| version 1.21, 2003/12/21 14:01:49 |
version 1.22, 2004/03/30 16:57:30 |
| |
| <?xml version="1.0"?> | <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > | <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > |
| <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> | <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> |
| <author>Casati, Paolo</author> | <info> |
| <title>Terra machinis mota</title> | <author>Cardano, Girolamo</author> |
| <date>1658</date> | <title>Opus novum de proportionibus</title> |
| <place>Rome</place> | <date>1570</date> |
| | <place>Basel</place> |
| <translator/> | <translator/> |
| <lang>la</lang> | <lang>la</lang> |
| <cvs_file>casat_terra_018_la_1658.xml</cvs_file> | <cvs_file>carda_propo_015_la_1570.xml</cvs_file> |
| <cvs_version/> | <cvs_version/> |
| <locator>018.xml</locator> | <locator>015.xml</locator> |
| </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="018/01/001.jpg"/><p type="main"> | </info> |
| | <text> |
| <s><emph type="center"/>TERRA <lb/>MACHINIS MOTA <lb/>DISSERTATIONES<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <front> |
| | <section> |
| <s><emph type="center"/>GEOMETRICAE, MECHANICAE <lb/>PHYSICAE, HYDROSTATICAE<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <pb xlink:href="015/01/001.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/002.jpg"/> |
| <s><emph type="center"/>In quibus<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <pb xlink:href="015/01/003.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/004.jpg"/> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Machinarum Coniugatarum vires inter &longs;e comparantur: <lb/>Multiplici Noua Methodo Terræ magnitudo & <lb/>Grauitas inue&longs;tigatur: ARCHIMEDES <lb/>terræ motionem &longs;pondens ab arrogantiæ <lb/>&longs;u&longs;picione vindicatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <p type="head"> |
| | <s id="id000001">HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIO<lb/>LANENSIS, CIVISQVE BONO­<lb/>NIENSIS, PHILOSOPHI, MEDICI ET <lb/>Mathematici clari&longs;simi,</s> |
| <s><emph type="center"/>AVTHORE <lb/>PAVLO CASATO <lb/>E SOCIETATE IESV <lb/><figure id="id.018.01.001.1.jpg" xlink:href="018/01/001/1.jpg"/><lb/>ROMÆ.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>Ex Typographia Ignatij de Lazaris. </s> | <s id="id000002">OPVS NOVVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS NVMERORVM, MO<lb/>TVVM, PONDERVM, SONORVM, ALIARVMQVE RERVM <lb/>men&longs;urandarum, non &longs;olùm Geometrico more &longs;tabilitum, &longs;ed etiam <lb/>uarijs experimentis & ob&longs;eruationibus rerum in natura, &longs;olerti <lb/>demon&longs;tratione illu&longs;tratum, ad multiplices u&longs;us ac­<lb/>commodatum, & in V libros dige&longs;tum.</s> |
| | </p> |
| <s>M.DC.LVIII. <lb/><emph type="italics"/>SVPERIORVM PERMISSV.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><pb xlink:href="018/01/002.jpg"/> | <p type="head"> |
| | <s id="id000003">PRAETEREA.</s> |
| <pb xlink:href="018/01/003.jpg"/><figure id="id.018.01.003.1.jpg" xlink:href="018/01/003/1.jpg"/><p type="main"> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>ILLVSTRISS. AC REVERENDISS. DOMINO <lb/>D. IOANNI GEORGIO <lb/>PATRITIO VENETO<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000004">ARTIS MAGNÆ, SIVE DE REGVLIS <lb/>ALGEBRAICIS, LIBER VNVS, ABSTRVSISSIMVS <lb/>& inexhau&longs;tus plane totius Arithmeticæ the&longs;aurus, ab <lb/>authore recens multis in locis recogni­<lb/>tus & auctus.</s> |
| | </p> |
| <s><emph type="center"/><expan abbr="VTRIVSq;">VTRIVSque</expan> SIGNATVRÆ REFERENDARIO <lb/><emph type="italics"/>PAVLVS CASATVS E SOCIET AT E IESV<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <p type="head"> |
| | <s id="id000005">ITEM.</s> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Felicitatem.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>APVD multos arrogantiæ opinione la­<lb/>borat Archimedes, quòd dato, vbi ip­<lb/>&longs;e con&longs;i&longs;teret, loco tellurem &longs;uis à fun­<lb/>damentis conuellere &longs;e po&longs;&longs;e affirma­<lb/>ret: id &longs;cilicet per &longs;ummam confiden­<lb/>tiam dictum putant, quod cum reap­<lb/>&longs;e ne tentari quidem, ne dum perfici, <lb/>queat, experimento refelli non pote&longs;t. </s> | <s id="id000006">DE ALIZA REGVLA LIBER, HOC EST, ALGEBRAICAE <lb/>logi&longs;ticæ &longs;uæ, numeros recondita numerandi &longs;ubtilitate, &longs;ecundum Geo­<lb/>metricas quantitates inquirentis, nece&longs;&longs;aria Coronis, <lb/>nunc demum in lucem edita.</s> |
| | </p> |
| <s>Di&longs;cutienda fuit <lb/>conflata in bonum Senem inuidia criminis, quo &longs;oli erudi­<lb/>tuli afflantur, qui &longs;cientijs leuiter a&longs;per&longs;i &longs;ibi &longs;apientes vi­<lb/>dentur. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="id000007">O<emph type="italics"/>pus<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>hy&longs;icis &<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>athematicis imprimis <lb/>utile & nece&longs;&longs;arium.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s>Et quanquam me vindice non eget Archimedes, <lb/>&longs;ua &longs;apientia aduersùs calumniantium tela &longs;atis protectus; <lb/>illud forta&longs;&longs;e non inutile accidat, &longs;i vel minùs eruditi in­<lb/>telligant nihil e&longs;&longs;e tam arduum, quod &longs;uperari non po&longs;&longs;it &longs;a­<lb/>pientis indu&longs;tria. </s> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s>Tibi certè, Illu&longs;tri&longs;&longs;ime Domine, non <lb/>iniucundam fore hanc elucubratiunculam præ&longs;agit animus <lb/>pro ea humanitatis abundantia, qua literarios omnes cona­<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="018/01/004.jpg"/><emph type="italics"/>tus complecti &longs;oles: Illa enim, vbi in lucem prodire datum <lb/>e&longs;t, continuò ge&longs;tijt tuum conuolare in &longs;inum, in quo &longs;e be­<lb/>nignè fouendam &longs;peraret. </s> | <s id="id000008">Cum Cæ&longs;. </s> |
| | <s id="id000009">Maie&longs;t. </s> |
| <s>Alliciebat ingenita clari&longs;&longs;imi <lb/>&longs;anguinis nobilitas auorum nominibus con&longs;picua, innutrita <lb/>virtutibus indoles, morum facilitas &longs;uaui&longs;&longs;ima, grauitas­<lb/>que comitate condita, ingenij acies per&longs;picua, eruditio varia <lb/>atque præclara. </s> | <s id="id000010">Gratia & Priuilegio.</s> |
| | </p> |
| <s>Illud vnum ab&longs;terrere poterat properan­<lb/>tem, quod de mouenda tellure di&longs;putans vix &longs;e &longs;u&longs;picari <lb/>debui&longs;&longs;et a&longs;piciendam ab homine, qui inter eos delectus, <lb/>quos aut ad proponendas dirimendasque partium cau&longs;as, aut <lb/>ad Bonum Regimen aduigilare Sapienti&longs;&longs;imus Princeps iu&longs;­<lb/>&longs;it, intentis in Reipublicæ quietem, componendosque ciuium <lb/>motus oculis hæret. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="id000011">BASILEÆ.</s> |
| <s>Sed cum nulla tibi pereant temporis <lb/>momenta, qui enim potui&longs;&longs;es hunc iuuentutis florem matu­<lb/>ris tot &longs;cientiarum fructibus coronare, naturæ rece&longs;&longs;us phi­<lb/>lo&longs;ophando rimari, in infinitas Iuris ambages excurrere, <lb/>Theologicæ facultatis adyta penetrare, monumenta Eccle­<lb/>&longs;ia&longs;ticæ vetu&longs;tatis euoluere, ni&longs;i velocis ingenij vigorem a&longs;­<lb/>&longs;iduo &longs;tudio foui&longs;&longs;es? </s> | </p> |
| | </section> |
| <s>Cum, inquam, nulla tibi pereant <lb/>temporis momenta, de&longs;peran dum non fuit hi&longs;ce Di&longs;&longs;ertatio­<lb/>nibus impetrari po&longs;&longs;e ea horarum re&longs;egmina, quæ aut amæ­<lb/>nioribus Mu&longs;is, aut Mathematicæ contemplationi tribuere <lb/>&longs;oles, vt &longs;euerioris negotij laborem literato otio interrum­<lb/>pas. </s> | <section> |
| | <pb xlink:href="015/01/005.jpg"/> |
| <s>Nihil hìc tua dignum eruditione, quæ e&longs;t Authoris <lb/>tenuitas, inuenies: meæ tamen ob&longs;eruantiæ ve&longs;tigia non ob­<lb/>&longs;cura deprehendas, maximè velim. </s> | <pb xlink:href="015/01/006.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s>Multo autem notior <lb/>atquè illu&longs;trior meus erga te animus erit, vbi per tua iu&longs;&longs;a <lb/>licuerit mea in re &longs;tudia officijs vberioribus te&longs;tari. </s> | <s id="id000012">IN LIBRVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIOLANENSIS, CIVISQVE <lb/>Bononien&longs;is, Medici, Præfatio ad M. A. </s> |
| | <s id="id000013">Amulium <lb/>Venetum Card. </s> |
| <s>Tuæ <lb/>erit magnanimitatis exilem hanc ob&longs;equij mei te&longs;&longs;eram non <lb/>contemnere. </s> | <s id="id000014">Illu&longs;tri&longs;simum.</s> |
| | </p> |
| <s>Vale.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><pb xlink:href="018/01/005.jpg"/><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000015">Bene Dictum e&longs;t meo iudicio à Platone M. <lb/>A. </s> |
| <s><emph type="center"/>Amice Lector.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000016">Amuli optime, beatas fore Re&longs;pub. </s> |
| | <s id="id000017">&longs;i uel <lb/>illarum domini &longs;apientiæ amatores e&longs;&longs;ent, <lb/>aut qui &longs;apientiæ e&longs;&longs;ent amatores domina­<lb/>rentur, hoc ip&longs;um clarè intelligens, &longs;tudio &longs;a<lb/>pientiæ nihil e&longs;&longs;e utilius humano generi: <lb/>quo &longs;imul & pietas, & iu&longs;titia, & mutuus <lb/>amor hominum inter &longs;e & eorum commo­<lb/>da continerentur. </s> |
| <s>MACHINALIS & Hydro&longs;taticæ Philo&longs;ophiæ, <lb/>quam premo, &longs;pecimen aliquod exhibi­<lb/>turus, ac Prodromum tanti&longs;per emi&longs;&longs;u­<lb/>rus dum extrema manus operi accedat, <lb/>Archimedæum Problema &longs;elegi, quo tel­<lb/>lurem moueri po&longs;&longs;e pro&longs;itebatur, ni&longs;i locus, vbi machi­<lb/>na con&longs;i&longs;teret, defui&longs;&longs;et. </s> | <s id="id000018">Nempe hi&longs;ce quatuor tota no&longs;tra felicitas com­<lb/>prehenditur. </s> |
| | <s id="id000019">Si quidem pietate in Deos nihil ni&longs;i &longs;anctum, & pu­<lb/>rum, & illu&longs;tre &longs;apimus: hoc ip&longs;o primum quod &longs;upra nos e&longs;t, intel­<lb/>ligimus, Deos ueneramur, gratias agimus, timor cum ueneratione <lb/>no&longs;tros animos &longs;ubit, & de futura uita cogitamus, hæc ip&longs;a morta­<lb/>lia &longs;i non negligentes &longs;altem paruifacientes. </s> |
| <s>Qua ille machinatione id per­<lb/>ficere moliretur, Hi&longs;toricis di&longs;putandum relinquo. </s> | <s id="id000020">Iu&longs;titiam autem adeò <lb/>nece&longs;&longs;ariam humano generi e&longs;&longs;e &longs;cimus, ut &longs;ine illa neque e&longs;&longs;e, nedum <lb/>benè e&longs;&longs;e po&longs;símus, ut neque latronum cœtus ab&longs;que ea diu &longs;tare po&longs;­<lb/>&longs;int. </s> |
| | <s id="id000021">Porrò quid dicam de concordia, & mutua hominum beneuo­<lb/>lentia, in quibus omnis uit&etail; human&etail; dulcedo repo&longs;ita e&longs;t: nec quis <lb/>&longs;u&longs;tineat uiuere, qui &longs;e omnibus odio&longs;um e&longs;&longs;e &longs;entiat. </s> |
| <s>Mul­<lb/>tiplex &longs;uppetebat methodus; &longs;atis &longs;cio. </s> | <s id="id000022">His ip&longs;is fi­<lb/>lios in &longs;pem alimus, parentes fouemus, fratres tuemur, & adiuua­<lb/>mus, amicis opitulamur, cum hominibus hilarem & iucundam ui­<lb/>tam ducimus. </s> |
| | <s id="id000023">Si quis &longs;erpentem in lecto haberet, nunquam &longs;om­<lb/>num caperet: ita nihil mole&longs;tius e&longs;t in hac uita, quam e&longs;&longs;e cum quo <lb/>nolis, & priuari con&longs;uetudine eorum cum quibus maximè uiuere <lb/>cupias. </s> |
| <s>Placuit tamen <lb/>poti&longs;&longs;imùm o&longs;tendere, quantum in hoc negotio machi­<lb/>narum Compo&longs;itio præ&longs;tet earundem Augmento: id­<lb/>que intrà eiu&longs;dem Facultatis genus; vt vel &longs;olos Vectes <lb/>adhibendo, vel &longs;olas Trochleas &c. </s> | <s id="id000024">Quid enim habent Principes præcipuum cum tota illa po­<lb/>tentia quam habent, ni&longs;i hoc unum, quod &longs;uis quos amant bene fa­<lb/>cere po&longs;sint: nam reliqua omnia exerceri, uenari, edere, bibere, dor­<lb/>mire, iter agere, loca amæna inui&longs;ere multis alijs conce&longs;&longs;um e&longs;t, ma­<lb/>ioreque commodo qui in uita priuata degunt. </s> |
| | <s id="id000025">Si ergo principatum <lb/>cum tot laboribus, curis, periculis, & meritò omnes appetunt: nec <lb/>e&longs;t in eo quicquam præcipuum præter hoc, cui dubium e&longs;t quin <lb/>hoc non &longs;it &longs;ummum huius uitæ hominibus bonum? </s> |
| <s>quod verò in vno <lb/>genere explicatur, de cæteris dictum facilè intelligitur. </s> | <s id="id000026">propter cu­<lb/>ius uel dubiam &longs;pem eorum, quæ habent obliti mortales pericli­<lb/>tantur. </s> |
| | <s id="id000027">Succedunt inde tot commoda, non &longs;olum utilia, &longs;ed pleraque<pb xlink:href="015/01/007.jpg"/>etiam nece&longs;&longs;aria, quæ nos &longs;apientia docet: huiu&longs;modi ergo omnia <lb/>cùm libris contineantur, meritò optimus qui&longs;que librorum bono­<lb/>rum perpetuitati atque in columitati fauere debet. </s> |
| <s><lb/>Ne quis autem in motu i&longs;to perficiendo aut immen&longs;as, <lb/>aut innumeras requiri machinas exi&longs;timaret, tentaui to­<lb/>tius globi terraquei grauitatem, quantum coniiciendo <lb/>a&longs;&longs;equi fas e&longs;t, explorare: vnde apertâ con&longs;ecutione con­<lb/>&longs;icitur non adeò multis membris di&longs;tingui oportere ma­<lb/>chinam hoc in opere nece&longs;&longs;ariam: vtinam de materi&etail; <lb/>ipsâ non &longs;atis firmâ dubitari non po&longs;&longs;et. </s> | <s id="id000028">C. </s> |
| | <s id="id000029">Caligulam exe­<lb/>cramur &longs;olum ob id quod Vergilij, & T. </s> |
| <s>Quoniam ve­<lb/>rò grauitatis notitia pendet ex mole præcognitâ; vt ab­<lb/>&longs;olutum e&longs;&longs;et Problema, methodos indicaui, quibus <lb/>terræ magnitudinem indagare po&longs;simus: vt videlicet ex <lb/>notâ mole pondus innote&longs;cat, & hinc definiri po&longs;&longs;it ma­<lb/>china quæ datæ grauitati mouendæ proportione re&longs;pon­<lb/>deat. </s> | <s id="id000030">Liuij &longs;cripta delere cogi­<lb/>tauerit. </s> |
| | <s id="id000031">Quid facturi e&longs;&longs;emus, &longs;i feci&longs;&longs;et quod cogitauerat? </s> |
| <s>Sed quia in motu ip&longs;o aqua in partem &longs;ecederet, <lb/>motumque faciliorem efficeret; examinandum fuit, <pb xlink:href="018/01/006.jpg"/>quantum illa afferre po&longs;&longs;et momenti; id quod fieri non <lb/>potuit &longs;inè Hydro&longs;taticâ exercitatione, qua ignis terræ <lb/>vi&longs;ceribus inclu&longs;i, aëris, & aquæ grauitates inuice&mtail; <lb/>conferrentur. </s></p><p type="main"> | <s id="id000032">E&longs;t in &longs;a­<lb/>pientum monumentis bonum &longs;ine malo, mens &longs;ine corporea labe: <lb/>Virtutes ab&longs;que uitijs, gratiæ & iucunditas &longs;ine &longs;orde, & immundi­<lb/>tia, uoluptas &longs;ine dolore, conuer&longs;atio ab&longs;que tædio, delitiæ ab&longs;que mi&longs;e<lb/>ria nuda, omnia bona præ&longs;tant, atque laudabilia ab omnibus morta­<lb/>litatis exuuijs libera, tantum commodi afferunt libri. </s> |
| | <s id="id000033">Sed & in eo­<lb/>rum electione ac &longs;tudijs modus, ac medio critas quædam &longs;eruanda <lb/>e&longs;t, quæ &longs;i quis neglexerit non leui incommodo afficietur: eam an­<lb/>tiqui rationem alij proportionem appellarunt, non equidem etiam <lb/>in pertritis tam <expan abbr="facillimã">facillimam</expan>, ut rentur homines: nam in alijs rebus per­<lb/>ob&longs;curam e&longs;&longs;e fatentur, ego difficillimam puto undique, & magis for<lb/>&longs;an ubi non exi&longs;timamus. </s> |
| <s>Duas in di&longs;&longs;ertationes tribueram hoc opu&longs;culum, <lb/>cum primùm problema hoc in Collegio Romano <lb/>&longs;ub au&longs;picijs Eminenti&longs;&longs;imi Principis Cardinalis Ha&longs;­<lb/>&longs;iæ Lantgrauij explicatum e&longs;t ab Illu&longs;tri&longs;&longs;imo Co­<lb/>mite Antonio de Mont&longs;ort. <!-- KEEP S--></s> | <s id="id000034">Vnde plures decidere uidemus magnis <lb/>cum auxilijs, & euidenti &longs;pe: quid aliud e&longs;t in cau&longs;a quàm ignota <lb/>men&longs;ura rerum? </s> |
| | <s id="id000035">quam tamen plerique tenere &longs;e putant. </s> |
| <s>Sed quoniam di&longs;&longs;ertatio­<lb/>nes illæ longiores erant, quàm vt facilè hominem ad <lb/>legendum allicerent, & per tempus non licuerat ad <lb/>marginem notas, qua&longs;i eorum, quæ dicuntur, indices, <lb/>apponere, placuit rem totam in quinque di&longs;&longs;ertationes <lb/>di&longs;pertiri, vt legentium commodo &longs;eruirem, additis ad <lb/>marginem notis. </s> | <s id="id000036">Ergo, cùm <lb/>&longs;ummum bonum in hac men&longs;ura &longs;itum e&longs;&longs;e cernerem, ut clarè o&longs;ten<lb/>dunt mu&longs;icæ uoces, quæ non ni&longs;i indiuiduo (ut ita dicam) &longs;patio <lb/>&longs;eu loco &longs;tare po&longs;&longs;unt, ita & in figuris picturarum & &longs;tatuarum, & <lb/>diebus decretorijs, & negotijs ciuilibus oper&etail; pretium me factu­<lb/>rum exi&longs;timaui, &longs;i omnia hæc quæ latè patebant breuiter in unum <lb/>redegi&longs;&longs;em, <expan abbr="nõ">non</expan> tantum ne lectorem tædio afficerem, quàm ut quòd <lb/>aliàs do cui, breuibus tractationibus, & plura continerentur, & faci<lb/>lius docerentur. </s> |
| | <s id="id000037">Cum uerò bona fortuna quædam effeci&longs;&longs;et, ut tibi <lb/>libellum dedica&longs;&longs;em de Prouidentia ex con&longs;titutione temporum, <lb/>longe meliore occa&longs;ione nominis tui typographi obliti &longs;int, indi­<lb/>gnum fore putaui, ut non ærea (quemadmodum cum Glauco Dio<lb/>medes) cum aureis commutarem. </s> |
| <s>Ne verò pauculis ijs, ad quorum ma­<lb/>nus olim veni<gap/>hæc elucubratiuncula, videar malè co­<lb/>ctam cramben recoxi&longs;&longs;e, non prodeunt &longs;inè auctario hæ <lb/>di&longs;&longs;ertationes, quas plurium eruditorum virorum iudi­<lb/>cia &longs;ubire de&longs;idero, vt doctior fiam. </s></p><p type="main"> | <s id="id000038">Itaque infinitis licet circumuentus <lb/>negotijs totus huic operæ in cubui, atque adeò ut præter &longs;pem unius <lb/>anni penè &longs;patio liber ab&longs;olueretur. </s> |
| | <s id="id000039">Qui cum tibi (ut dixi) iam iurè <lb/>deberetur, eò tamen magis dedicandum putaui, quod non ego &longs;o­<lb/>lum quanquam id maximè, &longs;ed communis con&longs;en&longs;us ho­<lb/>minum exi&longs;timet, te &longs;ingulari uirtute omnibus <lb/>&longs;tudio&longs;is plurimum fauere, <lb/>Vale.</s> |
| <s>Fru&longs;tra quæras ex me, vt ea quæ di&longs;&longs;ertatione comple­<lb/>xus &longs;um, aliorum authoritate firmentur: hæc enim &longs;i <lb/>legi&longs;&longs;em, nolui&longs;&longs;em ex&longs;cribere: ideo plura omi&longs;i, quæ <lb/>ab alijs dicta deprehendi. </s> | </p> |
| | </section> |
| <s>Non adeò tamen de&longs;ipui, vt <lb/>mihi vni Solem illuxi&longs;&longs;e cen&longs;eam: fieri potuit vt hæc ea­<lb/>dem alijs occurrerent; &longs;ed quæcunque tandem illa &longs;int, <lb/>mihi primùm, nemine prælucente, in mentem vene­<lb/>runt. </s> | <section> |
| | <pb xlink:href="015/01/008.jpg"/> |
| <s>Hæc autem eo tantùm con&longs;ilio dicta &longs;unt, n&etail; <lb/>plura, quæ in hanc &longs;ententiam afferri potui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;a <lb/>calumnieris: neque enim omnia per&longs;equi otium &longs;uit. </s></p><p type="main"> | <p type="head"> |
| | <s id="id000040">TABVLA PRO­<lb/>POSITIONVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS.<lb/><arrow.to.target n="table1"/></s> |
| <s>Quod &longs;pectat ad &longs;criptionis methodum dialogicam; <pb xlink:href="018/01/007.jpg"/>illam Platonis exemplum ab omni calumniâ vindicat: <lb/>Breuitatem cum per&longs;picuitate con&longs;ectanti methodus hec <lb/>magis arridebat. </s> | </p> |
| | <table> |
| <s>At quid opus erat calculorum progre&longs;­<lb/>&longs;us, quibus numeri illi indagantur, quos in colloquio <lb/>di&longs;&longs;ertatores afferunt, ad fa&longs;tidium inculcare? </s> | <table.target id="table1"/> |
| | <row> |
| <s>Id enim <lb/>communiter periti Arithmetici non faciunt; &longs;ed calamo <lb/>in &longs;chedulâ taciti inue&longs;tigant: id quod ab huius dialogi <lb/>interlocutoribus factum ponimus. </s> | <cell>I.</cell> |
| | <cell>Proportionem <emph type="italics"/>in proportionem duci, e&longs;t &longs;uperiores numeros atque inferiores inuicem ducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quod &longs;i quis id mihi <lb/>culpæ vertat, &longs;ciat me peccare malui&longs;&longs;e omittendo, <lb/>quam tantâ numerorum vi lectorem onerando. </s> | <cell><emph type="italics"/>pagina<emph.end type="italics"/> 6</cell> |
| | </row> |
| <s>Placuit <lb/>verò tres viros de Mathematicis di&longs;ciplinis optimè me<lb/>ritos (qui diem no&longs;tro æuo obierunt) Galilæum, Mer­<lb/>&longs;ennum, Guldinum di&longs;&longs;ertatores exhibere; vt ex Italicâ <lb/>pariter, Gallicâ, atque Germanicâ Mathe&longs;i commen­<lb/>tatiuncula hæc lucem mutuaretur, quam non potuit ab <lb/>authore recipere. </s> | <row> |
| | <cell>II.</cell> |
| <s>Nec te pluribus volo. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio extremorum producitur ex intermedijs.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>7</cell> |
| <s>Vale. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="center"/>SYNOPSIS TOTIVS OPERIS: <lb/><emph type="italics"/>DISSERTATIO PRIMA <lb/>Machinarum vires inter &longs;e comparat. </s> | <cell>III.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis producatur, ip&longs;a uerò proportio inter duas alias quantitates fuerit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecen­ti &longs;exaginta modi productionis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>DISSERTATIO SECVNDA <lb/>Terræ grauitatem inue&longs;tigat. </s> | <cell>7</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>DISSERTATIO TERTIA <lb/>Methodos varias inueniendi terræ quantitatem proponit. </s> | <row> |
| | <cell>IIII.</cell> |
| <s><lb/>DISSERTATIO QVARTA <lb/>Ex aquæ &longs;eparatione à terræ motus facilitatem infert. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportionibus tertij ad quartum, & quinti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione tertij ad &longs;extum, & quinti ad quartum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>8</cell> |
| <s><lb/>DISSERTATIO QVINTA <lb/>Minorem telluris grauitatem in aqua explicat.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><pb xlink:href="018/01/008.jpg"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="center"/>Ioannes Rhò Præpo&longs;itus Prouincialis Societatis Ie&longs;u. </s> | <cell>V.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportione tertij ad quartum, & quinti ad &longs;extum: erit proportio tertij ad &longs;extum, producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, & quarti ad quintum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>In Prouincia Romana.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <cell>8</cell> |
| | </row> |
| <s>O<emph type="italics"/>Pu&longs;culum, cui titulus e&longs;t Terra Machinis mota à <lb/>P. <!-- REMOVE S-->Paulo Ca&longs;ato Societ. <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell>E<emph type="italics"/>x trecentis &longs;exaginta modis producendarum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arios.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>9</cell> |
| <s>No&longs;træ compo&longs;itum, tres viri <lb/>graues, ac docti Eiu&longs;dem No&longs;træ Societ. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>perlegerunt, & <lb/>in lucem edi po&longs;&longs;e iudicarunt: quarè facultate mihi conce&longs;&longs;a <lb/>ab Adm. <!-- REMOVE S-->Reu. <!-- REMOVE S-->Padre No&longs;tro Go&longs;vvino Ni<emph.end type="italics"/>K<emph type="italics"/>el Præpo&longs;ito Ge­<lb/>nerali, pote&longs;tatem facio vt imprimatur, &longs;i alijs, ad quos <lb/>&longs;pectat, ità vi&longs;um fuerit. </s> | <cell>VII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>n modis qui nece&longs;&longs;ariò producuntur ex duabus proportionibus, cum duæ quantitates ex illis quæ modos conficiunt, æquales fuerint: proportio producta ad quatuor quanti­tates omiologas reducetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>10</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| <s>Romæ die 2. Maij 1657.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen­tur atque coniungantur, erit proportio aggregati ad productum ex inferioribus in­uicem proportio, ex primis proportionibus compo&longs;ita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Ioannes Rhò<emph.end type="italics"/></s></p><figure id="id.018.01.008.1.jpg" xlink:href="018/01/008/1.jpg"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Imprimatur, <lb/>Si videbitur Reuerendi&longs;s. <!-- REMOVE S-->Patri Sacri Palatij Apoct. <!-- REMOVE S-->Mag. <!-- REMOVE S--><lb/>M. </s> | <cell>IX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen­tur, minusque productum ex maiore detrahatur, erit re&longs;idui ad productum ex in&longs;e­rioribus proportio uelut illa, quæ relinquitur detracta minore proportione ex ma­iore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio, uelut alterius partis ad &longs;ecun­dam quantitatem, erit proportio cuiu&longs;uis quantitatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam compo&longs;ita proportio, ex proportionibus eiu&longs;dem quantitatis, a&longs;&longs;umptæ ad utranque partem primæ quantitatis &longs;eor&longs;um.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| <s>Oddus Vice&longs;g.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><figure id="id.018.01.008.2.jpg" xlink:href="018/01/008/2.jpg"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Imprimatur <lb/>Fr. <!-- REMOVE S-->Vinoentius Maria Guini&longs;ius Magi&longs;ter, & Reuerendi&longs;simi <lb/>P. Fr. <!-- REMOVE S-->Raymundi Capi&longs;uechi Sac. <!-- REMOVE S-->Apo&longs;t. <!-- REMOVE S-->Pal. <!-- REMOVE S-->Magistri Socius Ord. <!-- REMOVE S--><lb/>Præd.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s> | <cell>XI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad aggregatum duarum æqua­lium <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> e&longs;t, compo&longs;ita ex proportionibus primis, & diui&longs;a per duplam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>12</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que multiplicatione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>12</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio confu&longs;a aggregata primæ & tertiæ quatuor quantitatum omiologarum ad aggregatum &longs;ecundæ & quartæ, e&longs;t uelut compo&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per du­plam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| </p><pb xlink:href="018/01/009.jpg" pagenum="1"/><figure id="id.018.01.009.1.jpg" xlink:href="018/01/009/1.jpg"/><p type="main"> | <cell>13</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="center"/>DISSERTATIO <lb/>PRIMA<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>XIIII.</cell> |
| <s><emph type="center"/>Machinarum vires inter &longs;e <lb/>comparat.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones confu&longs;æ & coniunctæ in tribus quantitatibus inuicem commutantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>13</cell> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Galilæus, Mer&longs;ennus, Guldinus.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>NVNQVAM minùs alieno tempo­<lb/>re acce&longs;&longs;i&longs;tis, Amici, vt me <lb/>ve&longs;tro a&longs;pectu pariter ac fa­<lb/>miliari&longs;&longs;imâ collocutione re­<lb/>crearetis longo &longs;anè fa&longs;tidio <lb/>grauem. </s></p><p type="main"> | <cell>XV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quatuor quantitates proportio confu&longs;a, aggregati primæ & tertiæ, ad aggre­gatum &longs;ecundæ & quartæ, erit ut monadis addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia, differentiarum primæ & &longs;ecundæ, atque quartæ & tertiæ, per aggregatum tertiæ & quartæ ad ip&longs;am monadem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Satis in tempore accedo, &longs;i ob&longs;eruan­<lb/>tiam, qua te plurimos no&longs;tri æui Mathema­<lb/>ticos &longs;apientiâ facilè antecedentem colo, <lb/>certis documentis liceat declarate. </s></p><pb xlink:href="018/01/010.jpg" pagenum="2"/><p type="main"> | <cell>14</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gul.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Id nobis quoquè lucro futurum e&longs;t, <lb/>quod dolueris; quos nimirùm &longs;uaui&longs;&longs;im&atail; <lb/>illa tua dicendi facundia po&longs;t mole&longs;tas animi <lb/>curas luculentiùs beabit: nemo &longs;iquide&mtail; <lb/>pleniùs ex fonte bibit, quàm qui &longs;ubducto <lb/>recens fi&longs;tulæ epi&longs;tomio aquam in libertatem <lb/>vindicat. </s> | <row> |
| | <cell>XVI.</cell> |
| <s>Sed quæ demùm nebula &longs;ere na&mtail; <lb/>tranquillæ mentis diem valuit infu&longs;care? </s></p><p type="main"> | <cell>O<emph type="italics"/>mnium quatuor quantitatum propo&longs;ita prima, quæ non minorem habet proportio­nem ad &longs;uam corre&longs;pondentem quàm alia ad aliam, erit proportio confu&longs;a illarum,<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Haud procul ab hi&longs;ce ædibus obuias <lb/>habui&longs;tis lappas, quæ nec à &longs;e inuicem, nec à <lb/>me, quamuis lite compo&longs;itâ, diuelli poterant. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/009.jpg"/> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Itane Verò, Galilæe? </s> | <row> |
| | <cell/> |
| <s>auocatum à <lb/>mathematicis contemplationibus animum <lb/>(quod &longs;uperi omen obruant) ad fori conten­<lb/>tiones tran&longs;tuli&longs;ti? </s></p><p type="main"> | <cell><emph type="italics"/>ut producti ex aggregato primæ & tertiæ, in tertiam ad productum ex aggregato tertiæ & omiotatæ ad &longs;ecundam in ip&longs;am quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>14</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> No&longs;tri &longs;ub&longs;ellij erat, quam detule­<lb/>runt litem dirimendam. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Hæc autem illos <lb/>controuer&longs;ia torquebat contentionis forta&longs;sè <lb/>cupidiores quàm veritatis: Qua videlicet <lb/>machinatione tellurem loco mouere decreui&longs;­<lb/>&longs;et Archimedes, ni&longs;i locus, vbi po&longs;&longs;et <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan>, <lb/>defui&longs;&longs;et. </s> | <cell>XVII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnes duæ proportiones conuer&longs;æ producunt æqualem proportionem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Hic quidem aptâ quinque <expan abbr="facultatũ">facultatum</expan> <lb/>coagmentatione rem totam fui&longs;&longs;e perficien­<lb/>dam a&longs;&longs;erebat: Cont<emph type="italics"/>r<emph.end type="italics"/>à verò ille eximias hu­<lb/>iu&longs;modi vires vni Glo&longs;&longs;ocomo <expan abbr="tribu&etilde;das">tribuendas</expan> con­<lb/>tendebat. </s> | <cell>15</cell> |
| | </row> |
| <s>Nec planè nullius operæ fuit homi­<lb/>nes Mathematicis leui&longs;simè a&longs;per&longs;os ad con­<lb/>cordiam reuocare; cum alter <expan abbr="diuer&longs;arũ">diuer&longs;arum</expan> facul­<pb xlink:href="018/01/011.jpg" pagenum="3"/>tatum compo&longs;itioni plus ine&longs;&longs;e ad mouen­<lb/>dum momenti &longs;atis frigidè cen&longs;eret, alter Ar­<lb/>chimedem in multiplici tympanorum denta­<lb/>torum acce&longs;sione facilitatis compendia quæ­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e affirmaret<gap/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>XVIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Illud crediderim potiùs vocari <lb/>po&longs;&longs;e in controuer&longs;iam, vtrùm &longs;olâ tympano­<lb/>rum dentatorum collabellatione, an verò <lb/>multiplicatâ helice infinitâ mechanicu&mtail; <lb/>hoc miraculum fui&longs;&longs;et patraturus. </s></p><p type="main"> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multiplici præter, <expan abbr="ultimã">ultimam</expan> proportio uerò penultimæ ad ultimam, qualis re&longs;idui primæ ad &longs;ecundam, erit primæ ad aggregatum reliquarum, uelut penultimæ ad ultimam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>15</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ita lanè: modò inter nos conue­<lb/>niat fieri po&longs;&longs;e, vt &longs;tatuamus, quibus mem­<lb/>bris di&longs;tingueretur celeberrimum illud Ar­<lb/>chimedis Inuentum Quadrage&longs;imum, quo <lb/>datâ potentiâ datum pondus moueri po&longs;&longs;e <lb/>iactabat; cui idcircò nonnulli nomen fecere <lb/>Pancratio: nullus &longs;iquidem dubitandi locus <lb/>relinquitur, quin hac machinâ telluri motum <lb/>conciliare moliretur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Cæterùm cum nihil <lb/>nobis ni&longs;i coniectura &longs;uppetat, & quide&mtail; <lb/>quæ varias duci pote&longs;t in partes, qua nihil <lb/>incertius (neque enim me Heronis Alexan­<lb/>drini in Barulco Glo&longs;&longs;ocomum quicqua&mtail; <lb/>moratur) nihil facilè de Archimedis mente <lb/>au&longs;im affirmare, cùm dentatis rotis æquè at­<lb/>que multiplici cochleâ infinitâ idem a&longs;&longs;equi <lb/>potuerit, quod perficere meditabatur. </s></p><p type="main"> | <cell>XIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates arithmeticæ omiologæ, quarum exce&longs;&longs;us &longs;it æqualis minimè, omnibus autem deficientibus &longs;upplementa ad æqualitatem maximè adiungantur, erunt quadrata omnium quantitatum æqualium, adiecto rur&longs;us quadrato primæ cum eo quod fit ex minima primi ordinis in aggregatum o­mnium quantitatum eiu&longs;dem, tripla aggregato quadratorum omnium quantitatum primi ordinis pariter acceptis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Athelicis vires inuentorem &longs;uum <pb xlink:href="018/01/012.jpg" pagenum="4"/>atque architectum latuerint? </s> | <cell>17</cell> |
| | </row> |
| <s>latui&longs;&longs;e aute&mtail; <lb/>oporteat, &longs;i eam Glo&longs;&longs;ocomo, quod mera tym­<lb/>pana dentata con&longs;tituant, po&longs;thabuerit; ne mo <lb/>enim &longs;apiens longioribus ambagibus id per&longs;e­<lb/>quitur, quod po&longs;&longs;it breuiore <expan abbr="comp&etilde;dio">compendio</expan> a&longs;&longs;equi. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>XX.</cell> |
| <s><arrow.to.target n="note1"/></s></p><p type="margin"> | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint quatuor quantitates, fueritque <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> æqualis tertiæ, aut prima æqualis quartæ, erit proportio primæ ad quartam, aut tertiæ ad &longs;ecundam, producta ex proportionibus primæ ad &longs;ecundam & tertiæ ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>21</cell> |
| <s><margin.target id="note1"/><emph type="italics"/><lb/>I <lb/>Glo&longs;&longs;ocomi <lb/>&longs;eu Pan<gap/>ra <lb/>tij constru­<lb/>ctio. <lb/><emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sint tympana dentata quinque maior&atail; <lb/>A, B, C, D, E, totidemque minora F, G, H, <lb/>I, K; maximum A circa eundem axem cum <lb/>cylindro S, cui ductarius funis circumducitur, <lb/>con uertatur: quatuor minor a F, G, H, I, com­<lb/>munem cum maioribus B, C, D, E, quibus <lb/>&longs;ingula in axe eodem cohærent, habeant con­<lb/>uer&longs;ionem: minimum verò K, addito manu­<lb/>brio LM, circùm &longs;e torqueatur, & ex illo <lb/>totius machinæ motus initium &longs;umat. </s> | <cell>XXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, & &longs;ecunda in tertiam, produ­ctumque primæ in quartam, diui&longs;um fuerit per productum &longs;ecundæ in tertiam, erit proportio primæ ad &longs;ecundam, diui&longs;a per proportíonem tertiæ ad quar­tam.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;imiliter interpo&longs;ita omiologa.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Ma­<lb/>nubrii autem flexus LM, ad tympani K &longs;emi­<lb/>diametrum Rationem habeat quintupla&mtail;; <lb/>&longs;ibique pariter reliqua tympana, maiora vi­<lb/>delicet cum minoribus &longs;ibi cohærentibus <lb/>comparata, pro portione re&longs;pondeant: nec <lb/>maximi tympani A Radius, atque cylindri <lb/>S illi infixi &longs;emidiameter, à Ratione hac quin­<lb/>tuplâ di&longs;sideant. </s></p><p type="main"> | <cell>22</cell> |
| | </row> |
| <s><arrow.to.target n="note2"/></s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>XXII.</cell> |
| <s><margin.target id="note2"/><emph type="italics"/><lb/>II <lb/>Glo&longs;&longs;ocomi <lb/>vires e<gap/>pli­<lb/><gap/>tur. <lb/><emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit proportio primæ ad &longs;ecundam maior quàm tertiæ ad quartam, erit confu&longs;a ex his maior quàm tertiæ ad quartam, minor autem quàm primæ ad &longs;ecundam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>23</cell> |
| <s>His ita con&longs;titutis &longs;atis liquet potentiam <lb/>in M applicatam quintuplo velociorem e&longs;&longs;e <lb/>peripheriâ E, quæ ex mutuâ &longs;uorum denti­<lb/>culorum ac tympani K collabellatione con­<lb/>uertitur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>At peripheria E quintuplo pariter <pb xlink:href="018/01/013.jpg"/><figure id="id.018.01.013.1.jpg" xlink:href="018/01/013/1.jpg"/><pb xlink:href="018/01/014.jpg" pagenum="6"/>velociùs mouetur quàm D, & D quàm C, & C <lb/>quàm B, & B quàm A, & A quàm S, hoc e&longs;t <lb/>pondus P illi adne xum. </s> | <cell>XXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ideò per rectam lineam fit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Igitur motus poten­<lb/>tiæ in M (liceat in pagellâ rem ad calculos <lb/>reuocare) ad <expan abbr="motũ">motum</expan> ponderis P e&longs;t vt 15625 <lb/>ad 1. &longs;unt nimirum &longs;ex Rationes quintuplæ, <lb/>ex quibus Ratio motûs potentiæ ad motum <lb/>ponderis componitur. </s> | <cell>23</cell> |
| | </row> |
| <s>Quare potentia, quæ <lb/>ab&longs;que machinæ &longs;ub&longs;idio centum pondo mo<lb/>uere valeret, hac adhibitâ machinâ pondus <lb/>P librarum 1562500. attollet. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>XXIIII.</cell> |
| <s><arrow.to.target n="note3"/></s></p><p type="margin"> | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>23</cell> |
| <s><margin.target id="note3"/><emph type="italics"/><lb/>III <lb/>Cochleæ in­<lb/>finitæ Com­<lb/>po&longs;itæ uires <lb/>cum Glo&longs;&longs;o­<lb/>como com­<lb/>parantur. <lb/><emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Iam verò in minorum tympanorum FG <lb/>HIK locum reponantur helices maioru&mtail; <lb/>tympanorum ABCDE denticulis (quos 25 in <lb/>toto ambitu fui&longs;&longs;e exempli gratia &longs;tatuamus) <lb/>congruentes: ip&longs;aque tympana cum &longs;uis <lb/>axibus in &longs;piram deformatis in quadrato lo­<lb/>culamento, vt helicis in&longs;initæ natura fert, <lb/>aptè di&longs;ponantur. </s> | <cell>XXV.</cell> |
| | <cell>T<emph type="italics"/>res &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius, & uiolentus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Con&longs;tat tympani A pe­<lb/>ripheriam quintuplo tantùm velociorem e&longs;&longs;e <lb/>pondere P; at peripheriam B vigequintuplo <lb/>velociorem quàm A: vnicus enim tympani A <lb/>denticulus promouetur ab integrâ ip&longs;ius B <lb/>conuer&longs;ione; ideoque vt &longs;emel A gyrum ab­<lb/>&longs;oluat, vicies & quinquies tympanum B con­<lb/>uertatur oportet. </s> | <cell>24</cell> |
| | </row> |
| <s>Eademque ratione tympani <lb/>C motus cum tympani B motu comparatur, <lb/>cuiuse&longs;t vigequintuplus: quemadmodum & <pb xlink:href="018/01/015.jpg" pagenum="7"/>D ip&longs;ius C, & E ip&longs;ius D, & M ip&longs;ius E. <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>XXVI.</cell> |
| <s>Quare <lb/>Ratio motûs potentiæ M ad motum ponderis <lb/>P, ex vnicâ Ratione quintuplâ, & quinque <lb/>vigequintuplis componitur: E&longs;t igitur motus <lb/>potentiæ ad motum ponderis vt 48828125 <lb/>ad 1: & potentia, quæ pondo centum valeat <lb/>attollere, pondus librarum 4882812500 <lb/>mouebit. </s></p><p type="main"> | <cell>M<emph type="italics"/>otus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ariò &longs;unt &longs;pecies.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>24</cell> |
| <s>Cum itaque tam immane pondus moueri <lb/>po&longs;&longs;it quinque tantum cochleis in&longs;initis, <lb/>quæ totidem dentatis tympanis congruant; <lb/>contra verò, reiectâ helice, decem maiora <lb/>totidemque minora tympana componi opus <lb/>&longs;it, vt pondus idem attollatur; liquidò con&longs;tat <lb/>longè <expan abbr="facilior&etilde;">faciliorem</expan> e&longs;&longs;e multiplicis cochleæ, quàm <lb/>Glo&longs;&longs;ocomi v&longs;um; ac proinde quadrage&longs;i­<lb/>mum Archimedis inuentum helicem fui&longs;&longs;e, <lb/>procliuius e&longs;t opinari. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Nec ego inficior, nec diffitetur Gul­<lb/>dinus helicis infinitæ vires cæteris machi­<lb/>nationibus longè præ&longs;tare: &longs;ed quæ nos cogit <lb/>nece&longs;&longs;itas affirmandi Archimedem quadra­<lb/>ge&longs;imo loco in inuentum planè facillimum <lb/>incidi&longs;&longs;e? </s> | <cell>XXVII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus ex loco.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quis fuerit Archimedææ contem­<lb/>plationis &longs;copus, in quo conquie&longs;ceret, me, <lb/>fateor, later Quid verò, &longs;i quis machinæ faci­<lb/>litatem non in eo &longs;tatuendam cen&longs;eat, quod <lb/>illa paucioribus membris contineatur; &longs;ed in <pb xlink:href="018/01/016.jpg" pagenum="8"/>hoc potiùs, quod minore operâ parari queat? </s></p><p type="main"> | <cell>25</cell> |
| | </row> |
| <s><arrow.to.target n="note4"/><lb/>Atqui tympanorum ambitum in denticulos <lb/><figure id="id.018.01.016.1.jpg" xlink:href="018/01/016/1.jpg"/><lb/>æquales di&longs;tribue­<lb/>re, eosque &longs;atis &longs;it­<lb/>mos, ne facilè vi <lb/>ponderis commi­<lb/>nuantur, & i&ntail; <lb/>cylindro ver&longs;atili <lb/>helicem tympani <lb/>denticulis ritè <expan abbr="cõ-gruentem">con­<lb/>gruentem</expan> incide­<lb/>re, haud &longs;anè o­<lb/>&longs;citantem exigunt <lb/>arti&longs;icem. </s> | <row> |
| | <cell>XXVIII.</cell> |
| <s>Porrò <lb/>a&longs;&longs;iduus ille toe <lb/>partium &longs;e inui­<lb/>cem atterentium <lb/>affrictus mora&mtail; <lb/>infert non leuem. </s> | <cell>M<emph type="italics"/>otus quilibet uoluntarius aut uiolentus in aliquo medio fit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>25</cell> |
| <s><lb/>Quare nec teme­<lb/>re dixerit qui&longs;­<lb/>piam, denticula­<lb/>tis tympanis va­<lb/>lere iu&longs;&longs;is, re&mtail; <lb/>totam faciliùs per­<lb/></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>fici po&longs;&longs;e multiplici axe in peritrochio, qui <lb/>& leui negotio paratur, & moram recipit nul­<lb/>lam ex mutuâ membrorum affrictione. </s></p><pb xlink:href="018/01/017.jpg" pagenum="9"/><p type="margin"> | <cell>XXIX.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus uoluntarius æqualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam quilibet alius mo­tus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note4"/><emph type="italics"/><lb/>IV <lb/>Difficulta­<lb/>tes in heli­<lb/>cis constru­<lb/>ctione & <lb/><gap/>&longs;<gap/>. <lb/><emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>25</cell> |
| | </row> |
| <s>A&longs;&longs;umantur quinque cylindri ABCDE <lb/><arrow.to.target n="note5"/><lb/>cra&longs;&longs;itudine inæquali (quo enim magis à <lb/>pondere di&longs;tant, graciliores e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt) <lb/>&longs;ingulisque rota canaliculum in ambitu ex­<lb/>cauatum habens adijciatur, cuius d<emph type="italics"/>i<emph.end type="italics"/>ameter <lb/>diametri cylindri &longs;ibi cohærentis quintupla <lb/>&longs;it. </s> | <row> |
| | <cell>XXX.</cell> |
| <s>Demùm cylindro F addatur manubrium <lb/>OP eandem Rationem quintuplam habens <lb/>ad illius &longs;emidiametrum. </s> | <cell>I<emph type="italics"/>n omni corpore mobili in medio partes medij re&longs;i&longs;tunt obuiæ, aliæ impel­lunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>26</cell> |
| <s>Hi verò cylindri <lb/>paralleli in &longs;uo conceptaculo facilè ver&longs;atiles <lb/>ita di&longs;ponantur, vt funis &longs;ingulas rotas am­<lb/>biens ad &longs;uperiorem cylindrum ductus (&longs;i <lb/>fieri id commode po&longs;&longs;it) congruat lineæ, <lb/>quæ horizonti ad perpendiculum in&longs;i&longs;tit. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Hìc pariter con&longs;tat Rationem motûs poten­<lb/>tiæ P ad motum ponderis M ex rationibus <lb/>intermedijs, nimirum &longs;ex quintuplis, com­<lb/>poni. </s> | <cell>XXXI.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis in æquali medio ualidior e&longs;t in fine quàm in principio.<emph.end type="italics"/>V<emph type="italics"/>iolentus contrà.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quarè & hìc motus potentiæ ad pon­<lb/>deris motum e&longs;t vt 15625 ad 1, vt &longs;uperiùs, <lb/>Mer&longs;enne, ratiocinabaris. </s> | <cell>26</cell> |
| | </row> |
| <s>Maiore tame&ntail; <lb/>forta&longs;sè compendio, quod hìc rotæ cylindros <lb/>non atterant, nec vllum immineat pericu­<lb/>lum, ne ex mutuâ illâ collabellatione den­<lb/>tes aliquando excutiantur: quàm ægrè au­<lb/>tem excu&longs;&longs;i dentis detrimento occurras, pa­<lb/>làm e&longs;t; cum tamen di&longs;ruptum funem ite­<lb/>rum facilè connectas. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>XXXII.</cell> |
| <s><margin.target id="note5"/><emph type="italics"/><lb/>V <lb/>Axes in Pe­<lb/>ritrochio <expan abbr="Cõ">Com</expan><lb/>po&longs;iti faci­<lb/>liùs con&longs;tru<lb/>untur, & <lb/>idem præ&longs;ta <lb/>re po&longs;sunt. <lb/><emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile naturaliter motum &longs;eu uiolenter uelocius mouetur in medio rariore quàm den&longs;iore.<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>aior quoque e&longs;t proportio finis motus in corpore rariore ad finem motus in corpore den&longs;iore quàm principij.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n uiolento autem celerius perueniret ad finem motus in corpore den&longs;iore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>27</cell> |
| <s>Vbi licet obiter animum aduertere ad <pb xlink:href="018/01/018.jpg" pagenum="10"/><arrow.to.target n="note6"/><lb/>multorum artificum imperitiam, qui ex ma­<lb/>chinarum tantùm augmento vires ad mo­<lb/>uenda pondera augeri autumantes, multo la­<lb/>bore, nec modicâ argenti iacturâ immanes <lb/>aliquando machinas con&longs;truunt, quæ vel mo­<lb/>le &longs;uâ prægrauatæ fati&longs;cunt, vel motam mo­<lb/>tui inferunt non mediocrem, adeò vt &longs;olius <lb/>machinæ motio, etiam &longs;eclu&longs;o pondere, cui <lb/>mouendo de&longs;tinatur machina, validioris po­<lb/>tentiæ vires ab&longs;umat: cum tamen rem to­<lb/>tam minore negotio, nec &longs;pernendo pecu­<lb/>niæ atquè laboris compendio, perficere po&longs;­<lb/>&longs;ent, &longs;i rectè intelligerent, quantum machi­<lb/>narum compo&longs;itio præ&longs;tet earum augmento. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Id quod ex quinque his axibus in Peritrochio <lb/>inter &longs;e compo&longs;itis luculenti&longs;&longs;imè demon­<lb/>&longs;tratur; &longs;i enim axi, cuius diameter palma­<lb/>ris, rotam velis infigere, qua po&longs;&longs;is ide&mtail; <lb/>mouere pondus, quod tribus tantùm ex pro­<lb/>po&longs;itis rotis A, B, C, mouetur, quàm imma­<lb/>nis illa erit? </s> | <cell>XXXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnia duo mobilia æqualis undique magnitudinis quæ æquali in tempore æqualia &longs;pacia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia medijs nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad pondus, quem ad modum medij ad medium proportio duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quippe quæ 125 palmos &longs;e­<lb/>cundùm diametrum obtineat: quàm diffi­<lb/>cilis ad conuer&longs;ionem? </s> | <cell>27</cell> |
| | </row> |
| <s>ob ingentem grauita­<lb/>tis cardines prementis re&longs;i&longs;tentiam: quàm <lb/>multo argento parabilis? </s> | <row> |
| | <cell>XXXIIII.</cell> |
| <s>cum ea &longs;ola ad tres <lb/>A, B, C, &longs;imul &longs;umptas e&longs;&longs;et vt minimùm in <lb/>Ratione Quadrati &longs;uæ diametri 125 ad tri­<lb/>plum Quadratum diametri rotæ A, hoc e&longs;t <pb xlink:href="018/01/019.jpg" pagenum="11"/>vt 15625 ad 75; materiem autem tantæ mo­<lb/>li nece&longs;&longs;ariam nec modicâ pecuniâ nec &longs;inò <lb/>multis operis comparari po&longs;&longs;e & elaborari <lb/>palàm e&longs;t. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t uelut eiu&longs;dem &longs;uperficiei, ad latus eiu&longs;dem uerò ad monadem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>28</cell> |
| <s>Adde quòd illam ex alio in a­<lb/>lium locum transferendi pro multiplici ne­<lb/>ce&longs;&longs;itate, vix &longs;pes aliqua &longs;upere&longs;&longs;et. </s></p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note6"/><emph type="italics"/>VI <lb/>Machina­<lb/>rum Com­<lb/>po&longs;itio me­<lb/>lior e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>earum Aug­<lb/>mentum, &longs;e­<lb/>cundùm ma <lb/>gnitudinem<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>XXXV.</cell> |
| | <cell>V<emph type="italics"/>ocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine, non in grauitate, finis autem e&longs;t in utroque extremo.<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ropter hoc minima facta uariatione in hypate acutæ uix ferunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quamuis verò quinque alios in&longs;uper cy­<lb/>lindros cum &longs;uis rotis adijcere opus e&longs;&longs;et, vt <lb/>æquale pondus attolleretur, atque tuâ illâ <lb/>quinque helicum coagmentatione; in diffi­<lb/>cultates tamen longè maiores incurrat arti­<lb/>fex, nece&longs;&longs;e e&longs;t, qui cochleas quinque cum <lb/>tympanis examu&longs;&longs;im congruentes formare <lb/>iubeatur, ac ille qui decem aut plures axes <lb/>in peritrochio effingere velit; in quibus fi­<lb/>guram exqui&longs;itè rotundam &longs;i de&longs;ideret, &longs;u­<lb/>peruacuo &longs;e labore conficiat: neque enim <lb/>anguli, &longs;i qui &longs;int, obe&longs;&longs;e quicquam po&longs;&longs;unt, <lb/>modò poli, &longs;eu cardines, circa quos ver&longs;an­<lb/>tur, læues &longs;int ac politi. </s></p><p type="main"> | <cell>29</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Sed quanto impendio &longs;taret tan­<lb/><arrow.to.target n="note7"/><lb/>tam funium vim comparare, quæ &longs;atis e&longs;&longs;et; <lb/>vt pondus ad vnius decempedæ altitudinem <lb/>&longs;ubleuaretur? </s> | <row> |
| | <cell>XXXVI.</cell> |
| <s>Primùm enim funis, cui pon­<lb/>dus adnecteretur, decem pedes in longitudi­<lb/>ne haberet; igitur qui rotam primam A am­<lb/>biret, e&longs;&longs;et vt minimùm pedum 50. At rotæ <lb/>&longs;ecundæ motus e&longs;&longs;et prioris quintuplus, igi­<pb xlink:href="018/01/020.jpg" pagenum="12"/>tur rotæ B circumduceretur funis pedum <lb/>250, nec di&longs;pari argumentatione conficitur <lb/>rotam tertiam C exigere funem pedum <lb/>1250, quartam D 6250, quintam demùm <lb/>E 31250: ex quibus conflatur &longs;umma pe­<lb/>dum 39060, quæ e&longs;&longs;et totius funis longitu­<lb/>do. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio per proportionem minorem æquali ducatur, proportio minor pro­<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| <s>Liceat autem hìc di&longs;&longs;imulanter præte­<lb/>rire immodicam rotarum E, D, & C cra&longs;&longs;i­<lb/>tudinem, vt tàm longus funis earum am­<lb/>bitûs terminis contineri po&longs;&longs;et. </s> | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/010.jpg"/> |
| <s>Nam &longs;i mul­<lb/>tiplici &longs;pirarum &longs;erie ita duceretur funis, vt <lb/>ip&longs;e &longs;e circumplecteretur, motuum Ratio­<lb/>nes, &, quod inde con&longs;equitur, potentiæ mo­<lb/>menta, ipsâ euolutione mutarentur, auctis <lb/>&longs;cilicet aut diminutis ex &longs;ubiectâ &longs;pirarum &longs;e­<lb/>rie rotarum ac cylindorum diametris. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell/> |
| <s><margin.target id="note7"/><emph type="italics"/>VII <lb/>Difficultati <lb/>ex funis lon<lb/>gitudine.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell><emph type="italics"/>ducetur.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife&longs;tum e&longs;t duas proportiones minores æqualitate <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> ductas proportionem minorem unaquaque illarum producere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>30</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/> Hæc eadem, quæ nunc obijcis, mi­<lb/><arrow.to.target n="note8"/><lb/>hi pariter aliquandò non nihil fecere negotij. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Et primùm quidem earum rotularum, qua­<lb/>rum velocior e&longs;t motus, funes quoquè gra­<lb/>ciliores e&longs;&longs;e debere ob&longs;eruabam, quippe qui­<lb/>bus ponderis grauitas minùs reluctetur. </s> | <cell>XXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i plures homines, quorum per &longs;e nauim mouere poßint, aut pondus ferre &longs;imul iuncti eam moueant, aut pondus ferant, erunt illæ proportiones coniunctæ non productæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Hinc <lb/>verò &longs;atis commodâ con&longs;ecutione conficie­<lb/>bam fieri po&longs;&longs;e, vt exiguis &longs;patijs tanta funi­<lb/>culi longitudo citrà incommodum compre­<lb/>henderetur. </s> | <cell>30</cell> |
| | </row> |
| <s>Deinde quamuis non adeò lon­<lb/>gus &longs;uppeteret funiculus, operæ pretium vi­<lb/>debatur futurum, &longs;i illo euoluto rotas &longs;i­<pb xlink:href="018/01/021.jpg" pagenum="13"/>&longs;teremus (annulum videlicet auer&longs;æ rotæ A <lb/>infixum arctè cum &longs;uperiore cylindro, n&etail; <lb/>pondus relaberetur, connectentes) explica­<lb/>tum que funiculum, qui in conuer&longs;ione fui&longs;­<lb/>&longs;et cylindrum &longs;uperiorem circumplexus, ite­<lb/>rum rotæ ap&longs;idi circumduceremus. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>XXXVIII.</cell> |
| <s><margin.target id="note8"/><emph type="italics"/>Occurritur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus tantum re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo natúrali, quantum mouetur oc­culto motu quie&longs;cendo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>31</cell> |
| <s>Verùm cum vrbem obambulans oculos <lb/>fortè in officinam quandam conijcerem, vbi <lb/>obtu&longs;arum nouacularum acies re&longs;tituuntur, <lb/>En, inquam, funiculus in &longs;e&longs;e rediens maio­<lb/>ri ac minori rotulæ ità circumplicatus, vt al­<lb/>tera ex alterius conuer&longs;ione rotetur, nullos <lb/>motui terminos præ&longs;cribit: quidni igitur con­<lb/>&longs;imili ratione funiculus vnâ aut alterâ &longs;pirâ <lb/>cylindrum &longs;uperiorem complectens &longs;ubie­<lb/>ctum peritrochium ita apprehendere valeat, <lb/>vt pariter moueantur, nec conuer&longs;ionis fi­<lb/>nem inueniant, cum tantundem &longs;uccedere <lb/>po&longs;&longs;it funiculi, quantum dece&longs;&longs;erit? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Id au­<lb/>tem &longs;i fieri po&longs;&longs;e concedas, in &longs;uperioribus <lb/>&longs;altem FEDC (nam in inferioribus forta&longs;sè <lb/>ob ponderis nimiam grauitatem &longs;atius e&longs;&longs;et <lb/>funis extremum religare, ne excurreret) <lb/>difficultas omnis propo&longs;ita euane&longs;cit. </s> | <cell>XXXIX.</cell> |
| | <cell>A<emph type="italics"/>b æquali aut minore ui quàm &longs;it impedimentum non fit motus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Vti­<lb/>nam & in trochleis &longs;imile funis compen­<lb/>dium liceret inuenire. </s></p><p type="main"> | <cell>31</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> An & trochleis tellurem ab Archi­<lb/>mede fui&longs;&longs;e loco dimouendam exi&longs;timas? <pb xlink:href="018/01/022.jpg" pagenum="14"/>Non funium tantùm longitudo aut cra&longs;&longs;itu­<lb/>do, operi non &longs;atis congrua negotium face&longs;­<lb/>&longs;eret, &longs;ed & aptæ trochleæ con&longs;trui omninò <lb/>non po&longs;&longs;ent. </s> | <row> |
| | <cell>XL.</cell> |
| <s>Quis enim Chilio&longs;pa&longs;tum com­<lb/>ponat? </s> | <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus &longs;phæricum tangens planum in puncto mouetur ad latus per quam­cunque uim, quæ medium diuidere pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>31</cell> |
| <s>&longs;ed quantulum demùm e&longs;t Chilio&longs;pa­<lb/>&longs;ti momentum? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Neque &longs;i trochleas decem <lb/>orbiculorum millibus in&longs;trueres, quicquam <lb/>po&longs;&longs;es efficere. </s> | <cell>XLI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duæ quantitates &longs;umaturque toties <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> maioris & minoris, quo­ties aggregatum minoris & maioris, erit proportio confu&longs;a maioris aggregati ad minus, minor quam multiplicis maioris ad multiplex minoris.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Nam &longs;i duas huiu&longs;modi tro­<lb/>chleas ità componeres, vt altera ponderi ad­<lb/>necteretur, altera in &longs;uperiore loco firmare­<lb/>tur, eumque adhiberes conatum, quo libras <lb/>centum ab&longs;que machinâ attolleres, conatu <lb/>eodem librarum vicies centena millia moue­<lb/>re po&longs;&longs;es: &longs;ed quid hoc ad immen&longs;um terre­<lb/>ni globi pondus? </s></p><p type="main"> | <cell>32</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quæ fuerit Archimedi mens, planè <lb/><arrow.to.target n="note9"/><lb/>ignoro: potui&longs;&longs;e tamen fieri, vt ille propo&longs;i­<lb/>tum trochleis adhibitis a&longs;&longs;equeretur, con­<lb/>&longs;tanter a&longs;&longs;ero. </s> | <row> |
| | <cell>XLII.</cell> |
| <s>Et quidem, quod ad trochleas <lb/>ip&longs;as attinet, ludum puto, modò funes, & <lb/>locus vbi con&longs;i&longs;terem, non dee&longs;&longs;ent. </s> | <cell>T<emph type="italics"/>rahentium nauim, aut ferentium pondera proportiones in &longs;e inuicem, quomodo ducere oporteat con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>32</cell> |
| <s>Cedo <lb/>mihi orbiculos quatuor aut &longs;ex &longs;upra cen­<lb/>tum; &longs;atis habeo trochlearum, vt vnicâ ma­<lb/>nu terram à fundamentis, quibus in&longs;i&longs;tit, <lb/>conuellam. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Id quod vt minimè dubia de­<lb/>mon&longs;tratione conficiam; illud primum, in <lb/>trochleatum v&longs;u extra controuer&longs;iam po&longs;i­<lb/>tum accipio, quod, funis extremo trochleæ, <pb xlink:href="018/01/023.jpg" pagenum="15"/>cui pondus adnectitur, alligato, potentia re­<lb/>liquum extremum arreptum trahens plus <lb/>obtinet ad mouendum momenti, quàm &longs;i <lb/>funis alteri trochleæ à pondere remotæ ad­<lb/>necteretur; in primo enim ca&longs;u motus po­<lb/>tentiæ ad motum ponderis maiorem habet <lb/>Rationem, quàm in &longs;ecundo. </s></p><p type="margin"> | <cell>XLIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roductionem ad additionem retrahere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note9"/><emph type="italics"/>VIII <lb/>Orbiculi <lb/>pauci in plu<lb/>res minores <lb/>trochleas di <lb/>stributi plus <lb/>po&longs;&longs;unt, <lb/>quàm duæ <lb/>trochleæ ex <lb/>multis mil­<lb/>libus orbi­<lb/>culorum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>33</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Id ego tibi lubens permitto. </s> | <row> |
| | <cell>XLIIII.</cell> |
| <s>Nam <lb/><figure id="id.018.01.023.1.jpg" xlink:href="018/01/023/1.jpg"/><lb/>&longs;i trochleas duas R & <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/> pona­<lb/><arrow.to.target n="note10"/><lb/>mus binis orbiculis in&longs;tructas, <lb/>funis autem extremum A tro­<lb/>chleæ S annulo alligetur, & <lb/>ducatur funis per ABCDEF <lb/>GHIK, con&longs;tat totius funis <lb/>longitudinem quadruplam e&longs;­<lb/>&longs;e interualli, quo trochleæ à <lb/>&longs;e inuicem &longs;eiunguntur. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio motoris ad id quod e&longs;t maximum non mouens, & &longs;patium & tempus, nota erit etiam reliquorum nota.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>33</cell> |
| <s>Iam <lb/>verò plurimum intere&longs;t, vtri <lb/>trochlearum pondus adiunxe­<lb/>ris: &longs;i enim pondus in R ad­<lb/>nectatur, potentia K tamdiu <lb/>mouetur, ac ab <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/> recedit, do­<lb/>nec funis totus explicetur: per­<lb/>currit igitur &longs;patium funis <lb/>longitudini æquale, videlicet <lb/>quadruplum interualli inter <lb/>R & S. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>At verò &longs;i pondus in <lb/>S alligetur, eadem potenti&atail; <pb xlink:href="018/01/024.jpg" pagenum="16"/>K ad trochleam R fixam accedit, illamqu&etail; <lb/>tanto &longs;patio tran&longs;greditur, quanta e&longs;t funis <lb/>longitudo: igitur in toto motu percurrit &longs;pa­<lb/>tium quintuplum eius, quod à pondere ver­<lb/>sùs trochleam R moto perficitur. </s> | <cell>XLV.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;tateræ o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quoniam <lb/>autem quò tardior e&longs;t ponderis motus cum <lb/>motu potentiæ comparatus, eò minùs pon­<lb/>deris grauitas virtuti potentiæ trahentis ob­<lb/>&longs;i&longs;tit; apertum e&longs;t ac manife&longs;tum faciliùs <lb/>trahi pondus, &longs;i trochleæ S (cui funis in A <lb/>adnectitur) quàm &longs;i trochleæ R alligetur: in <lb/>S nimirum motum obtinet motûs potentiæ <lb/>&longs;ubquintuplum, in R autem &longs;ubquadru­<lb/>plum. </s></p><p type="margin"> | <cell>34</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note10"/><emph type="italics"/>IX <lb/>Non æqua­<lb/>li facilitate <lb/>moueri pon­<lb/>dus. </s> | <row> |
| | <cell>XLVI.</cell> |
| <s>vtrili­<lb/>bet trochleæ <lb/>adnexu&mtail;, <lb/>demonstra­<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>A<emph type="italics"/>n &longs;it aliqua proportio & qualis inter animam & uitas, & &longs;ua corpora con&longs;ide­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>35</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quod præterea Ratione aliquâ mi<gap/><lb/>noris Inæqualitatis propo&longs;itâ, Antecedens <lb/><arrow.to.target n="note11"/><lb/>terminus ad Con&longs;equentem duplum maio­<lb/>rem habeat Rationem, quàm ad alium Con­<lb/>&longs;equentem, ad quem habeat Rationem pro­<lb/>po&longs;itæ rationis duplicatam (&longs;i tamen &longs;ubdu­<lb/>plam excipias, cùm eadem &longs;umma fiat ex <lb/>duplicis binarij additione, ac ex mutuâ illo­<lb/>rum multiplicatione) nihil habet dubitatio­<lb/>nis. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Datâ &longs;iquidem Ratione &longs;ubtriplâ 3 ad <lb/>9, &longs;i Con&longs;equens 9 geminetur, & fiat 18, <lb/>Ratio autem duplicetur inuento tertio con­<lb/>tinuè proportionali 27, maior e&longs;t Ratio 3 ad <lb/>18, quàm 3 ad 27. Similiter maior erit <pb xlink:href="018/01/025.jpg" pagenum="17"/>Ratio ad Con&longs;equentem triplum aut qua­<lb/>druplum, quàm ad alium Con&longs;equente&mtail; <lb/>terminum Rationis triplicatæ aut quadru­<lb/>plicatæ, etiam &longs;i propo&longs;ita Ratio &longs;ubdupl&atail; <lb/>e&longs;&longs;et: &longs;ic &longs;i fuerit Ratio 2 ad 4, triplus Con­<lb/>&longs;equens e&longs;t 12. Con&longs;equens verò Rationis tri­<lb/>plicatæ e&longs;t 16: e&longs;t autem maior Ratio 2 ad <lb/>12, quàm 2 ad 16. </s></p><p type="margin"> | <cell>XLVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duo mobilia æqualister in eodem circulo iuxta proprios motus moueantur, pro­ductum temporis circuituum inuicem, erit æquale producto differentiæ temporum circuitus ductæ in tempus coniunctionis primæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note11"/><emph type="italics"/>X <lb/>Maior est <lb/>Ratio ad ter<lb/>minu&mtail; <lb/>Multipli­<lb/>cem, quàm <lb/>ad termi­<lb/>num Ratio­<lb/>nis &longs;imiliter <lb/>Multiplica­<lb/>tæ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>36</cell> |
| | </row> |
| <s>Hinc infero maximum e&longs;&longs;e di&longs;crimen i&ntail; <lb/>augendo potentiæ momento, vtrùm trochleæ <lb/>augeantur orbiculis, an verò trochleæ mul­<lb/>tiplices ex ii&longs;dem orbiculis con&longs;tituantur. </s> | <row> |
| | <cell>XLVIII.</cell> |
| <s>Si <lb/>enim trochleæ duæ S & R, quas nuperrimè <lb/>de&longs;crip&longs;i&longs;ti, binis prætereà orbiculis augean­<lb/>tur, ita vt &longs;ingulæ quaternos habeant, mani­<lb/>fe&longs;tum e&longs;t potentiam in K, quæ priùs mo­<lb/>tum habebat quadruplum motûs ponderis in <lb/>R con&longs;tituti, factâ huiu&longs;modi orbiculorum <lb/>acce&longs;sione, motum habere octuplum, vel <lb/>quæ priùs quintuplò velocior erat pondere in <lb/>S adnexo, factam e&longs;&longs;e noncuplò velociorem. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum ac duorum coniun­ctiones in temporibus commen&longs;is, illa tria mobilia denuo coniungentur in tem pore producto ex denominatore diui&longs;ionis temporis maioris per minus in mi­nus aut numeratore in maius.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>37</cell> |
| <s><lb/>At &longs;i quatuor ho&longs;ce orbiculos non adijcias <lb/>prioribus, &longs;ed duas alias trochleas ex illis com­<lb/>ponas, iam multò maior e&longs;t potentiæ motus <lb/>cum ponderis motu comparatus. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sint duæ trochleæ binos orbiculos haben­<lb/>tes A & B: huic autem tum pondus P, tum <lb/>funis extremum adnectatur. </s> | <cell>XLIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropofitio mobilis in circulo circuitus tempore dataque ratione di&longs;tantiæ ab illo mo bilis circuitum inuenire, quod ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto di&longs;cedens <expan abbr="cũalio">cunalio</expan> mobili in dato puncto <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> &longs;ub <expan abbr="quocũque">quocunque</expan> numero <expan abbr="circuituũ">circuituum</expan> <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> quoque <expan abbr="cõiunctionis">coniunctionis</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Vtique poten­<pb xlink:href="018/01/026.jpg" pagenum="18"/><arrow.to.target n="note12"/><lb/><figure id="id.018.01.026.1.jpg" xlink:href="018/01/026/1.jpg"/><lb/>tia in F motum ha­<lb/>beret quintuplò velo­<lb/>ciorem motu ponde­<lb/>ris P. <!-- KEEP S--></s> | <cell>39</cell> |
| | </row> |
| <s>Ex quatuor a­<lb/>lijs orbiculis duæ pa­<lb/>riter trochleæ D & C <lb/>con&longs;tituantur: & tro­<lb/>chleæ C adnectatur <lb/>prioris funis <expan abbr="extremũ">extremum</expan>. </s> | <row> |
| | <cell>L.</cell> |
| <s><lb/>Potentia E quintuplò <lb/>&longs;anè velociùs moue­<lb/>tur quàm F, at F quin­<lb/>tuplò velociùs quàm <lb/>P; igitur motus po­<lb/>tentiæ E ad motum <lb/>ponderis P e&longs;t vt 25 <lb/>ad 1. Quare potentia <lb/>vires habens decem <lb/>pondo trahendi &longs;inè <lb/>machinâ, in F trahe­<lb/>ret libras 50, at in E <lb/>libras 250. Quod &longs;i <lb/>tam A quàm B qua­<lb/>ternos haberent or­<lb/>biculos, potentia i&ntail; <lb/>F tantum 90 libras <lb/>mouere po&longs;&longs;et. </s></p><p type="margin"> | <cell>O<emph type="italics"/>mnes circuituum portiones in ei&longs;dem temporibus repetuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>40</cell> |
| <s><margin.target id="note12"/><emph type="italics"/>XI <lb/>Trochlea­<lb/>rum coniu­<lb/>gatoru&mtail; <lb/>Compo&longs;itio, <lb/>quàm ma­<lb/>gnas vires. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>habeat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>LI.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>perationes dictas exemplo declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Con&longs;tat itaque du­<pb xlink:href="018/01/027.jpg" pagenum="19"/>plicatis trochleis æquali orbiculorum nume­<lb/>ro in&longs;tructis, motum potentiæ in E haber&etail; <lb/>Rationem duplicatam Rationis, quam habet <lb/>motus potentiæ in F ad motum ponderis in <lb/>P: multiplicatis autem pari numero in ea­<lb/>dem trochleâ orbiculis, ne duplicari quidem <lb/>motum ip&longs;ius potentiæ F. <!-- KEEP S--></s> | <cell>41</cell> |
| | </row> |
| <s>Quod &longs;i in E pa­<lb/>riter duæ aliæ trochleæ &longs;imiles adiicerentur, <lb/>iam triplicaretur Ratio motûs in F ad mo­<lb/>tum in P, & &longs;ic deinceps. </s> | <row> |
| | <cell>LII.</cell> |
| <s>Vno verbo di­<lb/>cam: quot &longs;unt paria &longs;imilium trochlearum, <lb/>progre&longs;&longs;io fit tot Rationum &longs;imilium Ratio­<lb/>ni, quam habet motus ponderis ad motum <lb/>potentiæ primis trochleis applicatæ. </s> | <cell>T<emph type="italics"/>ria mobilia coniuncta in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto, quorum duo & duo conueniant in partib. incommen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nullo unquam puncto conuenient.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>42</cell> |
| <s>Sic &longs;i <lb/>e&longs;&longs;ent talium, quales exhibui, trochlearu&mtail; <lb/>paria decem, a&longs;&longs;umendæ e&longs;&longs;ent decem Ra­<lb/>tiones quintuplæ; & motus potentiæ ad mo­<lb/>tum ponderis Rationem haberet ex his com­<lb/>po&longs;itam, quam &longs;cilicet habet vndecimus ter­<lb/>minus in progre&longs;sione Rationis quintuplæ <lb/>ad vnitatem, hoc e&longs;t 9765625 ad 1. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Si igitur trochleæ omnes ABCD <lb/><arrow.to.target n="note13"/><lb/>tri&longs;pa&longs;ti e&longs;&longs;ent, vnicus equus in E idem pon­<lb/>dus trahere po&longs;&longs;et, quod equi 49; cum ta­<lb/>men in F, &longs;i A & B tripa&longs;ti fuerint, idem <lb/>valeat trahere quod equi &longs;eptem: &longs;i vero A <lb/>& B &longs;enis in&longs;truerentur orbiculis, æquiuale­<lb/>ret equis tredecim. </s> | <cell>LIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculorum &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quis ergo adeò debilis <pb xlink:href="018/01/028.jpg" pagenum="20"/>cantherius, qui nequear &longs;olus trochlearum <lb/>multiplicium ope, maius tormentum belli­<lb/>cum trahere? </s></p><p type="margin"> | <cell>43</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note13"/><emph type="italics"/>XII <lb/>Vnicus e­<lb/>quus facilè <lb/>pote&longs;t mo­<lb/>uere ingens <lb/><expan abbr="põdus">pondus</expan>, quod <lb/>vix po&longs;&longs;ent <lb/>plures equi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>LIIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ita planè: &longs;ed ob&longs;eruandum in fu­<lb/>nibus. <lb/><arrow.to.target n="note14"/></s></p><p type="margin"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio circuli ad &longs;uum diametrum per &longs;imilitudinem e&longs;t quarta pars periphe­riæ.<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>ur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diametri quarta pars.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>44</cell> |
| <s><margin.target id="note14"/><emph type="italics"/>XIII <lb/>Quantum <lb/>funium in <lb/>hac machi­<lb/>natione re­<lb/>quiratur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ne plura: &longs;atis animum ad hoc <lb/>aduerti. </s> | <cell>LV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum per ordines &longs;up po&longs;ita æquali proportione in or­dinibus per quantitates & proportiones demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Monere volebas tantam requiri <lb/>longitudinem funis, qui &longs;ecundas trochleas <lb/>D & C circumplectitur, vt vnicus ex D in <lb/>C ductus æqualis &longs;it longitudini &longs;patij, quod <lb/>potentia in F totum explicans funem, & pon­<lb/>dus P ad trochleam A v&longs;que deducens, per­<lb/>curreret. </s> | <cell>44</cell> |
| | </row> |
| <s>Quarè &longs;i interuallum trochlearum <lb/>AB &longs;it pa&longs;&longs;uum decem, potentia ex F per­<lb/>curreret pa&longs;&longs;us 50: funis itaque trochleas D <lb/>& C ambiens longitudinem habeat nece&longs;&longs;&etail; <lb/>e&longs;t pa&longs;&longs;uum vt minimum 200; trochle&atail; <lb/>enim D ibi firmanda e&longs;t, quò funis ABF <lb/>explicatus pertingere po&longs;&longs;it. </s> | <row> |
| | <cell>LVI.</cell> |
| <s>Eademque d&etail; <lb/>cæteris, &longs;i plures fuerint trochleæ, ratio e&longs;to. </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen&longs;um e&longs;t duplicata ei quæ ad numeri latus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>49</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Non falsâ coniecturâ animum meum <lb/>pro&longs;pexi&longs;ti. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sed vt ad rem ip&longs;am propiùs <lb/>accedamus ob&longs;eruandum e&longs;t, propo&longs;ito quo­<lb/>cunque orbiculorum numero, qui tame&ntail; <lb/>per 2, vel 4, vel 6, vel alium quemcunque <lb/>numerum parem diuidi po&longs;sit, longè maius <lb/>e&longs;&longs;e potentiæ momentum, &longs;i plures trochleæ <lb/>pauciorum orbiculorum, quàm &longs;i pauciores <pb xlink:href="018/01/029.jpg" pagenum="21"/>trochleæ plurium orbiculorum con&longs;tituan­</s></p><p type="main"><s><arrow.to.target n="note15"/><lb/>tur. </s> | <cell>LVII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus rationem ad pondus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Exhibeantur enim, exempli gratiâ, orbi­<lb/>culi 60, ex quibus &longs;i fiant 20 trochleæ trium <lb/>orbiculorum, iam &longs;unt decem trochlearum <lb/>paria, ac proinde decem Rationes vt &longs;um­<lb/>mum &longs;eptuplæ; igitur momentum potentiæ, <lb/>hoc e&longs;t vndecimus ab vnitate terminus, e&longs;t <lb/>vt 282475249. Si verò fiant binos haben­<lb/>tes orbiculos, erunt 15 trochlearum pari&atail; <gap/><lb/>ideoq quindecim Rationes quintuplæ, ex qui­<lb/>bus Ratio motûs potentiæ ad motum ponde­<lb/>ris componitur; erit igitur vt 30517578125 <lb/>ad 1. Con&longs;tat autem ne additis quidem ad­<lb/>huc duobus tri&longs;pa&longs;torum paribus, vt &longs;int in <lb/>vniuer&longs;um orbiculi 72, po&longs;&longs;e adeò augeri po­<lb/>tentiæ momentum: po&longs;itis &longs;iquidem 12 tri­<lb/>&longs;pa&longs;torum paribus momentum potentiæ e&longs;t <lb/>&longs;olùm vt 13841287201. Hinc colligitur <lb/>plus ad mouendum momenti obtinere pau­<lb/>ciores orbiculos in &longs;implicioribus trochleis, <lb/>quàm in trochleis maioribus plures orbicu­<lb/>los: id quod alicui forta&longs;sè paradoxum ac­<lb/>cidat. </s></p><p type="margin"> | <cell>49</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note15"/><emph type="italics"/>XIV <lb/>Pauciores <lb/>orbiculos in <lb/>&longs;implicibus <lb/>trochleis <lb/>plus po&longs;&longs;&etail;, <lb/>quàm plu­<lb/>res in maio­<lb/>ribus o&longs;ten­<lb/>ditur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>LVIII.</cell> |
| <s>Nunc igitur &longs;i mihi orbiculos centum ex­<lb/>hibeas, &longs;implices trochleas ex &longs;ingulis orbi­<lb/>culis &longs;tatuo, fiuntquè 50 trochlearum &longs;im­<lb/>plicium paria: adnexo autem pondere eidem <lb/>trochleæ, cui funis extremum alligatur, mo­<pb xlink:href="018/01/030.jpg" pagenum="22"/>mentum potentiæ erit triplum: &longs;unt igitur <lb/>50 Rationes triplæ, ex quibus componitur <lb/>Ratio motûs potentiæ ad motum ponderis. </s> | <cell>Q<emph type="italics"/>uæ ex alto de&longs;cendunt, cur non eandem pro di&longs;tantia motus rationem in libero aëre &longs;eruent con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>49</cell> |
| <s><lb/>Quærendus iraque e&longs;t terminus in progre&longs;­<lb/>&longs;ione datæ Rationis triplæ ab vnitate quin­<lb/>quage&longs;imus primus. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ratio autem tripla quintuplicata e&longs;t 243 <lb/>ad 1. Ducatur 243 per &longs;e ip&longs;um, & e&longs;t Ra­<lb/>tio decuplicata 59049 ad 1. Hic iterum ter­<lb/>minus 59049 per &longs;e ip&longs;um ducatur, & Ratio <lb/>3486.784401 ad 1 e&longs;t ex viginti Rationi­<lb/>bus triplis compo&longs;ita. </s> | <cell>LIX.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motum duobus motibus non ad idem tendentibus utroque &longs;eor&longs;um tardius mouetur &longs;imili motu.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Ducatur pariter 3486. <lb/>784401 per &longs;e ip&longs;um, & e&longs;t Ratio ex qua­<lb/>draginta Rationibus triplis compo&longs;ita 12. <lb/>157665.459056.928801. ad 1. Hæc de­<lb/>mùm Ratio ducatur per Rationem triplam <lb/>decuplicatam nimirum per 59049, & pro­<lb/>ducitur Ratio, quæ ex 50 Rationibus tri­<lb/>plis componitur 717897.987691.852588. <lb/>770249. ad 1. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>50</cell> |
| | </row> |
| <s>Quod &longs;i placeat duas adhuc trochleas ter­<lb/>nis orbiculis in&longs;tructas adijcere ip&longs;ique pon­<lb/>deri immediatè adnectere, vt funium &longs;eptu­<lb/>plici ductu faciliùs &longs;u&longs;tineri valeat, adhuc <lb/>Ratio &longs;eptupla addenda, vt ex hac & 50 tri­<lb/>plis tota Ratio componatur: & quinquage&longs;i­<lb/>mus primus terminus progre&longs;sionis Rationis <lb/>triplæ ducendus e&longs;t per 7, vt habeatur totum <pb xlink:href="018/01/031.jpg" pagenum="23"/><arrow.to.target n="note16"/><lb/>potentiæ momentum 5025285.913842. <lb/>968121.391743. Quarè adhibito conatu, <lb/>quo libras decem ab&longs;què machinâ traheres, <lb/>mouere po&longs;&longs;es libras 50.252859.138429. <lb/>681213.917430. Quod pondus totius ter­<lb/>reni globi grauitatem &longs;uperat. </s> | <row> |
| | <cell>LX.</cell> |
| <s>Orbiculis ita­<lb/>que &longs;ex &longs;upra centum Archimedæum pro<gap/><lb/>blema de terræ motione ab&longs;olui po&longs;&longs;e o&longs;ten­<lb/>di. </s></p><p type="margin"> | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motu naturali de&longs;cendentis parte, de&longs;cendit grauiore &longs;ecundum gra­<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| <s><margin.target id="note16"/><emph type="italics"/>XV <lb/>Orbiculis <lb/>106 po&longs;&longs;&etail; <lb/>tellure&mtail; <lb/>moueri <expan abbr="de-mõ">de­<lb/>mon</expan>&longs;tratur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/011.jpg"/> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quid verò, &longs;i quis maiorem ad­<lb/>huc grauitatem telluri tribuat? </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell/> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Parum mihi face&longs;&longs;at hic negotij. </s> | <cell><emph type="italics"/>uitatis centrum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>51</cell> |
| <s><lb/>Addat duas præterea trochleas aut quatuor, <lb/>aut plures; & fortè non adeò multas adijcere <lb/>oportebit: Mihi &longs;atis e&longs;t chiliadas illas orbi­<lb/>culorum atque myriadas, quas multi ad­<lb/>&longs;truunt, tanquam minimè nece&longs;&longs;arias refu­<lb/>ta&longs;&longs;e. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Nunc quidem &longs;olâ coniecturâ terreni <lb/>globi grauitatem venari po&longs;&longs;umus: dato au­<lb/>tem extra terram loco, in quo con&longs;i&longs;teremus, <lb/>facile e&longs;&longs;et trochlearum numerum definire: <lb/>examinato nimirum &longs;taterâ telluris pondere; <lb/>quo demum cognito trochlearum, quibus <lb/>opus e&longs;&longs;et, numerus innote&longs;ceret. </s></p><p type="main"> | <cell>LXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionum ictus ad pondus rei & di&longs;tantiam generaliter con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> At &longs;taterâ, cuius iugum aliquot <lb/>pa&longs;&longs;uum millia occuparet, &longs;acomatis autem <lb/>munere rupes non exigua fungeretur. </s></p><p type="main"> | <cell>52</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Mittamus i&longs;thæc; quæ à te reru&mtail; <pb xlink:href="018/01/032.jpg" pagenum="24"/>huiu&longs;modi apprimè gnaro, animi tantùm <lb/>causâ, in medium proferri &longs;atis video. </s> | <row> |
| | <cell>LXII.</cell> |
| <s>La­<lb/>nius vel cætarius opportunam &longs;tateram &longs;up­<lb/>peditare po&longs;&longs;et; modò &longs;ingulæ libræ in &longs;uas <lb/>vncias ritè di&longs;tributæ iugum di&longs;tinguerent. </s></p><figure id="id.018.01.032.1.jpg" xlink:href="018/01/032/1.jpg"/><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motoris in plano ad motorem, qui eleuat pondus iuxta id quod mouet, inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>53</cell> |
| <s>Erige enim ad perpendiculum trabes <gap/>uas <lb/>æquali interuallo à &longs;e inuicem di&longs;tinctas: A&longs;­<lb/>&longs;umaturque vectis AB, cuius pars decim&atail; <pb xlink:href="018/01/033.jpg" pagenum="25"/>&longs;it AC, (quanquam id &longs;culptor non expre&longs;­<lb/><arrow.to.target n="note17"/><lb/>&longs;it) & extremum A &longs;it circa axem trabi AO <lb/>infixum ver&longs;atile, extremum verò B ita à <lb/>trabe ER di&longs;ter, vt a&longs;&longs;umpto &longs;imili vect&etail; <lb/>DE circùm E ver&longs;atili, & vtroque DE, AB <lb/>parallelo horizonti, perpendicularis BF &longs;e­<lb/>cet pariter FE partem decimam totius DE. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Idquè in con&longs;equentibus vectibus factum in­<lb/>telligatur. </s> | <cell>LXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne graue quanto proximius alligatum plano, tantò facilius trabitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Porrò BF, DI &c. </s> | <cell>53</cell> |
| | </row> |
| <s>&longs;int ex ma­<lb/>teriâ &longs;olidâ, & circa clauiculos extrema B, F, <lb/>D &c. </s> | <row> |
| | <cell>LXIIII.</cell> |
| <s>moueri po&longs;&longs;int; ac po&longs;tremus vectis <lb/>MR habeat propè V lingulam &longs;eu momen­<lb/>tum, vt quandò trabi ER congruit, &longs;ignifi­<lb/>cet vectes omnes con&longs;titutos e&longs;&longs;e horizonti <lb/>parallelos. </s></p><p type="margin"> | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile quantò latius tanto tardius mouitur in plano.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>54</cell> |
| <s><margin.target id="note17"/><emph type="italics"/>XVI <lb/>Statera <expan abbr="cõ-muni">con­<lb/>muni</expan> pote&longs;t <lb/>ingens pon­<lb/>dus exami­<lb/>nari.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Tum applicatâ in M &longs;taterâ examinetur <lb/>omnium vectium &longs;imul momentum graui­<lb/>tatis. </s> | <cell>LXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum mobilium inter &longs;e cum auxilio medij inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Non grauitatem dico, &longs;ed momen­<lb/>tum grauitatis; quia vectis AB in F &longs;u&longs;pen­<lb/>&longs;us non &longs;ecundùm totam &longs;uam grauitate&mtail; <lb/>deor&longs;um nititur, quia & in A &longs;u&longs;tinetur, &longs;ed <lb/>tantùm &longs;emi&longs;&longs;em totius &longs;uæ grauitatis exer­<lb/>cet. </s> | <cell>54</cell> |
| | </row> |
| <s>Quia verò DE e&longs;t longitudo decupla <lb/>ip&longs;ius FE, ideò grauitas totius AB non per­<lb/>cipitur in D ni&longs;i &longs;ecundùm partem &longs;ui vige­<lb/>&longs;imam, in H verò &longs;ecundùm partem ducen­<lb/>te&longs;imam, & &longs;ic deinceps; ita vt &longs;i fuerint in <lb/>vniuer&longs;um octo vectes, percipiatur in M &longs;o­<pb xlink:href="018/01/034.jpg" pagenum="26"/>lùm pars vicies millies mille&longs;ima grauitatis <lb/>totius AB. <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>ecundi autem vectis DF gra­<lb/>uitas percipitur in M &longs;ecundùm partem &longs;ui <lb/>bis millies mille&longs;imam. </s> | <row> |
| | <cell>LXVI.</cell> |
| <s>Tertius &longs;ecundùm <lb/>partem ducenties mille&longs;imam; & &longs;ic dein­<lb/>ceps, donec vltimus MR grauitet in M &longs;e­<lb/>cundùm &longs;uæ grauitatis &longs;emi&longs;&longs;em. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem laterum eptagoni, & &longs;ubten&longs;arum con&longs;iderare, & quæ à reflexa proportione pendent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>55</cell> |
| <s>Hinc e&longs;t <lb/>quod quamuis primus vectis AB valdè cra&longs;­<lb/>&longs;us e&longs;&longs;e deberet, atque adeò grauis, vt pon­<lb/>dus valeret &longs;u&longs;tinere, con&longs;equentes tame&ntail; <lb/>vectes minores, ac minores, quod ad cra&longs;&longs;i­<lb/>tudinem &longs;pectat, requirerentur: ac proinde <lb/>eorum momenta in M &longs;imul &longs;umpta no&ntail; <lb/>e&longs;&longs;ent adeò multa. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ponamus itaque facoma­<lb/>te in N exi&longs;tente fieri æquilibrium cum ve­<lb/>ctibus horizonti parallelis. </s></p><p type="main"> | <cell>LXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates ab una quantitate aliæque totidem ab eadem analo­gæ, erit proportio tertiæ unius ordinis ad tertiam alterius, ut &longs;ecundæ ad &longs;e­cundum duplicata, & quartæ ad quartam triplicata, quintæ ad quintam quadruplicata, atque &longs;ic de alijs.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>His ita con&longs;titutis dimittantur vectes, vt <lb/>ferè quantùm po&longs;&longs;unt de&longs;cendant: & in Gad­<lb/>nectatur pondus. </s> | <cell>57</cell> |
| | </row> |
| <s>Vel forta&longs;&longs;e opportunius <lb/>erit, &longs;i BF habeat in B annulum, cui in&longs;eri <lb/>po&longs;sit extremum vectis AB; vectis enim ex <lb/>annulo extractus &longs;olus deprimitur, quantum <lb/>pote&longs;t, & pondere in C adnexo, aliâ machi­<lb/>nâ tractoriâ tanti&longs;per eleuatur, dum po&longs;sit <lb/>iterum annulo B in&longs;eri. </s> | <row> |
| | <cell>LXVIII.</cell> |
| <s>Ni&longs;i fortè commo­<lb/>dius alicui accidat ita machinam con&longs;truere, <lb/>vt iacens pondus illi adnectatur, deinde ma­<lb/>china ip&longs;a æqualiter eleuetur, vnde fiat vt <pb xlink:href="018/01/035.jpg" pagenum="27"/>vectium capita deprimantur. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ab<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>uclide &<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>rchimede.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>57</cell> |
| <s>Tum &longs;acoma <lb/>in &longs;tateræ iugo ab aginâ remoueatur adeò, <lb/>vt vectis MR (atque adeò reliqui omnes) <lb/>horizonti parallelus con&longs;tituatur, & &longs;tatera <lb/>indicet æquilibrium ex. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>gr. <!-- REMOVE S-->in <emph type="italics"/>S.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s> | <cell>LXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ex quatuor libris<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>pollonij<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ergei &<emph.end type="italics"/> <expan abbr="q.">que</expan> S<emph type="italics"/>ereni.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s> Sumatur <lb/>igitur differentia SN, quot nimirum libras <lb/>aut vncias contineat: hæc autem multipli­<lb/>cetur per momentum, quod habet potentia <lb/>in M applicata; id quod fit tot additis ci­<lb/>phris, quot &longs;unt vectes, quos &longs;tatuamus e&longs;&longs;e <lb/>octo, SN verò indicare libras 3 vnc. </s> | <cell>59</cell> |
| | </row> |
| <s>6. Sa­<lb/>coma igitur in S o&longs;tendit pondus P e&longs;&longs;e libr. </s> | <row> |
| | <cell>LXX.</cell> |
| <s><lb/>300.000000. vnc. 600.000000, hoc e&longs;t in <lb/>vniuer&longs;um libr.350.000000. Quare con&longs;tat <lb/>di&longs;po&longs;itis hac ratione 25. vectibus, po&longs;&longs;&etail; <lb/>vulgari &longs;taterâ examinari pondus libr. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint tres quantitates in continua proportione, aliæque totidem in continua proportione poterunt con&longs;tituere tres quantitates in æquali differentia per­uer&longs;im copulatæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>62</cell> |
| <s>250. <lb/>000000.000000.000000.000000. Vectium <lb/>autem huiu&longs;modi apta di&longs;po&longs;itio non ijs &longs;ca­<lb/>teret difficultatibus, quæ &longs;uperari non po&longs;­<lb/>&longs;ent. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Mihi quidem &longs;atis per&longs;ua&longs;um e&longs;t, <lb/>cas, de quibus hactenus di&longs;&longs;eruimus, machi­<lb/>nationes ad tellurem loco dimouenda&mtail;, <lb/>eiusque pondus examinandum aptas e&longs;&longs;&etail;, <lb/>atquè ad potentiæ momenta ferè in immen­<lb/>&longs;um augenda longè præ&longs;tare machinæ eiu&longs;­<lb/>dem multiplicis quàm maioris v&longs;um; in ma­<lb/>iori etenim augetur &longs;olùm Ratio, quæ i&ntail; <pb xlink:href="018/01/036.jpg" pagenum="28"/>multiplici componitur. </s> | <cell>LXXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem leuitatis ponderis per uirgam torcularem attracti ad rectam &longs;u­&longs;pen&longs;ionem inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Sic peritrochiu&mtail; <lb/>diametrum habens decuplam &longs;ui axis facit <lb/>potentiæ momentum decuplum: at duo pe­<lb/>ritrochia Rationem quintuplam ad &longs;uos axes <lb/>habentia &longs;i componantur &longs;imul, potentiæ <lb/>momentum con&longs;tituunt vigequintuplu&mtail;. </s> | <cell>63</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Id quod & in cochlearum compo&longs;itione ma­<lb/>nife&longs;tum e&longs;t, cum &longs;atius &longs;it duas cochleas cum <lb/>duobus tympanis componere, quam heli­<lb/>cem vnam &longs;trictiorem vni tympano maiori <lb/>congruentem adhibere. </s> | <row> |
| | <cell>LXXII.</cell> |
| <s>Hoc in vectibus, <lb/>hoc in trochleis abundè e&longs;t demon&longs;tratum. </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis &longs;phæræ pendentis ad a&longs;cendentem per accliue planum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>63</cell> |
| <s>Sed adhuc rudioribus quibu&longs;dam eximen­<lb/>da e&longs;t dubitatio, quæ ancipitem animu&mtail; <lb/>torquet, an videlicet ea &longs;it totius globi huius, <lb/>quem terram dicimus, grauitas, quæ ad <lb/>librarum numerum reuocata paucioribus <lb/>quàm triginta ciphris explicari queat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quam­<lb/>uis enim illam certis finibus circum&longs;cri­<lb/>ptam, ac numero definitam exi&longs;timent, &longs;ibi <lb/>tamen facilè per&longs;uadent <foreign lang="greek">mhdi/va talixou_ton xatw­<lb/>nomasme/non u/pa/rxein</foreign>, vt quidam apud Archi­<lb/>medem arenæ multitudinem con&longs;iderantes <lb/>opinabantur: qua&longs;i Arithmeticæ facultatis <lb/>labor vltimus omnem po&longs;t &longs;e relinqueret no­<lb/>menclaturam. </s> | <cell>LXXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum attractorum penes figuram in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quantam igitur grauitatem <lb/>globo huic, qui terras ac maria complecti­<lb/>tur, tribuemus? </s></p><pb xlink:href="018/01/037.jpg" pagenum="29"/><p type="main"> | <cell>64</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vereor ne vobis grauis fiam, &longs;i ea <lb/>exponere voluero, quæ aliquando placuit in <lb/>hanc &longs;ententiam commentari. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>LXXIIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Immò verò aures meæ ad iucun­<lb/>dam hanc di&longs;putationem patent: ni&longs;i fortè <lb/>negotia habeas, Galilæe, quibus te nunc o­<lb/>porteat intere&longs;&longs;e. </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem concutientis ad concu&longs;&longs;um in&longs;tabili inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>64</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Sum planè vacuus: nec facilè patiar <lb/>tam citò abire amicos, quorum eruditâ con­<lb/>&longs;uetudine tantoperè recreor. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>An a&longs;ymbo­<lb/>lum te rece&longs;&longs;urum putas, Guldine; Vnum <lb/>habeo, de quo te pariter interrogem, qui a­<lb/>lios ad dicendum excitas: vbi tamen Mer­<lb/>&longs;ennus &longs;uas de terræ grauitate commentatio­<lb/>nes in medium protulerit. </s></p><p type="main"> | <cell>LXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> immoti in aqua, ad <expan abbr="immotũ">immotum</expan> in terra in excipiendo <expan abbr="ictũ">ictum</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Si me audieritis, di&longs;putatione&mtail; <lb/>hanc in &longs;equentem diem transferemus; cum <lb/>enim numeris aliquot maioribus<emph type="sup"/><emph.end type="sup"/> opus ha­<lb/>beam, longè commodius accidet eos in &longs;che­<lb/>dulâ domi priuatim adnotatos in promptu <lb/>habere, quàm illos inter colloquendum in­<lb/>ue&longs;tigare non &longs;ine mole&longs;tâ &longs;ermonis interru­<lb/>ptione, temporis iacturâ, & capitis defati­<lb/>gatione: nam &longs;atis nos hodiè tor&longs;imus tot <lb/>Rationum compo&longs;itarum inuentione. </s></p><p type="main"> | <cell>65</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Fiat, vt Mer&longs;enno placet. </s></p><pb xlink:href="018/01/038.jpg" pagenum="30"/><figure id="id.018.01.038.1.jpg" xlink:href="018/01/038/1.jpg"/><p type="main"> | <row> |
| | <cell>LXXVI.</cell> |
| <s><emph type="center"/>DISSERTATIO <lb/>SECVNDA<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem <expan abbr="duorũ">duorum</expan> mobilium &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="concurrentiũ">concurrentium</expan> per <expan abbr="rectã">rectam</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>66</cell> |
| <s><emph type="center"/>Terræ grauitatem inue­<lb/>&longs;tigat.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Galilæus, Mer&longs;ennus, Guldinus.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>LXXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus obliqui ad motum rectum in nauibus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>CVM ad ingentia onera loco <lb/>mouenda machinam mem­<lb/>bris non adeò multis di&longs;tin­<lb/>ctam, neque paratu valdè <lb/>difficilem con&longs;trui po&longs;&longs;e, &longs;atis <lb/>he&longs;ternâ di&longs;&longs;ertatione o&longs;tenderimus; illud <lb/>nunc ex te, Mer&longs;enne, audire expectamus, <lb/>quanta &longs;it terreni orbis grauitas, vt quà&mtail; <lb/>magnâ pariter ad eam &longs;uperandam machi­<pb xlink:href="018/01/039.jpg" pagenum="31"/>natione opus habui&longs;&longs;et Archimedes, intelli­<lb/>gamus. </s></p><p type="main"> | <cell>66</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Principio, quoniam id ex me pla­<lb/>cet audire, grauitatem ex mole inue&longs;tigan­<lb/>dam intelligens, quotquot apud authores <lb/>extabant de terræ magnitudine opiniones, <lb/>cœpi ad examen reuocare, vt eas, quæ pro­<lb/>babili alicui coniecturæ & rationi niterentur, <lb/>à temerè con&longs;titutis, &longs;ecernerem. </s> | <row> |
| | <cell>LXXVIII.</cell> |
| <s>Cum ve­<lb/>rò in omnibus <foreign lang="greek">geometrik/n a)xri/beian</foreign> de&longs;idera­<lb/>rem, & in &longs;ingulis labem aliquam mihi vi­<lb/>derer deprehendere, vulgati&longs;&longs;imæ demù&mtail; <lb/>opinioni acquie&longs;cendum cen&longs;ui, quæ 60 mil­<lb/>liaria Italica mediocria &longs;ingulis gradibus tri­<lb/>buit; vt à veritate minimùm recederem, vel <lb/>&longs;altem eos &longs;olùm haberem aduer&longs;arios, qui <lb/>nimio in antiquitatem &longs;tudio feruntur. <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>cru­<lb/>pulus tamen, fateor, animum quantumuis <lb/>di&longs;&longs;imulantem &longs;timulabat, quoties milliaria <lb/>huiu&longs;modi minoribus men&longs;uris di&longs;tinguere <lb/>atque ad pedes reuocare opus erat; que&mtail; <lb/>enim poti&longs;simùm pedem v&longs;urparem, incer­<lb/>tus hærebam; cùm pro diuer&longs;a a&longs;&longs;umpti pe­<lb/>dis longitudine moles tota terreni globi alia <lb/>atquè alia deprehenderetur, di&longs;crimine non <lb/>contemnendo. </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem nauis ad triremes quotuis concurrentes demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>67</cell> |
| <s>Perpendens itaque corporum vmbras ideo <lb/>&longs;emper in oppo&longs;itam Soli plagam proijci, <pb xlink:href="018/01/040.jpg" pagenum="32"/><arrow.to.target n="note18"/><lb/>quia nulla Solis particula ad perpendiculum <lb/>imminet corpori, quod luce afficitur, i&ntail; <lb/>&longs;pem erigebar aliquid deprehendendi ex &longs;pa­<lb/>tio circa Syenen ab antiquis apud Cleome­<lb/>dem ob&longs;eruato, in quo gnomones nullam <lb/>proijciunt vmbram meridianam Sole Tro­<lb/>picum Cancri percurrente. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Si enim in pla­<lb/>no AB erigatur &longs;tylus TI perpendicularis, <lb/>cui immineat Solis extremus limbus O, nul­<lb/>la fit vmbra, quia quamuis ab alio extremo S <lb/>veniat radius SN vltimus, & intrà &longs;patium <lb/><figure id="id.018.01.040.1.jpg" xlink:href="018/01/040/1.jpg"/><lb/>TN nullus alius ve­<lb/>niat radius ab eodem <lb/>puncto S radios in or­<lb/>bem diffundente, in­<lb/>trà illud tamen &longs;pa­<lb/>tium TN veniunt <lb/>radij à cæteris om­<lb/>nibus punctis inter <lb/>S & O intermediis: <lb/>quare nec vmbra vl­<lb/>la aut penumbra ob&longs;eruari pote&longs;t. </s> | <cell>LXXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum purgantium inuicem declarare<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>At &longs;i &longs;ty­<lb/>lus in LM fuerit, proiicit vmbram LP, in­<lb/>trà quod &longs;patium nullus cadit radius dire­<lb/>ctus á punctis O & S aut intermediis; penum­<lb/>bra verò ex P ad B procedit, donec in B me­<lb/>ra lux incipiat. </s> | <cell>68</cell> |
| | </row> |
| <s>Cum itaque &longs;patio 300 &longs;ta­<lb/>diorum gnomones vmbram non proiicerent, <pb xlink:href="018/01/041.jpg" pagenum="33"/>totum hoc &longs;pa­<lb/><figure id="id.018.01.041.1.jpg" xlink:href="018/01/041/1.jpg"/><lb/>tium illud e&longs;t, <lb/>cui Sol ad per­<lb/>pendiculum im­<lb/>minet. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>LXXX.</cell> |
| <s><margin.target id="note18"/><emph type="italics"/>XVII <lb/>Terræ ma­<lb/>gnitudinem <lb/>eiu&longs;que ad <lb/>Solem pro­<lb/>portione&mtail; <lb/>inue&longs;tigare <lb/>ex &longs;patio, <lb/>quod umbris <lb/>caret.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus &longs;ecundum obliquum ad rectum in &longs;pacio declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>69</cell> |
| <s>Sed <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan> <lb/>&longs;upererat, quo­<lb/>ta totius circuli <lb/>maximi pars e&longs;­<lb/>&longs;ent &longs;tadia 300. <lb/>Con&longs;tituto ita­<lb/>que terræ centro <lb/>in C, & oculo <lb/>ob&longs;eruatoris i&ntail; <lb/>O, ductum <expan abbr="in-telligebã">in­<lb/>telligebam</expan> ex cen­<lb/>tro S radium S <lb/>OC, qui cu&mtail; <lb/>radio OT Solem <lb/>contingente da­<lb/>bat angulum S <lb/>OT &longs;emidiametrum apparentem Solis Apo­<lb/>gæi gr.o.m.15., vt placet Tychoni, Longo­<lb/>montano, Magino, Keplero. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Item ex C du­<lb/>ctus intelligatur radius Solem tangens, qui <lb/>terræ circulum maximum &longs;ecat in K; & e&longs;t <lb/>OK &longs;emi&longs;sis &longs;patij, quod caret vmbris meri­<lb/>dianis die &longs;ol&longs;titij æ&longs;tiui; continet autem &longs;ta­<pb xlink:href="018/01/042.jpg" pagenum="34"/>dia 150. Certum e&longs;t angulum OCK mino­<lb/>rem e&longs;&longs;e angulo <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>OT: &longs;i enim linea CK pro­<lb/>ducta terminaretur in T, tunc angulus SOT <lb/>externus maior e&longs;&longs;et interno oppo&longs;ito OCT: <lb/>quia verò, quod veritati magis e&longs;t con&longs;enta­<lb/>neum, radius ex C Solem tangens e&longs;t CI vl­<lb/>tra T, angulus ISC maior e&longs;t angulo T<emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>O; <lb/>ac proinde, cum anguli ad T & I &longs;int recti, <lb/>reliquus SCI e&longs;t reliquo SOT minor. </s> | <cell>LXXXI.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>ualis &longs;it angulus, per quem pote&longs;t moueri nauis ad rectum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>E&longs;t igi­<lb/>tur &longs;patium OK minus quàm min.15. Qua­<lb/>re vnus gradus complectitur plura quàm <lb/>600 &longs;tadia, ideoquè totus telluris ambitus <lb/>maior e&longs;t &longs;tadijs 216000. <lb/><arrow.to.target n="note19"/></s></p><p type="margin"> | <cell>70</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note19"/><emph type="italics"/>XVIII <lb/>Stadij Græ­<lb/>si quanti­<lb/>tas.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>LXXXII.</cell> |
| <s>Hìc. <!-- REMOVE S-->autem hærebam in &longs;tadio, ne cum <lb/>Suida errarem; hic enim primùm Milio &longs;ta­<lb/>dia 7 1/2 tribuit; &longs;ed po&longs;tmodum Milijs de­<lb/>cem, æqualia facit &longs;tadia 80: Cùm verò &longs;ta­<lb/>dium pedibus 600 definierit, Milium dein­<lb/>de in pedes 4200 di&longs;tribuit: Vnde conficitur <lb/>Milium & 7, & 7 1/2, & 8 &longs;tadia comprehen­<lb/>dere. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uelorum indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>70</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Quarè acquie&longs;cendum potius duxian­<lb/>tiquo Scholia&longs;ti Græco in propo&longs;. </s> | <cell>LXXXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem rece&longs;&longs;us à recta uia ad obliquitatem inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>5. lib d&etail; <lb/>Gæod. <!-- REMOVE S-->Heronis Mechanici, qui &longs;tadium fui&longs;­<lb/>&longs;e pa&longs;&longs;uum 100, pa&longs;&longs;um cubitorum 4, cu­<lb/>bitum verò digitorum 24 &longs;cribit. </s> | <cell>72</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXIIII.</cell> |
| <s>Cum ita­<lb/>que pa&longs;&longs;us Romanus pedibus quinque con­<lb/>&longs;taret, &longs;inguli verò pedes palmis 4, hoc e&longs;t <lb/>digitis 16, pa&longs;&longs;us <emph type="italics"/>R<emph.end type="italics"/>omanus digitos 80 com­<pb xlink:href="018/01/043.jpg" pagenum="35"/>plectebatur, quorum pa&longs;&longs;us Græcus habebat <lb/>96, &longs;c.4.cubitos, &longs;eu, quod idem e&longs;t, pedes <lb/>&longs;ex Romanos. <!-- KEEP S--></s> | <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="i&longs;tantiã">i&longs;tantiam</expan> centri terræ à centro mundi per motum lapidis<emph.end type="italics"/> H<emph type="italics"/>erculei declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>73</cell> |
| <s>Stadia igitur &longs;ingula pedes <lb/>Rom. <!-- REMOVE S-->antiquos 600 continebant, hoc e&longs;t pa&longs;­<lb/>&longs;us 120. Hinc fit<gap/> terræ ambitum maiorem <lb/>&longs;tadijs 216000, maiorem quoquè e&longs;&longs;e pa&longs;si­<lb/>bus <emph type="italics"/>R<emph.end type="italics"/>om. <!-- REMOVE S--><expan abbr="antiq.">antique</expan> 25920000, hoc e&longs;t mill. <!-- REMOVE S--><lb/>Rom. <!-- REMOVE S-->25920. Quarè etiam gradibus &longs;in­<lb/>gulis milliaria Rom. <!-- REMOVE S-->antiqua plura quàm 72 <lb/>re&longs;pondent. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio ponderis unius grauis ad aliud &longs;ub eadem men&longs;ura e&longs;t ueluti eiu&longs;dem ad differentiam ponderis ua&longs;is repleti ex altero graui, & ex ambobus de­tracto priore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>74</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i circuli in æ quales &longs;eu in &longs;phæra &longs;eu in plano &longs;e &longs;ecuerint, nunquàm oppo&longs;itos angulos æquales habent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>77</cell> |
| </p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> At anguli OCK quantitatem quot <lb/>&longs;crupulis definiebas minorem angulo <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>OT <lb/>min. <!-- REMOVE S-->15? </s> | <cell>LXXXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones craßitiei aquæ ad <expan abbr="a&etilde;r&etilde;">aerem</expan> in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> ad radios demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| </p><p type="main"> | <cell>78</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quæ&longs;iui primùm quoties Solis &longs;e­<lb/>midiameter ST contineretur à lineâ SO: dato <lb/>autem SOT gr.o.m.15. reliquus e&longs;t TSO gr. <!-- REMOVE S--><lb/>89.m.45.cuius Secans SO <expan abbr="partiũ">partium</expan> 22918384. <lb/>52745, quarum Radius ST e&longs;t 100000. <lb/>00000. Deinde po&longs;itâ terræ &longs;emidiametro <lb/>CO Algebricè 1 ℞, e&longs;t tota CS 1 ℞ † 22918384 <lb/>52745, cui ex Tychone æquantur &longs;emidia­<lb/>metri terre&longs;tres, 1182, hoc e&longs;t 1182 ℞. </s> | <row> |
| | <cell>LXXXVIII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/><expan abbr="n&longs;trumentũ">n&longs;trumentum</expan><emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>colingen, quo momenta temporum <expan abbr="deprehendãtur">deprehendantur</expan> fabricare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>79</cell> |
| <s>Qua­<lb/>re <expan abbr="vtrinq;">vtrinque</expan> &longs;ublatâ 1 ℞, manet æquatio 1181 ℞ <lb/>& 22918384.52745: & in&longs;titutâ diui&longs;ion&etail; <lb/>prouenit pretium vnius Radic<gap/>s 19405. <lb/>91407. &longs;emidiameter terræ CO, quarum So­<lb/>lis &longs;emidiameter e&longs;t 100000.00000. E&longs;t igi­<lb/>tur tota SC, &longs;i CO inuenta addatur ip&longs;i SO, <pb xlink:href="018/01/044.jpg" pagenum="36"/>partium 22937790.44152, quæ e&longs;t Secans <lb/>gr.89.m.45.&longs;ec.o.Ter.43. Quar. <!-- REMOVE S-->53. &c. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem den&longs;itatis aquæ ad aërem per pondera inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>hoc e&longs;t anguli ISC: atque adeò eius comple­<lb/>mentum SCI erit gr.o.m.14.&longs;ec.59. Ter. <!-- REMOVE S--><lb/>16. Quar. <!-- REMOVE S-->7. quem metitur arcus OK &longs;tad. </s> | <cell>82</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XC.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem impetus uiolenti extra mißi ponderis ad æqualitatem reducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>82</cell> |
| <s><lb/>150. Fiat demùm vt arcus OK inuentus <lb/>&longs;crupulorum Quart. <!-- REMOVE S-->3237367 ad &longs;tadia 150, <lb/>ita totius circuli ambitus &longs;crupulorum Quart. <!-- REMOVE S--><lb/>4665600000. ad &longs;tadia 216175 (67/100), hoc e&longs;t, <lb/>neglectâ fractione, milliaria Rom. <!-- REMOVE S-->antiqu&atail; <lb/>25941. Quapropter &longs;ingulis gradibus mill. <!-- REMOVE S--><lb/>Rom. <!-- REMOVE S-->72. pa&longs;&longs;.58 re&longs;pondent. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauis cubi, & &longs;phærici æqualium in accliui, & de&longs;cen&longs;us eorum demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>83</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> ponderis æqualis iuxta longitudinis <expan abbr="cõparation&etilde;">comparationem</expan> demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>85</cell> |
| </p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Porrò inuentâ peripheriâ, &longs;i fiat vt 22 ad 7 </s></p><p type="main"> | <cell>XCIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropter qd in <expan abbr="cõcußione">concußione</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> leui nauis loco moueatar <expan abbr="o&longs;t&etilde;dere">o&longs;tendere</expan>.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife<expan abbr="&longs;iũ">&longs;tum</expan> e&longs;t duas naues &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> occur&longs;antes retrocedere, & <expan abbr="quãtũ">quantum</expan> <expan abbr="retrocedãt">retrocedant</expan> ambæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><arrow.to.target n="note20"/><lb/>ita mill. <!-- REMOVE S-->25941. ad mill. <!-- REMOVE S-->8253 (21/22), habetur <lb/>diameter proximè minor verâ; & &longs;i fiat vt <lb/>223 ad 71 ita mill. <!-- REMOVE S-->25941. ad mill. <!-- REMOVE S-->8259 (54/223), <lb/>diametrum verâ proximè maiorem reperi­<lb/>mus: & electo medio Arithmetico rectè &longs;ta­<lb/>tuitur terræ diameter mill. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->ant. </s> | <cell>86</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/012.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell>XCIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> aliqua nota atque proportio erit producta, <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> nota &longs;imiliter.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i duæ proportiones notæ fuerint, erit producta ex his atque diui&longs;a coniunctaque atque detra­cta nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit totius ad partem proportio nota, erit et ad aliam partem nota: & alterius partis ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> uno minor.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit partis ad partem, erit ad totum monade minor atque nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit unius <expan abbr="quãtitatis">quantitatis</expan> ad duas <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> proportio nota, erit & <expan abbr="cõfu&longs;a">confu&longs;a</expan> ex eis nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerint trium quantitatum omiologarum, aut quatuor analogarum omnes præter unam cognitæ, erunt & illa alia cognita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>87</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>uiu&longs;uis trigoni rectanguli, aut cuius duo anguli &longs;int in dupla proportione, aut qui circulo in&longs;criptus &longs;it cognita quantitate unius lateris in comparatione ad dimetien<expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, &longs;i proportio duorum laterum cognita fuerit, <expan abbr="erũt">erunt</expan> omnia eius latera cognita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>88</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>8255. <lb/>pa&longs;&longs; 644, ideòque &longs;emidiameter mill. <!-- REMOVE S-->4127. <lb/>pa&longs;&longs;. </s> | <cell>XCVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um in <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> den&longs;um radij lumino&longs;i inciderint, quatuor fiunt luminis genera.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>89</cell> |
| | </row> |
| <s>822. Quod &longs;i libeat exactiùs operari, <lb/>quoniam circuli diametro po&longs;itâ 1, perime­<lb/>ter polygoni laterum 2560 circulo circum­<lb/>&longs;cripti minor e&longs;t quàm 3 (14160/100000), perimeter ve­<lb/>rò in&longs;cripti maior e&longs;t quàm 3 (14159/100000); fiat pri­<lb/>mò vt 3. 14160. ad 1, ita mill. <!-- REMOVE S-->25941 ad <lb/>mill.8257.pa&longs;&longs;.257, quæ e&longs;t diameter mi- | <row> |
| <!-- page 37 missing in transcription : added by bcfuchs--> | <cell>XCVII.</cell> |
| <pb xlink:href="018/01/045.jpg" pagenum="37"/> | <cell>M<emph type="italics"/><expan abbr="otũ">otum</expan> inuer&longs;ionis in figuris in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;phæræ in plano inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>91</cell> |
| nor verâ deinde vt 3.14159 ad 1, ita mill. <lb/> | </row> |
| 25941 ad mill. 8257 pa&longs;&longs;. 283 diametrum<lb/> | <row> |
| maiorem verâ. </s><s>Quare cum differentia &longs;it <lb/> | <cell>XCVIII.</cell> |
| pa&longs;&longs; 26, electo medio Arithmetico po­<lb/> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum æqualium per differentiam angulorum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| terit a&longs;&longs;umi pro terræ diametro <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> mill. <lb/> | <cell>92</cell> |
| Rom. antiq. 8257 pas&longs;&longs;. 270. Sed certas <lb/> | </row> |
| ob causas placuit a&longs;&longs;umere ambitum mill. <lb/> | <row> |
| 25941, atque &longs;emidiametrum mill. 4127. <lb/> | <cell>XCIX.</cell> |
| pa&longs;&longs; 822.</s></p> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauitatum per multitudinem &longs;uppo&longs;itorum orbium o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <p type="main"><s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end/> Methodum hanc, qua & Solaris &longs;e<lb/>midiametri cum terrenâ comparatæ Ratio­<lb/> | <cell>93</cell> |
| nem venatus es, & telluris ip&longs;ius magnitu­<lb/> | </row> |
| dinem indaga&longs;ti, omnino improbare non <lb/> | <row> |
| au&longs;im; quippe qui apparentem Solis &longs;emi­<lb/>diametrum ob&longs;eruari po&longs;&longs;e &longs;atis &longs;cio, & Solis <lb/> | <cell>C.</cell> |
| à terrâ di&longs;tantiam poti&longs;&longs;imùm ex lunari di­<lb/> | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> grauitatis <expan abbr="ponderũ">ponderum</expan> attractorum per <expan abbr="trochlearũ">trochlearum</expan> <expan abbr="numerũ">numerum</expan> inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| chotomiâ haberi ex Ari&longs;tarcho didici: quan­<lb/> | <cell>93</cell> |
| tum verò interuallum à nobis Lunam &longs;eiun­<lb/>gat, eiu&longs;dem parallaxes palà faciunt. </s><s> Quæ <lb/> | </row> |
| omnia &longs;i retè fuerint con&longs;tituta, non infir­<lb/>mis nititur fundamentis inuenta terræ ma­<lb/> | <row> |
| gnitudo: Sed, vt vera fatear, quamuis Sol <lb/> | <cell>CI.</cell> |
| quotidie terrma circumiens lu&longs;tret, illum <lb/> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem pretij gemmarum ex tribus in eodem genere cognitis inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| tamen de terrâ, terræ incola inuitus interro­<lb/>go; quotus enim qui&longs;que e&longs;t, qui ignoret, <lb/> | <cell>94</cell> |
| quàm oculatum exigat Astronomum appa­<lb/>rentium Solis ac Lunæ &longs;emidiametrorum <lb/> | </row> |
| con&longs;titutio? &longs;ivè illæ organis deprehendantur, <lb/> | <row> |
| <!-- end missing page --> | <cell>CII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum inuer&longs;ionis, & attractionis in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>95</cell> |
| <pb xlink:href="018/01/046.jpg" pagenum="38"/>tur, &longs;iue ex lucidâ &longs;pecie (quam ab omni pe­<lb/>numbrâ ægrè &longs;ecernas) &longs;iuè ex eclip&longs;ibus in­<lb/>ferantur. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem eorundem in accliui demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quod &longs;i a&longs;&longs;umpta Lunæ parallaxis <lb/>à vero aliquantulum ab&longs;it, vel quia à radio­<lb/>rum refractione turbetur, vel quia motuum <lb/>periodi non &longs;atis accuratè ad calculos reuo­<lb/>centur, interuallorum pariter, quæ inde col­<lb/>liguntur, veritas nutat. </s> | <cell>95</cell> |
| | </row> |
| <s>Ad hæc fides adhi­<lb/>benda e&longs;t antiquis &longs;patium, quod meridianis <lb/>vmbris caret, dimetientibus, atque &longs;tadijs <lb/>300 definientibus; quæ tamen ad notas no­<lb/>bis men&longs;uras vt reuocemus, certioribus ad­<lb/>huc argumentis indigemus. </s> | <row> |
| | <cell>CIIII.</cell> |
| <s>Illud tame&ntail; <lb/>hìc minimè di&longs;simulandum videtur, quod <lb/>eruditis non paucis placere video: non eam <lb/>&longs;cilicet &longs;tadij men&longs;uram, quam ex Græco <lb/>Heronis &longs;cholia&longs;te a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;ti, adhibendam <lb/><arrow.to.target n="note21"/><lb/>e&longs;&longs;e, &longs;ed eam potiùs, quæ ex ip&longs;ius Heronis <lb/>Mechanici I&longs;agoge colligitur dicentis, <emph type="italics"/>Diau­<emph.end type="italics"/><lb/>l<emph type="italics"/>on habet Stadia duo, Plethra duodecim, Ace­<lb/>nas centum viginti, Cubitos octingentos, Pe­<lb/>des Alexandrinos Philetæreos mille ducentos, <lb/>Italicos autem pedes mille quadringentos qua­<lb/>draginta.<emph.end type="italics"/></s><s> Quare Stadium non Romanis pe­<lb/>dibus 600 con&longs;tat, &longs;ed Alexandrinis 600, hoc <lb/>e&longs;t Italicis, pedibus 720, &longs;eu pa&longs;&longs;ibus 144. <lb/>Neque enim coniecturâ &longs;atis probabili caret <lb/>Erato&longs;thenem Alexandrinæ Bibliothecæ præ­<pb xlink:href="018/01/047.jpg" pagenum="39"/>&longs;ectum à Ptolemæis Euergete, Philopatore, <lb/>& Epiphane, v&longs;um fui&longs;&longs;e men&longs;urâ Ægyptijs <lb/>tunc familiari, pede nimirum Alexandrino, <lb/>atquè adeò etiam &longs;tadio, quod ille metieba­<lb/>tur. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus attractionis in decliui ad motum in plano determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>95</cell> |
| <s>Hinc fit &longs;tadia illa 300 re&longs;pondere pa&longs;­<lb/>&longs;ibus Romanis 43200: arcum verò OK e&longs;&longs;e <lb/>pa&longs;&longs; Rom. <!-- REMOVE S-->21600. Igitur &longs;i fiat vt arcus OK <lb/>à te nuper inuentus &longs;crupulorum Quart. <!-- REMOVE S--><lb/>3237367 ad pa&longs;&longs;. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ferentium pondus in pertica inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>96</cell> |
| | </row> |
| <s>Rom. <!-- REMOVE S-->21600, ita tota pe­<lb/>ripheria &longs;crup. </s> | <row> |
| | <cell>CVI.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uales proportiones angulorum doceant laterum proportiones.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>tque uicißim deter­minare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>97</cell> |
| <s>Quart. <!-- REMOVE S-->4665600000. ad pa&longs;&longs;. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i in circulo duæ diametri ad rectum angulum &longs;e &longs;ecauerint: aliæ uerò ad perpendicu­lum ex diametro exierint ad circum ferentiam, &longs;ingulæ &longs;upra diametrum erunt maiores portionibus reliquis diametri &longs;uperioribus, infra autem minores.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/>imidium autem portionis &longs;uperioris re&longs;iduum ad centrum maius &longs;agitta habebit.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n aliqua præterea portionis &longs;uperioris parte, quæ uer&longs;us diametrum tran&longs;uer&longs;um po&longs;ita e&longs;t, maior e&longs;t differentia partis diametri ei <expan abbr="corre&longs;põdentis">corre&longs;pondentis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> line æ tran&longs;uer&longs;æ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Rom. <!-- REMOVE S-->31.129297, erit multo maior terræ <lb/>ambitus, quàm à te fuerit deprehen&longs;us. </s> | <cell>100</cell> |
| | </row> |
| </p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>CVIII.</cell> |
| <s><margin.target id="note20"/><emph type="italics"/>XIX <lb/>Terræ am­<lb/>bitus, & dia­<lb/>meter.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin"> | <cell>P<emph type="italics"/>unctum æqualitatis differentiæ de&longs;cen&longs;us & remotionis à centro inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>100</cell> |
| <s><margin.target id="note21"/><emph type="italics"/>XXI <lb/>Stadium A­<lb/>lexandri­<lb/>num.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sed & con&longs;titutam à Tychone Solis di­<lb/>&longs;tantiam, nimis breuibus terminis defini­<lb/>tam exi&longs;timant Recentiores A&longs;tronomi, So­<lb/>lemque altiùs promouendum cen&longs;ent, vt &longs;i­<lb/>bi inuicem phœnomena omnia ritè re&longs;pon­<lb/>deant. </s> | <cell>CIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem libræ expendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Certè P. Io. <!-- REMOVE S-->Bapti&longs;ta Ricciolius no­<lb/>&longs;træ Societatis, qui iam annos plures in A­<lb/>&longs;tronomiæ in&longs;tauratione feliciter de&longs;udat, <lb/>Solem Apogæum à telluris centro remouet <lb/>&longs;emidiam. </s> | <cell>101</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CX.</cell> |
| <s>terr. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ &longs;phæræ ex eadem materia de&longs;cendant in aëre, eodem temporis momento ad planum ueniunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>104</cell> |
| <s>7580., & Solis Apogæi dia­<lb/>metrum apparentem &longs;tatuit Tychonicâ ma­<lb/><arrow.to.target n="note22"/><lb/>iorem, nimirùm gr.o.m.30.&longs;ec.30. Qua­<lb/>rè &longs;i angulus SOT &longs;it gr.o.m.15.&longs;ec.15., <lb/>complementum TSO e&longs;t gr.89.min.44. <lb/>&longs;ec.45., cuius Secans, SO 22551105.10158, <lb/>quarum partium Radius ST e&longs;t 100000. <pb xlink:href="018/01/048.jpg" pagenum="40"/>00000. Sit iam SC &longs;emid. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>terre&longs;t. </s> | <cell>CXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur ex medio tela ualidiorem ictum, & naues in &longs;calmo à remo ac malo recipiant in­de ex puppi explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>7580, & <lb/>SO &longs;emid.terr. </s> | <cell>105</cell> |
| | </row> |
| <s>7579: & Secans SO diuida­<lb/>tur per 7579, vt Quotiens 2975.47237, <lb/>prodat quantitatem &longs;emidiametri OC i&ntail; <lb/>partibus Radij ST. </s> | <row> |
| | <cell>CXII.</cell> |
| <s>Additâ igitur CO ip&longs;i <lb/>OS, erit tota SC 22554080.57395, quæ <lb/>e&longs;t Secans anguli ISC gr.89.m.44.&longs;ec.45. <lb/>Ter. <!-- REMOVE S-->7. Quar. <!-- REMOVE S-->17. Quint. <!-- REMOVE S-->28 1/2, atquè adeo <lb/>complementum SCI gr.o.m.15.&longs;ec.14. <lb/>Ter. <!-- REMOVE S-->52. Quar. <!-- REMOVE S-->42. Quint. <!-- REMOVE S-->31 1/2. Duplicetur <lb/>itaque angulus SCI, & in Scrupula Quinta <lb/>reducatur, & &longs;crupula Quinta 395227503 <lb/>re&longs;pondent &longs;tadijs Alexandrinis 300, hoc e&longs;t <lb/>pa&longs;sibus Rom. <!-- REMOVE S-->43200. Si igitur arcus OK <lb/>duplicatus e&longs;t pa&longs;&longs;. </s> | <cell>C<emph type="italics"/>ur ex imo leuia longiùs ferantur declarare,<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>106</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur uirga longius mittatur à puero quam à uiro inuestigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>107</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ircularis motus differentias quatuor e&longs;&longs;e, earumque rationem contemplari.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>108</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum impul&longs;ionis, & attractionis inter &longs;e, ab eadem ui decla­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>43200, totus circuli am­<lb/>bitus &longs;crup. </s> | <cell>110</cell> |
| | </row> |
| <s>Quint. <!-- REMOVE S-->279936.000000.erit pa&longs;&longs;. <lb/><arrow.to.target n="note23"/><lb/>Rom. <!-- REMOVE S-->30598162. </s> | <row> |
| | <cell>CXVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur machinæ oblongæ igneæ longius emittant &longs;phæram explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>111</cell> |
| </p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note22"/><emph type="italics"/>XXII <lb/>Probabilior <lb/>terræ ma­<lb/>gnitudo ex <lb/>eadem me ­<lb/>tbodo inue­<lb/>stigatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin"> | <cell>CXVII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>n curriculis maior e&longs;t uis pulueris copio&longs;ioris ampliore in &longs;pacio, quàm paucioris in minore iuxta proportionem eandem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note23"/><emph type="italics"/>XXIII <lb/>Solis distan <lb/>tiam à ter­<lb/>ra, & pro­<lb/>portione&mtail; <lb/>cum ill&atail; <lb/>inue&longs;tiga­<lb/>re ex da­<lb/>ta terræ ma­<lb/>gnitudine, <lb/>Solis Apog. <!-- REMOVE S--><lb/>diametro ap. </s> | <cell>112</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXVIII.</cell> |
| <s><lb/>parenti, & <lb/>&longs;patio, quod <lb/>vmbris ca­<lb/>ret.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>Q<emph type="italics"/>uanta proportione decedat ictus in obliquum parietem ab eo qui e&longs;t ad perpendi­culum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>114</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Plurimam, opinor, inires gratiam <lb/>ab Eruditi&longs;&longs;. <!-- REMOVE S-->Domino 10. Bapt. <!-- REMOVE S-->Baliano Pa­<lb/>tritio Genuen&longs;i, &longs;i ille no&longs;tro huic colloquio <lb/>intere&longs;&longs;et; ab eo enim accepi &longs;e certi&longs;simo <lb/>experimento didici&longs;&longs;e, telluris ambitum non <lb/>minorem e&longs;&longs;e triginta millibus milliarium. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIX.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uantum ictus machinæ procliuis ad angulum minuatur explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>115</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Tunc verò non poteram illi acquie&longs;cer&etail;, <lb/>cum viderem indè colligi Solem terræ it&atail; <lb/>vicinum, vt ab illâ non abe&longs;&longs;et &longs;emidiam. </s> | <row> |
| | <cell>CXX</cell> |
| <s><lb/>terr.25; id quod e&longs;t manife&longs;tè fal&longs;um. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem partium nauis ad eundem obliquum uentum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>118</cell> |
| <s>Tri­<lb/>buebam autem &longs;ingulis &longs;tadiis pa&longs;&longs;us Rom. <pb xlink:href="018/01/049.jpg" pagenum="41"/>120, vt 300 &longs;tadia e&longs;&longs;ent totius circuli gr. <!-- REMOVE S--><lb/>o.m.28.&longs;ec. <!-- REMOVE S-->35. Ter. <!-- REMOVE S-->12., dato ambitu <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->30000: & arcus OK cum e&longs;&longs;et gr.o. <!-- REMOVE S--><lb/>m. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXI.</cell> |
| | <cell>F<emph type="italics"/>labelli uires atque naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>219</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ontemptus circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis rationem in umbris declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>120</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/013.jpg"/> |
| <s>14.&longs;ec.17. Ter. <!-- REMOVE S-->36., angulus ISC gr.89. <lb/>m. </s> | <row> |
| | <cell>CXXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ognita ratione umbræ ad gnomonem &longs;inum, & arcum altitudinis ab horizon­te, quouis tempore digno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>121</cell> |
| <s>45. &longs;ec. 42. Ter. <!-- REMOVE S-->24. dabat Secantem SC <lb/>24052069.35. in partibus Radij SI 100000. <lb/>00. Po&longs;itâ verò Tychonicâ &longs;emidiametro <lb/>apparente Solis SOT gr.o.m.15., Secans <lb/>SO erat 22918384. 52. Quare &longs;i per Se­<lb/>cantium SO, SC, differentiam OC 1133684. <lb/>83. diuidatur Secans SC, Quotiens 21 dabit <lb/>di&longs;tantiam Solis à terræ centro in &longs;emidia­<lb/>metris terre&longs;tribus; id quod aperti&longs;simè fal­<lb/>&longs;um e&longs;&longs;e omnibus con&longs;tat. </s> | </row> |
| | <row> |
| </p><p type="main"> | <cell>CXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem umbræ uer&longs;æ e&longs;&longs;e ad gnomonem, uelut gnomonis ad umbram uer&longs;am.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>At quoniam vis, Guldine, &longs;tadia illa 300 <lb/>e&longs;&longs;e pa&longs;&longs;us Romanos 43200, tentemus a&ntail; <lb/>illa terræ magnitudo milliaribus 30000 de­<lb/>finita &longs;ub&longs;i&longs;tat. </s> | <cell>122</cell> |
| | </row> |
| <s>Si ergo circuli totius peri­<lb/>pheria ritè &longs;uas in partes tribuatur, con&longs;tat <lb/>pa&longs;&longs;. </s> | <row> |
| | <cell>CXXV.</cell> |
| <s>43200 re&longs;pondere gr. <!-- REMOVE S-->o.m. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem dimetientis, & peripheriæ cuiuslibet circuli paralleli æquino­ctiali per cognitam partem magni circuli demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>123</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>31. &longs;ec. <!-- REMOVE S-->6. <lb/>Ter. <!-- REMOVE S-->14. Quar. <!-- REMOVE S-->24. præcisè: & angulus SCI <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->o. </s> | <cell>CXXVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculi horarij naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>123</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXVII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata poli altitudine ortus amplitudinem demonstrare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>m. </s> | <cell>CXXVIII.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>ota amplitudine ortus, cuiu&longs;que puncti arcum &longs;emidiurnum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>15. &longs;ec. 33. Ter.7. Quar. <!-- REMOVE S-->12. habet <lb/><expan abbr="cõplementum">complementum</expan> ISC gr. 89. m. 44. &longs;ec. 26. Ter. <!-- REMOVE S--><lb/>52. Quar. <!-- REMOVE S-->48., cuius Secans SC 22110369. <lb/>79050, quarum Radius SI e&longs;t 100000.00000. <lb/>Porrò angu'us SOT &longs;emidiameter apparens <lb/>Solis Apogæi nece&longs;&longs;ariò maior &longs;tatui debet <lb/>angulo SCI con&longs;tituto, cum &longs;ub maiore an-<pb xlink:href="018/01/050.jpg" pagenum="42"/>gulo appareat <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>ol ex puncto O vicinior&etail;, <lb/>quàm ex puncto C remotiore. </s> | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXIX.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata altitudine<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis in quacunque regione, quacunque die di&longs;tantiam<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis à meri­diano cogno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Quare a&longs;&longs;u­<lb/>mi non pote&longs;t Solis Apogæi &longs;emidiameter <lb/>apparens, quam ex Ricciolio a&longs;&longs;umebas, gr. <!-- REMOVE S--><lb/>o m. </s> | <cell>CXXX.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata regionis altitudine, & loco<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis proportionem gnomonis, tam ad um­bram rectam quàm uer&longs;am, uel etiam in cylindro determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>125</cell> |
| | </row> |
| <s>15. &longs;ec. <!-- REMOVE S-->15., neque Tychonica gr.o. <!-- REMOVE S--><lb/>m.15. multò minùs Vendelinica gr.o.m.14. <lb/>&longs;ec.45: Eam igitur ex no&longs;tro Bullialdo de­<lb/>&longs;umamus gr.o.m.16.&longs;ec.9., & complemen­<lb/>ti Secans SO e&longs;t 21288752.30947. Ablata <lb/>itaque SO ex SC relinquit terræ &longs;emidiame­<lb/>trum OC 821617.48103. in partibus Radij <lb/>SI 100000.00000: id quod fieri omnino non <lb/>pote&longs;t, ni&longs;i tellus multò maior &longs;it Sole, & hic <lb/>ab illâ remoueatur tantùm &longs;emidiametros <lb/>terre&longs;tres ferè 27: quæ omnia à vero longi&longs;­<lb/>&longs;imè ab&longs;unt. </s> | <row> |
| | <cell>CXXXI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lineæ alicui duplum alterius adiungatur, erit proportio duarum ad primam maior quàm dupli cum prima ad primam cum una adiecta.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>126</cell> |
| </p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> At fortè Balianus non ita telluris <lb/>ambitum tricies millenis milliaribus circum­<lb/>&longs;cribit, vt nihil in&longs;uper additum velit, ne­<lb/>què facilè cum Bullialdo tam magnam &longs;ta­<lb/>tuet apparentem &longs;olis Apogæi &longs;emidiame­<lb/>trum, hæc enim &longs;ibi inuicem cohærere non <lb/>po&longs;&longs;unt. </s> | <cell>CXXXII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ad duas lineas quarum una alteri dupla &longs;it eadem linea addatur, erit aggrega­ti ex minore, & adiecta ad ip&longs;am minorem, minor proportio quàm aggre­gati ex maiore, & adiecta ad ip&longs;am maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Et (quoniam hìc ex amicoru&mtail; <lb/>placitis aliquid vterque depromimus) quod <lb/>&longs;pectat ad apparentem Solis Apogæi diame­<lb/>trum P. Ricciolius, qui eam labore improbo <lb/>plu&longs;quam trig inta diuer&longs;is methodis quadrin­<lb/>genties, & eo amplius, ob&longs;eruando venatus <pb xlink:href="018/01/051.jpg" pagenum="43"/>e&longs;t, certi&longs;simè &longs;e demum deprehendi&longs;&longs;e mi­<lb/>hi aliquando affirmabat, illam nec mino­<lb/>rem minutis 30. nec maiorem min. <!-- REMOVE S-->31. <lb/>Fac igitur à Baliano mediam inter hæc ex­<lb/>trema Solis Apogæi diametrum apparen­<lb/>tem gr. o. m. 30. &longs;ec. 30. a&longs;&longs;umi, & telluris <lb/>ambitum ita augeri, vt ad illum pa&longs;&longs;us 43200 <lb/>minorem habeant Rationem: & &longs;ibi omnia <lb/>re&longs;pondebunt. </s> | <cell>126</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXIII.</cell> |
| <s>Statuatur itaque terræ peri­<lb/>pheria pa&longs;&longs;. 30598162; & pa&longs;&longs;us Rom. 43200 <lb/>&longs;unt gr. o. m. 30. &longs;ec. 29. Ter.45 Quar. <!-- REMOVE S-->25. <lb/>Quint.4., adeoquè angulus SCI gr.o.min. <!-- REMOVE S--><lb/>15.&longs;ec. <!-- REMOVE S-->14. Ter. <!-- REMOVE S-->52: Quar. <!-- REMOVE S-->42. Quint. <!-- REMOVE S-->32. <lb/>cuius Complementi Secans SC 22554080. <lb/>57395 in partibus Radij <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>I. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duæ quantitates, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> una alteri dupla &longs;it: minuatur à minore quæ­dam quantitas, <expan abbr="ead&etilde;que">eadenque</expan> maiori addatur, erit minoris ad re&longs;iduum maior pro­portio, quàm aggregati ad maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uerò minori addatur, & à maiore detrabatur, erit aggregati ad minorem minor proportio quàm maioris ad re&longs;iduum duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>127</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i rectangula &longs;uperficies &longs;it, cuius pars tertia quadrata &longs;it corpus, quod ex la­tere quadratæ in re&longs;iduum &longs;uperficiei con&longs;tat, maius e&longs;t quouis corpore ex eadem &longs;uperficies, aliter diui&longs;a con&longs;tituto.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>127</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes, quarum una fit alteri dupla diuidatur, erit quod fit ex tertia parte in quadratum re&longs;idui parallelipedum maius omni pararalleli­pedo, quod ex diui&longs;ione eiu&longs;dem lineæ creari poßit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>128</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Iam anguli SOT <lb/>gr. o. m. 15. &longs;ec. <!-- REMOVE S-->15. Secans Complem. <!-- REMOVE S-->SO <lb/>22551105.10158. auferatur ex SC; & per <lb/>earum differentiam OC 2975.47237 diui­<lb/>sâ totâ SC, prodibit di&longs;tantia SC &longs;emid. </s> | <cell>CXXXVI.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>enominationes in infinitum extendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>129</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXVII.</cell> |
| <s>terr. </s> | <cell>R<emph type="italics"/>ationem numerorum ex progreßione declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>131</cell> |
| <s><lb/>7580, vt P. <!-- REMOVE S-->Ricciolio placet. </s> | </row> |
| | <row> |
| </p><p type="main"> | <cell>CXXXVIII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>odos u&longs;us horum numerorum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quarè ex iis, quæ hactenus di&longs;putauimus, <lb/>illud infero, quod auctâ Solis Apogæi diame­<lb/>tro apparente, minui debet terræ ambitus, <lb/>vt ad eum pa&longs;&longs;us 43200 maiorem habeant <lb/>Rationem, ne videlicet tam magno inter &longs;e <lb/>di&longs;crimine differant anguli S O T & <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>CI, vt <lb/>per Secantium SO & SC, differentiam OC <lb/>diuisâ di&longs;tantiâ SC <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>ol terræ vicinior &longs;tatua­<pb xlink:href="018/01/052.jpg" pagenum="44"/>tur, quàm par &longs;it ad phœnomena omni&atail; <lb/>explicanda. </s> | <cell>131</cell> |
| | </row> |
| <s>Hinc fit retentâ eadem terræ <lb/>magnitudine non ita augeri &longs;emidiametrum <lb/>apparentem <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>olis Apogæi, vt angulus <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>OT <lb/>&longs;it gr. o. m. 15. &longs;ec. 25.; Secans enim <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>O e&longs;&longs;et <lb/>22306254.81750; quæ ablata ex inuentâ <lb/>&longs;uperiùs <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>C 22554080.57395. relinqueret <lb/>differentiam OC 247825.75645.atque adeò <lb/><emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>ol Apogæus &longs;emid. </s> | <row> |
| | <cell>CXXXIX.</cell> |
| <s>terr. </s> | <cell>R<emph type="italics"/>adices omnes à propo&longs;itis numeris extrahere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>132</cell> |
| <s>91. à terrâ remoue­<lb/>retur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Minuenda itaque e&longs;t vel Solis appa­<lb/>rens diameter, vel terræ magnitudo; ego ve­<lb/>rò illam potiùs paucioribus &longs;crupulis &longs;ecun­<lb/>dis definiendam cen&longs;erem, quàm terræ am­<lb/>bitum ad pauciora milliaria reuocandum. </s></p><p type="main"> | <cell>CXL.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>adices per numeros fractos determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal. <!-- KEEP S--></s> | <cell>133</cell> |
| | </row> |
| <s>S<emph.end type="italics"/>ed quid his longiùs immoramur? </s> | <row> |
| | <cell>CXLI.</cell> |
| <s><lb/>quorum &longs;ubtilior inue&longs;tigatio à no&longs;tro in­<lb/>&longs;tituto aliena deprehenditur. </s> | <cell>N<emph type="italics"/>umeros fractos ad minores in ea <expan abbr="i&etilde;">iem</expan> proportione ualde propinqud deducere<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>136</cell> |
| <s>Nemo t&etail;, <lb/>Mer&longs;enne, reprehendat cæle&longs;tes hypothe&longs;es <lb/>ex magno illo Atlante Tychone a&longs;&longs;umen­<lb/>tem; & quamuis ego pariter in eâ &longs;im &longs;en­<lb/>tentiâ, vt exi&longs;timem ab Eratho&longs;tene homi­<lb/>ne Cyrenen&longs;i adhibitum &longs;tadium Alexandri­<lb/>num, non autem Græcum, quod a&longs;&longs;umebas, <lb/>hanc tamen litem hìc agitare non e&longs;t operæ <lb/>pretium. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quapropter perge, &longs;i placet, qua <lb/>cæpi&longs;ti viâ, terreni globi grauitatem exp<gap/>o. </s> | <cell>CXLII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="enominationũ">enominationum</expan> in <expan abbr="crem&etilde;ta">crementa</expan> ex extrema cognita inuenire.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t <expan abbr="cõuer&longs;o">conuer&longs;o</expan> modo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>rare. </s></p><p type="main"> | <cell>137</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Inuentam terræ &longs;emidiametrum <pb xlink:href="018/01/053.jpg" pagenum="45"/>mill. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->4127 pa&longs;&longs;.822. ad pedes reuoco, <lb/><arrow.to.target n="note24"/><lb/>pedes quinque Romanos antiquos pa&longs;&longs;ibus <lb/>&longs;ingulis tribuens, & &longs;unt pedes 20639110. <lb/>Quia verò &longs;phæræ &longs;unt in triplicatâ Ratione <lb/>&longs;emidiametrorum, comparo terrenam &longs;e­<lb/>midiametrum cum &longs;emidiametro pedali al­<lb/>terius globi, & <emph type="italics"/>R<emph.end type="italics"/>ationem 1. ad 20.639110 <lb/>v&longs;que, ad quartum terminum continuo, vt <lb/>&longs;it tertius terminus 425.972861.592100. <lb/>quartus autem 8791.700747.414127. <lb/>031000. <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>phæra igitur &longs;emidiametri pedalis <lb/>ad terrenam &longs;phæram <emph type="italics"/>R<emph.end type="italics"/>ationem habet ean­<lb/>dem, quam vnitas ad quartum hunc termi­<lb/>num. </s> | <row> |
| | <cell>CXLIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur, corpora quæ fiunt ex una parte in alterius quadratum mutuo æqualia &longs;unt corpori, quod fit ex tota linea in &longs;uperfi­ciem unius partis in alteram.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>138</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Vt autem &longs;phæræ argillaceæ, cuius <lb/>&longs;emidiameter pedalis &longs;it, grauitatem per­<lb/>&longs;pectam haberem, argillam cum aquâ con­<lb/>tuli, & experimento didici argillæ grauita­<lb/>tem ad aquæ pondus e&longs;&longs;e vt 27 ad 16. At <lb/>&longs;tanni grauitas ad aquæ grauitatem apud <lb/>Ghetaldum in Archimede Promoto e&longs;t vt <lb/>100 ad (13 19/37), hoc e&longs;t, vt 37 ad 5. <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>i igitur <lb/>Ratio &longs;tanni ad aquam, & aquæ ad argillam, <lb/>&longs;cilicet 37 ad 5. & 16 ad 27 in tribus termi­<lb/>nis continuetur, ita vt &longs;int 592,80. 135, <lb/>Ratio grauitatis &longs;tanni ad argillæ pondus, da­<lb/>tâ molis æqualitate, e&longs;t vt 592 ad 135. </s></p><p type="margin"> | <cell>CXLIIII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>uplum cubi medietatis maius e&longs;t aggregato corporum mutuorum, cuiuslibet diui&longs;ionis quantum e&longs;t, quod fit ex tota in quadratum differentiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note24"/><emph type="italics"/>XXIV <lb/>Terreni glo<lb/>bi &longs;oliditas <lb/>inue&longs;tiga­<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| <s>Quoniam verò apud eundem Ghetaldum <lb/>&longs;tanneæ &longs;phæræ, cuius diameter &longs;it vnius pe­<pb xlink:href="018/01/054.jpg" pagenum="46"/>dis Rom. <!-- REMOVE S-->antiqui, grauitas e&longs;t exactè lib. | <row> |
| | <cell>CXLV.</cell> |
| 304 <lb/>& &longs;phæræ &longs;unt in triplicatâ Ratione diame­<lb/>trorum, &longs;phæra &longs;tannea &longs;emidiametrum ha­<lb/>bens pedalem, ac proinde diametrum bipe­<lb/>dalem, e&longs;t octuplo grauior illâ, atque adeò <lb/>lib, 2432. Atqui &longs;tannum ad argillam, e&longs;t <lb/>vt 592 2d 135, igitur & eandem Rationem <lb/>habent æquales &longs;phæræ; ideoque &longs;i &longs;tannea <lb/>&longs;phæra &longs;emidiametrum pedalem habens nu­<lb/>merat in grauitate libras 2432, argillace&atail; <lb/>æqualis erit lib. (554 22/37). Hæc autem ad terræ <lb/>globum e&longs;t vt vnitas ad quartum illum ter­<lb/>minum continuè proportionalem in Ratione <lb/>&longs;emidiametrorum. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur quadrata ambarum partium detracto eo, quod fit ex una parte in alteram, æqualia &longs;unt producto unius in alteram cum quadrato differentiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Multiplicetur igitur quar­<lb/><arrow.to.target n="note25"/><lb/>tus ille terminus 8791.700747.414127. <lb/>031000. per libras (554 22/37), & prodibit totius <lb/>terræ grauitas, &longs;i ex merâ argillâ con&longs;taret, <lb/>librarum 4.875829.711809.132072. <lb/>(327567 21/37). </s></p><p type="margin"> | <cell>CXLVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>orpus quod fit ex linea diui&longs;a in &longs;uperficiem æqualem quadratis ambarum partium detracta &longs;uperficie unius partis in alteram, e&longs;t æquale aggregato cubo­rum ambarum partium.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note25"/><emph type="italics"/>XXV <lb/>Terreni glo <lb/>bi grauitas.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Immen&longs;um places, Mer&longs;enne: lu­<lb/>culenti&longs;simè enim demon&longs;tra&longs;ti quatuor illis <lb/>aut &longs;ex &longs;upra centum orbiculis, de quibus <lb/>heri nobis &longs;ermo erat, tellurem totam facil­<lb/>limè moueri po&longs;&longs;e, etiam &longs;i eius grauitati <lb/>quingenties millies millena librarum mil­<lb/>lia adiiceres. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CXLVII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ita planè, &longs;i mera e&longs;&longs;et argilla: &longs;ed <lb/>tot marmora ac lapides, ingentesque metal­<pb xlink:href="018/01/055.jpg" pagenum="47"/>lorum fodinæ, quæ argillæ grauitatem lon­<lb/>go &longs;uperant interuallo, non eam vim ad­<lb/>dunt ponderis, quæ non facilè æ&longs;timari <lb/>queat? </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea diui&longs;a duas ei lineas adijcere, ut proportio <expan abbr="additarũ">additarum</expan> &longs;ingularium<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Immò verò, ni&longs;i hæc pariter ad­<lb/>mi&longs;cerentur, vererer plurimùm, ne mihi <lb/>tanquam prodigo &longs;uccen&longs;eretis, qui tantam <lb/>telluri grauitatem concederem. </s> | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/014.jpg"/> |
| <s>Metall&atail;, <lb/><arrow.to.target n="note26"/><lb/>fateor, ac marmora æqualem argillæ molem <lb/>pondere &longs;uperant: &longs;ed quota demum &longs;phæ­<lb/>ræ huius pars illa &longs;unt? </s> | <row> |
| | <cell/> |
| <s>Quod &longs;i quis ill&atail; <lb/>grauiora e&longs;&longs;e inculcet, longè leuiorem a­<lb/>quam cogitet, ex qua vici&longs;sim globus hic <lb/>terraqueus con&longs;tat. </s> | <cell><emph type="italics"/>& partium &longs;imul iunctarum ad additas &longs;it mutua.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>148</cell> |
| <s>Qui&longs;quis enim &longs;e æquum <lb/>rerum æ&longs;timatorem præbuerit, non plus re­<lb/>periri <expan abbr="metallorũ">metallorum</expan> quàm aquæ autumet: qui&ntail;<lb/>immo illorum grauitatem ab huius leuitate <lb/>&longs;i non æquari, aut &longs;uperari, magnâ &longs;altem <lb/>ex parte compen&longs;ari facilè concedat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Iam <lb/>verò &longs;i ad aëris vim non modicam terræ ca­<lb/>uernis atque cuniculis inclu&longs;am, &longs;eque intrà <lb/>&longs;iccorum corporum particulas non &longs;ibi om­<lb/>ninò cohærentes in&longs;inuantem, animum ad­<lb/>uertamus, apparebit illicò exuperantiam il­<lb/>lam grauitatis hoc defectu vberrimè com­<lb/>pen&longs;ari. </s></p><p type="margin"> | <cell>CXLVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis tribus lineis primam &longs;ic diuidere, ut adiectis duabus alijs lineis, &longs;ecun­dum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> mutuam &longs;ingularum &longs;ingulis, <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> ex una <expan abbr="adiectarũ">adiectarum</expan>, & par te ad <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> ex alia parte, & adiecta &longs;e habeat, ut &longs;ecunda ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note26"/><emph type="italics"/>XXVI <lb/>Terræ gra­<lb/>uitatem pe­<lb/>rinde &longs;e ba­<lb/>bere proba­<lb/>tur, ac &longs;i e&longs;­<lb/>&longs;et mera ar­<lb/>gilla.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>140</cell> |
| | </row> |
| <s>Sed quoniam motus, cui tellus &longs;uo pon­<lb/>dere ob&longs;i&longs;teret, in circumfu&longs;o hoc aëre per­<pb xlink:href="018/01/056.jpg" pagenum="48"/>ficiendus e&longs;&longs;et; minuitur adhuc momen­<lb/>tum ab halituum aëre leuiorum copiâ penè <lb/>infinitâ, quæ totam hanc molem peruadit. </s> | <row> |
| | <cell>CXLIX.</cell> |
| <s><lb/>Quemadmodum enim nauis aërem aquâ <lb/>leuiorem includens in aquâ non mergitur, &longs;i <lb/>tota moles compo&longs;ita æqualis aquæ grauita­<lb/>tem non vincat; vel &longs;altem minore mo­<lb/>mento de&longs;cendit pro inclu&longs;i aëris portione; <lb/>haud ab&longs;imili ratione fieri pote&longs;t, vt grauiori <lb/>corpori tot &longs;piritus aëre leuiores permi&longs;cean­<lb/>tur, vt totius compo&longs;itæ molis grauitas non <lb/>mediocriter minuatur. </s> | <cell>D<emph type="italics"/>atam lineam &longs;ic diuidere, ut proportio quadratorum ad duplum unius partis in alteram &longs;it, ut lineæ datæ ad lineam datam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>141</cell> |
| <s>Quantum verò hu­<lb/>iu&longs;modi halituum metallicis lapidibus im­<lb/>mi&longs;ceatur, &longs;atis &longs;ciunt, quotquot &longs;odinarum <lb/>latebras penetrârunt. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Et vt cæteras mi&longs;&longs;as <lb/>faciam, Hungaricæ aurifodinæ, mihi ma­<lb/>gis notæ, omnem præcidunt dubitandi an­<lb/>&longs;am. </s> | <cell>CL.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus lineis, lineam communem utrique adiungere, ut &longs;it maioris ad ad­ditam proportio, uelut quadratorum minoris, & adiectæ ad duplum unius in alteram.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Cum enim duæ pateant ad de&longs;cen­<lb/>dendum viæ, altera breui&longs;sima, vtpote re­<lb/>cta, putei in modum (caminum rectiùs <lb/>forta&longs;&longs;e dixeris) cuius latera muniunt arctè <lb/>compacti arborum trunci: altera obliqu&atail;, <lb/>& longior per cuniculos: per hanc perpetuò <lb/>&longs;e frigidus aër magno impetu in ima fodinæ <lb/>vi&longs;cera in&longs;inuat, dum ex illâ calida pariter <lb/>atque graueolens expiratio erumpit. </s> | <cell>141</cell> |
| | </row> |
| <s>Ne­<lb/>que indigent metallarii A&longs;trologorum næ<lb/>nijs, qui imminentem cæli mutationem <pb xlink:href="018/01/057.jpg" pagenum="49"/>prædicant; cum ip&longs;i ex immodicâ halituum <lb/>infernè a&longs;cendentium copiâ, quibus vix non <lb/>præfocantur, cœlum nubibus proximè ob­<lb/>ducendum nec dubiè pronuncient. </s> | <row> |
| | <cell>CLI.</cell> |
| <s>Quid? <!-- KEEP S--></s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio differentiæ quadratorum partium cuiu&longs;uis lineæ, ad quadratum diffe­rentiæ illarum e&longs;t, uelut totius lineæ ad differentiam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>142</cell> |
| <s><lb/>quod aqua ip&longs;a (licet aëre grauior, &longs;i &longs;ibi ip&longs;a <lb/>relinquatur) leui&longs;simi vaporis &longs;peciem induit <lb/>calore &longs;ollicitata, quo interior terræ plag&atail; <lb/>abundat: Vbi enim octoginta circiter hexa­<lb/>podas, quibus extima hæc terræ regio frigi­<lb/>di&longs;sima definitur, de&longs;cenderis, tepor primùm <lb/>grati&longs;simus ex frigidâ regione venientem ex­<lb/>cipit ac recreat, paulatimque adeò augetur <lb/>calor, vt demùm metalli fo&longs;&longs;ores ve&longs;tem nul­<lb/>lam ferant. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quantum autem momenti ad pondus mi­<lb/>nuendum obtineat grauium hæc atque le­<lb/>uium mi&longs;cella, ille facilè intelliget, qui ob­<lb/>&longs;eruauerit aliquando &longs;tibium ad v&longs;us medi­<lb/>cos excoctum æquè graue reperiri, ac de­<lb/>prehen&longs;um fui&longs;&longs;et, antequam igni commit­<lb/>teretur; quamuis inde vi flammæ ingens va­<lb/>porum ac fumi copia eruperit; &longs;piritus enim, <lb/>qui auolârunt, cum aërem leuitate vince­<lb/>rent, cæteris partibus admi&longs;ti molem con­<lb/>&longs;tituebant maiorem quidem, &longs;ed non grauio­<lb/>rem, ac &longs;it deinde reliqua moles minor, fa­<lb/>ctâ hac halituum &longs;ece&longs;sione. </s> | <cell>CLII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes æquales, duasque inæquales diuidatur, fueritque proportio ag­gregati ex maiore, & dimidio ad ip&longs;am maiorem, uelut ex minore, & ali­qua linea ad ip&longs;am minorem, & rur&longs;us aggregati ex minore, & dimidio ad ip&longs;am minorem, uelut aggregati ex maiore, & alia addita ad ip&longs;am maiorem, erit proportio dimidij ad partem unam inæqualem, uelut alterius partis inæ­qualis ad &longs;uam additam mutuò, & etiam proportio additarum inuicem, uelut proportio <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="inæqualiũ">inæqualium</expan> duplicata, & rur&longs;us ip&longs;um <expan abbr="dimidiũ">dimidium</expan> lineæ a&longs;&longs;um­ptæ <expan abbr="mediũ">medium</expan>, erit proportione inter additas.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/><expan abbr="emũ">emum</expan> proportio dimidij <expan abbr="cũ">cum</expan> addita maiore ad <expan abbr="dimidiũ">dimidium</expan>, cum addita minore, uelut maioris partis ad <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Perinde atque <lb/>&longs;i vas æreum aquâ iuxta ac aëre plenum in­<pb xlink:href="018/01/058.jpg" pagenum="50"/>trà aquam ponderetur, deinde ita eius late­<lb/>ra comprimantur, vt aquam omnem ac <expan abbr="a&etilde;-rem">ae­<lb/>rem</expan> excludant, etiam &longs;i modicum aliquid æ­<lb/>ris deteratur, adhuc æqualibus momentis in <lb/>aquâ grauitare deprehenditur, &longs;i ad libræ <lb/>examen reuocetur; aeris nimirùm leuitas <lb/>æris momenta minuebat. </s></p><p type="main"> | <cell>142</cell> |
| | </row> |
| <s>Ne quis verò ductam ex va&longs;e &longs;imilitudi­<lb/>nem calumnietur; Liberum patrem coga­<lb/>mus pauli&longs;per philo&longs;ophari. </s> | <row> |
| | <cell>CLIII.</cell> |
| <s>Dabitis, opinor <lb/>vini grauitatem ferè aquæ &longs;ub&longs;e&longs;qui-&longs;exage­<lb/>cuplam, vel certè aquæ pondere non maio­<lb/>rem; ita vt quodcunque aquæ grauitate præ­<lb/>&longs;titerit, haud immeritò vino pariter grauius <lb/>cen&longs;eatur. </s> | <cell>V<emph type="italics"/>im quamcunque manus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>144</cell> |
| <s>Atqui Tartarum ex vino &longs;ub&longs;ide­<lb/>re nemo ne&longs;cit; & quod inde elicitur oleum <lb/>Tartari, e&longs;t proximè ad aquam vt 3 ad 2: &longs;pi­<lb/>ritus autem vini ad aquam communem, Ra­<lb/>tionem habet proximè, quam 3 ad 4. Qua­<lb/>re &longs;i vinum eiu&longs;dem cum aquâ grauitatis <lb/>con&longs;tituatur, Oleum Tartari ad vinum e&longs;t <lb/>vt 6 ad 4, vinum autem ad &longs;piritum vini vt <lb/><arrow.to.target n="note27"/><lb/>4 ad 3. <!-- KEEP S--></s></p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note27"/><emph type="italics"/>XXVII <lb/>Vini graui­<lb/>tas medi&atail; <lb/>Harmonicè <lb/>inter Oleum <lb/>Tartari, & <lb/>Spiritu&mtail; <lb/>vini.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>CLIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lineæ datæ alia linea adiungatur, ab extremitatibus autem prioris lineæ duæ rectæ in unum punctum concurrant proportionem habentes, quam mediam inter tota m & adiectam, & adiectam erit punctus, concur&longs;us à puncto extre­mo lineæ adiectæ di&longs;tans per lineam mediam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i ab extremo alicuius li­neæ æqualis mediæ, &longs;eu peripheria circuli, cuius &longs;emidiameter &longs;it media linea duæ lineæ ad prædicta puncta producantur, ip&longs;æ erunt in proportione mediæ ad adiectam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quod &longs;i vini Tartarum &longs;imul ac &longs;piritum <lb/>complectentis grauitas medio loco &longs;e habet <lb/>(& quidem medietate Harmonicâ) inter id <lb/>quod grauius, & id quod leuius e&longs;t, quamuis <lb/>extrema illa non ita multo di&longs;criminentur in­<pb xlink:href="018/01/059.jpg" pagenum="51"/>teruallo: quidni terrena hæc moles ex gra­<lb/>ui&longs;simis quidem metallis atque lapidibus, <lb/>&longs;ed & ex corporibus alijs argillâ leuioribus, <lb/>ex aquâ, <expan abbr="a&etilde;re">aere</expan>, &longs;ubtili&longs;simisque expirationi­<lb/>bus coagmentata mediocrem argillæ graui­<lb/>tatem (quantum fas e&longs;t coniecturâ a&longs;&longs;equi) <lb/>obtinere dicatur? </s></p><p type="main"> | <cell>145</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Fallor, &longs;i Tartarus ip&longs;e ad exte­<lb/>nuandam terræ grauitatem tibi &longs;uppetias <lb/>non tulerit. </s> | <row> |
| | <cell>CLV.</cell> |
| <s>Ob oculos pones immen&longs;a &longs;pe­<lb/>læa æternis flammarum globis redundantia, <lb/>& exaggeratâ longè latèque patentis impio­<lb/>rum carceris magnitudine (quam penetra­<lb/>bilis ignis implet, non modò nihil habens <lb/>proni, &longs;ed & &longs;ur&longs;um rectis lineis in cœle&longs;tem <lb/>locum &longs;ubuolare contendens) tantum ex tel­<lb/>lure detrahes ponderis, quantum metall&atail; <lb/>omnia atque marmora re&longs;tituere non va­<lb/>leant. </s> | <cell>Q<emph type="italics"/>uadratorum numerum proportionem & inuentionem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>147</cell> |
| <s>Nec deerit docti&longs;simorum virorum <lb/>&longs;uffragium, qui cauernam hanc totius ter­<lb/>reni globi partem quartam præci&longs;i&longs;&longs;imè &longs;ta­<lb/>tuunt, cum qua pariter admirabilem illam <lb/>Lunaris motûs librationem con&longs;entire inge­<lb/>niosè opinantur. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Et verò talia afferentem ca&longs;tigare <lb/>quis audeat? </s> | <cell>CLVI.</cell> |
| | <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum tempus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Ab&longs;tineo tamen, ne fortè ex <lb/>vobis audire cogerer iterum, quæ haud ita <lb/>pridem ne&longs;cio quis di&longs;&longs;erebat. </s> | <cell>152</cell> |
| | </row> |
| <s>Nihil e&longs;t, <pb xlink:href="018/01/060.jpg" pagenum="52"/><arrow.to.target n="note28"/><lb/>aiebat ille, quod vim pati perpetuam cen­<lb/>&longs;endum &longs;it. </s> | <row> |
| | <cell>CLVII.</cell> |
| <s>At &longs;i elementis omnibus terra <lb/>grauitare, ignis leuitate præ&longs;tet; an non. </s> | <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum molarium rationem o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>154</cell> |
| <s>æ­<lb/>ternum aberunt loco, quem &longs;ingulis naturâ <lb/>tributum e&longs;t vt velint con&longs;equi? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Terra ete­<lb/>nim, ni&longs;i columnis ba&longs;im in centro haben­<lb/>tibus nixa fingatur, tota procul à centro con­<lb/>quie&longs;cit; ignis verò infimum locum tenet. </s> | <cell>CLVIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem indicis mobilis cum rota, qua horarum numerus per ictus indicatur ex­plicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Qui&longs;quis autem ibi ignem à Deo perpetuis <lb/>vinculis eo tantùm con&longs;ilio coerceri exi&longs;ti­<lb/>mat, vt &longs;celeratorum carnificinam exerceat; <lb/>diligenter per&longs;piciat velim, an non magis <lb/>pro Diuinæ &longs;apientiæ atque omnipotentiæ <lb/>dignitate locuturus ille &longs;it, qui, quemadmo­<lb/>dum Iridem licèt naturæ penicillo in nubi­<lb/>bus de&longs;criptam, in &longs;empiterni tamen fœde­<lb/>ris te&longs;&longs;eram à Deo a&longs;&longs;umptam nouit, &longs;ic re­<lb/>rum naturæ con&longs;entaneum ad&longs;truat hunc or­<lb/>dinem, quo vniuer&longs;itatis rerum &longs;ubluna­<lb/>rium elementa pro &longs;ui ponderis ratione ita <lb/>di&longs;ponantur, vt centrum omnium graui&longs;si­<lb/>mus ignis impiorum carcer atque carnifex <lb/>con&longs;titutus obtineat, illumque minùs gra­<lb/>uia elementa terra & aqua deinceps con&longs;e­<lb/>quantur, v&longs;que eò dum leui&longs;simus aër cir­<lb/>cumfu&longs;us reliqua complectatur. </s></p><p type="margin"> | <cell>156</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note28"/><emph type="italics"/>XXVIII <lb/>Coniecturæ <lb/>pro adstru­<lb/>enda ignis <lb/>inferni gra<lb/>uitate.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLIX.</cell> |
| <s>Fru&longs;tra a&longs;cendentem flammam aperti&longs;si­<lb/>mum igneæ leuitatis argumentum obiicie­<pb xlink:href="018/01/061.jpg" pagenum="53"/>bant. </s> | <cell>N<emph type="italics"/>ullus angulus rectilineus æqualis e&longs;&longs;e pote&longs;t alicui angulo contento recta, & circuli portione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>158</cell> |
| <s>Nàm ille &longs;upremo ætheri terrenis ex­<lb/>pirationibus immuni, ac lunari orbitæ fini­<lb/>timo, quem Ari&longs;totele te&longs;te propter con&longs;ue­<lb/>tudinem ignem dicimus, vix aliquid ignis <lb/>præter &longs;plendidum nomen reliquum facie­<lb/>bat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>A&longs;cendit in flammâ (&longs;ic ille) humido <lb/>vapori, quem calor eximius rarum fecit, <lb/>permi&longs;ta fuligo, aére &longs;anè non leuior: quidni <lb/>pariter à flammâ in cœlum &longs;ubuolante par­<lb/>ticulæ igneæ abripiantur? </s> | <cell>CLX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea tribusque in ea &longs;ignis punctum inuenire, ex quo ductæ tres lineæ ad &longs;igna &longs;int in proportionibus datis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>quibus vel pru­<lb/>narum vel candentis ferri incolis, nullum e&longs;t <lb/>cum æthereâ regione commercium. </s> | <cell>162</cell> |
| | </row> |
| <s>A&ntail; <lb/>fumeus vapor igniculorum coloniam in cœ­<lb/>lum deduxi&longs;&longs;e cen&longs;endus e&longs;t, quia illi nobis <lb/>non videntibus in terram relabuntur? </s> | <row> |
| | <cell>CLXI.</cell> |
| <s>Sed <lb/>quis neget, incendio &longs;yluam depopulante, <lb/>immodicam fuliginum copiam in &longs;uperiora <lb/>rapi? </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duo trianguli, quorum ba&longs;es in eadem linea &longs;int con&longs;tituti, & æquales ad unum punctum terminati, & latus unum commune inter reliqua quantita­te medium nece&longs;&longs;e e&longs;t angulum à maioribus lineis <expan abbr="contentũ">contentum</expan> minorem e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>162</cell> |
| <s>quibus tamen ætheream &longs;edem ineptè <lb/>ad&longs;criberemus, quia illas iterum de&longs;cenden­<lb/>tes ob&longs;eruando notare non po&longs;&longs;umus. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quod <lb/>&longs;i ignibus &longs;ub dio &longs;emper excitatis, fuligo <lb/>nulla camino vnquam adhæ&longs;i&longs;&longs;et; nonnè &longs;a­<lb/>tis habui&longs;&longs;emus argumenti, ex quo illius gra­<lb/>uitas innotui&longs;&longs;et, &longs;i quando ingentem fuligi­<lb/>nis ma&longs;&longs;am ex aëre decidentem licui&longs;&longs;et in­<lb/><gap/>ueri? </s> | <cell>CLXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum orbium, quorum diametrorum conuexæ partis, & conca­uæ proportiones datæ &longs;int inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Neque enim ideò grauitate &longs;poliamus <lb/>terre&longs;tres pului&longs;culi atomos, quia in aëre va­<lb/>gantes ita &longs;en&longs;um di&longs;sipatæ fugiunt, vt eas <pb xlink:href="018/01/062.jpg" pagenum="54"/>de&longs;cendentes animaduertere nequeamus: &longs;ed <lb/>ad earum grauitatem ad&longs;truendam &longs;atis e&longs;&longs;e <lb/>putamus, quod particulæ illæ vinculum na­<lb/>ctæ, quo lapidem con&longs;tituant, de&longs;cendentes <lb/>&longs;ub a&longs;pectum cadant. </s> | <cell>164</cell> |
| | </row> |
| <s>Cur igitur tanta&mtail; <lb/>ignium vim in fulmine delap&longs;am, &longs;eque in <lb/>ima terræ vi&longs;cera in&longs;inuantem cernentes, <lb/>perinde atque &longs;axum in aquam decidens <lb/>mergitur, igneæ grauitatis &longs;u&longs;picioni locum <lb/>non damus? </s> | <row> |
| | <cell>CLXIII.</cell> |
| <s>Nemo &longs;iquidem facilè credat <lb/>accen&longs;um fulmen á &longs;uperioribus nubis parti­<lb/>bus, quæ inferioribus tenuiores &longs;unt ac leuio­<lb/>res, minùsque ad aqueam naturam vergen­<lb/>tes, deor&longs;um reflecti: cùm nec ignis ex Auro, <lb/>quod ob impetûs ac efficaciæ &longs;imilitudinem <lb/>nomen à fulmine obtinuit, à quoquam re­<lb/>flectatur, &longs;ed in&longs;itâ naturæ vi præceps deor­<lb/>&longs;um feratur: </s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uirium &longs;tellarum per motus &longs;uos indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>165</cell> |
| <s>Ad hæc ignis genus vniuer&longs;um in &longs;pecies <lb/>certas, quibus iterum partes aliæ atquè aliæ <lb/>&longs;ube&longs;&longs;ent, partiebatur & di&longs;tinguebat: Alti <lb/>enim reperiuntur Ignes luce iuxta atque ca­<lb/>lore con&longs;picui, quorum frequenti&longs;simus e&longs;t <lb/>& communis v&longs;us, atque vulgati&longs;sima noti­<lb/>tia: Alii &longs;unt, qui, quoniam plus fulgoris <lb/>habentes, quàm caloris, o<gap/>lis tantùm blan­<lb/>diuntur, cum Fatuis Ignibus numerantur: <lb/>Alios demùm qua&longs;i latentes &longs;inu natura fo­<pb xlink:href="018/01/063.jpg" pagenum="55"/>uet, quos luce carentes quamuis Mortuos <lb/>vulgus appellet, nimis tamen viuaci virtute <lb/>præditos vis cau&longs;tica &longs;atis prodit. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ad ter­<lb/>tium hoc ignium genus, qui calidi cum &longs;int, <lb/>non tamen &longs;unt lucidi, reuocabat igniculos, <lb/>qui aquis acribus (Aquas Fortes vulgus ap­<lb/>pellat) permi&longs;ti ac oleo Tartari &longs;eu Vitrioli <lb/>metalla &longs;oluunt, & in Chymicam calce&mtail; <lb/>redigunt breui temporis morâ, cum tamen <lb/>plurium dierum interuallo indigeat, qui&longs;­<lb/>quis ea voluerit ardenti&longs;simæ fornacis igne in <lb/>calcem excoquere. </s> | <cell>CLXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>yderum proportionem in magnitudine o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Porrò aquas huiu&longs;modi <lb/>acres ex &longs;alibus extillari, &longs;ales autem graui­<lb/>tate præditos non mediocri ob&longs;eruans illud <lb/>demum inferebat, quod ignes omnium ve­<lb/>hementi<gap/>simi, quantum quidem experimen­<lb/>to a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;umus, cum grauitate &longs;unt con­<lb/>iuncti, vt in Aquis Fortibus, Oleo Tartari, <lb/>&. </s> | <cell>166</cell> |
| | </row> |
| <s>Vitrioli, in Auro pulueris pyrii &longs;peciem <lb/>nacto, & in Fulmine licet pa&longs;sim experiri. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLXV.</cell> |
| <s>Hæc ferè &longs;unt, &longs;ed paulò pre&longs;siùs atqu&etail; <lb/>&longs;ummatim expo&longs;ita, ex quibus ille conficie­<lb/>bat ignium generi lati&longs;simè patenti &longs;ube&longs;&longs;&etail; <lb/>&longs;pecies qua&longs;dam graui&longs;simorum corporum <lb/>eximiâ vrendi facultate præditorum, quæ <lb/>mundanæ &longs;phæræ centrum meritò teneant, <lb/>ibique perpetuam efficiant noctem, ni&longs;i for­<lb/>tè &longs;ublu&longs;trem, quantum &longs;atis &longs;it ad impia­<pb xlink:href="018/01/064.jpg" pagenum="56"/>rum cruciatus &longs;uarum alienarumque cala­<lb/>mitatum a&longs;pectu augendos. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum omnium &longs;tellarum ad<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>167</cell> |
| <s>Quare Tarta­<lb/>rum ille concipiebat qua&longs;i immen&longs;as Ther­<lb/>mas ac balneas efficaci&longs;&longs;imis omnium cau­<lb/>&longs;ticorum particulis plenas; quæ proptere&atail; <lb/>lacus & &longs;tagnum ignis, ob quietem &longs;cilicet, <lb/>à Diuinis literis dicuntur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Cumque plur&atail; <lb/>ijs quidem, quæ à Diuinis literis docemur, <lb/>con&longs;ona, &longs;ed præter eorum, qui aderant, opi­<lb/>nionem, de ignis i&longs;tiu&longs;modi naturâ di&longs;pu­<lb/>ta&longs;&longs;et; ne quid temerè prolatum videretur, <lb/>&longs;ermonem claudens Lactantij l. <!-- REMOVE S-->7. diu. </s> | <cell>CLXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones mu&longs;icas &longs;uperpartientes in eas, quæ particulá una tantum abundant reducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>168</cell> |
| | </row> |
| <s>in&longs;t. </s> | <pb xlink:href="015/01/015.jpg"/> |
| | <row> |
| <s><lb/>cap. | <cell>CLXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam ad &longs;apores & odores coaptare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| 21. authoritate firmauit, vbi de igne <lb/>illo &longs;empiterno impiorum corpora crucian­<lb/>te loquitur, <emph type="italics"/>Cuius natura,<emph.end type="italics"/> inquit, <emph type="italics"/>diuer&longs;a <lb/>e&longs;t ab hoc no&longs;tro, quo ad vitæ nece&longs;&longs;aria vti­<lb/>mur, qui ni&longs;i alicuius materiæ fomite alatur, <lb/>extinguitur. </s> | <cell>176</cell> |
| | </row> |
| <s>At ille Diuinus per &longs;e ip&longs;um <lb/>&longs;emper viuit ac viget &longs;ine vllis alimentis, nec <lb/>admi&longs;tum habet fumum, &longs;ed e&longs;t purus ac li­<lb/>quidus, & in aquæ modum fluidus: non enim <lb/>vi aliqua &longs;ur&longs;um ver&longs;us vrgetur, &longs;icut no&longs;ter, <lb/>quem labes terreni corporis, quo tenetur, & fu­<lb/>mus intermi&longs;tus exilire cogit &c.<emph.end type="italics"/></s><s> Cum ita­<lb/>que &longs;u&longs;picarer, ne quis ve&longs;trum hæc eadem <lb/>obiiceret, &longs;i fortè ad extenuandum telluris <lb/>pondus ex inferorum ignibus argument&atail; <lb/>de&longs;ump&longs;i&longs;&longs;em, &longs;atius duxi ab&longs;tinere, ne co­<pb xlink:href="018/01/065.jpg" pagenum="57"/>gerer hanc inire di&longs;putatione&mtail;. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLXVIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Haud ego &longs;anè ineptam dixeri&mtail; <lb/>philo&longs;ophiam illam, quæ rerum naturam <lb/>per experimenta ve&longs;tigat: &longs;ed nec aliquid te­<lb/>merè pronunciandum, quo vetus opinio <lb/>tot &longs;apientum authoritate firmata de po&longs;&longs;e&longs;­<lb/>&longs;ione deiiciatur. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>icturarum proportiones explicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>179</cell> |
| <s>Quamuis autem &longs;ententia <lb/>hæc videatur adhuc enucleariùs explicanda, <lb/>vt igni &longs;ummam grauitatem ad&longs;truat; non <lb/>is tamen ego &longs;um, cui &longs;tomachum moueant <lb/>quæcunque præter opinionem audire con­<lb/>tigerit. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Nec dubito quin, &longs;i rem penitiùs <lb/>intro&longs;picere vellemus, plura occurrerent à <lb/>no&longs;træ di&longs;putationis in&longs;tituto non alien&atail;. </s> | <cell>CLXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam in in&longs;trumentis declarare iuxta compo&longs;itionis ra­tionem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Sed quoniam non placet his diutiùs immo­<lb/>rari, ea commodiorem in locum reiiciamus. </s> | <cell>182</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Tibi interim datur, Mer&longs;enne, terreni glo­<lb/>bi grauitatem, perpen&longs;is omnibus, haud <lb/>multum abe&longs;&longs;e ab eâ grauitate, quam æqua­<lb/>lis moles argillacea obtineret. </s> | <row> |
| | <cell>CLXX.</cell> |
| <s>Cum verò <lb/>res tota ex telluris magnitudine pendere vi­<lb/>deatur, ne quis &longs;upere&longs;&longs;et dubitandi locus, <lb/>opus e&longs;&longs;et Geometricè per&longs;pectam haber&etail; <lb/>telluris magnitudinem. </s> | <cell>C<emph type="italics"/>oniugationes cuiu&longs;uis numeri breuiter inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>185</cell> |
| <s>Quare &longs;i quid ha­<lb/>bes, Guldine, quo nos po&longs;sis, methodo non <lb/>adeò operosâ, in huius problematis cogni­<lb/>tionem deducere, in medium proferre n&etail; <lb/>graueris. </s></p><pb xlink:href="018/01/066.jpg" pagenum="58"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vnum præterea, quod non parùm <lb/><arrow.to.target n="note29"/><lb/>in rem tuam facit, Galilæe, audire placeat. </s> | <cell>CLXXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duobus quibuslibet numeris, quotuis alios &longs;eu in continuum &longs;eu medios in continua proportione arithmetica, geometrica & mu&longs;ica in­uenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Illud autem e&longs;t, quod quamuis terram decu­<lb/>plò grauiorem quis con&longs;titueret, ac ego de­<lb/>prehenderim, nihilo tamen minùs tuis illis <lb/>orbiculis moueri facilè po&longs;&longs;et: non tantum <lb/>quia decuplex i&longs;ta grauitas non pertingeret <lb/>ad libras illas 50.000000.000000.000000. <lb/>000000. & eo amplius, verùm etiam qui&atail; <lb/>non totum illud pondus &longs;imul motui repu­<lb/><figure id="id.018.01.066.1.jpg" xlink:href="018/01/066/1.jpg"/><lb/>gnaret. </s> | <cell>187</cell> |
| | </row> |
| <s>Sit eni&mtail; <lb/>totus terræ globus <lb/>HIKL, cuius cen­<lb/>trum C congruat v­<lb/>niuer&longs;i centro, i&ntail; <lb/>quo nullum habet <lb/>momentum ad de­<lb/>&longs;cen&longs;um, &longs;ed in eo <lb/>quie&longs;cit. </s> | <row> |
| | <cell>CLXXII.</cell> |
| <s>An non &longs;a­<lb/>tis Archimedi fui&longs;­<lb/>&longs;et, &longs;i terram vnum <lb/>aut alterum milliare aliò tran&longs;tuli&longs;&longs;et? </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>tiphelij de&longs;cribere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>191</cell> |
| <s>Mo­<lb/>ueri igitur intelligatur centrum ex C in T, <lb/>& &longs;it terra translata SORV. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Huic motui <lb/>primùm, præter hemi&longs;phærium &longs;uperius <lb/>HLK, non repugnat totum hemi&longs;phærium <lb/>inferius HIK, cuius videlicet partes plurimæ <lb/>fiunt centro C propiores, in quod &longs;uis nuti­<pb xlink:href="018/01/067.jpg" pagenum="59"/>bus feruntur. </s> | <cell>CLXXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculum &longs;uper centro &longs;uo mouere æqualiter, ita quod omnia illius puncta per rectam lineam moueantur ultro citroque.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Ponatur enim CT &longs;emidia­<lb/>metri pars mille&longs;ima, hoc e&longs;t mill. <!-- REMOVE S-->4. & eo <lb/>amplius; &longs;egmentorum MON & MVN Ra­<lb/>tio inuenietur, ex ijs quæ Archimedes docet <lb/>l. <!-- REMOVE S-->2. de &longs;ph. </s> | <cell>192</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>rogre&longs;&longs;us & regre&longs;&longs;us, tam &longs;ine latitudine quàm cum latitudine in planetis per &longs;olos concentricos circulos æqualiter motos demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>194</cell> |
| <s>& eyl. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>prop. | <cell>CLXXV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am uarietatis diametrorum ex &longs;uppo&longs;itis concentricis demon&longs;tra­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| 2. &longs;unt enim &longs;eg­<lb/>menta illa æqualia conis eandem ba&longs;im MN <lb/>habentibus, hi autem ex Eucl. <!-- REMOVE S-->l. <!-- REMOVE S-->12. prop. </s> | <cell>195</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXVI.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem centri grauitatis declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>197</cell> |
| <s><lb/>14 inter &longs;e &longs;unt vt altitudines: Quapropter <lb/>inuentis conorum altitudinibus, quas Ar­<lb/>chimedes docet, innote&longs;cit Ratio &longs;egmen­<lb/>torum &longs;phæricorum conis illis æqualiu&mtail;. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Cum itaque CT &longs;it Radij (1/1000), &longs;egmenti <lb/>MVN altitudo e&longs;t 999, &longs;egmenti verò <lb/>MON altitudo e&longs;t 1001. Fiat igitur vt alti­<lb/>tudo &longs;egmenti maioris 1001 ad &longs;ummam <lb/>ex eadem altitudine & Radio 2001, ita al­<lb/>titudo &longs;egmenti &longs;phærici minoris 999, ad <lb/>coni æqualis altitudinem 1997. Similiter vt <lb/>altitudo minoris &longs;egmenti 999 ad &longs;ummam <lb/>ex eadem & Radio 1999, ita altitudo &longs;eg­<lb/>menti &longs;phærici maioris 1001 ad coni æqua­<lb/>lis altitudinem 2003. E&longs;t igitur MON ad <lb/>MVN vt 2003 ad 1997: atque adeò &longs;eg­<lb/>mentum maius addit vltra hemi&longs;phærium <lb/>&longs;olùm totius globi (6/4000). Quare vt tellus ve­<lb/>niret in T, &longs;olum &longs;egmentum &longs;phæricu&mtail; <lb/>MSORN vt &longs;ummum deor&longs;um versùs C <lb/>vrgeret; cui tamen, ne po&longs;tea de&longs;cende<gap/>, <pb xlink:href="018/01/068.jpg" pagenum="60"/>reliquum &longs;egmentum MVN ob&longs;i&longs;teret, cum <lb/>deberet à centro remoueri illo de&longs;cendente: <lb/>ac proinde quamuis in motu &longs;emper auge­<lb/>retur difficultas mouendi, nunquam tamen <lb/>tota grauitas, perciperetur, ni&longs;i quando I ve­<lb/>ni&longs;&longs;et in C; tunc enim tota &longs;phæra deor&longs;um <lb/>niteretur. </s> | <cell>CLXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio aliqua ex duabus proportionibus eiu&longs;dem quantitatis ad alias duas componatur, erit proportio illarum duarum eadem proportioni producti ex proportione in primam duarum quantitatum, detracta prio­re illa quantitate, quæ ad duas comparatur, ad eandem priorem quanti­tatem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Præterea &longs;egmentum illud MON <lb/>non eadem obtineret ad de&longs;cendendum mo­<lb/>menta in tantâ centri vicinitate, ac valdè <lb/>procul à centro: neque enim ex hoc, quòd <lb/>experimentis euincere non po&longs;&longs;imus grauia <lb/>centro propiora minùs vrgere deor&longs;u&mtail; <lb/>quàm remotiora (cum illa, quæ in experi­<lb/>mentum a&longs;&longs;umuntur, non ea e&longs;&longs;e queant, <lb/>quæ di&longs;crimen inferant &longs;en&longs;u perceptibil&etail;) <lb/>repugnandum e&longs;t rationi manife&longs;tæ id &longs;ua­<lb/>denti, vbi & ponderis amplitudo & inter­<lb/>ualli differentia in&longs;ignis e&longs;t atque con&longs;pi­<lb/>cu&atail;. </s></p><p type="margin"> | <cell>198</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note29"/><emph type="italics"/>XXIX <lb/>Telluris <lb/>grauitas <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>tota re&longs;i&longs;te­<lb/>ret Archi­<lb/>medi traben<lb/>ti.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLXXVIII.</cell> |
| <s>Hinc fit 24 axibus in peritrochio aut tym­<lb/><arrow.to.target n="note30"/><lb/>panis dentatis, quorum partes e&longs;&longs;ent in Ra­<lb/>tione decuplâ, fieri po&longs;&longs;e, vt virtute tres li­<lb/>bras mouere valente terra per aliquod &longs;pa­<lb/>tium moueretur; illa enim mouere po&longs;&longs;et <lb/>lib 3000000.000000.000000.000000; qui <lb/>numerus excedit &longs;emi&longs;&longs;em ponderis totius <lb/>terræ; ac proinde eou&longs;que moueret, du&mtail; <lb/>&longs;egmentum MON æquale e&longs;&longs;et toti ponderi, <pb xlink:href="018/01/069.jpg" pagenum="61"/>quod ab eadem potentiâ po&longs;&longs;et &longs;u&longs;tineri ad­<lb/>hibitâ eadem machinâ, habitâ tamen ratio­<lb/>ne &longs;egmenti MVN ex parte &longs;u&longs;tentantis &longs;eg­<lb/>mentum &longs;uperius, ne tanto impetu deor&longs;um <lb/>vrgeat, quanto vrgeret, &longs;i &longs;egmentum MVN <lb/>non ade&longs;&longs;et. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mi&longs;tionis metallorum, maximè auri & argenti declara­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>199</cell> |
| <s>At verò compo&longs;itis tantùm 17 <lb/>helicibus cum tympanis denticulos 25 ha­<lb/>bentibus, & vltimo tympano ad axem, cui <lb/>funis ductarius circumuoluitur, Rationem <lb/>quintuplam habente, potentia vnius libræ <lb/>&longs;u&longs;tentatiua applicata manubrio æqualis lon­<lb/>gitudinis cum tympanorum &longs;emidiametro, <lb/>po&longs;&longs;et mouere terram ex C in T v&longs;que eò <lb/>dum &longs;egmentum MON e&longs;&longs;et lib 2.910383. <lb/>045673.370361.328125. qui pariter libra­<lb/>rum numerus excedit totius terrenæ graui­<lb/>tatis &longs;emi&longs;&longs;em: at potentia decem libras lo­<lb/>co transferre valens, decuplum pondus mo­<lb/>uere po&longs;&longs;et, atque adeò totum globum ele­<lb/>uare. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sed iam Guldinum audiamus, vt cer­<lb/>tam telluris magnitudinem &longs;tatuamus. </s></p><p type="margin"> | <cell>CLXXIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duobus totis duæ portiones &longs;imiles ab&longs;cindantur ab ei&longs;dem denuò, & ab­&longs;cißis portionibus partes eædem auferantur, denuoque ac denuò quoties libuerit à portionibus, & ù re&longs;iduis ip&longs;arum quantitatum partes eædem auferantur, erit re&longs;iduí ad re&longs;iduum, ueluti totius ad totum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note30"/><emph type="italics"/>XXX <lb/>Definitur <lb/>machin&atail;, <lb/>qua potui&longs;­<lb/>&longs;et tellus mo<lb/>ueri ab Ar­<lb/>chimede.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>200</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Fieri non pote&longs;t, vt paucis me ex­<lb/>pediam, quia non vna tantùm, aut alter&atail; <lb/>&longs;uppetit methodus, &longs;ed plures aliquando ex­<lb/>cogitaui, cum hac &longs;uper re animum diligen­<lb/>tiùs aduerterem vehementer admirans ab <lb/>antiquis nihil ad nos veni&longs;&longs;e, in quo animus <lb/>Gemetricus po&longs;&longs;et conquie&longs;cere. </s> | <row> |
| | <cell>CLXXX.</cell> |
| <s>Neque fa­<pb xlink:href="018/01/070.jpg" pagenum="62"/>cilè dixerim, quænam præ cæteris metho­<lb/>dus arrideat, cum pro diuersâ locorum op­<lb/>portunitate aliâ atque aliâ methodo vti opor­<lb/>teat. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i aliqua quantitas in duas partes diuidatur, fueritque alicuius quantitatis ad partes illas compo&longs;ita proportio, non poterit eiu&longs;dem quantitatis ad par­tes alias quantitatis diui&longs;a, aliter proportio eadem componi.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>202</cell> |
| <s>Quarè con&longs;ultius forta&longs;&longs;e fuerit, vel <lb/>omnes pariter &longs;ilentio obuoluere, vel in aliam <lb/>di&longs;&longs;ertationem reijcere. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quod &longs;i, quam he­<lb/>ri Mer&longs;ennus temporis dilationem ad am­<lb/>pliores numeros in pagellâ priuatim de&longs;cri­<lb/>bendos impetrauit, mihi non denegetis, tæ­<lb/>dio ve&longs;tro parcetur, & meo labori. </s></p><p type="main"> | <cell>CLXXXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit aliqua proportio, compo&longs;ita ex proportionibus primæ ad &longs;ecun­dam & tertiam, & rur&longs;us quartæ ad quintam & &longs;extam: ita &longs;e habebit proportio &longs;ecundæ ad tertiam, ad proportionem quintæ ad &longs;extam, uelut producti ex proportione in &longs;ecundam detracta prima ad primam ad pro­ductum ex proportione in quintam, detracta quarta ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Rationi con&longs;entanea &longs;unt, quæ po­<lb/>&longs;tulas; neque æquum e&longs;t præproperæ curio­<lb/>&longs;itati ob&longs;ecundantes multiplicis methodi co­<lb/>gnitione fraudari. <lb/><figure id="id.018.01.070.1.jpg" xlink:href="018/01/070/1.jpg"/></s></p><pb xlink:href="018/01/071.jpg" pagenum="63"/><figure id="id.018.01.071.1.jpg" xlink:href="018/01/071/1.jpg"/><p type="main"> | <cell>203</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="center"/>DISSERTATIO <lb/>TERTIA<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLXXXII.</cell> |
| <s><emph type="center"/>Methodos varias inueniendi <lb/>terræ quantitatem <lb/>proponit.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita differentia proportionum partium &longs;imilium ad partes a&longs;&longs;umptas, propo&longs;itaque proportione totius ad re&longs;idua eadem, differentiam propor­tionum totius ad reliquum re&longs;idui inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>203</cell> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Guldinus, Galilæus, Mer&longs;ennus.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>HAVD &longs;atis &longs;cio, an po&longs;­<lb/>&longs;im aliquid proferr&etail;, <lb/>quod ve&longs;træ exspectatio­<lb/>ni faciat &longs;atis in eâ, quam <lb/>nobis hodiè examinan­<lb/>dam &longs;tatuimus quæ&longs;tio­<lb/>nem de terraquei huius <lb/>globi magnitudine inue&longs;tigandâ: vos idcircò <pb xlink:href="018/01/072.jpg" pagenum="64"/>pro ve&longs;trâ humanitate tenuitati meæ ve­<lb/>niam dabitis, &longs;i quid afferre contigerit ita <lb/>planum ac facilè, vt ve&longs;trorum ingeniorum <lb/>&longs;ublimitati non re&longs;pondeat. </s> | <cell>CLXXXIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>patium uitæ naturalis per &longs;pacium uitæ fortuitum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Nihil habe<gap/><lb/>certi quod &longs;tatuam de terræ quantitate, ne­<lb/>que enim hactenus otium fuit, quæ conce­<lb/>peram, in praxim deducere. </s> | <cell>204</cell> |
| | </row> |
| <s>Fieri autem <lb/>po&longs;&longs;e exi&longs;timo, vt operâ non longâ propo­<lb/>&longs;itum &longs;copum a&longs;&longs;equamur: duo nimiru&mtail; <lb/>præcogno&longs;ci oportet, quibus notis ac certis <lb/>terrenam diametrum po&longs;&longs;umus inue&longs;tigar&etail;. </s> | <row> |
| | <cell>CLXXXIIII.</cell> |
| <s><lb/>Primum e&longs;t altitudo oculi &longs;upra maris i&ntail; <lb/>immen&longs;um patentis &longs;uperficiem, quæ non <lb/>æquabili planitie explicatur, &longs;ed &longs;phæra&mtail; <lb/>æmulatur: hanc verò altitudinem certi&longs;&longs;i­<lb/>mè nobis innote&longs;cere po&longs;&longs;e quis neget? </s> | <cell>Q<emph type="italics"/>uæcunque grauia in uorticibus aquarum, merguntur, in medio uorticis, pri­mum uer&longs;a mergantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>211</cell> |
| <s>cum <lb/>eam funiculo vel phy&longs;icâ aliâ men&longs;urâ &longs;æ­<lb/>piùs dimetiri liceat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Alterum, quod in hoc <lb/>negotio requiritur, e&longs;t angulus, quem cum <lb/>lineâ perpendiculi ad terræ centrum ductâ <lb/>con&longs;tituit opticus radius extremum hori­<lb/>zontem allambens: hunc &longs;i organo ad id <lb/>affabrè elaborato ob&longs;eruaueris, &longs;ereno c<gap/>lo, <lb/>tranquillo mari, cum minima refractionis <lb/>&longs;u&longs;picio &longs;ube&longs;&longs;e pote&longs;t, quid certius requi­<lb/>ras? </s> | <cell>CLXXXV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur homo &longs;edens quanto altius &longs;edet, & quanto magis crura ad fœmora, & fœmora ad pectus reclinata habet, facilius con&longs;urgat, cum tamen hæc op­po&longs;ito modo inuicem &longs;e habeant, declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>cum organo eidem in dimetiendis &longs;y­<lb/>derum altitudinibus aut di&longs;tantijs acquie­<lb/>&longs;cas. </s> | <cell>213</cell> |
| | </row> |
| <s>His autem duobus cognitis terræ quo­<pb xlink:href="018/01/073.jpg" pagenum="65"/>que &longs;emidiametrum latere non po&longs;&longs;e de­<lb/>mon&longs;tro. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CLXXXVI.</cell> |
| <s>Sit enim, exempli gratiâ, nota altitudo <lb/>BA Phari Genuen&longs;is (laternam vocant) cum <lb/><arrow.to.target n="note31"/><lb/>&longs;copulo palmorum Genuen&longs;ium 440, hoc <lb/>e&longs;t pedum Rom. <!-- REMOVE S-->ant. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primæ & &longs;ecundæ quantitatis ad tertiam, ut primæ & quartæ ad quintam, fueritque quarta &longs;ecunda maior, erit proportio quar­tæ ad quintam maior quàm &longs;ecundæ ad tertiam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i fuerit maior<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/016.jpg"/> |
| <s>480, ob&longs;eruatusque <lb/>angulus BAD &longs;it gr. 89. m. 36. &longs;ec. 33. Quo­<lb/>niam ergo linea AD circulum tangit in D, <lb/>angulus CDA e&longs;t rectus. </s> | <row> |
| | <cell/> |
| <s>Ex B ducta intel­<lb/>ligatur BE parallela ip&longs;i CD; e&longs;tque triangu­<lb/>lum ABE rectangulum ad E, cuius hypo­<lb/>thenu&longs;a AB, & angulus adiacens innotue­<lb/>runt. </s> | <cell><emph type="italics"/>quartæ ad quintam quàm &longs;ecundæ ad tertiam, nece&longs;&longs;e e&longs;t quartam &longs;ecunda e&longs;&longs;e maiorem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>214</cell> |
| <s>Quare fiat vt Radius 100000. 00000. <lb/>ad &longs;inum gr. 89. m. 36. &longs;ec. 33. hoc e&longs;t 99997. <lb/>67348, ita AB ped. <!-- REMOVE S-->480. ad BE ped. (479 <lb/>98883.27040/100000.00000). Porrò triangula ABE, ACD æqui­<lb/>angula &longs;unt propter linearum BE, CD pa­<lb/>ralleli&longs;mum, adeoque & &longs;imilia, ac vt AB <lb/>ad BE, ita AC ad CD. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ei&longs;dem uiribus & ‘eadem’ proportione cum auxilio ponderis tertij quar­tum pondus moueatur quibus &longs;ecundum, auxilio primi nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="quartũ">quartum</expan> pondus tardius & maiore cum difficultate moueri quàm &longs;ecundum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Ponatur autem BC <lb/>vna Radix Algebricè. </s> | <cell>214</cell> |
| | </row> |
| <s>Igitur vt AB ped. 480 <lb/>ad BE ped. (479 98883.27040/10000000000), ita AC ped. <!-- REMOVE S-->1 ℞ + <lb/>480 ad CD ped. (47998883.27040/48000000.00000) ℞ + (479 47463969.79200/48000000.00000). <lb/>E&longs;t autem CD æqualis ip&longs;i CB 1 ℞. </s> | <row> |
| | <cell>CLXXXVIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i uires aliquæ moueant cum ponderibus aliqua pondera, ut compo&longs;ita pro­portio &longs;it eadem proportioni uirium & duorum ponderum mouentium ag­gregatum æquale duorum ponderum, ubi maior fuerit partium in æqualitas, ibi erit maior difficultas.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>214</cell> |
| <s>Quare <lb/>factâ Antithe&longs;i iuxta Algebræ regulas, ma­<lb/>net æquatio inter hos terminos (111672960/48000000.00000) ℞ & <lb/>pedes (479 47463969.79200/48000000.00000). In&longs;titutâ denique di­<lb/>ui&longs;ione prodit quotiens ped. <!-- REMOVE S-->20631193., <pb xlink:href="018/01/074.jpg" pagenum="66"/>pretium 1 ℞ CB vel <lb/><figure id="id.018.01.074.1.jpg" xlink:href="018/01/074/1.jpg"/><lb/>CD. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i pondus minus ad longitudinem minorem &longs;ub æquali proportione coapte­tur, facilius deor&longs;um trahetur quàm quod maius e&longs;t & propius.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>E&longs;t ergo inuen­<lb/>ta terræ &longs;emidiameter <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->ant. </s> | <cell>215</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXC.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit primum graue minus &longs;ecundo, & &longs;ecundum minus tertio, proportio autem primi ad &longs;ecundum multo maior quàm &longs;ecundi ad tertium, pos&longs;ibile erit propo&longs;itis uiribus ei&longs;dem addere pondus <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, ut ip&longs;um & tertium mouea­tur faciliùs ab ei&longs;dem uiribus, & primo uel &longs;ecundo quàm antea.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>215</cell> |
| <s>4126, <lb/>pa&longs;&longs;. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>238. po&longs;ito angu­<lb/>lo ad A gr.89.m.36. <lb/>&longs;ec 33. præcisè. </s></p><p type="margin"> | <cell>CXCL.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint duo pondera & uires, duxerisque aggregatum ex uiribus & mi­nore pondere in maius, addiderisque in&longs;uper quantum e&longs;t productum dimidij uirium in &longs;e latus aggregati detracto dimidio uirium, dicetur pondus auxiliare æqualis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note31"/><emph type="italics"/>XXXI <lb/>Prima me­<lb/>thodus in­<lb/>ueniendi tel<lb/>luris &longs;emi­<lb/>diametrum, <lb/>per Trigo­<lb/>nometriam <lb/>& Alge­<lb/>bram.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>215</cell> |
| | </row> |
| <s>Quod &longs;i rem breuiùs <lb/>a&longs;&longs;equi velis, dato an­<lb/><arrow.to.target n="note32"/><lb/>gulo ob&longs;eruato in A gr. <!-- REMOVE S--><lb/>89. m. 36. &longs;ec. 33, &longs;umatur AC vt Radius, & <lb/>CD, vt &longs;inus dati anguli. </s> | <row> |
| | <cell>CXCII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ex medio diametri linea ad perpendiculum erigatur ad circuli peripheri­am, ex eo puncto autem quotlibet lineæ ducantur &longs;eu intus ad circun ferentiam u&longs;que, &longs;eu extra ad diametrum, erit proportio totius lineæ ad totam uelut mu­tuo partis ad partem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>217</cell> |
| <s>Et a&longs;&longs;umptâ BC <lb/>1 ℞ fiat vt Radius 100000.00000. ad dati an­<lb/>guli &longs;inum 99997.67348, ita AC ped. <!-- REMOVE S-->1 ℞ <lb/>+ 480 ad CD ped. (99997.67348℞+4799888327040/100000.00000). E&longs;t <lb/>CD ip&longs;i CB 1 ℞ æqualis, atque adeò vtrinque <lb/>demptâ fractione (99997.67348/100000.00000) ℞, remanet æqua­<lb/>tio inter (232652/100000.00000) ℞ & ped. (4799888327040/100000.00000). Qua­<lb/>rè factâ diui&longs;ione habetur pretium 1 ℞ ped. <!-- REMOVE S--><lb/>20631193 vt priùs. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem ponderis triplicem explicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| </p><p type="margin"> | <cell>218</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note32"/><emph type="italics"/>XXXII <lb/>Idem aliter, <lb/>& breuiùs.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CXCIIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Methodus hæc plana e&longs;t atque fa­<lb/>cilis cuiuis vel leuiter Analyticâ &longs;cientiâ a&longs;­<lb/>per&longs;o: &longs;ed aliquos forta&longs;&longs;e deterreret, qui vel <lb/>ip&longs;um. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis longioris in medio &longs;u&longs;pen&longs;i, ad breuius illi æquale & in medio &longs;u&longs;pen&longs;um declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>219</cell> |
| <s>Algebræ nomen horrent, quamuis <lb/>Mathematici audire velint. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Alios angulo­<lb/>rum ob&longs;eruatio, & linearum circulo ad&longs;cri­<lb/>ptarum vel in&longs;criptarum inue&longs;tigatio ex Ca­<pb xlink:href="018/01/075.jpg" pagenum="67"/>noné defatigat, &longs;i maximè res ad minimas <lb/>A&longs;tronomicas fractiones deducta exigat par­<lb/>tis proportionalis inqui&longs;itionem. </s></p><p type="main"> | <cell>CXCV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lectus fiat dupla longitudine ad latitudinem, melius &longs;uffulcietur re&longs;tibus ex medio ad angulos & eius æquidi&longs;tantibus quàm &longs;ecundum longitudinem & latitudinem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Satis e&longs;t, &longs;i peritis Geometris hac <lb/>in re fiat &longs;atis. </s> | <cell>220</cell> |
| | </row> |
| <s>Verùm adhuc ab&longs;que Cano­<lb/><arrow.to.target n="note33"/><lb/>ne Trigonometrico res tota perfici po&longs;&longs;et, <lb/>&longs;ed non &longs;ine Algebrâ. </s> | <row> |
| | <cell>CXCVI.</cell> |
| <s>Habeatur enim qua­<lb/>dratum Geometricum <emph type="italics"/>S<emph.end type="italics"/>H; <lb/>vel etiam &longs;it rectangulum, <lb/><figure id="id.018.01.075.1.jpg" xlink:href="018/01/075/1.jpg"/><lb/>cuius latus AS maius &longs;it late­<lb/>re AH, id quod aliquando <lb/>commodius accidet. </s> | <cell>S<emph type="italics"/>i duo circuli &longs;uper eodem centro eodem motu trans feruntur, æquale &longs;pacium &longs;uperant.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>221</cell> |
| <s>Obuer­<lb/>tatur latus AH ita, vt con­<lb/>gruat radio optico terra&mtail; <lb/>tangenti AD, in &longs;uperior&etail; <lb/>figurâ: eritque triangulum <lb/>ABE &longs;imile triangulo OAS: Nam anguli <lb/>SAH & BEA &longs;unt recti, ac proinde lineæ <lb/>SA, BE parallelæ, intrà quas anguli alterni <lb/>SAO, EBA &longs;unt æquales; &longs;icut & alterni <lb/>EAB, SOA, intra parallelas SO, AE. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Igi­<lb/>tur vt OA ad AS, ita AB ad BE: &longs;ed vt AB <lb/>ad BE, ita in &longs;uperiore figurâ AC ad CD; <lb/>ergo vt OA ad AS, ita AC ad CD. <!-- KEEP S--></s> | <cell>CXCVII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur lances ad locum &longs;uum &longs;u&longs;pen&longs;i redeant, impendentes <expan abbr="nõ">non</expan>, <expan abbr="demõ&longs;trare">demon&longs;trare</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quare <lb/>&longs;i latus AS Quadrati vel rectanguli notum &longs;it <lb/>in particulis quibuslibet, facilè innote&longs;cet, <lb/>quot huiu&longs;modi particulas contineat AO. </s> | <cell>224</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Cum verò altitudo AB nota &longs;it ex. gr. ped. <pb xlink:href="018/01/076.jpg" pagenum="68"/>480, a&longs;&longs;umatur BC 1 ℞: tum fiat vt particu­<lb/>læ OA ad particulas AS, ita ped. <!-- REMOVE S-->1 ℞ + 480 <lb/>ad aliud, & proueniet quartus terminus CD <lb/>æqualis ip&longs;i CB 1 ℞: atque adeò factâ Anti­<lb/>the&longs;i, & in&longs;titutâ diui&longs;ione habetur quanti­<lb/>tas ip&longs;ius CD. <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>CXCVIII.</cell> |
| </p><p type="margin"> | <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;olidum quod cubus uocatur<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>yramide &longs;tabilius &longs;it o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>225</cell> |
| <s><margin.target id="note33"/><emph type="italics"/>XXXIII <lb/>Idem aliter <lb/>&longs;ine Trigo­<lb/>nometria.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quid? <!-- KEEP S--></s> | <cell>CXCIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem remorum nauim impellentium inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>quod &longs;inè Algebrâ res tam facilis <lb/><arrow.to.target n="note34"/><lb/>e&longs;t, vt penè non audeam dicere, ne vulgata <lb/>vilecat. </s> | <cell>227</cell> |
| | </row> |
| <s>Fiat vt OI, differentia inter OA & <lb/>AS, ad ip&longs;am AS, ita nota altitudo AB ad <lb/>aliud, & proueniet CD quæ&longs;ita terræ &longs;emi­<lb/>diameter. </s> | <row> |
| | <cell>CC.</cell> |
| <s>E&longs;t nimirum AB differentia inter <lb/>AC & CD, & vt tota AC ad totam AO, ita <lb/>ablata CB ad ablatam AI; igitur & reliqua <lb/>AB ad reliquam IO vt tota AC ad totam <lb/>AO: ergo permutando, & diuidendo, vt <lb/>AB ad BC, hoc e&longs;t CD, ita OI ad IA, hoc <lb/>e&longs;t AS. </s></p><p type="margin"> | <cell>C<emph type="italics"/>ur temo cum paruus &longs;it, magnam nauim agere pote&longs;t, & cur cùm uarietas &longs;it in prora, ip&longs;e con&longs;tituatur in puppi.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t cum transuer&longs;im ab aqua prematur rectà nauim dirigat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>228</cell> |
| <s><margin.target id="note34"/><emph type="italics"/>XXXIV <lb/>Idem &longs;ine <lb/>Trigonome­<lb/>tria & &longs;ine <lb/>Algebra.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Et hæc quidem dicta &longs;int, &longs;i fortè angu­<lb/><arrow.to.target n="note35"/><lb/>lum CAD præcogno&longs;cere non libeat. </s> | <cell>CCI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ non &longs;ecantes circuli peripheriam in unum punctum ex ea coe­ant exterius, nece&longs;&longs;e e&longs;t illas peripheria contenta e&longs;&longs;e maiores.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Cæ­<lb/>terùm illo cognito rem aggredi licet &longs;ine <lb/>Algebrâ ope &longs;oliûs Trigonometriæ, quæ <lb/>multiplicem &longs;ubmini&longs;trare poterit metho­<lb/>dum. </s> | <cell>229</cell> |
| | </row> |
| <s>Et primò datâ altitudine AB, & an­<lb/>gulo ad A ob&longs;eruato ex. </s> | <row> |
| | <cell>CCII.</cell> |
| <s>gr.gr.89.m.36.&longs;ec. <!-- REMOVE S--><lb/>33., notus e&longs;t angulus ad centrum C gr.o. <!-- REMOVE S--><lb/>m. 23. &longs;ec. 27, ac proinde eius &longs;ubten&longs;a i&ntail; <lb/>partibus Radij innote&longs;cit. </s> | <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;trepitus o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>232</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;cytalis onera portentur faciliùs, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Igitur ductâ BD, <pb xlink:href="018/01/077.jpg" pagenum="69"/>duo anguli ad ba&longs;im BD &longs;imul &longs;umpti &longs;unt <lb/>æquales recto CDA vnâ cum angulo ob&longs;er­<lb/>uato A. <!-- KEEP S--></s> | <cell>233</cell> |
| | </row> |
| <s>Cum verò triangulum CBD &longs;it <gap/>&longs;o­<lb/>&longs;celes, vnu&longs;qui&longs;que an­<lb/><figure id="id.018.01.077.1.jpg" xlink:href="018/01/077/1.jpg"/><lb/>gulorum ad ba&longs;im BD <lb/>e&longs;t æqualis &longs;emirecto & <lb/>&longs;emiangulo ob&longs;eruato. </s> | <row> |
| | <cell>CCIIII.</cell> |
| <s><lb/>Deme ergo &longs;emiangu­<lb/>lum ob&longs;eruatum gr.44. <lb/>48. 16 1/2, ex angulo &longs;e­<lb/>mirecto, hoc e&longs;t grad. <!-- REMOVE S--><lb/>45, remanet gr. o. m. 11. <lb/>fec. </s> | <cell>C<emph type="italics"/>ur pluribus trochleis, pondera facilius eleuentur o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>233</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>43 1/2 quantitas angu­<lb/>li ADB: Hic autem angulus ADB &longs;emper <lb/>e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is complementi anguli ad A ob&longs;er­<lb/>uati; angulo enim ADB facto ad punctum <lb/>contactûs e&longs;t æqualis angulus in &longs;egmento <lb/>alterno, anguli verò ad peripheriam duplex <lb/>e&longs;t angulus ad centrum C. <!-- KEEP S--></s> | <cell>CCV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>uper uerbis<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>latonis de fine<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>eipublicæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>In triangulo ita­<lb/>que ADB noti &longs;unt duo anguli ad A & ad D; <lb/>& latus BD notum e&longs;t in partibus 682. <lb/>13152.quarum Radius 100000.00000; ideo­<lb/>que in ij&longs;dem Radij partibus inuenitur AB <lb/>partium 232657. Iam fiat vt AB partium <lb/>232657 ad Radium 100000.00000, ita AB <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->480 ad aliud, & prodibit quantitas BC <lb/>terrenæ &longs;emidiametri ped. <!-- REMOVE S-->20631229, hoc <lb/>e&longs;t mill. <!-- REMOVE S-->4126. pa&longs;&longs;. </s> | <cell>234</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCVI.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>hombi paßiones qua&longs;dam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>235</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>246. Quod verò ali­<pb xlink:href="018/01/078.jpg" pagenum="70"/>quod intercedat di&longs;crimen inter hanc & dia­<lb/>trum &longs;uperiùs inuentam, nil mirum, qui&atail; <lb/>vbi multiplex diui&longs;io intercedit, fractiones <lb/>aliquæ neglegun­<lb/><figure id="id.018.01.078.1.jpg" xlink:href="018/01/078/1.jpg"/><lb/>tur, vnde demum <lb/>aliqua oritur dif­<lb/>ferentia. </s></p><p type="margin"> | <cell>CCVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem agentium naturalium in tran&longs;mutatione con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note35"/><emph type="italics"/>XXXV <lb/>Idem aliter <lb/>per Trigo­<lb/><gap/>ometriam.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>238</cell> |
| | </row> |
| <s>Sed placeat hìc <lb/><arrow.to.target n="note36"/><lb/>vnum prætere&atail; <lb/>ob&longs;eruare, quo mi­<lb/>rificè &longs;um delecta­<lb/>tus, cum primùm <lb/>animaduerti: <expan abbr="Do-ctrinã">Do­<lb/>ctrinam</expan> &longs;cilicet Tri­<lb/>gonometricam illud idem exhibere po&longs;&longs;&etail;, <lb/>quod ab Algebrâ, in &longs;ecundâ methodo indi­<lb/>catâ, po&longs;t omnes æquationes &longs;ubmini&longs;tra­<lb/>tur. </s> | <row> |
| | <cell>CCVIII.</cell> |
| <s>Fiat enim vt Sinus Ver&longs;us comple­<lb/>menti anguli ob&longs;eruati, ad eiu&longs;dem anguli <lb/>ob&longs;eruati Sinum Rectum, ita nota altitudo <lb/>ad aliud, & habebitur quæ&longs;ita terræ &longs;emi­<lb/>diameter. </s> | <cell>M<emph type="italics"/>ota res à centro grauitatis per <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> motum, in reditu uelocius mouetur quam &longs;i quieuerit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>238</cell> |
| <s>Sit enim CB terræ &longs;emidiame­<lb/>ter, BA nota altitudo, AD linea optica tan­<lb/>gens in D, per quod ex centro C ducatur re­<lb/>cta CD, quæ producta in E occurrat peri­<lb/>pheriæ circuli, interuallo CA, ex eodem <lb/>centro de&longs;cripti. </s> | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/017.jpg"/> |
| <s>Eadem ergo e&longs;t Ratio AB <lb/>ad BC, quæ e&longs;t ED ad DC. </s> | <row> |
| | <cell>CCIX.</cell> |
| <s>E&longs;t autem AD <pb xlink:href="018/01/079.jpg" pagenum="71"/>Sinus anguli ACE, eiusque Sinus Ver&longs;us e&longs;t <lb/>DE. <!-- KEEP S--></s> | <cell>S<emph type="italics"/>i &longs;uperficies rectangula in duas partes æquales diui&longs;a intelligatur, quæ am­bæ quadratæ &longs;int, itemque in duas inæquales, erit parallelipedum ex latere mediæ partis in totam &longs;uperficiem maius aggregato parallelipedorum ex partibus inæqualibus in latera alterius partis mutuo, in eo, quod fit ex differentia lateris minoris partis à mediæ latere in differentiam maioris par­tis &longs;uperficiei à media &longs;uperficie bis, & ex differentia amborum laterum inæqualium iunctorum ad ambo latera, æqualia iuncta in minorem par­tem &longs;uperficiei.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>241</cell> |
| <s>At CD e&longs;t æqualis Sinui Recto anguli <lb/>CAD ob&longs;eruati; e&longs;t &longs;iquidem CD æqualis <lb/>&longs;inui complementi anguli C. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Igitur quæ <lb/>Ratio e&longs;t ip&longs;ius DE Sinus Ver&longs;i complemen­<lb/>ti anguli ob&longs;eruati, ad DC Sinum anguli A <lb/>ob&longs;eruati, ea e&longs;t ip&longs;ius altitudinis notæ BA, <lb/>ad| quæ&longs;itam terræ &longs;emidiametrum BC. <!-- KEEP S--></s> | <cell>CCX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ ad æquales angulos ab eodem puncto peripheriæ circuli refle­ctantur, nece&longs;&longs;e e&longs;t angulos cum dimetiente factos æquales e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde ma­nife&longs;tum e&longs;t, protractam diametrum angulum &longs;uppo&longs;itum per æqualia di­uidere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Quarè &longs;inum anguli ob&longs;eruati 99997.67348 <lb/>deme ex Radio, & remanet 232652. Sinus <lb/>Ver&longs;us complementi.Iam &longs;i fiat vt 232652. <lb/>ad 99997.67348, ita nota altitudo ped. <!-- REMOVE S--><lb/>480. ad ped. <!-- REMOVE S-->20631193, eadem inuenitur <lb/>&longs;emidiameter, quæ &longs;uperiùs per Algebram <lb/>innotuit. </s> | <cell>242</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXI.</cell> |
| </p><p type="margin"> | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ ex duobus punctis peripheriam contingentes, in eandem par­tem protrahantur, &longs;emper magis di&longs;tabunt inuicem ea ex parte, & nun­quam concurrent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>243</cell> |
| <s><margin.target id="note36"/><emph type="italics"/>XXXVI <lb/>Idem aliter <lb/>et breui&longs;&longs;i­<lb/>mè.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Si perfici res commodè po&longs;&longs;it &longs;inè <lb/><arrow.to.target n="note37"/><lb/>inue&longs;tigatione anguli, quem cum perpendi­<lb/>culo facit opticus radius &longs;phæricam terræ &longs;u­<lb/>perficiem tangens, angulum illum libens <lb/>prætermitterem: vix enim &longs;cio, quàm exa­<lb/>ctè deprehendi queat, quamuis organis di­<lb/>ligenti&longs;&longs;imè elaboratis non caream. </s></p><p type="margin"> | <cell>CCXII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ab eodem puncto ad circuli peripheriam lineæ quotuis ducantur, tres inue­nire lineas, quæ non in alium punctum reflectentur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><margin.target id="note37"/><emph type="italics"/>XXXVII <lb/>Quam exa­<lb/>ctè ob&longs;erua. </s> | <cell>244</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>ri po&longs;sint <lb/>anguli.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CCXIII.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Omnem mihi eximo &longs;crupulum, <lb/>&longs;i quando contingat in Quadrante lineas, in <lb/>quibus minuta di&longs;tinguuntur, ita obliquè &longs;e­<lb/>cari â perpendiculo, vt anceps hæream, in <lb/>quam minuti partem cadat, cum tame&ntail; <lb/>etiam ip&longs;as minutorum minutias per&longs;equi <pb xlink:href="018/01/080.jpg" pagenum="72"/>operæ pretium &longs;it. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ito circulo, atque in eius peripheria puncto &longs;ignato, lineas contingentes ultra cítraque, & eam ab ip&longs;omet deducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>245</cell> |
| <s>Latus vnum Quadran­<lb/>tis ita duplico, vt iam perpendiculum non <lb/>ex circuli centro, &longs;ed ab extremâ diametro <lb/>pendeat, & ob&longs;eruationem in&longs;tituo: hinc <lb/>enim &longs;æpiùs fit, vt &longs;ilum &longs;ericum crudum, <lb/>ex quo pilula plumbea &longs;u&longs;penditur, minùs <lb/>obliquè lineam minutorum &longs;ecet, quàm &longs;i <lb/>ex centro penderet: Et quoniam angulus ad <lb/>peripheriam &longs;ubduplus e&longs;t anguli ad cen­<lb/>trum, notæ verò graduum & minutoru&mtail; <lb/>Quadrantis limbo appo&longs;itæ indicant angulos <lb/>ad centrum, angulus à perpendiculo nota­<lb/>tus, ex. gr. 1. 45 1/2, bifariam diuiditur, & <lb/>quæ&longs;itus angulus e&longs;t, gr. o. m. 52. &longs;ec. 45. <lb/>Quare &longs;i qua labes ob&longs;eruationi adhæreat, <lb/>pauculis &longs;crupulis &longs;ecundis definitur. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Dari id quidem facilè pote&longs;t &longs;y­<lb/>derum ob&longs;eruatori; in tantâ nimirum di&longs;tan­<lb/>tiâ ip&longs;ius organi magnitudo, quantacunque <lb/>demùm illa &longs;it, planè euane&longs;cit; ac proinde <lb/>i&longs;ta, vt ita dicam, virtualis duplicatio Qua­<lb/>drantis nihil officit. </s> | <cell>CCXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i extra circulum duo puncta æqualiter à centro di&longs;tantia &longs;ignentur, erit pun­ctum reflexionis æqualis in medio arcus intercepti inter lineas, quæ à centro ducuntur ad illa puncta.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uerò unum centro proximius fuerit altero, punctum æqualitatis in peripheria tantò longius, uer&longs;us breuiorem line­am, quantò punctum aliud à centro magis di&longs;teterit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>At verò telluris ma­<lb/>gnitudinem indaganti ex radio optico, res <lb/>non ita in plano e&longs;t: &longs;i enim oculum centro <lb/>Quadrantis admoueas ita, vt latus alterum <lb/>in&longs;trumenti congruat lineæ visûs, reliquum <lb/>verò latus fuerit, vt dicebas, duplicatum; <lb/>angulus à perpendiculo & lineâ visûs ex cen­<pb xlink:href="018/01/081.jpg" pagenum="73"/>tro, non e&longs;t æqualis angulo à perpendiculo, <lb/>& lineâ visûs ex extremâ diametro, quia pa­<lb/>rallelæ e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt duæ lineæ eunde&mtail; <lb/>circuli quadrantem tangentes. </s> | <cell>245</cell> |
| | </row> |
| <s>Oculus au­<lb/>tem in extremâ diametro po&longs;itus, vtpotè <lb/>magis à tellure remotus, plus terræ videt &longs;ub <lb/>minore angulo: neque omninò contemnen­<lb/>da e&longs;t altitudinum differentia, &longs;i Quadrantis <lb/>Radius pedes quinque &longs;ecundùm longitudi­<lb/>nem habere ponatur; cum circuli in terrâ <lb/>maximi quantitas, quæ patet oculo decem <lb/>pedes alto, &longs;it ferè &longs;e&longs;quialtera eius, quæ pro­<lb/>&longs;picitur ab oculo quinque tantùm pedes à <lb/>terrâ remoto. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>CCXV.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Non eadem e&longs;t ratio; &longs;i in arenâ <lb/>litoreâ, ac in editâ turri, aut in colle ob&longs;er­<lb/>uationem, vt hìc &longs;upponimus, in&longs;tituas; cum <lb/>enim terræ &longs;emidiameter aucta oculi altitu­<lb/>dine &longs;it Secans Complementi anguli ob&longs;er­<lb/>uati, &longs;ecantes autem angulorum æqualiter <lb/>cre&longs;centium addant &longs;emper maiorem, & <lb/>maiorem differentiam, patet quàm modi­<lb/>cum anguli di&longs;crimen intercederet, &longs;i non <lb/>ad centrum Quadrantis, &longs;ed ad extremam <lb/>circuli diametrum applicaretur oculus i&ntail; <lb/>vltimum Horizontem directus &longs;ecundùm <lb/>regulam lateri Quadrantis parallelam. </s> | <cell>P<emph type="italics"/>unctum reflexionis punctorum inæqualiter di&longs;tantium à centro, æqualiter di&longs;tat à lineis, ductis à centro ad puncta æqualiter di&longs;tantia alterutrin­que.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>246</cell> |
| <s>Sed <lb/>quicquid de hoc e&longs;&longs;e contingat, certum e&longs;t <pb xlink:href="018/01/082.jpg" pagenum="74"/>oculo ad centrum applicato perpendiculum <lb/>indè &longs;u&longs;pen&longs;um cadere parallelum perpendi­<lb/>culo, quod ex extremâ diametro pendet, & <lb/>con&longs;tituere angulum cum diametro æqua­<lb/>lem illi, quem cum eâdem diametro facit <lb/>perpendiculum ex eius extremitate &longs;u&longs;pen­<lb/>&longs;um. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quare &longs;ola centri altitudo &longs;upra terræ <lb/>&longs;uperficiem, a&longs;&longs;umenda e&longs;t tanquam oculi <lb/>ob&longs;eruatoris altitudo. </s></p><p type="main"> | <cell>CCXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint circuli duo inæquales, & extra utrunqúe punctum ad illud ex mi­nore reflexè per magnam partem minoris à maiore perueuire pote­runt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vel &longs;i minùs placeat perpendiculo <lb/>vti, Quadrantis latus horizontaliter iacens <lb/>duplicetur, & in extremâ diametro fiat cen­<lb/>trum, circa quod conuer&longs;a dioptra tanti&longs;per <lb/>eleuetur, dum linea fiduciæ congruat radio <lb/>optico terram tangenti; nam &longs;emi&longs;sis anguli <lb/>ad centrum facti cum latere horizontaliter <lb/>iacente in&longs;i&longs;tentis eidem arcui, e&longs;t angulus <lb/>depre&longs;sionis infra horizontem, æqualis an­<lb/>gulo ACD facto in centro terræ; cuius com­<lb/>plementum e&longs;t quæ&longs;itus angulus CAD. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>247</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> An non operæ pretium facturus e&longs;­<lb/>&longs;et, qui illud demum in praxim deduceret, <lb/>quod ego olim aliud ne&longs;cio quid meditans <lb/>perficiendum iu&longs;si, &longs;ed aliis curis di&longs;tractus <lb/>ad exitum non perduxi? </s> | <row> |
| | <cell>CCXVII.</cell> |
| <s>Duxeram in plano <lb/>verticali lineam horizontalem longam pe­<lb/>des Rom. <!-- REMOVE S-->ferè quinquaginta, & in eius ex­<lb/>tremo puncto, quod eam cæli plagam re-<pb xlink:href="018/01/083.jpg" pagenum="75"/>&longs;peciebat, in qua aliquid occurrebat ob&longs;er­<lb/>uandum, axiculum ritè infigi curaui, circa <lb/>quem po&longs;&longs;et dioptra conuerti. </s> | <cell>O<emph type="italics"/>culus uidet partem &longs;uperficiei<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ illuminatam à<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ole per radios reflexos à<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis corpore: nec tamen pote&longs;t uidere imaginem ip&longs;ius in<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>una tanquam in &longs;peculo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>248</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Erat autem <lb/>animus parare regulam longam pedes 42, <lb/>cuius latitudo 4. digitos, cra&longs;&longs;ities aute&mtail; <lb/>duos digitos obtineret; &longs;ic enim fieri po&longs;&longs;e <lb/>&longs;perabam, vt latitudine in altitudinem con­<lb/>uersâ, regula non adeò grauis horizontali­<lb/>ter con&longs;tituta, & &longs;ecundum alteram extremi­<lb/>tatem axiculo in&longs;erta, non &longs;inuaretur, nec <lb/>à &longs;uâ rectitudine deflecteret: cùm maximè <lb/>decreui&longs;&longs;em ita illi aliam regulam breuiorem <lb/>&longs;ubiicere, in modum vectis primi generis, vt <lb/>inferiorem regulam premens eleuarem &longs;u­<lb/>periorem, quæ circiter duas tertias &longs;uæ lon­<lb/>gitudinis partes (hoc e&longs;t circiter pedem ab <lb/>axiculo, circa quem volueretur, trige&longs;imum) <lb/>&longs;u&longs;tentata à &longs;uppo&longs;ito vecte non e&longs;&longs;et adeò <lb/>obnoxia inflexioni. </s> | <cell>CCXVIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem maculæ<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Tum regulæ longitudi­<lb/>ne in pedes di&longs;tinctâ; accipiendi erant pedes <lb/>41 2/3, vt e&longs;&longs;ent in vniuer&longs;um vnciæ 500; cum <lb/>enim pedis vncia ita &longs;en&longs;ibiliter in laminâ <lb/>metallicâ diuidi queat in particulas 50 vt ha­<lb/>beantur vnciæ particulæ cente&longs;imæ, erat Ra­<lb/>dius circuli de&longs;cribendi partium 50000, &longs;ub­<lb/>duplus numeri, qui habetur in Canone Tri­<lb/>gonometrico communi. </s> | <cell>248</cell> |
| | </row> |
| <s>Quare &longs;i hoc Ra­<lb/>dio in plano verticali de&longs;cribatur arcus, & <pb xlink:href="018/01/084.jpg" pagenum="76"/>ad lineam horizontalem excitetur perpendi­<lb/>cularis æqualis Tangenti gr. <!-- REMOVE S-->1. (accepto &longs;e. <lb/></s> | <row> |
| | <cell>CCXIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem eorum quæ apparent circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem &longs;peculo in aqua po&longs;ito decla­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>150</cell> |
| <s>&longs;emi&longs;&longs;e numeri Canonis in partibus vnciæ <lb/>cente&longs;imis) ab&longs;cindi poterit ex arcu gradus <lb/>vnus, cuius &longs;inus parum di&longs;tabit à palmo <lb/>Romano architectonico. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quare facilè pote­<lb/>rit arcus in 60 minuta diuidi, & ex eodem <lb/>centro interuallo maiore de&longs;cripto alio arcu, <lb/>poterunt duci lineæ tran&longs;uer&longs;æ, in quibus <lb/>minutorum partes &longs;exage&longs;imæ di&longs;tingui po­<lb/>terunt, prout moris e&longs;t. </s> | <cell>CCXX.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am cur<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ol æ&longs;tiuis diebus exoriens umbram ad meridiem, cum in meridie ad boream mittat, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Hoc in&longs;trumento pa­<lb/>rato angulum depre&longs;sionis in&longs;ra horizontem, <lb/>&longs;eu potiùs infra lineam horizonti parallelam, <lb/>tam clarè po&longs;&longs;umus deprehendere, vt nihil <lb/>reliquum <gap/>quod de&longs;ideremus. </s></p><p type="main"> | <cell>252</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Nec omnibus nec vbique locorum <lb/>commodum erit tuum hoc in&longs;trumentum <lb/>fabricari, quod vel vni loco affixum &longs;it opor­<lb/>tet, vel ægerrimè transferri po&longs;&longs;it. </s> | <row> |
| | <cell>CCXXI.</cell> |
| <s>Ne&longs;cio <lb/><arrow.to.target n="note38"/><lb/>quo fato adhuc penès me in &longs;emilacerâfffff pa­<lb/>gellâ durat &longs;chedia&longs;ma hoc, quo ante men­<lb/>&longs;es aliquot cuidam, qui &longs;e in Geometriæ pra­<lb/>xi exercens dolebat nullum hactenus à &longs;e ad­<lb/>hibitum in&longs;trumentum, cui citrà in&longs;ignis <lb/>erroris &longs;u&longs;picionem po&longs;&longs;et fidere, organum <lb/>propo&longs;ui, quod & facilè con&longs;truitur, & vix <lb/>vllum relinquit errandi periculum, prout ip&longs;a <lb/>docuit experientia. </s> | <cell>M<emph type="italics"/>agnitudo<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ & cæterorum a&longs;trorum digno&longs;citur ex proportione alio­rum ad eam iuxta di&longs;tantiam: ip&longs;ius uerò iuxta rationem pupillæ ad<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>u­nam di&longs;tantiæ ratione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>354</cell> |
| <s>In triangulum còag­<!--<pb xlink:href="018/01/085.jpg"/><pb xlink:href="018/01/086.jpg"/> | </row> |
| NOTE: fig15 and fig16 extend over 2 pages | <row> |
| <figure id="id.018.01.086.1.jpg" xlink:href="018/01/086/1.jpg"/><pb xlink:href="018/01/087.jpg"/><pb xlink:href="018/01/088.jpg"/><figure id="id.018.01.088.1.jpg" xlink:href="018/01/088/1.jpg"/><pb xlink:href="018/01/089.jpg"/><figure id="id.018.01.089.1.jpg" xlink:href="018/01/089/1.jpg"/>--><pb xlink:href="018/01/090.jpg" pagenum="77"/>mentatis tribus tigillis, ducatur recta AB <lb/>vnciarum 10. ex. </s> | <cell>CCXXII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates quæ æquales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt in eodem genere, maius tamen & minus recipiunt, &longs;unt in proportione pote&longs;tatis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>gr. <!-- REMOVE S-->& &longs;uper eâ fiat triangu­<lb/>lum æquilaterum AEB. </s> | <cell>255</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXIII.</cell> |
| <s>Quod &longs;i tigilli ni­<lb/>mis longi e&longs;&longs;ent, interuallo A<emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> de&longs;cribantur <lb/>duo arcus &longs;e inuicem &longs;ecantes in <emph type="italics"/>i<emph.end type="italics"/>, & inter­<lb/>uallo A<emph type="italics"/>u<emph.end type="italics"/> arcus &longs;e &longs;ecantes in <emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>: per hæc enim <lb/>puncta ductâ lineâ ex A, accipi poterit AE <lb/>æqualis ip&longs;i AB, & erit angulus BAE gr. <!-- REMOVE S-->60. <lb/>Relinquitur autem tigillus EF longior, vt in <lb/>FA &longs;ecundùm rectam EA productam in F <lb/>con&longs;tituatur tubulus H infundibuli in mo­<lb/>rem excauatus, per quem vi&longs;us rectâ traii­<lb/>ciatur in de&longs;tinatum &longs;copum per aciculam <lb/>in E perpendiculariter erectam, ex qua de­<lb/>pendet perpendiculum; hoc enim facit cum <lb/>lineâ EA angulum di&longs;tantiæ obiecti à verti­<lb/>ce ob&longs;eruatoris. </s> | <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates quæ actu æquales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt, in nulla proportione actu e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>256</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>Quantitas verò huius an­<lb/>guli per Trigonometriam reperitur ex datis <lb/>lateribus AE, & A<emph type="italics"/>u<emph.end type="italics"/> & angulo <emph type="italics"/>u<emph.end type="italics"/> AE compre­<lb/>hen&longs;o gr. <!-- REMOVE S-->60. ex con&longs;tructione. </s> | <cell>CCXXIIII.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>eque temporis totius, ut imaginamur, ip&longs;um e&longs;&longs;e infinitum, neque æui ui­tarum proportio ulla e&longs;t ad tempus, quod pote&longs;tate e&longs;t, utpotè diem<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| <s>Vel &longs;i fortè <lb/>breuiùs operari placeat, fingatur ex E puncto <lb/>in &longs;emi&longs;&longs;em lateris AB cadere linea perpen­<lb/>dicularis, cuius quantitas facilè innote&longs;cit: <lb/>deinde illâ a&longs;&longs;umptâ vt Radio, vt Tangent&etail; <lb/>verò di&longs;tantiâ perpendiculi à medio lineæ <lb/>AB, angulus quæratur, quem facit perpen­<lb/>diculum cum fictâ illâ perpendiculari; hic <lb/>enim angulus additus gradibus 30. &longs;i perpen­<pb xlink:href="018/01/091.jpg"/><figure id="id.018.01.091.1.jpg" xlink:href="018/01/091/1.jpg"/><pb xlink:href="018/01/092.jpg" pagenum="78"/>diculum cadat vltra &longs;emi&longs;&longs;em lineæ AB; <lb/>demptus autem ex gr. <!-- REMOVE S-->30. &longs;i cadat citrà &longs;e­<lb/>mi&longs;&longs;em, dabit angulum di&longs;tantiæ à vertice <lb/>quæ&longs;itum. </s> | <pb xlink:href="015/01/018.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>uel men&longs;em.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quod &longs;i di&longs;tantia à vertice exce&longs;­<lb/>&longs;erit gr. <!-- REMOVE S-->60 perpendiculum cadet extrà latus <lb/>BE; idcirco &longs;u&longs;pendendum èrit ex I puncto, <lb/>quod bifariam diuidit rectam AE; & &longs;iqui­<lb/>dem obiectum in Horizonte fuerit, perpen­<lb/>diculum ex I cadet in B, &longs;i verò &longs;upra Hori­<lb/>zontem, cadet in latus AB, &longs;i demum infra <lb/>lineam Horizonti parallelam depre&longs;&longs;um fue­<lb/>rit, cadet perpendiculum in latus BE: &longs;em­<lb/>per autem in note&longs;cet angulus factus à perpen­<lb/>diculo & lineâ FI visûs, dantur enim vel la­<lb/>tera IA & AB, vel IE & EB cum angulo <lb/>comprehen&longs;o: vel &longs;altem in vtroque latere <lb/>de&longs;ignari poterit punctum, in quod ad rectos <lb/>angulos cadit linea ex I. <!-- KEEP S--></s> | <cell>256</cell> |
| | </row> |
| </p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>CCXXV.</cell> |
| <s><margin.target id="note38"/><emph type="italics"/>XXXVIII <lb/>V&longs;us Tri­<lb/>goni æqui­<lb/>lateri ad <lb/>ob&longs;eruandos <lb/>angulos, in <lb/>quo vix er­<lb/>rari po&longs;sit à <lb/>Geometra.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>P<emph type="italics"/>roportio media non e&longs;t ex ratione agentis, &longs;ed patientis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>256</cell> |
| <s>Vt verò in quàm minimas particulas di­<lb/>ui&longs;am haberet rectam AB, iubebam duci <lb/>AC æqualem vni ex ijs partibus, in quas pri­<lb/>mò di&longs;tinctam eam po&longs;uimus, nempe i&ntail; <lb/>vncias pedis, & perfici parallelogrammum <lb/>ABDC. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Tum diuisâ AC, & BD in quinque <lb/>æquales partes, & ductis parallelis ip&longs;i AB, <lb/>inter po&longs;tremas <emph type="italics"/>a d<emph.end type="italics"/> & CD ducatur diagona­<lb/>li; C <emph type="italics"/>d<emph.end type="italics"/>; & diui&longs;is pariter &longs;ingulis vncijs i&ntail; <lb/>quinque partes, vt factum hìc e&longs;t in vnciâ <pb xlink:href="018/01/093.jpg" pagenum="79"/>quintâ, ducantur lineolæ parallelæ ip&longs;i CA, <lb/>donec diagonalem attingant: & his paratis <lb/>habetur vncia AC diui&longs;a in partes 500, vel <lb/>&longs;altem in 250, &longs;i differentia inter duas pro­<lb/>ximas lineolas &longs;en&longs;ibilis non &longs;it. </s></p><p type="main"> | <cell>CCXXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio &longs;ublimis non con&longs;i&longs;tit in magnitudine, &longs;ed ordine, iuxta quem diffe­rentia e&longs;t eius quod e&longs;t ante & po&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quamuis autem tam exiguum triangu­<lb/>lum AEB non &longs;it aptum ad acutiores angu­<lb/>los inueniendos, con&longs;tat tamen po&longs;&longs;e illud <lb/>&longs;inè magno incommodo con&longs;trui ita, vt pe­<lb/>des aliquot &longs;ingula latera obtineant; & tunc <lb/>etiam minores angulorum particulæ innote­<lb/>&longs;cent. </s> | <cell>257</cell> |
| | </row> |
| <s>Quod &longs;i quando res &longs;it quàm exa­<lb/>cti&longs;simè perficienda, poterit lateri FE addi <lb/>regula, ex cuius extremo &longs;ecundùm rectam <lb/>AE productam &longs;u&longs;pendatur perpendiculum, <lb/>perinde enim erit ac &longs;i totum triangulum <lb/>augeretur. </s> | <row> |
| | <cell>CCXXVII.</cell> |
| <s>At &longs;i ex editiore loco deor&longs;um <lb/>&longs;pectandum &longs;it, & perpendiculum ex I &longs;u­<lb/>&longs;pen&longs;um cadat in latus EB tam propè ip&longs;um <lb/>B, vt non facilè po&longs;sint particulæ numera­<lb/>ri, erigatur ad latus AE regula perpendicu­<lb/>laris, in qua recta ex B per I ducta faciat an­<lb/>gulum EIG rectum, & &longs;umatur IG æqualis <lb/>ip&longs;i IE, & ex G &longs;u&longs;pendatur perpendiculum, <lb/>quod intelligatur cadere ex. </s> | <cell>V<emph type="italics"/>itæ iuxta numerum perfectionum in comparatione ad cogitationem no­&longs;tram proportionem quandam habent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>259</cell> |
| <s>gr. <!-- REMOVE S-->in R. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem &longs;cientiæ futurorum & cæterorum occultorum con&longs;idera­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Si <lb/>enim concipiatur ex I aliud perpendiculum <lb/>IS, vtique linea IG incidens in duas paralle­<lb/>las IS, & GR facit angulum SIB externum <pb xlink:href="018/01/094.jpg" pagenum="80"/>æqualem interno RGI: inuento igitur RGI, <lb/>innote&longs;cit angulus, quem cum perpendicu­<lb/>lo facit linea vi&longs;ualis AE. <!-- KEEP S--></s> | <cell>260</cell> |
| | </row> |
| <s>Cum itaque IE & <lb/>IG æquales &longs;int & ad angulum rectum, con­<lb/>ceptâ rectâ EG angulus EGI e&longs;t gr. <!-- REMOVE S-->45, cui <lb/>æqualis reliquus GEI additus angulo BEA gr. <!-- REMOVE S--><lb/>60. fit totus angulus GER gr. <!-- REMOVE S-->105; latus au­<lb/>tem EG &longs;ubtendens angulum rectum, no­<lb/>tum e&longs;t, cum nota &longs;int latera IG, & IE; de­<lb/>mum notum e&longs;t latus ER. </s> | <row> |
| | <cell>CCXXIX.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>ncorporea omnia unum &longs;unt, neque numerus e&longs;t eorum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>261</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio incorporeorum a&longs;cendentium &longs;emper maior e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s>Quare ex notis <lb/>lateribus EG & ER vnâ cum angulo com­<lb/>prehen&longs;o inuenitur angulus EGR, qui dem­<lb/>ptus ex EGI gr. <!-- REMOVE S-->45. relinquit notum RGI <lb/>æqualem angulo SIB; & &longs;ic innote&longs;cit angu­<lb/>lus SIE æqualis angulo, quem facit linea vi­<lb/>&longs;ualis EA <expan abbr="cũ">cum</expan> lineâ AT iungente oculum ob­<lb/>&longs;eruatoris cum centro terræ. </s> | <cell>262</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXXI.</cell> |
| <s>Cum igitur &longs;atis <lb/>amplum huiu&longs;modi triangulum facilè po&longs;si­<lb/>mus con&longs;truere, etiam additâ regulâ IG, & <lb/>alibi diui&longs;am vnciam habere po&longs;simus i&ntail; <lb/>partes &longs;altem cente&longs;imas eâ methodo, quam <lb/>indicat Adrianus Metius in &longs;uâ Geometriâ, <lb/>patet fieri po&longs;&longs;e, vt quàm euidenti&longs;simè in­<lb/>note&longs;cat angulus ille, quem ob&longs;eruatum &longs;up­<lb/>ponebam ad inue&longs;tigandam terræ magnitu­<lb/>dinem. </s> | <cell>T<emph type="italics"/>res e&longs;&longs;e mundos atque inter ip&longs;os nullam e&longs;&longs;e proportionem: nec numero eos definiri.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>263</cell> |
| <s>Sed mi&longs;sis organis ad in&longs;titutum <lb/>redeamus. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Audiui haud ita pridem hominem, <pb xlink:href="018/01/095.jpg" pagenum="81"/>qui ex maximâ visûs di&longs;tantiâ, &longs;eu Hori­<lb/><arrow.to.target n="note39"/><lb/>zontis Phy&longs;ici &longs;emidiametro, totius telluris <lb/>&longs;emidiametrum colligere &longs;e po&longs;&longs;e cen&longs;eban. </s> | <cell>CCXXXII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis quanto uelocior e&longs;t tanto propior e&longs;t & magis &longs;imilflimus quieti.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <s><lb/>Primùm verò &longs;tatuebat, quod certum e&longs;t, ab <lb/>iis qui de maximâ visûs di&longs;tantiâ di&longs;putant, <lb/>non eam inquiri, quæ vel ab oculis variè af­<lb/>fectis, vel à diuersâ corporum videndorum <lb/>magnitudine, vel ab inæquali &longs;pecierum, <lb/>quas vocant, intentionalium, quibus obie­<lb/>ctum repræ&longs;entandi vis ine&longs;t, diffu&longs;ione ea­<lb/>rumue inten&longs;ione petenda e&longs;t. </s> | <cell>264</cell> |
| | </row> |
| <s>Nemo enim <lb/>ignorat, &longs;i i&longs;ta &longs;pectentur, fieri non po&longs;&longs;&etail;, <lb/>vt certa visûs di&longs;tantia vniuer&longs;im præ&longs;criba­<lb/>tur. </s> | <row> |
| | <cell>CCXXXIII.</cell> |
| <s>Acribus &longs;iquidem & acutis oculis longè <lb/>remotiora patere con&longs;tat, quàm hebetiori­<lb/>bus, quos languidiores radii procul immi&longs;si <lb/>ad vi&longs;um non excitant. </s> | <cell>Q<emph type="italics"/>uod e&longs;t in mundo incorporeo æternum e&longs;t, beatum, &longs;ecurum, immutabile &longs;ecundum locum, &longs;olum iuxta e&longs;&longs;entiam fit: iuxta quod uelut à leui &longs;u­&longs;urro aquæ & aura æ&longs;tiua demulcetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>270</cell> |
| <s>Vbi verò obiectum <lb/>corpus non oculorum vitio latet, &longs;æpè &longs;uâ <lb/>&longs;e paruitate ita protegit, vt admi&longs;si à pupillâ <lb/>radii in tenui&longs;simum angulum coale&longs;centes <lb/>eam demùm afficiant Retinæ particulam, <lb/>quæ eum &longs;en&longs;um omnem effugiat, &longs;entiendi <lb/>quoquè munere &longs;olitaria fungi non pote&longs;t: <lb/>vt proinde Dioptrica &longs;ub&longs;idiarias lentes vi­<lb/>treas in tubo&longs;picillo ritè di&longs;po&longs;itas mortali­<lb/>bus tran&longs;mi&longs;erit, quarum ope inflexi Radii <lb/>ampliorem angulum con&longs;tituant, ideòqu&etail; <lb/>maiorem Retinæ particulam ad videndum <pb xlink:href="018/01/096.jpg" pagenum="82"/>proritent. </s> | </row> |
| | </table> |
| <s>Sed & illud maximè ambiguam <lb/>facit visûs di&longs;tantiam, quod pro di&longs;pari luce, <lb/>qua corpora imbuuntur, di&longs;par quoque exi­<lb/>gunt interuallum, vt &longs;ub a&longs;pectum cadant: <lb/>&longs;ic aliquando Perigæam Lunam, quæ ant&etail; <lb/>pauculas horas ferè pleno orbe immen&longs;&atail; <lb/>collucebat, &longs;ereno cœlo ami&longs;&longs;am quærimus, <lb/>&longs;i fortè eius centrum in terre&longs;tris vmbræ a­<lb/>xem inciderit; cum tamen eadem tenebra­<lb/>rum immunis, quamuis Apogæa Soli pa­<lb/>riter Apogæo oppo&longs;ita, &longs;ponte in oculos <lb/>incurrat. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="id000041">FINIS.</s> |
| <s>Ea nimirum quamuis remotior&atail; <lb/>con&longs;piciuntur, quæ vberiori lumine &longs;iuè in­<lb/>nato, & in&longs;ito, &longs;iuè extrin&longs;ecùs mutuato per­<lb/>funduntur. </s></p><p type="margin"> | </p> |
| | <pb xlink:href="015/01/019.jpg"/> |
| <s><margin.target id="note39"/><emph type="italics"/>XXXIX <lb/>Maxima vi­<lb/>&longs;us di&longs;tan­<lb/>tia ex qui­<lb/>bus debeat <lb/>definiri.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </section> |
| | </front> |
| <s>Semotis igitur omnibus hi&longs;ce impedi­<lb/>mentis, per quæ fieret, quominùs certi ali­<lb/>quid de visûs di&longs;tantiâ &longs;tatui po&longs;&longs;et; phy&longs;ici <lb/>horizontis &longs;emidiameter ex ipsâ terreni glo­<lb/>bi configuratione petenda e&longs;t. </s> | <body> |
| | <chap> |
| <s>Cum enim <lb/>vetus ille error opinantium terræ faciem æ­<lb/>quabili planitie diffu&longs;am iam dudum exta­<lb/>buerit, & nemo &longs;it, qui pilæ in &longs;peciem ter­<lb/>ras ac maria vndique in &longs;e&longs;e nutibus &longs;uis con­<lb/>globata non intelligat; nemo pariter ambi­<lb/>gat, quin ob conuexam huiu&longs;ce globi &longs;uper­<lb/>ficiem, inclinatis nimirùm partibus, &longs;eque <lb/>oculo &longs;ubducentibus, a&longs;pectus omnis quan­<pb xlink:href="018/01/097.jpg" pagenum="83"/>tumuis acerrimus certis terminis circum­<lb/>&longs;cribatur. </s> | <pb pagenum="1" xlink:href="015/01/020.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s>Hinc circulus partem hanc a&longs;pe­<lb/>ctabilem à latente di&longs;pe&longs;cens, Horizontis <lb/>Phy&longs;ici nomine donatus e&longs;t, vt ab eo &longs;ecer­<lb/>natur Horizonte, qui tellurem in duo hemi­<lb/>&longs;phæria &longs;egregans, quia non oculo, &longs;ed <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <lb/>ratione comprehendi pote&longs;t, Rationalis di­<lb/>citur. </s></p><p type="main"> | <s id="id000042">HIERONYMI CAR<lb/>DANI MEDIOLANENSIS, CI­<lb/>VISQVE BONONIENSIS, MEDICI <lb/>de Proportionibus, &longs;eu Ope­<lb/>ris Perfecti <lb/>LIBER QVINTVS.</s> |
| | </p> |
| <s>Quamuis autem Phy&longs;ici Horizontis dia­<lb/>meter tota intrà terræ cra&longs;situdinem deliteat, <lb/>quippe quæ recta e&longs;t linea arcui illi &longs;ubten&longs;a, <lb/>qui extremis terminis oculi Ortum Occa­<lb/>&longs;umque circum&longs;picientis intercluditur: quia <lb/>tamen arcus huiu&longs;modi exiguo di&longs;crimin&etail; <lb/>quod vix &longs;ub &longs;en&longs;um ca­<lb/><figure id="id.018.01.097.1.jpg" xlink:href="018/01/097/1.jpg"/><lb/>dat, &longs;ubten&longs;æ rectæ li­<lb/>neæ longitudinem &longs;upe­<lb/>rat; ideò non abs re ar­<lb/>cus ip&longs;e pro phy&longs;ici hori­<lb/>zontis &longs;emidiametro in­<lb/>di&longs;criminatim v&longs;urpatur; <lb/>huiu&longs;ce &longs;emi&longs;sis maxi­<lb/>mam obiecti a&longs;pectabilis <lb/>di&longs;tantiam metitur. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000043">Prima diffinitio.</s> |
| <s>Ex his &longs;ic ille argumentabatur. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Sit arcus <lb/><arrow.to.target n="note40"/><lb/>AB men&longs;ura di&longs;tantiæ vi&longs;us, qui non à rectâ <lb/>lineâ &longs;en&longs;ibiliter deflectat<gap/>e&longs;t igitur AB recta <lb/>perpendiculariter in&longs;i&longs;tens rectæ DC: radius <pb xlink:href="018/01/098.jpg" pagenum="84"/>autem opticus DB terram tangens facit cum <lb/>&longs;emidiametro angulum DBC rectum. </s> | <s id="id000044">Proportio ab Euclide &longs;ic de&longs;cribitur, Quòd <lb/>&longs;it duarum quantitatum eiu&longs;dem generis, <lb/>quod ad magnitudinem attinet, compara­<lb/>tio certa.</s> |
| | </p> |
| <s>Igi­<lb/>tur recta AB ab angulo recto ad B cadens i&ntail; <lb/>ba&longs;im perpendicularis, e&longs;t medio loco pro­<lb/>portionalis inter &longs;egmenta DA & AC. <!-- KEEP S--></s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000045">Secunda diffinitio.</s> |
| <s>Qua­<lb/>rè diui&longs;o quadrato maximæ visûs di&longs;tantiæ <lb/>AB per altitudinem AD, prouenit quæ&longs;it&atail; <lb/>terræ &longs;emidiameter AC. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Verùm arcum <lb/>pro rectâ lineâ a&longs;&longs;umere parùm Geometri­<lb/>cum e&longs;t. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000046">Proportiones per &longs;imilitudinem <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <lb/>cùm quantitas quantitati <expan abbr="compara&ttilde;">comparatur</expan> alterius <lb/>generis, cui fingitur æqualis e&longs;&longs;e pote&longs;tate.</s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note40"/><emph type="italics"/>XXXX <lb/>Abu&longs;us li­<lb/>neæ curuæ <lb/>pro rect&atail;, <lb/>inutilis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000047">Velut &longs;i a b fingatur monas in comparatione <lb/>ad b c erit rectangulum a c æquale lineæ b c.</s> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ideò paruipendendendam cen&longs;ui <lb/>methodum, quæ mihi aliquando occurrit <lb/><arrow.to.target n="note41"/><lb/>per circulos Azimuthales; &longs;i nimirùm duo­<lb/>rum locorum, quorum alteruter ex alterius <lb/>editâ turri con&longs;pici queat, nota fuerit di&longs;tan­<lb/>tia, & poli altitudo. </s> | </p> |
| | <figure id="id.015.01.020.1.jpg" xlink:href="015/01/020/1.jpg"/> |
| <s>In &longs;ummâ enim turri <lb/>planum horizontale con&longs;tituatur, in eoque <lb/>meridiana linea de&longs;cribatur: tum ob&longs;eruetur <lb/>&longs;ub quo Azimutho locus alter con&longs;picuus <lb/>appareat: & ex his datis quæ&longs;ita eruantur. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000048">Tertia diffinitio.</s> |
| <s><lb/>Sit PAC loci Meridianus, vbi ob&longs;eruatio in­<lb/>&longs;tituitur<gap/>; Verticalis per vtrumque locum <lb/>tran&longs;iens AB, cum Meridiano faciat angu­<lb/>lum CAB ob&longs;eruatum; P verò &longs;it Polus, & <lb/>AP, BP &longs;int complementa nota datarum <lb/>poli eleuationum. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cum itaque in triangu­<lb/>lo &longs;phærico BAP nota &longs;int duo latera AP, <lb/>BP, & angulus BAP complementum angu­<pb xlink:href="018/01/099.jpg" pagenum="85"/>li ob&longs;eruati CAB ad duos rectos, inueniatur <lb/>AB in gradibus &longs;eu <lb/>graduum particulis. <lb/><figure id="id.018.01.099.1.jpg" xlink:href="018/01/099/1.jpg"/><lb/>Tum fiat vt AB pars, <lb/>inuenta ad totum cir­<lb/>culum, hoc e&longs;t gr. <!-- REMOVE S--><lb/>360, ita data duorum <lb/>locorum di&longs;tantia ad <lb/>aliud, & prodibunt <lb/>milliaria toti circulo <lb/>in terrâ maximo re&longs;pondentia. </s> | <s id="id000049">Proportio æqualis proportioni e&longs;t, cùm eodem modo termini <lb/>&longs;e habent inuicem in utraque</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000050">Quarta diffinitio.</s> |
| <s>Notâ autem <lb/>circularis peripheriæ quantitate neminem <lb/>Geometram diameter quæ&longs;ita latere poterit. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><lb/>Sed quoniam di&longs;tantia illa non adeò exigua <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t, quæ careat omni &longs;u&longs;picione abu­<lb/>sûs rectæ lineæ pro curuâ, ideò methodum <lb/>hanc inter qui&longs;quilias, à quibus parùm di­<lb/>&longs;tat, reieci. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000051">Proportiones &longs;ecundum genus notæ dicuntur, cùm nouimus, <lb/>quòd &longs;int maiores, aut minores. </s> |
| | <s id="id000052">Nam cùm æquales &longs;unt, &longs;imul ne<lb/>cesse e&longs;t, ut cogno&longs;camus genus, & &longs;peciem.</s> |
| <s><margin.target id="note41"/><emph type="italics"/>XXXXI <lb/>Secunda me <lb/>thodus in­<lb/>uestigandi <lb/>telluris am­<lb/>bitum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Id tamen per &longs;ummam iniuriam <lb/><arrow.to.target n="note42"/><lb/>factum: neque enim magnum intercedere <lb/>pote&longs;t di&longs;crimen, quod propo&longs;ito officiat: e&longs;t <lb/>&longs;cilicet di&longs;crimen minus datâ altitudine. </s> | <s id="id000053">Quinta diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Ex <lb/>altitudine enim BA pro&longs;piciénti pateat ar­<lb/>cus BD, quem &longs;ubtendit recta BD, Tan­<lb/>gens autem e&longs;t AD. <!-- KEEP S--></s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000054">Datum po&longs;itione e&longs;t: quod nece&longs;&longs;ariò ex po&longs;itis certam habet <lb/>quantitatem.</s> |
| <s>Con&longs;tat ex Archimede <lb/>lib. | </p> |
| | <p type="main"> |
| 1. de &longs;phær. & cyl. </s> | <s id="id000055">Sexta diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Tangentem AD ma­<lb/>iorem e&longs;&longs;e arcu BD, arcum autem BD maio­<lb/>rem rectâ BD &longs;ubtensâ: At duæ rectæ BD, <pb xlink:href="018/01/100.jpg" pagenum="86"/>BA &longs;imul &longs;umptæ maiores &longs;unt quàm AD, <lb/>igitur exce&longs;&longs;us ip&longs;ius <lb/><figure id="id.018.01.100.1.jpg" xlink:href="018/01/100/1.jpg"/><lb/>AD &longs;upra rectam BD <lb/>minor e&longs;t, quàm &longs;it <lb/>data altitudo BA; er­<lb/>go multò minor e&longs;t <lb/>exce&longs;&longs;us rectæ AD <lb/>tangentis &longs;upra ar­<lb/>cum BD, vel arcûs <lb/>BD &longs;upra rectam BD <lb/>&longs;ubten&longs;am. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000056">Datum &longs;impliciter dicitur, quod ex propo&longs;itis cogno&longs;ci pote&longs;t, <lb/>quantum &longs;it.</s> |
| <s>Ne verò <lb/>po&longs;itâ altitudine BA notabili, cen&longs;eret quis <lb/>in&longs;ignem quoque e&longs;&longs;e differentiam inter cur­<lb/>uam & rectam lineam, quæ locorum inter­<lb/>ualla metiatur, animaduertere oportet ar­<lb/>cum BD maiorem e&longs;&longs;e latere BD polygoni <lb/>in&longs;cripti, minorem autem latere EF polygo­<lb/>ni circum&longs;cripti: at exce&longs;&longs;us lateris EF ad la­<lb/>tus BD habet Rationem, quam EB ad BC. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><lb/>Vnde liquet manife&longs;tè, quàm modico di­<lb/>&longs;crimine differat arcus à rectâ vel &longs;ubtensâ <lb/>BD, vel tangente EF. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000057">Septima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note42"/><emph type="italics"/>XXXXII. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000058">Proportiones pote&longs;tate <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan>, quæ &longs;ub comparatione aliarum <lb/><expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> nece&longs;&longs;ariam habentium <expan abbr="cõnexionem">connexionem</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="cogno&longs;cun&ttilde;">cogno&longs;cuntur</expan>.</s> |
| <s><lb/>Differentia <lb/>longitudinis <lb/>inter arcum <lb/>et eius Tan­<lb/>gentem vel <lb/>&longs;ubten&longs;am.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Memini me aliquando calculos &longs;ubducen­<lb/>tem, quàm longè pateat vi&longs;us Romæ è &longs;um­<lb/>mo crucis apice, quæ ædis Apo&longs;tolorum <lb/>Principi &longs;acræ tholo incumbit. </s> | <s id="id000059">Hæ autem &longs;unt aliquando eiu&longs;dem generis, cum primis ut nu­<lb/>meri: aliquandò alterius, ut linearum & &longs;uperficierum, angulorum, <lb/>& arcuum: aliquando eiu&longs;dem generis, & diuer&longs;arum &longs;pecierum, <lb/>ut arcuum per &longs;inus, qua utuntur A&longs;tronomi.</s> |
| | </p> |
| <s>deprehendi&longs;­<lb/>&longs;e arcum DB gr. <!-- REMOVE S-->o. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000060">Octaua diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>m. </s> | <s id="id000061">Proportio homonyma dicitur duarum quantitatum diuer&longs;i ge</s> |
| | </p> |
| <s>23. &longs;tatuebam autem <lb/>in &longs;ingulos gradus milliaria Italica 60, vt <pb xlink:href="018/01/101.jpg" pagenum="87"/>nunc vulgaris fert opinio, crucis verò altitu­<lb/>dinem &longs;upra maris Mediterranci &longs;uperfi­<lb/>ciem ponebam palmorum, quorum v&longs;us ho­<lb/>diè e&longs;t apud Romanos architectos, circiter <lb/>700. Quare arcus BD erat mill. <!-- REMOVE S-->23. & Tan­<lb/>gens AD mill. (23 441/100000), di&longs;crimine vix pa&longs;­<lb/>&longs;uum 4 1/2. Quid igitur officiat, &longs;i quis pro <lb/>arcu BD a&longs;&longs;umat, aut &longs;ubten&longs;am BD, aut <lb/>tangentem EF, aut aliquam ex intermediis? </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000062"><arrow.to.target n="marg1"/><lb/>neris, &longs;ed alterius a b altero dependentium, uelut motus ad tem­ |
| | |
| | |
| <s><lb/>nullus &longs;iquidem oriri pote&longs;t error, qui &longs;ub <lb/>&longs;en&longs;um cadat. </s> | |
| | |
| <s>Quod &longs;i, vt &longs;æpè fieri pote&longs;t, <lb/>di&longs;tantiam BD decempedâ dimetiamur, ni­<lb/>hil erit quod de tuâ illâ methodo dubites, <lb/>Mer&longs;enne, non enim arcu pro rectâ abu­<lb/>teris. </s></p><p type="main"> | |
| | <pb pagenum="2" xlink:href="015/01/021.jpg"/>pus. </s> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Su&longs;picor Mer&longs;enne (detur hoc Ger­<lb/>mano candori) non tibi rectam pro arcûs <lb/>men&longs;urâ a&longs;&longs;umptam di&longs;plicui&longs;&longs;e; &longs;ed metho­<lb/>dum illam, quæ tibi nihil de Ptolemæo co­<lb/>gitanti occurrerat, demùm di&longs;plicui&longs;&longs;e faci­<lb/>lè crediderim, vbi eam veteribus quoquè <lb/>innotui&longs;&longs;e deprehendi&longs;ti: ideo illam inter <lb/>&longs;cruta reieci&longs;ti. </s> | <s id="id000063">Dicimus enim motum tardum, uel uelocem in comparatione <lb/>ad tempus.</s> |
| | </p> |
| <s>Ego quoque, vt vera nar­<lb/>rem, &longs;æpiùs doleo, quod veritatem tan­<lb/>quam peregrinam exceperim, qua&longs;i ad m&etail; <lb/>primum diuerti&longs;&longs;et; quam po&longs;tea alienum <lb/>limen triui&longs;&longs;e comperio: nec &longs;anè me pro­<lb/>bro&longs;is &longs;uis &longs;timulis vrget inuidentia, qua cæ­<pb xlink:href="018/01/102.jpg" pagenum="88"/>teris veritatis lumen inuideam; &longs;ed terret <lb/>calumnia, qua &longs;æpè apud iniquos iudices fur­<lb/>ti reus laboras, ni&longs;i id aliundè acceptum <lb/>&longs;ponte profitens mentiaris: perinde atque &longs;i <lb/>nemo &longs;olem po&longs;&longs;et intueri, qui alios de eius <lb/><arrow.to.target n="note43"/><lb/>luce narrantes non audierit. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000064"><margin.target id="marg1"/>C<emph type="italics"/>ar<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| <s>Simile quid in <lb/>hoc eodem Problemate mihi contigit expe­<lb/>riri. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cum enim locorum duorum AB di­<lb/>&longs;tantiam notam ponerem, ac complemen­<lb/>ta eleuationum poli; ob&longs;eruabam Solis di­<lb/>&longs;tantiam à vertice SA, quam per Tabulas <lb/>Anacla&longs;ticas, & Parallacticas corrigebam; <lb/>Tum ex complemento declinationis Solis <lb/>SP, complemento altitudinis Poli AP: & di­<lb/>&longs;tantia Solis à vertice SA, inquirebam angu­<lb/>lum ASP; ex quo inuento, vnâ cum latere <lb/>SP, & complemento altitudinis poli BP, <lb/>inueniebam SB, quod demptum ex SA re­<lb/>linquebat arcum BA quæ&longs;itum. </s> | <s id="id000065">Nona diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Hæc ta­<lb/>men methodus po&longs;t dies aliquos di&longs;plicuit, <lb/>cum animaduerterem ingenio&longs;um A&longs;trono­<lb/>mum eâdem viâ ince&longs;si&longs;&longs;e, & quidem fe­<lb/>liciùs non Solem &longs;ed &longs;ydera fixa vertici pro­<lb/>xima ob&longs;eruando, quæ nec parallaxi nec re, <lb/>fractioni &longs;unt obnoxia. </s></p><p type="margin"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000066">Proportionum aliæ dicuntur rhete, aliæ alogæ, rhetæ quæ &longs;unt <lb/>ut numeri ad numerum, alogæ quæ non &longs;unt numeri ad numerum.</s> |
| <s><margin.target id="note43"/><emph type="italics"/>XXXXIII. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><lb/>Tertia me­<lb/>thodus in­<lb/>uestigandi <lb/>ambitu&mtail; <lb/>terræ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000067">Decima diffinitio</s> |
| | </p> |
| <s>Cæterùm ne ab in&longs;titutâ quæ&longs;tione de­<lb/>flectamus, illud e&longs;t ob&longs;eruandum, quod &longs;i <lb/>cognitâ altitudine BA, & dato angulo ad A, <pb xlink:href="018/01/103.jpg" pagenum="89"/>vellet a&longs;&longs;umere triangulum rectangulum ad <lb/>B, vt notam faceret <lb/><figure id="id.018.01.103.1.jpg" xlink:href="018/01/103/1.jpg"/><lb/>di&longs;tantiam inter B & <lb/>D, &longs;ibique per&longs;uaderet <lb/>aut à ba&longs;i aut ab hy­<lb/>pothenusâ illius <expan abbr="triã-guli">trian­<lb/>guli</expan> exhiberi di&longs;tan­<lb/>tiam BD, longè di­<lb/>&longs;taret à veritate. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000068">Proportio rhete alia æqualis, alia multiplex, uel &longs;ubmultiplex: <lb/>alia unius partis exce&longs;&longs;us, aut defectus, alia plurium, quam &longs;uper­<lb/>partientem, aut &longs;upartientem uocant.</s> |
| <s>Du­<lb/>cta &longs;iquidem perpen­<lb/>dicularis BH longè <lb/>minor e&longs;t arcu BD, cum &longs;it Tangens &longs;e­<lb/>mi&longs;sis illius arcûs: hypothenu&longs;a verò AH <lb/>minor e&longs;t quàm tota Tangens AD, de­<lb/>fectu æquali ip&longs;i ba&longs;i BH; &longs;unt enim HB, <lb/>HD æquales, cùm vtraque &longs;it circulum <lb/>tangens ab eodem puncto H ducta. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Qua­<lb/>propter deberet aggregatum ex ba&longs;i BH <lb/>& hypothenusâ AH accipere, vt totam <lb/>AD haberet, quæ non multùm differt ab ar­<lb/>cu BD, ni&longs;i altitudo BA fuerit mons aut &longs;co­<lb/>pulus. </s></p><p type="main"> | <s id="id000069">Vndecima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Quod &longs;i tuus ille terrenæ magnitudinis <lb/><arrow.to.target n="note44"/><lb/>inue&longs;tigator lineam BD pro maximâ vi­<lb/>sûs di&longs;tantiâ a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et, illa vtique media <lb/>e&longs;t proportionalis, ex cuius quadrato per no­<lb/>tam altitudinem DA diui&longs;o prouenit tertius <pb xlink:href="018/01/104.jpg" pagenum="90"/>terminus, vnde terrena <lb/><figure id="id.018.01.104.1.jpg" xlink:href="018/01/104/1.jpg"/><lb/>&longs;emidiameter cogno&longs;ci­<lb/>tur, non tamen ip&longs;a &longs;e­<lb/>midiameter AG e&longs;t ter­<lb/>tius analogiæ terminus, <lb/>&longs;ed potius conflatum ex <lb/>DC, CB: latus enim v­<lb/>num trianguli rectan­<lb/>guli e&longs;t medium propor­<lb/>tionale inter differentiam <lb/>hypothenu&longs;æ ac reliqui lateris, & eorum ag­<lb/>gregatum: ac proinde vt AD ad DB, it&atail; <lb/>DB ad DCB. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000070">Cum diui&longs;o denominatore per numeratorem exit quantitas alo<lb/>ga, proportio dicitur aloga: &longs;i autem numerus integer, aut pars nu­<lb/>meri nota dicitur rhete.</s> |
| <s>Quare ex inuento tertio ter­<lb/>mino debui&longs;&longs;et datam altitudinem DA de­<lb/>mere, & re&longs;iduum bifariam diui&longs;um dedi&longs;­<lb/>&longs;et quæ&longs;itam &longs;emidiametrum AC. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Hinc <lb/>rectè dicebas arcum illum pro rectâ lineâ <lb/>parùm Geometricè a&longs;&longs;umptum. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000071">Duodecima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note44"/><emph type="italics"/>XXXXIV <lb/>Quarta me­<lb/>thodus in­<lb/>neniendi ter­<lb/>ra &longs;emidia­<lb/>metrum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000072">Proportionem in proportionem duci e&longs;t, quoties recto ordine <lb/>tres quantitates in ei&longs;dem collo<expan abbr="can&ttilde;">cantur</expan>: ut &longs;int tres quan<lb/><figure id="id.015.01.021.1.jpg" xlink:href="015/01/021/1.jpg"/><lb/>titates a b c dicetur proportio a ad c producta ex pro <lb/>portione a ad b & b ad c, & &longs;imiliter proportio c ad <lb/>a producitur ex proportione b ad a, & c ad b.</s> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Nunquam hominem potui à con­<lb/>ceptâ &longs;ententiâ reuocare, ni&longs;i vbi eum iu&longs;&longs;i <lb/>rem rotam in praxim deducere. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Statuimus <lb/>primùm extra omnem controuer&longs;iam po&longs;i­<lb/>tum videri, in decernendâ Phy&longs;ici horizon­<lb/>tis amplitudine non incertam ædium aut <lb/>montium altitudinem e&longs;&longs;e &longs;pectandam, &longs;ed <lb/>eam ex communi vulgarique hominum ma­<lb/>gnitudine definiendam. </s> | <s id="id000073">Tertia decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Quandoquidem <pb xlink:href="018/01/105.jpg" pagenum="91"/>cum ex &longs;ublimiori loco longiùs vi&longs;us eat, ex <lb/>humiliori autem breuioribus terminis coer­<lb/>ceatur, quis non videt certam &longs;tatui non po&longs;­<lb/>&longs;e visûs di&longs;tantiam, quin certa pariter alti­<lb/>tudo, ex qua oculus circum&longs;picere valeat, <lb/>con&longs;tituta intelligatur? </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000074">Proportionem per proportionem diuidi e&longs;t, quoties ad eandem <lb/>quantitatem duæ quantitates comparantur, tunc illarum propor­<lb/>tio e&longs;t, quæ prodit una per alteram diui&longs;a.</s> |
| <s>præter eam verò, <lb/>quam humano corpori natura plerunqu&etail; <lb/>conce&longs;&longs;it, cur hanc præ aliâ eligas altitudi­<lb/>nem, nulla &longs;uppetit ratio. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Nec ambigi vllo <lb/>pacto pote&longs;t, an Veteres horizontis phy&longs;ici <lb/>amplitudinem indagantes, altitudinem vl­<lb/>lam humanâ maiorem a&longs;&longs;ump&longs;erint; eam <lb/>&longs;iquidem horizonti tribuendam cen&longs;uer&etail; <lb/>magnitudinem, quæ cum &longs;phæricæ &longs;uperfi­<lb/>ciei pars &longs;it, à planâ tamen minimùm differ­<lb/>re po&longs;&longs;it. </s> | <s id="id000075">Sint proportiones a & b ad c & interponatur b inter a & c, dico <lb/>proportionem a ad c diui&longs;am per proportionem a ad b, & prodire <lb/>proportionem b ad c, con&longs;tat ex conuer&longs;a præcedentis.</s> |
| | </p> |
| <s>Hinc Macrobius Saturnal. <!-- REMOVE S-->lib. | <p type="main"> |
| | <s id="id000076">Quarta decima diffinitio.</s> |
| 7. <lb/>cap. | </p> |
| | <p type="main"> |
| 14. <emph type="italics"/>Vbicunque terrarum &longs;teteris<emph.end type="italics"/>, inquit, <lb/><emph type="italics"/>videris tibi quandam cœli conclu&longs;ionem vide­<lb/>re; & hoc e&longs;t quod Horizontem veteres voca­<lb/>uerunt: quorum indago fideliter deprehendit, <lb/>directam ab oculis aciem per planum contrà <lb/>a&longs;picientibus non pergere vltra CLXXX &longs;ta­<lb/>dia, & inde in orbem iam recuruari. </s> | <s id="id000077">Additio proportionum intelligitur quotiens duarum quanti­<lb/>tatum ad unam tertiam, proportiones per aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum ad eandem coniunguntur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000078">Velut &longs;i comparentur a b & b c ad d, inde tota <lb/><figure id="id.015.01.021.2.jpg" xlink:href="015/01/021/2.jpg"/><lb/>a c ad d dicemus proportionem, ac ad d e&longs;&longs;e con<lb/><expan abbr="iunctã">iunctam</expan> ex duabus proportionibus a b ad d & b c <lb/>ad <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> d. </s> |
| <s>Per pla­<lb/>num, ideò adieci, quia altitudines longi&longs;&longs;imè <lb/>a&longs;picimus; quippe qui & cælum videmus. </s> | <s id="id000079">Hoc & duo &longs;equentes &longs;icut & du&etail; <expan abbr="anteced&etilde;tes">antecedentes</expan> demon­<lb/>&longs;trabitur e&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="id000080">nunc &longs;olum quomodo <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> &longs;it proponimus.</s> |
| <s><lb/>Ergo in omni horizontis orbe ip&longs;e qui intuetur, <lb/>centron e&longs;t. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Et quia diximus quantum à cen­<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="018/01/106.jpg" pagenum="92"/><emph type="italics"/>tro acies v&longs;que ad partem orbis extenditur, &longs;i­<lb/>nè dubio in horizonte diametros orbis CCCLX <lb/>&longs;tadiorum e&longs;t: & &longs;i vlteriùs qui intuetur ac­<lb/>ce&longs;&longs;erit, &longs;eu retror&longs;um rece&longs;&longs;erit, &longs;imilem cir­<lb/>ca &longs;e orbem videbit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000081">Quinta decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Rogaui deinde vtrùm Macrobio potiùs <lb/><arrow.to.target n="note45"/><lb/>&longs;tadijs 180 Phy&longs;ici Horizontis &longs;emidiame­<lb/>trum definienti acquie&longs;ceret, an verò &longs;ibi <lb/>cum Recentioribus quibu&longs;dam conueniret, <lb/>qui cum Clauio (cui facilè adhæ&longs;it Blanca­<lb/>nus) in cap.2. &longs;phær. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000082">Detractionem proportionis à proportione intelligimus fieri <lb/>per <expan abbr="detraction&etilde;">detractionem</expan> minoris quantitatis à maiore, comparatam ad ean­<lb/>dem quantitatem.</s> |
| <s>tanquam veritati ma­<lb/>ximè con&longs;entaneam ad mittunt eorum &longs;en­<lb/>tentiam, qui a&longs;pectum ad milliaria 62 1/2 pro­<lb/>trahi opinantur. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Neque enim illum aut cum <lb/>Alberto Magno aut cum Proclo &longs;entire cen­<lb/>&longs;ebam, quorum prior &longs;tadia mille, po&longs;te­<lb/>rior bis mille horizontis phy&longs;ici &longs;emidiame­<lb/>tro dedit. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000083">Velut in exemplo &longs;uperiore detracta proportione b c ad d ex |
| | |
| <s><margin.target id="note45"/><emph type="italics"/>XXXXV <lb/>Ostenditur <lb/>error ex ab­<lb/>u&longs;u lineæ <lb/>curuæ pro <lb/>recta.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | |
| | <pb pagenum="3" xlink:href="015/01/022.jpg"/>proportione a c ad d, relinquetur proportio a b ad d. </s> |
| <s>Ille quidem confe&longs;tim Neotericoru&mtail;<lb/>&longs;ententiam arripuit: &longs;ed vbi iu&longs;&longs;us e&longs;t AB <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->62 1/2 ad pedes 312500 reuocare, & <lb/>huius numeri quadratum 97656.250000. <lb/>diuidere per DA ped. <!-- REMOVE S-->6, quanta e&longs;t hominis <lb/>mediocris altitudo, videns AC prouenir&etail; <lb/>maiorem milliarijs 3.000000, ad Macro­<lb/>bium con&longs;ugit, & longitudinem AB &longs;tadiis <lb/>180 circum&longs;crip&longs;it: nec &longs;tadia Romana ped. <pb xlink:href="018/01/107.jpg" pagenum="93"/>625, &longs;ed Græca ped. <!-- REMOVE S-->600 fui&longs;&longs;e contende­<lb/>bat, cum ex Erato&longs;thene men&longs;ura illa de­<lb/>&longs;umpta fui&longs;&longs;et. </s> | <s id="id000084">& probatur <lb/>ex conuer&longs;ione præcedentis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000085">Sexta decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000086">Extractio radicum alicuius proportionis fit per extractionem <lb/>radicum quantitatum illius iuxta unam, & eandem rationem.</s> |
| | </p> |
| <s>Sed hìc pariter Syrtes inue­<lb/>nit, cum reuocato &longs;tadiorum 180 numero <lb/>ad pedes 108000, eius quadratum 11664. <lb/>000000. diuidere tentans per pedes 6, quo­<lb/>tientem pariter ampli&longs;&longs;imum deprehendit. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000087">Velut quadratæ, uel cubæ, uel pronicæ, uel uniner&longs;alis, uel alte­<lb/>rius modi.</s> |
| <s><lb/>Quid &longs;i volui&longs;&longs;em contentio&longs;iùs agene, affir­<lb/>mando Erato&longs;thenem nec Romanis, nec <lb/>Græcis, &longs;ed Alexandrinis &longs;tadijs longioribus <lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e? </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Quantò longiùs aberrâ&longs;&longs;et? </s> | <s id="id000088">Decima &longs;eptima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Sed <lb/>placuit miti&longs;&longs;imè agere. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000089">Cùm fuerint duæ proportiones &longs;imiles in tribus terminis con­<lb/>tinuatæ, dicetur proportio primæ quantitatis ad tertiam ueluti <lb/>primæ ad &longs;ecundam duplicata. </s> |
| <s>Quapropter eum <lb/>rogaui, vt &longs;altem AB milliarium trium, hoc <lb/>e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->15000 con&longs;tituens tentaret, an ex <lb/>a&longs;&longs;umptâ priùs iu&longs;to maiore &longs;emidiametro <lb/>horizontis phy&longs;ici, an verò etiam ex metho­<lb/>di ageometriâ enormis illa magnitudo ori­<lb/>retur: Quadratum itaque ped. <!-- REMOVE S-->225.000000 <lb/>diuidens per DA ped.6, inueniebat AC ped. <!-- REMOVE S--><lb/>37.500000, hoc e&longs;t mill. <!-- REMOVE S-->7500; vnde oritur <lb/>terræ ambitus mill. <!-- REMOVE S-->47 142 6/7 duplo maior, <lb/>quàm communiter concedatur. </s> | <s id="id000090">Et &longs;i &longs;int tres proportiones &longs;imiles <lb/>in quatuor terminis, dicetur proportio primæ quantitatis ad quar­<lb/>tam triplicatà ei, quæ e&longs;t primæ ad &longs;ecundam,</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000091">Decima octaua diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000092">Confu&longs;a proportio dicitur &longs;implicis, aut compo&longs;itæ quantitatis <lb/>ad compo&longs;itam in comparatione ad proportiones ad partes.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000093">Decima nona diffinitio.</s> |
| </p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Mirabatur ille vehementer, quòd præter <lb/>&longs;pem tam procul à vero rece&longs;&longs;i&longs;&longs;et: &longs;ed nec <lb/>conceptam de maiore, iuxta communem <lb/>errorem, horizontis phy&longs;ici &longs;emidiametro <lb/>opinionem deponere audebat: hærebant &longs;ci­<lb/>licet animo altè impre&longs;&longs;a plurium authorum <pb xlink:href="018/01/108.jpg" pagenum="94"/>effata, quibus 30 milliaria Italica videntur <lb/>mediocris visûs di&longs;tantia: quare multò pro­<lb/>babilior ei apparebat Macrobrii atque Era­<lb/>to&longs;thenis &longs;ententia di&longs;tantiam huiu&longs;modi &longs;ta, <lb/>&longs;tijs 180 definientium. </s> | <s id="id000094">Quantitates qu&etail; in continua &longs;unt proportione Analogæ <expan abbr="uocan&ttilde;">uocantur</expan>.</s> |
| | </p> |
| <s>Nos igitur ad exa­<lb/>minandum contulimus telluris ambitum ab <lb/>Erato&longs;thene con&longs;titutum, an cum illa &longs;emi­<lb/>diametto &longs;tadiorum 180 cohæreret: <emph type="italics"/>Eui­<emph.end type="italics"/><lb/><arrow.to.target n="note46"/><lb/><emph type="italics"/>denti&longs;&longs;imis<emph.end type="italics"/> enim, vt Macrobius loquitur lib. <!-- REMOVE S--><lb/>1. in &longs;omn. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000095">Dictum e&longs;t hoc ad fugiendum nomen barbarum, etiam ut bre­<lb/>uiter tamen po&longs;&longs;emus &longs;ententiam explicare.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Scip. <!-- REMOVE S-->cap. | <s id="id000096">Vige&longs;ima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| 20. <emph type="italics"/>& indubitabilibus <lb/>dimen&longs;ionibus con&longs;tat vniuer&longs;æ terræ ambitum, <lb/>quæ vbicunque vel incolitur, vel inhabitabilis <lb/>iacet, habere &longs;tadiorum millia ducenta quin­<lb/>quaginta duo.<emph.end type="italics"/></s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000097">Reflexa proportio dicitur cum trium quantitatum aggregatum <lb/>primæ, & tertiæ &longs;e habet ad &longs;ecundam uelut &longs;ecunda ad tertiam,</s> |
| <s> Cum verò huius peripheriæ <lb/>pars mille&longs;ima quadringente&longs;ima &longs;int &longs;tadia <lb/>180, per quæ directa ab oculis acies pergit, <lb/>arcus BA gr.o.m.15.&longs;ec.25. Ter. <!-- REMOVE S-->42. &c. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000098">Vige&longs;ima prima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| <s><lb/>metitur angulum BCD in centro factum. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000099">Trium quantitatum analogarum aliæ quidem Geometricæ, <lb/>cùm proportio &longs;imilis e&longs;t: Aliæ Arithmeticæ, cum fuerit æqualis <lb/>exce&longs;&longs;us huc indè: Aliæ mu&longs;icæ cum fuerit proportio primæ ad ter<lb/>tiam multiplex, aut &longs;implex, aut compo&longs;ita exce&longs;&longs;us quæ &longs;implici <lb/>iuncta &longs;it ad multiplicis perfectionem: eadem autem &longs;it proportio <lb/>exce&longs;&longs;us primæ, & &longs;ecundæ ad exce&longs;&longs;um &longs;ecundæ &longs;upra tertiam.</s> |
| <s><lb/>At quoniam peripheria ponitur &longs;tad 252000 <lb/>e&longs;t diameter minor verâ &longs;tad. (80181 9/11), maior <lb/>autem verâ (80233 41/223): quarè &longs;umpto medio <lb/>Arithmetico e<gap/> diameter AC &longs;tad. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>80207 1/2, <lb/>& &longs;emidiameter CA &longs;tad. </s> | <s id="id000100">Velut proportio 6. 4. 3. dupla e&longs;t utrinque, & 6. 3. 2 tripla. </s> |
| | <s id="id000101">& 28. 24. <lb/>21. & 45. 40. 36. Geometrica uerò & arithmetica facilius continuan­<lb/>tur in quotquot quantitatibus, &longs;ed & mu&longs;ica uelut 12. 8. 6. 4. 3. & <lb/>proportio 8 ad 5 mu&longs;ica e&longs;t: quia proportio 5 ad 4 mu&longs;ica e&longs;t, & <lb/>bene &longs;onans, igitur con&longs;titutis 8. 5. 4. cum 8 ad 4 benè &longs;onet, & 5 <lb/>ad 4, & 4 &longs;it extrema non media inde 8. & 5 benè <expan abbr="&longs;onãt">&longs;onant</expan>. </s> |
| <s>40103 3/4. Fiat igitur <lb/>vt CB 99998.99293. &longs;inus complementi <lb/>gr.o.m.15.&longs;ec. <!-- REMOVE S-->25. Ter.42. ad CD Radium <lb/>100000.00000, ita CB &longs;tad.40103 3/4 ad CD <lb/>&longs;tad, 40104, & ped.92. Demptâ autem CA <pb xlink:href="018/01/109.jpg" pagenum="95"/>&longs;emidiametro, remanet AD ped. <!-- REMOVE S-->242, alti­<lb/>tudo, ex qua pro&longs;pici pote&longs;t in B ita, vt a&longs;pe­<lb/>ctui pateant &longs;tadia 180. Quî autem fieri po&longs;­<lb/>&longs;it ab intuente &longs;imilem &longs;emper orbem vide­<lb/>ri, &longs;iuè vlteriùs acce&longs;&longs;erit, &longs;iue retror&longs;um re­<lb/>ce&longs;&longs;erit, Macrobius ip&longs;e viderit: an &longs;emper <lb/>eam inueniat altitudinem, cui in&longs;i&longs;tat, vt <lb/>oculus ab extimâ telluris facie pedibus 242 <lb/>&longs;emoueatur? </s> | <s id="id000102">nam in me­<lb/>dijs <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="uerũ">uerum</expan>, ut in 9. 6. 4 bis diapente, & 16. 12. 9 bis diate&longs;&longs;aron.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000103">Vige&longs;ima &longs;ecunda diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Horizontis igitur &longs;emidiame­<lb/>trum aut &longs;tadijs 180 minorem e&longs;&longs;e, aut non <lb/>ex humani corporis altitudine definiri ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000104">Quantitates quæ &longs;imilem habent proportionem non continua­<lb/>tam, omiologæ appellantur.</s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note46"/><emph type="italics"/>XXXXVI <lb/>Authorum <lb/>aliquorum <lb/>lap&longs;us i&ntail; <lb/>statuend&atail; <lb/>nimia vi&longs;us <lb/>distantia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000105">Vige&longs;ima tertia diffinitio.</s> |
| <s>Cum verò ille labantem Macrobij &longs;en­<lb/>tentiam &longs;uffulcire aliquatenus &longs;e po&longs;&longs;e con­<lb/>&longs;ideret, &longs;tadia 180 tribuendo non arcui AB, <lb/>&longs;ed rectæ DB terram tangenti, quæ & radij <lb/>optici ex oculo D prodeuntis men&longs;ura e&longs;t, & <lb/>arcu AB longior; operam demum &longs;e ludere <lb/>&longs;en&longs;it, cum re ad Geometricam normam <lb/>reuocatâ tantam opticæ lineæ longitudinem <lb/>terrenæ magnitudini minimè congruere ma­<lb/>nife&longs;tè deprehendit, etiam &longs;i oculus à terrâ <lb/>pedum 50. interuallo AD &longs;eiunctus intelliga­<lb/>tur. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Quoniam enim quadratum Tangentis <lb/>BD, quæ &longs;tad. </s> | <s id="id000106">Prima operatione con&longs;i&longs;tere dicuntur proportiones, cùm inter <lb/>primo conflatas quantitates con&longs;titerint.</s> |
| | </p> |
| <s>180 ponitur, æquale e&longs;t re­<lb/>ctangulo ADE, diuidatur quadratum ped. <!-- REMOVE S--><lb/>11664.000000 per 50, & erit DE ped. <!-- REMOVE S-->233 <lb/>280000, hoc e&longs;t &longs;tadiorum Græcorum (quæ <pb xlink:href="018/01/110.jpg" pagenum="96"/>hìc v&longs;urpantur) 388800. Quare diameter <lb/>AE, demptis pedibus 50, erit &longs;tad. </s> | <pb pagenum="4" xlink:href="015/01/023.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000107">PRIMA Animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000108">Omnis Proportio e&longs;t, aut æqualitatis, aut maior inæqualis, <lb/>aut minor.</s> |
| <s>388799 <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->550. Ex qua diametro colligitur am­<lb/>bitus longè maior eo, quem Macrobius cum <lb/>Erato&longs;thene con&longs;tituit. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| </p><p type="main"> | <s id="id000109">Secunda animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Sed lap&longs;is in ageometriam Erato­<lb/>&longs;thene ac Macrobio, quod &longs;tadia 180 tribue­<lb/>rint horizontis phy&longs;ici &longs;emidiametro, cum <lb/>totum telluris ambitum &longs;tadijs 252000 de­<lb/>&longs;inierint; quid de ijs dicendum, qui terram <lb/>paucioribus &longs;tadijs circum&longs;cribentes (mil­<lb/>liarijs nimirum 21600, quæ ad &longs;tadia Græca <lb/>180000 reuocantur, quot Ptolemæus toti <lb/>terrenæ peripheriæ conce&longs;sit) oculum tamen <lb/>ad maiora &longs;patia longo limite ducunt? </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000110">Quilibet numerus tantus dicitur, quanta e&longs;t illius proportio ad <lb/>monadem.</s> |
| <s>Hi <lb/>&longs;anè longi&longs;simè ab&longs;unt à veritate, cum lineæ <lb/>opticæ tribuunt longitudinem &longs;tadiorum <lb/>vt minimum 500. Nam quadratum lineæ <lb/>opticæ e&longs;t æquale rectangulo &longs;ub altitudin&etail; <lb/>oculi, & terræ diametro auctâ eâdem altitu­<lb/>dine. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Sit ergo D linea optica, & B &longs;it terræ <lb/>diameter, & A &longs;it altitudo: igitur DQ æqua­<lb/>tur AQ+A in B. </s> | <s id="id000111">Dicimus enim quatuor, quod monadem quater contineat. </s> |
| | <s id="id000112">Et <lb/>duo cum dimidio cùm monadem bis & &longs;emis contineat.</s> |
| <s>Quare ad inueniendam A <lb/>fiat expurgatio per vncias conditionarias qua­<lb/>drati, &longs;c. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>per &longs;emi&longs;&longs;em coëfficientis B. </s> | <s id="id000113">Tertia animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| <s>Sit er­<lb/>go E æqualis A+B 1/2: igitur E——B 1/2 e&longs;t æqua­<lb/>lis ip&longs;i A. <!-- KEEP S--></s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000114">Proportionem defectus, &longs;eu detractæ quantitatis ad defectum <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ut quantitatis ad quantitatem dicuntur communes ani­<lb/>mi &longs;ententiæ, quæ ex intellectu &longs;olo terminorum, quod ueræ &longs;int, <lb/>cogno&longs;cuntur. </s> |
| <s>Factâ itaque prioris æquationis in­<lb/>terpretatione erit æquatio inter EQ——BQ 1/4 <pb xlink:href="018/01/111.jpg" pagenum="97"/>& DQ: & per Antithe&longs;im EQ æquatur <lb/>DQ+BQ 1/4 </s></p><p type="main"> | <s id="id000115">Si ergo defectus e&longs;t quantitas, & quantitas eiu&longs;dem <lb/>&longs;peciei, quia detrahitur, & defectus non e&longs;t &longs;implicitur, &longs;ed detra­<lb/>cto ergo per quartam petitionem: uel primam diffinitionem erit <lb/>proportio inter illas. </s> |
| | <s id="id000116">Sunt enim ambæ detractæ.</s> |
| <s>Cum igitur data &longs;it peripheria &longs;tad. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>180000, <lb/>erit diameter B &longs;tad. </s> | <s id="id000117">Quarta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| <s>57291 2/3 proximè: atquè <lb/>adeò BQ 1/4 e&longs;t 820583766 2/3; ip&longs;ius verò D <lb/>&longs;tad. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000118">Inter quantitatem, & defectum minorem quantitate, cuius e&longs;t de<lb/>fectus, e&longs;t proportio, quatenus e&longs;t quantitas. </s> |
| <s>500, quadratum 250000. ex quotum <lb/>&longs;ummâ 820833766 2/3, quæ æqualis e&longs;t EQ, <lb/>&longs;i eruatur radix, erit E, hoc e&longs;t A+B 1/2 &longs;tad. <lb/>(28650 196/1000), ablatâ autem B 1/2, quæ e&longs;t &longs;tad. </s> | <s id="id000119">Sit a b linea, & detra­<lb/>cta quantitas b c, non maior a b & d &longs;it alia quæuis quantitas eiu&longs;­<lb/><figure id="id.015.01.023.1.jpg" xlink:href="015/01/023/1.jpg"/><lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> generis, dico quòd inter d & b c e&longs;t propor­<lb/>tio quatenus b c e&longs;t quantitas, quia &longs;unt eiu&longs;­<lb/>dem generis ideo &longs;unt in aliqua proportione <lb/>per primam diffinitionem. </s> |
| | <s id="id000120">Sed ut b c e&longs;t defectus, nulla e&longs;t propor­<lb/>tio: quia quanto b c augetur, tanto augetur proportio d ad b c, & <lb/>hoc e&longs;t contra demon&longs;trata ab Euclide.</s> |
| <s><lb/>28645 5/6, remanet A &longs;tad. (<gap/>4 36/100) proximè alti­<lb/>tudo oculi: ex qua altitudine con&longs;tat no&ntail; <lb/>e&longs;&longs;e definiendam horizontis phy&longs;ici amplitu­<lb/>dinem. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Quod &longs;<gap/> altitudinem oculi &longs;tatuere­<lb/>mus vnius &longs;tadij, retentâ eâdem opticæ li­<lb/>neæ longitudine, proueniret terræ diameter <lb/>&longs;tad. </s> | <s id="id000121">Quinta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| <s>249999, quæ maior e&longs;t totâ periphe­<lb/>riâ ab ip&longs;is con&longs;titutâ. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000122">Cum proportio producitur ex proportionibus quælibet illa­<lb/>rum dicetur producta diui&longs;a per alteram.</s> |
| <s>Hinc pariter Blancano fucum factu&mtail; <lb/>comperiemus (nam & quandoque bonus <lb/>dormitat Homerus) qui maximam mon­<lb/>tium altitudinem &longs;e&longs;quimilliari aut duobus <lb/>vt &longs;ummum milliaribus definiens, Ætnæ in <lb/>Siciliâ duo tantùm milliaria conce&longs;sit, ad­<lb/>mi&longs;it tamen ex Maurolyco dial. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>3. Co&longs;mogr. <lb/>pag. <!-- REMOVE S-->75.indè pro&longs;pici in mare vltra ducenta <lb/>pa&longs;&longs;uum millia. </s> | <s id="id000123">Sexta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000124">Æqualium quantitatum &longs;eu proportionum ad tertiam compa­<lb/>rabilium eadem e&longs;t proportio atque uici&longs;sim. </s> |
| <s>Namque a&longs;&longs;umptâ lineæ <lb/>opticæ terrenum globum tangentis longitu­<pb xlink:href="018/01/112.jpg" pagenum="98"/>dine mill. <!-- REMOVE S-->200, huiusque quadrato 40000 <lb/>per Ætnæ altitudinem con&longs;titutam mill. <!-- REMOVE S-->2 <lb/>diui&longs;o, & ex Quotiente 20000 demptâ mon­<lb/>tis altitudine, ne&longs;cio qua ratione re&longs;iduum <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->19998 terrenæ diametro tribuendum, <lb/>idem Blancanus Sphæræ part. </s> | <s id="id000125">Hæc et&longs;i demon&longs;tre­<lb/>tur ab Euclide, e&longs;t tamen hic generalior: & &longs;atis per &longs;e nota. </s> |
| | <s id="id000126">Vt &longs;it <lb/>propior animi communi &longs;ententiæ, quàm rei demon&longs;trandæ.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000127">Septima animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000128">Ad quod quantitas proportionem habet infinitam, id in genere <lb/>illius quantitatis non comprehenditur.</s> |
| <s>3.c.5.pag.93. <lb/>&longs;ibi gratulatur proximè conuenire cum am­<lb/>bitu mill. <!-- REMOVE S-->21600 ab aliis po&longs;ito, & à &longs;e ad­<lb/>mi&longs;&longs;o. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000129">Nam proportio e&longs;t duarum quantitatum eiu&longs;dem generis com­<lb/>paratio certa: at hæc comparatio certa non e&longs;t: non igitur quantita­<lb/>tes ambæ &longs;unt, aut non eiu&longs;dem generis.</s> |
| | </p> |
| <s>Cum tamen hinc debui&longs;&longs;et potiùs <lb/>&longs;u&longs;picari montium altitudinem à &longs;e breuiori­<lb/>bus, quàm par &longs;it, terminis definitam, ex <lb/>qua tanta ferè colligitur diameter, quant&atail; <lb/>e&longs;&longs;e deberet peripheria. </s></p><p type="main"> | <pb pagenum="5" xlink:href="015/01/024.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> An igitur eos quoque mendacii <lb/>manife&longs;tos redarguas, qui Alexandrina&mtail; <lb/>&longs;peculam ab in&longs;ulâ, in qua extructa fuit, Pha­<lb/>ron dictam ad eam prouehunt altitudinem, <lb/>vt indè naues &longs;excentorum milliarium in­<lb/>teruallo di&longs;sitas videri potui&longs;&longs;e per &longs;ummam <lb/>con&longs;identiam âffirment? </s></p><p type="main"> | <s id="id000130">PRIMA Petitio.</s> |
| | </p> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vnde fabulam i&longs;tam Io.Bapt. <!-- REMOVE S-->Por­<lb/>ta lib.17. Mag. nat.in proëm. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000131">Si fuerit primi ad &longs;ecundum, ut tertij ad quartum, & ex primo in <lb/>&longs;ecundum producatur æquale, aut maius, aut minus primo, uel <lb/>&longs;ecundo, producetur eodem modo ex tertio in quartum &etail;quale aut <lb/>maius, aut minus tertio, uel quarto eadem ratione & ordine.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>hau&longs;erit, pror­<lb/><arrow.to.target n="note47"/><lb/>&longs;us ignoro. </s> | <s id="id000132">Secunda petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Neque enim Diodorus Siculus, <lb/>aut Strabo, aut Cæ&longs;ar, aut A. Hirtius, aut <lb/>Plinius, aut Lucianus, aut Solinus, aut Am­<lb/>mianus Marcellinus, aut alius ex ijs, quos le­<lb/>gerim, cum turris illius Alexandrinæ me­<lb/>minerint, adeò in&longs;anam altitudinem nobis <pb xlink:href="018/01/113.jpg" pagenum="99"/>obtrudunt. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000133">Proportiones po&longs;&longs;unt duci, diuidi, iungi, & auferri, & &longs;umi radix <lb/>in eis cuiu&longs;cunque generis, atque earum quantitatis, ut libet, po&longs;&longs;e <lb/>tran&longs;ponere.</s> |
| <s>Quod autem Porta a&longs;&longs;erit in eâ <lb/>turri à Ptolemæo con&longs;titutum &longs;peculu&mtail;, <lb/>quod deinde cap. | </p> |
| | <p type="main"> |
| 11. ip&longs;e &longs;pecillum potiùs <lb/>quàm &longs;peculum vocat, vt ad 600 pa&longs;&longs;uum <lb/>millia ho&longs;tium naues, quæ eius regiones in­<lb/>uaderent, con&longs;piceret, occa&longs;io fuit aliquan­<lb/>do non nemini opinandi ad ea v&longs;que tempo­<lb/>ra referendum v&longs;um Tubi optici. </s> | <s id="id000134">Tertia petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Huiu&longs;ce <lb/>tamen &longs;peculi, &longs;iue &longs;pecilli, ve&longs;tigium nul­<lb/>lum apud antiquos &longs;criptores deprehender&etail; <lb/>potui; quamuis eorum libros multâ diligen­<lb/>tiâ per&longs;crutatus. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000135">Proportionis cuiu&longs;uis nomen à denominatore &longs;uprà &longs;cripto, & <lb/>numeratore infrà &longs;cripto &longs;umitur.</s> |
| <s>Quapropter ea mihi mens <lb/>incidit, vt exi&longs;timarem Portæ, viro cætero­<lb/>qui erudito, fucum factum ab inepto quo­<lb/>piam Typographo, vel ignaro &longs;criptore, qui <lb/>pro &longs;peculâ in Pharo (in&longs;ulâ) extructâ, &longs;pe­<lb/>culum in Pharo (turri) con&longs;titutum &longs;uppo­<lb/>&longs;uerit. </s></p><p type="margin"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><margin.target id="note47"/><emph type="italics"/>XLVII <lb/>Fabula de <lb/>altitudin&etail; <lb/>Phari Ale­<lb/>xandrinæ <lb/>reijcitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000136">Quarta petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Cæterùm cum tubus opticus vitreis lenti­<lb/>bus ritè in&longs;tructus ea &longs;olum corpora di&longs;tinctè <lb/>articulatimque videnda proponar, ad quæ <lb/>recta oculorum acies pergit, tota hæc fabu­<lb/>la euane&longs;cet, vbi tantam altitudinem, quæ <lb/>vi&longs;um ad milliaria 600 producat, probabili­<lb/>tate omni carere con&longs;titerit. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000137">Diui&longs;a quauis quantitate per aliam eiu&longs;dem generis, quod exit <lb/>proportio dicitur.</s> |
| <s>Neque opus <lb/>erat altitudine illâ immani, cum ideò turris <lb/>illa à Ptolemæo Philadelpho (quamuis Amm. <!-- REMOVE S--><lb/>Marcell. <!-- REMOVE S-->lib. | </p> |
| | <p type="main"> |
| 22. à Cleopatrâ, quæ &longs;oror, & <pb xlink:href="018/01/114.jpg" pagenum="100"/>vxor fuit vltimi Ptolemæi cognomento Dio­<lb/>ny&longs;ij turrim illam excel&longs;am excogitatam &longs;cri­<lb/>bat) So&longs;trati Cnidij architecti operâ extructa <lb/>&longs;uerit, vt noctu accen&longs;æ faces indè præluce­<lb/>rent nauigantibus, quò breuia & &longs;yrtes de­<lb/>clinarent, quibus ora illa fallacibus & in&longs;i­<lb/>dio&longs;is acce&longs;sibus importuo&longs;a &longs;catebat, & di­<lb/>&longs;criminibus plurimis incautos nautas affli­<lb/>gebat. </s> | <s id="id000138">Quinta petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000139">Qu&etail;libet proportio e&longs;t uel inter duas quantitates, uel per unam <lb/>&longs;ignificatur.</s> |
| </p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Sed iam examinemus quantâ altitudine è <lb/>mari eminuerit Pharos illa Alexandrina, &longs;i <lb/>inde ad milliaria 600 vi&longs;us excurrere potuit. </s> | <s id="id000140">Nam per tertiam petitionem &longs;i &longs;int duæ quantitates, quæ non ha<lb/>beant unius rationem, nomen &longs;umit proportio à duobus numeris, <lb/>&longs;in autem &longs;it altera monas, erit per &longs;ecundam animi communem &longs;en<lb/>tentiam, proportio numerus ip&longs;e Ideò patet, quod dicitur.</s> |
| | </p> |
| <s><lb/>Po&longs;ito terræ ambitu mill. <!-- REMOVE S-->21600, arcus BA, <lb/>in &longs;uperiori figurâ mill.600 complectitur gra­<lb/>dus 10. Fiat igitur vt CB Radius 100000. <lb/>00000. ad CD 101542.66119 &longs;ecante&mtail; <lb/>grad. <!-- REMOVE S-->10, ita &longs;emidia­<lb/><figure id="id.018.01.114.1.jpg" xlink:href="018/01/114/1.jpg"/><lb/>metet CB mill. <!-- REMOVE S-->3437 1/2 <lb/>proximè ad CD mill. <!-- REMOVE S--><lb/>3490 1/2. Ablatâ autem <lb/>femidiametro CA, re­<lb/>manet AD mill. <!-- REMOVE S-->53. al­<lb/>titudo turris Alexandri­<lb/>næ: quanta videlicet <lb/>communiter tribui &longs;olet <lb/>halitibus illis, quibus <lb/>tum prima illuce&longs;centis diei, tum po&longs;trema <lb/>aduentantis noctis crepu&longs;cula debemus. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000141">Sexta petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000142">Propo&longs;ita proportione quacunque, & monade quantitatem inue<lb/>nire, quæ &longs;e habeat ad monadem in proportione propo&longs;ita.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000143">Nam cùm per quartam petitionem diui&longs;a quantitate per quan­<lb/>titatem exeat proportio, & numerus ad <expan abbr="monad&etilde;">monadem</expan> &longs;e habeat, ut pro­<lb/>portio, ideo &longs;umpta monade &longs;ecundum illum numerum, ille nume <lb/>rus e&longs;t quantitas quæ&longs;ita.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000144">Septima petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Id <pb xlink:href="018/01/115.jpg" pagenum="101"/>verò quàm longè à veritate recedat, quid <lb/>pluribus opus e&longs;t explicare? </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000145">Quamlibet quantitatem per aliam eiu&longs;dem generis diuidere <lb/>po&longs;&longs;e.</s> |
| <s>quotus enim <lb/>qui&longs;que e&longs;t, qui turri octingentis talentis ex­<lb/>citatæ duûm triumue milliarium altitudi­<lb/>nem concedat? </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Pharos igitur In&longs;ula imma­<lb/>nis &longs;copulus fuit 50 &longs;erè milliaria iuxta per­<lb/>pendiculum numerans; qua de re mirum <lb/>apud &longs;criptores omnes &longs;ilentium: ac proin­<lb/>de tantæ altitudini parùm vtilis accidi&longs;&longs;et &longs;pe­<lb/>culæ acce&longs;sio. </s> | <s id="id000146">Octaua petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>At &longs;tatuamus cum Erato&longs;the­<lb/>ne telluris ambitum &longs;tadiorum 252000, & <lb/>&longs;tadia &longs;ingula &longs;int Alexandrina |ped. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S--><lb/>720., totus ambitus e&longs;&longs;et mill.Rom. <!-- REMOVE S-->36288; <lb/>igitur milliaria 600 e&longs;&longs;ent gr. <!-- REMOVE S-->5. m. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000147">Proportionem in proportionem ducere po&longs;&longs;e: quamuis &longs;int in­<lb/>ter quantitates diuer&longs;i generis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000148">Quod dicitur de multiplicatione intelligendum e&longs;t de alijs ope­<lb/>rationibus &longs;uprà enumeratis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000149">Nona petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>57. Qua­<lb/>re vt Radius 100000.00000. ad 100541. <lb/>64449. &longs;ecantem gr.5.m. <!-- REMOVE S-->57., ita &longs;emidia­<lb/>meter CB mill. <!-- REMOVE S-->5775. pa&longs;&longs;. </s> | <s id="id000150">Monadem &longs;emper &longs;umere in quo cunque genere po&longs;&longs;e propo&longs;i­<lb/>ta proportione.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="6" xlink:href="015/01/025.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000151">Nam licet diuidere per &longs;eptimam petitionem quantitatem per <lb/>quantitatem proportionis: & quod exit, e&longs;t proportio per quar­<lb/>tam petitionem, & per &longs;ecundam animi communem &longs;ententiam <lb/>illa proportio e&longs;t numero æqualis: ergo diui&longs;a proportione, per &longs;i­<lb/>milem numerum &longs;tatuetur monas.</s> |
| | </p> |
| <s>419. ad CD <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->5806. pa&longs;&longs;. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000152">Decima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>701: ex qua &longs;i auferatur &longs;e­<lb/>midiameter CA, remaneret altitudo AD <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->31 & pa&longs;&longs;. </s> | <s id="id000153">In quouis genere quantitatum &longs;umere po&longs;&longs;e quantitatem, quæ <lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>&longs;e habeat ad monadem in proportione data. </s> |
| | <s id="id000154">Similem huic propo­<lb/>nit Euclides in lineis generaliter: nos autem contrà generaliter in <lb/>omnibus quantitatibus, &longs;ed de monade tantum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>282; quæ altitudo adhuc e&longs;t <lb/>immanis: & maior hac e&longs;&longs;et, &longs;i &longs;tadia ill&atail; <lb/>252000. non. </s> | <s id="id000155"><margin.target id="marg2"/>D<emph type="italics"/>uodecima <lb/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/>Vndecima petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>Alexandrina &longs;ed Græca a&longs;&longs;um­<lb/>pta fui&longs;&longs;ent; e&longs;&longs;et enim CD &longs;ecans anguli <lb/>DCB gr.7.m.8.&longs;ec.38. Non itaque fieri po­<lb/>tuit, vt ex Alexandrinâ turri ad &longs;excenta pa&longs;­<lb/>&longs;uum millia pro&longs;pectus pateret. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000156">Monadem in quancunque quantitatem ductam æquale ip&longs;i pro­<lb/>ducere. </s> |
| <s>Longè minor e&longs;t Phy&longs;ici Horizontis &longs;e­<lb/>midiameter, quàm vulgus cen&longs;eat, &longs;i res Geo­<pb xlink:href="018/01/116.jpg" pagenum="102"/>metricè perpendatur: cre&longs;cit autem eius am­<lb/>plitudo pro maiori &longs;pectatoris altitudin&etail;. </s> | <s id="id000157">Similiter & proportionem æqualem.</s> |
| | </p> |
| <s><lb/>Hinc quamuis nauclerorum plurimos Geo. <!-- REMOVE S--><lb/>metriâ non &longs;atis in&longs;tructos &longs;æpè fugiat ratio, <lb/>eorum tamen varia in determinandâ visûs <lb/>di&longs;tantiâ &longs;ententias facilè po&longs;&longs;umus concilia­<lb/>re; alijs &longs;iquidem ex altiori, alijs ex humilio­<lb/>ri &longs;peculâ pro&longs; picientibus obiectum idem, <lb/>illis quidem longiùs, his verò propiùs &longs;e ob­<lb/>tulit contemplandum. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000158">Nam cum aliqua quantitas augeat ducta aliqua minuat, nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t aliquam e&longs;&longs;e, quæ nec augeat, nec minuat, & hæc e&longs;t monas. <lb/></s> |
| | <s id="id000159">Idem dico de diui&longs;ione. </s> |
| | <s id="id000160">Aequalitas etiam ducta, uel diuidens non <lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>mutat proportionem: nec quantitatem ip&longs;am, igitur monas æqua­<lb/>litatem refert. </s> |
| <s>Quocirca ex huiu&longs;­<lb/>modi hominum effatis nihil timendum, <lb/>quod datâ telluris magnitudine con&longs;titutam <lb/>Geometricisque rationibus &longs;olidatam de vi­<lb/>sûs di&longs;tantiâ &longs;ententiam labefactare po&longs;sit: <lb/>duo enim hæc inuicem perpetuo vinculo <lb/>colligantur. </s></p><p type="main"> | <s id="id000161">Quod etiam e&longs;t per&longs;picuum ex &longs;upradictis.</s> |
| | </p> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> At qui&longs;quis ex eorum numero &longs;ue­<lb/>rit, quos pudet aliquando &longs;apere, & antiquos <lb/>errores dedi&longs;cere, vbi visûs di&longs;tantiam eius <lb/>opinione minorem demon&longs;traueris, illicò <lb/>terræ magnitudinem non ritè con&longs;titutam <lb/>calumniabitur, & ad Ari&longs;totelem prouoca­<lb/>bit, qui lib. | <p type="margin"> |
| | <s id="id000162"><margin.target id="marg3"/>S<emph type="italics"/>ecunda ani<lb/>mi <expan abbr="cõmunis">communis</expan> <lb/>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s> |
| 2. de Cœlo text. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>vlt. </s> | <s id="id000163">Duodecima petitio.</s> |
| | </p> |
| <s>&longs;cribit terræ <lb/>circuitum patere quadraginta &longs;tadioru&mtail; <lb/>myriadibus, hoc e&longs;t &longs;tadiis 400000. aut ad <lb/>Archimedem, qui in Arenario telluris am­<lb/>bitum ter mille &longs;tadiorum millia & eo am­<lb/>pliùs complecti con&longs;tituit. </s></p><pb xlink:href="018/01/117.jpg" pagenum="103"/><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000164">Cum fuerint quatuor quantitates & ad primam, & tertiam æquè <lb/>multiplicibus a&longs;&longs;umptis, item que ad &longs;ecundam & quartam, & &longs;i mul­<lb/>tiplex primæ maius e&longs;t multiplici &longs;ecundæ, multiplex tertiæ &longs;it ma­<lb/>ius multiplici quartæ, & &longs;i minus minus, & &longs;i æquale æquale, idque<lb/> &longs;emper quouis modo a&longs;&longs;umptis his proportionibus ad primam & <lb/>tertiam, & ad &longs;ecundam & quartam erit proportio primæ ad &longs;ecun<lb/>dam, ut tertiæ ad quartam. </s> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Prouocet: per me licet. </s> | <s id="id000165">Hæc etiam a&longs;&longs;umitur ab Euclide. </s> |
| | <s id="id000166">Et per <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>hanc intelligimus etiam conuer&longs;am.</s> |
| <s>Eum ta­<lb/>men monitum velim parum ex Archimede <lb/>&longs;perandum, cum eam <lb/>ille magnitudinem da­<lb/><figure id="id.018.01.117.1.jpg" xlink:href="018/01/117/1.jpg"/><lb/>tâ operâ ponere volue­<lb/>rit, quam nemo eo­<lb/>rum, quibu&longs;cum di­<lb/>&longs;putabat, iu&longs;to mino­<lb/>rem calumniari po&longs;&longs;et. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><lb/>Quodverò ad Ari&longs;tote­<lb/>lem &longs;pectat, non mul­<lb/>tum habet momen­<lb/>ti Peripatetica autho­<lb/>ritas, cui apodictica ratio aduer&longs;atur. </s> | <s id="id000167"><margin.target id="marg4"/>Q<emph type="italics"/>uinto<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le. <lb/>diff.<emph.end type="italics"/> 6.</s> |
| | </p> |
| <s>Porrò <lb/>longè melius e&longs;t opticæ lineæ longitudinem <lb/>præcogno&longs;cere, & ex illâ terræ magnitudi­<lb/><arrow.to.target n="note48"/><lb/>nem inue&longs;tigare, quàm incertis coniecturis <lb/>telluris ambitum &longs;tatuere; & infirmo huic <lb/>fundamento æquè nutantem de a&longs;pectûs lon­<lb/>gitudine &longs;ententiam &longs;uper&longs;truere. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000168">Tertia decima petitio.</s> |
| <s>Sit enim <lb/>nota altitudo BA, & ob&longs;eruatus fuerit angu­<lb/>lus BAD; notus e&longs;t angulus complementi, <lb/>qui e&longs;t ad C: ducta autem recta BD facit <lb/>angulum BDA, qui e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is noti anguli <lb/>ad C, vt paulò antè dicebam. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cum itaque <lb/>in triangulo BAD datum &longs;it latus AB, & duo <lb/>anguli ad A & ad D innotuerint, inueniri <lb/>poterit quantitas lineæ opticæ AD. <!-- KEEP S--></s> | <s id="id000169">Quantitates æquales, atque proportiones in qua&longs;uis quanti­<lb/>tates ductæ eandem &longs;eruant rationem. </s> |
| | <s id="id000170">Euclides hanc demon&longs;trat, <lb/>nos autem ad uitandum tædium petimus concedi, &longs;ub qua in­<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>cluduntur diui&longs;io etiam additio, detractio, laterum omnium in­<lb/>uentio.</s> |
| <s>Tum <pb xlink:href="018/01/118.jpg" pagenum="104"/>ex B intelligatur educta perpendiculatis BE, <lb/>& in triangulo rectangulo ABE, datis angu­<lb/>lo A & latere AB, inueniatur latus BE. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>De­<lb/>mum quia triangula ABE, ADC rectangula <lb/>habentia communem angulum ad A &longs;unt &longs;i<gap/><lb/>milia, fiat vt AB data ad BE inuentam, ita <lb/>AD lineæ opticæ longitudo inuenta ad DC <lb/>quæ&longs;itam terræ &longs;emidiametrum. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000171"><margin.target id="marg5"/>Q<emph type="italics"/>uarta quin<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note48"/><emph type="italics"/>XLVIII <lb/>Inuenir&etail; <lb/><expan abbr="longitudin&etilde;">longitudinem</expan> <lb/>vi&longs;us: & ex <lb/>ea Quint&atail; <lb/>methodus <lb/>vestigandi <lb/>terræ &longs;emi­<lb/>diametrum,<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000172">Quarta decima petitio.</s> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> In ijs, quæ hactenus attuli&longs;ti ad <lb/>terræ &longs;emidiametrum inueniendam, illud <lb/>accidit incommodum, quod totam altitu­<lb/>dinem &longs;upra maris &longs;uperficiem innote&longs;cere <lb/>oportet: id quod haberi non pote&longs;t, ni&longs;i aut <lb/>prærupta rupes mari immineat, aut turris in <lb/>litore &longs;it con&longs;tituta. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Quin methodum ali­<lb/>quam excogitas, qua etiam ex turri procul ab <lb/>æquore in colle po&longs;itâ explorare po&longs;&longs;imus, <lb/>quanta &longs;it terræ magnitudo? </s></p><p type="main"> | <s id="id000173">Cùm termini alicuius quantitatis eandem &longs;eruant rationem in <lb/>omnibus, & firmi &longs;unt ac &longs;tabiles eiu&longs;dem rationis comparatione <lb/>contentæ partes æqualem &longs;eruant exce&longs;&longs;um, &longs;eu proportionem.</s> |
| | </p> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Tentemus pariter, quid po&longs;&longs;imus: <lb/>tertius ade&longs;t Galilæus; ni&longs;i aliquid inueneri­<lb/><arrow.to.target n="note49"/><lb/>mus, dicam nos iratis Mu&longs;is conueni&longs;&longs;e. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000174">PROPOSITIO prima.</s> |
| <s>Sit <lb/>igitur in perpendiculari AC, nota in&longs;ignis <lb/>aliqua altitudo BA, at non talis, vt eius hu­<lb/>millimum punctum B &longs;phæricæ &longs;uperficiei <lb/>adhæreat, cum potiùs ex illâ emineat i&ntail; <lb/>colle DB, cuius altitudo ignota e&longs;t: fieri au­<lb/>tem po&longs;&longs;it, vt liber pro&longs;pectus in Horizon­<lb/>tem pateat, &longs;iue in &longs;ummo A, &longs;iue in imo B <pb xlink:href="018/01/119.jpg" pagenum="105"/>con&longs;i&longs;tas angulos CAE, CBF ob&longs;eruaturus. <lb/><figure id="id.018.01.119.1.jpg" xlink:href="018/01/119/1.jpg"/><lb/>Quibus angulis ob&longs;er­<lb/>uatis intellige rectam <lb/>BF occurrere Tangen­<lb/>ti AE in G. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>In triangu­<lb/>lo itaque ABG angu­<lb/>lus AGB e&longs;t notus, vt­<lb/>pote differentia duo­<lb/>rum ob&longs;eruatorum C <lb/>BG, CAG: angulus A <lb/>e&longs;t ob&longs;eruatus, & data <lb/>e&longs;t altitudo BA: ergo <lb/>inueniri pote&longs;t quantitas rectæ BG. </s> | <s id="id000175">Proportionem in proportionem duci e&longs;t &longs;uperiores nume­<lb/>ros atque inferiores inuicem ducere.</s> |
| | </p> |
| <s>Iam du­<lb/>cantur rectæ CF, CE, & &longs;unt duo triangula <lb/>AEC, BFC rectangula, in quibus duo an­<lb/>guli EAC, ECA &longs;imul &longs;unt æquales duo­<lb/>bus FBC, FCB: Atqui angulus ECA e&longs;t æ­<lb/>qualis duobus ECF, FCB; ergo tres ECF, <lb/>FCB, CAE &longs;unt æquales duobus FBC, FCB; <lb/>& dempto communi FCB, remanet FBC <lb/>æqualis duobus ECF, EAC. </s> | <pb pagenum="7" xlink:href="015/01/026.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| <s>E&longs;t igitur ECF <lb/>differentia nota duorum ob&longs;eruatorum CAE, <lb/>CBF. </s> | <s id="id000176">Sit proportio lineæ a ad lineam b, ut anguli c ad angulum d, &longs;ta­<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>tuatur e monas in genere a <lb/><figure id="id.015.01.026.1.jpg" xlink:href="015/01/026/1.jpg"/><lb/>b, & fiat f ad e, ut c ad d, & du<lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>catur a in f & b in e, & pro­<lb/>ducantur g & h. </s> |
| | <s id="id000177">Quia ergo <lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>f e&longs;t proportio ip&longs;a, erit g ad <lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>a ut c ad d, &longs;ed h e&longs;t æqualis <lb/>b, igitur a ad h ut ad b. </s> |
| <s>Ducatur demùm recta CG. <!-- KEEP S--></s> | <s id="id000178">Du­<lb/>cta ergo dicetur proportio a <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>ad b in proportionem c ad d <lb/>ducendo terminos proportionis, &longs;eu quantitatis recta &longs;cilicet &longs;u­<lb/>periores cum &longs;uperioribus, & inferiores cum inferioribus. </s> |
| | <s id="id000179">Nam &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>rur&longs;um con&longs;tituantur f ad e ut a ad b cùm f &longs;it proportio, & k ad f ut <lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>c ad d, erit k ad e, ut g ad h, k autem fit ex ductu proportionis a ad b, <lb/>quæ e&longs;t fin proportionem c ad d, liquet igitur propo&longs;itum.</s> |
| <s>Et quo­<lb/>niam GF, GE &longs;unt tangentes circulum ab <lb/>eodem puncto exeuntes, inter &longs;e æquales <lb/>&longs;unt, &longs;icut & CF, CE ex centro ductæ; CG <lb/>verò e&longs;t vtrique triangulo FCG, ECG com­<lb/>munis; ergo angulus ECF notus diuiditur à <pb xlink:href="018/01/120.jpg" pagenum="106"/>rectâ CG bifariam. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>Quare &longs;i angulorum ob­<lb/>&longs;eruatorum &longs;emidifferentiam GCF addas an­<lb/>gulo FCB complemento noto anguli ob&longs;er­<lb/>uati in B, notus e&longs;t etiam angulus BCG; ex <lb/>quo, vnâ cum angulo CBG ob&longs;eruato, & la­<lb/>tere BG inuento, inuenitur latus CB: Cui &longs;i <lb/>addatur data altitudo BA, notum erit latus <lb/>CA vnâ cum angulo ad A ob&longs;eruato in trian­<lb/>gulo AEC rectangulo: quare & inuenitur CE <lb/>&longs;emidiameter quæ&longs;ita, quæ e&longs;t ip&longs;i CD æqua­<lb/>lis, vnde innote&longs;cit altitudo collis BD, & <lb/>lineæ opticæ AE longitudo cogno&longs;ci pote&longs;t. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000180"><margin.target id="marg6"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note49"/><emph type="italics"/>XLIX <lb/>Sexta me­<lb/>thodus ter­<lb/>ræ &longs;emidia­<lb/>metrum in­<lb/>quirendi, & <lb/>montis alti­<lb/>tudinem co­<lb/>gno&longs;cendi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000181"><margin.target id="marg7"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s>At contingat ex edito quidem monte pro­<lb/>&longs;pici po&longs;&longs;e in <expan abbr="extremũ">extremum</expan> <lb/><arrow.to.target n="note50"/><lb/><figure id="id.018.01.120.1.jpg" xlink:href="018/01/120/1.jpg"/><lb/>horizontem, &longs;ed planè <lb/>ignotam e&longs;&longs;e montis al­<lb/>titudinem. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>Eligatur lo­<lb/>cus aliquis con&longs;picuus, <lb/>qui ita di&longs;tare cen&longs;ea­<lb/>tur, vt perpendicula­<lb/>res ex vtroque loco ad <lb/>centrum ductæ à pa­<lb/>ralleli&longs;mo deflectentes <lb/>&longs;en&longs;u digno&longs;ci queant. </s> | <s id="id000182"><margin.target id="marg8"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s><lb/>Hinc enim terræ &longs;emidiametrum eruer&etail; <lb/>po&longs;&longs;umus. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000183"><margin.target id="marg9"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s>Ex A igitur &longs;it linea AD terram <lb/>tangens: ob&longs;eruetur angulus CAD. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>Tum <lb/>ad ea&longs;dem vel alias partes eligatur locus B <pb xlink:href="018/01/121.jpg" pagenum="107"/>valde di&longs;tans, & ob&longs;eruetur pariter angulus <lb/>CAB. </s> | <s id="id000184"><margin.target id="marg10"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. A<emph type="italics"/>ni­<lb/>mi &longs;entent.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s>Di&longs;tantia autem BA vel &longs;it præcogni­<lb/>ta, vel ex tertio loco ob&longs;eruetur, vt fieri com­<lb/>muniter &longs;olet. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000185"><margin.target id="marg11"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s>Demum ex B ob&longs;eruetur an­<lb/>gulus ABC; cognitâ &longs;cilicet di&longs;tantiâ ip&longs;ius <lb/>A puncti à vertice ob&longs;eruatoris in B, com­<lb/>plementum ad duos rectos dat angulum <lb/>ABC: erit autem indicium di&longs;tantiæ AB <lb/>&longs;ufficientis, &longs;i anguli CAB, CBA &longs;imul &longs;um­<lb/>pti minores fuerint duobus rectis. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>Quare in <lb/>triangulo ABC dato latere BA & angulis <lb/>adiacentibus inuenitur latus AC. <!-- KEEP S--></s> | <s id="id000186"><margin.target id="marg12"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s>Inuento <lb/>autem latere AC & ob&longs;eruato angulo CAD <lb/>in triangulo CDA rectangulo, inuenitur CD <lb/>quæ&longs;ita terræ &longs;emidiameter, nec latebit <lb/>montis altitudo. </s></p><p type="margin"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000187">Propo&longs;itio <expan abbr="&longs;ecũnda">&longs;ecunda</expan>.</s> |
| <s><margin.target id="note50"/><emph type="italics"/>L. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><lb/>Septima me­<lb/>thodus in­<lb/>uestigandi <lb/>&longs;emidiame­<lb/>trum terræ, <lb/>& montis <lb/>altitudine.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000188">Proportio extremorum producitur ex intermedijs.<lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s> |
| | </p> |
| <s>Quod &longs;i locorum opportunitas ferat, vt <lb/>detur altitudo FE nota, ex qua ob&longs;eruari <lb/><arrow.to.target n="note51"/><lb/>queat angulus CED, & in monte procul po&longs;i­<lb/>to liber &longs;it a&longs;cen&longs;us, donec ex A puncto per <lb/>E in extremum horizontem D productus ra­<lb/>dius efficiat angulum CAD, qui ob&longs;eruatio­<lb/>ne cogno&longs;catur; ea habemus, quæ ad inue­<lb/>niendam terræ &longs;emidiametrum, vel ad exa­<lb/>minandamiam inuentam &longs;ufficiant. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000189"><margin.target id="marg13"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| <s>Intel­<lb/>ligatur enim ex F exire recta FG parallela ip&longs;i <lb/>CA (perpendiculares &longs;iquidem EC, AG á <lb/>paralleli&longs;mo deflectere ponimus) efformatur <pb xlink:href="018/01/122.jpg" pagenum="108"/>triangulum FEG, cuius latus FE datur, an­<lb/>gulus EGF æqualis angulo EAC ob&longs;eruato <lb/>innote&longs;cit propter linearum CA, FG paral­<lb/>leli&longs;mum, & GEF e&longs;t complementum ad <lb/>duos rectos anguli FED ob&longs;eruati. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Inuenia­<lb/>tur itaque latus EG; quod ablatum ex EA <lb/>di&longs;tantiâ iam notâ duorum locorum, i&ntail; <lb/>quibus in&longs;titutæ &longs;unt ob&longs;eruationes, relin­<lb/>quit GA. </s> | <s id="id000190">Sint a b c quantitates dico proportio­<lb/><figure id="id.015.01.026.2.jpg" xlink:href="015/01/026/2.jpg"/><lb/>nem a ad c, produci ex proportione a ad b </s> |
| | </p> |
| <s>At in triangulo EAC, lateri AC <lb/>parallela e&longs;t GF, ergo vt EG ad GA, ita EF <lb/>data altitudo ad FC quæ&longs;itam &longs;emidiame­<lb/>trum. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000191"><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>& b ad c, &longs;tatuantur totidem à monade d e <lb/>f, erúntque ex demon&longs;trantis ab Euclide in <lb/>quinto <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> in eadem proportio­<lb/>ne, &longs;tatuatur ergo d prima quantitas e &longs;e­<lb/>cunda & tertia f quarta. </s> |
| <s>Vel etiam ij&longs;dem po&longs;itis, & ob&longs;erua­<lb/>tis angulis CED, GAE, atque di&longs;tantiâ AE, <lb/><arrow.to.target n="note52"/><lb/>in triangulo CAE noti &longs;unt duo anguli, (an­<lb/>gulus &longs;iquidem CEA e&longs;t complementum ad <lb/>duos rectos anguli CED ob&longs;eruati) & latus <lb/>adiacens AE: inueniatur igitur latus EC, ex <lb/>quo dempta nota altitudo FE relinquit quæ­<lb/>&longs;itam terræ &longs;emidiametrum. </s> | <s id="id000192">eritqúe per præce­<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>dentem proportio productorum ex d in e <lb/>& &longs;it g, & in f & &longs;it h, producta ex propor­<lb/>tionibus d ad e & e ad f, quare ex propor­<lb/>tionibus a ad b & b ad e, &longs;ed ex dictis cum <lb/>e &longs;it eadem, erit proportio d ad f, ut g ad h & proportio, d ad f per <lb/>æquam proportionem ab Euclide demon&longs;tratam, ut a ad c, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>proportio a ad c producitur ex proportionibus a ad b & b ad c, & <lb/>e&longs;t proportio ip&longs;a a ad c d numerus, ut o&longs;ten&longs;um e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| <s>Erit autem <lb/>indicium &longs;ufficientis di&longs;tantiæ inter A & E, &longs;i <lb/>angulus CED ob&longs;eruatus fuerit maior angu­<lb/>lo CAE. </s></p><p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000193"><margin.target id="marg14"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&<emph.end type="italics"/> 9. <lb/>P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s><margin.target id="note51"/><emph type="italics"/>LI. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><lb/>Octaua me­<lb/>thodus in­<lb/>ueniendi ter<lb/>ræ &longs;emidia­<lb/>metrum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin"> | <s id="id000194"><margin.target id="marg15"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s><margin.target id="note52"/><emph type="italics"/>LII. <!-- KEEP S--></s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000195"><margin.target id="marg16"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s><lb/>Idem aliter.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ea profectò &longs;unt, quæ hactenus di­<lb/>&longs;putata &longs;unt, vt vix cen&longs;eam fieri po&longs;&longs;e, vt <lb/>alicui nulla ex his methodis arrideat. </s> | <s id="id000196">Ex hoc &longs;equitur, quòd cùm fuerit quantitas tertia monas ex pro­<lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>portionibus inuicem ductis producetur prima quantitas.<lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s> |
| | </p> |
| <s>Ve­<lb/>rùm &longs;crupulus e&longs;t, quem forta&longs;&longs;e ex multo­<lb/>rum animis non facilè eximas: exi&longs;tima­<lb/>bunt &longs;iquidem angulum, quem cum per­<pb xlink:href="018/01/123.jpg" pagenum="109"/>pendiculo opticus radius con&longs;tituit, nun­<lb/>quam minimè dubiâ ob&longs;eruatione inue&longs;tiga­<lb/>ri po&longs;&longs;e. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000197"><margin.target id="marg17"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| <s>Nam vltimum visûs terminum &longs;i <lb/>in terrâ &longs;pectes, quamuis plani&longs;&longs;ima facies <lb/>videatur, quî fiat, vt nullus pateat dubita­<lb/>tioni locus, an molli inclinatione indè per <lb/>longa terrarum &longs;patia in mare de&longs;cendatur? </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><lb/>ac proinde linea illa ab oculo exiens non cir­<lb/>culum in &longs;phæricâ &longs;uperficie contingeret, vt <lb/>exigitur. </s> | <s id="id000198"><margin.target id="marg18"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3</s> |
| | </p> |
| <s>Si verò in immen&longs;um æquor vi­<lb/>&longs;us excurrat, et&longs;i &longs;opitis fructibus otia agat, <lb/>nulloque æ&longs;tu intume&longs;cat, quis ne&longs;ciat At­<lb/>mo&longs;phæram vaporibus non adeò paucis te­<lb/>nuibu&longs;ue &longs;catere, vt nulla refractionis, qua <lb/>Oceani partes infra horizontem depre&longs;&longs;æ <lb/><expan abbr="&etilde;mergant">emmergant</expan>, &longs;u&longs;picio &longs;uboriri po&longs;&longs;it? </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000199">Ex hoc &longs;equitur, quòd conuer&longs;a proportio producitur ex con­<lb/>uer&longs;is proportionibus.</s> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/> Hæc quidem non ea e&longs;&longs;e videntur, <lb/>quæ telluris &longs;emidiametro his methodis in­<lb/>uentæ officere po&longs;&longs;int: Si enim aliâ atque <lb/>aliâ methodo inue&longs;tigetur, nec valdè in&longs;i­<lb/>gni di&longs;crimine differant, quæ inueniuntur, <lb/>medium Arithmeticum inter extrema in­<lb/>uenta dabit quantitatem quæ&longs;itam &longs;emidia­<lb/>metro terræ tribuendam. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Tellus quipp&etail; <lb/>toreuma non e&longs;t vndequaque expolitum; &longs;ed <lb/>cum eius partes à centro di&longs;paribus interual­<lb/>lis ab&longs;int, ita tamen vt proximè &longs;phæra&mtail; <lb/>æmuletur, facis e&longs;t &longs;i mediocris à centro di-<pb xlink:href="018/01/124.jpg" pagenum="110"/>&longs;tantia innote&longs;cat. </s> | <s id="id000200">Propo&longs;itio tertia.</s> |
| | </p> |
| <s>Nihilominus tamen aliam <lb/>placet tentare viam nullâ habitâ ratione radii <lb/>optici terram tangentis, modò ea &longs;it duo­<lb/>rum locorum di&longs;tantia, vt perpendiculares <lb/>ad centrum notabiliter deflectant à paralle­<lb/>li&longs;mo. <lb/><arrow.to.target n="note53"/></s></p><p type="margin"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000201">Si proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis <lb/>producatur, ip&longs;a uerò proportio inter duas alias quantitates fue­ |
| <s><margin.target id="note53"/><emph type="italics"/>LIII: <lb/>Nona me­<lb/>thodus tel­<lb/>luris &longs;emi­<lb/>diametrum <lb/>inquirendi.<emph.end type="italics"/></s></p><figure id="id.018.01.124.1.jpg" xlink:href="018/01/124/1.jpg"/><p type="main"> | |
| | |
| <s>Eligatur itaque alti­<lb/>tudo quæpiam in&longs;ignis <lb/>& nota AB, ex cuius <lb/>vtroque extremo vi­<lb/>deatur in monte ad <lb/>plura milliaria procul <lb/>po&longs;ito locus D: loca ve­<lb/>rò huiu&longs;modi di&longs;tantia <lb/>po&longs;&longs;unt ob&longs;eruari poti&longs;­<lb/>&longs;imùm noctu accen&longs;o <lb/>ibi igné ab amico, ni&longs;i <lb/>ad&longs;it nota aliqua peculiaris, vt ædificium, <lb/>turris &c. </s> | <pb pagenum="8" xlink:href="015/01/027.jpg"/>rit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecenti &longs;exaginta modi productionis <lb/>proportionis.</s> |
| | </p> |
| <s>Tum ex A ob&longs;eruetur angulus <lb/>BAD, & ex B angulus ABD, notus enim fiet <lb/>reliquus angulus BDA. <!-- KEEP S--></s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000202"><arrow.to.target n="marg19"/></s> |
| <s>Ex puncto autem <lb/>D ob&longs;eruetur angulus BDC, vnde ablato an­<lb/>gulo BDA noto, reliquus ADC innote&longs;cit. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><lb/>His paratis in triangulo ABD dantur duo an­<lb/>guli A & B cum latere adiacente BA, inue­<lb/>niatur igitur latus AD. <!-- KEEP S--></s> | <s id="id000203"><margin.target id="marg19"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| <s>Ex hoc autem late­<lb/>re AD inuento vnâ cum angulo ADC, qu <lb/>ex ob&longs;eruatione innotuit, & angulo DAC <pb xlink:href="018/01/125.jpg" pagenum="111"/>qui e&longs;t complementum anguli ob&longs;eruati <lb/>DAB ad duos rectos, inueniri pote&longs;t latus <lb/>AC quæ&longs;ita terræ &longs;emidiameter. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000204">H&etail;c propo&longs;itio ut præcedens & <expan abbr="&longs;equ&etilde;tes">&longs;equentes</expan> tres ab Alchindo &longs;um­<lb/>ptæ &longs;unt, & ab eo demon&longs;trantur. </s> |
| <s>At non vacat montem con&longs;cendere? </s> | <s id="id000205">Sit ergo proportio a ad b, pro­<lb/><arrow.to.target n="table2"/><lb/><figure id="id.015.01.027.1.jpg" xlink:href="015/01/027/1.jpg"/>ducta ex proportione c ad d & e ad f, con&longs;tat <lb/>quòd cum &longs;int &longs;ex quantitates, quòd fieri pote­<lb/>runt quindecim coniugationes, quas po&longs;ui à la­<lb/>tere facilitatis gratia, quibus re&longs;pondent totidem <lb/><arrow.to.target n="table3"/><lb/>conuer&longs;æ: erunt ergo triginta. </s> |
| | <s id="id000206">Singulæ autem ha<lb/>rum produci po&longs;&longs;unt duodecim modis: ductis <lb/><figure id="id.015.01.027.2.jpg" xlink:href="015/01/027/2.jpg"/>duodecim in triginta, fiunt trecenti &longs;exaginta mo <lb/>di. </s> |
| <s>alia <lb/><arrow.to.target n="note54"/><lb/>&longs;uppetit via, qua leuiori labore propo&longs;itum <lb/>a&longs;&longs;equamur. </s> | <s id="id000207">Et hoc e&longs;t clarum per&longs;e, modo <expan abbr="demõ&longs;tremus">demon&longs;tremus</expan>, <lb/>quod &longs;inguli horum modorum po&longs;sint produ­<lb/>ci duodecim modis, & capiamus ab primam qu&etail; <lb/>pote&longs;t produci ex c d & e f: Item ambabus con­<lb/>uer&longs;is d c & fe: & rur&longs;us altera recta altera con­<lb/>uer&longs;a: & hoc bifariam c d & f e, & d c & e f, &longs;unt er­<lb/>go iam quatuor modi. </s> |
| | <s id="id000208">Totidem ex c e & d f, toti­<lb/>demque ex c f & d e, igitur erunt duodecim mo­<lb/>di, quibus produci po&longs;&longs;e intelligitur propor­<lb/>tio a ad b.</s> |
| <s>Sit nota altitudo IG, vnde vi­<lb/>deatur locus aliquis in &longs;uperficie terræ F: ob­<lb/>&longs;erueturque angulus IGF. </s> | </p> |
| | <table> |
| <s>Quod &longs;i di&longs;tantia <lb/><figure id="id.018.01.125.1.jpg" xlink:href="018/01/125/1.jpg"/><lb/>GF iam nota non <lb/>fuerit, ex tertio <lb/>quopiam loco e&atail; <lb/>ob&longs;eruetur, <expan abbr="inue-niaturq.">inue­<lb/>niaturque</expan> iuxta Tri­<lb/>gonometriæ præ­<lb/>cepta. </s> | <table.target id="table2"/> |
| | <row> |
| <s>His com­<lb/>paratis producatur <lb/>GI per terræ cen­<lb/>trum T v&longs;qu&etail; <lb/>in O, vt IO &longs;it <lb/>terræ diameter: ex <lb/>F cadat in dia­<lb/>metrum perpendicularis FC. </s> | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| <s>Quonia&mtail; <lb/>igitur in triangulo GCF rectangulo datur hy­<lb/>pothenu&longs;a GF, & angulus CGF, inueniantur <lb/>reliqua latera FC, CG. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Auferatur autem <lb/>IG data altitudo ex GC, & remanet IC. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s><lb/>Quia verò FC à puncto peripheriæ F cadit <lb/>perpendicularis in diametrum IO, e&longs;t me­<pb xlink:href="018/01/126.jpg" pagenum="112"/>dio loco proportionalis inter diametri &longs;eg­<lb/>menta IC, CO; ac proinde quadratum me­<lb/>diæ CF æquale e&longs;t rectangulo &longs;ub extremis. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Itaque quadrato ip&longs;ius CF diui&longs;o per IC &longs;eg­<lb/>mentum notum, Quotiens dabit CO, cui <lb/>addatur CI, & habetur tota diameter IO <lb/><arrow.to.target n="note55"/><lb/>quæ&longs;ita. </s></p><p type="margin"> | <cell>c</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| <s><margin.target id="note54"/><emph type="italics"/>LIV. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Decima me­<lb/>thodus, qua <lb/>terræ dia­<lb/>meter inue­<lb/>nitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin"> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s><margin.target id="note55"/><emph type="italics"/>LV. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Idem aliter.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>e</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| <s>Hæc mihi methodus magis arridet vtpo­<lb/>te breuior, qua quadratum CF diuido per <lb/>IC: cæterùm &longs;i rem merè Trigonome­<lb/>tricè perficere quis malit, inuentis CF <lb/>& IC, quærat angulum IFC; quem du­<lb/>plicet, & dupli &longs;inum ex Tabulis inue­<lb/>niat: tum fiat vt &longs;inus inuentus ad Ra­<lb/>dium ita inuenta CF ad quæ&longs;itam &longs;emidia­<lb/>metrum FT. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Huius operationis ratio pa­<lb/>tet, quia cum angulus IFO in &longs;emicircu­<lb/>lo &longs;it rectus, triângulum ICF e&longs;t &longs;imile trian­<lb/>gulo IFO, igitur angulus inuentus IFC æqua­<lb/>lis e&longs;t angulo FOC; huius autem duplex e&longs;t <lb/>angulus ITF ad centrum, qui proinde inno­<lb/>te&longs;cit, vnâ cum &longs;inu FC in partibus Radii <lb/>hæc verò linea cum nota &longs;it etiam in men­<lb/>&longs;urâ homogeneâ altitudini datæ IG, manife­<lb/>&longs;tabit pariter in eâdem men&longs;urâ Radium TF. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s>Placetne aliam adhuc inire viam? </s> | </row> |
| | </table> |
| <s>nec <lb/>Diony&longs;iodori Geometræ protritam ve&longs;tigiis; <lb/>cuius in &longs;epulchro inuenta e&longs;t epi&longs;tola ad <pb xlink:href="018/01/127.jpg" pagenum="113"/>&longs;uperos mi&longs;&longs;a, qua &longs;e à &longs;epulchro ad intimam <lb/>terram de&longs;cendi&longs;&longs;e &longs;ignificabat, illudque &longs;pa­<lb/>tium &longs;tadia 42000. complecti. </s> | <table> |
| | <table.target id="table3"/> |
| <s>Sint datæ al­<lb/>titudo eadem IG, ac di&longs;tantia GF, & angu­<lb/>lus IGF ob&longs;eruetur. </s> | <row> |
| | <cell>a b</cell> |
| <s>Ducatur ex I tangens <lb/><arrow.to.target n="note56"/><lb/>IH; quæ &longs;ecet GF in H. <!-- KEEP S--></s> | <cell>b a</cell> |
| | </row> |
| <s>Quæratur ergo i&ntail; <lb/>triangulo GIH rectangulo, ex dato latere GI <lb/>& angulo G, latus GH, quod ex GF ablatum <lb/>relinquit HF, & quæratur latus IH. </s> | <row> |
| | <cell>a c</cell> |
| <s>Deinde du­<lb/>ctâ rectâ IF, in triangulo IHF nota &longs;unt la­<lb/>tera IH & HF, angulus autem compræhen­<lb/>&longs;us IHF æqualis e&longs;t duobus internis notis, &longs;ci­<lb/>licet recto GIH, & IGH ob&longs;eruato: quar&etail; <lb/>inueniri pote&longs;t tum latus IF, tum angulus <lb/>HIF: cui æqualis e&longs;t angulus IOF in alterno <lb/>&longs;egmento: huius autem duplus e&longs;t angulus <lb/>ITF ad centrum. </s> | <cell>c a</cell> |
| | </row> |
| <s>Fiat igitur vt &longs;inus &longs;emian­<lb/>guli inuenti ITF, hoc e&longs;t &longs;inus anguli HIF, <lb/>ad Radium, ita &longs;emi&longs;sis inuenti lateris IF <lb/>ad quæ&longs;itam &longs;emidiametrum TF. <!-- KEEP S--></s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>a d</cell> |
| <s><margin.target id="note56"/><emph type="italics"/>LVI. <!-- KEEP S--></s> | <cell>d a</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Vndecim&atail; <lb/>methodus <lb/>inueniendi <lb/>terræ &longs;emi­<lb/>diametrum:<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>a e</cell> |
| <s>Compendio&longs;iùs forta&longs;&longs;e operabimur, &longs;i da­<lb/>tis IG & GF cum angulo G compræhen&longs;o, <lb/><arrow.to.target n="note57"/><lb/>inueniatur ba&longs;is IF & angulus GIF, qui e&longs;t <lb/>nece&longs;&longs;ariò obtu&longs;us. </s> | <cell>e a</cell> |
| | </row> |
| <s>Fiat ergo vt &longs;inus exce&longs;­<lb/>sûs anguli GIF &longs;upra rectum ad Radium, <lb/>ita &longs;emi&longs;sis inuentæ ba&longs;is IF ad quæ&longs;itam <lb/>terræ &longs;emidiametrum. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell>a f</cell> |
| <s><margin.target id="note57"/><emph type="italics"/>LVII. <lb/>Id<gap/> breuiùs.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>f a</cell> |
| | </row> |
| <s>Verùm omi&longs;&longs;o tot linearum apparatu res <pb xlink:href="018/01/128.jpg" pagenum="114"/><arrow.to.target n="note58"/><lb/><figure id="id.018.01.128.1.jpg" xlink:href="018/01/128/1.jpg"/><lb/>facillimè conficitur, e­<lb/>tiam&longs;i nulla &longs;it data al­<lb/>titudo nota. </s> | <row> |
| | <cell>b c</cell> |
| <s>Ob&longs;erue­<lb/>tur di&longs;tantia AD: tum <lb/>in A accipiatur angulus <lb/>CAD, & in D ob&longs;erue­<lb/>tur angulus, quem cum <lb/>verticali lineâ ex D ad <lb/>Zenith productâ facit <lb/>radius opticus DA; hu­<lb/>ius enim complementum ad duos rectos <lb/>e&longs;t angulus ADC: dato autem latere AD <lb/>cum angulis adiacentibus, latere non po&longs;­<lb/>&longs;unt reliqua latera CD quæ&longs;ita terræ &longs;emidia­<lb/>meter, & CA &longs;emidiameter aucta montis <lb/>AB altitudine. </s></p><p type="margin"> | <cell>c b</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note58"/><emph type="italics"/>LVIII. <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>b d</cell> |
| <s><lb/>Duodecima <lb/>methodus <lb/>&longs;emidiame­<lb/>trum terræ <lb/>inuestigan­<lb/>di, & montis <lb/>altitudini.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>d b</cell> |
| | </row> |
| <s>Sed iam, Mer&longs;enne, cadunt altis d&etail; <lb/>montibus vmbræ; nec Galilæum diutur­<lb/>niore colloquio di&longs;tinere fas e&longs;t. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>b e</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Rectè mones: præceps in noctem <lb/>ruit dies: &longs;ed huiu&longs;modi colloquia cum in­<lb/>&longs;tituuntur, omnis hora momentum e&longs;t. </s> | <cell>e b</cell> |
| | </row> |
| <s>Va­<lb/>le Galilæe. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>b f</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Valete amici; & quas debeo gratias <lb/>pro humani&longs;simâ con&longs;uetudine, nunc planè <lb/>non reddo, &longs;ed apud me &longs;eruo, vt iterum <lb/>redire cogamini depo&longs;itum repetituri. </s></p><pb xlink:href="018/01/129.jpg" pagenum="115"/><figure id="id.018.01.129.1.jpg" xlink:href="018/01/129/1.jpg"/><p type="main"> | <cell>f b</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="center"/>DISSERTATIO <lb/>QVARTA<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>c d</cell> |
| <s><emph type="center"/>Ex aquæ &longs;eparatione à ter­<lb/>ra, motus facilitatem <lb/>infert.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <cell>d c</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Guldinus, Galilæus, Mer&longs;ennus.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>c e</cell> |
| <s>PVRGARE ne tibi m&etail; <lb/>debeo, Galilæe, quòd con­<lb/>dictam Mer&longs;enno horam te <lb/>adeundi importunus præ­<lb/>uenerim? </s></p><p type="main"> | <cell>e c</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Si putas Batauis in nouâ Zem­<lb/>blâ po&longs;t longas dierum 84 tenebras lu­<pb xlink:href="018/01/130.jpg" pagenum="116"/>cem præ&longs;to lancibus, Solem dies 14 antici­<lb/>pantem accidi&longs;&longs;e importunum, ac purgatio­<lb/>ne opus habui&longs;&longs;e, quòd legitimum exoriendi <lb/>tempus anteuerterit; præ&longs;tò &longs;um, vt intelli­<lb/>gam, qua te demum excu&longs;atione ab imma­<lb/>ni hac culpâ eximas. </s> | <row> |
| | <cell>c f</cell> |
| <s>Sed cum expectatus <lb/>adueneris, quam tuorum in me meritorum <lb/>partem referendâ gratiâ con&longs;equi potero? </s></p><p type="main"> | <cell>f c</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Culpam hanc omnem, quantæ­<lb/>cunque e&longs;t, in te transfero: id &longs;cilicet profu­<lb/>sâ tuæ humanitatis &longs;ignificatione effeci&longs;ti, vt <lb/>mihi liceat e&longs;&longs;e temerario; nec ab&longs;urdu&mtail; <lb/>duxerim &longs;tatim, ac me tui de&longs;iderium ce­<lb/>pit, aduolare, & immaturum fœtum, ve­<lb/>riùs dixerim víx dum conceptum, ante t&etail; <lb/>ponere, vt vitæ igniculos illi tuâ luce imper­<lb/>tias. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>d e</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Siccine iuuat fe&longs;tiuis inanium offi­<lb/>ciorum argutijs iocari? </s> | <cell>e d</cell> |
| | </row> |
| <s>Mittamus i&longs;thæc: & <lb/>quam primum edi&longs;&longs;ere, quæ te benigna ege­<lb/>rit Minerua, vt frigidos no&longs;tros cineres fodi­<lb/>catum venires, ignem ætheriâ vtique domo <lb/>&longs;ubductum depo&longs;iturus. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>d f</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld:<emph.end type="italics"/> Ari&longs;totelem fortè præ manibus ha­<lb/>bebam; cumque aliud meditans pagellas te­<lb/>merè oculo percurrerem, incidi in textum <lb/>78. lib. | <cell>f d</cell> |
| | </row> |
| 2. de Cœlo, vbi Thaletis Mile&longs;ii d&etail; <lb/>causâ terræ quie&longs;centis &longs;ententiam exponit, <pb xlink:href="018/01/131.jpg" pagenum="117"/><emph type="italics"/>an quam ex eo, quia innatans &longs;it, tellus ma­<lb/>neat, quemadmodum lignum vel aliquid tale <lb/>aliud; etenim horum &longs;uper aerem quidem ni­<lb/>hil natura aptum e&longs;t manere, &longs;ed &longs;uper aquam.<emph.end type="italics"/><lb/>Id quod mihi in mentem reuocauit eadem <lb/>pror&longs;us apud Senecam à me iam pridem le­<lb/>cta lib. | <row> |
| | <cell>e f</cell> |
| 6. Nat. <!-- REMOVE S-->quæ&longs;t. </s> | <cell>f e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>direc.</cell> |
| <s>cap. | <cell>conuer.</cell> |
| | </row> |
| 6. terram videli­<lb/>cet totam, Thaletis opinione, &longs;ubiecto hu­<lb/>more portari, & innatare, ita vt vndâ &longs;u&longs;ti­<lb/>neatur orbis velut aliquod grande nauigium. </s> | </table> |
| | <p type="main"> |
| <s><lb/>Ex quo ille ab eodem Senecâ lib. | <s id="id000209">Propo&longs;itio quarta.</s> |
| | </p> |
| 3. cap. | <p type="main"> |
| | <s id="id000210">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum produ­<lb/>cta ex proportionibus tertij ad quartum, & quin <lb/>ti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione <lb/>tertij ad &longs;extum, & quinti ad quartum.</s> |
| 13. <lb/>reiectus non &longs;atis aptè terræ motuum cau&longs;am <lb/>inferebat, perindè atque &longs;i nauigium hoc in­<lb/>natans concuteretur. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Tum, quæ e&longs;t phan­<lb/>ta&longs;matum atque formarum menti inhæren­<lb/>tium mira connexio, vix cæperam tacitus <lb/>ridere commenticium ingentis huius nauigii <lb/>nullos in &longs;copulos impacti tremorem, cum <lb/>in eius grauitatis con&longs;iderationem delap&longs;us <lb/>&longs;um: tenuique hac vellicatione excitatæ he­<lb/>&longs;terni no&longs;tri congre&longs;&longs;us reliquiæ animo in&longs;i­<lb/>dentes me protinus abripuerunt, & &longs;en&longs;im <lb/>nec aduertentem deduxerunt ad eam cogi­<lb/>tationem, vt &longs;u&longs;picarer ex aquarum naturâ, <lb/>ad tellurem Archimedæis machinationibus <lb/>mouendam, &longs;ub&longs;idium aliquod comparari <lb/>po&longs;&longs;e. </s> | <s id="id000211">Sit proportio a b producta ex proportioni­<lb/><arrow.to.target n="table4"/><lb/><figure id="id.015.01.027.3.jpg" xlink:href="015/01/027/3.jpg"/>bus c ad d, & e ad f, dico quod etiam erit produ­</s> |
| | </p> |
| <s>Plura illicò huic cogitato affinia i&ntail; <lb/>mentem confusè & permixtè irruperunt, <pb xlink:href="018/01/132.jpg" pagenum="118"/>quæ &longs;ubitam approbationem temerè extor­<lb/>quere viderentur; &longs;ed quoniam, vbi multa <lb/>&longs;unt, quæ &longs;ibi aptis nexibus cohærere de­<lb/>beant, ne veritatis compages luxata pereat, <lb/>periculo&longs;um & lubricum e&longs;t facilè a&longs;&longs;entiri, <lb/>nolui me in præcipitem locum committere; <lb/>&longs;u&longs;tinendam potiùs tanti&longs;per omnem a&longs;&longs;en­<lb/>&longs;ionem duxi, dum rem totam di&longs;cretè & <lb/>electè &longs;uas in partes, te pro tuâ &longs;apientiâ <lb/>opem ferente, digererem. </s> | <table> |
| | <table.target id="table4"/> |
| <s>En habes, qui­<lb/>bus &longs;timulis actus mihi imperare non potue­<lb/>rim, vt à te diutiùs abe&longs;&longs;em. </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Gratias tibi habeo, mi Guldine, im­<lb/>mortales; quod &longs;pem iniicias audiendi ex te <lb/>hodie, quid de iis &longs;entias, quæ iam tum ab <lb/>anno huius &longs;æculi duodecimo con&longs;crip&longs;i de <lb/>Innatantibus. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <cell>b</cell> |
| | <cell/> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Librum legi tuo dignum ingenio; <lb/>nec potuit feliciùs enodari, quam con&longs;titue­<lb/>ras examinandam quæ&longs;tionem de &longs;olidis in­<lb/>natantibus, quamuis humido &longs;ecundùm &longs;pe­<lb/>ciem grauioribus, &longs;i quidem &longs;olitaria &longs;uman­<lb/>tur, componentibus tamen vnâ cum aër&etail; <lb/>&longs;ibi adhære&longs;cente molem aquâ non grauio­<lb/>rem. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Illud maximè dolui, quod nactus &longs;im <lb/>exemplar &longs;iue Bibliopolæ &longs;ine Bibliopegi in­<lb/>curiâ mutilarum integro folio, & quidem il­<lb/>lo ip&longs;o, in quo totius futuræ di&longs;putationis <pb xlink:href="018/01/133.jpg" pagenum="119"/>fundamenta &longs;ternis: ac, quæ mihi aduer&longs;&atail; <lb/>e&longs;t fortuna, nu&longs;quam licuit integrum librum <lb/>reperire, ex quo no&longs;tri exemplaris hiatum <lb/>&longs;upplerem, Id quod te præmonui&longs;&longs;e oppor­<lb/>tunum fuit, ne, &longs;i fortè nobis non conuene­<lb/>rit, me contradicendi &longs;tudio actum putes: <lb/>ni&longs;i me tamen mea fallit opinio, in minimis <lb/>di&longs;&longs;entiemus. </s></p><p type="main"> | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Libens audio, qui contra &longs;en&longs;erint. </s> | <cell>g</cell> |
| | </row> |
| <s><lb/>Sed ne te longiùs ab in&longs;tituto tuo, veriùs di­<lb/>cam, no&longs;tro, abducam; quidnam ex aquâ <lb/>emolumenti &longs;peras ad facilem terræ motio­<lb/>nem, de qua nobis fuit di&longs;putatio? </s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Futurum puto, vt plurimum pon­<lb/>deris de terreno hoc orbe, qui aquam pariter <lb/>ac terram complectitur, deduceretur. </s> | <cell>f</cell> |
| | <cell>h</cell> |
| <s>Illud <lb/>enim extra omnem controuer&longs;iam po&longs;itum <lb/><arrow.to.target n="note59"/><lb/>accipio, quod aqua aëre grauior e&longs;t; & fluida <lb/>cùm &longs;it, &longs;emper ad inferiora delabitur, vt <lb/>infra aërem vniuer&longs;i centro vicinior con&longs;i&longs;tat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Ex quo fit, vt nu&longs;quam quie&longs;cat, ni&longs;i vbi <lb/>nullus patet locus, in quem de&longs;cendat. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s>Qua­<lb/>rè cum &longs;ola &longs;uperficies &longs;phærica paribus ra­<lb/>diis à centro remoueatur, aquæ quie&longs;centis <lb/>&longs;uperficiem &longs;phæricam e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: quan­<lb/>doquidem &longs;iquæ &longs;uperficiei partes à centro <lb/>longiùs abe&longs;&longs;ent, vtpote altiores ad motum <lb/>procliues non &longs;ub&longs;i&longs;terent, &longs;ed humiliorem <pb xlink:href="018/01/134.jpg" pagenum="120"/>in locum defluerent: neque enim ex eo a­<lb/>quam &longs;ponte a&longs;cendere dixerim, quòd ea in <lb/>vitreis fi&longs;tulis immer&longs;is aliquantulum a&longs;cen­<lb/>dat. </s></p><p type="margin"> | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| <s><margin.target id="note59"/><emph type="italics"/>LIX <lb/>Aquæ &longs;u­<lb/>perficies est <lb/>&longs;phærica.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Nemo id facilè inficietur: immo, &longs;i <lb/>id quidem in rem tuam faciat, vltro dabo <lb/>maria omnia, quæ aquarum communion&etail; <lb/>iunguntur (&longs;i æ&longs;tum omnem &longs;ublatum, ven­<lb/>tosque &longs;ilentes animo fingamus) non e&longs;&longs;&etail; <lb/>alia alijs &longs;ecundùm &longs;uperficiem altiora: qui­<lb/>bus enim frænis cohiberentur Sinûs Arabici <lb/>aquæ, &longs;i altiores e&longs;&longs;ent, ne in Erytræum ma­<lb/>re influerent? </s> | <cell>e</cell> |
| | <cell>g</cell> |
| <s>aut quibus aggeribus ob&longs;true­<lb/>retur fretum Herculeum, ne Oceanus Atlan­<lb/>ticus ac Mediterraneum mare in vnâ &longs;u­<lb/>perficie aquarum libramentum &longs;u&longs;ciperent? </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quod verò de aquâ in immer&longs;is fi&longs;tulis <lb/>vtrinque hiantibus a&longs;cendente addis, nihil <lb/>planè officit naturæ aquarum &longs;e in &longs;phæram <lb/>circa terræ centrum conglobantium; neque <lb/>illicò po&longs;&longs;e aquam ad digiti altitudine&mtail; <lb/>&longs;ponte a&longs;cendere affirmandum e&longs;t, quòd il­<lb/>lam in tenui&longs;&longs;imis fi&longs;tulis eò pertingere ali­<lb/>quando videamus; quò enim ampliores &longs;unt <lb/>fi&longs;tulæ, eò minùs in iis aquam a&longs;&longs;urger&etail; <lb/>con&longs;tat, nec fortè &longs;ine &longs;u&longs;picione minoris, <lb/>quàm appareat, altitudinis, propter &longs;pecie­<lb/>rum vi&longs;ibilium ex vitro refractionem, i&ntail; <pb xlink:href="018/01/135.jpg" pagenum="121"/>ampli&longs;simis igitur lacuum marium que alueis <lb/>quantùm illa a&longs;cendat, quod &longs;phæricam &longs;u­<lb/>perficiem corrumpat? </s> | <cell>f</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| <s>Sed nec aquam om­<lb/>ninò &longs;ponte dixerim in fi&longs;tulâ a&longs;cender&etail; <lb/>Quando enim fi&longs;tula deprimitur, vt aquæ <lb/>immergatur, vtique &longs;ubiectus aër premitur, <lb/><arrow.to.target n="note60"/><lb/>& locum &longs;ubeunti fi&longs;tulæ concedens, quâ <lb/>patet via, recedit, vt locum &longs;uppleat à fi&longs;tu­<lb/>lâ deor&longs;um motâ relictum. </s> | <cell>h</cell> |
| | </row> |
| <s>Sicut autem <lb/>aër, cui corpus in motu occurrit, comprimi­<lb/>tur, ita is, qui ponè e&longs;t, paululum di&longs;trahi­<lb/>tur ac rare&longs;cit; hic verò ad ingenium rediens <lb/>proximum aërem attrahit ad &longs;upplendum <lb/>locum à fi&longs;tulâ relictum; cumque nullus <lb/>&longs;ubiectus aër tam in promptu &longs;it, quàm is <lb/>qui fi&longs;tulæ cauitatem implet, hic exfugitur; <lb/>atque adeò cum aér fi&longs;tulæ &longs;ur&longs;um mouea­<lb/>tur, &longs;ubiectus aër compre&longs;&longs;us in fi&longs;tulæ caui­<lb/>tatem &longs;uccedit, per quam faciliùs elabitur, <lb/>ac per impul&longs;ionem, aut compre&longs;&longs;ionem <lb/>contigui aëris, qui lateribus adiacet. </s> | </table> |
| | <p type="main"> |
| <s>Por­<lb/>rò ea e&longs;t fluidorum corporum natura, vt <lb/>conceptum ex motu impetum, etiam intrà <lb/>homogeneum corpus, non ita facilè remit­<lb/>tant; quemadmodum in aquâ colore aliquo <lb/>infectâ intrà aliam aquam leui&longs;&longs;imè effusâ <lb/>videre e&longs;t. </s> | <s id="id000212"><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>cta ex proportionibus c ad f, & e ad d, di&longs;ponan­<lb/>tur ut in figura & fiat ex c in e g, & ex d in fh, ergo <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>per primam harum g ad h ut a ad b, &longs;ed per præ­<lb/>&longs;uppo&longs;ita in &longs;ecunda productione etiam prode­<lb/>unt g & h, igitur per primam propo&longs;itionem ha­<lb/>rum a ad b proportio producitur ex proportionibus c ad f tertiæ <lb/>&longs;cilicet ad &longs;extam, & e ad d quint&etail; ad quartam, quod fuit <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>.</s> |
| | </p> |
| <s>Hinc e&longs;t aërem &longs;ur&longs;um in fi&longs;tulâ <lb/>incitatum ex concepto impetu tanti&longs;per per­<pb xlink:href="018/01/136.jpg" pagenum="122"/>gere in motu, & ita pellere &longs;uperiorem aë­<lb/>rem, vt hic eum qui fi&longs;tulæ latera extrin&longs;e­<lb/>cùs ob&longs;idet, propellat, fiatque per inferius <lb/>hiantis fi&longs;tulæ o&longs;culum illa circumpul&longs;io, de <lb/>qua Pla<emph type="italics"/>t<emph.end type="italics"/>o in Timæo, vel &longs;altem, vt cum ve­<lb/><gap/>tris Philo&longs;ophis loquar, ab a&longs;cendente aëre <lb/>per fi&longs;tulam liberrimè ab&longs;que vllo alterius <lb/>aëris intercurrentis obice, attrahitur aër in­<lb/>ferior. </s></p><p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000213"><margin.target id="marg20"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s><margin.target id="note60"/><emph type="italics"/>LX. <!-- KEEP S--></s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><lb/>Cur aqu&atail; <lb/>in tubo v­<lb/>trinque bi­<lb/>ante a&longs;een­<lb/>dat aliquan <lb/>tulum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000214"><margin.target id="marg21"/>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Veriùs forta&longs;&longs;e dixeris & attrahi <lb/>pariter & circumpelli: </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="id000215">Propo&longs;itio quinta.</s> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vbi igitur inferioris o&longs; o&longs;culi labra &longs;u­<lb/>biectam aquam ita attigerint, vt aer &longs;ucce­<lb/>dere nequeat, illud nece&longs;&longs;ariò fit, vt a&longs;cen­<lb/>dentem aerem aqua &longs;ubiecta con&longs;equatur <lb/>&longs;iue attracta, &longs;iue ex circumpul&longs;ione propul­<lb/>&longs;a. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cum autem hoc à naturâ liquoribus <lb/>comparatum &longs;it, quod &longs;olidis corporibus ad­<lb/>hære&longs;cant; vbi aliquid aquæ &longs;ur&longs;um ab aere <lb/>a&longs;cendente eleuatæ, internis fi&longs;tulæ lateribus <lb/>adhæ&longs;erit, iam non deor&longs;um vrget contr&atail; <lb/>vim aéris a&longs;cendentis, qui propterea in reli­<lb/>quam aquam non adhære&longs;centem vires &longs;uas <lb/>omnes exercet. </s> | <s id="id000216">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum producta ex proportio­<lb/>ne tertij ad quartum, & quinta ad &longs;extum: erit proportio tertij ad <lb/>&longs;extum producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, & quar­<lb/>ti ad quintum.</s> |
| | </p> |
| <s>At quia in tenui&longs;simâ fi&longs;tu­<lb/>lâ cylindrulus aquæ primùm eleuatus ita ferè <lb/>totu<gap/> adhæret fi&longs;tulæ, vt vix in medio relin­<lb/>quat capillarem medullam ab aëre &longs;u&longs;tenta­<lb/>tam, multò faciliùs pergit in a&longs;cen&longs;u, & alias <pb xlink:href="018/01/137.jpg" pagenum="123"/>aquæ particulas &longs;ecum rapit &longs;ur&longs;um; donec <lb/>demum præter aquam &longs;ponte adhærentem <lb/>lateribus, tantum aquæ ab aere &longs;u&longs;tineatur, <lb/>vt eam dimittere non po&longs;&longs;it, quin ip&longs;e magis <lb/>di&longs;trahatur & rare&longs;cat: id quod natura potiùs <lb/>refugit, quàm permittere tantillæ aquæ <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ionem. </s> | <pb pagenum="9" xlink:href="015/01/028.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| <s>Ni&longs;i fortè malles dicere, a­<lb/>quam illam medullarem con&longs;titutam intrà <lb/>aquam lateribus adhærentem iam non conari <lb/>deor&longs;um. </s> | <figure id="id.015.01.028.1.jpg" xlink:href="015/01/028/1.jpg"/> |
| | <s id="id000217">Sit proportio a ad b producta ex proportio­<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/><arrow.to.target n="table5"/><lb/>nibus c ad d, & e ad f, dico quod proportio c ad <lb/>f producitur ex proportione a ad b & d ad e. </s> |
| <s>Quando verò amplior e&longs;t fi&longs;tulæ <lb/>capacitas, con&longs;tat <expan abbr="a&etilde;rem">aerrem</expan> non tantâ velocita­<lb/>te per eam ferri &longs;ur&longs;um cæteris paribus, ac per <lb/>fi&longs;tulam tenuiorem, & præterea cylindrulus <lb/>aquæ &longs;ur&longs;um attractus ampliorem habet ba­<lb/>&longs;im, & in minori altitudine habetur tota ea <lb/>quantitas aquæ, quæ valet ab aere &longs;u&longs;tentari: <lb/>hinc fit eò minùs aquam attolli, quò am­<lb/>plior e&longs;t fi&longs;tula. </s> | <s id="id000218">In­<lb/>terponam d e inter c & f, eritque ex &longs;ecunda pro­<lb/>po&longs;itione repetita proportio c ad f producta ex <lb/>tribus proportionibus c ad d, d ad e, e ad f, &longs;ed <lb/>proportiones c ad d, & e ad f producunt pro­<lb/><figure id="id.015.01.028.2.jpg" xlink:href="015/01/028/2.jpg"/>portionem a ad b, igitur proportio c ad f produ<lb/>citur ex proportionibus a ad b, & e ad f.<lb/><arrow.to.target n="table6"/></s> |
| | </p> |
| <s>Mitto hìc di&longs;putare an in­<lb/>&longs;en&longs;ibilis aquæ expiratio adhærens fi&longs;tulæ, <lb/>vel in eam incurrens, excitet electricam <lb/>vitri expirationem; an verò ea fi&longs;tulam le­<lb/>ui&longs;&longs;imè humectans, dum attactu illo &longs;tatim <lb/>concre&longs;cit, &longs;tatim &longs;ubiectam aquam attrahat <lb/>vt &longs;ibi veniat, quemadmodum in calamo <lb/>&longs;criptorio &longs;æpe ob&longs;eruare e&longs;t, quando atra­<lb/>mento valdè diluto vtimur; vix enim hu­<lb/>mens calamus &longs;ubiectum atramentum con­<lb/>tingit, cum eo confe&longs;tim imbuitur. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000219"><margin.target id="marg22"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| <s>Hæc <pb xlink:href="018/01/138.jpg" pagenum="124"/>&longs;cilicet nos longiùs, quàm par &longs;it, abdu­<lb/>cerent. </s> | </p> |
| | <table> |
| <s>Illud certum e&longs;t, quod aqua &longs;ponte <lb/>fluens ita &longs;emper ad humiliora loca delabi­<lb/>tur, vt à &longs;phæricâ &longs;uperficie non recedat, &longs;i <lb/>res Phy&longs;icè &longs;altem con&longs;ideretur. </s> | <table.target id="table5"/> |
| | <row> |
| <s>Atque adeò <lb/>id tibi vltrò concedens audire expecto, quid <lb/>indè conficias. </s></p><p type="main"> | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Non eandem e&longs;&longs;e &longs;emper aquæ &longs;u­<lb/>perficiem; quò enim maioribus à centro in­<lb/>teruallis &longs;emouetur, eò propiùs æquata&mtail; <lb/>planitiem æmulatur; at centro vicinior ma­<lb/>iori conuexitate inflectitur; hìc &longs;cilicet mi­<lb/>noris, ibi maioris &longs;phæræ portio e&longs;t. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Iam <lb/>verò vt pla­<lb/>niùs & aper­<lb/>tiùs verbis <lb/><figure id="id.018.01.138.1.jpg" xlink:href="018/01/138/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="note61"/><lb/>complectar, <lb/>quod volo, <lb/>ex Graphi­<lb/>de <expan abbr="&longs;ub&longs;idiũ">&longs;ub&longs;idium</expan> <lb/><expan abbr="petã">petam</expan>. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s>Sit pro <lb/>globo terra­<lb/>queo circu­<lb/>lus ABCD, <lb/>cuius cen­<lb/>trum T <expan abbr="cõ-gruat">con­<lb/>gruat</expan> vniuer&longs;i centro, & BAE mare Hyper­<lb/><gap/>oreum, FCD Oceanus Indicus aut Æthio­<pb xlink:href="018/01/139.jpg" pagenum="125"/>picus, vel alius, quamcunque demum &longs;or­<lb/>tiatur appellationem. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ambigi non pote&longs;t, <lb/>quin maria hæc in eadem &longs;phæricâ &longs;uperficie <lb/>exi&longs;tant, quandoquidem ab vniuer&longs;i centro <lb/>T paribus interuallis di&longs;iunguntur. </s> | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| <s>At &longs;i <lb/>tellurem ab vniuer&longs;i centro (quod, ne i&ntail; <lb/>vocabulis laboremus, centrum grauiu&mtail; <lb/>liceat appellare, cum eius rationem habue­<lb/>rit natura &longs;uum cuique corpori locum tri­<lb/>buens) remotam intelligamus, ita vt illius <lb/>quidem centrum &longs;it T, centrum verò gra­<lb/>uium &longs;it V; non eadem manere pote&longs;t v­<lb/>triu&longs;que maris &longs;uperficies; &longs;ed Hyperboreum <lb/>&longs;ub&longs;idere magis & explicari debet, Indicum <lb/>verò a&longs;&longs;urgere, Cum enim aqua A remo­<lb/>tior &longs;it quàm B & E à centro V, pote&longs;t de­<lb/>&longs;cendere, nec con&longs;i&longs;tet, ni&longs;i vbi fuerit &longs;u­<lb/>perficies BIE. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Contra autem aqua F & D <lb/>remotior e&longs;t quàm C à centro V; pote&longs;t <lb/>igitur ver&longs;us C de&longs;cendere; & relicto loco <lb/>ad F & ad D, a&longs;&longs;urget<gap/> in H, & erit &longs;uper­<lb/>ficies FHD maiorem habens conuexita­<lb/>te&mtail;. </s></p><p type="margin"> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s><margin.target id="note61"/><emph type="italics"/>LXI <lb/>Si tellus a­<lb/>liò trahere­<lb/>tur, aqu&atail; <lb/>mutaret fi­<lb/>guram.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quod &longs;i ad latus iaceat aqua, vt MNO, <lb/>factâ translatione centri ex Vin T, vtique <lb/>ex M versùs O de&longs;cendet; &longs;ed &longs;i mons OS <lb/>prohibeat, demùm con&longs;i&longs;tet aqua circa vni­<lb/>uer&longs;i centrum V in &longs;uperficie &longs;phæricâ RNS. <pb xlink:href="018/01/140.jpg" pagenum="126"/>Idemque d&etail; <lb/><figure id="id.018.01.140.1.jpg" xlink:href="018/01/140/1.jpg"/><lb/>cæteris e&longs;to iu­<lb/>dicium; nulla <lb/>&longs;iquidem repe­<lb/>riri po&longs;&longs;et a­<lb/>quarum con­<lb/>gregatio, quæ <lb/>tellure transla­<lb/>tâ, &longs;e aliam in <lb/><expan abbr="&longs;uperfici&etilde;">&longs;uperficiem</expan> non <lb/>conglobaret, <lb/>altioribus par­<lb/>tibus in inferiorem locum delap&longs;is. <lb/><arrow.to.target n="note62"/></s></p><p type="margin"> | <cell>d</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| <s><margin.target id="note62"/><emph type="italics"/>LXII <lb/>Noua hypo­<lb/>the&longs;is mari­<lb/>ni æstus in­<lb/>dicatur, &longs;ed <lb/>non proba­<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Igno&longs;ce, quæ&longs;o, interpellanti. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s>Ne­<lb/>&longs;cio quam mihi inijcis &longs;u&longs;picionem nouæ <lb/>hypothe&longs;is, qua citra omnem telluris verti­<lb/>ginem &longs;iuè in orbe annuo, &longs;iuè circa &longs;uum <lb/>axem, marinus æ&longs;tus explicari po&longs;&longs;et: &longs;i ni­<lb/>mirum terræ centrum lento ac tenui motu <lb/>vltro citroque commeans centro grauium<lb/>congrueret &longs;olùm in medio fluxu aut reflu­<lb/>xu. </s> | </row> |
| | </table> |
| <s>Si enim T accedat ad V, aqua incipit <lb/>ex S refluere ver&longs;us M, vbi aqua &longs;emper au­<lb/>getur, quò magis centrum T recedit ab V <lb/>in X: iterumque fluit ex M in O, cum cen­<lb/>trum ab X recedens in V & in T &longs;ua per <lb/>ve&longs;tigia eò remeat, vnde di&longs;ce&longs;&longs;it, &longs;eruatâ­<lb/>que in motu reciprocando con&longs;tantiâ, al­<pb xlink:href="018/01/141.jpg" pagenum="127"/>ternas fluxûs, & refluxûs vices efficit in ad­<lb/>uer&longs;is litoribus. </s> | <table> |
| | <table.target id="table6"/> |
| <s>Quod &longs;i in oppo&longs;itis eiu&longs;­<lb/>dem aluei ripis eodem tempore fluxus con­<lb/>tingat aut refluxus, vt in B & E, aut in F & <lb/>D; tunc opinari quis po&longs;&longs;et mare illud eam <lb/>habere po&longs;itionem, vt in illud incidat linea <lb/>motûs, quæ ex centro grauium per terræ <lb/>centrum ducitur: dum enim aqua deprimitur <lb/>ex A in I, augetur in B & E, &longs;i litus fluxui <lb/>ob&longs;tet, aut vlteriora &longs;patia occupat in P & K: <lb/>dum verò a&longs;&longs;urgit ex C in H, minuitur in F & <lb/>D. <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| <s>Porrò alternâ hac nutantis terræ mo­<lb/>tione non magis eius &longs;tabilitas vacillaret, <lb/>quàm illiùs firmitati ob&longs;it trepidationis mo­<lb/>tus à pleri&longs;que admi&longs;&longs;us ob variam centri <lb/>grauitatis po&longs;itionem: &longs;tare &longs;iquidem terra <lb/>dicitur, quæ &longs;uo ex loco non decedit, quam­<lb/>quam in eo &longs;uæ diametri particulam (1/4000000) <lb/>percurrat. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Finge enim motûs extremos <lb/>terminos T & X non ampliùs pa&longs;&longs;um vnum <lb/>di&longs;tare à grauium centro V: tanta e&longs;t aqua­<lb/>rum in immen&longs;um patentium copia, vt èxi­<lb/>guâ inclinatione, quam motu illo acquire­<lb/>rent, dilabentes æ&longs;tum non exiguum effi­<lb/>cerent: qui tamen in lacubus, angu&longs;tiori­<lb/>busque alueis ob minorem aquarum copiam <lb/>non perciperetur. </s></p><p type="main"> | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Blandiuntur i&longs;thæc facilè mentis <pb xlink:href="018/01/142.jpg" pagenum="128"/>oculis: &longs;ed &longs;i rem penitiùs intro&longs;picere per <lb/>otium liceret, haud &longs;atis &longs;cio, quàm aptè <lb/>commentum hoc cum marini æ&longs;tûs phæno­<lb/>menis cohæreret. </s> | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| <s>Nec pauca in hanc &longs;en­<lb/>tentiam afferri po&longs;&longs;ent: &longs;ed non vacat his im­<lb/>morari, ne longiùs ab in&longs;tituto digrediar, <lb/>aut &longs;ortè, quæ e&longs;t fugacis memoriæ incon­<lb/>&longs;tantia, excidant, quæ nunc animo obuer­<lb/>&longs;antur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>De mari certè, quod Kiùn, in In­<lb/>&longs;ulâ Hainan, alluit, illud notatu dignum <lb/>&longs;cribunt Sinæ Geographi, quod maris æ&longs;tum <lb/>Diurnum non &longs;entiat, &longs;ed per dimidiam <lb/>men&longs;is partem versùs Ortum, per reliquam <lb/>dimidiam versùs Occa&longs;um fluat. </s> | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| <s>Quid? <!-- KEEP S--></s> | <row> |
| | <cell>e</cell> |
| <s><lb/>Quod in vertice montis Hucùng in Fokien <lb/>Prouinciâ puteus e&longs;t (Hiai nomen e&longs;t) cuius <lb/>aqua æ&longs;tum marinum &longs;uo acce&longs;&longs;u & rece&longs;&longs;u <lb/>refert. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Adde huic fontem prope Nuikiang <lb/>in Suchuen Prouinciâ, quem modò a&longs;cen­<lb/>dentem modò de&longs;cendentem æ&longs;tûs marini <lb/>horas adeò procul à mari &longs;equi ob&longs;eruatum <lb/>e&longs;t. </s> | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| <s>Hos autem æ&longs;tus ex motu illo orbis, <lb/>quem innuebas, non oriri palàm e&longs;t. </s> | <row> |
| | <cell>f</cell> |
| <s>Quòd <lb/>&longs;i ex tam remotâ Sinatum regione petitum <lb/>argumentum reijcis, mihi &longs;anè con&longs;tat non <lb/>hanc e&longs;&longs;e æ&longs;tûs effectricem cau&longs;am; nam <lb/>ip&longs;a quoque flumina, terræ centro accedente <lb/>ad centrum grauitatis aut recedente, diebus <pb xlink:href="018/01/143.jpg" pagenum="129"/>&longs;ingulis cursûs velocitatem incitarent re­<lb/>mitterentque, aut etiam &longs;uum in caput re­<lb/>laberentur; id quod nondum licuit ob&longs;erua­<lb/>re. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Præterquam quod vix dixeris, quo mo­<lb/>uente tellus vici&longs;&longs;im commearet, citrà fabu­<lb/>larum figmenta. </s></p><p type="main"> | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| <s>At &longs;i contingere po&longs;&longs;et, vt machinarum </s></p><p type="main"> | </table> |
| | <p type="main"> |
| <s><arrow.to.target n="note63"/><lb/>ope telluris centrum ex V in T transferretur, <lb/>fluminis GL aqua ex G reflueret in L, & in <lb/>eundem alueum &longs;e in&longs;inuaret mare v&longs;qu&etail; <lb/>dum tota aquæ &longs;uperficies continua in &longs;phæ­<lb/>ram inflexa con&longs;i&longs;teret, cum non haberet, <lb/>quò de&longs;cenderet. </s> | <s id="id000220">Propo&longs;itio &longs;exta.</s> |
| | </p> |
| <s>Hinc illud fit, quod cum <lb/>maria omnia (ni&longs;i fortè Ca&longs;pium velis exci­<lb/>pere, cui tamen per &longs;ubterraneos cuniculos <lb/>cum Ponto Euxino communio e&longs;t) &longs;ibi in­<lb/>uicem continuata iunctaque &longs;int, terrâ in <lb/>partem vnam translatâ, aquæ ferè omnes in <lb/>oppo&longs;itam recederent, vel per patentem al­<lb/>ueum dilabentes, vel etiam exundantes: <lb/>idem quippe tunc aquarum conceptaculis <lb/>contingeret, ac &longs;i nunc vas liquore qua&longs;i <lb/>plenum magis & magis inclinaretur, totus <lb/>enim demùm liquor effunderetur. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="id000221">Ex trecentis &longs;exaginta modis producenda­<lb/>rum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;arios.<lb/><arrow.to.target n="table7"/></s> |
| <s>Quarè <lb/>vniuer&longs;a ferè aqua &longs;uperiorem locum relin­<lb/>quens in H conflueret eò velociùs, quò lon­<lb/>giùs telluris centrum T recederet ab V cen­<lb/>tro grauium &longs;eu vniuer&longs;i. </s></p><pb xlink:href="018/01/144.jpg" pagenum="130"/><p type="margin"> | </p> |
| | <table> |
| <s><margin.target id="note63"/><emph type="italics"/>LXIII <lb/>Tellur&etail; <lb/>translata fe­<lb/>rè tota aqua <lb/>ab ea &longs;eiun­<lb/>geretur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <table.target id="table7"/> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> In eo igitur, &longs;i quid video, machi­<lb/>nalis motionis, qua terra transferretur, faci­<lb/>litatem con&longs;tituis, quod eo ip&longs;o tempore, <lb/>quo terra &longs;upra FVD planum (quod ho­<lb/>rizontale vocetur) attolleretur, aqua de­<lb/>&longs;cenderet; ac proinde &longs;uperioris partis pon­<lb/>dus minueretur, donec demum terra pro­<lb/>cul à centro translata totius ferè aquæ ponde­<lb/>re leuaretur, quæ circa vniuer&longs;i centrum V <lb/>aqueum in globum &longs;uis &longs;e nutibus confor­<lb/>maret. </s></p><p type="main"> | <cell>c</cell> |
| | <cell>p</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ita planè: nec illud quidem con­<lb/>temnendum e&longs;&longs;et compendium, &longs;i ponderis <lb/>aquæ rationes ineamus. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quotam enim ter­<lb/>raquei huius globi partem con&longs;tituendam <lb/>e&longs;&longs;e aquam cen&longs;es? </s></p><p type="main"> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Res e&longs;t, in qua Geometriæ apices <lb/>per&longs;equi non po&longs;&longs;umus, cum exactâ ma­<lb/>rium omnium notitiâ careamus, & planè <lb/>varia &longs;it aquarum profunditas: qua propter <lb/>coniecturis contentos nos e&longs;&longs;e oportet. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Et <lb/>quidem quod ad aquarum &longs;uperficiem per­<lb/>tinet, eas arbitror æquis cum terrâ portioni­<lb/>bus globi conuexitatem di&longs;pertire: altitudi­<lb/>nem verò adeò incon&longs;tantem reperio, vt &longs;i <lb/>profunditates maiores cum minoribus com­<lb/>pen&longs;emus, vix vltra milliaris dodrantem aut <lb/>integrum milliare altitudini in vniuer&longs;um <pb xlink:href="018/01/145.jpg" pagenum="131"/>tribuendum exi&longs;time&mtail;. </s></p><p type="main"> | <cell>a</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/> Qúæ &longs;entis, approbo; immen&longs;æ <lb/><arrow.to.target n="note64"/><lb/>&longs;iquidem illæ altitudines & aby&longs;&longs;i aquarum <lb/>rari&longs;&longs;imæ &longs;unt, quæ bolide nullâ explorari <lb/>po&longs;&longs;int. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Idcircò libentiùs vniuersè altitu­<lb/>dinem &longs;olùm dodrantalem aquis tribuo, mil­<lb/>liari a&longs;&longs;umpto pro a&longs;&longs;e. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s>Iam, &longs;i placet, <lb/>aquæ grauitatem ad calculos reuocemus, & <lb/>globi perimetrum accipiamus, quam olim <lb/>Mer&longs;ennus, nobis non repugnantibus, con­<lb/>&longs;tituebat mill. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->ant. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>25941. Perime­<lb/>tro con&longs;titutâ, diametrum &longs;ic inquiro ex ra­<lb/>tionibus Vietæ: Vt 31415.926536 ad <lb/>10000.000000, ita maximi circuli periphe­<lb/>ria mill. <!-- REMOVE S-->25941 ad diametrum mill. <!-- REMOVE S-->8257­<lb/>pa&longs;&longs;. </s> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <figure id="id.015.01.028.3.jpg" xlink:href="015/01/028/3.jpg"/> |
| <s>276. Igitur &longs;i diameter in peripheriam <lb/>ducatur, producetur &longs;phærica &longs;uperficies <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->quadrat. </s> | <s id="id000222">Per quartam enim proportio a ad b produ­<lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>citur bifariam, & ex c ad d, & e ad f, & ex c ad f, & <lb/>e ad d. </s> |
| | <s id="id000223">& per præcedentem c ad f producitur ex <lb/>a ad b, & d ad e, & per quartam rur&longs;us ex a ad e, <lb/>& d ad b. </s> |
| | <s id="id000224">Et per præcedentem rur&longs;us a ad e ex c <lb/>ad f & b ad d, igitur per quartam eadem produ­<lb/>cetur ex c ad d & b ad f. </s> |
| | <s id="id000225">Quare per præceden­<lb/>tem c ad f ex a ad e, & d ad b, & ita di&longs;ponemus <lb/>hos modos in tabula. </s> |
| <s>214.201996. pa&longs;&longs;. </s> | <s id="id000226">Vides etiam <lb/><arrow.to.target n="table8"/><lb/><figure id="id.015.01.028.4.jpg" xlink:href="015/01/028/4.jpg"/>aliquos modos non produci, ut pri­<lb/>mi ad quartum nec ad &longs;extum, & li­<lb/>quet, quòd cùm &longs;int quindecim o­<lb/>mnes modi qui produci po&longs;&longs;e intelli­<lb/>guntur, & nouem tantum producan­<lb/>tur &longs;ex e&longs;&longs;e, qui non producuntur, quos <lb/>&longs;eor&longs;um in tabula coniunxi. </s> |
| | <s id="id000227">Et con­<lb/>&longs;tat etiam, quod totidem conuer&longs;i &longs;ci­<lb/>licet decem octo <expan abbr="producũtur">producuntur</expan>, de qui­<lb/>bus diximus, ut &longs;int omnes triginta <lb/>&longs;ex, qui con&longs;tat ex duabus propo&longs;i­<lb/>tionibus præmi&longs;sis, & hac tertia, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>adiungemus &longs;cilicet, quòd propor­<lb/>tio primi ad tertium producatur ex <lb/>proportionibus <expan abbr="&longs;ecũdi">&longs;ecundi</expan> ad quartum, <lb/>& quinti ad <expan abbr="&longs;extũ">&longs;extum</expan>. </s> |
| <s>quad. </s> | <s id="id000228">Hoc enim ex præ­<lb/>cedentibus non liquet: benè liquet <lb/>permutatis ordinibus, quod &longs;i pro­<lb/>portio primi ad tertium producitur, |
| | |
| <s><lb/>716000: Huius autem &longs;emi&longs;sis mill. <!-- REMOVE S-->107. <lb/>100998. pa&longs;&longs;. </s> | |
| | <pb pagenum="9 [=10]" xlink:href="015/01/029.jpg"/>quod etiam propor­<lb/><figure id="id.015.01.029.1.jpg" xlink:href="015/01/029/1.jpg"/><arrow.to.target n="marg24"/><lb/>tio primi ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan>. <lb/></s> |
| | <s id="id000229">Nam tertium, & quin <lb/>tum, item que quartum, <lb/>& &longs;extum non <expan abbr="diffe­rũt">diffe­<lb/>runt</expan> ni&longs;i ordine uolun<lb/>tario. </s> |
| | <s id="id000230">Ergo interpo&longs;i­<lb/>to e inter a, & c per &longs;e­<lb/>cundam propo&longs;itio­<lb/>nem proportio a ad c <lb/>producitur ex proportionibus a ad <lb/>e, & e ad c, ut ex demon&longs;tratis in præ­<lb/>&longs;enti proportio a ad c producitur ex <lb/>c ad f & b ad d. </s> |
| <s>358000. erit &longs;uperficies a­<lb/>quæ. </s></p><p type="margin"> | <s id="id000231">Proportio ergo a ad <lb/>c producitur ex proportionibus e <lb/>ad c & c ad f & b ad d, at e ad c & c ad <lb/>f producunt eam, quæ e&longs;t e ad f per <lb/><expan abbr="&longs;ecũdam">&longs;ecundam</expan> propo&longs;itionem. </s> |
| | <s id="id000232">Igitur pro­<lb/>portio a ad c producitur ex propor­<lb/>tionibus b ad d &longs;ecundi ad quartum, <lb/>& e ad f quinti ad &longs;extum. </s> |
| <s><margin.target id="note64"/><emph type="italics"/>LXIV <lb/>Totius a­<lb/>quæ quanti­<lb/>tas, & gra­<lb/>uitas inqui­<lb/>ritur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s id="id000233">Hæc Al­<lb/>chindus in &longs;uo libello: &longs;ed licet inge­<lb/>nio &longs;a ualde: parum <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> utilia olim <lb/><expan abbr="erãt">erant</expan> nece&longs;&longs;aria ad intelligendum ma­<lb/>gnam <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> Ptolem&etail;i, nunc <lb/>po&longs;tquam Heber has &longs;ex quantita­<lb/>tes traduxit ad quatuor, pror&longs;us hæc <lb/>&longs;cientia ulli u&longs;ui e&longs;&longs;e de&longs;ijt.<lb/><arrow.to.target n="table9"/></s> |
| | </p> |
| <s>Et vt breuitati &longs;eruiam, duco inuentam <lb/>aquæ &longs;uperficiem in altitudinem con&longs;titutam <lb/>mill.3/4: ne &longs;cilicet longioribus ambagibus in <lb/>quiram totius globi &longs;oliditatem. </s> | <p type="margin"> |
| | <s id="id000234"><margin.target id="marg23"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| <s>Deinde in­<lb/>&longs;titutâ analogiâ, <emph type="italics"/>vt cubus diametri inuentæ <lb/>ad cubum eiu&longs;dem diametri mulctatæ dodran­<lb/>te milliaris, ita &longs;oliditas &longs;phæræ ex inuenta dia­<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="018/01/146.jpg" pagenum="132"/><emph type="italics"/>metro ad &longs;oliditatem alterius &longs;phæræ,<emph.end type="italics"/> inue­<lb/>niam harum &longs;phærarum differentiam, cuius <lb/>differentiæ &longs;emi&longs;&longs;is aquarum &longs;oliditati tri­<lb/>buatur. </s> | </p> |
| | <p type="margin"> |
| <s>Neque enim e&longs;t operæ pretium <lb/>nos ip&longs;os hoc labore conficere; quandoqui­<lb/>dem vix di&longs;creparet inuentus numerus ab eo, <lb/>qui ex ductu &longs;uperficiei in altitudinem pro­<lb/>dibit. </s> | <s id="id000235"><margin.target id="marg24"/>Modi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>producuntur <lb/>pri. ad quartu <lb/>pri. ad &longs;extum <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan> <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan> <lb/>tert. </s> |
| | <s id="id000236">ad quint. <lb/></s> |
| <s>Duco igitur aquæ &longs;uperficiem mill. <!-- REMOVE S--><lb/>107.100998 pa&longs;&longs;. </s> | <s id="id000237">quart. </s> |
| | <s id="id000238">ad &longs;ext.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| <s>358000 in altitudinem <lb/>mill. <!-- REMOVE S-->3/4, & prodit &longs;oliditas milliarium cubi­<lb/>corum 80.325748, & pa&longs;&longs;. </s> | <table.target id="table8"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Primi ad &longs;ecundum.</cell> |
| <s>cubic. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>768. <lb/>500000. </s></p><p type="main"> | <cell>1</cell> |
| | <cell>tertij ad <expan abbr="quartũ">quartum</expan>, & quin</cell> |
| <s>Inuentâ &longs;oliditate grauitatem inue&longs;tigo: <lb/>& quamuis &longs;ciam marinam aquam ob ad­<lb/>mixtam &longs;alis copiam grauiorem e&longs;&longs;e aquâ <lb/>communi; vt tamen compen&longs;etur, &longs;i quid <lb/>plus æquo tributum e&longs;t &longs;uperficiei, aut pro­<lb/>funditati, communem aquæ grauitatem ac­<lb/>cipio; Et quoniam milliaribus Romanis an­<lb/>tiquis vtimur, pondus pedis cubici antiqui, <lb/>hoc e&longs;t amphoræ aquâ plenæ, e&longs;t lib. | </row> |
| | <row> |
| 80. <lb/>Igitur quia milliare cubicum con&longs;tat pedi­<lb/>bus &longs;olidis 125000.000000, hic numerus per <lb/>lib. | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;extum.</cell> |
| 80 ductus dabit libras 10.000000.000000 <lb/>grauitatem &longs;ingularium milliarium cubico­<lb/>rum aquæ. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Iam &longs;i &longs;oliditas mill. <!-- REMOVE S-->80.325748 <lb/>pa&longs;&longs;. </s> | <cell>2</cell> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum, & quin</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>768.500000. ducatur per libras 10. <lb/>000000.000000. erit totius aquæ pondus lib. <pb xlink:href="018/01/147.jpg" pagenum="133"/>803.257487.685000.000000. <lb/><arrow.to.target n="note65"/></s></p><p type="margin"> | <cell/> |
| | <cell>ti ad quartum.</cell> |
| <s><margin.target id="note65"/><emph type="italics"/>LXV <lb/>Pondus ter­<lb/>reni globi <lb/>quàm nota­<lb/>biliter mi­<lb/>nueretur ex <lb/>aquæ &longs;ece&longs;­<lb/>&longs;ione.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Hoc autem pondus ex totius globi graui­<lb/>tate demptum faciliorem efficeret terræ <lb/>motionem, vbi iam tota terra aliquo u&longs;que <lb/>ab vniuer&longs;i centro rece&longs;&longs;i&longs;&longs;et, ibique aquam <lb/>ferè totam, quæ nunc in globi &longs;uperfici&etail; <lb/>fluit, reliqui&longs;&longs;et. </s> | <cell/> |
| | <cell>Primi ad tertium.</cell> |
| <s>Sed quid &longs;i in maris fundo <lb/>amplæ pateant voragines, per quas in tellu­<lb/>ris cuniculos aqua &longs;e in&longs;inuer, ingentesque <lb/>aby&longs;&longs;os creet? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>An non per hiatus eo&longs;dem <lb/>aqua &longs;e exoneraret tellure in altum &longs;ublatâ ? <lb/>Ex quo & illud con&longs;equeretur, quod in im­<lb/>men&longs;a illa hydrophylacia aër tenuisque va­<lb/>por defluenti aquæ &longs;uccederet, fieretque to­<lb/>tius compo&longs;itæ molis grauitas &longs;ecundùm <lb/>&longs;peciem minor. </s> | <cell>3</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad quartum, &</cell> |
| <s>Verùm terræ vi&longs;cera n&etail; <lb/>&longs;crutemur; aquasque illas hypogæas &longs;uis in <lb/>conceptaculis &longs;tagnantes relinquamus. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>A­<lb/>qua certè, quæ terræ faciem nunc alluit, <lb/>tanta e&longs;t, vt &longs;i eam di&longs;ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e in locum alium <lb/>à tellure animo concipiamus, continuo non <lb/>exigua &longs;anè momenta ex globo terraqueo <lb/>dempta intelligamus. </s> | <cell/> |
| | <cell>quinti ad &longs;extum.</cell> |
| <s>Et &longs;i ad manum e&longs;&longs;et <lb/>&longs;chedula, in qua Mer&longs;ennus rationes dige&longs;&longs;it, <lb/>quibus telluris grauitatem nudius tertius in­<lb/>ue&longs;tigabat, numerum hunc librarum ex illo <lb/>&longs;ubducentibus con&longs;taret non planè contem­<lb/>nendum e&longs;&longs;e hoc laboris compendium. </s></p><pb xlink:href="018/01/148.jpg" pagenum="134"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Secum illam tulit Mer&longs;ennus: &longs;ed <lb/>non e&longs;t opus grauitatem hanc aquæ cum to­<lb/>tius globi pondere comparare, &longs;atis enim per <lb/>&longs;e patet, quàm in&longs;ignis foret i&longs;ta ponderis <lb/>dece&longs;&longs;io. </s> | <cell>4</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &</cell> |
| <s>Vnum autem hìc ob&longs;eruo, quod </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><arrow.to.target n="note66"/><lb/>nimirum, quamuis ingens hæc ponderis di­<lb/>minutio tunc &longs;olùm contingeret, quando <lb/>terra e&longs;&longs;et ab aquis diuul&longs;a, & ab vniuer&longs;i <lb/>centro V tota abe&longs;&longs;et, emolumentum tamen <lb/>non paruum faceret in motione a&longs;&longs;iduus a­<lb/>quarum fluxus in partem oppo&longs;itam. </s> | <cell/> |
| | <cell>quinti ad quartum.</cell> |
| <s>Si enim <lb/>globus plano FD &longs;ectus eò transferatur, vt <lb/>vniuer&longs;i <expan abbr="c&etilde;-trum">cen­<lb/>trum</expan> V i&ntail; <lb/><figure id="id.018.01.148.1.jpg" xlink:href="018/01/148/1.jpg"/><lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;it pla­<lb/>no, non &longs;o­<lb/>lùm <expan abbr="nõ">non</expan> per­<lb/>cipitur toti­<lb/>us globi, &longs;ed <lb/>ne totius qui­<lb/>dem <expan abbr="fegm&etilde;-ti">fegmen­<lb/>ti</expan> FAD gra­<lb/>uitas: <expan abbr="quan-doquid&etilde;">quan­<lb/>doquidem</expan> &longs;eg­<lb/>mentum FA <lb/>D de or&longs;um non conatur contra vim &longs;ur&longs;um <lb/>mouentem aut &longs;u&longs;tinentem, ni&longs;i iuxta mo­<lb/>menta ponderis, quibus &longs;uperat moment&atail; <pb xlink:href="018/01/149.jpg" pagenum="135"/>&longs;egmenti FCD oppo&longs;ito conatu in idem cen­<lb/>trum V nitentis, ne indè remoueatur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>At­<lb/>qui aquæ pars aliqua &longs;upra planum FD exi­<lb/>&longs;tens infra illud de&longs;cendit; igitur in &longs;egmen­<lb/>to FAE minuitur pondus, & fit ponderis ac­<lb/>ce&longs;&longs;io &longs;egmento FCD; quarè multò minor <lb/>e&longs;t differentia grauitatum inter &longs;egmenta, ac <lb/>proinde minor in mouendo labor, aut in &longs;u­<lb/>&longs;tinendo. </s> | <cell/> |
| | <cell>Primi ad quintum.</cell> |
| <s>Quemad modum enim &longs;i in libræ <lb/>lancibus po&longs;ita fuerint pondera inæqualia, & <lb/>exlance grauiore pars ponderis transferatur <lb/>in alteram lancem, propiùs accedunt ad <lb/>æquilibrium, & faciliùs &longs;u&longs;tinetur lanx gra­<lb/>uior; Sic etiam pondus aliquod aquæ ex <lb/>&longs;egmento maiore FAD tran&longs;latum in &longs;eg­<lb/>mentum minus FCD, efficit minorem <lb/>ponderum inæqualitatem, ac proinde minor <lb/>grauitas percipitur à mouente globum, vel <lb/>&longs;u&longs;tinente. </s></p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note66"/><emph type="italics"/>LXVI <lb/>Facilitas <lb/>mouendi ter­<lb/>ram ex de­<lb/>fluxu aqua­<lb/>rum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>5</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad <expan abbr="&longs;extũ">&longs;extum</expan>, & ter­</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Opportunè &longs;ugge&longs;&longs;i&longs;ti, quæ m&etail; <lb/>aliò ab&longs;tractum pror&longs;us effugerant. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Thales <lb/>Mile&longs;ius &longs;uo illo ingenti nauigio me longiùs <lb/>abduxerat. </s></p><p type="main"> | <cell/> |
| | <cell>tij ad quartum.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quid illud e&longs;t? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>an putas terra&mtail; <lb/>aquis innatare, aut po&longs;&longs;e pari facilitate atque <lb/>nauigium trahi &longs;eu impelli? </s></p><p type="main"> | <cell>6</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad quartum, &</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Minimè omnium: &longs;ed ne&longs;cio quæ <lb/>mens mihi incidit, vt inciperem &longs;u&longs;picari, <pb xlink:href="018/01/150.jpg" pagenum="136"/>an telluris centro ex V<gap/>in T machinationi­<lb/>bus translato, & aquâ in oppo&longs;itam partem <lb/>confluente, fieri po&longs;&longs;et, vt aquæ terra inna­<lb/>taret, aut &longs;altem aliquid de grauitare remit­<lb/>teret. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Id quod opportuniore &longs;chemate ex­<lb/>hibeo. </s> | <cell/> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> |
| <s>Sit idem terræ globus ABCE, cu­<lb/>ius centrum T non congruat ampliùs cum <lb/>centro V. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> At ecce Mer&longs;ennum in ip&longs;o tem­<lb/>pore. </s></p><p type="main"> | <cell/> |
| | <cell>Secundi ad quartum.</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> In facinore manife&longs;to deprehen&longs;i <lb/>pœnas dabitis, boni viri. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Nullus e&longs;t infi­<lb/>ciandi locus. </s> | <cell>7</cell> |
| | <cell>primi ad tertium, & &longs;ex</cell> |
| <s>Graphium adhuc tenet Gul­<lb/>dinus; Galilæus cubito incumbens attentus <lb/>operam dabat. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Salue amicum caput. </s> | <cell/> |
| | <cell>ti ad quintum.</cell> |
| <s>Quicquid in <lb/>nobis e&longs;t criminis, animaduertatur; &longs;ed te <lb/>iudice. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Dabimus, quas volueris pœnas. </s></p><p type="main"> | <cell>8</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, et &longs;ex</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vtique leues, &longs;i fuerint peccato <lb/>pares. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Vos nunquam &longs;atis de hoc apud <lb/>me purgabitis, quod ante condictam mihi <lb/>horam conueneritis, amæna &longs;cientiarum <lb/>&longs;patia, me prætermi&longs;&longs;o, percurrentes. </s> | <cell/> |
| | <cell>ti ad tertium.</cell> |
| <s>Ve­<lb/>niam non impetrabitis, ni&longs;i me illicò in &longs;ua­<lb/>ui&longs;&longs;imi docti&longs;&longs;imique ve&longs;tri &longs;ermonis con­<lb/>&longs;ortium admittentes probaueritis vos mihi <lb/>ve&longs;tra cogitata non inuidi&longs;&longs;e, </s></p><pb xlink:href="018/01/151.jpg" pagenum="137"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Præclarè nobi&longs;cum agitur, te iudicè. </s> | <cell/> |
| | <cell>Secundi ad &longs;extum.</cell> |
| <s><lb/>Culpâ vacamus: nam præmium nobis, non <lb/>pœna decernitur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quarè rumpe moras, Gul­<lb/>dine, & quæ nobis e&longs;&longs;et di&longs;putatio, edi&longs;­<lb/>&longs;ere. </s></p><p type="main"> | <cell>9</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan>, & quar</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ex ingenitâ aquarum propen&longs;io­<lb/>ne, qua &longs;emper ad ima delabuntur, animad­<lb/>uertebamus oriri po&longs;&longs;e, vt &longs;i telluris globus <lb/>Archimedæis machinationibus extra vniuer&longs;i <lb/>centrum transferretur, aquæ in oppo&longs;itam <lb/>motui partem delabentes, vt fierent centro <lb/>viciniores, minùs grauem relinquerent &longs;u­<lb/>periorem terræ portionem. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Si enim e&longs;&longs;et <lb/>ABCE terræ globus, cuius centrum T non <lb/>congrueret centro V, quod vniuer&longs;i, aut &longs;al­<lb/><figure id="id.018.01.151.1.jpg" xlink:href="018/01/151/1.jpg"/><lb/>tem <expan abbr="grauiũ">grauium</expan> <lb/><expan abbr="elementariũ">elementarium</expan> <lb/>centrum &longs;ta­</s> | <cell/> |
| | <cell>ti ad tertium.</cell> |
| <s><lb/>tuitur, aquæ <lb/>omnes, qui­<lb/>bus liber&atail; <lb/>pateret ad <lb/><expan abbr="fluendũ">fluendum</expan> via, <lb/><expan abbr="de&longs;cender&etilde;t">de&longs;cenderent</expan> <lb/>ver&longs;us C, vt <lb/>ad centrum <lb/>V propiùs <lb/>accederent, <pb xlink:href="018/01/152.jpg" pagenum="138"/>& in &longs;phæricâ demum &longs;uperficie FHD pari­<lb/>bus radijs à centro V remota con&longs;i&longs;terent. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><lb/>Cum itaque &longs;uperiori &longs;egmento fieret pon­<lb/>deris aquæ dece&longs;&longs;io, inferiori autem acce&longs;­<lb/>&longs;io, aliquod haberetur in perficiendâ mo­<lb/>tione compendium: Hæc verò di&longs;&longs;erenti­<lb/>bus nobis incidit &longs;u&longs;picio, an fortè continge­<lb/>re po&longs;&longs;et, aquis in partem vnam delap&longs;is <lb/>terram innatare. </s></p><p type="main"> | <cell>10</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan>, & quar­</cell> |
| <s>Sit enim globus terraqueus ABCE, cu­<lb/>ius centrum T ad illud interuallum à centro <lb/>V venerit machinarum vi, vt aqua deor&longs;um <lb/><arrow.to.target n="note67"/><lb/><figure id="id.018.01.152.1.jpg" xlink:href="018/01/152/1.jpg"/><lb/>delap&longs;a &longs;it B <lb/>HECB, & <lb/>portionem B <lb/>CE circum­<lb/>plectatur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s><expan abbr="Iã">Iam</expan> <lb/>verò dimit­<lb/>tatur tellus à <lb/>&longs;u&longs;pendente: <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> facilè de. </s> | <cell/> |
| | <cell>ti ad quintum.</cell> |
| <s><lb/>finirem, v­<lb/>trùm terr&atail; <lb/>con&longs;i&longs;teret, <lb/>an potius de­<lb/>&longs;cenderet ex T in V, an verò etiam &longs;ponte <lb/>a&longs;cenderet longiùs recedens ab V. <!-- KEEP S--></s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Verùm <lb/>&longs;i &longs;ponte &longs;uâ aliquo u&longs;que a&longs;cenderet, ia&mtail; <pb xlink:href="018/01/153.jpg" pagenum="139"/>nihil &longs;upere&longs;&longs;et laboris Archimedi, vt eò il­<lb/>lam deduceret: &longs;i con&longs;i&longs;teret, iam innataret <lb/>aquis, ac proinde non multo labore fui&longs;&longs;et <lb/>opus, vt ex V in T transferretur: &longs;i demùm <lb/>de&longs;cenderet, illud &longs;altem haberetur emolu­<lb/>menti, quod intrà aquam exi&longs;tenti multum <lb/>ponderis decederet, & motio faciliùs perfi­<lb/>ceretur. </s></p><p type="margin"> | <cell/> |
| | <cell>Tertij ad quartum.</cell> |
| <s><margin.target id="note67"/><emph type="italics"/>LXVII <lb/>Facilitas <lb/>motus terræ, <lb/>antequa&mtail; <lb/>ab aqua &longs;e­<lb/>iungeretur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Lepidum &longs;anè inuentum ad vin­<lb/>dicandum à calumniâ Archimedem, &longs;i cui <lb/>fortè audaciùs locutus videatur: neque enim <lb/>ex machinis &longs;olùm, de quibus abundè Gali­<lb/>læus di&longs;putabat, verùm etiam ex ipsâ aquâ <lb/>&longs;ub&longs;idium non leue peti po&longs;&longs;et ad tellure&mtail; <lb/>loco dimouendam. </s> | <cell>11</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| <s>Sed quid potiùs dicen­<lb/>dum exi&longs;timas? </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>innataret-ne? </s> | <cell/> |
| | <cell>&longs;exti ad quintum.</cell> |
| <s>an verò de­<lb/>&longs;cenderet? </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Ex his fluctibus enauigare &longs;olus <lb/>non po&longs;&longs;um: vobis pariter adremigandum <lb/>e&longs;t. </s> | <cell>12</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, & &longs;ex</cell> |
| <s>Illud primum &longs;tatuere oportet, vtrùm <lb/>terrenus globus &longs;it aquâ leuior &longs;ecundùm <lb/>&longs;peciem; deinde quota pars ex aquis &longs;ponte <lb/>emergeret: vt hinc innote&longs;cat, quantu&mtail; <lb/>fui&longs;&longs;et Archimedi laborandum. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Et quod <lb/>ad primum &longs;pectat, certum e&longs;t aërem vni­<lb/>uer&longs;um in terræ cauernis delite&longs;cente&mtail;, <lb/>omnesque halitus, & corpora aquis leuiora <lb/>plurimum po&longs;&longs;e demere de grauitate: aër <pb xlink:href="018/01/154.jpg" pagenum="140"/>enim, dum corpus in aëre &longs;u&longs;penditur, nec <lb/>grauitatem addit, nec leuitatem: at &longs;i cor­<lb/>pus aquæ in&longs;i&longs;tat, ex aëre recipit leuita­<lb/>tem. <lb/><arrow.to.target n="note68"/></s></p><p type="margin"> | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> |
| <s><margin.target id="note68"/><emph type="italics"/>LXVIII <lb/>Pondus tel­<lb/>luris in a­<lb/>qua minue­<lb/>retur, ob in­<lb/>clu&longs;os bali­<lb/>tus.<emph.end type="italics"/></s></p><figure id="id.018.01.154.1.jpg" xlink:href="018/01/154/1.jpg"/><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s>Sit enim vas AR æreum <lb/>parallelepipedum <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, <lb/>cuius moles &longs;olida, hoc e&longs;t <lb/>vnâ cum aëre inclu&longs;o, &longs;it <lb/>pedalis: expendatur i&ntail; <lb/>aëre, & &longs;it lib. | <cell/> |
| | <cell>Tertij ad &longs;extum.</cell> |
| 12. Vtique <lb/>&longs;i aquæ imponatur, nata­<lb/>bit, cum pes cubicus a­<lb/>quæ &longs;it lib. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->80; e&longs;t <lb/>enim grauitas molis compo&longs;itæ ex va&longs;is ma­<lb/>tèriâ & aëre ad grauitatem aquæ, vt;. </s> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>13</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| <s>3. ad 20. <lb/>At &longs;i &longs;eruata eadem materia, & æris den&longs;i­<lb/>tate eâdem manente, confletur in ma&longs;&longs;am, <lb/>aut ex eâ fiat vas minoris capacitatis, erit <lb/>quidem in aëre idem pondus, at non item <lb/>in aquâ. </s> | <cell/> |
| | <cell>quarti ad quintum.</cell> |
| <s>Haud di&longs;pari ratione aër terræ vi­<lb/>&longs;ceribus inclu&longs;us, qui ad extenuandum orbis <lb/>pondus in aëre nihil iuuat, ni&longs;i quatenus lo­<lb/>cum occupat cæteroqui grauioribus corpo­<lb/>ribus replendum, intrà aquam conferret in­<lb/>&longs;uper leuitatem, & de grauiorum corporum <lb/>pondere aliquid demeret. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quod &longs;i ignem <lb/>aëre multò leuiorem addamus, qui plurima <lb/>globi huius &longs;patia implet, incrementum ac­<pb xlink:href="018/01/155.jpg" pagenum="141"/>cipiet leuitas non contemnendum; cum po­<lb/>ti&longs;&longs;imùm ex globi totius grauitate demen­<lb/>dum &longs;it huius aquæ terram circumplectentis <lb/>pondus: iam enim non pars e&longs;&longs;et oneris mo­<lb/>uendi, &longs;ed e&longs;&longs;et medium, in quo motus per­<lb/>ficeretur. </s></p><p type="main"> | <cell>14</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, &</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Gal.<emph.end type="italics"/> Aëris, & ignis copiam in terrâ de­<lb/><arrow.to.target n="note69"/><lb/>lite&longs;centem certis men&longs;uris definire non po&longs;­<lb/>&longs;umus, &longs;ed coniecturas tantùm per&longs;equi ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t: illud potius à Philo&longs;opho exigi po&longs;­<lb/>&longs;e videtur, vt aëris grauitatem cum aquâ <lb/>comparatam determinet. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Quamuis autem <lb/>con&longs;tipato intrà vas aëre aliquando depre­<lb/>henderim aërem quadringenties aquâ leuio­<lb/>rem, mihi tamen omninò non &longs;atis facio: ex <lb/>illo enim experimento hoc certè euincitur, <lb/>quod aër con&longs;tipatus in aere communi non <lb/>con&longs;tipato grauitat: &longs;ed cum varia &longs;it aëris <lb/>con&longs;tipatio, incon&longs;tans pariter e&longs;t grauitatis <lb/>men&longs;ura, quæ ex illâ colligitur. </s> | <cell/> |
| | <cell>quarti ad &longs;ecundum.</cell> |
| <s>Quare aëris <lb/>grauitatem explorare oporteret in medio le­<lb/>uiore, quemadmodum aqua non intrà aquam <lb/>&longs;ed in aëre expenditur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Et quidem &longs;ubiit ani­<lb/>mum aliquando hæc cogitatio, vt &longs;ubiectis <lb/>pruni aërem vehementer calefacerem, in <lb/>quo aërem <expan abbr="cõmunem">communem</expan> phialæ inclu&longs;um ex­<lb/>penderem; vt exploratâ deinde eiu&longs;dem <pb xlink:href="018/01/156.jpg" pagenum="142"/>phialæ grauitate in aëre communi minùs ta­<lb/>ro, innote&longs;ceret aëris pondus: &longs;ed cum per­<lb/>&longs;pectum haberem ex prunis vaporem cali­<lb/>dum a&longs;cendere, timui, ne motus a&longs;cenden­<lb/>tis vaporis ac medii commoti mihi fucum <lb/>faceret, vt detractum de grauitate cen&longs;erem, <lb/>quicquid virium ad de&longs;cendendum occur­<lb/>rentis vaporis motus impediret. </s> | <cell/> |
| | <cell>Quarti ad quintum.</cell> |
| <s>Præter­<lb/>quam quod ex variâ aeris calefacti raritat&etail;, <lb/>varia pariter deprehenderetur aëris commu­<lb/>nis grauitas. </s></p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note69"/><emph type="italics"/>LXIX <lb/>Aquæ & aë­<lb/>ris grauita­<lb/>tes compa­<lb/>rantur, & <lb/>inquirun­<lb/>tur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>15</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad primum, &</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> De aëris con&longs;tipati grauitate nullus <lb/>dubito, nequè de eiu&longs;dem dilatati leuitate; Id <lb/>quod ex hac poti&longs;&longs;imùm occa&longs;ione depre­<lb/>hendi. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Mirabar maris æ&longs;tum Lunæ moti­<lb/>bus adeò con&longs;tanter ob&longs;equentem, cau&longs;am­<lb/>que curio&longs;iùs inue&longs;tigans animus nunquam <lb/>quieuit, ni&longs;i vbi &longs;u&longs;picari cœpit latere in ma­<lb/>ris fundo corpora, quæ a&longs;cendente ad Me­<lb/>ridianum Lunâ intume&longs;cerent, aquasque <lb/>attollerent, Lunâ verò ad Occa&longs;um de&longs;cen­<lb/>dente &longs;ub&longs;iderent cum aquis. </s> | <cell/> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> |
| <s>Hinc pro <lb/>maiore huiu&longs;modi corporum copiâ, aut mi­<lb/>nore, aut pro inæquali eorum contumaciâ, <lb/>aut facilitate ad intume&longs;cendum, æ&longs;tuum <lb/>inæqualitas &longs;atis explicata videbatur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Vt au­<lb/>tem aliquod marini æ&longs;tûs, ex corpore ad Lu­<pb xlink:href="018/01/157.jpg" pagenum="143"/>næ nutum intume&longs;cente, ve&longs;tigium ob&longs;er­<lb/>uarem, Bi&longs;emuti glebam nullum ignem pa&longs;­<lb/>&longs;am mihi comparaui (Bi&longs;emutum no&longs;tri ho­<lb/>mines vocant plumbum cinereum, quod in­<lb/>ter plumbi albi & nigri &longs;peciem medium <lb/>e&longs;t) congruæ retortæ impo&longs;ui, ignem &longs;e­<lb/>cundùm gradus admini&longs;traui horas duode­<lb/>cim, & qui extillauit humor candidus ac dul­<lb/>cis, amplo capacique Recipiente excepi: <lb/>hunc iterum ac tertiò, vt artifices loquuntur, <lb/>rectificaui, vt purior euaderet ac dulcior. </s> | <cell>16</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, & ter</cell> |
| <s><lb/>Huius liquoris libram vnam conieci in vi­<lb/>treum va&longs;culum tantæ capacitatis, vt liquor <lb/>phialæ be&longs;&longs;em impleret, reliquum trientem <lb/>aër occuparet. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Vitrum optimè clau&longs;um, ne <lb/>quid expirare po&longs;&longs;et, in loco, vbi quie&longs;ceret, <lb/>&longs;tatui; nec &longs;inè animi voluptate licebat in <lb/>Plenilunijs manife&longs;ta inclu&longs;i liquoris incre­<lb/>menta ob&longs;eruare, in Nouilunijs verò decre­<lb/>menta, neque ea tantùm, quæ prioribus in­<lb/>crementis re&longs;ponderent, &longs;ed vt aliquid de­<lb/>ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e videretur ex eâ liquoris quantitate, <lb/>quam primùm infuderam. </s> | <cell/> |
| | <cell>tij ad primum.</cell> |
| <s>Contigit au­<lb/>tem, vt, curio&longs;itate animum vellicant&etail;, <lb/>phialam tùm in Pleniluniis, tum in Noui­<lb/>luniis expenderem, &longs;emperque paria depre­<lb/>hendi grauitatis momenta, perinde atque &longs;i <lb/>tunc primùm in phialam liquorem inieci&longs;&longs;<pb xlink:href="018/01/158.jpg" pagenum="144"/>&longs;em. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ex quibus intellexi, quantum grauita­<lb/>tis &longs;ecundùm &longs;peciem decederet liquori in­<lb/>tume&longs;centi, tantum accedere aëri intrà phia­<lb/>lam apprimè occlu&longs;am con&longs;tipato: contrà <lb/>verò liquore ad minora &longs;patia coangu&longs;tato <lb/>aërem quidem inclu&longs;um dilatari<gap/>&longs;ed huius <lb/>rare&longs;centis leuitate auctâ, maiorem illius <lb/>conden&longs;ati grauitatem compen&longs;ari. </s></p><p type="main"> | <cell/> |
| | <cell>Quinti ad &longs;extum.</cell> |
| <s>Nec di&longs;similem grauitatis con&longs;tantiam <lb/>ob&longs;eruabimus, &longs;i vitreum globum, cui lon­<lb/>giu&longs;culum collum & gracile adhæreat, vini <lb/>&longs;piritu ex multiplici di&longs;tillatione tenui&longs;&longs;imo <lb/>repleamus, aëre collum occupante; o&longs;cu­<lb/>lum autem Hermetis &longs;igillo claudatur. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Ex <lb/>calore enim rare&longs;cet vini &longs;piritus, aëremque <lb/>con&longs;tipabit, & frigore &longs;ub&longs;equente &longs;ub&longs;idet, <lb/>aëri locum relinquens: neque tamen Ther­<lb/>mo&longs;copii huius grauitas variabitur, cu&mtail; <lb/>vnius corporis con&longs;tipati grauitas alterius rari <lb/>leuitate compen&longs;etur. </s> | <cell>17</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| <s>Hinc tamen cert&atail; <lb/>definiri non po&longs;&longs;e momenta, quibus aër <lb/>compre&longs;&longs;us deor&longs;um nitatur, palam e&longs;t. </s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Rem ego quantâ potui diligentiâ <lb/>aliter inue&longs;tigaui, & aërem non quadrin­<lb/>genties tantùm, &longs;ed etiam adhuc triplo le­<lb/>uiorem inueni, ita vt grauitas aquæ ad gra­<lb/>uitatem aëris non &longs;it in minori Ratione quàm <lb/>1200 ad 1, &longs;ed potiùs in maiori Ration&etail;. <pb xlink:href="018/01/159.jpg" pagenum="145"/>Ita verò &longs;e habuit ob&longs;eruatio. </s> | <cell/> |
| | <cell>quarti ad tertium.</cell> |
| <s>Æream Æo­<lb/>lipilam propemodùm candentem omnique <lb/>humore de&longs;titutam expendi primùm bilan­<lb/>ce iu&longs;ti&longs;simâ; deinde eiu&longs;dem refrigeratæ & <lb/>ad naturalem temperiem re&longs;titutæ pondus <lb/>examinaui, & animaduerti illam facta&mtail; <lb/>fui&longs;&longs;e quatuor vt minimum grauis grauio­<lb/>rem: Hinc intuli aërem, qui rarefaction&etail; <lb/>exierat, & naturali conden&longs;atione fuerat ite­<lb/>rùm in Æolipilam admi&longs;&longs;us, habere in gra­<lb/>uitate quatuor grana. </s> | </row> |
| | <row> |
| <s>Iterum Æolipilam, <lb/>vt priùs, calefeci, quæ eiu&longs;dem quoquè pon­<lb/>deris, vt priùs, inuenta e&longs;t: & illicò eius ro­<lb/>&longs;trum in aquam immer&longs;i, vt aquam &longs;ugeret: <lb/>&longs;uxit autem aquæ vncias 9, drachmas 3, gra­<lb/>na 25; quæ &longs;unt in vniuer&longs;um (&longs;i &longs;ingulis <lb/>drachmis grana 72 tribuantur, & vnciis gra­<lb/>na 576) grana 5425; quod e&longs;t pondus aquæ <lb/>occupantis idem &longs;patium, quod occupabat <lb/>aër vi rarefactionis exclu&longs;us. </s> | <cell>18</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan>, & quar­</cell> |
| <s>E&longs;t igitur gra­<lb/>uitas aquæ granorum 5425 ad grauitate&mtail; <lb/>aëris &longs;ecundùm molem æqualis gran 4, hoc <lb/>e&longs;t vt 1356 ad 1. Quarè &longs;atis liberaliter age­<lb/>re mihi videor, &longs;i dixero aërem ad aquam in <lb/>leuitate e&longs;&longs;e vt 1200 ad 1. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Quàm vellem hæc omninò veri­<lb/>tati congruere! Sed veniam dabis non qui­<lb/>dem improbanti conatum, &longs;ed pen&longs;icula­<pb xlink:href="018/01/160.jpg" pagenum="146"/><arrow.to.target n="note70"/><lb/>tiùs examinanti, vtrùm omni pror&longs;us labe <lb/>careat tua hæc argumentatio. </s> | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> |
| <s>Sit vas cu­<lb/>preum AR molis vnâ cum inclu&longs;o aëre pe­<lb/>dalis, & va&longs;is pondus lib. | </row> |
| | </table> |
| 80, quod e&longs;t pon­<lb/>dus pedis cubici aquæ. </s> | <table> |
| | <table.target id="table9"/> |
| <s>E&longs;t igitur vas eiu&longs;­<lb/>dem &longs;pecificæ grauitatis cum aquâ; atque <lb/>adeò cum grauitas cupri ad grauitatem aquæ <lb/>&longs;it vt 71. ad 8, moles cupri ad molem aëris <lb/>inclu&longs;i e&longs;t vt 8 ad 63. Quarè vas aëre plenum <lb/>nihil in aquâ grauitat, aut leuitat; &longs;ed &longs;i mer­<lb/>gatur intrà aquam, quæ aëre exclu&longs;o impleat <lb/>va&longs;is capacitatem, iam vas intrà aquam pon­<lb/>dus habebit lib. | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| 80. minùs pondere, quod <lb/>habet aqua &longs;ecundùm molem cupro æqualis. </s> | <cell>e c</cell> |
| | <cell>a e</cell> |
| <s><lb/>Quia igitur moles cupri e&longs;t (8/71) pedis cubici, <lb/>fiat vt 71 ad 8, ita lib. | <cell>e c</cell> |
| | </row> |
| 80 pondus pedis cu­<lb/>bici aquæ, ad lib. | <row> |
| | <cell/> |
| 9. (1/71) pondus aquæ æqualis <lb/>cupro va&longs;is. </s> | <cell/> |
| | <cell>c b</cell> |
| <s>Erit itaque va&longs;is pleni aquâ in­<lb/>trà aquam grauitas lib. (70 70/71): quod quidem <lb/>pondus tribuendum e&longs;t cupro, non autem <lb/>aquæ vas implenti, quæ intrà aquam non <lb/>grauitat: cum maximè idem e&longs;&longs;et in aquâ <lb/>eiu&longs;dem cupri pondus, etiam&longs;i in ma&longs;&longs;am <lb/>conflatum nihil aquæ contineret. </s> | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| <s>Quan­<lb/>quam non nego grauitatem illam cupri i&ntail; <lb/>aquâ e&longs;&longs;e æqualem grauitati molis aqueæ vas <lb/>implentis, &longs;i illa extra aquam in aere<gap/><lb/>transferatur; e&longs;t enim moles aquæ vas im­<pb xlink:href="018/01/161.jpg" pagenum="147"/>plentis (63/71) pedis cubici. </s></p><p type="margin"> | <row> |
| | <cell/> |
| <s><margin.target id="note70"/><emph type="italics"/>LXX <lb/>Si vas in li­<lb/>quore <expan abbr="põde-retur">ponde­<lb/>retur</expan> nunc <lb/>plenum aë­<lb/>re, nunc ple­<lb/>num liquo­<lb/>re illo, diffe­<lb/>rentia pon­<lb/>derum est <lb/>pondus li­<lb/>quoris im­<lb/>plentis capa­<lb/>citatem va­<lb/>&longs;is.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell/> |
| | <cell>f d</cell> |
| <s>At manente eâdem va&longs;is mole intelliga­<lb/>tur aucta materia; & diminuta capacitas, ita <lb/>vt &longs;it va&longs;is pondus in aëre lib. | <cell>c</cell> |
| | </row> |
| 100 &longs;e&longs;qui­<lb/>quartum prioris: erit moles cupri (10/71) pedis <lb/>cubici, & capacitas (61/71). Quarè aqua æqualis <lb/>cupro habet pondus lib. (11 19/71): igitur vas intrà <lb/>aquam plenum aquâ habet pondus lib. (88 52/71) <lb/>at plenum aëre intrà aquam amittet pondus <lb/>integri pedis cubici, & &longs;olùm erit lib. | <row> |
| | <cell/> |
| 20. <lb/>Horum igitur ponderum differentia (68 52/71) æ­<lb/>qualis e&longs;t ponderi aquæ implentis capacita­<lb/>tem va&longs;is, quæ ex con&longs;titutâ hypothe&longs;i e&longs;t (61/71) <lb/>pedis cubici. </s></p><p type="main"> | <cell/> |
| | <cell/> |
| <s>Similiter &longs;i intrà idem vas admittantur <lb/>aquæ (10/71), reliquam capacitatem (51/71) impleat <lb/>aër: moles cupri & aëris occupat in aquâ (61/71) <lb/>pedis cubici: igitur ex lib. | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| 100 auferuntur <lb/>lib. (68 52/71), & pondus va&longs;is in aquâ e&longs;t lib. (31 19/71). <lb/>At quando totum replebatur aquâ, pondus <lb/>erat lib. (88 52/71), igitur differentia lib. (57 33/71) e&longs;t <lb/>grauitas æqualis grauitati (51/71) pedis cubici aquæ, <lb/>quæ impleret va&longs;is &longs;patium ab aëre occupa­<lb/>tum, &longs;i aqua illa in aëre extra aquam ex­<lb/>penderetur. </s></p><p type="main"> | </table> |
| | <p type="main"> |
| <s>Quemadmodum igitur ex eiu&longs;dem va&longs;is <pb xlink:href="018/01/162.jpg" pagenum="148"/><arrow.to.target n="note71"/><lb/>ponderibus intrà <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <expan abbr="quãdo">quando</expan> e&longs;t <expan abbr="plenũ">plenum</expan> aquâ, <lb/>ac quando e&longs;t plenum aëre, rectè infertur ho. <lb/></s> | <s id="id000239">Propo&longs;itio &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| <s><expan abbr="rũ">rum</expan> ponderum <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> e&longs;&longs;e æqualem pon­<lb/>deri aquæ implentis locum <expan abbr="a&etilde;ris">aeris</expan>, &longs;i illa pon­<lb/>deretur in aëre: &longs;ic ex differentiâ ponderum <lb/>Æolipilæ intrà aërem communem con&longs;titu­<lb/>tæ, quando plena e&longs;t aëre communi, ac <lb/>quando plena e&longs;t aëre ignito, ex hac, inquam, <lb/>differentiâ rectè illata videtur grauitas aëris <lb/>communis Æolipilam implentis, &longs;i aër i&longs;te <lb/>ponderaretur in aëre ignito tanquam in me<gap/><lb/>dio. </s> | <figure id="id.015.01.029.2.jpg" xlink:href="015/01/029/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cum autem differentia huiu&longs;modi &longs;it <lb/>granorum quatuor, pondus aëris communis <lb/>æolipilam implentis e&longs;t gran. <!-- REMOVE S-->4. non quidem <lb/>ab&longs;olutè, &longs;ed tantùm in medio leuitatis eiu&longs;­<lb/>dem ac raritatis, quam habebat aër Æolipi­<lb/><emph type="italics"/>l<emph.end type="italics"/>æ candentis: &longs;icuti etiam aqua vas A R im­<lb/>plens, de quo dicebam, non habet graui­<lb/>tatem lib. (68 52/71) in quocunque medio, &longs;ed tan­<lb/>tùm in aëre leuitatis ac raritatis eiu&longs;dem cum <lb/>aëre, qui va&longs;is capacitatem implebat. </s> | <s id="id000240">In modis qui nece&longs;&longs;ariò produ­<lb/>cuntur ex duabus proportionibus, <lb/>cum du&etail; quantitates ex illis, qu&etail; mo <lb/><figure id="id.015.01.029.3.jpg" xlink:href="015/01/029/3.jpg"/>dos conficiunt, æquales fuerint: pro­<lb/><arrow.to.target n="table10"/><lb/>portio producta ad quatuor quanti­<lb/>tates omiologas reducetur.<lb/><arrow.to.target n="marg25"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000241"><margin.target id="marg25"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| <s>Qua­<lb/>re non ego facilè dixerim quatuor illa grana <lb/>fui&longs;&longs;e pondus aëris primùm eiecti, qui iterùm <lb/>receptus fuit; ille enim aër nullum habebat <lb/>pondus in aëre communi; & &longs;i pondus ha­<lb/>beat in aëre ignito, tota illa grauitas non <lb/>pertinet ad &longs;olum aërem, qui recipitur, &longs;ed <lb/>ad illum, qui totam Æolipilam implet. </s> | </p> |
| | <table> |
| <s>Si­<pb xlink:href="018/01/163.jpg" pagenum="149"/>cut &longs;i aqua implens vas A R attenuaretur &longs;e­<lb/>cundùm aliquam partem in aërem, & reli­<lb/>qua eiiceretur, iterum autem ad naturalem <lb/>den&longs;itatem rediens eiectam aquam ex&longs;uge­<lb/>ret, differentia ponderis va&longs;is non &longs;oli aquæ <lb/>eiectæ tribuenda e&longs;&longs;et, &longs;ed toti aquæ vas im­<lb/>plenti. </s> | <table.target id="table10"/> |
| | <row> |
| <s>Hinc e&longs;t quod, cum aqua in Æoli­<lb/>pilam admi&longs;&longs;a non &longs;it &longs;ecundùm mole&mtail; <lb/>æqualis toti aëri, qui eam implebat, ac pro­<lb/>inde non &longs;it æqualis moli, quæ habet pon­<lb/>dus gran. <!-- REMOVE S-->4, non habetur præcisè Ratio gra­<lb/>uitatum &longs;ecundùm &longs;peciem. </s> | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| </p><p type="margin"> | </row> |
| | <row> |
| <s><margin.target id="note71"/><emph type="italics"/>LXXI <lb/>Experimen­<lb/>tum Aeoli­<lb/>pilæ ad &longs;um­<lb/>mum osten­<lb/>dit grauita­<lb/>tem aëris <expan abbr="cõ-munis">con­<lb/>munis</expan> i&ntail; <lb/>aëre ignito, <lb/>non autem <lb/>ab&longs;olutè: nec <lb/>ex eo habe­<lb/>tur quæ&longs;ita <lb/>proportio <lb/>grauitatum <lb/>aquæ & aë­<lb/>ris.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| <s><emph type="italics"/>Mer&longs;.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Id meæ &longs;ententiæ vlteriùs fauet: &longs;i <lb/>enim aquæ moles, quam &longs;uxit Æolipila, <lb/>minor e&longs;t mole aëris, qui numerat in pon­<lb/>dere grana 4, plus aliquid aquæ addendum <lb/>erit, vt moles æquales &longs;int; atque adeò mul­<lb/>tò maior erit Ratio grauitatis aquæ ad gra­<lb/>uitatem aëris, quam &longs;it deprehen&longs;a Ratio <lb/>1356 ad 1. <!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | </row> |
| | <row> |
| <s><emph type="italics"/>Guld.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s><s> Non hæc eo con&longs;ilio afferebam, vt <lb/>irem contrà; &longs;ed tantùm vt rem paulò ob­<lb/>&longs;curiorem mihi ip&longs;e enucleatiùs explicarem, <lb/>& te audirem, &longs;i quid &longs;ortè à veritate aut à <lb/>tuâ mente alienum intelligerem. </s> | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| <s>Cæterùm <lb/>non nego maiorem e&longs;&longs;e Rationem grauitatis <lb/>aquæ æolipilam implentis ad grauitatem aë­<lb/>ris eam pariter implentis, ac &longs;it Ratio gra­<pb xlink:href="018/01/164.jpg" pagenum="150"/>uitatis aqu&ae |