emph.end type="italics"/><lb/>quod ab&longs;urdum e&longs;&longs;e videatur, fore ergo Terram <lb/>vnum ex Planetis, & magis quidem præcipuum, <lb/>quàm Lunam, eo modo, quo Iupiter e&longs;t præ &longs;uis <lb/>Lunis Mediceis præcipuus. </s> <s id="id.000868">Siquidem Terra glo­<lb/>bo&longs;a e&longs;t, &longs;icut Planetæ cæteri; comparata e&longs;t ad <lb/>motum, vt illi; lucem Solis perinde excipit, re­<lb/>flectitque, & per illam, non &longs;ecùs quàm illi, collu­<lb/>cet: quemadmodùm probat lux illa debilior, quæ <lb/>in Luna tam recente, quàm &longs;ene&longs;cente ob&longs;eruatur, <lb/>quámque non aliunde e&longs;&longs;e, quàm à Terra per­<lb/>&longs;picuum videtur vel ex eo, quod quando Luna <lb/>po&longs;t primam & ante &longs;ecundam quadraturam procul <lb/>e&longs;t à loco reflexionis lucis Solaris, quæ à Terra <lb/>&longs;emper ver&longs;us Solem &longs;it, tum Luna ea luce omninô <lb/>priuatur. </s> <s id="id.000869">Prætereà locus congruus inter Venerem <pb pagenum="134" xlink:href="027/01/133.jpg"/>Martemque Terræ a&longs;&longs;ignatur, in quo &longs;i illam po­<lb/>&longs;uerimus, tum Planetarum præcipuorum di&longs;po&longs;itio <lb/>mirè con&longs;entit, con&longs;equiturque adeò partium vni­<lb/>uer&longs;i concentus, tam &longs;ecundum magnitudinem, <lb/>quàm &longs;ecundum motum. </s> <s id="id.000870">Nam Mercurius e&longs;t mi­<lb/>nor Venere, Venus Terrâ, hæc Marte, Mars Ioue, <lb/>Iupiter Saturno; & Mercurius velociùs periodum <lb/>ab&longs;oluit, quàm Venus, hæc quàm Terra, ip&longs;a quàm <lb/>Mars, Mars quàm Iupiter, ille quàm Saturnus: <lb/>at iuxta communem &longs;ententiam videtur nihil e&longs;&longs;e, <lb/>fierive po&longs;&longs;e inordinatius. </s> <s id="id.000871">Quia, quod ad magni­<lb/>tudinem &longs;pectat, Luna e&longs;t minor Mercurio, hic <lb/>minor Venere, hæc incomparabiliter minor Sole, <lb/>Sol incomparabiliter major Marte, Mars minor in­<lb/>comparabiliter Ioue, Iupiter Saturno aliquantò <lb/>major. </s> <s id="id.000872">Quod ad motum verò, Luna ab&longs;oluit perio­<lb/>dum men&longs;e, Mercurius, Venus, Sol omnes &longs;imùl <lb/>anno; Mars duobus annis, Iupiter duodecim, Sa­<lb/>turnus triginta, Firmamentum vige&longs;ies quinquies <lb/>mille, Nona &longs;phæra qua&longs;i trepidando heinc mille <lb/>&longs;eptingentis, illeinc ter mille quadringentis; Pri­<lb/>mum mobile horis viginti quatuor. </s> <s id="id.000873">Ad-hæc, tamet&longs;i <lb/>&longs;unt in Terra continentes, montes, valles, planities <lb/>in&longs;ulæ, i&longs;thmi, promontoria, maria, freta, &longs;inus, <lb/>lacus, &longs;tagna, amnes, &c. </s> <s id="id.000874">&longs;imilia quoque appa­<lb/>rent in Luna, veri&longs;imileque e&longs;t, &longs;i aliorum Planc­<lb/>tarum di&longs;citam propè &longs;pectarentur, tamque magni <lb/>viderentur, vt partium di&longs;tinctio, & diuer&longs;itas ob&longs;er­<lb/>uabilis po&longs;&longs;et effici, fore, vt &longs;ui &longs;peciem non di&longs;­<lb/>&longs;imilem exhiberent. </s> <s id="id.000875">Neque morari debet. <emph type="italics"/>Secundò,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="135" xlink:href="027/01/134.jpg"/>quòd Terra per Zodiacum tran&longs;lata, & non ex&longs;i­<lb/>&longs;tente in centro, non videatur debere nobis in il­<lb/>lius &longs;uperficie, ac in ip&longs;a &longs;imùl &longs;uperficie orbis ma­<lb/>gni ex&longs;i&longs;tentibus, dimidium cæli fieri con&longs;picuum: <lb/>cùm tamen &longs;ex &longs;igna ex Firmamenti Zodiaco &longs;upra <lb/>horizontem con&longs;tanter appareant. </s> <s id="id.000876">Siquidem, vt iux­<lb/>ta communem &longs;ententiam globi terreni moles ni­<lb/>hil ob&longs;tat, quò minùs cen&longs;eamur videre hemi&longs;phæ­<lb/>rium integrum; quoniam linea &longs;ecundum horizon­<lb/>tem &longs;en&longs;ibilem in cælum v&longs;que &longs;tellatum directè tra­<lb/>ducta, in idem vi&longs;ibile cæli punctum de&longs;init, in quod <lb/>linea ip&longs;i parallela, quæ concipitur per centrum, vt <lb/>per horizontem rationalem traijci; quòd illæ nempe, <lb/>ob immen&longs;am cæli di&longs;tantiam, &longs;ecundum &longs;en&longs;um <lb/>coeant, ip&longs;arumque intercapedo, tamet&longs;i æqualis <lb/>Terræ &longs;emidiametro, qua&longs;i punctum &longs;it, ip&longs;a que adeò <lb/>Terra &longs;it veluti punctum, in quo centrum, & &longs;uper­<lb/>ficies adeò procùl non di&longs;cernantur: Ita dici pote&longs;t <lb/>magnum orbem, in cuius &longs;uperficie Terra de&longs;cribit <lb/>circulum annuum, adeò exilem fieri, haberive, ex <lb/>antedictis, comparatum ad immen&longs;am Fixarum à <lb/>Terra di&longs;tantiam, vt linea recta &longs;ecundum Terræ <lb/>horizontem ad fixas v&longs;que continüata, in idem <lb/>vi&longs;ibile punctum de&longs;inat, in quod de&longs;ineret linea <lb/>ip&longs;i parallela traducta per Solem in centro ex&longs;tan­<lb/>tem; qua&longs;i euane&longs;cente in tanta di&longs;tantia interca­<lb/>pedine illarum, tamet&longs;i ex&longs;i&longs;tente æquali ip&longs;i &longs;emi­<lb/>diametro magni orbis; ip&longs;óque adeò magno orbe <lb/>habito vt puncto, inter cuius centrum, & circum­<lb/>ferentiam nullum di&longs;crimen &longs;en&longs;ibile ex loco tam <pb pagenum="136" xlink:href="027/01/135.jpg"/>procùl di&longs;&longs;ito appareat. </s> <s id="id.000877">Neque morari debet <emph type="italics"/>Ter­<lb/>tiò,<emph.end type="italics"/> quòd nobis in codem Terræ loco ex&longs;i&longs;tentibus <lb/>non videantur debere &longs;emper eædem &longs;tellæ e&longs;&longs;e ver­<lb/>ticales, eiu&longs;demque apparere magnitudinis; &longs;ed <lb/>quas habemus quidem, magna&longs;que videmus &longs;upra <lb/>verticem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, commuta&longs;&longs;e <lb/>debere &longs;itum, appareréque minores Terrâ tran&longs;latâ <lb/>in Capricornum; ex quo rur&longs;ùs con&longs;equatur, vt <lb/>non debeat &longs;emper nobis e&longs;&longs;e eadem, &longs;ed nunc qui­<lb/>dem elatior, nunc verò depre&longs;&longs;ior Poli altitudo. <lb/></s> <s id="id.000878">Siquidem expo&longs;ita antè axis Terreni continentia in <lb/>&longs;ui parelleli&longs;mo id pr&etail;&longs;tat, vt quamuis Terra nunc <lb/>ad Cancrum accedat, nunc ad Capricornum rece­<lb/>dat, ii&longs;dem tamen partibus &longs;ui Boream, Au&longs;trumque <lb/>re&longs;piciat, ii&longs;dem parteis cœli intermedias; atque <lb/>adeò vt linea, quæ à centro Terræ per verticem <lb/>no&longs;trum in cælum v&longs;que traducitur, terminetur &longs;em­<lb/>per ad ea&longs;dem &longs;tellas, &longs;iue vi&longs;ibilia eadem cæli pun­<lb/>cta. </s> <s id="id.000879">Vi&longs;ibilia dico; nam in cælo quidem pote&longs;t <lb/>tantum e&longs;&longs;e di&longs;criminis, &longs;iue di&longs;tantiæ inter locum <lb/>terminantem lineam verticalem, Terra ex&longs;i&longs;tente in <lb/>Tropico æ&longs;tiuo magni orbis, & locum terminan­<lb/>tem eandem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Tropico hiberno <lb/>eiu&longs;dem, quantùm di&longs;criminis, &longs;eu di&longs;tantiæ e&longs;t in­<lb/>ter ip&longs;os Tropicos eiu&longs;dem magni orbis: at cùm <lb/>&longs;emidiameter magni orbis, vt mox dicebamus, in <lb/>tanta di&longs;tantia &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, &longs;ed pro puncto <lb/>habeatur; non erit profectò &longs;en&longs;ibilis quoque, <lb/>&longs;ed pro puncto habebitur, quæ e&longs;t di&longs;tantia inter <lb/>Tropicos æ&longs;tiuum, & hibernum eiu&longs;dem. </s> <s id="id.000880">Ex quo <pb pagenum="137" xlink:href="027/01/136.jpg"/>con&longs;equenter intelligitur, non po&longs;&longs;e &longs;tellas appare­<lb/>re amplioris magnitudinis ex Tropico vno, quàm ex <lb/>alio; cùm acce&longs;&longs;us, & rece&longs;&longs;us &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, & <lb/>duæ &longs;tationes non po&longs;&longs;int haberi qua&longs;i di&longs;&longs;itæ, quæ in <lb/>eodem qua&longs;i puncto a&longs;&longs;umuntur. </s> <s id="id.000881">Quod ad immuta­<lb/>tam Poli altitudinem attinet, facit eadem axis con­<lb/>tinentia, orbi&longs;que magni exilitas, vt inuariata ad &longs;en­<lb/>&longs;um appareat. </s> <s id="id.000882">Reuoca in mentem duos circulos, quos <lb/>dictum e&longs;t ab axe Terræ continüari intellecto de&longs;cri­<lb/>bi vtrimque in Firmamenti fornice; ip&longs;i, tamet&longs;i æ­<lb/>quatori orbis magni æquales &longs;int, ob immen&longs;am ta­<lb/>men di&longs;tantiam, habentur qua&longs;i duo puncta, eáque <lb/>de cau&longs;a depictos voluï qua&longs;i terminos ingentis co­<lb/>lumnæ; quòd cùm &longs;it per&longs;picuum columnæ, aut <expan abbr="cu-iu&longs;cũque">cu­<lb/>iu&longs;cunque</expan> rei, cuius latera parallela &longs;int, cra&longs;&longs;itudinem <lb/>tantò magis decre&longs;cere ad vi&longs;um, <expan abbr="quãtò">quantò</expan> &longs;pectatur re­<lb/>motiùs, ideò liceat concipere tam procùl extendi co­<lb/>lumnam, cuius cra&longs;&longs;itudo &longs;it magni orbis diameter, <lb/>vt eiu&longs;modi cra&longs;&longs;itudo &longs;ensìm, &longs;en&longs;imque extenüata, <lb/>& pro pyramide habita in verticem de&longs;inat, qui (æ­<lb/>qualis licet magni orbis diametro) habeatur à vi&longs;u <lb/>pro vnico puncto; idque &longs;eu in boream, vt à nobis <lb/>fit, &longs;eu in au&longs;trum, vt ab Antipodibus, &longs;pectetur. </s> <s id="id.000883">Ita­<lb/>que tales duo circuli, &longs;eu talia duo puncta &longs;unt no­<lb/>bis duo poli, quorum vnus &longs;emper eandem elatio­<lb/>nem, alter eandem &longs;emper depre&longs;&longs;ionem &longs;eruat, quòd <lb/>tamet&longs;i &longs;patio &longs;ex men&longs;ium tantum mutetur, quanta <lb/>e&longs;t diameter magni orbis, mutatio tamen e&longs;t qua&longs;i <lb/>puncti, &longs;iue fit in puncto, cuius latera, & à centro, & <lb/>inter &longs;e, quod ad &longs;en&longs;um &longs;pectat, non di&longs;tant. </s> <s id="id.000884">Vnde, vt <pb pagenum="138" xlink:href="027/01/137.jpg"/>vides, non negatur quidem, quin mutatio aliqua fiat; <lb/>quin verus qua&longs;i polus habendus &longs;it ip&longs;um centrum <lb/>circuli, in quod terminari concipitur axis æquatoris <lb/>magni orbis per medium Solem tran&longs;iens; quin pun­<lb/>ctum terminans axem Terræ di&longs;tet ab eo &longs;emper to­<lb/>ta &longs;emidiametro, & nunc quidem in vnam partem, <lb/>nunc in aliam: &longs;ed negatur tamen quicquid illud e&longs;t, <lb/>inducere &longs;pectantibus ob&longs;eruabilem varietatem. </s> <s id="id.000885">Ne­<lb/>que morari debet <emph type="italics"/>Quartò<emph.end type="italics"/> quòd nulla videatur e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;e inter dies, noctei&longs;que inæqualitas, nullaque <lb/>proinde æ&longs;tatis, hiemi&longs;que vici&longs;&longs;itudo; qua&longs;i trans­<lb/>lata per Zodiacum Terra perinde &longs;emper à Sole di­<lb/>&longs;tet, eodemque modo eandem &longs;emper illi obuertat <lb/>faciem. </s> <s id="id.000886">Siquidem expo&longs;ita axis in paralleli&longs;mo con­<lb/>tinentia ob&longs;tat, ne ip&longs;e Terræ æquator cum Zodia­<lb/>co congruat, &longs;iue in eodem plano, & ab&longs;que inter&longs;e­<lb/>ctione &longs;it, vt contingeret, &longs;i axis Terræ parallelus e&longs;&longs;et <lb/>axi Zodiaci, non verò æquatoris; quo &longs;anè ca&longs;u non <lb/>foret dierum, noctumque inæqualitas, &longs;ed con&longs;tans <lb/>vbique foret æquinoctium; perinde que e&longs;&longs;et, ac &longs;i Ter­<lb/>ra in centro quie&longs;cente, Sol ad Tropicos non defle­<lb/>cteret, &longs;ed in æquatore perpetuò circumduceretur; <lb/>vnde neque vllus foret æquator præter Zodiacum, <lb/>neque vlli forent poli præter polos Zodiaci, pari <lb/>modo concipiendos, quo de cæteris dictum e&longs;t. </s> <s id="id.000887">Cùm <lb/>paralieli&longs;mus verò ille efficiat, vt æquator Terræ &longs;e­<lb/>cet continenter Zodiacum, & maneat con&longs;tanter pa­<lb/>ralleius æquatori magni orbis; heinc fit, vt nobis v. <lb/><!-- REMOVE S-->g. <!-- REMOVE S-->qui ad boream &longs;umus, dum Terra in Cancro e&longs;t, <lb/>ob&longs;tet gibbus Terræ, ne Solem in centro tam aper-<pb pagenum="139" xlink:href="027/01/138.jpg"/>tum videamus, ac dum Terra in Capricorno e&longs;t, vn­<lb/>de ille gibbus nihil nobis ob&longs;tat. </s> <s id="id.000888">Fit quoque proin­<lb/>de, vt Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, diem minimum, <lb/>hiememque habeamus, & ex&longs;i&longs;tente in Capricorno, <lb/>diem maximum, æ&longs;tatemque, & in locis aliis eadem <lb/>proportione. </s> <s id="id.000889">Quod per&longs;picuè intelliges, &longs;i quem glo­<lb/>bulum &longs;upra vulgaris &longs;phæræ Zodiacum reuoluen­<lb/>dum monuï, notes in boreo aliquo puncto, & ip&longs;um <lb/>punctum compares cum Sole in medio Sphæræ de­<lb/>gere intellecto; idque dum globulum (axe eius &longs;ibi <lb/>&longs;emper parallelo detento) in Cancro, in Capricor­<lb/>no, in partibus aliis Zodiaci reuolueris. </s> <s id="id.000890">Neque mo­<lb/>rari debet <emph type="italics"/>Quintò,<emph.end type="italics"/> quòd &longs;phæra Fixarum ob&longs;eruetur <lb/>moueri in ortum; ac &longs;ecundum Eclipticæ longitudi­<lb/>nem, lento illo motu, ob quem con&longs;tellatio Arietis, <lb/>quæ ante bis mille circiter annos ad inter&longs;ectionem <lb/>æquinoctialem erat, ab ea rece&longs;&longs;it, di&longs;tatque iam toto <lb/>penè &longs;igno, &longs;eu duodecima Zodiaci parte; qua ea­<lb/>dem ratione rece&longs;&longs;erunt, ac promotæ &longs;unt cæteræ, <lb/>omne&longs;que adeò &longs;tellæ fixæ &longs;edibus &longs;uis &longs;unt emotæ, <lb/>ac &longs;peciatìm Polaris dicta, quæ manife&longs;tè effecta e&longs;t <lb/>longè, quàm olim, polo propinquior. </s> <s id="id.000891">Siquidem & <lb/>&longs;tellæ Arietis, & cæteræ omnes non ita apparent mo­<lb/>ueri, quòd motu &longs;ibi proprio &longs;ecundum &longs;ignorum <lb/>&longs;eriem progrediantur ab æquinoctialibus punctis; &longs;ed <lb/>quòd æquinoctialia puncta ob Terræ motum, retar­<lb/>dationemve antè expo&longs;itam, regrediantur contra &longs;i­<lb/>gnorum &longs;ucce&longs;&longs;ionem. </s> <s id="id.000892">Quemadmodum nempe &longs;eu <lb/>Terra moueatur in ortum, &longs;eu Sol moueatur in oc­<lb/>ca&longs;um, Sol &longs;emper moueri in occa&longs;um nobis apparet, <pb pagenum="140" xlink:href="027/01/139.jpg"/>vt declaratum &longs;æpiùs iam e&longs;t; ita &longs;eu &longs;tellæ progre­<lb/>diantur ab æquinoctiali puncto in con&longs;equentia, &longs;eu <lb/>æquinoctiale punctum à &longs;tellis in antecedentia, appa­<lb/>rent nobis &longs;emper &longs;tellæ ab æquinoctiali puncto in <lb/>con&longs;equentia moueri. </s> <s id="id.000893">Quod Copernicus autem &longs;ue­<lb/>rit opinatus non &longs;tellas reipsâ promoueri, ac recedere, <lb/>&longs;ed ip&longs;a æquinoctia anticipare, &longs;eu præcedere; idcir­<lb/>cô non <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;tellarum, &longs;eu octauæ &longs;phæræ, &longs;ed æqui­<lb/>noctiorum anticipationem, &longs;eu præce&longs;&longs;ionem appella­<lb/>uit. </s> <s id="id.000894">Adnotaui porrô, vt Ecliptica immobilis e&longs;t, in­<lb/>uariato&longs;que polos habet (id arguente ip&longs;a, vt vocant, <lb/>&longs;tellarum latitudine, &longs;iue di&longs;tantia ab Ecliptica, quæ <lb/>eadem con&longs;tanter manet) ita inter&longs;ectionibus æqua­<lb/>toris &longs;en&longs;im antecedentibus, polos ip&longs;ius æquatoris <lb/>&longs;ensìm antecedere, &longs;iue regrediendo circum polos <lb/>Eclipticæ ire. </s> <s id="id.000895">Polos autem æquatoris voco non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>puncta ip&longs;a indiui&longs;ibilia, in quæ terminari concipitur <lb/>axis per Solem traductus, &longs;ed oppo&longs;itos etiam illos <lb/>circulos, & columnæ veluti ba&longs;eis, quæ non maiora <lb/>punctis apparere aliquoties iam repetitum e&longs;t. </s> <s id="id.000896">Scili­<lb/>cet talia puncta &longs;unt, quæ &longs;ingulis annis non-nihil <lb/>transferuntur, & ad alias &longs;tellas accedunt, ab aliis re­<lb/>cedunt. </s> <s id="id.000897">Neque e&longs;t interim quòd mirere poli altitudi­<lb/>nem &longs;upra horizontem manere nobis inuariatam: <lb/>quoniam vt Terra horizontem cuiu&longs;que regionis &longs;e­<lb/>cum transfert, ita transfert etiam &longs;uos polòs, cum ea­<lb/>dem &longs;emper ad eandem regionem habitudine. </s> <s id="id.000898">Ex <lb/>quo fit, vt eas cæli parteis, ad quas poli Terræ re&longs;pe­<lb/>ctant, immotas credamus, quòd Terra immota ap­<lb/>pareat, ac polos mundi vocitemus, quos affingi-<pb pagenum="141" xlink:href="027/01/140.jpg"/>mus ip&longs;i mundo, cui motum quoque affingimus; <lb/>intereà verò Eclipticæ polos, reuerá immotos, ha­<lb/>beamus pro mobilibus; neque vocemus polos mun­<lb/>di, qui reuerá tamen poli mundi &longs;unt, &longs;altem terre­<lb/>norum re&longs;pectu. </s> <s id="id.000899">Dicerem aliquid de illa Libratione <lb/>duplici, ob quam tum motus apparens fixarum nunc <lb/>velocior e&longs;&longs;e, nunc &longs;egnior cen&longs;etur; tum latitudo <lb/>quoque &longs;iderum, & maximè Solis, nonnihil variari, <lb/>idque etiam non &longs;ine quapiam inæquabilitate, dicitur: <lb/>Sed, vt præteream Copernicum explicare vtramque <lb/>ex tantilla variatione extremorum axis Telluris, de­<lb/>&longs;cribentium quandam intortæ, vt appellat, corollæ <lb/>&longs;peciem, cuiu&longs;modi repræ&longs;entatur notâ arithmeti­<lb/>ca 8; Planius e&longs;t, vt quoniam rationes non contem­<lb/>nendæ habentur, ob quas liceat in dubium ob&longs;erua­<lb/>tiones vertere, quæ pro vtraque circumferuntur; pla­<lb/>nius, inquam, e&longs;t, vt in i&longs;tis di&longs;cutiendis non immo­<lb/>remur. </s> <s id="id.000900">Neque morari <emph type="italics"/>Po&longs;tremò<emph.end type="italics"/> debet, quòd Sol non <lb/>videatur futurus nunc Apogeius, nunc Perigeius, <lb/>qua&longs;i nulla ex&longs;i&longs;tente excentricitate, nullove circulo <lb/>excentrico, ratione cuius Sol nunc minùs, nunc ma­<lb/>gis accedat ad Terram. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000901">Siquidem con&longs;tat perinde <lb/>fore, &longs;i quam Soli excentricitatem, quem excentri­<lb/>cum tribuunt, ip&longs;i Terræ attribuas, ratione cuius <lb/>nunc minùs, nunc magis accedat ad Solem; & Sol <lb/>appareat Apogeius, cum Terra erit Aphelia, & Peri­<lb/>geius, cùm Perihelia. </s> <s id="id.000902">Scilicet has Aphelij, Perihe­<lb/>liique nuncupationes excogitauit nuper Kepplerus; <lb/>qui aliunde docuit illum, quem huc v&longs;que diximus <lb/>annuum circulum, &longs;eu Eclipticam, aut Zodiacum ma-<pb pagenum="142" xlink:href="027/01/141.jpg"/>gni orbis, concipiendum e&longs;&longs;e non tam circulum ex­<lb/>qui&longs;itum, quàm ellip&longs;in, &longs;eu oualem lineam, quam <lb/>Terra de&longs;cribens, idem, quod per excentricum, fa­<lb/>ciat. </s> <s id="id.000903">Quippe cùm in diametro longiore ellip&longs;eos duo <lb/>&longs;int centra (appellant focos) Sol ita erit in eorum <lb/>vno, vt cùm Terra feretur ip&longs;i vicina, Perihelia &longs;it, & <lb/>Sol Perigeius dicatur; cùm vicina alteri, ip&longs;a &longs;it Aphe­<lb/>lia, & Sol dicatur Apogeius: quod idem proportio­<lb/>ne fieri in cæteris Planetis cen&longs;uit. </s> <s id="id.000904">Quin-etiam, vt <lb/>diceret cau&longs;am, ob quam motus fiat ellipticâ formâ, <lb/>animaduertit, vt in vno magnete &longs;unt duo poli, quo­<lb/>rum vnus appetit alterum polorum alterius magne­<lb/>tis, alius eundem refugit; ita e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e in Terra, (quæ <lb/>&longs;it qua&longs;i magnes, & ad Solem, qua&longs;iad maiorem ma­<lb/>gnetem comparetur) e&longs;&longs;e, inquam, po&longs;&longs;e parteis ali­<lb/>quas Solipetas, Solifuga&longs;que, ob quas dum circum­<lb/>ducitur Soli, nunc ad ip&longs;um magis alliciatur, nunc ab <lb/>codem magis auertatur; eaque ratione motu &longs;uo <lb/>non circulum, &longs;ed ellip&longs;in de&longs;cribat. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000905">XI. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000906">Vt attingam & cætera, apparent quidem Mer­<lb/>curius, Venus, Mars, Iupiter, Saturnus, nunc &longs;tare, <lb/>nunc retrogredi, nunc directè procedere: &longs;ed quæ <lb/>Mediterraneo no&longs;tro viderentur, &longs;i præter nauim, in <lb/>qua e&longs;&longs;et, ac moueretur, forent quoque aliæ, quæ cir­<lb/>ca <expan abbr="illã">illam</expan> eandem immotam propiùs, aut remotiùs, ve­<lb/>lociùs, aut tardiùs ferrentur; mirum non e&longs;t, idip&longs;um <lb/>nobis ex hoc terræ globo apparere, dum collati cum <lb/>aliis globis circa eundem Solem immotum circum­<lb/>ducimur. </s> <s id="id.000907">Quin-etiam tantum abe&longs;t, vt ex ob&longs;eruatis <lb/>hi&longs;ce affectionibus, apparente, inquam, &longs;tatione, re-<pb pagenum="143" xlink:href="027/01/142.jpg"/>trogradatione, & directione Planetarum, quidpiam <lb/>colligatur ad &longs;tabiliendum Terræ quietem, vt po­<lb/>tiùs non &longs;it argumentum magis con&longs;entaneum, quo <lb/>motus illi a&longs;&longs;eratur. </s> <s id="id.000908">Quæ&longs;o te enim quidnam po&longs;&longs;it <lb/>e&longs;&longs;e probabilius, quàm magna i&longs;ta corpora, globos, in­<lb/>quam, Planetarum, vno tenore incedere, & &longs;uam &longs;em­<lb/>per viam, &longs;eu pror&longs;ùm, antror&longs;umve ire? </s> <s id="id.000909">Ibunt porrô, <lb/>&longs;i Terra quidem inter ip&longs;os media incedat, ac di­<lb/>recta e&longs;&longs;e nunquam de&longs;inat: & quòd interdum &longs;ta­<lb/>tionarij, retrogradique appareant, continget appa­<lb/>ritio ex commi&longs;tione motus ip&longs;ius. </s> <s id="id.000910">Explicant hæc vul­<lb/>gò per Epicyclos, quorum centra circa Terram vno <lb/>tenore &longs;ic ferantur; vt Planetæ interìm in &longs;uperfi­<lb/>ciebus Epicyclorum moti, ad &longs;uperiores quidem <lb/>parteis directi &longs;int, ad inferiores retrogradi, & in <lb/>medio de&longs;cen&longs;u, a&longs;cen&longs;uque, &longs;tationarij. </s> <s id="id.000911">At quan­<lb/>tum quæ&longs;o compendium, vt vnica Terra vnico ince&longs;­<lb/>&longs;u Epicyclos omneis faciat &longs;uperuacaneos, Planetas <lb/>illis eximat, alteróque motu ab&longs;oluat? </s> <s id="id.000912">Et de duobus <lb/>quidem Soli proximis, Mercurio, nempe, ac Venere, <lb/>vt primùm dicam; Quid e&longs;t, cur Epicyclos fingant, <lb/>quorum centra contineantur inuariabiliter in linea à <lb/>Terra in Solem directa? </s> <s id="id.000913">Cur Planetarum remotio­<lb/>rum epicycli liberi &longs;unt; epicycli i&longs;torum duorum ad <lb/>Solem ita illigati? </s> <s id="id.000914">Cur &longs;altem non e&longs;t alter duorum <lb/>liber? </s> <s id="id.000915">Cur neuter horum Planetarum ad &longs;extilem <lb/>v&longs;que a&longs;pectum heinc inde à Sole di&longs;cedit, &longs;ed cùm <lb/>vix &longs;igno, aut &longs;e&longs;qui-&longs;igno &longs;epo&longs;itus e&longs;t, ip&longs;um repetit, <lb/>&longs;eu retrogradus ab ortu, &longs;eu directus ab occa&longs;u? </s> <s id="id.000916">Cur <lb/>non proinde in&longs;tar aliorum motibus &longs;uis nos circum-<pb pagenum="144" xlink:href="027/01/143.jpg"/>dant, ita vt nobis aliquando in medio ex&longs;i&longs;tentibus <lb/>Sol ex vna parte &longs;it, illi ex aduer&longs;a? </s> <s id="id.000917">Sed nempe ita <lb/>fieri, ac apparere nece&longs;&longs;um e&longs;t, cùm remotiore ex&longs;i­<lb/>&longs;tente Terra, illos ex ip&longs;a ob&longs;eruamus circumeunteis <lb/>Solem. </s> <s id="id.000918">Non pote&longs;t enim Sol non haberi, e&longs;&longs;éque cen­<lb/>trum motus vtriu&longs;que, aut vtriu&longs;que circulus non e&longs;­<lb/>&longs;e Soli illigatus. </s> <s id="id.000919">Non pote&longs;t vterque non videri dire­<lb/>ctus, cùm vltra Solem peragit iter; non retrogradus, <lb/>cùm citrà; non &longs;tationarius, cum in medio de&longs;cen&longs;u <lb/>accedit, aut in medio a&longs;cen&longs;u recedit, qua&longs;i per re­<lb/>ctam lineam; eo modo, quo viator, qui nos procùl <lb/>antegreditur, vel nobis occurrit &longs;ecundum rectam <lb/>viam, non apparet moueri; cùm appareat tamen, &longs;i <lb/>eodem pa&longs;&longs;u tran&longs;uersùm eat. </s> <s id="id.000920">Non pote&longs;t Sol, tan­<lb/>quam centrum circuli vtriu&longs;que non apparere conti­<lb/>nuò moueri per Zodiacum, iuxta &longs;ignorum &longs;eriem, <lb/>quoniam Terra promouetur in parteis oppo&longs;itas; ne­<lb/>que pote&longs;t vtervis &longs;eparari longè à Sole, quia circui­<lb/>tum &longs;uum limitatum tam heinc, quàm inde, tam &longs;ur­<lb/>&longs;um, quàm deor&longs;um habet. </s> <s id="id.000921">Denique neuter pote&longs;t <lb/>nos ambire, habereve Terram &longs;e inter, ac Solem in­<lb/>terpo&longs;itam; quoniam Terra e&longs;t extra ambitum v­<lb/>triu&longs;que, & vtrumque &longs;emper ad eandem partem, qua <lb/>Solem, habet. </s> <s id="id.000922">Ferri porrô vtrumque Sidus &longs;upra, & <lb/>infra Solem, non verò in Epicyclo nos inter, & Solem <lb/>contento, memoratæque lineæ alligato, tum ob&longs;er­<lb/>uata no&longs;tra conuincunt, ac præ&longs;ertìm circa Mercu­<lb/>rium; tum præ&longs;ertìm de Venere manife&longs;tæ eius Te<lb/>le&longs;copio pha&longs;es. </s> <s id="id.000923">Nempe quòd appareat corniculata, <lb/>cum retrograda e&longs;t; plena, cùm directa; id haud-du-<pb pagenum="145" xlink:href="027/01/144.jpg"/>biè arguit ip&longs;am e&longs;&longs;e, citra Solem quidem, dum cor­<lb/>niculata apparet, qua&longs;i parte re&longs;idua illuminata in <lb/>Solem &longs;pectante; vltra Solem verò, dum plena, <lb/>qua&longs;i parte illuminata &longs;pectante tam Solem, quàm <lb/>nos: Ne memorem, dum e&longs;t corniculata, videri <lb/>tam magnam, dum plena tam paruam; quòd illeic <lb/>maximè propinqua, heic di&longs;&longs;ita maximè &longs;it (h.e. <lb/></s> <s id="id.000924">tantundem &longs;exies) po&longs;&longs;it que illeic vnâ particulâ ma­<lb/>jor videri, quàm heic totâ. </s> <s id="id.000925">Deinde, vt de tribus <lb/>quoque remotioribus, Marte, Ioue, Saturno dica­<lb/>mus, Quid e&longs;t, cur nunquam retrogradi appareant, <lb/>ni&longs;i cùm Terram habent interpo&longs;itam inter &longs;e, & So­<lb/>lem? </s> <s id="id.000926">aut cur &longs;emper retrogradi, cùm habent inter­<lb/>po&longs;itam? </s> <s id="id.000927">Cur epicyclus Martis major e&longs;t, quàm <lb/>epicyclus Iouis, & i&longs;te major, quàm epicyclus <lb/>Saturni? </s> <s id="id.000928">Cur planetæ tantum accipiunt magnitu­<lb/>dinis incrementum, vt Mars, qui aliàs &longs;tellula e&longs;t, <lb/>Veneri interdum, aut Ioui magnitudine non conce­<lb/>dat? </s> <s id="id.000929">Cur Mars adeò velocior per excentricum, quàm <lb/>Iupiter, &longs;it per epicyclum adeò &longs;egnior, eademque <lb/>proportione Iupiter, quàm Saturnus? </s> <s id="id.000930">atque ita de <lb/>cæteris. </s> <s id="id.000931">Sed nempe ita fieri, ac apparere nece&longs;&longs;um <lb/>e&longs;t, Terra inter Solem, & eos incedente. </s> <s id="id.000932">Nam <lb/>quamuis tam Terra, quàm ip&longs;i eandem &longs;emper <lb/>viam, & &longs;uo vnu&longs;qui&longs;que tenore procedant; effici­<lb/>tur tamen, vt quia Terra velociùs, quàm illi mo­<lb/>uetur; efficitur, inquam, vt dum procul adueniens, <lb/>e&longs;t prope ip&longs;os tran&longs;itura, &longs;eu &longs;e&longs;e ip&longs;is, ac Soli in­<lb/>terpo&longs;itura, appareant illi jam lentiùs incedere, quàm <lb/>anteà; & cùm rectà qua&longs;i accedit, appareant qua-<pb pagenum="146" xlink:href="027/01/145.jpg"/>&longs;i con&longs;i&longs;tere; ac deinceps quoque retrogredi, quo­<lb/>niam ip&longs;a velocius pergens, illos à tergo &longs;ensim <lb/>facit; adeò vt retrogre&longs;&longs;io maxima appareat, cùm <lb/>proxima e&longs;t, illo&longs;que è regione habet; ac po&longs;teà <lb/>appareat paulatìm decre&longs;cere, quov&longs;que, dum di&longs;­<lb/>cedit ab ip&longs;is &longs;ecundum rectam qua&longs;i lineam, vi­<lb/>dentur rur&longs;ùm qua&longs;i &longs;tare. </s> <s id="id.000933">Po&longs;t &longs;ecundam autem <lb/>&longs;tationem apparent, vt priùs, directè, & magis, <lb/>magi&longs;que velociter incedere; quia deinceps Terra, <lb/>vt vltra Solem tran&longs;itura, ob&longs;eruat illos progredien­<lb/>teis iuxta &longs;ignorum &longs;eriem; qui in &longs;itu oppo&longs;ito vi­<lb/>debantur contra eandem &longs;eriem ire. </s> <s id="id.000934">Heinc ergo e&longs;t, <lb/>quare non po&longs;&longs;int apparere retrogradi, ni&longs;i in op­<lb/>po&longs;itione cum Sole, &longs;iue Terra ex&longs;i&longs;tente interpo­<lb/>&longs;ita; neque non po&longs;&longs;int non apparere, ob velocio­<lb/>rem Terræ motum. </s> <s id="id.000935">Heinc, quare epicyclus Martis <lb/>videatur major epicyclo Iouis; quia videlicet ob <lb/>majorem illius propinquitatem, retrogradatio in ip­<lb/>&longs;o apparere propiùs incipit, & de&longs;init longiùs. </s> <s id="id.000936">Heinc, <lb/>quare tunc Mars adeò magnus appareat, qui aliàs <lb/>adeò paruus e&longs;t; &longs;cilicet quià Terra e&longs;t illi tam pro­<lb/>pè, quæ aliàs tam procùl incedit; octo, vt putà, vi­<lb/>cibus remotiùs. </s> <s id="id.000937">Heinc quare Mars, non-ni&longs;i bien­<lb/>nio &longs;emel retrogradus &longs;it; quippe quia, Terra non in­<lb/>cedens, ni&longs;i duplò velociùs, non pote&longs;t illum a&longs;&longs;e­<lb/>qui, ni&longs;i duplò temporis, quo periodum ip&longs;a ab­<lb/>&longs;oluit. </s> <s id="id.000938">Quare Iupiter quotannis percurrat, retrogra­<lb/>du&longs;que efficiatur, idque vno &longs;olùm men&longs;e tardiùs; <lb/>quia Terra nempe velocior e&longs;t duodecuplò, illum­<lb/>que &longs;emel relictum a&longs;&longs;equitur &longs;emper decimo tertio <pb pagenum="147" xlink:href="027/01/146.jpg"/>men&longs;e. </s> <s id="id.000939">Quare Saturnus etiam quotannis efficiatur <lb/>retrogradus, idque vix tardiùs dimidio men&longs;is, <lb/>quia nimirùm Terra velocior trigecuplò e&longs;t, & ab <lb/>eo digre&longs;&longs;a illum rur&longs;ùs a&longs;&longs;equitur duodecimo men­<lb/>&longs;e, & vix &longs;emi&longs;&longs;e prætereà. </s> <s id="id.000940">Ex quibus profectò mi­<lb/>rabile &longs;it, ni&longs;i cùm omnia ita con&longs;entiant, & omnia, <lb/>quæ apparent, adeò facilè, &longs;impliciterque ex vna <lb/>Terræ circunductione inter Martem, ac Venerem in­<lb/>telligantur, explicenturque; neque &longs;it opus tot ma­<lb/>chinis, tot ambagibus, tot commentis ab&longs;que or­<lb/>dine, & veri&longs;imilitudine introductis; ni&longs;i, inquam Ter­<lb/>ra id loci moueatur. </s> <s id="id.000941">Et con&longs;idera, quæ&longs;o, cur Lu­<lb/>na nobis nunquam appareat nec &longs;tare, nec retro­<lb/>gredi; ni&longs;i quia ip&longs;a &longs;emper circumducitur nobis, <lb/>qua&longs;i in centro illius con&longs;titutis? </s> <s id="id.000942">Cur nunquam Sol: <lb/>ni&longs;i quia nos &longs;emper ip&longs;i circumducimur, tanquam <lb/>in centro ex&longs;i&longs;tenti? </s> <s id="id.000943">Quam-obrem verò non eadem <lb/>euenirent aliis quinque, &longs;i vel nos ip&longs;is centrum e&longs;­<lb/>&longs;emus, vel ip&longs;i nobis; & non potiùs mixtìm iremus, <lb/>circumduceremurque circa eundem Solem, vt circa <lb/>idem centrum? </s> <s id="id.000944">Tycho certè, qui Terram in centro <lb/>immotam detinuit, ita ip&longs;i Lunam, Solem que cir­<lb/>cumduxit, vt coactus fuerit circumducere Soli quin­<lb/>que alios; tamet&longs;i mira, vt videtur, incontinuitate <lb/>volüerit Solem dietìm circumeuntem Terram, trans­<lb/>ferre illos omneis &longs;ecum, obeunteis intereà motus <lb/>proprios; neque potuerit fingere, quomodo ille in­<lb/>terea corriperetur à Firmamento, mobilive primo; <lb/>quomodo item Luna (vt præter motum men&longs;truum, <lb/>dietim quoque Terram obeat) idque &longs;patiis liberri-<pb pagenum="148" xlink:href="027/01/147.jpg"/>mis, fluidi&longs;&longs;imi&longs;que ex&longs;i&longs;tentibus; quæ &longs;anè, alia­<lb/>que incommoda planè tolluntur, &longs;i Solem, ac Ter­<lb/>ram expo&longs;ito modo tran&longs;po&longs;uerimus. </s> <s id="id.000945">Et con&longs;idera <lb/>aliunde pulcram &longs;eriem. </s> <s id="id.000946">Nam quo modo nos ha­<lb/>bemus &longs;emper ver&longs;us Solem, & nunquam in oppo­<lb/>&longs;itione, Mercurium, ac Venerem; ita Mars prætereà <lb/>habet Terram, Iupiter Martem, Saturnus Iouem. <lb/></s> <s id="id.000947">Ac vici&longs;&longs;im quemadmodum Terra habet circum­<lb/>danteis, & aliquando in oppo&longs;itione ex&longs;i&longs;tenteis, <lb/>Martem, Iouem, Saturnum; ita Venus habet præ­<lb/>tereà Terram, & Mercurius Venerem. </s> <s id="id.000948">Ex quo pro­<lb/>inde efficitur, vt Sol videatur omninò congruè col­<lb/>locari in omnium medio; vnde omnibus lucem, ca­<lb/>loremque di&longs;pen&longs;et; vnde qua&longs;i Gubernator clauum <lb/>teneat, qua&longs;i princeps moderetur, & &longs;imilia. </s> <s id="id.000949">Haud <lb/>abs re &longs;anè in centro ex&longs;i&longs;tens deprehenditur vno <lb/>propè men&longs;e circa proprium axem reuolui; veluti <lb/>arguunt Maculæ, quas in eius di&longs;co prompti&longs;&longs;imum <lb/>e&longs;t ob&longs;eruare. </s> <s id="id.000950">Quippe hac &longs;ui reuolutione, emi&longs;­<lb/>&longs;i&longs;que circùm radiis, qua&longs;i quibu&longs;dam virgulis, Pla­<lb/>netas omneis non reluctanteis, aut etiam propen&longs;os <lb/>veluti abigere, circumagereque videtur; & propin­<lb/>quiores quidem vehementiùs, ac citiùssremotiores <lb/>verò languidiùs, ac tar diùs; prout radij fuerint ma­<lb/>gis conferti, aut magis rari. </s> <s id="id.000951">Quo &longs;anè loco mirabi­<lb/>le e&longs;t, &longs;emitas Macularum, ex&longs;i&longs;tente Sole in æquino­<lb/>ctialibus punctis, qua&longs;i rectas lineas in di&longs;co illius <lb/>de&longs;cribi; in cæteris, ac poti&longs;&longs;imùm in Tropicis, cur­<lb/>uas: Neque id po&longs;&longs;e commodiùs &longs;aluari, quàm ex <lb/>eo, quòd Sole &longs;uper ei&longs;dem &longs;uis, EcIipticæve Po-<pb pagenum="149" xlink:href="027/01/148.jpg"/>lis &longs;emper reuoluto, deuehentéque Maculas, Terra <lb/>&longs;e illi ita &longs;i&longs;tat, nunc qua&longs;i ad dextram, &longs;ini&longs;tramve <lb/>in æquinoctiis; nunc qua&longs;i &longs;ur&longs;ùm, deor&longs;ùmve in <lb/>&longs;ol&longs;titiis, vt propter expo&longs;itam axis &longs;ui continen­<lb/>tiam, Maculas videat non vno modo per di&longs;cum <lb/>Solis procedenteis; &longs;ed cum varietate rectitudinis, <lb/>curuitati&longs;que memorata. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000952">XII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000953">Ita demon&longs;trat Galileus, cui illud prætereà <lb/>debetur, quòd ex a&longs;&longs;ignatis Terræ motibus, ita <lb/>Maris æ&longs;tum expo&longs;uerit, vt videatur denique cau­<lb/>&longs;am eius germanam adinueni&longs;&longs;e. </s> <s id="id.000954">Nimirùm, quod <lb/>nauiculæ aquâ &longs;emiplenæ, dum placido Mari, aut <lb/>lacu transfertur, contingit; idip&longs;um Terræ aquas <lb/>marinas in &longs;uis cauitatibus continenti, &longs;i per pla­<lb/>cidum æthera transferatur, eueniet. </s> <s id="id.000955">Vt enim, &longs;i <lb/>nauicula æquabiliter moueatur, aqua contenta <lb/>æquabiliter manet; &, &longs;i moueatur tantillùm ra­<lb/>pidiùs, aqua ex prora refugit in puppim, eleuatàque <lb/>veluti hæret, donec rapiditate non-nihil remi&longs;&longs;a, pro­<lb/>prio pondere recurrat in proram, refugitura iterùm <lb/>proprio pondere, &longs;iue æquabilis &longs;it motus, &longs;iue tar­<lb/>dior, &longs;iue nullus; & recur&longs;ura iterùm proprio pon­<lb/>dere, &longs;i vel nihil, vel parùm augeatur velocitas, ac <lb/>refugitura, vt priùs, &longs;i vt priùs velocitas, &longs;eu rapi­<lb/>ditas auge&longs;cat: ita e&longs;t nece&longs;&longs;e accidat in Terra, Ma­<lb/>rique in eius cauitatibus contento, neque parteis <lb/>&longs;olidiores, ob fluxilitatem, perinde con&longs;equi idoneo. <lb/></s> <s id="id.000956">Nam &longs;i Terra quidem, aut pars eius, in qua Mare e&longs;t, <lb/>æquabiliter moueretur, nulla e&longs;&longs;et ratio, cur Mare <lb/>reciprocationem &longs;ubiret: at nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;ubeat, qua-<pb pagenum="150" xlink:href="027/01/149.jpg"/>tenus Terra, &longs;eu eius pars, in qua, vt in nauicula, <lb/>aut va&longs;e e&longs;t, inæquabiliter mouetur. </s> <s id="id.000957">Ac non e&longs;t <lb/>quidem motus diurnus ex &longs;e&longs;e inæquabilis; non item <lb/>motus annuus, non axis continentia; verùm ex his <lb/>mi&longs;tis creatur quædam inæquabilitas, quæ & gemi­<lb/>natas reciprocationes in &longs;ingulos dies pariat, & illas <lb/>per &longs;ol&longs;titia, atque æquinoctia vehementiores faciat; <lb/>& (admi&longs;to aliunde motu Lunæ) etiam in nouiluniis, <lb/>plenilunii&longs;que intendat. </s> <s id="id.000958">Imprimis enim, cùm pars <lb/>Terræ, quæ, ex. </s> <s id="id.000959">gr. <!-- REMOVE S-->continet Mare Mediterraneum, <lb/>feratur continuò in ortum motu annuo, & triplò <lb/>quidem velociùs, quàm reuolutione diurna; ac reuo­<lb/>lutione diurna non pergat continuò in ortum, &longs;ed <lb/>dimidium quidem circuïtus in ortum ab&longs;oluat, di­<lb/>midium verò in occa&longs;um redeundo con&longs;umat; effi­<lb/>citur, vt vtróque motu ver&longs;us ortum con&longs;pirante, <lb/>locus maris Mediterranei feratur velociùs per &longs;pa­<lb/>tia mundana, quàm dum referente diurno in occa­<lb/>&longs;um, &longs;olus annuus &longs;upere&longs;t in ortum. </s> <s id="id.000960">Id fit, quem­<lb/>admodum dicebam de pila, quæ tamet&longs;i pari vtrim­<lb/>que vi manus moueatur à puppi in proram, & à pro­<lb/>ra in puppim; velociùs tamen mouetur à puppi in <lb/>proram, propter ip&longs;am nauis &longs;uperadditam vim. </s> <s id="id.000961">Ita­<lb/>que, dum Mediterraneum incipit die quodam mo­<lb/>tu geminato, ac proinde velociore moueri in ortum, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t aqua ex Syria ver&longs;us Gadeis, qua&longs;i refu­<lb/>giat, & ad oram Syriæ fiat non-nihil depre&longs;&longs;ior, ad <lb/>oram Hi&longs;paniæ non-nihil elatior, quov&longs;que in me­<lb/>dio geminati motus velocitas incipiat remitti, & aqua <lb/>ex ora Hi&longs;paniæ pondere proprio refluat, ac ver&longs;us <pb pagenum="151" xlink:href="027/01/150.jpg"/>oram Syriæ recurrat: & rur&longs;ùs, dum incipit motu in <lb/>ortum vnico, atque adeò tardiùs moueri, nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>aqua ad oram Syriæ eleuata ver&longs;us oram Hi&longs;paniæ <lb/>iterum refugiat, quov&longs;que ex medio huius tardioris <lb/>motus iterum recurrat ex ora Hi&longs;paniæ ver&longs;us oram <lb/>Syriæ; &longs;icque, die, iam alio iterùm, vt priùs, refu­<lb/>giat, reciprocationemque perpetuam tueatur; vt &longs;i <lb/>plumbum pendulum à perpendiculo elatum excur­<lb/>rere &longs;inas, & &longs;ecundo quoque recur&longs;u vim nouam <lb/>illi imprimas. </s> <s id="id.000962">Atque ad oram quidem Syriæ rece&longs;&longs;us <lb/>& acce&longs;&longs;us aquæ notabilis admodùm e&longs;t: ad oram ve­<lb/>rò Hi&longs;paniæ minùs, propter allabentem ex Oceano <lb/>aquam per fretum Herculeum. </s> <s id="id.000963">Ad lateraleis oras <lb/>quod &longs;pectat, eiu&longs;cemodi reciprocationes &longs;unt mi­<lb/>nùs &longs;en&longs;ibiles, eodem modo, quo in nauicula, aut <lb/>quolibet va&longs;e commota aqua deprehenditur ad par­<lb/>teis motus oppo&longs;itas attolli, atque deprimi; &longs;ub me­<lb/>dium verò aut &longs;olùm excurrere, & recurrere, aut <lb/>etiam veluti con&longs;tare. </s> <s id="id.000964">Et patet id certè in &longs;inu Ha­<lb/>driatico, in cuius extremo, Venetiis nempe, reci­<lb/>procatio per elationem, depre&longs;&longs;ionemque e&longs;t adeò <lb/>&longs;en&longs;ibilis; in medio verò &longs;eu ad Anconam, &longs;ecùs: Et <lb/>circa no&longs;tram &longs;pecialem oram, cùm ip&longs;e forem &longs;upe­<lb/>riore Septembri, & &longs;ub nouilunium quidem æqui­<lb/>noctiale, San-torpeti, vix ad v&longs;que &longs;e&longs;qui pedem at­<lb/>tolli, deprimique Mare ob&longs;eruaui. </s> <s id="id.000965">Accepi autem in <lb/>exemplum mare longiu&longs;culum, & ab occa&longs;u in or­<lb/>tum &longs;itum; quoniam qui &longs;inus angu&longs;ti &longs;unt, vel <lb/>&longs;iti ab au&longs;tro in boream, ij adipi&longs;ci &longs;en&longs;ibilem reci­<lb/>procationem non po&longs;&longs;unt; vt neque lacus, atque &longs;ta-<pb pagenum="152" xlink:href="027/01/151.jpg"/>gna, quorum oræ propiores &longs;unt, quàm vt elatio, <lb/>aut depre&longs;&longs;io &longs;eu continuari, &longs;eu ob&longs;eruari valeat. <lb/></s> <s id="id.000966">Ex quo patet, cur in Oceano, vbi tanta libertas e&longs;t, <lb/>reciprocationes &longs;int adeò in&longs;ignes: in&longs;ignes, inquam, <lb/>non in alto, vbi quod dicebam de aqua circa me­<lb/>dium va&longs;is, contingit; &longs;ed ad ip&longs;a littora, in quibus <lb/>quæcumque attendi varietas pote&longs;t, ad locorum &longs;i­<lb/>tum referenda e&longs;t; cùm aliunde mirabile &longs;it, reci­<lb/>procationes e&longs;&longs;e in &longs;ingulos dies vbiuis gentium ge­<lb/>minas, vt geminæ &longs;unt in motu Terræ ex velocitate <lb/>in tarditatem, & ex tarditate in velocitatem redeun­<lb/>tes inæqualitates: tamet&longs;i aqua pro &longs;uo lentore non <lb/>con&longs;equitur precisè inæqualitatum periodos, &longs;ed re­<lb/>ciprocationes &longs;ingulas ab&longs;oluit horæ propè dimidio <lb/>(& geminatas in &longs;ingulos dies horâ propè integrâ) <lb/>tardiùs. </s> <s id="id.000967">Atque hæc quidem videri pote&longs;t generalis <lb/>æ&longs;tus, &longs;iue reciprocationis in &longs;ingulos dies gemina­<lb/>tæ cau&longs;a. </s> <s id="id.000968">Reuolue porrô globulum, de quo antè <lb/>dixi, &longs;upra Zodiacum materialis, ac vulgaris &longs;phæræ <lb/>in tropico alterutro, ita vt, dum centrum Terræ gra­<lb/>du integro promouetur, intelligas punctum æqua­<lb/>toris globuli initio reuolutionis e&longs;&longs;e in principio <lb/>gradus, & in fine reuolutionis e&longs;&longs;e in fine eiu&longs;dem <lb/>gradus. </s> <s id="id.000969">Reuolue deinde in alterutra æquinoctialis <lb/>inter&longs;ectione, ita vt idem globuli punctum in prin­<lb/>cipio, ac fine reuolutionis pari modo in principio, ac <lb/>fine eiu&longs;dem gradus intelligas: ob&longs;eruabis &longs;anè, quia <lb/>æquator globuli ob expo&longs;itam axis continentiam <lb/>e&longs;t &longs;emper parallelus æquatori &longs;phæræ, illud eius <lb/>punctum magis promoueri ad ortum &longs;upra Tropi-<pb pagenum="153" xlink:href="027/01/152.jpg"/>cum, quàm &longs;upra æquinoctialem; quia longitudo <lb/>gradus &longs;upra Tropicum e&longs;t veluti directè jacens ab <lb/>occa&longs;u in ortum; &longs;upra æquinoctialem verò obliquè <lb/>&longs;e habet. </s> <s id="id.000970">Ex hoc autem fit, vt &longs;pecialis quædam inæ­<lb/>qualitas reuolutioni diurnæ contingat tam in &longs;ol&longs;ti­<lb/>tialibus, quàm in æquinoctialibus locis; ob quam <lb/>diurnæ illæ reciprocationes alterationem &longs;ubeant, <lb/>dum in ip&longs;is Terra ver&longs;atur; neque tam vehementeis <lb/>&longs;ubeant in locis intermediis, vbi eiu&longs;modi inæquali­<lb/>tas aut minor e&longs;t, aut euane&longs;cit. </s> <s id="id.000971">Atque hæc aliunde <lb/>videri pote&longs;t cau&longs;a, cur æ&longs;tus vehementior &longs;it &longs;ub <lb/>&longs;ol&longs;titiis, æquinoctii&longs;que, quàm temporibus cæ­<lb/>teris: cùm etiam, quia motus diurnus aduer&longs;atur <lb/>magis motui annuo ad Æquinoctialem, quàm ad <lb/>Tropicum (quòd vterque motus Terra ex&longs;i&longs;tente in <lb/>Tropico con&longs;piret directè in ortum, ex&longs;i&longs;tente verò <lb/>in Æquinoctiali alius ad alium obliquus &longs;it) inde fieri <lb/>po&longs;&longs;e videatur, cur æquinoctiales reciprocationes <lb/>&longs;int &longs;ol&longs;titialibus æ&longs;tuo&longs;iores. </s> <s id="id.000972">Denique imaginare <lb/>Lunam e&longs;&longs;e Terræ qua&longs;i illigatam, vnáque delatam; & <lb/>orbem magnum, per quem Terra motu annuo ince­<lb/>dit, comprehendere non tantum iter ip&longs;ius medium, <lb/>&longs;ed totum etiam &longs;patium heinc inde ver&longs;us Martem, <lb/>ac Venerem, cuius extrema à Luna Terram motu <lb/>men&longs;truo circumambiente attinguntur. </s> <s id="id.000973">Imaginare <lb/>rursus vim, qua Sol tam Terram, quam Lunam mo­<lb/>uet, explicari per radium, &longs;eu qua&longs;i virgulam, chordu­<lb/>lamve à Sole proten&longs;am: concipies &longs;anè hanc chor­<lb/>dulam longiorem e&longs;&longs;e cùm Luna e&longs;t in oppo&longs;itione, <lb/>vltra nempe Terram, quàm dum in coniunctione e&longs;t, <pb pagenum="154" xlink:href="027/01/153.jpg"/>fìue citra Terram. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000974">Cæterùm, vt plumbum chordulæ <lb/>a pen&longs;um, & po&longs;t abductionem à perpendiculo li­<lb/>bertati &longs;uæ permi&longs;&longs;um, tantò vibratur celeriùs, quan­<lb/>to chordula fuerit breuior, tantò tardiùs, quantò <lb/>productior; ita pote&longs;t contingere, vt motus Terræ <lb/>annuus, qui æquabilis ex &longs;e foret, efficiatur in coniun­<lb/>ctione, &longs;eu nouilunio velocior, in oppo&longs;itione, &longs;eu <lb/>plenilunio tardior: &longs;icque bis in men&longs;e eueniat &longs;pe­<lb/>cialis inæqualitas, ob quam rur&longs;ùs diurnæ illæ reci­<lb/>procationes alterationem quandam patiantur. </s> <s id="id.000975">At­<lb/>que hæc pote&longs;t videri cau&longs;a, cur in &longs;ingulis plenilu­<lb/>niis, atque nouiluniis vehementiores æ&longs;tus &longs;int: cùm <lb/>iidem po&longs;&longs;int per plenilunia, atque nouilunia &longs;ol&longs;ti­<lb/>tiis, æquinoctii&longs;que vicina (&longs;ed æquinoctiis præ&longs;er­<lb/>tìm) e&longs;&longs;e vehementi&longs;&longs;imi, ob &longs;uperiorem cau&longs;am ad­<lb/>iunctam. </s> <s id="id.000976">Hæc porrô &longs;umma e&longs;t ratiocinij circa maris <lb/>æ&longs;tum, quem proinde vt comprobare ip&longs;e motus <lb/>Terræ videtur; ita ip&longs;emet motum Terræ videtur <lb/>pror&longs;ùs ad&longs;truere; adeò vt alter alteri non malè fi­<lb/>dem conciliet, vt relatorum proprium e&longs;t, ac &longs;peciali­<lb/>ter cau&longs;æ, & effectus. </s> <s id="id.000977">Quinetiam hoc vnum videtur <lb/>experimentum &longs;en&longs;ibile Copernicanis &longs;ub&longs;idio e&longs;&longs;e; <lb/>cùm aliàs motus generalis, quo Terra oculum vnà <lb/>transfert, inob&longs;eruabilis &longs;it. </s> <s id="id.000978">Finge nempe nauiculam, <lb/>de qua paulò antè dicebam, non mari, aut lacui inna­<lb/>tare, &longs;ed e&longs;&longs;e intra maiorem nauim, ip&longs;ique &longs;eu clauis, <lb/>&longs;eu alia ratione defixam, vt eius partem cohærere; ac <lb/>hominem Mediterraneum ad aquam attendere. </s> <s id="id.000979"><expan abbr="Tũc">Tunc</expan> <lb/>&longs;i aqua quidem intra nauiculam quie&longs;cat, nullum <lb/>planè erit argumentum, quo ille moueri nauim iudicet, <pb pagenum="155" xlink:href="027/01/154.jpg"/>tamet&longs;i veloci&longs;&longs;imè per medium mare transferatur. <lb/></s> <s id="id.000980">At, &longs;i aquam illam à prora in puppim effluere, & rur­<lb/>&longs;ùs ex puppi in proram refluere adnotauerit; tunc <lb/>eius motus cau&longs;am inquirens, agno&longs;cet ip&longs;um e&longs;&longs;e <lb/>non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aut extrin&longs;ecùs corpus aliquod in im­<lb/>motam nauim impingatur, ip&longs;amve alia ratione &longs;ub­<lb/>agitando commoueat, & contentam aquam effluere, <lb/>ac refluere faciat; aut ip&longs;a certè nauis per mare mo­<lb/>ueatur, & cum inæquabilitate quidem aliqua, quæ <lb/>eiu&longs;dem effluxus, & refluxus &longs;it cau&longs;a. </s> <s id="id.000981">Et quia &longs;i extra <lb/>nauim circum&longs;pexerit, nullum extrin&longs;ecùs ob&longs;erua­<lb/>bit corpus, quod in nauim impingatur, aut illam &longs;ub­<lb/>agitet; ideò erit, cur colligat, moueri nauim igitur, & <lb/>cum nonnulla quidem inæquabilitate. </s> <s id="id.000982">Pari autem <lb/>modo, cùm nos in eadem Terræ qua&longs;i naui vehamur, <lb/>vnà cum &longs;inubus, cauitatibu&longs;que, qua&longs;i nauigiolis, in <lb/>quibus marina aqua continetur; & ob&longs;eruantes hu­<lb/>iu&longs;modi aquam continuò effluere, ac refluere, argu­<lb/>mentemur hunc effluxum, refluxumque e&longs;&longs;e aut à <lb/>cau&longs;a externa, quæ Terram in æthere medio con&longs;i­<lb/>&longs;tentem commoueat, ac &longs;ubagitet; aut ab ip&longs;amet <lb/>Terra, quæ per ætherem, cum inæquabilitate aliqua <lb/>moueatur: nec videamus tamen, vbi oculos circum­<lb/>quáque coniocerimus, vllam e&longs;&longs;e cau&longs;am externam, <lb/>quæ impingatur, &longs;ubagitetve; Quidni colligere po&longs;­<lb/>&longs;imus cau&longs;am e&longs;&longs;e ip&longs;ammet Terram, quatenus pote&longs;t <lb/>per ætherem, & cum aliqua quidem (vt putà iam ex­<lb/>po&longs;ita) inæquabilitate moueri? </s> </p> <p type="main"> <s id="id.000983">XIII. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000984">Verùm his tandem modus e&longs;to: quandò ag­<lb/>gre&longs;&longs;us dicere &longs;olùm de imbecillitate eius argumenti, <pb pagenum="156" xlink:href="027/01/155.jpg"/>quod ad quietem Terræ ad&longs;truendam familiare e&longs;t <lb/>petere exmotu rerum proiectilium, eò &longs;ensìm dedu­<lb/>ctus &longs;um, vt videri po&longs;&longs;im præcipuas circa problema <lb/>celebre attigi&longs;&longs;e difficultates. </s> <s id="id.000985">Non exigis, vt repetam <lb/>feci&longs;&longs;e me id, non vt Telluri a&longs;&longs;ererem motum, &longs;ed vt <lb/>veritatis amore, innuerem quietem ip&longs;ius firmiore ra­<lb/>tione e&longs;&longs;e &longs;tabiliendam: ne exige etiam, vt qua&longs;i me <lb/>putes aliquam habere eiufcemodi, ip&longs;am tecum <lb/>communicem; quippe &longs;i haberem, facerem iam <lb/>&longs;ponte. </s> <s id="id.000986">Et non pauci quidem hactenùs non paucas, <lb/>no&longs;terque imprimis Morinus, magnâ &longs;olertiâ excogi­<lb/>târunt: &longs;ed, me tamen quod attinet, hærere aquam <lb/>&longs;emper video, ac in eo proinde &longs;um, vt placitum illud <lb/>reuerear, quo Cardinales aliquot approba&longs;&longs;e Terræ <lb/>quietem dicuntur. </s> <s id="id.000987">Etenim licet Copernicani tuean­<lb/>tur loca &longs;acræ Scripturæ, quæ Terræ &longs;tatum, &longs;iue <lb/>quietem, & Soli motum tribuunt, Vel explicanda e&longs;&longs;e <lb/>de ip&longs;a, vt loquuntur, apparentia, déque accommo­<lb/>datione ad captum, moremque loquendi vulgarem; <lb/>qua&longs;i Scriptura non loquatur de rebus, ni&longs;i vt appa­<lb/>rent, & vulgò cogno&longs;cuntur, exprimunturque (ex <lb/>quo tam &longs;æpe ad alium &longs;en&longs;um, quàm ad literalem <lb/>confugiendum e&longs;t) & pro &longs;copo habeat non erudi­<lb/>tionem in Phy&longs;icis, Mathematicis, cæteri&longs;que id ge­<lb/>nus rebus; &longs;ed in&longs;titutionem ad gratiam, &longs;upernatu­<lb/>ralemque &longs;alutem; ex quo, vt &longs;ua &longs;alus omnium in­<lb/>tere&longs;t, &longs;ic v&longs;urpandus &longs;ermo fuerit omnium captui ac­<lb/>commodatus: Vel intelligenda e&longs;&longs;e de con&longs;i&longs;tentia, <lb/>&, vt ita loquar, in di&longs;&longs;ipabilitate partium, quæ non <lb/>excedunt à tota Terra, locúmque duntaxat, aut for-<pb pagenum="157" xlink:href="027/01/156.jpg"/>mam commutant; eo modo, quo partes ma&longs;&longs;æ cereæ <lb/>variè &longs;igillatæ, ab ea non excedunt, &longs;ed po&longs;itum &longs;o­<lb/>lum, figuramque variant, ac dum figuratio vna præte­<lb/>rit, alia aduenit, ma&longs;&longs;a interim ip&longs;a &longs;emper &longs;tat, &longs;eu <lb/>per&longs;euerat eadem, cæteraque &longs;imilia: Nihilominùs, <lb/>quòd ea loca &longs;ecùs explicentur à viris, quorum, vt <lb/>con&longs;tat, tanta e&longs;t in Eccle&longs;ia auctoritas; eapropter ip&longs;e <lb/>ab illis &longs;to, & hac occa&longs;ione facere captiuum intelle­<lb/>ctum non erube&longs;co. </s> <s id="id.000988">Non quòd proptereà exi&longs;timem <lb/>articulum fidei e&longs;&longs;e; neque enim (quod &longs;ciam qui­<lb/>dem) id a&longs;&longs;ertum ab illis e&longs;t, aut apud vniuer&longs;am Ec­<lb/>cle&longs;iam promulgatum, atque receptum: &longs;ed quòd il­<lb/>lorum iudicium habendum præiudicium &longs;it, quod <lb/>non po&longs;&longs;it apud Fideleis non maximi e&longs;&longs;e momenti. <lb/></s> <s id="id.000989">Quod &longs;upere&longs;t, Tu nihil morare, &longs;ed excu&longs;atam po­<lb/>tiùs habe prolixitatem hanc meam tantam; ratus vo­<lb/>lui&longs;&longs;e me nihil aliud, quàm dum tuæ erga me beneuo­<lb/>lentiæ memor &longs;um, meam erga te ob&longs;eruantiam <lb/>facere te&longs;tatam. </s> <s id="id.000990">Saluto &longs;emper optimum Fratrem, <lb/>con&longs;e&longs;&longs;umque per-eruditum. </s> <s id="id.000991">Vale. <!-- KEEP S--></s> <s id="id.000992">Aquis Sextiis, <lb/>111. Eid. </s> <s id="id.000993">Decemb. </s> <s id="id.000994">cIo. </s> <s id="id.000995">Ioc. </s> <s id="id.000996">XL. <!-- KEEP S--></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000997"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Po&longs;t-&longs;criptum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> </p> <p type="main"> <s id="id.000998">QVOD tua, & aliorum amicorum vota i&longs;tæc con­<lb/>&longs;cribens præuenerim, e&longs;t cur maximoperè gau­<lb/>deam; tamet&longs;i nihil, quod dignum &longs;it ex&longs;pectatione, <lb/>præ&longs;titum &longs;entio. </s> <s id="id.000999">Quòd autem, cùm Epi&longs;tolam &longs;u­<lb/>periorem pellegeretis, id quæ&longs;tionis inciderit, de qua <lb/>me rogatum volui&longs;tis, <emph type="italics"/>Quàm ob cau&longs;am res flexilis, ve-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="158" xlink:href="027/01/157.jpg"/><emph type="italics"/>luti virga, aut lamina, vbi manu deflexa e&longs;t, dimittente mæ­<lb/>na moueatur, &longs;uumque &longs;itum repetat?<emph.end type="italics"/> ne moro&longs;us videar, <lb/>pauca hæc &longs;ubiicio. </s> <s id="id.001000">Habe primùm in æquilibrio &longs;u­<lb/>pra digitum læuæ manus bacillum aliquem tran&longs;uer­<lb/>&longs;um: adige deorsùm ictu dextræ manus eius extre­<lb/>mum, quod ad dextram; videbis extremum &longs;ini&longs;trum <lb/>&longs;ursùm adigi, ob re&longs;i&longs;tentiam digiti, & continuïta­<lb/>tem, compactionemque bacilli. </s> <s id="id.001001">Occurrat extremo <lb/>&longs;ini&longs;tro fixum aliquid (vt &longs;i digitus fuerit ad &longs;uperex­<lb/>&longs;tans quidpiam admotus) tum id extremum reflecte­<lb/>tur deor&longs;ùm, & aliud, quod tu percu&longs;&longs;eris, &longs;ur&longs;ùm. <lb/></s> <s id="id.001002">Cùm duplex ibi motus &longs;it, vnus directus deor&longs;ùm ad <lb/>dextram, &longs;ursùm ad læuam; & alius reflexus deorsùm <lb/>ad læuam, &longs;ursùm ad dextram: quænam vtriu&longs;que <lb/>cau&longs;a e&longs;t? </s> <s id="id.001003">Nempe vnicus manus tuæ ictus; vt vnicus <lb/>ictus reticuli e&longs;t, quo adacta pila in parietem tendit, & <lb/>à pariete re&longs;ilit. </s> <s id="id.001004">Contine deinde bacillum, vnumve il­<lb/>lius extremum, putà inferius, &longs;ini&longs;tro pugno: tum, &longs;i <lb/>manu dextra impre&longs;&longs;eris ictum &longs;uperiori ver&longs;us &longs;ini­<lb/>&longs;træ pollicem, per&longs;enties inferius impingi in oppo&longs;i­<lb/>tam inferiorem &longs;ini&longs;træ, partem, ac &longs;imul per&longs;enties <lb/>reflexionem fieri tum inferioris extremi in apicem <lb/>auricularis, tum &longs;uperioris in radicem indicis. </s> <s id="id.001005">Quid <lb/>reflexionem hanc faciet? </s> <s id="id.001006">An-non impre&longs;&longs;us à dextra <lb/>ictus, & re&longs;i&longs;tentia cùm pollicis, tum inferioris manus <lb/>partis? </s> <s id="id.001007">Agno&longs;ces ex his, procul dubio, quid ad quæ­<lb/>&longs;tionem dicturus &longs;im. </s> <s id="id.001008">Scilicet deflexo altero extre­<lb/>mo rei flexilis, debet alterum ob parem rationem <lb/>contineri firmum, debentque e&longs;&longs;e in continente par­<lb/>tes duæ oppo&longs;itæ, vna ex&longs;tantior, quæ re&longs;i&longs;tat, alia <pb pagenum="159" xlink:href="027/01/158.jpg"/>profundior quæ repellat (appellabunt mechanici il­<lb/>lam hypomoclium, hanc onus, vt & rem ip&longs;am flexi­<lb/>lem, vectem.) Neque ob&longs;tat, quòd in allato bacilli <lb/>exemplo ictus imprimatur, heic deflexionis tenor &longs;it; <lb/>&longs;iquidem hic tenor nihil aliud e&longs;t, quàm &longs;eries quæ­<lb/>dam continua ictuum, quorum vltimus ille e&longs;t, ad <lb/>quem immediatè &longs;equitur reflexio. </s> <s id="id.001009">Neque ob&longs;tat <lb/>rur&longs;us, quòd bacillus rigidus &longs;it, cùm de re flexili aga­<lb/>tur; nam in flexili quoque re debet e&longs;&longs;e rigiditas, non <lb/>omnimoda quidem, &longs;ed aliqua tamen; hoc e&longs;t com­<lb/>pactio, & firmitudo, quæ quò fuerit maior, eò &longs;it ve­<lb/>hementior futura reflexio; cùm &, &longs;i nulla fuerit, nul­<lb/>la &longs;it reflexio futura. </s> <s id="id.001010">Quòd &longs;i plærúmque plures re­<lb/>flexiones, &longs;eu itus, reditu&longs;que fiant; cau&longs;a manife&longs;ta <lb/>videtur, quòd ad parteis continentis oppo&longs;itas, oppo­<lb/>&longs;ita qua&longs;i hypomoclia, & onera fiant, quæ vices per­<lb/>mutent; vt vices permutant duo parietes oppo&longs;iti, in <lb/>quorum vnum pilam ita adigis, vt ex illo repercutia­<lb/>tur in alium, à quo pari modo in priorem re&longs;iliat. <lb/></s> <s id="id.001011">Addo in re deflexa tam &longs;ecundum concauam, quàm <lb/>&longs;ecundum convexam partem fieri continüam quan­<lb/>dam &longs;eriem hypomocliorum, & onerum, à quibus <lb/>compre&longs;&longs;io, & repre&longs;&longs;io fiat. </s> <s id="id.001012">Addo eandem rem &longs;e­<lb/>cundum partem concauam variè corrugari, &longs;ecun­<lb/>dum convexam variè hi&longs;cere; & ad illam particulas <lb/>qua&longs;dam &longs;uperficialeis adigi introrsùm; ad i&longs;tam qua&longs;­<lb/>dam interiores in &longs;uperficiem exprimi: &longs;icque, dum <lb/>a&longs;&longs;idua deflexione altera &longs;uperficies contrahitur, alte­<lb/>ra ampliatur, fieri curuitatem. </s> <s id="id.001013">Adderem alia; &longs;ed hæc <lb/>nimis. </s> <s id="id.001014">Vale iterùm. </s> </p> <p type="main"> <s id="id.001015"><emph type="center"/><emph type="italics"/>FINIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> </p> </chap> </body> <back/> </text> </archimedes>