| version 1.5, 2006/06/09 12:09:22 |
version 1.10, 2007/06/15 11:08:16 |
| |
| <?xml version="1.0"?> | <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd"> | <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd"> |
| <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> | <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> |
| | <info> |
| <author>Casati, Paolo</author> | <author>Casati, Paolo</author> |
| <title>Mechanica</title> | <title>Mechanica</title> |
| <date>1684</date> | <date>1684</date> |
| |
| <cvs_file>casat_mecha_017_la_1684.xml</cvs_file> | <cvs_file>casat_mecha_017_la_1684.xml</cvs_file> |
| <cvs_version/> | <cvs_version/> |
| <locator>017.xml</locator> | <locator>017.xml</locator> |
| </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="017/01/001.jpg"/><p type="head"> | </info> |
| | <text> |
| <s><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>MECHANICA.<emph.end type="center"/></s></p><pb xlink:href="017/01/002.jpg"/><pb xlink:href="017/01/003.jpg"/><p type="head"> | <front> </front> |
| | <body> |
| <s><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>PLACENTINI <lb/>SOCIET. JESU <lb/>MECHANICORUM <lb/>LIBRI OCTO, <lb/>IN QUIBUS UNO EODEMQUE<emph.end type="center"/></s></p><p type="head"> | <chap> |
| | <pb xlink:href="017/01/001.jpg"/> |
| <s><emph type="center"/>principio Vectis vires Phy&longs;icè explicantur & Geometricè <lb/>demon&longs;trantur,<emph.end type="center"/></s></p><p type="head"> | <p type="head"> |
| | <s id="s.000001"><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>MECHANICA.<emph.end type="center"/></s> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Atque Machinarum omnis generis componendarum methodus <lb/>proponitur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><figure id="id.017.01.003.1.jpg" xlink:href="017/01/003/1.jpg"/><p type="head"> | </p> |
| | <pb xlink:href="017/01/002.jpg"/> |
| <s><emph type="center"/>LUGDUNI, <lb/>Apud ANISSONIOS, JOAN, POSUEL <lb/>& CLAUDIUM RIGAUD.<emph.end type="center"/></s></p><p type="head"> | <pb xlink:href="017/01/003.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>M. </s> | <s id="s.000002"><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>PLACENTINI <lb/>SOCIET. JESU <lb/>MECHANICORUM <lb/>LIBRI OCTO, <lb/>IN QUIBUS UNO EODEMQUE<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <s>D C. LXXXIV.<emph.end type="italics"/><lb/>CUM PRIVILEGIO REGIS.<emph.end type="center"/></s></p><pb xlink:href="017/01/004.jpg"/><figure id="id.017.01.004.1.jpg" xlink:href="017/01/004/1.jpg"/><pb xlink:href="017/01/005.jpg"/><p type="head"> | <p type="head"> |
| | <s id="s.000003"><emph type="center"/>principio Vectis vires Phy&longs;icè explicantur & Geometricè <lb/>demon&longs;trantur,<emph.end type="center"/></s> |
| <s><emph type="center"/>CHRISTIANISSIMO <lb/>GALLIARUM <lb/>ET NAVARRÆ REGI <lb/>LUDOVICO <lb/>MAGNO.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>AD Maje&longs;tatis Tuæ pedes,<emph.end type="italics"/><lb/>REX INVICTISSIME, <lb/><emph type="italics"/>me, meámque hanc de rebus <lb/>Mechanicis lucubrationem, <lb/>ignotus homo, vix forta&longs;&longs;e cre­<lb/>dibili confidentiâ, &longs;i&longs;to: Sed <lb/>quâ Regiâ comitate omnium <lb/>animos concilias, eâdem &longs;u&longs;tentor, ne repul&longs;am <lb/>timeam. </s> | <s id="s.000004"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Atque Machinarum omnis generis componendarum methodus <lb/>proponitur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <s>In Te Orbis univer&longs;i conjecti &longs;unt oculi, <lb/>quos Tuæ Gloriæ &longs;plendor allicit: à communi feli-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="017/01/006.jpg"/><emph type="italics"/>citate quid me paterer excludi? </s> | <figure id="id.017.01.003.1.jpg" xlink:href="017/01/003/1.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s>Amplißima <lb/>Tua in Societatem no&longs;tram merita, quorum nullam <lb/>partem, ne cogitandâ quidem gratiâ, con&longs;equi <lb/>po&longs;&longs;umus, hoc &longs;altem officij ab univer&longs;o Ordine re­<lb/>petunt, ut &longs;inguli, quem cordi penitißimè impre&longs;&longs;um <lb/>ge&longs;tamus non ingrati LVDOVICVM, in <lb/>libris palàm in&longs;criptum velimus. </s> | <s id="s.000005"><emph type="center"/>LUGDUNI, <lb/>Apud ANISSONIOS, JOAN, POSUEL <lb/>& CLAUDIUM RIGAUD.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <s>Me verò Natu­<lb/>ræ atque Artis mutuam &longs;ocietatem coëuntium in <lb/>Machinis, ferè dixerim, miracula contemplari <lb/>a&longs;&longs;uetum rapuere admirabundum, quæ ip&longs;e patra&longs;ti, <lb/>& bello, & pace, egregia atque præclara facinora <lb/>non modò mirabilia, &longs;ed prodigiis &longs;imilia. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="s.000006"><emph type="center"/><emph type="italics"/>M. </s> |
| <s>Neque <lb/>illa quidem aut ex rerum magnitudine ac difficul­<lb/>tate, aut ex multiplicato numero, aut ex di&longs;simi­<lb/>lium varietate, aut ex &longs;erie non interruptâ, me­<lb/>tienda duxi, quamquam & in his admirabilitatis <lb/>plurimum in&longs;it: Verùm longè omnem admirationem <lb/>multúmque &longs;uperare mihi videtur, quòd paucis <lb/>lu&longs;tris vel &longs;æcula complexus, unus pluribus Regibus <lb/>par, tot, tantáque perficere valui&longs;ti. </s> | <s id="s.000007">D C. LXXXIV.<emph.end type="italics"/><lb/>CUM PRIVILEGIO REGIS.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <s>Ingentis pon­<lb/>deris gravitatem vincit adhibita Machina, &longs;ed <lb/>diuturno impul&longs;u agitanda, ut proficiat aliquid: At <lb/>plurima immen&longs;is munita difficultatibus exiguo tem­<lb/>poris &longs;patio expugnare, atque ad optatum exitum <lb/>perducere, ita Tuum e&longs;t, REX INVICTISSIME, <lb/>ut quemadmodum rerum ge&longs;tarum gloriâ, ac nomi­<lb/>nis celebritate, nemini &longs;uperiorum Regum &longs;ecundus<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="017/01/007.jpg"/><emph type="italics"/>prædicaris, &longs;ic Tibi &longs;ecundum, qui Tuis planè in­<lb/>&longs;i&longs;tat ve&longs;tigiis, ventura &longs;æcula &longs;perare vix audeant. </s> | <pb xlink:href="017/01/004.jpg"/> |
| | <figure id="id.017.01.004.1.jpg" xlink:href="017/01/004/1.jpg"/> |
| <lb/><s>Patere igitur pro &longs;ummâ, quâ præditus es, huma­<lb/>nitate, qualemcumque hanc rerum Mechanicarum <lb/>tractationem Regio in&longs;igniri Nomine, ut, quos <lb/>meas ha&longs;ce commentationes legere non piguerit, <lb/>vel hinc di&longs;cant, aliud e&longs;&longs;e non imitabile genus <lb/>Facultatis, quâ ingentia citò perficiantur, &longs;i <lb/>LVDOVICI MAGNI mens acce&longs;&longs;erit. </s> | <pb xlink:href="017/01/005.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <lb/><s>Incolumem Te diu &longs;ervet DEVS Catholicæ Fi­<lb/>dei incremento, Regníque Tui felicitati; audiát­<lb/>que bonorum omnium Largitor vota, quæ pro Ma­<lb/>je&longs;tate Tuâ &longs;upplex nuncupat<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s id="s.000008"><emph type="center"/>CHRISTIANISSIMO <lb/>GALLIARUM <lb/>ET NAVARRÆ REGI <lb/>LUDOVICO <lb/>MAGNO.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>MAJESTATIS Tuæ<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000009"><emph type="italics"/>AD Maje&longs;tatis Tuæ pedes,<emph.end type="italics"/><lb/>REX INVICTISSIME, <lb/><emph type="italics"/>me, meámque hanc de rebus <lb/>Mechanicis lucubrationem, <lb/>ignotus homo, vix forta&longs;&longs;e cre­<lb/>dibili confidentiâ, &longs;i&longs;to: Sed <lb/>quâ Regiâ comitate omnium <lb/>animos concilias, eâdem &longs;u&longs;tentor, ne repul&longs;am <lb/>timeam. </s> |
| <s>Parmæ Kal, Maij 1683. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000010">In Te Orbis univer&longs;i conjecti &longs;unt oculi, <lb/>quos Tuæ Gloriæ &longs;plendor allicit: à communi feli-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="017/01/006.jpg"/><emph type="italics"/>citate quid me paterer excludi? </s> |
| | <s id="s.000011">Amplißima <lb/>Tua in Societatem no&longs;tram merita, quorum nullam <lb/>partem, ne cogitandâ quidem gratiâ, con&longs;equi <lb/>po&longs;&longs;umus, hoc &longs;altem officij ab univer&longs;o Ordine re­<lb/>petunt, ut &longs;inguli, quem cordi penitißimè impre&longs;&longs;um <lb/>ge&longs;tamus non ingrati LVDOVICVM, in <lb/>libris palàm in&longs;criptum velimus. </s> |
| <s>Humillimus atque Ob&longs;equenti&longs;&longs;imus <lb/>Servus <lb/>PAULUS CASATUS è SOC. JESU. <pb xlink:href="017/01/008.jpg"/><gap desc="hr tag"/><!-- REMOVE S--><emph type="center"/><emph type="italics"/>Facultas R. P. <!-- REMOVE S-->Provincialis Societatis Je&longs;u <lb/>in Provincia Veneta.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000012">Me verò Natu­<lb/>ræ atque Artis mutuam &longs;ocietatem coëuntium in <lb/>Machinis, ferè dixerim, miracula contemplari <lb/>a&longs;&longs;uetum rapuere ad mirabundum, quæ ip&longs;e patra&longs;ti, <lb/>& bello, & pace, egregia atque præclara facinora <lb/>non modò mirabilia, &longs;ed prodigiis &longs;imilia. </s> |
| | <s id="s.000013">Neque <lb/>illa quidem aut ex rerum magnitudine ac difficul­<lb/>tate, aut ex multiplicato numero, aut ex di&longs;simi­<lb/>lium varietate, aut ex &longs;erie non interruptâ, me­<lb/>tienda duxi, quamquam & in his admirabilitatis <lb/>plurimum in&longs;it: Verùm longè omnem admirationem <lb/>multúmque &longs;uperare mihi videtur, quòd paucis <lb/>lu&longs;tris vel &longs;æcula complexus, unus pluribus Regibus <lb/>par, tot, tantáque perficere valui&longs;ti. </s> |
| <s>EGo Octavius Rubeus Societatis Je&longs;u in Provincia Veneta <lb/>Præpo&longs;itus Provincialis, pote&longs;tate ad id mihi factâ ab <lb/>Adm. </s> | <s id="s.000014">Ingentis pon­<lb/>deris gravitatem vincit adhibita Machina, &longs;ed <lb/>diuturno impul&longs;u agitanda, ut proficiat aliquid: At <lb/>plurima immen&longs;is munita difficultatibus exiguo tem­<lb/>poris &longs;patio expugnare, atque ad optatum exitum <lb/>perducere, ita Tuum e&longs;t, REX INVICTISSIME, <lb/>ut quemadmodum rerum ge&longs;tarum gloriâ, ac nomi­<lb/>nis celebritate, nemini &longs;uperiorum Regum &longs;ecundus <emph.end type="italics"/><pb xlink:href="017/01/007.jpg"/><emph type="italics"/>prædicaris, &longs;ic Tibi &longs;ecundum, qui Tuis planè in­<lb/>&longs;i&longs;tat ve&longs;tigiis, ventura &longs;æcula &longs;perare vix audeant. </s> |
| | <lb/> |
| <s>R. P. N. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000015">Patere igitur pro &longs;ummâ, quâ præditus es, huma­<lb/>nitate, qualemcumque hanc rerum Mechanicarum <lb/>tractationem Regio in&longs;igniri Nomine, ut, quos <lb/>meas ha&longs;ce commentationes legere non piguerit, <lb/>vel hinc di&longs;cant, aliud e&longs;&longs;e non imitabile genus <lb/>Facultatis, quâ ingentia citò perficiantur, &longs;i <lb/>LVDOVICI MAGNI mens acce&longs;&longs;erit. </s> |
| | <lb/> |
| <s>Præpo&longs;ito Generali Jo. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000016">Incolumem Te diu &longs;ervet DEVS Catholicæ Fi­<lb/>dei incremento, Regníque Tui felicitati; audiát­<lb/>que bonorum omnium Largitor vota, quæ pro Ma­<lb/>je&longs;tate Tuâ &longs;upplex nuncupat<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| <s>Paulo Oliva, faculta­<lb/>tem facio, ut Opus in&longs;criptum, <emph type="italics"/>Mcchanichorum Libri octo, <lb/>Authore P. <!-- REMOVE S-->Paulo Ca&longs;ato Societatis No&longs;træ Sacerdote,<emph.end type="italics"/> eju&longs;dem <lb/>Societatis Doctorum hominum judicio approbatum, typis <lb/>mandetur, &longs;i ita iis, ad quos pertinet, videbitur. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="s.000017"><emph type="center"/><emph type="italics"/>MAJESTATIS Tuæ<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Cujus rei <lb/>gratiâ has litteras meâ manu &longs;ub&longs;criptas, & &longs;igillo officij mei <lb/>munitas dedi. </s> | <s id="s.000018">Parmæ Kal, Maij 1683. </s> |
| | </p> |
| <s>Parmæ 23. Februarij 1681. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000019">Humillimus atque Ob&longs;equenti&longs;&longs;imus <lb/>Servus <lb/>PAULUS CASATUS è SOC. JESU. <pb xlink:href="017/01/008.jpg"/><!-- REMOVE S--><emph type="center"/><emph type="italics"/>Facultas R. P. <!-- REMOVE S-->Provincialis Societatis Je&longs;u <lb/>in Provincia Veneta.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| <s>OCTAVIUS RUBEUS. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Summa Privilegiy à Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo Rege conce&longs;&longs;i.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000020">EGo Octavius Rubeus Societatis Je&longs;u in Provincia Veneta <lb/>Præpo&longs;itus Provincialis, pote&longs;tate ad id mihi factâ ab <lb/>Adm. </s> |
| | <s id="s.000021">R. P. N. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>LUDOVICUS MAGNUS Galliarum & Navarræ Rex Chri&longs;tiani&longs;&longs;imus, <lb/>Diplomate &longs;uo &longs;anxit, nequis per univer&longs;os Regnorum &longs;uorum fines <lb/>intra decem proximos annos à die publicationis exemplarium computandos, <lb/>imprimat &longs;eu typis excudendum curet & venale habeat Opus quod in&longs;cribi­<lb/>tur, <emph type="italics"/>Mechanicorum Libriocto, Authore R. P. <!-- REMOVE S-->Paulo Ca&longs;ato Soc. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000022">Præpo&longs;ito Generali Jo. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000023">Paulo Oliva, faculta­<lb/>tem facio, ut Opus in&longs;criptum, <emph type="italics"/>Mechanichorum Libri octo, <lb/>Authore P. <!-- REMOVE S-->Paulo Ca&longs;ato Societatis No&longs;træ Sacerdote,<emph.end type="italics"/> eju&longs;dem <lb/>Societatis Doctorum hominum judicio approbatum, typis <lb/>mandetur, &longs;i ita iis, ad quos pertinet, videbitur. </s> |
| | <s id="s.000024">Cujus rei <lb/>gratiâ has litteras meâ manu &longs;ub&longs;criptas, & &longs;igillo officij mei <lb/>munitas dedi. </s> |
| | <s id="s.000025">Parmæ 23. Februarij 1681. </s> |
| <s>Ie&longs;u<emph.end type="italics"/>; præter <lb/>Ani&longs;&longs;onios Bibliopolas Lugdunen&longs;es, aut illos quibus ip&longs;imet conce&longs;&longs;erint. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <lb/><s>Prohibuit in&longs;uper eadem auctoritate Regia omnibus &longs;uis &longs;ubditis, idem <lb/>Opus extra Regni &longs;ui limites imprimendum curare, & impre&longs;&longs;um divende­<lb/>re, vel quempiam ubicumque fuerit ad id agendum impellere; ac in&longs;tigare <lb/>&longs;ine con&longs;en&longs;u dictorum ANISSONIORUM; Qui &longs;ecus faxit, confi&longs;ca­<lb/>tione librorum, aliaque gravi pœnâ multabitur, uti latius patet in diplo­<lb/>mate regio. </s> | <s id="s.000026">OCTAVIUS RUBEUS. <lb/></s> |
| | </p> |
| <s>Dabatur Ver&longs;aliis die vige&longs;ima prima Januarij anno Dom. <!-- REMOVE S-->1684. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000027"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Summa Privilegy à Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo Rege conce&longs;&longs;i.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| </p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ex mandato Regis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s id="s.000028">LUDOVICUS MAGNUS Galliarum & Navarræ Rex Chri&longs;tiani&longs;&longs;imus, <lb/>Diplomate &longs;uo &longs;anxit, nequis per univer&longs;os Regnorum &longs;uorum fines <lb/>intra decem proximos annos à die publicationis exemplarium computandos, <lb/>imprimat &longs;eu typis excudendum curet & venale habeat Opus quod in&longs;cribi­<lb/>tur, <emph type="italics"/>Mechanicorum Libri octo, Authore R. P. <!-- REMOVE S-->Paulo Ca&longs;ato Soc. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000029">Ie&longs;u<emph.end type="italics"/>; præter <lb/>Ani&longs;&longs;onios Bibliopolas Lugdunen&longs;es, aut illos quibus ip&longs;imet conce&longs;&longs;erint. </s> |
| <s>JUNQUIERES. </s></p><p type="head"> | <lb/> |
| | <s id="s.000030">Prohibuit in&longs;uper eadem auctoritate Regia omnibus &longs;uis &longs;ubditis, idem <lb/>Opus extra Regni &longs;ui limites imprimendum curare, & impre&longs;&longs;um divende­<lb/>re, vel quempiam ubicumque fuerit ad id agendum impellere; ac in&longs;tigare <lb/>&longs;ine con&longs;en&longs;u dictorum ANISSONIORUM; Qui &longs;ecus faxit, confi&longs;ca­<lb/>tione librorum, aliaque gravi pœnâ multabitur, uti latius patet in diplo­<lb/>mate regio. </s> |
| <s>MECHA </s></p><pb xlink:href="017/01/009.jpg"/><figure id="id.017.01.009.1.jpg" xlink:href="017/01/009/1.jpg"/><p type="head"> | <s id="s.000031">Dabatur Ver&longs;alis die vige&longs;ima prima Januarij anno Dom. <!-- REMOVE S-->1684. </s> |
| | </p> |
| <s><emph type="center"/>AD LECTOREM.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000032"><emph type="italics"/>Ex mandato Regis.<emph.end type="italics"/></s> |
| <s>SERO in lucem prodit hæc Me­<lb/>chanicorum tractatio, & vix fide <lb/>me abduco, quam dedi, cùm Di&longs;­<lb/>&longs;ertationes de <emph type="italics"/>Terrâ Machinis motâ<emph.end type="italics"/><lb/>qua&longs;i Prodromum emi&longs;i ante plures <lb/>annos: &longs;cilicet à &longs;tudiis tunc ab&longs;tra­<lb/>ctus, utpote alieni juris, & ad mu­<lb/>nera his non affinia tran&longs;latus, mul­<lb/>tam &longs;alutem & Mathematicis di&longs;ciplinis & Phy&longs;icis dicere <lb/>coactus &longs;um; adeò ut demum tot elap&longs;is annis urgente jam <lb/>&longs;enio cogitationem omnem abjecerim de huju&longs;modi com­<lb/>mentationibus, diffidens me po&longs;&longs;e ad hanc &longs;criptionem <lb/>&longs;atis temporis invenire, quin eam proxima mors interci­<lb/>peret, & &longs;u&longs;ceptum alieni&longs;&longs;imo tempore laborem irritum <lb/>faceret. </s> | </p> |
| | <p type="head"> |
| <s>Adde quòd (pro meâ negligentiâ, quæ calamo <lb/>parcit) temporis diuturnitate deletæ ex animo pleræque <lb/>imagines vix tenue ve&longs;tigium reliquerant, cui novis indu­<lb/>ctis coloribus eas redintegrari po&longs;&longs;e confiderem. </s> | <s id="s.000033">JUNQUIERES. </s> |
| | </p> |
| <s>Amico­<lb/>rum tamen officio&longs;is &longs;timulis me urgeri pa&longs;&longs;us &longs;um, ut &longs;ub­<lb/>ci&longs;ivis, quæ incurrebant, temporibus tentarem, an de&longs;ti­<lb/>natam animo tractationem, cujus brevem Synop&longs;im au­<lb/>ditoribus meis in Romano Collegio, anno labentis &longs;æculi <lb/>decimi &longs;eptimi quinquage&longs;imo quarto, tradideram, re­<lb/>dordiri, & aliquâ ratione perficere liceret. </s> | <p type="head"> |
| | <s id="s.000034">MECHA </s> |
| <s>Licuit autem, <lb/>præter &longs;pem, toties dimi&longs;&longs;um calamum re&longs;umere, ut tan-<pb xlink:href="017/01/010.jpg"/>dem de &longs;ingulis Mechanicis Facultatibus aliquid me &longs;crip­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e invenerim, quod Mathematicarum di&longs;ciplinarum can­<lb/>didatis profuturum amici cen&longs;uerunt, &longs;i publici juris fieret. </s> | </p> |
| | <pb xlink:href="017/01/009.jpg"/> |
| <lb/><s>Quapropter alienæ utilitati &longs;erviendum potiùs fuit, quàm <lb/>meæ voluntati. </s></p><p type="main"> | <figure id="id.017.01.009.1.jpg" xlink:href="017/01/009/1.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s>Verùm nete moveat, Amice Lector, quòd Mechanici <lb/>in&longs;cribantur libri, cùm tamen aliqua ad Centrobaryca, ali­<lb/>qua ad Statica pertineant. </s> | <s id="s.000035"><emph type="center"/>AD LECTOREM.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| <s>Cùm enim hæc ad pleniorem <lb/>eorum intelligentiam, quæ de Machinis di&longs;putanda erant, <lb/>referantur, nomen à &longs;copo de&longs;umendum fuit: Nec decrat <lb/>ex Ari&longs;totele (&longs;i tamen ip&longs;i tribuenda &longs;it illa tractatio) &longs;uf­<lb/>fragium, qui Mechanicas Quæ&longs;tiones in&longs;crip&longs;it libellum, <lb/>in quo non de &longs;olis Mechanicis facultatibus agitur. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000036">SERO in lucem prodit hæc Me­<lb/>chanicorum tractatio, & vix fide <lb/>me abduco, quam dedi, cùm Di&longs;­<lb/>&longs;ertationes de <emph type="italics"/>Terrâ Machinis motâ <emph.end type="italics"/><lb/>qua&longs;i Prodromum emi&longs;i ante plures <lb/>annos: &longs;cilicet à &longs;tudiis tunc ab&longs;tra­<lb/>ctus, utpote alieni juris, & ad mu­<lb/>nera his non affinia tran&longs;latus, mul­<lb/>tam &longs;alutem & Mathematicis di&longs;ciplinis & Phy&longs;icis dicere <lb/>coactus &longs;um; adeò ut demum tot elap&longs;is annis urgente jam <lb/>&longs;enio cogitationem omnem abjecerim de huju&longs;modi com­<lb/>mentationibus, diffidens me po&longs;&longs;e ad hanc &longs;criptionem <lb/>&longs;atis temporis invenire, quin eam proxima mors interci­<lb/>peret, & &longs;u&longs;ceptum alieni&longs;&longs;imo tempore laborem irritum <lb/>faceret. </s> |
| <s>Methodum ne culpes, quòod non in Theoremata & <lb/>Propo&longs;itiones rem totam dige&longs;&longs;erim, &longs;ed in Capita di&longs;tri­<lb/>buerim, & quidem aliquando longiu&longs;cula: Brevitati nimi­<lb/>rum &longs;tudens non amavi codicem titulis implere, ne fortè, <lb/>ad o&longs;tendendam con&longs;equentium cum præcedentibus con­<lb/>nexionem, cogerer idem &longs;æpiùs inculcare. </s> | <s id="s.000037">Adde quòd (pro meâ negligentiâ, quæ calamo <lb/>parcit) temporis diuturnitate deletæ ex animo pleræque <lb/>imagines vix tenue ve&longs;tigium reliquerant, cui novis indu­<lb/>ctis coloribus eas redintegrari po&longs;&longs;e confiderem. </s> |
| | <s id="s.000038">Amico­<lb/>rum tamen officio&longs;is &longs;timulis me urgeri pa&longs;&longs;us &longs;um, ut &longs;ub­<lb/>ci&longs;ivis, quæ incurrebant, temporibus tentarem, an de&longs;ti­<lb/>natam animo tractationem, cujus brevem Synop&longs;im au­<lb/>ditoribus meis in Romano Collegio, anno labentis &longs;æculi <lb/>decimi &longs;eptimi quinquage&longs;imo quarto, tradideram, re­<lb/>dordiri, & aliquâ ratione perficere liceret. </s> |
| <s>Facilius au­<lb/>tem duxi ea, quæ conjuncta &longs;unt, uno eodemque ca­<lb/>pite complecti, ut ex ipsâ verborum con&longs;ecutione re­<lb/>rum cognatio innote&longs;cat. </s> | <s id="s.000039">Licuit autem, <lb/>præter &longs;pem, toties dimi&longs;&longs;um calamum re&longs;umere, ut tan-<pb xlink:href="017/01/010.jpg"/>dem de &longs;ingulis Mechanicis Facultatibus aliquid me &longs;crip­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e invenerim, quod Mathematicarum di&longs;ciplinarum can­<lb/>didatis profuturum amici cen&longs;uerunt, &longs;i publici juris fieret. </s> |
| | <lb/> |
| <s>Præterquam quod, &longs;i formâ <lb/>illâ Mathematicis familiari u&longs;us fui&longs;&longs;em, animum forta&longs;&longs;e <lb/>induxi&longs;&longs;es, me mihi ineptè blandiri, & qua&longs;i Geometri­<lb/>cas ratiocinationes obtrudere ea, quæ &longs;atis probabili con­<lb/>jecturâ &longs;tabilire conatus &longs;um. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000040">Quapropter alienæ utilitati &longs;erviendum potiùs fuit, quàm <lb/>meæ voluntati. </s> |
| | </p> |
| <s>Quamvis enim non pauca <lb/>attulerim, quæ Geometricas demon&longs;trationes recipiunt, <lb/>nec mihi videar p&longs;eudographis &longs;yllogi&longs;mis deceptus; quia <lb/>tamen & apud Phy&longs;icos & apud Mathematicos agenda <lb/>erat cau&longs;a, multa fuere ad Philo&longs;ophicas rationes revocan­<lb/>da; & quidem, quoad ejus fieri potuit, à receptis in &longs;cho-<pb xlink:href="017/01/011.jpg"/>lis opinionibus mihi non erat hìc recedendum, ne quid <lb/>temerè &longs;ine argumentis proferrem, aut ne longiùs ab in­<lb/>&longs;tituto recederem, &longs;i quid novi, quæ&longs;itâ veri &longs;imilitudine, <lb/>molirer. </s> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000041">Verùm nete moveat, Amice Lector, quòd Mechanici <lb/>in&longs;cribantur libri, cùm tamen aliqua ad Centrobaryca, ali­<lb/>qua ad Statica pertineant. </s> |
| <s>Hoc videlicet mihi poti&longs;&longs;imum curæ fuit, ut Phy­<lb/>&longs;icam admirandorum per Machinas motuum cau&longs;am in­<lb/>ve&longs;tigarem: in Phy&longs;icis autem modum &longs;ciendi Geome­<lb/>tricum inquirens, ne ab Ari&longs;totele redarguerer, timerem. </s> | <s id="s.000042">Cùm enim hæc ad pleniorem <lb/>eorum intelligentiam, quæ de Machinis di&longs;putanda erant, <lb/>referantur, nomen à &longs;copo de&longs;umendum fuit: Nec decrat <lb/>ex Ari&longs;totele (&longs;i tamen ip&longs;i tribuenda &longs;it illa tractatio) &longs;uf­<lb/>fragium, qui Mechanicas Quæ&longs;tiones in&longs;crip&longs;it libellum, <lb/>in quo non de &longs;olis Mechanicis facultatibus agitur. </s> |
| | </p> |
| <lb/><s>Quare alia Geometricè, alia Phy&longs;icè tractata æquo animo <lb/>patere. </s></p><p type="main"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000043">Methodum ne culpes, quòd non in Theoremata & <lb/>Propo&longs;itiones rem totam dige&longs;&longs;erim, &longs;ed in Capita di&longs;tri­<lb/>buerim, & quidem aliquando longiu&longs;cula: Brevitati nimi­<lb/>rum &longs;tudens non amavi codicem titulis implere, ne fortè, <lb/>ad o&longs;tendendam con&longs;equentium cum præcedentibus con­<lb/>nexionem, cogerer idem &longs;æpiùs inculcare. </s> |
| <s>Stylum autem quid excu&longs;em? </s> | <s id="s.000044">Facilius au­<lb/>tem duxi ea, quæ conjuncta &longs;unt, uno eodemque ca­<lb/>pite complecti, ut ex ipsâ verborum con&longs;ecutione re­<lb/>rum cognatio innote&longs;cat. </s> |
| | <s id="s.000045">Præterquam quod, &longs;i formâ <lb/>illâ Mathematicis familiari u&longs;us fui&longs;&longs;em, animum forta&longs;&longs;e <lb/>induxi&longs;&longs;es, me mihi ineptè blandiri, & qua&longs;i Geometri­<lb/>cas ratiocinationes obtrudere ea, quæ &longs;atis probabili con­<lb/>jecturâ &longs;tabilire conatus &longs;um. <!-- KEEP S--></s> |
| <s>Non e&longs;t, fateor, con­<lb/>&longs;tans & perpetuus, &longs;uíque &longs;imilis: tum quia non eadem <lb/>&longs;emper &longs;ubjecta materia e&longs;t, tum quia, prout tempus fe­<lb/>rebat, animum inæqualiter affectum ad &longs;cribendum at­<lb/>tuli; nec poterat æquabiliter fluere toties interci&longs;a oratio. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000046">Quamvis enim non pauca <lb/>attulerim, quæ Geometricas demon&longs;trationes recipiunt, <lb/>nec mihi videar p&longs;eudographis &longs;yllogi&longs;mis deceptus; quia <lb/>tamen & apud Phy&longs;icos & apud Mathematicos agenda <lb/>erat cau&longs;a, multa fuere ad Philo&longs;ophicas rationes revocan­<lb/>da; & quidem, quoad ejus fieri potuit, à receptis in &longs;cho-<pb xlink:href="017/01/011.jpg"/>lis opinionibus mihi non erat hìc recedendum, ne quid <lb/>temerè &longs;ine argumentis proferrem, aut ne longiùs ab in­<lb/>&longs;tituto recederem, &longs;i quid novi, quæ&longs;itâ veri &longs;imilitudine, <lb/>molirer. </s> |
| | <s id="s.000047">Hoc videlicet mihi poti&longs;&longs;imum curæ fuit, ut Phy­<lb/>&longs;icam admirandorum per Machinas motuum cau&longs;am in­<lb/>ve&longs;tigarem: in Phy&longs;icis autem modum &longs;ciendi Geome­<lb/>tricum inquirens, ne ab Ari&longs;totele redarguerer, timerem. </s> |
| <s>Unum e&longs;t inter cætera, quod forta&longs;&longs;e de&longs;ideres, nimi­<lb/>rum illorum, qui de hoc eodem argumento &longs;crip&longs;erunt, <lb/>&longs;ententias explicari, & quæ à me dicuntur, eorum autho­<lb/>ritate muniri. </s> | <lb/> |
| | <s id="s.000048">Quare alia Geometricè, alia Phy&longs;icè tractata æquo animo <lb/>patere. </s> |
| <s>Plurimum &longs;anè mihi lucis afful&longs;i&longs;&longs;et ex do­<lb/>ctorum virorum Commentariis, neque contemnenda or­<lb/>namenti acce&longs;&longs;io hujus meæ lucubrationis tenuitati fieret ex <lb/>diver&longs;is Authorum opinionibus: Verùm ut nunc res&longs;e ha­<lb/>bet, opportunâ librorum &longs;upellectile de&longs;titutus authorum <lb/>mentionem facere plenam non potui, jejunam non debui, <lb/>ne quis per <expan abbr="contemptũ">contemptum</expan> prætermi&longs;&longs;us videretur. </s> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Mihi autem <lb/>non ea e&longs;t memoriæ firmitas, quæ, quid aliquando lege­<lb/>rim, aut ubi legerim, &longs;atis explicatâ recordatione &longs;uggerat. </s> | <s id="s.000049">Stylum autem quid excu&longs;em? </s> |
| | <s id="s.000050">Non e&longs;t, fateor, con­<lb/>&longs;tans & perpetuus, &longs;uíque &longs;imilis: tum quia non eadem <lb/>&longs;emper &longs;ubjecta materia e&longs;t, tum quia, prout tempus fe­<lb/>rebat, animum inæqualiter affectum ad &longs;cribendum at­<lb/>tuli; nec poterat æquabiliter fluere toties interci&longs;a oratio. </s> |
| <lb/><s>Quòd &longs;i placui&longs;&longs;et, corrogatis aliunde libris, magnificam <lb/>hanc eruditionis pompam meæ qualicumque commenta­<lb/>tioni adhibere, non &longs;atis otii ad legendum &longs;uppetebat, & <lb/>nimium temporis po&longs;tula&longs;&longs;et &longs;criptio, &longs;i exponendæ pri­<lb/>mùm, dein confirmandæ aut refellendæ fui&longs;&longs;ent aliorum <pb xlink:href="017/01/012.jpg"/>&longs;ententiæ: propterea &longs;atius duxi, quæ animo occurrebant, <lb/>pro meâ con&longs;uetudine breviter &longs;implicitérque &longs;cribere, <lb/>vix aliquando tactâ alicujus Authoris opinione, quam in <lb/>adver&longs;ariis jampridem notatam inveni. </s></p><p type="main"> | </p> |
| | <p type="main"> |
| <s>Nec te pluribus volo, Amice Lector. </s> | <s id="s.000051">Unum e&longs;t inter cætera, quod forta&longs;&longs;e de&longs;ideres, nimi­<lb/>rum illorum, qui de hoc eodem argumento &longs;crip&longs;erunt, <lb/>&longs;ententias explicari, & quæ à me dicuntur, eorum autho­<lb/>ritate muniri. </s> |
| | <s id="s.000052">Plurimum &longs;anè mihi lucis afful&longs;i&longs;&longs;et ex do­<lb/>ctorum virorum Commentariis, neque contemnenda or­<lb/>namenti acce&longs;&longs;io hujus meæ lucubrationis tenuitati fieret ex <lb/>diver&longs;is Authorum opinionibus: Verùm ut nunc res&longs;e ha­<lb/>bet, opportunâ librorum &longs;upellectile de&longs;titutus authorum <lb/>mentionem facere plenam non potui, jejunam non debui, <lb/>ne quis per <expan abbr="contemptũ">contemptum</expan> prætermi&longs;&longs;us videretur. </s> |
| <s>Multa habebis, <lb/>quæ pro tuâ humanitate mihi condones, plura quæ ama­<lb/>nuen&longs;i, plurima forta&longs;&longs;e quæ Typographo, ubi præ&longs;ertim <lb/>de Numeris, & de Majori aut Minori Ratione &longs;ermo e&longs;t; <lb/>facilis enim contingit o&longs;citanti hallucinatio, ut ab Auto­<lb/>grapho aberret exemplar, & Numerus numero, verbum <lb/>verbo commutetur: Non ægrè tamen ex adjunctis peti <lb/>poterit correctio. </s> | <s id="s.000053">Mihi autem <lb/>non ea e&longs;t memoriæ firmitas, quæ, quid aliquando lege­<lb/>rim, aut ubi legerim, &longs;atis explicatâ recordatione &longs;uggerat. </s> |
| | <lb/> |
| <s>In iis verò, in quibus à me per impru­<lb/>dentiam peccatum fuerit, à tuâ Sapientiâ facilè patiar me <lb/>dedoceri. </s> | <s id="s.000054">Quòd &longs;i placui&longs;&longs;et, corrogatis aliunde libris, magnificam <lb/>hanc eruditionis pompam meæ qualicumque commenta­<lb/>tioni adhibere, non &longs;atis otii ad legendum &longs;uppetebat, & <lb/>nimium temporis po&longs;tula&longs;&longs;et &longs;criptio, &longs;i exponendæ pri­<lb/>mùm, dein confirmandæ aut refellendæ fui&longs;&longs;ent aliorum <pb xlink:href="017/01/012.jpg"/>&longs;ententiæ: propterea &longs;atius duxi, quæ animo occurrebant, <lb/>pro meâ con&longs;uetudine breviter &longs;implicitérque &longs;cribere, <lb/>vix aliquando tactâ alicujus Authoris opinione, quam in <lb/>adver&longs;ariis jampridem notatam inveni. </s> |
| | </p> |
| <s>Vale. <!-- KEEP S--></s></p><figure id="id.017.01.012.1.jpg" xlink:href="017/01/012/1.jpg"/><p type="head"> | <p type="main"> |
| | <s id="s.000055">Nec te pluribus volo, Amice Lector. </s> |
| <s>ELENCHUS </s></p><pb xlink:href="017/01/013.jpg"/><figure id="id.017.01.013.1.jpg" xlink:href="017/01/013/1.jpg"/><p type="head"> | <s id="s.000056">Multa habebis, <lb/>quæ pro tuâ humanitate mihi condones, plura quæ ama­<lb/>nuen&longs;i, plurima forta&longs;&longs;e quæ Typographo, ubi præ&longs;ertim <lb/>de Numeris, & de Majori aut Minori Ratione &longs;ermo e&longs;t; <lb/>facilis enim contingit o&longs;citanti hallucinatio, ut ab Auto­<lb/>grapho aberret exemplar, & Numerus numero, verbum <lb/>verbo commutetur: Non ægrè tamen ex adjunctis peti <lb/>poterit correctio. </s> |
| | <s id="s.000057">In iis verò, in quibus à me per impru­<lb/>dentiam peccatum fuerit, à tuâ Sapientiâ facilè patiar me <lb/>dedoceri. </s> |
| <s><emph type="center"/>ELENCHUS CAPITUM.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> | <s id="s.000058">Vale. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| <s><emph type="center"/>LIBER PRIMUS. </s> | <figure id="id.017.01.012.1.jpg" xlink:href="017/01/012/1.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| <s>De Centro Gravitatis.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s></p> | <s id="s.000059">ELENCHUS </s> |
| | </p> |
| | <pb xlink:href="017/01/013.jpg"/> |
| | <figure id="id.017.01.013.1.jpg" xlink:href="017/01/013/1.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000060"><emph type="center"/>ELENCHUS CAPITUM.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000061"><emph type="center"/>LIBER PRIMUS. </s> |
| | <s id="s.000062">De Centro Gravitatis.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>QVid &longs;it Centrum Gravium & Levium.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>An corpora prædita &longs;int gravitate & levitate.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it Centrum Gravitatis, & Linea Directionis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>QVid &longs;it Centrum Gravium & Levium.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>An gravia centro vicina minùs gravitent.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua ratione Centrum gravitatis corporum inveniatur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Affertur ratio prædictarum praxeon.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo gravia &longs;ponte a&longs;cendentia de&longs;cendant.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>An corpora prædita &longs;int gravitate & levitate.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Cur gravium in plano inclinato de&longs;cendentium alia repant, alia rotentur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>Cur turres inclinatæ non corruant.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>X.</cell><cell><emph type="italics"/>An plurium &longs;tructurarum capax &longs;it Mons, quàm &longs;ubjecta planities.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>III.</cell> |
| <row><cell>XI.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo animalium motus ordinentur ex centro gravitatis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it Centrum Gravitatis, & Linea Directionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XII.</cell><cell><emph type="italics"/>An tellus moveatur motu trepidationis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>XIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua ratione minuatur gravitatio in plano inclinato.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>XIV.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua ratione corpus gravitet in planum inclinatum.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>IV.</cell> |
| <row><cell>XV.</cell><cell><emph type="italics"/>Inquiruntur Rationes gravitationis corporum &longs;u&longs;pen&longs;orum.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>An gravia centro vicina minùs gravitent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XVI.</cell><cell><emph type="italics"/>Tractiones ac elevationes obliquæ expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua ratione Centrum gravitatis corporum inveniatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Affertur ratio prædictarum praxeon.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo gravia &longs;ponte a&longs;cendentia de&longs;cendant.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cur gravium in plano inclinato de&longs;cendentium alia repant, alia rotentur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cur turres inclinatæ non corruant.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An plurium &longs;tructurarum capax &longs;it Mons, quàm &longs;ubjecta planities.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo animalium motus ordinentur ex centro gravitatis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An tellus moveatur motu trepidationis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua ratione minuatur gravitatio in plano inclinato.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua ratione corpus gravitet in planum inclinatum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Inquiruntur Rationes gravitationis corporum &longs;u&longs;pen&longs;orum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Tractiones ac elevationes obliquæ expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER SECUNDUS. De Cau&longs;is Motûs Machinalis.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000063"><emph type="center"/>LIBER SECUNDUS. De Cau&longs;is Motûs Machinalis.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>QVem ad finem Machinæ in&longs;truantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>Impetûs motum proximè efficientis natura explicatur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>QVem ad finem Machinæ in&longs;truantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua ratione &longs;emel conceptus impetus percat.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua ratione vis movendi cum impedimentis comparetur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>In quo Machinarum vires &longs;ita &longs;int.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid attendendum &longs;it in Machinæ collocatione, at que materiæ.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Impetûs motum proximè efficientis natura explicatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Præ&longs;tetne Machinam augere? an componere?<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| | <row> |
| | <cell>III.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua ratione &longs;emel conceptus impetus pereat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua ratione vis movendi cum impedimentis comparetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>In quo Machinarum vires &longs;ita &longs;int.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quid attendendum &longs;it in Machinæ collocatione, at que materiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Præ&longs;tetne Machinam augere? an componere?<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| <pb xlink:href="017/01/014.jpg"/> | <pb xlink:href="017/01/014.jpg"/> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Cur majores rotæ motum juvent præ minoribus.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid cylindri & Scytalæ ad faciliorem ponderis motum præ&longs;tent.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>VIII.</cell> |
| <row><cell>X.</cell><cell><emph type="italics"/>Circulorum Concentricorum motus explicatur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <cell><emph type="italics"/>Cur majores rotæ motum juvent præ minoribus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quid cylindri & Scytalæ ad faciliorem ponderis motum præ&longs;tent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Circulorum Concentricorum motus explicatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER TERTIUS. De Libra.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000064"><emph type="center"/>LIBER TERTIUS. De Libra.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>LIbræ forma & natura exponitur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>Libræ inæqualium brachiorum expenditur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>LIbræ forma & natura exponitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo Corporum æquilibria explicentur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>An, & cur libra ab æquilibrio dimota ad illud redeat.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>An fieri po&longs;&longs;it libra Curva.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Quanam libræ &longs;int omnium exactißimæ.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Libræ inæqualium brachiorum expenditur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Libræ dolo&longs;æ vitia reteguntur,<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Stateræ Natura & Forma explicatur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>Antiquorum Statera examinatur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>III.</cell> |
| <row><cell>X.</cell><cell><emph type="italics"/>Libræ & Stateræu&longs;us extenditur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Quomodo Corporum æquilibria explicentur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XI.</cell><cell><emph type="italics"/>Fundamenta pramittuntur ad explicandum, Cur gravia &longs;u&longs;pen&longs;a modò præponderent, modò æquilibria &longs;int.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>XII.</cell><cell><emph type="italics"/>Præponderatio & Æquilibritas gravium fune &longs;u&longs;pen&longs;orum con&longs;ideratur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>XIII.</cell><cell><emph type="italics"/>An aliqua &longs;it Libræ Obliquæ utilitas.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An, & cur libra ab æquilibrio dimota ad illud redeat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An fieri po&longs;&longs;it libra Curva.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quanam libræ &longs;int omnium exactißimæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Libræ dolo&longs;æ vitia reteguntur,<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Stateræ Natura & Forma explicatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Antiquorum Statera examinatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Libræ & Stateræu&longs;us extenditur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Fundamenta pramittuntur ad explicandum, Cur gravia &longs;u&longs;pen&longs;a modò præponderent, modò æquilibria &longs;int.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Præponderatio & Æquilibritas gravium fune &longs;u&longs;pen&longs;orum con&longs;ideratur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An aliqua &longs;it Libræ Obliquæ utilitas.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER QUARTUS. De Vecte.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000065"><emph type="center"/>LIBER QUARTUS. De Vecte.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>VEctis forma & vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid in hypomochlij collocatione &longs;it ob&longs;ervandum.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>VEctis forma & vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Quaratione &longs;tatuendus &longs;it Ponderi locus in Vecte primi generis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>Momenta Ponderis in Vecte &longs;eaundi generis con&longs;iderantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Quæ &longs;it Ratio Vectis hypomochlium mobile habentis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Quanam &longs;int momenta Vectis Pondus fune connexum tra-hentis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Quid in hypomochlij collocatione &longs;it ob&longs;ervandum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid conferat Potentiæ moventis applicatio ad Vectens.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Oneris ex Vecte pendentis momentum inquiritur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>An duo pondus ge&longs;tantes æqualiter premantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>III.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quaratione &longs;tatuendus &longs;it Ponderi locus in Vecte primi generis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Momenta Ponderis in Vecte &longs;eaundi generis con&longs;iderantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quæ &longs;it Ratio Vectis hypomochlium mobile habentis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quanam &longs;int momenta Vectis Pondus fune connexum tra-hentis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quid conferat Potentiæ moventis applicatio ad Vectens.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Oneris ex Vecte pendentis momentum inquiritur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An duo pondus ge&longs;tantes æqualiter premantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| <pb xlink:href="017/01/015.jpg"/> | <pb xlink:href="017/01/015.jpg"/> |
| <row><cell>X.</cell><cell><emph type="italics"/>An vis Ela&longs;tica ad aliquod Vectis genus pertineat.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>XI.</cell><cell><emph type="italics"/>Cur longiora corpora faciliùs flectantur, difficiliùs &longs;u&longs;tincantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>X.</cell> |
| <row><cell>XII.</cell><cell><emph type="italics"/>Vnde oriantur forcipum, & forficum vires.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>An vis Ela&longs;tica ad aliquod Vectis genus pertineat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Cur Tollenones juxta puteos con&longs;tituantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>XIV.</cell><cell><emph type="italics"/>Remoram vires in agenda navi expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>XV.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo Naves à Gubernaculo moveantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>XI.</cell> |
| <row><cell>XVI.</cell><cell><emph type="italics"/>An Malus in motu navis habeat Rationem Vectis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Cur longiora corpora faciliùs flectantur, difficiliùs &longs;u&longs;tineantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XVII.</cell><cell><emph type="italics"/>An ex Rationibus Vectis pendeat u&longs;us Anchoræ.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>XVIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Plures Vectis u&longs;us exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Vnde oriantur forcipum, & forficum vires.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cur Tollenones juxta puteos con&longs;tituantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Remoram vires in agenda navi expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo Naves à Gubernaculo moveantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An Malus in motu navis habeat Rationem Vectis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An ex Rationibus Vectis pendeat u&longs;us Anchoræ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Plures Vectis u&longs;us exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER QUINTUS. De Axe in Peritrochio.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000066"><emph type="center"/>LIBER QUINTUS. De Axe in Peritrochio.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>Axis in Peritrochio forma, & vires de&longs;cribuntur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>Succulæ & Ergata u&longs;us con&longs;ideratur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Axis in Peritrochio forma, & vires de&longs;cribuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Tympani à calcante circumacti vires expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>An Axis in Peritrochio inveniatur etiam &longs;inè tractione.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Axium in &longs;uis Peritrochiis Compo&longs;itione vires augentur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Tympanorum dentatorum u&longs;us. & vires exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Succulæ & Ergata u&longs;us con&longs;ideratur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Moletrinarum artificium ex Axe in Peritrochio pendet.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Axis cum Vecte compo&longs;itus auget Potentiæ momenta.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>Multiplex Rotarum dentatarum u&longs;us innuitur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <cell>III.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Tympani à calcante circumacti vires expenduntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An Axis in Peritrochio inveniatur etiam &longs;inè tractione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Axium in &longs;uis Peritrochiis Compo&longs;itione vires augentur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Tympanorum dentatorum u&longs;us. & vires exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Moletrinarum artificium ex Axe in Peritrochio pendet.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Axis cum Vecte compo&longs;itus auget Potentiæ momenta.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Multiplex Rotarum dentatarum u&longs;us innuitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER SEXTUS. De Trochlea.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000067"><emph type="center"/>LIBER SEXTUS. De Trochlea.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>TRochlearum forma & vires exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>An Trochlea ad Vectem revocanda &longs;it.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>TRochlearum forma & vires exponuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>An Orbiculi Magnitudo quicquam conferat.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>Qua Ratione Trochlearum vires augeantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Trochlea Trochleis additæ plurimum augent momenta Po-tentiæ.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Trochlearum ope moveri pote&longs;t pondus velociter.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>An Trochlea ad Vectem revocanda &longs;it.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Quàm validum e&longs;&longs;e oporteat Trochlearum retinaculum.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Aliqui Trochlearum u&longs;us indicantur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <row> |
| | <cell>III.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An Orbiculi Magnitudo quicquam conferat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Qua Ratione Trochlearum vires augeantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Trochlea Trochleis additæ plurimum augent momenta Po-tentiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Trochlearum ope moveri pote&longs;t pondus velociter.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quàm validum e&longs;&longs;e oporteat Trochlearum retinaculum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Aliqui Trochlearum u&longs;us indicantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <pb xlink:href="017/01/016.jpg"/> | <pb xlink:href="017/01/016.jpg"/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER SEPTIMUS. De Cuneo, & Percu&longs;&longs;ionibus.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000068"><emph type="center"/>LIBER SEPTIMUS. De Cuneo, & Percu&longs;&longs;ionibus.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>CVnei farma & vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>Cunei inflexi v&longs;us ad movendum.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>CVnei farma & vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Cuneus Perpetuns circulo excentrico effingitur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>Ex Cylindro con&longs;trui pote&longs;t Cuneus Perpetuus.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Cuneum Perpetuum Circulus inclinatus imitatur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>II.</cell> |
| <row><cell>VI.</cell><cell><emph type="italics"/>Vnde oriatur vis Percu&longs;&longs;ionis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Cunei inflexi v&longs;us ad movendum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>VII.</cell><cell><emph type="italics"/>Quàm di&longs;pares ex motûs velocitate &longs;int Percu&longs;&longs;iones.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>VIII.</cell><cell><emph type="italics"/>An validior &longs;it ictus Malles à Situ Verticali ad Horizonta-lem, an verò ab Horizontali ad Verticalem de&longs;cendentis.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>IX.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo Percu&longs;&longs;iones ex Mele pendeant.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>III.</cell> |
| <row><cell>X.</cell><cell><emph type="italics"/>Quid conferat re&longs;i&longs;tentia corporis percu&longs;&longs;i.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>Cuneus Perpetuns circulo excentrico effingitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>XI.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo ex Percu&longs;&longs;ionibus determinentar Re&longs;lexiones.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>XII.</cell><cell><emph type="italics"/>Quomodo Impetus in Percu&longs;&longs;ions communicetur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>XIII.</cell><cell><emph type="italics"/>Cunei u&longs;us promovetur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Ex Cylindro con&longs;trui pote&longs;t Cuneus Perpetuus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cuneum Perpetuum Circulus inclinatus imitatur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Vnde oriatur vis Percu&longs;&longs;ionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quàm di&longs;pares ex motûs velocitate &longs;int Percu&longs;&longs;iones.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>An validior &longs;it ictus Malles à Situ Verticali ad Horizonta-lem, an verò ab Horizontali ad Verticalem de&longs;cendentis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo Percu&longs;&longs;iones ex Mele pendeant.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quid conferat re&longs;i&longs;tentia corporis percu&longs;&longs;i.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XI.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo ex Percu&longs;&longs;ionibus determinentar Reflexiones.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Quomodo Impetus in Percu&longs;&longs;ions communicetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cunei u&longs;us promovetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER OCTAVUS. De Cochlea.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000069"><emph type="center"/>LIBER OCTAVUS. De Cochlea.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <table> | <table> |
| | <row> |
| <row><cell>CAP.I.</cell><cell><emph type="italics"/>COchleæ forma & virtus de&longs;cribitur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell>CAP.I.</cell> |
| <row><cell>II.</cell><cell><emph type="italics"/>An utilis &longs;it Cochlea duplex contraria.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <cell><emph type="italics"/>COchleæ forma & virtus de&longs;cribitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| <row><cell>III.</cell><cell><emph type="italics"/>Cochlea cum Vecte, atque cum Axe componitur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | </row> |
| <row><cell>IV.</cell><cell><emph type="italics"/>Cochleæ Infinitæ vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell></row> | <row> |
| <row><cell>V.</cell><cell><emph type="italics"/>Cochlea u&longs;us aliqui indicantur.<emph.end type="italics"/></cell></row></table> | <cell>II.</cell> |
| <pb xlink:href="017/01/017.jpg" n="1"/> | <cell><emph type="italics"/>An utilis &longs;it Cochlea duplex contraria.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>III.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cochlea cum Vecte, atque cum Axe componitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IV.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cochleæ Infinitæ vires explicantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>Cochlea u&longs;us aliqui indicantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <pb n="1" xlink:href="017/01/017.jpg"/> |
| <figure id="id.017.01.017.1.jpg" xlink:href="017/01/017/1.jpg"/> | <figure id="id.017.01.017.1.jpg" xlink:href="017/01/017/1.jpg"/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>MECHANICORUM<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000070"><emph type="center"/>MECHANICORUM<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>LIBER PRIMUS.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000071"><emph type="center"/>LIBER PRIMUS.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>De Centro Gravitatis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000072"><emph type="center"/><emph type="italics"/>De Centro Gravitatis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MACHINARUM vires, quibus innatæ corporum in <lb/>motum aut quietem | <s id="s.000073">MACHINARUM vires, quibus innatæ corporum in <lb/>motum aut quietem |
| propen&longs;ioni ob&longs;i&longs;timus, explo­<lb/>raturus, præterire non po&longs;&longs;um gravitatem ip&longs;am: <lb/>ne &longs;cilicet ignoretur, quid arte vincendum &longs;it. </s><s>Ideò <lb/>primum hunc Librum Centro gravitatis tribuen­<lb/>dum cen&longs;ui, cùm plura ex illo pendeant examinanda in po&longs;te­<lb/>rioribus. </s><s>Neque tamen hîc &longs;ubtili&longs;&longs;imam illam &longs;tatices partem <lb/>per&longs;equar, quæ in corporibus &longs;ingulis gravitatis centrum in­<lb/>ve&longs;tigat: id enim, & abundè ab aliis præ&longs;titum, & mihi in hac <lb/>tractatione minimè nece&longs;&longs;arium; quippe cui &longs;atisfuerit cen­<lb/>trum illud phy&longs;icè per&longs;pectum habere, quatenus præcaven­<lb/>dum e&longs;t, ne alienâ ponderis ad machinam applicatione longè <lb/>alia fiat momentorum ratio, quàm oporteat. </s><s>Ut autem Centri <lb/>gravitatis notitia clarior habeatur, non inutile ducam quæ&longs;tio­<lb/>nes aliquot ad illud enucleatiùs explicandum pertinentes ad­<lb/>dere, ut ip&longs;is etiam tyronibus fiat &longs;atis: quamquam enim illis <lb/>machinalis &longs;cientia carere po&longs;&longs;e alicui forta&longs;&longs;e videatur, rem <lb/>tamen penitiùs intro&longs;piciens eas extrà mechanicæ con&longs;idera­<lb/>tionis fines po&longs;itas non e&longs;&longs;e cogno&longs;cet. <gap desc="hr tag"/></s></p> | propen&longs;ioni ob&longs;i&longs;timus, explo­<lb/>raturus, præterire non po&longs;&longs;um gravitatem ip&longs;am: <lb/>ne &longs;cilicet ignoretur, quid arte vincendum &longs;it. </s> |
| | <s id="s.000074">Ideò <lb/>primum hunc Librum Centro gravitatis tribuen­<lb/>dum cen&longs;ui, cùm plura ex illo pendeant examinanda in po&longs;te­<lb/>rioribus. </s> |
| | <s id="s.000075">Neque tamen hîc &longs;ubtili&longs;&longs;imam illam &longs;tatices partem <lb/>per&longs;equar, quæ in corporibus &longs;ingulis gravitatis centrum in­<lb/>ve&longs;tigat: id enim, & abundè ab aliis præ&longs;titum, & mihi in hac <lb/>tractatione minimè nece&longs;&longs;arium; quippe cui &longs;atisfuerit cen­<lb/>trum illud phy&longs;icè per&longs;pectum habere, quatenus præcaven­<lb/>dum e&longs;t, ne alienâ ponderis ad machinam applicatione longè <lb/>alia fiat momentorum ratio, quàm oporteat. </s> |
| | <s id="s.000076">Ut autem Centri <lb/>gravitatis notitia clarior habeatur, non inutile ducam quæ&longs;tio­<lb/>nes aliquot ad illud enucleatiùs explicandum pertinentes ad­<lb/>dere, ut ip&longs;is etiam tyronibus fiat &longs;atis: quamquam enim illis <lb/>machinalis &longs;cientia carere po&longs;&longs;e alicui forta&longs;&longs;e videatur, rem <lb/>tamen penitiùs intro&longs;piciens eas extrà mechanicæ con&longs;idera­<lb/>tionis fines po&longs;itas non e&longs;&longs;e cogno&longs;cet.</s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT I.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000077"><emph type="center"/>CAPUT I.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid &longs;it Centrum gravium, & levium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000078"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid &longs;it Centrum gravium, & levium.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QUoniam hæc rerum univer&longs;itas corpora diver&longs;æ inter &longs;e <lb/>rationis complectitur, eorum ordo aliquis nece&longs;&longs;ariu, fuit | <s id="s.000079">QUoniam hæc rerum univer&longs;itas corpora diver&longs;æ inter &longs;e <lb/>rationis complectitur, eorum ordo aliquis nece&longs;&longs;ariu, fuit |
| <pb xlink:href="017/01/018.jpg" n="2"/>ut &longs;uo unumquodque loco di&longs;poneretur; atque adeò æquum <lb/>fuit, ut &longs;ingulis à natura ea tribueretur facultas, quâ & &longs;e &longs;uo <lb/>in loco, hoc e&longs;t, juxta in&longs;itam propen&longs;ionem &longs;ibi debito, con­<lb/>&longs;ervare po&longs;&longs;int, & ad illum &longs;e ip&longs;a promovere, &longs;i fortè indè <lb/>dimota fuerint. </s><s>Quia verò æqualia non ni&longs;i æqualiter, &longs;imili­<lb/>que ratione di&longs;ponenda erant, nullum autem corpus præter <lb/>&longs;phæram habet perfectam in partium di&longs;po&longs;itione æqualitatem, <lb/>debuerunt corpora omnia orbem unum con&longs;tituere. </s><s>At in <lb/>&longs;phæra punctum unum e&longs;t, à quo æqualibus radiis extremæ <lb/>&longs;uperficiei partes removentur: igitur ex ordine ad punctum <lb/>hoc, quod Centrum dicitur, comparanda &longs;unt corpora; qua­<lb/>tenus cùm naturâ impellente moventur, ut in loco &longs;ibi debito, <lb/>à quo per vim &longs;ejuncta fuere, demum con&longs;i&longs;tant, vel ad cen­<lb/>trum hoc accedunt, vel ab eo recedunt. </s></p> | <pb n="2" xlink:href="017/01/018.jpg"/>ut &longs;uo unumquodque loco di&longs;poneretur; atque adeò æquum <lb/>fuit, ut &longs;ingulis à natura ea tribueretur facultas, quâ & &longs;e &longs;uo <lb/>in loco, hoc e&longs;t, juxta in&longs;itam propen&longs;ionem &longs;ibi debito, con­<lb/>&longs;ervare po&longs;&longs;int, & ad illum &longs;e ip&longs;a promovere, &longs;i fortè indè <lb/>dimota fuerint. </s> |
| | <s id="s.000080">Quia verò æqualia non ni&longs;i æqualiter, &longs;imili­<lb/>que ratione di&longs;ponenda erant, nullum autem corpus præter <lb/>&longs;phæram habet perfectam in partium di&longs;po&longs;itione æqualitatem, <lb/>debuerunt corpora omnia orbem unum con&longs;tituere. </s> |
| | <s id="s.000081">At in <lb/>&longs;phæra punctum unum e&longs;t, à quo æqualibus radiis extremæ <lb/>&longs;uperficiei partes removentur: igitur ex ordine ad punctum <lb/>hoc, quod Centrum dicitur, comparanda &longs;unt corpora; qua­<lb/>tenus cùm naturâ impellente moventur, ut in loco &longs;ibi debito, <lb/>à quo per vim &longs;ejuncta fuere, demum con&longs;i&longs;tant, vel ad cen­<lb/>trum hoc accedunt, vel ab eo recedunt. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et quidem &longs;i ad centrum accedant, gravitare dicuntur, &longs;i <lb/>verò recedant, levitare: & quæ propiora centro con&longs;i&longs;tunt, <lb/>graviora, quæ autem remotiora, leviora quoque cen&longs;entur <lb/>&longs;ecundùm &longs;peciem gravitatis, & levitatis: quicquid &longs;it quod <lb/>æqualia e&longs;&longs;e po&longs;&longs;int &longs;ecundùm gravitatem ab&longs;olutam, aut etiam <lb/>&longs;æpè contingat minus habere gravitatis ab&longs;olutæ id, quod e&longs;t <lb/>gravius &longs;ecundùm &longs;peciem. </s><s>Sic libra plumbi æqualis e&longs;t libræ <lb/>aquæ, immò minor centum libris aquæ; quia tamen plum­<lb/>bum infra aquam de&longs;cendens fit centro vicinius, etiam gra­<lb/>vius e&longs;t &longs;ecundùm &longs;peciem. </s><s>Quod &longs;i comparare velis duo cor­<lb/>pora &longs;olida, quæ &longs;ibi &longs;ua duritie ita ob&longs;i&longs;tunt, ut neutrum intra <lb/>alterum moveri po&longs;&longs;it tanquam in medio; illud e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>&longs;peciem gravius affirmabis, quod datâ paritate molis cum alio <lb/>corpore, cum quo comparatur, &longs;taterâ expen&longs;um in eodem <lb/>medio, in quo utrumque gravitat puta in aëre, plus habere <lb/>ponderis deprehendes. </s><s>Sic aurum e&longs;t ferro gravius in &longs;pecie, <lb/>quia ex æqualibus molibus auri & ferri, aurea e&longs;t pondero&longs;ior. </s></p> | <s id="s.000082">Et quidem &longs;i ad centrum accedant, gravitare dicuntur, &longs;i <lb/>verò recedant, levitare: & quæ propiora centro con&longs;i&longs;tunt, <lb/>graviora, quæ autem remotiora, leviora quoque cen&longs;entur <lb/>&longs;ecundùm &longs;peciem gravitatis, & levitatis: quicquid &longs;it quod <lb/>æqualia e&longs;&longs;e po&longs;&longs;int &longs;ecundùm gravitatem ab&longs;olutam, aut etiam <lb/>&longs;æpè contingat minus habere gravitatis ab&longs;olutæ id, quod e&longs;t <lb/>gravius &longs;ecundùm &longs;peciem. </s> |
| | <s id="s.000083">Sic libra plumbi æqualis e&longs;t libræ <lb/>aquæ, immò minor centum libris aquæ; quia tamen plum­<lb/>bum infra aquam de&longs;cendens fit centro vicinius, etiam gra­<lb/>vius e&longs;t &longs;ecundùm &longs;peciem. </s> |
| | <s id="s.000084">Quod &longs;i comparare velis duo cor­<lb/>pora &longs;olida, quæ &longs;ibi &longs;ua duritie ita ob&longs;i&longs;tunt, ut neutrum intra <lb/>alterum moveri po&longs;&longs;it tanquam in medio; illud e&longs;&longs;e &longs;ecundùm <lb/>&longs;peciem gravius affirmabis, quod datâ paritate molis cum alio <lb/>corpore, cum quo comparatur, &longs;taterâ expen&longs;um in eodem <lb/>medio, in quo utrumque gravitat puta in aëre, plus habere <lb/>ponderis deprehendes. </s> |
| | <s id="s.000085">Sic aurum e&longs;t ferro gravius in &longs;pecie, <lb/>quia ex æqualibus molibus auri & ferri, aurea e&longs;t pondero&longs;ior. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Generatim autem loquendo ea &longs;unt in &longs;pecie graviora, quæ <lb/>&longs;unt den&longs;iora, ea verò in &longs;pecie leviora, quæ rariora: nam & <lb/>inflata ve&longs;ica ob aërem con&longs;tipatum gravior e&longs;t, quàm flaccida; <lb/>& Æolipilam candentem, aëre intus vi caloris raro, leviorem <lb/>primùm, po&longs;teà, ubi refrixerit, graviorem e&longs;&longs;e experimento <lb/>didicimus, aëre a&longs;&longs;umptam raritatem abjiciente. </s><s>Cùm enim <lb/>radij à &longs;phæræ centro ad &longs;uperficiem ducti longiùs à &longs;e invi- | <s id="s.000086">Generatim autem loquendo ea &longs;unt in &longs;pecie graviora, quæ <lb/>&longs;unt den&longs;iora, ea verò in &longs;pecie leviora, quæ rariora: nam & <lb/>inflata ve&longs;ica ob aërem con&longs;tipatum gravior e&longs;t, quàm flaccida; <lb/>& Æolipilam candentem, aëre intus vi caloris raro, leviorem <lb/>primùm, po&longs;teà, ubi refrixerit, graviorem e&longs;&longs;e experimento <lb/>didicimus, aëre a&longs;&longs;umptam raritatem abjiciente. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/019.jpg" n="3"/>cem recedant, æquum fuit, ut quæ plus habent materiæ atque <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;ub minori mole, in angu&longs;tiore &longs;patio collocarentur; <lb/>ea verò, quæ &longs;ub majoribus dimen&longs;ionibus continentur, am­<lb/>pliora &longs;patia occuparent, ubi radij magis di&longs;tant: ut videlicet <lb/>hac ratione æqua &longs;ub&longs;tantiæ di&longs;tributio fieret in totâ &longs;phærâ. </s><lb/><s>Hinc vides, cur idem corpus, eo ip&longs;o quod rarum fit, a&longs;cendat, <lb/>ut aqua in vaporem re&longs;oluta (ni&longs;i aliunde ad de&longs;cendendum <lb/>determinetur, ut aurum fulminans) quia materies eadem &longs;ub <lb/>majoribus dimen&longs;ionibus petit longiùs abe&longs;&longs;e à centro, ibiquè <lb/>tanti&longs;per conquie&longs;cit, dum con&longs;tipata, atque minorem in mo­<lb/>lem redacta, iterum de&longs;cendat. </s></p> | <s id="s.000087">Cùm enim <lb/>radij à &longs;phæræ centro ad &longs;uperficiem ducti longiùs à &longs;e invi- |
| | <pb n="3" xlink:href="017/01/019.jpg"/>cem recedant, æquum fuit, ut quæ plus habent materiæ atque <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;ub minori mole, in angu&longs;tiore &longs;patio collocarentur; <lb/>ea verò, quæ &longs;ub majoribus dimen&longs;ionibus continentur, am­<lb/>pliora &longs;patia occuparent, ubi radij magis di&longs;tant: ut videlicet <lb/>hac ratione æqua &longs;ub&longs;tantiæ di&longs;tributio fieret in totâ &longs;phærâ. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000088">Hinc vides, cur idem corpus, eo ip&longs;o quod rarum fit, a&longs;cendat, <lb/>ut aqua in vaporem re&longs;oluta (ni&longs;i aliunde ad de&longs;cendendum <lb/>determinetur, ut aurum fulminans) quia materies eadem &longs;ub <lb/>majoribus dimen&longs;ionibus petit longiùs abe&longs;&longs;e à centro, ibiquè <lb/>tanti&longs;per conquie&longs;cit, dum con&longs;tipata, atque minorem in mo­<lb/>lem redacta, iterum de&longs;cendat. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quare centrum hoc, quod motus, vel quies corporum re&longs;pi­<lb/>cit, dicitur <emph type="italics"/>Centrum gravium, & levium<emph.end type="italics"/>; atque idem creditur <lb/>e&longs;&longs;e cum centro univer&longs;i: vel &longs;altem (ne parùm utili nos di&longs;pu­<lb/>tatione torqueamus) centrum eorum, quæ in hac &longs;phærâ ele­<lb/>mentari gravia, aut levia dicuntur, idem e&longs;t cum centro ter­<lb/>raquei hujus globi, ut quotidiana docet experientia: quicquid <lb/>&longs;it, an pars lunaris globi, &longs;i à lunâ &longs;ejungeretur, reditura e&longs;&longs;er <lb/>ad lunam, ut ad centrum &longs;ui motus. </s><s>Tam itaquè, quæ huju&longs;mo­<lb/>di centro proxima &longs;unt, deor&longs;um po&longs;ita dicuntur, &longs;ur&longs;um verò, <lb/>quæ ab eo longiùs collocata &longs;unt. </s><s>Hinc telluris &longs;uperficiei in­<lb/>&longs;i&longs;tentes caput &longs;ur&longs;um, pedes deor&longs;um habere dicimur. </s><s>Ille <lb/>verò, quamvis rectus, & pedes, & caput &longs;ur&longs;um haberet, cu­<lb/>jus umbilicus huic centro univer&longs;i congrueret. </s><s>Per quod pa­<lb/>riter centrum &longs;i &longs;cala ducta intelligatur, duo po&longs;&longs;ent &longs;ibi non <lb/>occurrere invicem, licet alter a&longs;cenderet, alter de&longs;cenderet; <lb/>hic &longs;iquidem accederet ad centrum, ille inde recederet: per <lb/>eam verò po&longs;&longs;et uterque a&longs;cendere, & tamen licet, æquali mo­<lb/>tu moverentur, &longs;emper invicem di&longs;tarent magis, quò à centro <lb/>ad oppo&longs;itas partes recederent. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000089">Quare centrum hoc, quod motus, vel quies corporum re&longs;pi­<lb/>cit, dicitur <emph type="italics"/>Centrum gravium, & levium<emph.end type="italics"/>; atque idem creditur <lb/>e&longs;&longs;e cum centro univer&longs;i: vel &longs;altem (ne parùm utili nos di&longs;pu­<lb/>tatione torqueamus) centrum eorum, quæ in hac &longs;phærâ ele­<lb/>mentari gravia, aut levia dicuntur, idem e&longs;t cum centro ter­<lb/>raquei hujus globi, ut quotidiana docet experientia: quicquid <lb/>&longs;it, an pars lunaris globi, &longs;i à lunâ &longs;ejungeretur, reditura e&longs;&longs;et <lb/>ad lunam, ut ad centrum &longs;ui motus. </s> |
| | <s id="s.000090">Tam itaquè, quæ huju&longs;mo­<lb/>di centro proxima &longs;unt, deor&longs;um po&longs;ita dicuntur, &longs;ur&longs;um verò, <lb/>quæ ab eo longiùs collocata &longs;unt. </s> |
| | <s id="s.000091">Hinc telluris &longs;uperficiei in­<lb/>&longs;i&longs;tentes caput &longs;ur&longs;um, pedes deor&longs;um habere dicimur. </s> |
| | <s id="s.000092">Ille <lb/>verò, quamvis rectus, & pedes, & caput &longs;ur&longs;um haberet, cu­<lb/>jus umbilicus huic centro univer&longs;i congrueret. </s> |
| | <s id="s.000093">Per quod pa­<lb/>riter centrum &longs;i &longs;cala ducta intelligatur, duo po&longs;&longs;ent &longs;ibi non <lb/>occurrere invicem, licet alter a&longs;cenderet, alter de&longs;cenderet; <lb/>hic &longs;iquidem accederet ad centrum, ille inde recederet: per <lb/>eam verò po&longs;&longs;et uterque a&longs;cendere, & tamen licet, æquali mo­<lb/>tu moverentur, &longs;emper invicem di&longs;tarent magis, quò à centro <lb/>ad oppo&longs;itas partes recederent. <lb/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT II.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000094"><emph type="center"/>CAPUT II.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An corpora prædita &longs;int gravitate, & levitate.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000095"><emph type="center"/><emph type="italics"/>An corpora prædita &longs;int gravitate, & levitate.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>INter ea, quæ planè homogenea &longs;unt, ordo e&longs;&longs;e non pote&longs;t à <lb/>naturâ in&longs;titutus: hinc &longs;i nulla e&longs;&longs;et corporum di&longs;&longs;imilitudo, | <s id="s.000096">INter ea, quæ planè homogenea &longs;unt, ordo e&longs;&longs;e non pote&longs;t à <lb/>naturâ in&longs;titutus: hinc &longs;i nulla e&longs;&longs;et corporum di&longs;&longs;imilitudo, |
| <pb xlink:href="017/01/020.jpg" n="4"/>&longs;ed ex omninò &longs;imilibus &longs;ub&longs;tantiæ partibus totus hic orbis <lb/>conflaretur, nulla quoque e&longs;&longs;et aut gravitas, aut levitas. </s><s>Quid <lb/>enim hæc potiùs pars, nulla naturæ conditione à cæteris di&longs;cre­<lb/>ta, petat abe&longs;&longs;e à centro, illa verò exigat in co conquie&longs;cere? </s><s><lb/>verùm quia multiplici corporum genere coagmentata rerum <lb/>univer&longs;itas inconcinna e&longs;&longs;e non potuit, &longs;uum cuique locum na­<lb/>tura tribuit, in quo &longs;e &longs;i&longs;teret, ut infra hæc quidem de&longs;cende­<lb/>ret, &longs;uprà illa verò a&longs;cenderet, &longs;i quando &longs;ibi invicem con­<lb/>tigua fierent ordine præpo&longs;tero, nec ullus e&longs;&longs;et motui obex. </s><lb/><s>Cùm itaque corpora &longs;ingula in&longs;itam habeant propen&longs;ionem <lb/>(ab Ari&longs;totele dicitur <foreign lang="greek">o(rmh/</foreign>) qua petunt certum locum in uni­<lb/>ver&longs;o; con&longs;tat præter de&longs;cendentium gravitatem dari etiam po­<lb/>&longs;itivam levitatem, quâ corpus aliquod &longs;e ip&longs;um promovet ad <lb/>&longs;uperiores partes univer&longs;i à centro magis di&longs;tantes, neque &longs;o­<lb/>lùm admittendam levitatem negativam, quâ corpora minùs <lb/>gravia cen&longs;entur levia, &longs;i eorum cum gravioribus fiat compa­<lb/>ratio. </s><s>Nam &longs;i ea, quæ levia dicuntur, eatenus dicas a&longs;cendere, <lb/>quatenus à gravioribus in inferiorem locum de&longs;cendentibus <lb/>propelluntur; mihi æquè liberum erit tollere omnem po&longs;iti­<lb/>vam gravitatem, &longs;olâ levitate admi&longs;sâ; & omnia pariter &longs;ol­<lb/>vam dicendo ea gravia cen&longs;eri, quæ minùs levia &longs;unt, atque <lb/>ideò tantùm de&longs;cendere, quòd extrin&longs;ecùs à levioribus a&longs;cen­<lb/>dentibus loco pul&longs;a detrudantur, non quòd ab internâ faculta­<lb/>te deor&longs;um impellantur. </s><s>Quod &longs;i vel gravitas de medio tollen­<lb/>da &longs;it, vel levitas, &longs;atius e&longs;t levitatem relinquere; naturâ vi­<lb/>delicet ad altiora &longs;emper, & perfectiora a&longs;pirante, nec adeò <lb/>contendente de infimo loco. </s><s>Quare cùm per gravitatem &longs;olam <lb/>æquè ac per &longs;olam levitatem motus i&longs;ti explicentur, cæteroqui <lb/>autem ingenita &longs;it unicuique corpori &longs;ui loci exigentia; utram­<lb/>que admittere rationi maximè con&longs;entaneum fuerit. </s></p> | <pb n="4" xlink:href="017/01/020.jpg"/>&longs;ed ex omninò &longs;imilibus &longs;ub&longs;tantiæ partibus totus hic orbis <lb/>conflaretur, nulla quoque e&longs;&longs;et aut gravitas, aut levitas. </s> |
| | <s id="s.000097">Quid <lb/>enim hæc potiùs pars, nulla naturæ conditione à cæteris di&longs;cre­<lb/>ta, petat abe&longs;&longs;e à centro, illa verò exigat in eo conquie&longs;cere? </s> |
| | <s id="s.000098"><lb/>verùm quia multiplici corporum genere coagmentata rerum <lb/>univer&longs;itas inconcinna e&longs;&longs;e non potuit, &longs;uum cuique locum na­<lb/>tura tribuit, in quo &longs;e &longs;i&longs;teret, ut infra hæc quidem de&longs;cende­<lb/>ret, &longs;uprà illa verò a&longs;cenderet, &longs;i quando &longs;ibi invicem con­<lb/>tigua fierent ordine præpo&longs;tero, nec ullus e&longs;&longs;et motui obex. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000099">Cùm itaque corpora &longs;ingula in&longs;itam habeant propen&longs;ionem <lb/>(ab Ari&longs;totele dicitur <foreign lang="greek">o(rmh/</foreign>) qua petunt certum locum in uni­<lb/>ver&longs;o; con&longs;tat præter de&longs;cendentium gravitatem dari etiam po­<lb/>&longs;itivam levitatem, quâ corpus aliquod &longs;e ip&longs;um promovet ad <lb/>&longs;uperiores partes univer&longs;i à centro magis di&longs;tantes, neque &longs;o­<lb/>lùm admittendam levitatem negativam, quâ corpora minùs <lb/>gravia cen&longs;entur levia, &longs;i eorum cum gravioribus fiat compa­<lb/>ratio. </s> |
| | <s id="s.000100">Nam &longs;i ea, quæ levia dicuntur, eatenus dicas a&longs;cendere, <lb/>quatenus à gravioribus in inferiorem locum de&longs;cendentibus <lb/>propelluntur; mihi æquè liberum erit tollere omnem po&longs;iti­<lb/>vam gravitatem, &longs;olâ levitate admi&longs;sâ; & omnia pariter &longs;ol­<lb/>vam dicendo ea gravia cen&longs;eri, quæ minùs levia &longs;unt, atque <lb/>ideò tantùm de&longs;cendere, quòd extrin&longs;ecùs à levioribus a&longs;cen­<lb/>dentibus loco pul&longs;a detrudantur, non quòd ab internâ faculta­<lb/>te deor&longs;um impellantur. </s> |
| | <s id="s.000101">Quod &longs;i vel gravitas de medio tollen­<lb/>da &longs;it, vel levitas, &longs;atius e&longs;t levitatem relinquere; naturâ vi­<lb/>delicet ad altiora &longs;emper, & perfectiora a&longs;pirante, nec adeò <lb/>contendente de infimo loco. </s> |
| | <s id="s.000102">Quare cùm per gravitatem &longs;olam <lb/>æquè ac per &longs;olam levitatem motus i&longs;ti explicentur, cætero qui <lb/>autem ingenita &longs;it unicuique corpori &longs;ui loci exigentia; utram­<lb/>que admittere rationi maximè con&longs;entaneum fuerit. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Vitreum globum vacuum, qui in tubulum recurvum de&longs;i­<lb/>nat, quoad fieri pote&longs;t, calefactum, ut inclu&longs;us aör rare&longs;cat, <lb/>Hermeticè claude: tum adjiciatur congruens plumbi gravitas, <lb/>quâ infra aquam deprimatur. </s><s>Sit autem globus, unà cum ad­<lb/>jecto plumbo, connexus cum exqui&longs;itæ libræ brachio, aut lan­<lb/>ce, ejú&longs;que gravitas intrà aquam exploretur: ubi gravitas in­<lb/>notuerit, adhuc &longs;ub aquâ retineatur globus, &longs;ed longiore for­<lb/>cipe extremum tubuli caput occlu&longs;um frangatur: & animad- | <s id="s.000103">Vitreum globum vacuum, qui in tubulum recurvum de&longs;i­<lb/>nat, quoad fieri pote&longs;t, calefactum, ut inclu&longs;us aer rare&longs;cat, <lb/>Hermeticè claude: tum adjiciatur congruens plumbi gravitas, <lb/>quâ infra aquam deprimatur. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/021.jpg" n="5"/>vertes globi vitrci cum appen&longs;o plumbo gravitatem augeri; cu­<lb/>jus incrementum indicabitur ab addito in oppo&longs;itâ lance pon­<lb/>dere ad con&longs;tituendum æquilibrium. </s><s>Cùm itaque idem maneat <lb/>vitrum, idémque plumbum, & nulla facta &longs;it alicujus gravita­<lb/>tis acce&longs;&longs;io, illud unum &longs;upere&longs;t, quòd aör rarus intrà globum <lb/>conclu&longs;us levior, quàm idem aör, aperto tubulo, &longs;ibi re&longs;titu­<lb/>tus, plus elidit gravitatis plumbi & vitri; atque moles compo­<lb/>&longs;ita ex plumbo, vitro, & aëre raro, &longs;ecundùm &longs;peciem levior <lb/>e&longs;t, quàm moles ex plumbo, vitro, & aëre non raro. </s><s>Aër igi­<lb/>tur intra aquam ita levis e&longs;t, ut aliquid gravitatis imminuat: <lb/>Nam &longs;i globum eundem ex aquâ extractum, omni aëre exclu­<lb/>&longs;o, aquâ repleveris, & iterum eodem plumbo adjecto eju&longs;dem <lb/>gravitatem intrà aquam examinaveris, illam adhuc majorem <lb/>deprehendes; quia &longs;cilicet nulla levitas aöris ade&longs;t, quæ ali­<lb/>quam deterat gravitatem, &longs;ed illa &longs;olùm perire videtur, quam <lb/>infert di&longs;crimen gravitatum &longs;ecundùm &longs;peciem, ut ex Hy­<lb/>dro&longs;taticis con&longs;tat. </s><s>Neque &longs;u&longs;piceris hæc gravitatum incre­<lb/>menta oriri ex aquâ &longs;ubeunte per apertum tubulum, cùm aër <lb/>a&longs;&longs;umptam ex calore raritatem abjicit, &longs;e in naturalem &longs;uam <lb/>molem re&longs;tituens, &longs;ivè, aëre pror&longs;us exclu&longs;o, ex aquæ globum <lb/>implentis gravitate. </s><s>Si enim vitrum aliud aut nullius, aut mo­<lb/>dici&longs;&longs;imæ aquæ capax, &longs;ed eju&longs;dem in aëre ponderis cum a&longs;­<lb/>&longs;umpto globo, &longs;imiliter in aquâ expendas, eandem invenies <lb/>gravitatem, &longs;ive multâ, &longs;ive modicâ aquâ repletum fuerit. </s><lb/><s>Non igitur aqua intrà aquam gravitatem auget. </s></p> | <s id="s.000104">Sit autem globus, unà cum ad­<lb/>jecto plumbo, connexus cum exqui&longs;itæ libræ brachio, aut lan­<lb/>ce, ejú&longs;que gravitas intrà aquam exploretur: ubi gravitas in­<lb/>notuerit, adhuc &longs;ub aquâ retineatur globus, &longs;ed longiore for­<lb/>cipe extremum tubuli caput occlu&longs;um frangatur: & animad- |
| | <pb n="5" xlink:href="017/01/021.jpg"/>vertes globi vitrei cum appen&longs;o plumbo gravitatem augeri; cu­<lb/>jus incrementum indicabitur ab addito in oppo&longs;itâ lance pon­<lb/>dere ad con&longs;tituendum æquilibrium. </s> |
| | <s id="s.000105">Cùm itaque idem maneat <lb/>vitrum, idémque plumbum, & nulla facta &longs;it alicujus gravita­<lb/>tis acce&longs;&longs;io, illud unum &longs;upere&longs;t, quòd aör rarus intrà globum <lb/>conclu&longs;us levior, quàm idem aör, aperto tubulo, &longs;ibi re&longs;titu­<lb/>tus, plus elidit gravitatis plumbi & vitri; atque moles compo­<lb/>&longs;ita ex plumbo, vitro, & aëre raro, &longs;ecundùm &longs;peciem levior <lb/>e&longs;t, quàm moles ex plumbo, vitro, & aëre non raro. </s> |
| | <s id="s.000106">Aër igi­<lb/>tur intra aquam ita levis e&longs;t, ut aliquid gravitatis imminuat: <lb/>Nam &longs;i globum eundem ex aquâ extractum, omni aëre exclu­<lb/>&longs;o, aquâ repleveris, & iterum eodem plumbo adjecto eju&longs;dem <lb/>gravitatem intrà aquam examinaveris, illam adhuc majorem <lb/>deprehendes; quia &longs;cilicet nulla levitas aöris ade&longs;t, quæ ali­<lb/>quam deterat gravitatem, &longs;ed illa &longs;olùm perire videtur, quam <lb/>infert di&longs;crimen gravitatum &longs;ecundùm &longs;peciem, ut ex Hy­<lb/>dro&longs;taticis con&longs;tat. </s> |
| | <s id="s.000107">Neque &longs;u&longs;piceris hæc gravitatum incre­<lb/>menta oriri ex aquâ &longs;ubeunte per apertum tubulum, cùm aër <lb/>a&longs;&longs;umptam ex calore raritatem abjicit, &longs;e in naturalem &longs;uam <lb/>molem re&longs;tituens, &longs;ivè, aëre pror&longs;us exclu&longs;o, ex aquæ globum <lb/>implentis gravitate. </s> |
| | <s id="s.000108">Si enim vitrum aliud aut nullius, aut mo­<lb/>dici&longs;&longs;imæ aquæ capax, &longs;ed eju&longs;dem in aëre ponderis cum a&longs;­<lb/>&longs;umpto globo, &longs;imiliter in aquâ expendas, eandem invenies <lb/>gravitatem, &longs;ive multâ, &longs;ive modicâ aquâ repletum fuerit. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000109">Non igitur aqua intrà aquam gravitatem auget. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed illud, ut reliqua &longs;ileam, non leviter &longs;uadere pote&longs;t cor­<lb/>pora &longs;uis nutibus non deor&longs;um tantùm, &longs;ed etiam &longs;ur&longs;um co­<lb/>nari, quod mihi haud ita pridem aliud inve&longs;tiganti contigit <lb/>ob&longs;ervare. </s><s>Cum enim animadverti&longs;&longs;em aliquando, quàm di&longs;­<lb/>par e&longs;&longs;et gravitas aquæ dimidiam &longs;itulam implentis, &longs;i illa in &longs;u­<lb/>perficie horizontali libraret &longs;e&longs;e, ac quandò &longs;uppo&longs;ita ligneo <lb/>globo firmiter cum &longs;uperiore tigillo cohærenti altiùs ad latera <lb/>a&longs;&longs;urgebat locum globo concedens, quem tamen non &longs;u&longs;tine­<lb/>bat; &longs;ubiit animum cupido tentandi, an bubula ve&longs;ica inflata <lb/>tran&longs;ver&longs;is virgulis infra va&longs;is labra depre&longs;&longs;a ita, ut eam aqua <lb/>circumplecteretur, vim haberet pariter augendi momenta gra­<lb/>vitatis; aquam &longs;iquidem cogebat a&longs;&longs;urgere ad altitudinem ma­<lb/>jorem perpendicularem, ac quandò, ve&longs;icâ liberè innatante, | <s id="s.000110">Sed illud, ut reliqua &longs;ileam, non leviter &longs;uadere pote&longs;t cor­<lb/>pora &longs;uis nutibus non deor&longs;um tantùm, &longs;ed etiam &longs;ur&longs;um co­<lb/>nari, quod mihi haud ita pridem aliud inve&longs;tiganti contigit <lb/>ob&longs;ervare. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/022.jpg" n="6"/>&longs;ub&longs;idebat. </s><s>Inveni tamen nullum planè ob&longs;ervari po&longs;&longs;e in <lb/>gravitate di&longs;crimen, quamvis tam ampla e&longs;&longs;et ve&longs;ica, ut facilè <lb/>dimidiam va&longs;is capacitatem impleret: in utroque enim ca&longs;u pon­<lb/>dus fuit lib. 44 1/2. </s><s>Id mihi, fateor, accidit præter opinionem: <lb/> | <s id="s.000111">Cum enim animadverti&longs;&longs;em aliquando, quàm di&longs;­<lb/>par e&longs;&longs;et gravitas aquæ dimidiam &longs;itulam implentis, &longs;i illa in &longs;u­<lb/>perficie horizontali libraret &longs;e&longs;e, ac quandò &longs;uppo&longs;ita ligneo <lb/>globo firmiter cum &longs;uperiore tigillo cohærenti altiùs ad latera <lb/>a&longs;&longs;urgebat locum globo concedens, quem tamen non &longs;u&longs;tine­<lb/>bat; &longs;ubiit animum cupido tentandi, an bubula ve&longs;ica inflata <lb/>tran&longs;ver&longs;is virgulis infra va&longs;is labra depre&longs;&longs;a ita, ut eam aqua <lb/>circumplecteretur, vim haberet pariter augendi momenta gra­<lb/>vitatis; aquam &longs;iquidem cogebat a&longs;&longs;urgere ad altitudinem ma­<lb/>jorem perpendicularem, ac quandò, ve&longs;icâ liberè innatante, |
| <figure id="id.017.01.022.1.jpg" xlink:href="017/01/022/1.jpg"/><lb/>Nam &longs;i ex pariete extet tigillus, cui adnectatur <lb/>cylindrus P, aut ve&longs;ica ritè firmata, ferè im­<lb/>plens capacitatem va&longs;is AB, va&longs;que illi &longs;up­<lb/>ponatur ita, ut aqua deinde infu&longs;a po&longs;&longs;it libe­<lb/>rè cylindro circumfundi; percipies onus lon­<lb/>gè majus, quàm pro gravitate aquæ infu&longs;æ, <lb/>&longs;i permitteretur &longs;ub&longs;idere: & &longs;i vas ex &longs;taterâ <lb/>pendeat, adducto reductóve &longs;acomate appa­<lb/>rebunt momenta gravitatis longè majora, quàm &longs;i tota illa <lb/>aqua fundum peteret, & cylindri pars, quæ priùs immerge­<lb/>batur, ab&longs;ci&longs;&longs;a, aut ve&longs;ica innataret. </s><s>Intelligebam id ex majori <lb/>altitudine perpendiculari aquæ &longs;upra eandem ba&longs;im oriri; nam <lb/>depre&longs;&longs;o va&longs;e ita, ut paulatim cylindus emcrgat, & aqua &longs;ub­<lb/>&longs;idat, &longs;emper minuitur pondus: idem futurum &longs;perabam, &longs;i <lb/>ve&longs;ica intra aquam non ab extrin&longs;eco obice detineretur, &longs;ed à <lb/>virgulis cum va&longs;e ip&longs;o connexis; quandoquidem aqua ad ean­<lb/>dem pariter altitudinem a&longs;&longs;urgebat &longs;uper ba&longs;im eandem: at <lb/>&longs;pem fefellit eventus. </s><s>Nec alia mihi &longs;e obtulit probabilior ra­<lb/>tio, quàm ut exi&longs;timarem aquam altiorem vehementius qui­<lb/>dem deor&longs;um niti, ve&longs;icam tamen leviorem altiùs depre&longs;&longs;am, <lb/>conantem &longs;ur&longs;um, æqualiter contendere, ut emergeret; cùm <lb/>verò ni&longs;us i&longs;te &longs;ur&longs;um oppo&longs;itas virgulas, atque adeò vas cum <lb/>illis connexum urgeret, elidi adver&longs;um impetum deor&longs;um, <lb/>qui à majore altitudine perpendiculari aquæ oriebatur, & &longs;o­<lb/>lum remanere conatum ex ip&longs;orum corporum &longs;ub&longs;tantiâ pro­<lb/>manantem, quæ &longs;icut eadem &longs;emper erat, &longs;ivè innataret ve&longs;i­<lb/>ca, &longs;ivè per vim immergeretur, ita eadem obtinebat gravita­<lb/>tis momenta. </s><s>Quo experimento (quamquam non me lateat, <lb/>quid pro &longs;e afferre hîc po&longs;&longs;ent aliter &longs;entientes) vi&longs;us mihi <lb/>&longs;um deprehendere non ob&longs;curum po&longs;itivæ levitatis ve&longs;ti­<lb/>gium. </s></p> | <pb n="6" xlink:href="017/01/022.jpg"/>&longs;ub&longs;idebat. </s> |
| | <s id="s.000112">Inveni tamen nullum planè ob&longs;ervari po&longs;&longs;e in <lb/>gravitate di&longs;crimen, quamvis tam ampla e&longs;&longs;et ve&longs;ica, ut facilè <lb/>dimidiam va&longs;is capacitatem impleret: in utroque enim ca&longs;u pon­<lb/>dus fuit lib. 44 1/2. </s> |
| | <s id="s.000113">Id mihi, fateor, accidit præter opinionem: <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.022.1.jpg" xlink:href="017/01/022/1.jpg"/><lb/>Nam &longs;i ex pariete extet tigillus, cui adnectatur <lb/>cylindrus P, aut ve&longs;ica ritè firmata, ferè im­<lb/>plens capacitatem va&longs;is AB, va&longs;que illi &longs;up­<lb/>ponatur ita, ut aqua deinde infu&longs;a po&longs;&longs;it libe­<lb/>rè cylindro circumfundi; percipies onus lon­<lb/>gè majus, quàm pro gravitate aquæ infu&longs;æ, <lb/>&longs;i permitteretur &longs;ub&longs;idere: & &longs;i vas ex &longs;taterâ <lb/>pendeat, adducto reductóve &longs;acomate appa­<lb/>rebunt momenta gravitatis longè majora, quàm &longs;i tota illa <lb/>aqua fundum peteret, & cylindri pars, quæ priùs immerge­<lb/>batur, ab&longs;ci&longs;&longs;a, aut ve&longs;ica innataret. </s> |
| | <s id="s.000114">Intelligebam id ex majori <lb/>altitudine perpendiculari aquæ &longs;upra eandem ba&longs;im oriri; nam <lb/>depre&longs;&longs;o va&longs;e ita, ut paulatim cylindus emergat, & aqua &longs;ub­<lb/>&longs;idat, &longs;emper minuitur pondus: idem futurum &longs;perabam, &longs;i <lb/>ve&longs;ica intra aquam non ab extrin&longs;eco obice detineretur, &longs;ed à <lb/>virgulis cum va&longs;e ip&longs;o connexis; quandoquidem aqua ad ean­<lb/>dem pariter altitudinem a&longs;&longs;urgebat &longs;uper ba&longs;im eandem: at <lb/>&longs;pem fefellit eventus. </s> |
| | <s id="s.000115">Nec alia mihi &longs;e obtulit probabilior ra­<lb/>tio, quàm ut exi&longs;timarem aquam altiorem vehementius qui­<lb/>dem deor&longs;um niti, ve&longs;icam tamen leviorem altiùs depre&longs;&longs;am, <lb/>conantem &longs;ur&longs;um, æqualiter contendere, ut emergeret; cùm <lb/>verò ni&longs;us i&longs;te &longs;ur&longs;um oppo&longs;itas virgulas, atque adeò vas cum <lb/>illis connexum urgeret, elidi adver&longs;um impetum deor&longs;um, <lb/>qui à majore altitudine perpendiculari aquæ oriebatur, & &longs;o­<lb/>lum remanere conatum ex ip&longs;orum corporum &longs;ub&longs;tantiâ pro­<lb/>manantem, quæ &longs;icut eadem &longs;emper erat, &longs;ivè innataret ve&longs;i­<lb/>ca, &longs;ivè per vim immergeretur, ita eadem obtinebat gravita­<lb/>tis momenta. </s> |
| | <s id="s.000116">Quo experimento (quamquam non me lateat, <lb/>quid pro &longs;e afferre hîc po&longs;&longs;ent aliter &longs;entientes) vi&longs;us mihi <lb/>&longs;um deprehendere non ob&longs;curum po&longs;itivæ levitatis ve&longs;ti­<lb/>gium. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ut autem levitatem corporibus adimendam a&longs;&longs;ererent in­<lb/>genio&longs;i Academici, hoc poti&longs;&longs;imum ducti &longs;unt experimento. </s><s> | <s id="s.000117">Ut autem levitatem corporibus adimendam a&longs;&longs;ererent in­<lb/>genio&longs;i Academici, hoc poti&longs;&longs;imum ducti &longs;unt experimento. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/023.jpg" n="7"/>Ligneum <expan abbr="cylindrũ">cylindrum</expan> ABC <lb/> | <s id="s.000118"> |
| <figure id="id.017.01.023.1.jpg" xlink:href="017/01/023/1.jpg"/><lb/>plano horizontali D, E, <lb/>perpendicularem &longs;tatue­<lb/>runt; & ut cylindri ba­<lb/>&longs;is &longs;ubjecto plano exactè <lb/>congrueret, laminas duas <lb/>accurati&longs;&longs;imè lævigatas, <lb/>tùm cylindri ba&longs;i, tùm <lb/>&longs;ubjecto plano firmiter <lb/>adnexas voluerunt. </s><s>Tùm <lb/>ne aër facilè inter utrum­<lb/>que &longs;ubiret, erecto &longs;upra <lb/><expan abbr="planũ">planum</expan> in orbem ex cretâ, <lb/>aut cerâ aggerulo, <expan abbr="argen-tũ">argen­<lb/>tum</expan> vivum infuderunt. </s><s>Cylindrum extremo libræ jugo G, alligâ­<lb/>runt, addito in oppo&longs;itâ libræ extremitate H pondere L cylin­<lb/>dri pondus adæquante; quod utique cylindrum elevare non po­<lb/>te&longs;t. </s><s>Additum igitur e&longs;t & aliud pondus M u&longs;que eò, dum cy­<lb/>lindrus à &longs;ubjecto plano avelleretur, & fuit librarum circiter <lb/>trium: quam men&longs;uram arguunt e&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentiæ cylindri con­<lb/>tiguo plano adhærentis metu vacui. </s><s>His peractis concavum <lb/>vas cylindricum NOP, æqualis aut majoris altitudinis parâ­<lb/>runt, laminâ pariter perpolitâ va&longs;is fundo adnexâ, cui impo­<lb/>&longs;itus fuit cylindrus, adeoque adhæ&longs;it, ut, pleno-mercurij <lb/>va&longs;e, omninò non avelleretur, ut innataret; &longs;ed tunc demum <lb/>argento vivo innatavit, cùm per vim à va&longs;is fundo avul&longs;us e&longs;t <lb/>cylindrus: cui, ut iterum fundum peteret, & argento vivo <lb/>immergeretur, imponendum fuit pondus Q librarum circiter <lb/>quinque. </s><s>Vis ergò levitatis ligni in mercurio (&longs;i qua levitas <lb/>e&longs;&longs;et) æ&longs;timanda e&longs;&longs;et ut quinque, cùm vis adhæ&longs;ionis metu <lb/>vacui &longs;olùm inventa &longs;it ut tria: debui&longs;&longs;et igitur levitas ita præ­<lb/>valere, ut adhæ&longs;ionem vinceret, & cylindrus &longs;ponte elevaretur. </s><lb/><s>Non e&longs;t itaque levitas, quæ ligneum cylindrum innatare cogit, <lb/>&longs;ed mercurij gravitas major ip&longs;a e&longs;t, quæ lignum elevat, cum <lb/>primùm locus patet, in quem de&longs;cendat. </s></p> | <pb n="7" xlink:href="017/01/023.jpg"/>Ligneum <expan abbr="cylindrũ">cylindrum</expan> ABC <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.023.1.jpg" xlink:href="017/01/023/1.jpg"/><lb/>plano horizontali D, E, <lb/>perpendicularem &longs;tatue­<lb/>runt; & ut cylindri ba­<lb/>&longs;is &longs;ubjecto plano exactè <lb/>congrueret, laminas duas <lb/>accurati&longs;&longs;imè lævigatas, <lb/>tùm cylindri ba&longs;i, tùm <lb/>&longs;ubjecto plano firmiter <lb/>adnexas voluerunt. </s> |
| | <s id="s.000119">Tùm <lb/>ne aër facilè inter utrum­<lb/>que &longs;ubiret, erecto &longs;upra <lb/><expan abbr="planũ">planum</expan> in orbem ex cretâ, <lb/>aut cerâ aggerulo, <expan abbr="argen-tũ">argen­<lb/>tum</expan> vivum infuderunt. </s> |
| | <s id="s.000120">Cylindrum extremo libræ jugo G, alligâ­<lb/>runt, addito in oppo&longs;itâ libræ extremitate H pondere L cylin­<lb/>dri pondus adæquante; quod utique cylindrum elevare non po­<lb/>te&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000121">Additum igitur e&longs;t & aliud pondus M u&longs;que eò, dum cy­<lb/>lindrus à &longs;ubjecto plano avelleretur, & fuit librarum circiter <lb/>trium: quam men&longs;uram arguunt e&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentiæ cylindri con­<lb/>tiguo plano adhærentis metu vacui. </s> |
| | <s id="s.000122">His peractis concavum <lb/>vas cylindricum NOP, æqualis aut majoris altitudinis parâ­<lb/>runt, laminâ pariter perpolitâ va&longs;is fundo adnexâ, cui impo­<lb/>&longs;itus fuit cylindrus, adeoque adhæ&longs;it, ut, pleno-mercurij <lb/>va&longs;e, omninò non avelleretur, ut innataret; &longs;ed tunc demum <lb/>argento vivo innatavit, cùm per vim à va&longs;is fundo avul&longs;us e&longs;t <lb/>cylindrus: cui, ut iterum fundum peteret, & argento vivo <lb/>immergeretur, imponendum fuit pondus Q librarum circiter <lb/>quinque. </s> |
| | <s id="s.000123">Vis ergò levitatis ligni in mercurio (&longs;i qua levitas <lb/>e&longs;&longs;et) æ&longs;timanda e&longs;&longs;et ut quinque, cùm vis adhæ&longs;ionis metu <lb/>vacui &longs;olùm inventa &longs;it ut tria: debui&longs;&longs;et igitur levitas ita præ­<lb/>valere, ut adhæ&longs;ionem vinceret, & cylindrus &longs;ponte elevaretur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000124">Non e&longs;t itaque levitas, quæ ligneum cylindrum innatare cogit, <lb/>&longs;ed mercurij gravitas major ip&longs;a e&longs;t, quæ lignum elevat, cum <lb/>primùm locus patet, in quem de&longs;cendat. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed antequam experimentum hoc ad examen revocemus, <lb/>ut innote&longs;cat, quid hinc confici po&longs;&longs;it ad levitatem excluden­<lb/>dam, haud ægrè permi&longs;erim, cùm in abeuntis &longs;uâ &longs;ponte cor- | <s id="s.000125">Sed antequam experimentum hoc ad examen revocemus, <lb/>ut innote&longs;cat, quid hinc confici po&longs;&longs;it ad levitatem excluden­<lb/>dam, haud ægrè permi&longs;erim, cùm in abeuntis &longs;uâ &longs;ponte cor- |
| <pb xlink:href="017/01/024.jpg" n="8"/>poris locum corpus aliud &longs;uapte vi, & naturâ &longs;uccedit, ab hoc <lb/>illud urgeri po&longs;&longs;e, ut velociùs moveatur: duo &longs;cilicet corpora <lb/>diver&longs;æ &longs;ecundùm &longs;peciem gravitatis &longs;i fuerint perturbatè di&longs;­<lb/>po&longs;ita intrà medium, in quo utrumque gravitat, nil mirum, &longs;i <lb/>à graviore majori ni&longs;u conante extrudatur minùs grave: id <lb/>quod etiam de duobus levibus dicendum perturbatè di&longs;po&longs;itis <lb/>in medio, ubi utrumque levitat: duobus enim &longs;imul currenti­<lb/>bus, ab eo qui ponè &longs;ub&longs;equitur, &longs;i majoribus viribus polleat, <lb/>priorem urgeri atque impelli palam e&longs;t, quamquam motus uni­<lb/>ver&longs;us impul&longs;ioni tribuendus non &longs;it. </s><s>Ita quoque a&longs;cendentem <lb/>in mercurio ligneum cylindrum à de&longs;cendente mercurio &longs;ur­<lb/>&longs;um urgeri aliquatenus po&longs;&longs;e non diffitebor, &longs;icut & mercu­<lb/>rium ip&longs;um repugnare, ne &longs;ur&longs;um propellatur, atque ab eodem <lb/>lignum innatans prohiberi, ne de&longs;cendat: hinc tamen non <lb/>&longs;equitur ligni a&longs;cendentis motum, aut innatantis quietem, <lb/>prægravis mercurij viribus omnino ad&longs;cribi jure debere, nam, <lb/>& &longs;ua vis a&longs;cendendi, atque con&longs;i&longs;tendi, ligno ip&longs;i tribuen­<lb/>da e&longs;t. </s></p> | <pb n="8" xlink:href="017/01/024.jpg"/>poris locum corpus aliud &longs;uapte vi, & naturâ &longs;uccedit, ab hoc <lb/>illud urgeri po&longs;&longs;e, ut velociùs moveatur: duo &longs;cilicet corpora <lb/>diver&longs;æ &longs;ecundùm &longs;peciem gravitatis &longs;i fuerint perturbatè di&longs;­<lb/>po&longs;ita intrà medium, in quo utrumque gravitat, nil mirum, &longs;i <lb/>à graviore majori ni&longs;u conante extrudatur minùs grave: id <lb/>quod etiam de duobus levibus dicendum perturbatè di&longs;po&longs;itis <lb/>in medio, ubi utrumque levitat: duobus enim &longs;imul currenti­<lb/>bus, ab eo qui ponè &longs;ub&longs;equitur, &longs;i majoribus viribus polleat, <lb/>priorem urgeri atque impelli palam e&longs;t, quamquam motus uni­<lb/>ver&longs;us impul&longs;ioni tribuendus non &longs;it. </s> |
| | <s id="s.000126">Ita quoque a&longs;cendentem <lb/>in mercurio ligneum cylindrum à de&longs;cendente mercurio &longs;ur­<lb/>&longs;um urgeri aliquatenus po&longs;&longs;e non diffitebor, &longs;icut & mercu­<lb/>rium ip&longs;um repugnare, ne &longs;ur&longs;um propellatur, atque ab eodem <lb/>lignum innatans prohiberi, ne de&longs;cendat: hinc tamen non <lb/>&longs;equitur ligni a&longs;cendentis motum, aut innatantis quietem, <lb/>prægravis mercurij viribus omnino ad&longs;cribi jure debere, nam, <lb/>& &longs;ua vis a&longs;cendendi, atque con&longs;i&longs;tendi, ligno ip&longs;i tribuen­<lb/>da e&longs;t. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quid quòd ip&longs;æ innatantis cylindri portiones, altera quidem <lb/>mercurio immer&longs;a, altera verò extans, levitatem ip&longs;i ligno in­<lb/>&longs;itam declarant? </s><s>Quid enim partis immeriæ ad extantem (&longs;i <lb/>moles &longs;pectetur) ea ratio e&longs;t, quæ &longs;pecificæ gravitatis ligni ad <lb/>differentiam gravitatum ligni, atque mercurij? </s><s>ni&longs;i quia por­<lb/>tionis mercurio immer&longs;æ levitas, atque extantis in aëre gravi­<lb/>tas, æquilibritatem con&longs;tituent; quemadmodum in <emph type="italics"/>Terra ma­<lb/>chinis mota di&longs;&longs;ert.<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>n.<emph.end type="italics"/> 105. explicatum e&longs;t. </s><s>Hanc porrò æqua­<lb/>litatem Algebricè &longs;ic o&longs;tendo. </s><s>Ratio gravitatis ligni ad gravi­<lb/>tatem mercurij &longs;it ut S. ad R; differentia e&longs;t R—S. Ponatur <lb/>cylindri pars immer&longs;a. A. </s><s>Quia igitur ut &longs;pecifica gravitas <lb/>corporis innatantis ad differentiam gravitatum, hoc e&longs;t ut <lb/>S ad R — S, ita pars cylindri immer&longs;a A, ad extantem <lb/>(R in A—S in A/S); Si pars extans in aëre in &longs;uam gravitatem S du­<lb/>catur, pars verò immer&longs;a A in differentiam gravitatum R—S, <lb/>hoc e&longs;t in — R + S, quia e&longs;t deficiens, efficitur hinc quantitas <lb/>R in A — S in A, hinc verò — R in A + S in A, quæ &longs;e invi­<lb/>cem elidunt. </s><s>Æqualia igitur &longs;unt levitatis, & gravitatis mo­<lb/>menta. </s><s>Sit enim exempli causâ gravitas ligni ad gravitatem | <s id="s.000127">Quid quòd ip&longs;æ innatantis cylindri portiones, altera quidem <lb/>mercurio immer&longs;a, altera verò extans, levitatem ip&longs;i ligno in­<lb/>&longs;itam declarant? </s> |
| <pb xlink:href="017/01/025.jpg" n="9"/>mercurij, ut S. ad 13. differentia e&longs;t 8. </s><s>E&longs;t igitur cylindri <lb/>pars immer&longs;a eju&longs;dem (5/13), extans verò (8/13): at portio immer&longs;a de­<lb/>ficit à grayitate mercurij &longs;ecundùm &longs;peciem ut 8; igitur (5/13) in - 8 <lb/>dant (40/13): item partis extantis gravitas in aëre e&longs;t S; igitur (8/13) <lb/>in 5 dant (40/13): confligunt itaque inter &longs;e pari conatu levitas (-40/13) & <lb/>gravitas (40/13), adeóque fit con&longs;i&longs;tentia & innatat lignum. </s></p> | <s id="s.000128">Quid enim partis immer&longs;æ ad extantem (&longs;i <lb/>moles &longs;pectetur) ea ratio e&longs;t, quæ &longs;pecificæ gravitatis ligni ad <lb/>differentiam gravitatum ligni, atque mercurij? </s> |
| | <s id="s.000129">ni&longs;i quia por­<lb/>tionis mercurio immer&longs;æ levitas, atque extantis in aëre gravi­<lb/>tas, æquilibritatem con&longs;tituent; quemadmodum in <emph type="italics"/>Terra ma­<lb/>chinis mota differt.<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>n.<emph.end type="italics"/> 105. explicatum e&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000130">Hanc porrò æqua­<lb/>litatem Algebricè &longs;ic o&longs;tendo. </s> |
| | <s id="s.000131">Ratio gravitatis ligni ad gravi­<lb/>tatem mercurij &longs;it ut S. ad R; differentia e&longs;t R—S. Ponatur <lb/>cylindri pars immer&longs;a. A. </s> |
| | <s id="s.000132">Quia igitur ut &longs;pecifica gravitas <lb/>corporis innatantis ad differentiam gravitatum, hoc e&longs;t ut <lb/>S ad R — S, ita pars cylindri immer&longs;a A, ad extantem <lb/>(R in A—S in A/S); Si pars extans in aëre in &longs;uam gravitatem S du­<lb/>catur, pars verò immer&longs;a A in differentiam gravitatum R—S, <lb/>hoc e&longs;t in — R + S, quia e&longs;t deficiens, efficitur hinc quantitas <lb/>R in A — S in A, hinc verò — R in A + S in A, quæ &longs;e invi­<lb/>cem elidunt. </s> |
| | <s id="s.000133">Æqualia igitur &longs;unt levitatis, & gravitatis mo­<lb/>menta. </s> |
| | <s id="s.000134">Sit enim exempli causâ gravitas ligni ad gravitatem |
| | <pb n="9" xlink:href="017/01/025.jpg"/>mercurij, ut S. ad 13. differentia e&longs;t 8. </s> |
| | <s id="s.000135">E&longs;t igitur cylindri <lb/>pars immer&longs;a eju&longs;dem (5/13), extans verò (8/13): at portio immer&longs;a de­<lb/>ficit à gravitate mercurij &longs;ecundùm &longs;peciem ut 8; igitur (5/13) in - 8 <lb/>dant (40/13): item partis extantis gravitas in aëre e&longs;t S; igitur (8/13) <lb/>in 5 dant (40/13): confligunt itaque inter &longs;e pari conatu levitas (-40/13) & <lb/>gravitas (40/13), adeóque fit con&longs;i&longs;tentia & innatat lignum. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed jam ad propo&longs;iti experimenti examen de&longs;cendamus. </s><s>Aio <lb/>cylindri re&longs;i&longs;tentiam ex adhæ&longs;ione metu vacui non &longs;atis explo­<lb/>ratam fui&longs;&longs;e per libram; hæc enim dum ex pondere M deor&longs;um <lb/>inclinatur, extremitas G &longs;ur&longs;um elevata arcum de&longs;cribit, ac <lb/>proinde cylindri a&longs;cendentis motus non e&longs;t per lineam horizon­<lb/>tali plano perpendiculariter in&longs;i&longs;tentem, &longs;ed per inclinatam: <lb/>Quare cùm A. versùs I libræ centrum trahatur, cylindri ba&longs;is <lb/>non incipit elevari parallela horizonti, &longs;ed cum inclinatione, ita <lb/>ut C priùs elevetur, quàm B: ea autem, quæ &longs;ibi invicem adhæ­<lb/>re&longs;cunt, multò faciliùs divelli manife&longs;tum e&longs;t, &longs;i id cum inclina­<lb/>tione fiat, quàm &longs;i &longs;ervandus &longs;it paralleli&longs;mus. </s><s>Adde in hac in­<lb/>clinatione faciliùs adhuc divelli cylindrum à &longs;uppo&longs;ito plano, <lb/>quò longior cylindrus fuerit; habet &longs;cilicet rationem vectis, <lb/>cujus potentia e&longs;t in A, hypomochlion in B, re&longs;i&longs;tentia vin­<lb/>cenda in C. </s><s>Quare pondus M non aptè metitur re&longs;i&longs;tentiam, <lb/>quæ oritur ex corporum adhære&longs;centiâ, metu vacui, &longs;ed hæc <lb/>multò major e&longs;t, &longs;i ad perpendiculum motus fieri debeat; <lb/>quemadmodum & fieri oporteret, &longs;i in va&longs;e NOP mercurij <lb/>pleno cylindrus fundo adhærens rectâ a&longs;cenderet. </s><s>Quamvis <lb/>igitur pondus Q librarum quinque admitteretur men&longs;ura levi­<lb/>tatis, non continuò argui pote&longs;t hujus exce&longs;&longs;us &longs;upra re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam adhæ&longs;ionis. </s><s>Quin immo affirmare au&longs;im, &longs;i libræ loco <lb/>adhibita fui&longs;&longs;et amplior trochlea, & ex funiculo ejus orbitam <lb/><expan abbr="cõplectente">complectente</expan> hinc cylindrus A, hinc verò pondus M ad perpen­<lb/>diculum pependi&longs;&longs;ent, non &longs;atis futurum fui&longs;&longs;e <expan abbr="põdus">pondus</expan> librarum <lb/>trium, &longs;ed multò majus adhibendum fui&longs;&longs;e, ut cylindri re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam &longs;uperaret; fui&longs;&longs;et enim avellenda ba&longs;is &longs;ervato paralleli&longs;mo. </s></p> | <s id="s.000136">Sed jam ad propo&longs;iti experimenti examen de&longs;cendamus. </s> |
| | <s id="s.000137">Aio <lb/>cylindri re&longs;i&longs;tentiam ex adhæ&longs;ione metu vacui non &longs;atis explo­<lb/>ratam fui&longs;&longs;e per libram; hæc enim dum ex pondere M deor&longs;um <lb/>inclinatur, extremitas G &longs;ur&longs;um elevata arcum de&longs;cribit, ac <lb/>proinde cylindri a&longs;cendentis motus non e&longs;t per lineam horizon­<lb/>tali plano perpendiculariter in&longs;i&longs;tentem, &longs;ed per inclinatam: <lb/>Quare cùm A. versùs I libræ centrum trahatur, cylindri ba&longs;is <lb/>non incipit elevari parallela horizonti, &longs;ed cum inclinatione, ita <lb/>ut C priùs elevetur, quàm B: ea autem, quæ &longs;ibi invicem adhæ­<lb/>re&longs;cunt, multò faciliùs divelli manife&longs;tum e&longs;t, &longs;i id cum inclina­<lb/>tione fiat, quàm &longs;i &longs;ervandus &longs;it paralleli&longs;mus. </s> |
| | <s id="s.000138">Adde in hac in­<lb/>clinatione faciliùs adhuc divelli cylindrum à &longs;uppo&longs;ito plano, <lb/>quò longior cylindrus fuerit; habet &longs;cilicet rationem vectis, <lb/>cujus potentia e&longs;t in A, hypomochlion in B, re&longs;i&longs;tentia vin­<lb/>cenda in C. </s> |
| | <s id="s.000139">Quare pondus M non aptè metitur re&longs;i&longs;tentiam, <lb/>quæ oritur ex corporum adhære&longs;centiâ, metu vacui, &longs;ed hæc <lb/>multò major e&longs;t, &longs;i ad perpendiculum motus fieri debeat; <lb/>quemadmodum & fieri oporteret, &longs;i in va&longs;e NOP mercurij <lb/>pleno cylindrus fundo adhærens rectâ a&longs;cenderet. </s> |
| | <s id="s.000140">Quamvis <lb/>igitur pondus Q librarum quinque admitteretur men&longs;ura levi­<lb/>tatis, non continuò argui pote&longs;t hujus exce&longs;&longs;us &longs;upra re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam adhæ&longs;ionis. </s> |
| | <s id="s.000141">Quin immo affirmare au&longs;im, &longs;i libræ loco <lb/>adhibita fui&longs;&longs;et amplior trochlea, & ex funiculo ejus orbitam <lb/><expan abbr="cõplectente">complectente</expan> hinc cylindrus A, hinc verò pondus M ad perpen­<lb/>diculum pependi&longs;&longs;ent, non &longs;atis futurum fui&longs;&longs;e <expan abbr="põdus">pondus</expan> librarum <lb/>trium, &longs;ed multò majus adhibendum fui&longs;&longs;e, ut cylindri re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam &longs;uperaret; fui&longs;&longs;et enim avellenda ba&longs;is &longs;ervato paralleli&longs;mo. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quantum autem virium, ferè &longs;upra fidem, habeat vacui <lb/>horrorad corpora retinenda, &longs;atis apertè declarant gravia, quæ <lb/>&longs;u&longs;penduntur. </s><s>Ego &longs;anè vidi marmoreum mortarium commu­<lb/>nis magnitudinis &longs;atis vulgari artificio &longs;u&longs;pendi vitrco cyatho: | <s id="s.000142">Quantum autem virium, ferè &longs;upra fidem, habeat vacui <lb/>horror ad corpora retinenda, &longs;atis apertè declarant gravia, quæ <lb/>&longs;u&longs;penduntur. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/026.jpg" n="10"/>mortarij &longs;cilicet fundo exteriùs aptata fuerat ma&longs;&longs;a ex farinâ <lb/>ad formandos panes recens macerata, & aquâ ita &longs;ubacta, ut <lb/>illi tenaciter cohæreret: tum vitreo calici injecta &longs;tuppa admo­<lb/>to igne exar&longs;it, applicitu&longs;que calix ma&longs;&longs;æ eam attraxit, &longs;icut & <lb/>medicorum cucurbitulæ carnem attrahunt: quare accepto ca­<lb/>licis vitrei pede facile fuit mortarium elevare, & &longs;u&longs;pendere. </s><lb/><s>Quod &longs;i marmoreum mortarium ex metu vacui in aëre pendu­<lb/>lum hæ&longs;it, quid mirum &longs;i & ligneus cylindrus &longs;ubjecto plano <lb/>adhære&longs;cens in mercurio &longs;tetit? </s></p> | <s id="s.000143">Ego &longs;anè vidi marmoreum mortarium commu­<lb/>nis magnitudinis &longs;atis vulgari artificio &longs;u&longs;pendi vitreo cyatho: <pb n="10" xlink:href="017/01/026.jpg"/>mortarij &longs;cilicet fundo exteriùs aptata fuerat ma&longs;&longs;a ex farinâ <lb/>ad formandos panes recens macerata, & aquâ ita &longs;ubacta, ut <lb/>illi tenaciter cohæreret: tum vitreo calici injecta &longs;tuppa admo­<lb/>to igne exar&longs;it, applicitu&longs;que calix ma&longs;&longs;æ eam attraxit, &longs;icut & <lb/>medicorum cucurbitulæ carnem attrahunt: quare accepto ca­<lb/>licis vitrei pede facile fuit mortarium elevare, & &longs;u&longs;pendere. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000144">Quod &longs;i marmoreum mortarium ex metu vacui in aëre pendu­<lb/>lum hæ&longs;it, quid mirum &longs;i & ligneus cylindrus &longs;ubjecto plano <lb/>adhære&longs;cens in mercurio &longs;tetit? </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Nondum itaque ex hoc experimento, aut ex &longs;imilibus, ubi <lb/>metu vacui &longs;uos motus moliri corpora non po&longs;&longs;unt, &longs;atis habe­<lb/>mus argumenti, quo levitatem, &longs;olâ gravitate retentâ, expun­<lb/>gamus. </s><s>Huju&longs;modi e&longs;t illud, ubi in lignei va&longs;is fundo exca­<lb/>vatur &longs;caphium, cui exqui&longs;itè congruat eburneus globus, qui <lb/>&longs;uperinfu&longs;o hydrargyro non a&longs;cendit. </s><s>Neque enim ideò non <lb/>a&longs;cendit, quia rima nulla patet argento vivo, per quam &longs;ubiens <lb/>extrudat eburneum globum, &longs;ed quia ita &longs;ibi exqui&longs;itè con­<lb/>gruunt ebur, & lignum, ut vis ip&longs;a a&longs;cendendi vincere non va­<lb/>leat vim adhære&longs;centiæ. </s><s>Nam & eadem vis in aöre &longs;u&longs;pendit <lb/>corpora gravia, ne de&longs;cendant. </s><s>Quamvis autem non totum <lb/>hemi&longs;phærium globi eburnei, &longs;ed &longs;olùm ejus maximus circu­<lb/>lus congrueret excavato ligno, & cavitas ip&longs;a aëre repleretur, <lb/>non propterea tollitur vis adhære&longs;centiæ illius annularis; quia <lb/>&longs;cilicet vis a&longs;cendendi in hydrargyro tanta non e&longs;t, ut valeat <lb/>inclu&longs;um ibi aërem di&longs;trahere, &longs;icut opus e&longs;&longs;et ad incipiendum <lb/>motum citra periculum vacui, & præterea &longs;uperanda e&longs;t re­<lb/>&longs;i&longs;tentia hydrargyri dividendi; corpora enim in motu divi­<lb/>dunt medium, pro cujus cra&longs;&longs;itudine re&longs;i&longs;tentiam experiuntur. </s><lb/><s>Adde hemi&longs;phærium inferius in aëre tanquam in loco po&longs;itum <lb/>gravitare non minùs, quàm hemi&longs;phærium &longs;uperius levitet in <lb/>hydrargyro; proinde nil mirum, &longs;i globus non a&longs;cendat. </s><s>Quod <lb/>&longs;i aëre exclu&longs;o locum illum impleveris hydrargyro, & ebur­<lb/>neum globum ita foramini aptaveris, ut illi exqui&longs;itè congruat; <lb/>&longs;i in &longs;uperinfu&longs;o hydrargyro globus non a&longs;cendat, indicio e&longs;t <lb/>ita globum e&longs;&longs;e foramini infixum, ut neque valeat elevari à &longs;ub­<lb/>jecto hydrargyro in &longs;caphij formam per vim excavato: neque <lb/>enim facilè mihi per&longs;uadebis &longs;pecificarum gravitatum diffe­<lb/>rentiam exigere, ut hemi&longs;phærium integrum præcisè extet: | <s id="s.000145">Nondum itaque ex hoc experimento, aut ex &longs;imilibus, ubi <lb/>metu vacui &longs;uos motus moliri corpora non po&longs;&longs;unt, &longs;atis habe­<lb/>mus argumenti, quo levitatem, &longs;olâ gravitate retentâ, expun­<lb/>gamus. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/027.jpg" n="11"/>præter quam quod &longs;i non valebat &longs;ubjectum aërem di&longs;trahere, <lb/>multò minùs id in hydrargyro præ&longs;tare pote&longs;t, ut vacuum <lb/>evitetur. </s></p> | <s id="s.000146">Huju&longs;modi e&longs;t illud, ubi in lignei va&longs;is fundo exca­<lb/>vatur &longs;caphium, cui exqui&longs;itè congruat eburneus globus, qui <lb/>&longs;uperinfu&longs;o hydrargyro non a&longs;cendit. </s> |
| | <s id="s.000147">Neque enim ideò non <lb/>a&longs;cendit, quia rima nulla patet argento vivo, per quam &longs;ubiens <lb/>extrudat eburneum globum, &longs;ed quia ita &longs;ibi exqui&longs;itè con­<lb/>gruunt ebur, & lignum, ut vis ip&longs;a a&longs;cendendi vincere non va­<lb/>leat vim adhære&longs;centiæ. </s> |
| | <s id="s.000148">Nam & eadem vis in aere &longs;u&longs;pendit <lb/>corpora gravia, ne de&longs;cendant. </s> |
| | <s id="s.000149">Quamvis autem non totum <lb/>hemi&longs;phærium globi eburnei, &longs;ed &longs;olùm ejus maximus circu­<lb/>lus congrueret excavato ligno, & cavitas ip&longs;a aëre repleretur, <lb/>non propterea tollitur vis adhære&longs;centiæ illius annularis; quia <lb/>&longs;cilicet vis a&longs;cendendi in hydrargyro tanta non e&longs;t, ut valeat <lb/>inclu&longs;um ibi aërem di&longs;trahere, &longs;icut opus e&longs;&longs;et ad incipiendum <lb/>motum citra periculum vacui, & præterea &longs;uperanda e&longs;t re­<lb/>&longs;i&longs;tentia hydrargyri dividendi; corpora enim in motu divi­<lb/>dunt medium, pro cujus cra&longs;&longs;itudine re&longs;i&longs;tentiam experiuntur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000150">Adde hemi&longs;phærium inferius in aëre tanquam in loco po&longs;itum <lb/>gravitare non minùs, quàm hemi&longs;phærium &longs;uperius levitet in <lb/>hydrargyro; proinde nil mirum, &longs;i globus non a&longs;cendat. </s> |
| | <s id="s.000151">Quod <lb/>&longs;i aëre exclu&longs;o locum illum impleveris hydrargyro, & ebur­<lb/>neum globum ita foramini aptaveris, ut illi exqui&longs;itè congruat; <lb/>&longs;i in &longs;uperinfu&longs;o hydrargyro globus non a&longs;cendat, indicio e&longs;t <lb/>ita globum e&longs;&longs;e foramini infixum, ut neque valeat elevari à &longs;ub­<lb/>jecto hydrargyro in &longs;caphij formam per vim excavato: neque <lb/>enim facilè mihi per&longs;uadebis &longs;pecificarum gravitatum diffe­<lb/>rentiam exigere, ut hemi&longs;phærium integrum præcisè extet: |
| | <pb n="11" xlink:href="017/01/027.jpg"/>præter quam quod &longs;i non valebat &longs;ubjectum aërem di&longs;trahere, <lb/>multò minùs id in hydrargyro præ&longs;tare pote&longs;t, ut vacuum <lb/>evitetur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>At, inquis, fi&longs;tulam quadricubitalem &longs;piritu vini plenam <lb/>cum globulo innatante &longs;i clau&longs;eris, & inverteris deor&longs;um, <lb/>a&longs;cendet globulus &longs;patio 200 vibrationum perpendiculi; in eâ­<lb/>dem verò fi&longs;tulâ communis, & &longs;implicis aquæ plenâ a&longs;cendet <lb/>&longs;ubduplo tempore 100 vibrationum. </s><s>Cur hoc? </s><s>ni&longs;i quia aqua <lb/>ut pote gravior validiùs extrudit globulum, quàm &longs;piritus vini. </s><lb/><s>Nihilominus: &longs;i gravia in levibus magis gravitant, & velociùs <lb/>de&longs;cendunt, quò major e&longs;t &longs;pecificarum gravitatum differen­<lb/>tia; vici&longs;&longs;im levia in gravibus magis levitant, & velociùs <lb/>a&longs;cendunt, quò major e&longs;t &longs;ecundùm &longs;peciem levitatis differen­<lb/>tia: Atqui &longs;piritus vini magis accedit ad &longs;pecificam levitatem <lb/>innatantis globuli, aqua autem magis differt; in aquâ igitur <lb/>globulus magis levitat, & velociùs a&longs;cendit, &longs;icut lapis in aëre <lb/>velociùs de&longs;cendit quàm in aqua, aut in melle. </s></p> | <s id="s.000152">At, inquis, fi&longs;tulam quadricubitalem &longs;piritu vini plenam <lb/>cum globulo innatante &longs;i clau&longs;eris, & inverteris deor&longs;um, <lb/>a&longs;cendet globulus &longs;patio 200 vibrationum perpendiculi; in eâ­<lb/>dem verò fi&longs;tulâ communis, & &longs;implicis aquæ plenâ a&longs;cendet <lb/>&longs;ubduplo tempore 100 vibrationum. </s> |
| | <s id="s.000153">Cur hoc? </s> |
| | <s id="s.000154">ni&longs;i quia aqua <lb/>ut pote gravior validiùs extrudit globulum, quàm &longs;piritus vini. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000155">Nihilominus: &longs;i gravia in levibus magis gravitant, & velociùs <lb/>de&longs;cendunt, quò major e&longs;t &longs;pecificarum gravitatum differen­<lb/>tia; vici&longs;&longs;im levia in gravibus magis levitant, & velociùs <lb/>a&longs;cendunt, quò major e&longs;t &longs;ecundùm &longs;peciem levitatis differen­<lb/>tia: Atqui &longs;piritus vini magis accedit ad &longs;pecificam levitatem <lb/>innatantis globuli, aqua autem magis differt; in aquâ igitur <lb/>globulus magis levitat, & velociùs a&longs;cendit, &longs;icut lapis in aëre <lb/>velociùs de&longs;cendit quàm in aqua, aut in melle. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Addis iterum. </s><s>Vitreo va&longs;culo, cui longior fi&longs;tula adhæreat, <lb/>fomitem cum filo &longs;ulphurato ope fili ferrei ingere, ut vitrum <lb/>tangat: totum imple hydrargyro, & conver&longs;o deor&longs;um o&longs;culo <lb/>de&longs;cendit hydrargyrus; atque &longs;ub&longs;i&longs;tit in altitudine cubiti, & <lb/>quadrantis: admotâ lucernâ vitrarij vitrum calefiat, ut fomes <lb/>cum filo &longs;ulphurato accendatur: fumus de&longs;cendit, nec ni&longs;i <lb/>aperto &longs;uperiore va&longs;is o&longs;culo a&longs;cendit, aëre videlicet &longs;ubeunte, <lb/>à quo extrudatur &longs;ur&longs;um. </s><s>Nego fumum ab aëre &longs;ur&longs;um extru­<lb/>di, &longs;ed qui gravior &longs;piritu raro mercurij in illo de&longs;cendebat, <lb/>ubi aërem tangit, ut pote levior in illo a&longs;cendit. </s></p> | <s id="s.000156">Addis iterum. </s> |
| | <s id="s.000157">Vitreo va&longs;culo, cui longior fi&longs;tula adhæreat, <lb/>fomitem cum filo &longs;ulphurato ope fili ferrei ingere, ut vitrum <lb/>tangat: totum imple hydrargyro, & conver&longs;o deor&longs;um o&longs;culo <lb/>de&longs;cendit hydrargyrus; atque &longs;ub&longs;i&longs;tit in altitudine cubiti, & <lb/>quadrantis: admotâ lucernâ vitrarij vitrum calefiat, ut fomes <lb/>cum filo &longs;ulphurato accendatur: fumus de&longs;cendit, nec ni&longs;i <lb/>aperto &longs;uperiore va&longs;is o&longs;culo a&longs;cendit, aëre videlicet &longs;ubeunte, <lb/>à quo extrudatur &longs;ur&longs;um. </s> |
| | <s id="s.000158">Nego fumum ab aëre &longs;ur&longs;um extru­<lb/>di, &longs;ed qui gravior &longs;piritu raro mercurij in illo de&longs;cendebat, <lb/>ubi aërem tangit, ut pote levior in illo a&longs;cendit. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Non au&longs;im tamen in lapide, qui gravitatem in aquâ & aëre, <lb/>levitatem in mercurio, aut plumbo liquente obtinet, duplicem <lb/>&longs;tatuere virtutem, quarum altera &longs;ur&longs;um, altera deor&longs;um con­<lb/>nitatur: Cum enim impetus motum efficiens (ut infrà con&longs;ta­<lb/>bit) eju&longs;dem naturæ &longs;it, in quamcunque demum orbis plagam <lb/>dirigatur motus; &longs;atis video ab uno eodemque principio, pro <lb/>variâ contigui corporis conditione, a&longs;cen&longs;um, de&longs;censúmve <lb/>prodire po&longs;&longs;e. </s><s>Quandoquidem motus, qui in eadem lineâ per­<lb/>ficitur, &longs;imiles planè includit ubicationes &longs;ucce&longs;&longs;ivè acqui&longs;i­<lb/>tas, &longs;ivè a&longs;cen&longs;us &longs;it, &longs;ivè de&longs;cen&longs;us, ordine tantùm in earum <lb/>adeptione, commutato. </s><s>Quare cum a&longs;cen&longs;us à de&longs;cen&longs;u hoc | <s id="s.000159">Non au&longs;im tamen in lapide, qui gravitatem in aquâ & aëre, <lb/>levitatem in mercurio, aut plumbo liquente obtinet, duplicem <lb/>&longs;tatuere virtutem, quarum altera &longs;ur&longs;um, altera deor&longs;um con­<lb/>nitatur: Cum enim impetus motum efficiens (ut infrà con&longs;ta­<lb/>bit) eju&longs;dem naturæ &longs;it, in quamcunque demum orbis plagam <lb/>dirigatur motus; &longs;atis video ab uno eodemque principio, pro <lb/>variâ contigui corporis conditione, a&longs;cen&longs;um, de&longs;censúmve <lb/>prodire po&longs;&longs;e. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/028.jpg" n="12"/>uno differat, quòd quam ubicationem lapis demùm obtineret <lb/>po&longs;t alias propè finem motûs, &longs;i fui&longs;&longs;et centro propior quàm <lb/>mercurius, eam acquirat &longs;ub initium motûs ante alias, &longs;i in <lb/>mercurij locum aër aut aqua &longs;urrogetur centro vicinior quàm <lb/>lapis: ad ordinem hunc permutandum non videtur nece&longs;&longs;aria <lb/>virtutis motricis di&longs;&longs;imilitudo; nihil quippe producitur di&longs;&longs;imi­<lb/>le. </s><s>Sed &longs;i quis &longs;ufficere dicat conditionum varietatem, nihil <lb/>ab&longs;onum fortè loquatur: debuit enim una virtus activa in &longs;ui <lb/>effectus productione non uni tantùm conditioni alligari, &longs;ed pro <lb/>earum varietate modum quoque operandi mutare po&longs;&longs;e, modò <lb/>præ&longs;titutos fines, quoad &longs;ub&longs;tantiam, non tran&longs;iliret. </s></p> | <s id="s.000160">Quandoquidem motus, qui in eadem lineâ per­<lb/>ficitur, &longs;imiles planè includit ubicationes &longs;ucce&longs;&longs;ivè acqui&longs;i­<lb/>tas, &longs;ivè a&longs;cen&longs;us &longs;it, &longs;ivè de&longs;cen&longs;us, ordine tantùm in earum <lb/>adeptione, commutato. </s> |
| | <s id="s.000161">Quare cum a&longs;cen&longs;us à de&longs;cen&longs;u hoc |
| | <pb n="12" xlink:href="017/01/028.jpg"/>uno differat, quòd quam ubicationem lapis demùm obtineret <lb/>po&longs;t alias propè finem motûs, &longs;i fui&longs;&longs;et centro propior quàm <lb/>mercurius, eam acquirat &longs;ub initium motûs ante alias, &longs;i in <lb/>mercurij locum aër aut aqua &longs;urrogetur centro vicinior quàm <lb/>lapis: ad ordinem hunc permutandum non videtur nece&longs;&longs;aria <lb/>virtutis motricis di&longs;&longs;imilitudo; nihil quippe producitur di&longs;&longs;imi­<lb/>le. </s> |
| | <s id="s.000162">Sed &longs;i quis &longs;ufficere dicat conditionum varietatem, nihil <lb/>ab&longs;onum fortè loquatur: debuit enim una virtus activa in &longs;ui <lb/>effectus productione non uni tantùm conditioni alligari, &longs;ed pro <lb/>earum varietate modum quoque operandi mutare po&longs;&longs;e, modò <lb/>præ&longs;titutos fines, quoad &longs;ub&longs;tantiam, non tran&longs;iliret. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Neque arbitror hoc tantùm &longs;en&longs;u negatam ab aliquibus levi­<lb/>tatem po&longs;itivam; potui&longs;&longs;ent enim æquè negare gravitatem, ad­<lb/>mi&longs;&longs;a &longs;olùm potentia motrice. </s><s>Sed &longs;i vis i&longs;ta &longs;e movendi deor­<lb/>&longs;um gravitas po&longs;itiva dicenda e&longs;t, cùm eadem &longs;it virtus &longs;e mo­<lb/>vendi &longs;ursùm, cur levitas po&longs;itiva non fuerit? </s><s>Qui enim levita­<lb/>tem à gravitate &longs;ejunctam negat, non illicò levitatem expun­<lb/>git: quemadmodum Angelos intelligentiâ aut voluntate dimi­<lb/>nutos non a&longs;&longs;erunt ij, qui vitalium facultatum di&longs;tinctionem <lb/>non agno&longs;cunt. </s><s>Nullum igitur corpus &longs;impliciter, & ab&longs;olutè <lb/>grave dicendum e&longs;t, ni&longs;i quod cæteris omnibus ita petat &longs;ube&longs;&longs;e, <lb/>ut nequeat raritatem a&longs;&longs;umere, vi cujus evadat levius corpore <lb/>&longs;imili quidem &longs;ecundùm naturam, di&longs;&longs;imilis tamen raritatis: <lb/>nullum &longs;impliciter, & ab&longs;olutè leve, ni&longs;i quod ita exigat extre­<lb/>mam orbis laciniam occupare, ut nunquam con&longs;tipari po&longs;&longs;it, ac <lb/>fieri gravius proximo corpore rariore. </s><s>Reliqua omnia non ni&longs;i <lb/>comparatè gravia, aut levia dici po&longs;&longs;unt: &longs;ic plumbum grave e&longs;t <lb/>in aëre, grave in aqua, at pariter leve in mercurio, leve &longs;i cum <lb/>auro conferatur. </s></p> | <s id="s.000163">Neque arbitror hoc tantùm &longs;en&longs;u negatam ab aliquibus levi­<lb/>tatem po&longs;itivam; potui&longs;&longs;ent enim æquè negare gravitatem, ad­<lb/>mi&longs;&longs;a &longs;olùm potentia motrice. </s> |
| | <s id="s.000164">Sed &longs;i vis i&longs;ta &longs;e movendi deor­<lb/>&longs;um gravitas po&longs;itiva dicenda e&longs;t, cùm eadem &longs;it virtus &longs;e mo­<lb/>vendi &longs;ursùm, cur levitas po&longs;itiva non fuerit? </s> |
| | <s id="s.000165">Qui enim levita­<lb/>tem à gravitate &longs;ejunctam negat, non illicò levitatem expun­<lb/>git: quemadmodum Angelos intelligentiâ aut voluntate dimi­<lb/>nutos non a&longs;&longs;erunt ij, qui vitalium facultatum di&longs;tinctionem <lb/>non agno&longs;cunt. </s> |
| | <s id="s.000166">Nullum igitur corpus &longs;impliciter, & ab&longs;olutè <lb/>grave dicendum e&longs;t, ni&longs;i quod cæteris omnibus ita petat &longs;ube&longs;&longs;e, <lb/>ut nequeat raritatem a&longs;&longs;umere, vi cujus evadat levius corpore <lb/>&longs;imili quidem &longs;ecundùm naturam, di&longs;&longs;imilis tamen raritatis: <lb/>nullum &longs;impliciter, & ab&longs;olutè leve, ni&longs;i quod ita exigat extre­<lb/>mam orbis laciniam occupare, ut nunquam con&longs;tipari po&longs;&longs;it, ac <lb/>fieri gravius proximo corpore rariore. </s> |
| | <s id="s.000167">Reliqua omnia non ni&longs;i <lb/>comparatè gravia, aut levia dici po&longs;&longs;unt: &longs;ic plumbum grave e&longs;t <lb/>in aëre, grave in aqua, at pariter leve in mercurio, leve &longs;i cum <lb/>auro conferatur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hinc corpus in loco &longs;ibi debito con&longs;titutum, sèque ibi con­<lb/>&longs;ervans (extra tamen &longs;phæræ centrum, nec in extimâ orbis ele­<lb/>mentaris &longs;uperficie) ob idip&longs;um, quia ob&longs;i&longs;tit non tantùm, ne <lb/>infra &longs;ubjectum corpus deprimatur, verùm etiam, ne in locum <lb/>&longs;uperioris attollatur, & levitare &longs;imul dicendum e&longs;t, & gravi­<lb/>tare. </s><s>At &longs;i in alienum locum transferatur, quia in medio levio­<lb/>re ita repugnat a&longs;cen&longs;ui, ut petat de&longs;cendere, &longs;olùm gravitat; <lb/>quia verò in graviore ita depre&longs;&longs;ioni reluctatur, ut exigat ad <lb/>&longs;uperiora evadere, &longs;olùm levitat. </s><s>Quod &longs;i corpora huju&longs;modi | <s id="s.000168">Hinc corpus in loco &longs;ibi debito con&longs;titutum, sèque ibi con­<lb/>&longs;ervans (extra tamen &longs;phæræ centrum, nec in extimâ orbis ele­<lb/>mentaris &longs;uperficie) ob idip&longs;um, quia ob&longs;i&longs;tit non tantùm, ne <lb/>infra &longs;ubjectum corpus deprimatur, verùm etiam, ne in locum <lb/>&longs;uperioris attollatur, & levitare &longs;imul dicendum e&longs;t, & gravi­<lb/>tare. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/029.jpg" n="13"/>in actu &longs;ecundo gravitare aut levitare tunc &longs;olùm dixeris, quan­<lb/>do illa in locum non &longs;uum tran&longs;lata aut de&longs;cendere expetunt, <lb/>aut a&longs;cendere, vel re etiam ipsâ de&longs;cendunt, aut a&longs;cendunt, <lb/>non admodum repugnabo; modò conatum illum, quo &longs;e &longs;uo <lb/>tutantur in loco, gravitationem, & levitationem &longs;altem in actu <lb/>primo, aut pariter a&longs;&longs;eras, aut pariter neges. </s></p> | <s id="s.000169">At &longs;i in alienum locum transferatur, quia in medio levio­<lb/>re ita repugnat a&longs;cen&longs;ui, ut petat de&longs;cendere, &longs;olùm gravitat; <lb/>quia verò in graviore ita depre&longs;&longs;ioni reluctatur, ut exigat ad <lb/>&longs;uperiora evadere, &longs;olùm levitat. </s> |
| | <s id="s.000170">Quod &longs;i corpora huju&longs;modi |
| | <pb n="13" xlink:href="017/01/029.jpg"/>in actu &longs;ecundo gravitare aut levitare tunc &longs;olùm dixeris, quan­<lb/>do illa in locum non &longs;uum tran&longs;lata aut de&longs;cendere expetunt, <lb/>aut a&longs;cendere, vel re etiam ipsâ de&longs;cendunt, aut a&longs;cendunt, <lb/>non admodum repugnabo; modò conatum illum, quo &longs;e &longs;uo <lb/>tutantur in loco, gravitationem, & levitationem &longs;altem in actu <lb/>primo, aut pariter a&longs;&longs;eras, aut pariter neges. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Porrò motus omnis gravium, & levium &longs;icut in vacuo exer­<lb/>ceri non pote&longs;t (ut in <emph type="italics"/>Vacuo Pro&longs;cripto cap.<emph.end type="italics"/>2. <emph type="italics"/>num.<emph.end type="italics"/>9. o&longs;tendi) ita <lb/>in medio fit, vel tardiùs, vel citiùs, tùm pro majori vel minori <lb/>ip&longs;ius medij re&longs;i&longs;tentia ad &longs;ci&longs;&longs;ionem partium magis, vel minùs <lb/>connexarum, tùm comparatâ gravitate &longs;eu levitate mobilis <lb/>cum levitate &longs;eu gravitate medij. </s><s>Hinc e&longs;t gravibus minus <lb/>re&longs;i&longs;tere leviora, magis verò, quæ minùs levia, cæteris pari­<lb/>bus: &longs;ic aër minùs re&longs;i&longs;tit lapidi cadenti, quàm &longs;i idem lapis in­<lb/>ciperet moveri in aquâ, quæ minùs levis e&longs;t, quàm aër. </s><lb/><s>Ex oppo&longs;ito autem levibus graviora minùs re&longs;i&longs;tunt, quæ au­<lb/>tem minùs gravia, magis re&longs;i&longs;tunt: &longs;ic exhalatio ex fundo <lb/>aquæ, in vitreâ phialâ ad ignem expo&longs;itâ, per aquam a&longs;cendit <lb/>velociùs, quàm deinde extra aquam po&longs;ita a&longs;cendat in aëre, <lb/>ubi fumeam naturam induerit. </s><s>Unde patet non adeò &longs;olidum <lb/>ab aliquibus ex hoc experimento &longs;umi argumentum negandi <lb/>po&longs;itivam levitatem. </s><s>Quæ enim de gravibus ex comparatione <lb/>cum levibus dicuntur, ea de levibus, proportione &longs;ervatâ, di­<lb/>cenda &longs;unt, &longs;i cum gravibus conferantur. </s><s>Cur autem gravibus <lb/>leviora, levibus graviora minùs re&longs;i&longs;tant, ratio e&longs;t, quia mo­<lb/>bile movetur in medio propter di&longs;&longs;imilitudinem; nam &longs;i corpus <lb/>contiguum e&longs;&longs;et, &longs;imile non moveretur; quando igitur major <lb/>e&longs;t di&longs;&longs;imilitudo, debet velociùs moveri, &longs;egniùs autem, & len­<lb/>tiùs, quò propiùs abe&longs;t à &longs;imilitudine, donec in &longs;imili demum <lb/>quie&longs;cat. </s></p> | <s id="s.000171">Porrò motus omnis gravium, & levium &longs;icut in vacuo exer­<lb/>ceri non pote&longs;t (ut in <emph type="italics"/>Vacuo Pro&longs;cripto cap.<emph.end type="italics"/>2. <emph type="italics"/>num.<emph.end type="italics"/>9. o&longs;tendi) ita <lb/>in medio fit, vel tardiùs, vel citiùs, tùm pro majori vel minori <lb/>ip&longs;ius medij re&longs;i&longs;tentia ad &longs;ci&longs;&longs;ionem partium magis, vel minùs <lb/>connexarum, tùm comparatâ gravitate &longs;eu levitate mobilis <lb/>cum levitate &longs;eu gravitate medij. </s> |
| | <s id="s.000172">Hinc e&longs;t gravibus minus <lb/>re&longs;i&longs;tere leviora, magis verò, quæ minùs levia, cæteris pari­<lb/>bus: &longs;ic aër minùs re&longs;i&longs;tit lapidi cadenti, quàm &longs;i idem lapis in­<lb/>ciperet moveri in aquâ, quæ minùs levis e&longs;t, quàm aër. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000173">Ex oppo&longs;ito autem levibus graviora minùs re&longs;i&longs;tunt, quæ au­<lb/>tem minùs gravia, magis re&longs;i&longs;tunt: &longs;ic exhalatio ex fundo <lb/>aquæ, in vitreâ phialâ ad ignem expo&longs;itâ, per aquam a&longs;cendit <lb/>velociùs, quàm deinde extra aquam po&longs;ita a&longs;cendat in aëre, <lb/>ubi fumeam naturam induerit. </s> |
| | <s id="s.000174">Unde patet non adeò &longs;olidum <lb/>ab aliquibus ex hoc experimento &longs;umi argumentum negandi <lb/>po&longs;itivam levitatem. </s> |
| | <s id="s.000175">Quæ enim de gravibus ex comparatione <lb/>cum levibus dicuntur, ea de levibus, proportione &longs;ervatâ, di­<lb/>cenda &longs;unt, &longs;i cum gravibus conferantur. </s> |
| | <s id="s.000176">Cur autem gravibus <lb/>leviora, levibus graviora minùs re&longs;i&longs;tant, ratio e&longs;t, quia mo­<lb/>bile movetur in medio propter di&longs;&longs;imilitudinem; nam &longs;i corpus <lb/>contiguum e&longs;&longs;et, &longs;imile non moveretur; quando igitur major <lb/>e&longs;t di&longs;&longs;imilitudo, debet velociùs moveri, &longs;egniùs autem, & len­<lb/>tiùs, quò propiùs abe&longs;t à &longs;imilitudine, donec in &longs;imili demum <lb/>quie&longs;cat. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>E&longs;t itaque in corporibus gravitas, & levitas, vi cujus motus ali­<lb/>quos juxta naturæ propen&longs;ionem perficiunt, ut certo denique in <lb/>loco con&longs;i&longs;tant, eju&longs;demque vi re&longs;i&longs;tunt, ne oppo&longs;itis motibus <lb/>cieantur, & à &longs;uæ quietis loco avellantur. </s><s>Quamvis autem <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <lb/>maneat gravitas aut levitas, non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> tamen e&longs;t &longs;emper <expan abbr="momentũ">momentum</expan> <lb/>(Græcis <foreign lang="greek"><gap/>ph</foreign>) hoc e&longs;t actualis ad motum inclinatio, dum in actio­<lb/>ne e&longs;t; hæc enim, ut infra patebit, ut plurimum ex po&longs;itione, & <lb/>&longs;itu mutatur, vel comparatè ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, in quo perficitur motus. | <s id="s.000177">E&longs;t itaque in corporibus gravitas, & levitas, vi cujus motus ali­<lb/>quos juxta naturæ propen&longs;ionem perficiunt, ut certo denique in <lb/>loco con&longs;i&longs;tant, eju&longs;demque vi re&longs;i&longs;tunt, ne oppo&longs;itis motibus <lb/>cieantur, & à &longs;uæ quietis loco avellantur. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/030.jpg" n="14"/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000178">Quamvis autem <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <lb/>maneat gravitas aut levitas, non <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> tamen e&longs;t &longs;emper <expan abbr="momentũ">momentum</expan> <lb/>(Græcis <foreign lang="greek"><gap/>ph</foreign>) hoc e&longs;t actualis ad motum inclinatio, dum in actio­<lb/>ne e&longs;t; hæc enim, ut infra patebit, ut plurimum ex po&longs;itione, & <lb/>&longs;itu mutatur, vel comparatè ad <expan abbr="mediũ">medium</expan>, in quo perficitur motus. |
| | <pb n="14" xlink:href="017/01/030.jpg"/> </s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT III.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000179"><emph type="center"/>CAPUT III.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid &longs;it centrum gravitatis, & linea directionis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000180"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid &longs;it centrum gravitatis, & linea directionis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QUamvis non minùs levitate, quàm gravitate prædita &longs;int <lb/>corpora, quia tamen frequentiùs gravitatem vincere co­<lb/>namur, quàm levitatem; ideò illa poti&longs;&longs;imùm cadit &longs;ub con­<lb/>templationem &longs;cie&ngrave;tiæ Machinalis: vix enim aliquando con­<lb/>tingere poterit, ut opus &longs;it infra aquam corpus aliquod leve <lb/>per vim deprimere. </s><s>Hinc factum e&longs;t, ut de &longs;olo gravitatis cen­<lb/>tro &longs;ermo communiter &longs;it, levitatis autem centrum &longs;ilentio <lb/>obvolvatur: quia nimirùm quæ de gravitate de&longs;cendente ex­<lb/>plicantur, ea de levitate a&longs;cendente, pro rata portione, dicta <lb/>facile intelliguntur. </s></p> | <s id="s.000181">QUamvis non minùs levitate, quàm gravitate prædita &longs;int <lb/>corpora, quia tamen frequentiùs gravitatem vincere co­<lb/>namur, quàm levitatem; ideò illa poti&longs;&longs;imùm cadit &longs;ub con­<lb/>templationem &longs;cie&ngrave;tiæ Machinalis: vix enim aliquando con­<lb/>tingere poterit, ut opus &longs;it infra aquam corpus aliquod leve <lb/>per vim deprimere. </s> |
| | <s id="s.000182">Hinc factum e&longs;t, ut de &longs;olo gravitatis cen­<lb/>tro &longs;ermo communiter &longs;it, levitatis autem centrum &longs;ilentio <lb/>obvolvatur: quia nimirùm quæ de gravitate de&longs;cendente ex­<lb/>plicantur, ea de levitate a&longs;cendente, pro rata portione, dicta <lb/>facile intelliguntur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ad centrum terræ (quod & centrum gravium ac levium <lb/>dicimus) properant corpora quæcumque gravia in medio le­<lb/>viore con&longs;tituta &longs;ibi redduntur, ut motus &longs;uos perficiant. </s><s>Quo­<lb/>niam verò natura finem propo&longs;itum per media, quæ pote&longs;t, bre­<lb/>vi&longs;&longs;ima pro&longs;equitur, ambages, & diverticula fugiens; mo­<lb/>ventur per lineam rectam, ut pote brevi&longs;&longs;imam, ni&longs;i externo <lb/>aliquo impedimento cogantur à rectitudine deflectere: Hæc <lb/>autem recta linea intelligi debet ex terræ centro ducta ad cor­<lb/>pus ip&longs;um, quod movetur; ac proinde tùm in &longs;phæricam &longs;u­<lb/> | <s id="s.000183">Ad centrum terræ (quod & centrum gravium ac levium <lb/>dicimus) properant corpora quæcumque gravia in medio le­<lb/>viore con&longs;tituta &longs;ibi redduntur, ut motus &longs;uos perficiant. </s> |
| <figure id="id.017.01.030.1.jpg" xlink:href="017/01/030/1.jpg"/><lb/>perficiem, tùm in planum Horizon­<lb/>tis ad perpendiculum cadit. </s><s>Sed quia <lb/>corpus, quod deor&longs;um contendit, <lb/>plures habet partes, quibus con&longs;tat, <lb/>&longs;ingulas &longs;uâ gravitate præditas, lineæ <lb/>verò à &longs;ingulis hi&longs;ce partibus exeun­<lb/>tes in terræ centro concurrunt; fieri <lb/>non pote&longs;t, ut &longs;ervatâ corporis figu­<lb/>râ, atque continuo partium nexu non <lb/>di&longs;&longs;oluto, per rectam &longs;uam lineam ad <lb/>centrum ductam unaquæque pars <lb/>de&longs;cendat. </s><s>Si enim parallelepipe­<lb/>dum AB in aëre dimittatur, ut &longs;pon- | <s id="s.000184">Quo­<lb/>niam verò natura finem propo&longs;itum per media, quæ pote&longs;t, bre­<lb/>vi&longs;&longs;ima pro&longs;equitur, ambages, & diverticula fugiens; mo­<lb/>ventur per lineam rectam, ut pote brevi&longs;&longs;imam, ni&longs;i externo <lb/>aliquo impedimento cogantur à rectitudine deflectere: Hæc <lb/>autem recta linea intelligi debet ex terræ centro ducta ad cor­<lb/>pus ip&longs;um, quod movetur; ac proinde tùm in &longs;phæricam &longs;u­<lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/031.jpg" n="15"/>te &longs;ua de&longs;cendat, fieri non pote&longs;t, ut A rectam AC percur­<lb/>rat, quin oppo&longs;ituni extremum B à recta BC longi&longs;&longs;ime rece­<lb/>dat, & contra: utramque verò extremitatem &longs;imul A & B <lb/>rectâ in centrum C tendere non po&longs;&longs;e e&longs;t manife&longs;tum: Quare <lb/>cum &longs;ibi invicem ob&longs;i&longs;tant æqualiter, ob gravitatis æqualita­<lb/>tem, eas ex perpendicularibus AC, BC æqualiter &longs;ecedere <lb/>oportet ad latera, atque parallelas BE, AF de&longs;cendendo de&longs;­<lb/>cribere. </s><s>Eadem e&longs;t ratio de cæteris partibus æquali intervallo <lb/>&longs;ejunctis à medio D; omnes enim à &longs;uis perpendiculis rece­<lb/>dunt, præter punctum medium D, cujus perpendicularis <lb/>DC parallela e&longs;t lineis à reliquis partibus in motu de&longs;criptis. </s><lb/><s>Ex omnibus itaque particulis datum grave componentibus, eæ <lb/>&longs;olùm, quæ puncto D imminent, per rectam DC in centrum <lb/>moventur; quæ tàm plano horizontis in C, quàm &longs;uperficiei <lb/>&longs;phæricæ in H perpendicularis e&longs;t; cæteræ verò parallelæ BE, <lb/>AF perpendiculares quidem in horizontem cadunt, &longs;ed &longs;phæ­<lb/>ricam &longs;uperficiem obliquè &longs;ecant. </s></p> | <figure id="id.017.01.030.1.jpg" xlink:href="017/01/030/1.jpg"/><lb/>perficiem, tùm in planum Horizon­<lb/>tis ad perpendiculum cadit. </s> |
| | <s id="s.000185">Sed quia <lb/>corpus, quod deor&longs;um contendit, <lb/>plures habet partes, quibus con&longs;tat, <lb/>&longs;ingulas &longs;uâ gravitate præditas, lineæ <lb/>verò à &longs;ingulis hi&longs;ce partibus exeun­<lb/>tes in terræ centro concurrunt; fieri <lb/>non pote&longs;t, ut &longs;ervatâ corporis figu­<lb/>râ, atque continuo partium nexu non <lb/>di&longs;&longs;oluto, per rectam &longs;uam lineam ad <lb/>centrum ductam unaquæque pars <lb/>de&longs;cendat. </s> |
| | <s id="s.000186">Si enim parallelepipe­<lb/>dum AB in aëre dimittatur, ut &longs;pon- |
| | <pb n="15" xlink:href="017/01/031.jpg"/>te &longs;ua de&longs;cendat, fieri non pote&longs;t, ut A rectam AC percur­<lb/>rat, quin oppo&longs;itum extremum B à recta BC longi&longs;&longs;ime rece­<lb/>dat, & contra: utramque verò extremitatem &longs;imul A & B <lb/>rectâ in centrum C tendere non po&longs;&longs;e e&longs;t manife&longs;tum: Quare <lb/>cum &longs;ibi invicem ob&longs;i&longs;tant æqualiter, ob gravitatis æqualita­<lb/>tem, eas ex perpendicularibus AC, BC æqualiter &longs;ecedere <lb/>oportet ad latera, atque parallelas BE, AF de&longs;cendendo de&longs;­<lb/>cribere. </s> |
| | <s id="s.000187">Eadem e&longs;t ratio de cæteris partibus æquali intervallo <lb/>&longs;ejunctis à medio D; omnes enim à &longs;uis perpendiculis rece­<lb/>dunt, præter punctum medium D, cujus perpendicularis <lb/>DC parallela e&longs;t lineis à reliquis partibus in motu de&longs;criptis. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000188">Ex omnibus itaque particulis datum grave componentibus, eæ <lb/>&longs;olùm, quæ puncto D imminent, per rectam DC in centrum <lb/>moventur; quæ tàm plano horizontis in C, quàm &longs;uperficiei <lb/>&longs;phæricæ in H perpendicularis e&longs;t; cæteræ verò parallelæ BE, <lb/>AF perpendiculares quidem in horizontem cadunt, &longs;ed &longs;phæ­<lb/>ricam &longs;uperficiem obliquè &longs;ecant. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Jam verò &longs;i eju&longs;dem parallelepipedi aliud planum AO hori­<lb/>zonti parallelum moveri versùs C intelligas, erit in eo &longs;imiliter <lb/>aliud punctum unicum, quod rectam DC percurrat; & intra <lb/>corporis &longs;oliditatem unica linea puncto illi imminens viâ eâdem <lb/>in centrum pergetnon declinans à perpendiculo: cæteræ partes, <lb/>tam quæ ad <expan abbr="dextrã">dextram</expan>, quàm quæ ad <expan abbr="levã">levam</expan>, tam quæ antè, quàm quæ <lb/>ponè, &longs;ibi mutuò adver&longs;antes à recto in <expan abbr="centrũ">centrum</expan> itinere deflectent <lb/>æqualiter. </s><s>Cum itaque, in priori po&longs;itione, linea puncto D <lb/>imminens, e&longs;&longs;et in communi &longs;ectione planorum, quorum alte­<lb/>rum partes dextras à &longs;ini&longs;tris, alterum anteriores à po&longs;terioribus <lb/>æqualiter &longs;ecernebat; in &longs;ecundâ autem po&longs;itione linea à per­<lb/>pendiculo non recedens &longs;it quoquè in duorum planorum com­<lb/>muni &longs;ectione, quibus pariter corporis gravitas in æquas tribui­<lb/>tur partes; unum verò ex planis &longs;ecantibus &longs;it utrique po&longs;itioni <lb/>commune; unicum e&longs;t punctum tribus planis commune, in quo <lb/>binorum planorum &longs;ectiones &longs;e invicem &longs;ecant, & &longs;it ex. gr. <lb/>punctum I; quod unicum rectâ pergit in centrum C, quemcum­<lb/>que tandem &longs;itum in motu obtineat corpus datum AB, ip&longs;um <lb/>enim e&longs;t duabus illis lineis commune, quæ in &longs;ingulis po&longs;itioni­<lb/>bus ad &longs;ui perpendiculi latera non recedunt: cætera illarum li­<lb/>nearum puncta, mutatâ po&longs;itione corporis, lineam quoque mo­<lb/>tûs mutant. </s></p> | <s id="s.000189">Jam verò &longs;i eju&longs;dem parallelepipedi aliud planum AO hori­<lb/>zonti parallelum moveri versùs C intelligas, erit in eo &longs;imiliter <lb/>aliud punctum unicum, quod rectam DC percurrat; & intra <lb/>corporis &longs;oliditatem unica linea puncto illi imminens viâ eâdem <lb/>in centrum perget non declinans à perpendiculo: cæteræ partes, <lb/>tam quæ ad <expan abbr="dextrã">dextram</expan>, quàm quæ ad <expan abbr="levã">levam</expan>, tam quæ antè, quàm quæ <lb/>ponè, &longs;ibi mutuò adver&longs;antes à recto in <expan abbr="centrũ">centrum</expan> itinere deflectent <lb/>æqualiter. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/032.jpg" n="16"/> | <s id="s.000190">Cum itaque, in priori po&longs;itione, linea puncto D <lb/>imminens, e&longs;&longs;et in communi &longs;ectione planorum, quorum alte­<lb/>rum partes dextras à &longs;ini&longs;tris, alterum anteriores à po&longs;terioribus <lb/>æqualiter &longs;ecernebat; in &longs;ecundâ autem po&longs;itione linea à per­<lb/>pendiculo non recedens &longs;it quoquè in duorum planorum com­<lb/>muni &longs;ectione, quibus pariter corporis gravitas in æquas tribui­<lb/>tur partes; unum verò ex planis &longs;ecantibus &longs;it utrique po&longs;itioni <lb/>commune; unicum e&longs;t punctum tribus planis commune, in quo <lb/>binorum planorum &longs;ectiones &longs;e invicem &longs;ecant, & &longs;it ex. gr. <lb/>punctum I; quod unicum rectâ pergit in centrum C, quemcum­<lb/>que tandem &longs;itum in motu obtineat corpus datum AB, ip&longs;um <lb/>enim e&longs;t duabus illis lineis commune, quæ in &longs;ingulis po&longs;itioni­<lb/>bus ad &longs;ui perpendiculi latera non recedunt: cætera illarum li­<lb/>nearum puncta, mutatâ po&longs;itione corporis, lineam quoque mo­<lb/>tûs mutant. </s> |
| | </p> |
| | <pb n="16" xlink:href="017/01/032.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Illud itaquè punctum in quocumque corpore gravi, quod <lb/>&longs;emper in motu de&longs;cribit lineam rectà in terræ centrum <lb/>ductam, dicitur <emph type="italics"/>Centrum Gravitatis<emph.end type="italics"/>; & linea, quæ centrum <lb/>gravitatis conjungit cum terræ centro, <emph type="italics"/>Linea directionis<emph.end type="italics"/> dicitur; <lb/>&longs;ecundùm quam videlicet dirigitur motus, & dimentienda e&longs;t <lb/>corporis à centro terræ di&longs;tantia, &longs;i quatenus grave con&longs;idere­<lb/>tur. </s><s>Porrò punctum I centrum gravitatis dicitur, quia centri <lb/>nomen tribuitur puncto, quod e&longs;t medium: & quemadmodum <lb/>magnitudinis alicujus centrum vocatur punctum illud, quod <lb/>æquales magnitudines circun&longs;tant, &longs;i partes, quæ ex adver&longs;o <lb/>&longs;unt, accipiantur; ita in gravibus centrum gravitatis dicitur, <lb/>quod æquales gravitates, vel æqualia gravitatum momenta cir­<lb/>cun&longs;tant. </s><s>Quod &longs;i punctum I non haberet hinc, & hinc æqua­<lb/>les gravitatum vires, ab alterutrâ parte præ&longs;tante viribus pro­<lb/>pelleretur in latus extra lineam directionis, à quâ nunquam re­<lb/>cedit, &longs;i liberè moveatur. </s><s>Cave tamen, ne partium æqualita­<lb/>tem dimetiaris linearum longitudine à céntro gravitatis exeun­<lb/>tium, ita ut &longs;ingulas lineas æqualiter dividendas putes; &longs;ed to­<lb/>tum corpus debet intelligi divi&longs;um bifariam à plano per cen­<lb/>trum gravitatis ip&longs;ius corporis, & per centrum gravium ac le­<lb/>vium tran&longs;eunte, ita ut &longs;i planum à dextrâ in &longs;ini&longs;tram ductum <lb/>&longs;ecernat partes anteriores à po&longs;terioribus, æqualia &longs;int gravita­<lb/>tum momenta antè, & ponè; &longs;i aliud planum per eandem di­<lb/>rectionis lineam ductum partes dextras à &longs;ini&longs;tris di&longs;tinguat pa­<lb/>ria &longs;imiliter hinc & hinc gravitatum momenta relinquat. </s></p> | <s id="s.000191">Illud itaquè punctum in quocumque corpore gravi, quod <lb/>&longs;emper in motu de&longs;cribit lineam rectà in terræ centrum <lb/>ductam, dicitur <emph type="italics"/>Centrum Gravitatis<emph.end type="italics"/>; & linea, quæ centrum <lb/>gravitatis conjungit cum terræ centro, <emph type="italics"/>Linea directionis<emph.end type="italics"/> dicitur; <lb/>&longs;ecundùm quam videlicet dirigitur motus, & dimentienda e&longs;t <lb/>corporis à centro terræ di&longs;tantia, &longs;i quatenus grave con&longs;idere­<lb/>tur. </s> |
| | <s id="s.000192">Porrò punctum I centrum gravitatis dicitur, quia centri <lb/>nomen tribuitur puncto, quod e&longs;t medium: & quemadmodum <lb/>magnitudinis alicujus centrum vocatur punctum illud, quod <lb/>æquales magnitudines circun&longs;tant, &longs;i partes, quæ ex adver&longs;o <lb/>&longs;unt, accipiantur; ita in gravibus centrum gravitatis dicitur, <lb/>quod æquales gravitates, vel æqualia gravitatum momenta cir­<lb/>cun&longs;tant. </s> |
| | <s id="s.000193">Quod &longs;i punctum I non haberet hinc, & hinc æqua­<lb/>les gravitatum vires, ab alterutrâ parte præ&longs;tante viribus pro­<lb/>pelleretur in latus extra lineam directionis, à quâ nunquam re­<lb/>cedit, &longs;i liberè moveatur. </s> |
| | <s id="s.000194">Cave tamen, ne partium æqualita­<lb/>tem dimetiaris linearum longitudine à céntro gravitatis exeun­<lb/>tium, ita ut &longs;ingulas lineas æqualiter dividendas putes; &longs;ed to­<lb/>tum corpus debet intelligi divi&longs;um bifariam à plano per cen­<lb/>trum gravitatis ip&longs;ius corporis, & per centrum gravium ac le­<lb/>vium tran&longs;eunte, ita ut &longs;i planum à dextrâ in &longs;ini&longs;tram ductum <lb/>&longs;ecernat partes anteriores à po&longs;terioribus, æqualia &longs;int gravita­<lb/>tum momenta antè, & ponè; &longs;i aliud planum per eandem di­<lb/>rectionis lineam ductum partes dextras à &longs;ini&longs;tris di&longs;tinguat pa­<lb/>ria &longs;imiliter hinc & hinc gravitatum momenta relinquat. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Gravitatum, inquam, momenta, non gravitates; ne locus <lb/>pateat æquivocationi; neque enim quoties æqualia &longs;unt mo­<lb/>menta, toties æquales &longs;unt gravitates hinc & hinc centrum gra­<lb/>vitatis complectentes, ut patebit ex iis, quæ de æquilibrio dice­<lb/>mus. </s><s>Unde fit in iis tantùm corporibus, quæ partibus unius eju&longs;­<lb/>demque naturæ, ac ductu perpetuo &longs;imiliter con&longs;titutis, <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, <lb/> | <s id="s.000195">Gravitatum, inquam, momenta, non gravitates; ne locus <lb/>pateat æquivocationi; neque enim quoties æqualia &longs;unt mo­<lb/>menta, toties æquales &longs;unt gravitates hinc & hinc centrum gra­<lb/>vitatis complectentes, ut patebit ex iis, quæ de æquilibrio dice­<lb/>mus. </s> |
| <figure id="id.017.01.032.1.jpg" xlink:href="017/01/032/1.jpg"/><lb/>idem e&longs;&longs;e centrum gravitatis atque magni­<lb/>tudinis; reliqua certis regulis non circum­<lb/>&longs;cripta, aut ex variis naturis compo&longs;ita, in <lb/>alio puncto, molis centrum habere, in alio, <lb/>gravitatis. </s><s>Si enim duo &longs;olida VT, cujus <lb/>centrum gravitatis, & magnitudinis R, <lb/>& MN, cujus centrum S, æqualia &longs;ecun- | <s id="s.000196">Unde fit in iis tantùm corporibus, quæ partibus unius eju&longs;­<lb/>demque naturæ, ac ductu perpetuo &longs;imiliter con&longs;titutis, <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, <lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/033.jpg" n="17"/>dùm gravitatem coagmententur, non erit centrum gravitatis <lb/>totius molis compo&longs;itæ in I, ubi planum tran&longs;iens per VN &longs;e­<lb/>cat lineam RS jungentem centra &longs;ingularum gravitatum æqua­<lb/>lium, &longs;ed erit in L, ubi recta RS bifariam dividitur: planum <lb/>autem per centrum terræ, & punctum L ductum non ita &longs;ecat <lb/>hanc molem, ut &longs;int æquales hinc, & hinc gravitates, quamvis <lb/>æqualia &longs;int gravitatum inæqualium momenta, quæ ex figuræ <lb/>po&longs;itione poti&longs;&longs;imùm pendent. </s><s>Quod &longs;i corporis VT gravitas <lb/>ad corporis MN gravitatem, eam haberet rationem, quam SI <lb/>ad IR, e&longs;&longs;et I gravitatis centrum molis compo&longs;itæ, quæ à plano <lb/>per terræ centrum, & punctum I ducto non in gravitates æqua­<lb/>les, &longs;ed in momenta æqualia divideretur; ut in loco inferiùs ex­<lb/>plicabitur. </s></p> | <figure id="id.017.01.032.1.jpg" xlink:href="017/01/032/1.jpg"/><lb/>idem e&longs;&longs;e centrum gravitatis atque magni­<lb/>tudinis; reliqua certis regulis non circum­<lb/>&longs;cripta, aut ex variis naturis compo&longs;ita, in <lb/>alio puncto, molis centrum habere, in alio, <lb/>gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000197">Si enim duo &longs;olida VT, cujus <lb/>centrum gravitatis, & magnitudinis R, <lb/>& MN, cujus centrum S, æqualia &longs;ecun- |
| | <pb n="17" xlink:href="017/01/033.jpg"/>dùm gravitatem coagmententur, non erit centrum gravitatis <lb/>totius molis compo&longs;itæ in I, ubi planum tran&longs;iens per VN &longs;e­<lb/>cat lineam RS jungentem centra &longs;ingularum gravitatum æqua­<lb/>lium, &longs;ed erit in L, ubi recta RS bifariam dividitur: planum <lb/>autem per centrum terræ, & punctum L ductum non ita &longs;ecat <lb/>hanc molem, ut &longs;int æquales hinc, & hinc gravitates, quamvis <lb/>æqualia &longs;int gravitatum inæqualium momenta, quæ ex figuræ <lb/>po&longs;itione poti&longs;&longs;imùm pendent. </s> |
| | <s id="s.000198">Quod &longs;i corporis VT gravitas <lb/>ad corporis MN gravitatem, eam haberet rationem, quam SI <lb/>ad IR, e&longs;&longs;et I gravitatis centrum molis compo&longs;itæ, quæ à plano <lb/>per terræ centrum, & punctum I ducto non in gravitates æqua­<lb/>les, &longs;ed in momenta æqualia divideretur; ut in loco inferiùs ex­<lb/>plicabitur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ob&longs;erva autem non &longs;emper centrum gravitatis e&longs;&longs;e in ip&longs;o <lb/>corpore gravi, ut patet in corporibus annularibus, aut angulos <lb/>cavos habentibus, in quibus nullum e&longs;t punctum per quod tran­<lb/>&longs;euntia plana quæcunque dividant in æquas pattes momenta <lb/>gravitatum: ita tamen e&longs;t extra corporis cavi &longs;oliditatem, ut &longs;it <lb/>intra ip&longs;am cavitatem punctum, ex quo &longs;i intelligatur annulus, <lb/>vel fru&longs;tum annulare &longs;u&longs;pendi, manet po&longs;itionem habens hori­<lb/>zonti parallelam, cum habeat æqualia hinc, & hinc gravita­<lb/>tum momenta. </s><s>Quod &longs;i corpus in cavos angulos &longs;inuatum ha­<lb/>beat particulam aliquam procurrentem, pote&longs;t contingere, ut <lb/>in illius particulæ extremo &longs;it totius molis centrum gravitatis: <lb/>&longs;ic brevioris alicujus bacilli extremitati alteri &longs;i duos cultros in­<lb/>fixeris, ut &longs;inguli cum bacillo hinc, & hinc angulum acutum <lb/>ad ea&longs;dem partes con&longs;tituant, ita inclinari po&longs;&longs;unt, ut extremo <lb/>ungue &longs;uppo&longs;ito reliquæ bacilli extremitati tota illa moles &longs;u&longs;ti­<lb/>neatur citrà periculum cadendi, cùm gravitatis centrum in illa <lb/>extremitate, intrà cavitatem, quam inclinati cultri faciunt, <lb/>æqualia habeat ex omni parte gravitatum momenta, &longs;i planum <lb/>&longs;ecans per illud tran&longs;eat. | <s id="s.000199">Ob&longs;erva autem non &longs;emper centrum gravitatis e&longs;&longs;e in ip&longs;o <lb/>corpore gravi, ut patet in corporibus annularibus, aut angulos <lb/>cavos habentibus, in quibus nullum e&longs;t punctum per quod tran­<lb/>&longs;euntia plana quæcunque dividant in æquas partes momenta <lb/>gravitatum: ita tamen e&longs;t extra corporis cavi &longs;oliditatem, ut &longs;it <lb/>intra ip&longs;am cavitatem punctum, ex quo &longs;i intelligatur annulus, <lb/>vel fru&longs;tum annulare &longs;u&longs;pendi, manet po&longs;itionem habens hori­<lb/>zonti parallelam, cum habeat æqualia hinc, & hinc gravita­<lb/>tum momenta. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/034.jpg" n="18"/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000200">Quod &longs;i corpus in cavos angulos &longs;inuatum ha­<lb/>beat particulam aliquam procurrentem, pote&longs;t contingere, ut <lb/>in illius particulæ extremo &longs;it totius molis centrum gravitatis: <lb/>&longs;ic brevioris alicujus bacilli extremitati alteri &longs;i duos cultros in­<lb/>fixeris, ut &longs;inguli cum bacillo hinc, & hinc angulum acutum <lb/>ad ea&longs;dem partes con&longs;tituant, ita inclinari po&longs;&longs;unt, ut extremo <lb/>ungue &longs;uppo&longs;ito reliquæ bacilli extremitati tota illa moles &longs;u&longs;ti­<lb/>neatur citrà periculum cadendi, cùm gravitatis centrum in illa <lb/>extremitate, intrà cavitatem, quam inclinati cultri faciunt, <lb/>æqualia habeat ex omni parte gravitatum momenta, &longs;i planum <lb/>&longs;ecans per illud tran&longs;eat. |
| | <pb n="18" xlink:href="017/01/034.jpg"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000201"><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An gravia centro vicina minùs gravitent.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000202"><emph type="center"/><emph type="italics"/>An gravia centro vicina minùs gravitent.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>COrpora non intelliguntur gravitare ni&longs;i in alieno loco; <lb/>quando &longs;cilicet corpus contiguum inter illa & centrum <lb/>terræ interjectum, quod medii rationem habere pote&longs;t, levius <lb/>e&longs;t; petit enim infra illud e&longs;&longs;e: ni&longs;um autem hunc deorsùm <lb/><emph type="italics"/>Gravitationem<emph.end type="italics"/> dicimus. </s><s>Sed quoniam ni&longs;us i&longs;te videtur idcircò <lb/>à naturâ in&longs;titutus, ut perturbatus corporum ordo re&longs;tituatur; <lb/>&longs;i ex fine ratio petenda &longs;it, &longs;atis apparet corpora gravia ćentro <lb/>terræ vicina minùs gravitare. </s><s>Quemadmodum enim quotie&longs;­<lb/>cunque aliquis à propo&longs;ito fine magis di&longs;tat, eò magis anxius <lb/>e&longs;t, atque &longs;olicitus de mediis ad illum a&longs;&longs;equendum nece&longs;&longs;ariis, <lb/>& animo æquiore toleratur modica, quàm multa violentia; ita <lb/>natura minorem ordinis debiti perturbationem &longs;entiens, &longs;i gra­<lb/>ve parùm ab&longs;it, quàm &longs;i longè abe&longs;&longs;et, à loco, ubi juxta inge­<lb/>nitam propen&longs;ionem exigit con&longs;i&longs;tere, minùs &longs;olicita e&longs;&longs;e debet <lb/>de illo re&longs;tituendo, nec adeò vehementi conatu, hoc e&longs;t gravi­<lb/>tatione, illud urgere debet in locum &longs;uum. </s></p> | <s id="s.000203">COrpora non intelliguntur gravitare ni&longs;i in alieno loco; <lb/>quando &longs;cilicet corpus contiguum inter illa & centrum <lb/>terræ interjectum, quod medii rationem habere pote&longs;t, levius <lb/>e&longs;t; petit enim infra illud e&longs;&longs;e: ni&longs;um autem hunc deorsùm <lb/><emph type="italics"/>Gravitationem<emph.end type="italics"/> dicimus. </s> |
| | <s id="s.000204">Sed quoniam ni&longs;us i&longs;te videtur idcircò <lb/>à naturâ in&longs;titutus, ut perturbatus corporum ordo re&longs;tituatur; <lb/>&longs;i ex fine ratio petenda &longs;it, &longs;atis apparet corpora gravia ćentro <lb/>terræ vicina minùs gravitare. </s> |
| | <s id="s.000205">Quemadmodum enim quotie&longs;­<lb/>cunque aliquis à propo&longs;ito fine magis di&longs;tat, eò magis anxius <lb/>e&longs;t, atque &longs;olicitus de mediis ad illum a&longs;&longs;equendum nece&longs;&longs;ariis, <lb/>& animo æquiore toleratur modica, quàm multa violentia; ita <lb/>natura minorem ordinis debiti perturbationem &longs;entiens, &longs;i gra­<lb/>ve parùm ab&longs;it, quàm &longs;i longè abe&longs;&longs;et, à loco, ubi juxta inge­<lb/>nitam propen&longs;ionem exigit con&longs;i&longs;tere, minùs &longs;olicita e&longs;&longs;e debet <lb/>de illo re&longs;tituendo, nec adeò vehementi conatu, hoc e&longs;t gravi­<lb/>tatione, illud urgere debet in locum &longs;uum. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ad hæc omnibus aperti&longs;&longs;imè liquet eò majore naturæ impe­<lb/>tu corpora deorsùm niti, quò levius e&longs;t corpus, in quo tan­<lb/>quam in medio perficiendus e&longs;t motus, &longs;i dimittantur. </s><s>Sic à <lb/>&longs;axo in aëre pendente manum deorsùm validiùs trahi &longs;enti­<lb/>mus, quàm ab eodem aquæ immer&longs;o trahatur, & multò lan­<lb/>guidiùs conatur deor&longs;um lapis in melle de&longs;cendens, quàm in <lb/>aqua; quia videlicet aqua levior e&longs;t melle, & aër levior aquâ. </s><lb/><s>Hinc e&longs;t quod, &longs;i medij partes fuerint diversâ gravitate prædi­<lb/>tæ, pars centro terræ propior etiam erit gravior; atque ideò <lb/>corpus in parte medij graviore minùs gravitabit propè centrum <lb/>terræ, quàm procul. </s><s>E&longs;&longs;e autem eju&longs;dem medij non commoti <lb/>partes graviores in imo, omnium ferè hominum &longs;en&longs;us e&longs;t: <lb/>quotus enim qui&longs;que e&longs;t, qui ne&longs;ciat mellis optimam partem <lb/>e&longs;&longs;e, quæ in va&longs;is fundo, vini quæ in medio, olei quæ in &longs;um­<lb/>mo? </s><s>id autem verum non e&longs;&longs;et, ni&longs;i liquoris eju&longs;dem partes <lb/>e&longs;&longs;ent diversâ gravitate delatæ in loca à terræ centro di&longs;pari- | <s id="s.000206">Ad hæc omnibus aperti&longs;&longs;imè liquet eò majore naturæ impe­<lb/>tu corpora deorsùm niti, quò levius e&longs;t corpus, in quo tan­<lb/>quam in medio perficiendus e&longs;t motus, &longs;i dimittantur. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/035.jpg" n="19"/>bus intervallis remota: Quia enim oleum eò perfectius e&longs;t, <lb/>quò propiùs aëris levitatem &longs;pirituum &longs;ubtilitate æmulatur, <lb/>ideò quod in &longs;ummo va&longs;e innatat, optimum e&longs;t: At vini &longs;ua­<lb/>vitas in exqui&longs;itâ &longs;ui tartari &longs;ufficienti humore diluti cum &longs;pi­<lb/>ritibus permi&longs;tione con&longs;i&longs;tens medium locum in va&longs;e exigit, <lb/>&longs;icut media e&longs;t illius gravitas inter vagantium &longs;pirituum levita­<lb/>tem, & fæculenti tartari gravitatem: Mellis demùm dulcedo <lb/>ex &longs;ui &longs;alis, &longs;eu &longs;acchari, copiâ proveniens iis partibus poti&longs;&longs;i­<lb/>mum ine&longs;t, quæ multo &longs;ale refertæ graviores quoquè &longs;unt, & <lb/>in fundo &longs;ub&longs;idunt. </s><s>Nec e&longs;t iis abroganda fides, qui in alti&longs;&longs;i­<lb/>mo mari adeò gravem aquam à &longs;e deprehen&longs;am alicubi te&longs;tan­<lb/>tur, ut &longs;upta reliquum maris fundum ambulantes ad alti&longs;&longs;i­<lb/>mam fo&longs;&longs;am venerint, in quam penetrare &longs;æpiùs irrito conatu <lb/>tentârint: his enim non ægrè fidem habeo, qui aërem in imis <lb/>vallibus cra&longs;&longs;iorem atquè graviorem, in &longs;ummis verò montibus <lb/>puriorem atque leviorem ab omnibus admitti video. </s><s>Cum ita­<lb/>que (&longs;i ex notis ad minùs nota progredi philo&longs;ophando liceat) <lb/>propè centrum gravium ac levium medij partes graviores &longs;int, <lb/>quam procul ab illo; minor e&longs;t gravitatio corporum, &longs;i centro <lb/>propiora fiant, ac quando longè ab illo remota detinebantur. </s><lb/><s>Hinc autem re&longs;ponderi pote&longs;t quærentibus, cur in fodinis lon­<lb/>gè faciliùs crudi metalli ma&longs;&longs;a moveatur, quàm in &longs;uperficie <lb/>terræ: aër &longs;cilicet profundis illis cuniculis inclu&longs;us gravior mul­<lb/>tò ac cra&longs;&longs;ior e&longs;t aëre i&longs;to, quem in&longs;piramus, atque adeò ibi <lb/>metallum minùs gravitat. </s></p> | <s id="s.000207">Sic à <lb/>&longs;axo in aëre pendente manum deorsùm validiùs trahi &longs;enti­<lb/>mus, quàm ab eodem aquæ immer&longs;o trahatur, & multò lan­<lb/>guidiùs conatur deor&longs;um lapis in melle de&longs;cendens, quàm in <lb/>aqua; quia videlicet aqua levior e&longs;t melle, & aër levior aquâ. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000208">Hinc e&longs;t quod, &longs;i medij partes fuerint diversâ gravitate prædi­<lb/>tæ, pars centro terræ propior etiam erit gravior; atque ideò <lb/>corpus in parte medij graviore minùs gravitabit propè centrum <lb/>terræ, quàm procul. </s> |
| | <s id="s.000209">E&longs;&longs;e autem eju&longs;dem medij non commoti <lb/>partes graviores in imo, omnium ferè hominum &longs;en&longs;us e&longs;t: <lb/>quotus enim qui&longs;que e&longs;t, qui ne&longs;ciat mellis optimam partem <lb/>e&longs;&longs;e, quæ in va&longs;is fundo, vini quæ in medio, olei quæ in &longs;um­<lb/>mo? </s> |
| | <s id="s.000210">id autem verum non e&longs;&longs;et, ni&longs;i liquoris eju&longs;dem partes <lb/>e&longs;&longs;ent diversâ gravitate delatæ in loca à terræ centro di&longs;pari- |
| | <pb n="19" xlink:href="017/01/035.jpg"/>bus intervallis remota: Quia enim oleum eò perfectius e&longs;t, <lb/>quò propiùs aëris levitatem &longs;pirituum &longs;ubtilitate æmulatur, <lb/>ideò quod in &longs;ummo va&longs;e innatat, optimum e&longs;t: At vini &longs;ua­<lb/>vitas in exqui&longs;itâ &longs;ui tartari &longs;ufficienti humore diluti cum &longs;pi­<lb/>ritibus permi&longs;tione con&longs;i&longs;tens medium locum in va&longs;e exigit, <lb/>&longs;icut media e&longs;t illius gravitas inter vagantium &longs;pirituum levita­<lb/>tem, & fæculenti tartari gravitatem: Mellis demùm dulcedo <lb/>ex &longs;ui &longs;alis, &longs;eu &longs;acchari, copiâ proveniens iis partibus poti&longs;&longs;i­<lb/>mum ine&longs;t, quæ multo &longs;ale refertæ graviores quoquè &longs;unt, & <lb/>in fundo &longs;ub&longs;idunt. </s> |
| | <s id="s.000211">Nec e&longs;t iis abroganda fides, qui in alti&longs;&longs;i­<lb/>mo mari adeò gravem aquam à &longs;e deprehen&longs;am alicubi te&longs;tan­<lb/>tur, ut &longs;upta reliquum maris fundum ambulantes ad alti&longs;&longs;i­<lb/>mam fo&longs;&longs;am venerint, in quam penetrare &longs;æpiùs irrito conatu <lb/>tentârint: his enim non ægrè fidem habeo, qui aërem in imis <lb/>vallibus cra&longs;&longs;iorem atquè graviorem, in &longs;ummis verò montibus <lb/>puriorem atque leviorem ab omnibus admitti video. </s> |
| | <s id="s.000212">Cum ita­<lb/>que (&longs;i ex notis ad minùs nota progredi philo&longs;ophando liceat) <lb/>propè centrum gravium ac levium medij partes graviores &longs;int, <lb/>quam procul ab illo; minor e&longs;t gravitatio corporum, &longs;i centro <lb/>propiora fiant, ac quando longè ab illo remota detinebantur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000213">Hinc autem re&longs;ponderi pote&longs;t quærentibus, cur in fodinis lon­<lb/>gè faciliùs crudi metalli ma&longs;&longs;a moveatur, quàm in &longs;uperficie <lb/>terræ: aër &longs;cilicet profundis illis cuniculis inclu&longs;us gravior mul­<lb/>tò ac cra&longs;&longs;ior e&longs;t aëre i&longs;to, quem in&longs;piramus, atque adeò ibi <lb/>metallum minùs gravitat. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quòd &longs;i libeat minorem hanc gravitationem experimento <lb/>deprehendere, &longs;ume vitream fi&longs;tulam &longs;upernè clau&longs;am longio­<lb/>rem pedibus tribus Romanis, eam imple argento vivo, digito­<lb/>que o&longs;culum accuratè claudens inverte, ac argento vivo &longs;ub­<lb/>jecti va&longs;is immerge; tùm amoto digito de&longs;cendet mercurius in <lb/>fi&longs;tulâ, iterúmque a&longs;cendet, & in certâ demum altitudine per­<lb/>pendiculari quie&longs;cet. </s><s>Ob&longs;ervatâ igitur altitudine perpendicu­<lb/>lari, quam mercurius obtinet, &longs;i in imâ valle experimentum <lb/>in&longs;tituatur, eâque comparatâ cum altitudine perpendiculari, <lb/>in qua con&longs;i&longs;tit, cùm in &longs;ummo montis alti&longs;&longs;imi vertice expe­<lb/>rimentum idem &longs;umitur, animadvertes altitudinem mercurij <lb/>per vim in fi&longs;tulâ &longs;u&longs;pen&longs;i minorem e&longs;&longs;e in &longs;ummo monre, quàm | <s id="s.000214">Quòd &longs;i libeat minorem hanc gravitationem experimento <lb/>deprehendere, &longs;ume vitream fi&longs;tulam &longs;upernè clau&longs;am longio­<lb/>rem pedibus tribus Romanis, eam imple argento vivo, digito­<lb/>que o&longs;culum accuratè claudens inverte, ac argento vivo &longs;ub­<lb/>jecti va&longs;is immerge; tùm amoto digito de&longs;cendet mercurius in <lb/>fi&longs;tulâ, iterúmque a&longs;cendet, & in certâ demum altitudine per­<lb/>pendiculari quie&longs;cet. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/036.jpg" n="20"/>in valle; Quia nimirum mercurius intra fi&longs;tulam detentus tan­<lb/>quàm in va&longs;e, e&longs;t in aëre fi&longs;tulam ambiente tanquam in loco; <lb/>in aëre autem leviori cùm magis gravitet, in minori etiam al­<lb/>titudine perpendiculari con&longs;i&longs;tit. </s><s>Experimentum hoc in valle, <lb/>& in monte &longs;umere mihi otium non fuit, quamvis in eo &longs;æ­<lb/>piùs me exercuerim: &longs;ed de illius veritate ambigere non &longs;inunt <lb/>te&longs;tes in Galliâ luculenti&longs;&longs;imi, qui di&longs;crimen hoc in mercuri; <lb/>altitudine ob&longs;ervârunt in altioribus montibus. </s></p> | <s id="s.000215">Ob&longs;ervatâ igitur altitudine perpendicu­<lb/>lari, quam mercurius obtinet, &longs;i in imâ valle experimentum <lb/>in&longs;tituatur, eâque comparatâ cum altitudine perpendiculari, <lb/>in qua con&longs;i&longs;tit, cùm in &longs;ummo montis alti&longs;&longs;imi vertice expe­<lb/>rimentum idem &longs;umitur, animadvertes altitudinem mercurij <lb/>per vim in fi&longs;tulâ &longs;u&longs;pen&longs;i minorem e&longs;&longs;e in &longs;ummo monte, quàm <pb n="20" xlink:href="017/01/036.jpg"/>in valle; Quia nimirum mercurius intra fi&longs;tulam detentus tan­<lb/>quàm in va&longs;e, e&longs;t in aëre fi&longs;tulam ambiente tanquam in loco; <lb/>in aëre autem leviori cùm magis gravitet, in minori etiam al­<lb/>titudine perpendiculari con&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="s.000216">Experimentum hoc in valle, <lb/>& in monte &longs;umere mihi otium non fuit, quamvis in eo &longs;æ­<lb/>piùs me exercuerim: &longs;ed de illius veritate ambigere non &longs;inunt <lb/>te&longs;tes in Galliâ luculenti&longs;&longs;imi, qui di&longs;crimen hoc in mercuri; <lb/>altitudine ob&longs;ervârunt in altioribus montibus. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Verùm, ex alio præteteà capite imminui debet gravitatio <lb/>corporum in minori à centro remotione, habitâ &longs;olùm ratione <lb/>&longs;itûs. </s><s>Cùm enim totius corporis gravitatio conflata &longs;it ex &longs;in­<lb/>gularum partium impetu, quo deor&longs;um nituntur, manife&longs;tum <lb/>e&longs;t &longs;ingulis partibus languidiùs deor&longs;um conantibus, totius cor­<lb/>poris gravitationem e&longs;&longs;e pariter languidiorem. </s><s>Quoniam verò <lb/>quicquid in motu cogitur à recto &longs;ecundùm naturam tramite <lb/>deflectere, lentiùs atque remi&longs;&longs;iùs pergit ad præ&longs;titutum mo­<lb/>tûs terminum; particulæ autem corporis &longs;olidi gravis, propio­<lb/>res centro factæ, magis à &longs;uo perpendiculo, &longs;ibi invicem ad­<lb/>ver&longs;antes, declinant; &longs;atis con&longs;tat &longs;ingulas fractis quodammo­<lb/>do viribus languentes plurimum de conatu remittere. </s><s>Si enim <lb/> | <s id="s.000217">Verùm, ex alio præteteà capite imminui debet gravitatio <lb/>corporum in minori à centro remotione, habitâ &longs;olùm ratione <lb/>&longs;itûs. </s> |
| <figure id="id.017.01.036.1.jpg" xlink:href="017/01/036/1.jpg"/><lb/>&longs;olidum AB fiat centro vicinius ita, <lb/>ut A &longs;it in K, & B in L, lineæ di­<lb/>rectionis partium extremarum &longs;unt <lb/>KC, LC: at coguntur per lineas <lb/>KF, LE parallelas de&longs;cendere, <lb/>fiuntque anguli CKF, CLE ex­<lb/>terni majores internis CAK, CBL <lb/>per 16. l. 1. magis igitur in K & L <lb/>recedunt à perpendiculo, quàm re­<lb/>cederent in A & B. </s><s>Quia itaque <lb/>pars in K exi&longs;tens magis impeditur <lb/>ab oppo&longs;itâ extremitate, quæ in L, <lb/>ne per KC de&longs;cendat (ni&longs;i enim <lb/>pars, quæ in L, urgeret oppo&longs;itam <lb/>tentans per LC de&longs;cendere, non cogeretur pars in K exi&longs;tens <lb/>adeò recedere à &longs;uâ directionis lineâ) minori etiam impetu <lb/>deor&longs;um fertur. </s><s>E&longs;t autem eadem de reliquis partibus ratio, | <s id="s.000218">Cùm enim totius corporis gravitatio conflata &longs;it ex &longs;in­<lb/>gularum partium impetu, quo deor&longs;um nituntur, manife&longs;tum <lb/>e&longs;t &longs;ingulis partibus languidiùs deor&longs;um conantibus, totius cor­<lb/>poris gravitationem e&longs;&longs;e pariter languidiorem. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/037.jpg" n="21"/>præter eas, quæ in eâdem directionis lineâ &longs;unt cum centro <lb/>gravitatis; &longs;ingulæ enim ad centrum terræ accedentes magis à <lb/>&longs;uo perpendiculo recedunt, minú&longs;que deor&longs;um gravitant. </s><s>Quî <lb/>igitur fieri po&longs;&longs;it, ut debilitato &longs;ingularum particularum cona­<lb/>tu, atque impetu deor&longs;um, non minuatur pariter totius cor­<lb/>poris gravitatio, &longs;i fiat centro vicinius? </s></p> | <s id="s.000219">Quoniam verò <lb/>quicquid in motu cogitur à recto &longs;ecundùm naturam tramite <lb/>deflectere, lentiùs atque remi&longs;&longs;iùs pergit ad præ&longs;titutum mo­<lb/>tûs terminum; particulæ autem corporis &longs;olidi gravis, propio­<lb/>res centro factæ, magis à &longs;uo perpendiculo, &longs;ibi invicem ad­<lb/>ver&longs;antes, declinant; &longs;atis con&longs;tat &longs;ingulas fractis quodammo­<lb/>do viribus languentes plurimum de conatu remittere. </s> |
| | <s id="s.000220">Si enim <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.036.1.jpg" xlink:href="017/01/036/1.jpg"/><lb/>&longs;olidum AB fiat centro vicinius ita, <lb/>ut A &longs;it in K, & B in L, lineæ di­<lb/>rectionis partium extremarum &longs;unt <lb/>KC, LC: at coguntur per lineas <lb/>KF, LE parallelas de&longs;cendere, <lb/>fiuntque anguli CKF, CLE ex­<lb/>terni majores internis CAK, CBL <lb/>per 16. l. 1. magis igitur in K & L <lb/>recedunt à perpendiculo, quàm re­<lb/>cederent in A & B. </s> |
| | <s id="s.000221">Quia itaque <lb/>pars in K exi&longs;tens magis impeditur <lb/>ab oppo&longs;itâ extremitate, quæ in L, <lb/>ne per KC de&longs;cendat (ni&longs;i enim <lb/>pars, quæ in L, urgeret oppo&longs;itam <lb/>tentans per LC de&longs;cendere, non cogeretur pars in K exi&longs;tens <lb/>adeò recedere à &longs;uâ directionis lineâ) minori etiam impetu <lb/>deor&longs;um fertur. </s> |
| | <s id="s.000222">E&longs;t autem eadem de reliquis partibus ratio, |
| | <pb n="21" xlink:href="017/01/037.jpg"/>præter eas, quæ in eâdem directionis lineâ &longs;unt cum centro <lb/>gravitatis; &longs;ingulæ enim ad centrum terræ accedentes magis à <lb/>&longs;uo perpendiculo recedunt, minú&longs;que deor&longs;um gravitant. </s> |
| | <s id="s.000223">Quî <lb/>igitur fieri po&longs;&longs;it, ut debilitato &longs;ingularum particularum cona­<lb/>tu, atque impetu deor&longs;um, non minuatur pariter totius cor­<lb/>poris gravitatio, &longs;i fiat centro vicinius? </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Illud tamen non diffiteor, quod &longs;i medij levitates, aut angu­<lb/>lorum CLE, CBL inclinationes eo tantùm di&longs;crimine &longs;ecer­<lb/>nantur, quod omnem &longs;en&longs;um fugiat, vel &longs;altem ex medij gra­<lb/>vitate, & anguli magnitudine conjunctim &longs;umptis oriri non <lb/>po&longs;&longs;it varietas, quæ &longs;ub &longs;en&longs;um cadat; neque percipietur gra­<lb/>vitationis differentia in majori vicinitate. </s><s>Sed hoc non facit, <lb/>quin inter gravitationes di&longs;crimen intercedat; neque enim <lb/>continuò, &longs;i quid &longs;en&longs;um latet, id omninò non e&longs;&longs;e dicendum <lb/>e&longs;t: contingere &longs;i quidem pote&longs;t motum aliquem ita &longs;en&longs;im, & <lb/>&longs;ine &longs;en&longs;u fieri, ut non ni&longs;i elap&longs;o temporis &longs;patio demùm inno­<lb/>te&longs;cat. </s><s>Sic &longs;i vinum, cujus gravitas vix minor &longs;it gravitate aquæ <lb/>arte &longs;atis notâ affuderis aquæ ita, ut innatet, & &longs;upremam va­<lb/>&longs;is partem occupet, aliudque vas &longs;imili vino plenum, &longs;ed paulò <lb/>altius, habeas, tum ex libra centrum motûs habente in cen­<lb/>tro gravitatis jugi pendeant æqualia pondera intrà vinum <lb/>utriu&longs;que va&longs;is; fiet utique ponderum æquilibrium, & con­<lb/>&longs;i&longs;tent eo in &longs;itu, quem illis dederis: at &longs;i alterum libræ extre­<lb/>mum ita deprimas, ut pondus, quod ex eo pendet, ex vino ad <lb/>aquam vix graviorem tran&longs;eat, reliquo pondere intra vinum <lb/>manente; initio quidem non apparebit motus libræ &longs;e re&longs;ti­<lb/>tuentis, quia pondus in vino non excedit gravitationem pon­<lb/>deris æqualis in aquâ ni&longs;i eo exce&longs;&longs;u, quo gravitas aquæ &longs;upe­<lb/>rat gravitatem vini; hic autem exce&longs;&longs;us cum minimus &longs;it, mo­<lb/>tum quoque efficiet, quem ægrè à quiete di&longs;cernas, ni&longs;i ubi <lb/>po&longs;t aliquod tempus deprehenderis pondus altius de&longs;cendi&longs;&longs;e, <lb/>depre&longs;&longs;ius autem a&longs;cendi&longs;&longs;e. </s><s>Haud &longs;ecus philo&longs;ophandum e&longs;t <lb/>de majore, aut minore corporum gravitatione, &longs;i di&longs;paribus in­<lb/>tervallis à terræ centro removeantur, diutiùs enim propè cen­<lb/>trum incumbere poterunt &longs;u&longs;tinenti, quàm procul: id quod <lb/>&longs;atis erit ad minorem gravitationem patefaciendam, quæ non <lb/>&longs;tatim innote&longs;cat. </s></p> | <s id="s.000224">Illud tamen non diffiteor, quod &longs;i medij levitates, aut angu­<lb/>lorum CLE, CBL inclinationes eo tantùm di&longs;crimine &longs;ecer­<lb/>nantur, quod omnem &longs;en&longs;um fugiat, vel &longs;altem ex medij gra­<lb/>vitate, & anguli magnitudine conjunctim &longs;umptis oriri non <lb/>po&longs;&longs;it varietas, quæ &longs;ub &longs;en&longs;um cadat; neque percipietur gra­<lb/>vitationis differentia in majori vicinitate. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/038.jpg" n="22"/> | <s id="s.000225">Sed hoc non facit, <lb/>quin inter gravitationes di&longs;crimen intercedat; neque enim <lb/>continuò, &longs;i quid &longs;en&longs;um latet, id omninò non e&longs;&longs;e dicendum <lb/>e&longs;t: contingere &longs;i quidem pote&longs;t motum aliquem ita &longs;en&longs;im, & <lb/>&longs;ine &longs;en&longs;u fieri, ut non ni&longs;i elap&longs;o temporis &longs;patio demùm inno­<lb/>te&longs;cat. </s> |
| | <s id="s.000226">Sic &longs;i vinum, cujus gravitas vix minor &longs;it gravitate aquæ <lb/>arte &longs;atis notâ affuderis aquæ ita, ut innatet, & &longs;upremam va­<lb/>&longs;is partem occupet, aliudque vas &longs;imili vino plenum, &longs;ed paulò <lb/>altius, habeas, tum ex libra centrum motûs habente in cen­<lb/>tro gravitatis jugi pendeant æqualia pondera intrà vinum <lb/>utriu&longs;que va&longs;is; fiet utique ponderum æquilibrium, & con­<lb/>&longs;i&longs;tent eo in &longs;itu, quem illis dederis: at &longs;i alterum libræ extre­<lb/>mum ita deprimas, ut pondus, quod ex eo pendet, ex vino ad <lb/>aquam vix graviorem tran&longs;eat, reliquo pondere intra vinum <lb/>manente; initio quidem non apparebit motus libræ &longs;e re&longs;ti­<lb/>tuentis, quia pondus in vino non excedit gravitationem pon­<lb/>deris æqualis in aquâ ni&longs;i eo exce&longs;&longs;u, quo gravitas aquæ &longs;upe­<lb/>rat gravitatem vini; hic autem exce&longs;&longs;us cum minimus &longs;it, mo­<lb/>tum quoque efficiet, quem ægrè à quiete di&longs;cernas, ni&longs;i ubi <lb/>po&longs;t aliquod tempus deprehenderis pondus altius de&longs;cendi&longs;&longs;e, <lb/>depre&longs;&longs;ius autem a&longs;cendi&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="s.000227">Haud &longs;ecus philo&longs;ophandum e&longs;t <lb/>de majore, aut minore corporum gravitatione, &longs;i di&longs;paribus in­<lb/>tervallis à terræ centro removeantur, diutiùs enim propè cen­<lb/>trum incumbere poterunt &longs;u&longs;tinenti, quàm procul: id quod <lb/>&longs;atis erit ad minorem gravitationem patefaciendam, quæ non <lb/>&longs;tatim innote&longs;cat. </s> |
| | </p> |
| | <pb n="22" xlink:href="017/01/038.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc autem non leviter confirmari videntur ex iis, quæ quo­<lb/>tidiè ferè videmus; nam &longs;i circinus, quo circulos de&longs;cribere <lb/>&longs;olemus, cadat, &longs;emper nodus prævertit cu&longs;pides, & prior ter­<lb/>ram ferit; ni&longs;i fortè nodus ad perpendiculum immineat cru­<lb/>ribus: & omnia ferè corpora, quæ centrum gravitatis ex una <lb/>parte habent, &longs;i ex modicâ altitudine dimittantur, videntur <lb/>quidem cadere parallela; &longs;ed ex majori altitudine &longs;i de&longs;cen­<lb/>dant, pars gravior prior terram attingit. </s><s>Sit enim corpus ES, <lb/> | <s id="s.000228">Hæc autem non leviter confirmari videntur ex iis, quæ quo­<lb/>tidiè ferè videmus; nam &longs;i circinus, quo circulos de&longs;cribere <lb/>&longs;olemus, cadat, &longs;emper nodus prævertit cu&longs;pides, & prior ter­<lb/>ram ferit; ni&longs;i fortè nodus ad perpendiculum immineat cru­<lb/>ribus: & omnia ferè corpora, quæ centrum gravitatis ex una <lb/>parte habent, &longs;i ex modicâ altitudine dimittantur, videntur <lb/>quidem cadere parallela; &longs;ed ex majori altitudine &longs;i de&longs;cen­<lb/>dant, pars gravior prior terram attingit. </s> |
| <figure id="id.017.01.038.1.jpg" xlink:href="017/01/038/1.jpg"/><lb/>cujus gravitatis centrum H, linea <lb/>directionis HA; &longs;i horizonti paral­<lb/>lelum de&longs;cenderet, per rectas EI, <lb/>SR parallelas lineæ directionis mo­<lb/>veretur; id quod in modicâ tantùm <lb/>altitudine contingere videtur, quia <lb/>nondum facta e&longs;t ea gravitationis <lb/>imminutio in extremitate S, quæ <lb/>percipi po&longs;&longs;it. </s><s>Si enim E per EI <lb/>de&longs;cenderet, S verò per SR, an­<lb/>gulus IEA æqualis alterno EAH <lb/>per 29. lib. 1. minor e&longs;&longs;et angulo <lb/>RSA, qui æqualis e&longs;t alterno <lb/>HAS; nam ex hypothe&longs;i minùs <lb/>di&longs;tat E, quàm S, à centro gravi­<lb/>tatis H, & e&longs;t angulus EAH minor angulo HAS; pars igi­<lb/>tur S magis deflecteret à &longs;uo perpendiculo SA, quàm E de­<lb/>flecteret ab EA; cùm itaque S magis in latus propelleretur, <lb/>plus etiam de conatu deor&longs;um remitteret, quàm E; atque adeò <lb/>non po&longs;&longs;et æqualiter de&longs;cendere ac moveri, contra hypothe&longs;im <lb/>paralleli&longs;mi. </s><s>Dicendum e&longs;t igitur non per parallelas EI, SR <lb/>fieri motum, &longs;ed intra illas paulatim partem E graviorem præ­<lb/>currere: quia &longs;cilicet partes omnes extra lineam directionis <lb/>AH con&longs;titutæ dum removentur à &longs;uo perpendiculo, aliquid <lb/>amittunt de impetu, quo deor&longs;um nituntur, propiores quidem <lb/>minus, remotiores autem plus; pars &longs;i quidem G in principio <lb/>motûs de&longs;cendens parallela lineæ directionis per GM facit an­<lb/>gulum AGM internum per 16.lib.1. minorem externo GMS, <lb/>qui per 29. 1. e&longs;t æqualis alterno MSR. </s><s>Quia ergo AGM | <s id="s.000229">Sit enim corpus ES, <lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/039.jpg" n="23"/>minor e&longs;t angulo ASR, pars G minus de &longs;uo impetu deor&longs;um <lb/>amittit, quàm pars S; & quamvis initio di&longs;crimen hoc non <lb/>percipiatur, demum fit, ut additis pluribus differentiis mani­<lb/>fe&longs;tè appareat partem S minùs gravitare, quia tardiùs deor­<lb/>&longs;um movetur; & tandem ip&longs;a &longs;equitur partem E præcur­<lb/>rentem, po&longs;tquam minori illâ gravitatione permi&longs;it parti E, <lb/>ut propiùs accederet ad lineam directionis, fieretquè quæ­<lb/>dam virtualis conver&longs;io circa centrum gravitatis H, in qua <lb/>extremitas E occuparet infimum locum, S autem &longs;upre­<lb/>mum. </s><s>Quare cùm nos doceat experientia partem HS <lb/>æquiponderantem parti HE, &longs;i &longs;u&longs;pendantur ex H, in mo­<lb/>tu tamen minùs gravitare, quàm oppo&longs;itam, ideóque fieri <lb/>illam conver&longs;ionem, ut pars E fiat inferior; neque aptior <lb/>a&longs;&longs;ignari po&longs;&longs;it ratio, quàm quæ petitur ex rece&longs;&longs;u partium <lb/>majori à &longs;uo perpendiculo: &longs;atis liquet, quantum momenti <lb/>habeat hæc declinatio à perpendiculo ad minuendam gra­<lb/>vitationem. </s><s>Ex majori igitur declinatione à lineâ perpen­<lb/>diculari, quæ con&longs;equitur corpus con&longs;titutum non adeò <lb/>procul à centro terræ ut priùs, non ineptè arguitur minor <lb/>corporis gravitatio in eo &longs;itu, &longs;i cætera &longs;int paria: neque <lb/>enim comparo corpus, quod per motum de&longs;cendit, per&longs;e­<lb/>verans in &longs;uo motu, cum corpore in loco altiori tran&longs;eun­<lb/>te à quiete ad motum; nam tunc ex impetu per motum <lb/>concepto major e&longs;t gravitatio in loco inferiore, quàm in &longs;u­<lb/>periore: &longs;ed tantùm corpora invicem comparo, vel pariter <lb/>quie&longs;centia, vel æquali tempore mota, illudque, quod ter­<lb/>ræ vicinius e&longs;t, a&longs;&longs;ero, vel minori ni&longs;u conari à quiete in <lb/>loco alieno tran&longs;ire ad motum, vel æquali tempore, quo præ­<lb/>ce&longs;&longs;it motus, minus impetus acqui&longs;ii&longs;&longs;e ac minoribus viribus <lb/>motum continuare. </s></p> | <figure id="id.017.01.038.1.jpg" xlink:href="017/01/038/1.jpg"/><lb/>cujus gravitatis centrum H, linea <lb/>directionis HA; &longs;i horizonti paral­<lb/>lelum de&longs;cenderet, per rectas EI, <lb/>SR parallelas lineæ directionis mo­<lb/>veretur; id quod in modicâ tantùm <lb/>altitudine contingere videtur, quia <lb/>nondum facta e&longs;t ea gravitationis <lb/>imminutio in extremitate S, quæ <lb/>percipi po&longs;&longs;it. </s> |
| | <s id="s.000230">Si enim E per EI <lb/>de&longs;cenderet, S verò per SR, an­<lb/>gulus IEA æqualis alterno EAH <lb/>per 29. lib. 1. minor e&longs;&longs;et angulo <lb/>RSA, qui æqualis e&longs;t alterno <lb/>HAS; nam ex hypothe&longs;i minùs <lb/>di&longs;tat E, quàm S, à centro gravi­<lb/>tatis H, & e&longs;t angulus EAH minor angulo HAS; pars igi­<lb/>tur S magis deflecteret à &longs;uo perpendiculo SA, quàm E de­<lb/>flecteret ab EA; cùm itaque S magis in latus propelleretur, <lb/>plus etiam de conatu deor&longs;um remitteret, quàm E; atque adeò <lb/>non po&longs;&longs;et æqualiter de&longs;cendere ac moveri, contra hypothe&longs;im <lb/>paralleli&longs;mi. </s> |
| | <s id="s.000231">Dicendum e&longs;t igitur non per parallelas EI, SR <lb/>fieri motum, &longs;ed intra illas paulatim partem E graviorem præ­<lb/>currere: quia &longs;cilicet partes omnes extra lineam directionis <lb/>AH con&longs;titutæ dum removentur à &longs;uo perpendiculo, aliquid <lb/>amittunt de impetu, quo deor&longs;um nituntur, propiores quidem <lb/>minus, remotiores autem plus; pars &longs;i quidem G in principio <lb/>motûs de&longs;cendens parallela lineæ directionis per GM facit an­<lb/>gulum AGM internum per 16.lib.1. minorem externo GMS, <lb/>qui per 29. 1. e&longs;t æqualis alterno MSR. </s> |
| | <s id="s.000232">Quia ergo AGM |
| | <pb n="23" xlink:href="017/01/039.jpg"/>minor e&longs;t angulo ASR, pars G minus de &longs;uo impetu deor&longs;um <lb/>amittit, quàm pars S; & quamvis initio di&longs;crimen hoc non <lb/>percipiatur, demum fit, ut additis pluribus differentiis mani­<lb/>fe&longs;tè appareat partem S minùs gravitare, quia tardiùs deor­<lb/>&longs;um movetur; & tandem ip&longs;a &longs;equitur partem E præcur­<lb/>rentem, po&longs;tquam minori illâ gravitatione permi&longs;it parti E, <lb/>ut propiùs accederet ad lineam directionis, fieretquè quæ­<lb/>dam virtualis conver&longs;io circa centrum gravitatis H, in qua <lb/>extremitas E occuparet infimum locum, S autem &longs;upre­<lb/>mum. </s> |
| | <s id="s.000233">Quare cùm nos doceat experientia partem HS <lb/>æquiponderantem parti HE, &longs;i &longs;u&longs;pendantur ex H, in mo­<lb/>tu tamen minùs gravitare, quàm oppo&longs;itam, ideóque fieri <lb/>illam conver&longs;ionem, ut pars E fiat inferior; neque aptior <lb/>a&longs;&longs;ignari po&longs;&longs;it ratio, quàm quæ petitur ex rece&longs;&longs;u partium <lb/>majori à &longs;uo perpendiculo: &longs;atis liquet, quantum momenti <lb/>habeat hæc declinatio à perpendiculo ad minuendam gra­<lb/>vitationem. </s> |
| | <s id="s.000234">Ex majori igitur declinatione à lineâ perpen­<lb/>diculari, quæ con&longs;equitur corpus con&longs;titutum non adeò <lb/>procul à centro terræ ut priùs, non ineptè arguitur minor <lb/>corporis gravitatio in eo &longs;itu, &longs;i cætera &longs;int paria: neque <lb/>enim comparo corpus, quod per motum de&longs;cendit, per&longs;e­<lb/>verans in &longs;uo motu, cum corpore in loco altiori tran&longs;eun­<lb/>te à quiete ad motum; nam tunc ex impetu per motum <lb/>concepto major e&longs;t gravitatio in loco inferiore, quàm in &longs;u­<lb/>periore: &longs;ed tantùm corpora invicem comparo, vel pariter <lb/>quie&longs;centia, vel æquali tempore mota, illudque, quod ter­<lb/>ræ vicinius e&longs;t, a&longs;&longs;ero, vel minori ni&longs;u conari à quiete in <lb/>loco alieno tran&longs;ire ad motum, vel æquali tempore, quo præ­<lb/>ce&longs;&longs;it motus, minus impetus acqui&longs;ii&longs;&longs;e ac minoribus viribus <lb/>motum continuare. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ex his quæ de gravibus hactenus di&longs;putata &longs;unt, aliquis <lb/>forta&longs;sè inferat levia à centro remotiora minùs levitare, &longs;i­<lb/>cut gravia centro propiora minùs gravitant. </s><s>Verùm res e&longs;t <lb/>pen&longs;iculatiùs examinanda, nec &longs;impliciter ex oppo&longs;itis gra­<lb/>vium, ac levium naturis definienda, qua&longs;i ob id ip&longs;um, <lb/>quia &longs;ibi gravitas atque levitas adver&longs;antur, contraria ha­<lb/>berent omnia con&longs;equentia. </s><s>Et quidem quod &longs;pectat ad | <s id="s.000235">Ex his quæ de gravibus hactenus di&longs;putata &longs;unt, aliquis <lb/>forta&longs;sè inferat levia à centro remotiora minùs levitare, &longs;i­<lb/>cut gravia centro propiora minùs gravitant. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/040.jpg" n="24"/>&longs;olam corporis levioris po&longs;itionem, non minuitur levitatio, <lb/>&longs;ed potiùs augetur in majoribus à terræ centro intervallis; <lb/>ubi minùs à &longs;uo perpendiculo declinant partes centrum le­<lb/>vitatis circun&longs;tantes, & idcirco minùs de conatu remit­<lb/>tunt, quò nituntur ad &longs;upe­<lb/> | <s id="s.000236">Verùm res e&longs;t <lb/>pen&longs;iculatiùs examinanda, nec &longs;impliciter ex oppo&longs;itis gra­<lb/>vium, ac levium naturis definienda, qua&longs;i ob id ip&longs;um, <lb/>quia &longs;ibi gravitas atque levitas adver&longs;antur, contraria ha­<lb/>berent omnia con&longs;equentia. </s> |
| <figure id="id.017.01.040.1.jpg" xlink:href="017/01/040/1.jpg"/><lb/>riora evadere. </s><s>Sit namque <lb/>Globus HG, cujus centrum <lb/>levitatis M, & linea di&longs;cretio­<lb/>nis OMN; cui parallelæ <lb/>&longs;unt HD & GF, quas de&longs;­<lb/>cribunt a&longs;cendendo extremi­<lb/>tates H & G, & motum eum­<lb/>dem continuabunt, &longs;i globus <lb/>in N tran&longs;latus intelligatur. </s><lb/><s>Quando igitur globus e&longs;t in M, <lb/>extremitas H recedit à per­<lb/>pendiculo OI, & cum eo <lb/>facit angulum IHT; quan­<lb/>do autem e&longs;t in N, extremi­<lb/>tas T a&longs;cendens per TD fa­<lb/>cit cum perpendiculo OR an­<lb/>gulum RTD, qui per 15.lib.1. <lb/>æqualis e&longs;t angulo HTO ad <lb/>verticem, hic autem, inter­<lb/>nus cum &longs;it, per 16. 1. minor <lb/>e&longs;t externo IHT. </s><s>E&longs;t ergo <lb/>RTD minor angulo IHT, <lb/>atque ideò plus habet mo­<lb/>menti &longs;ur&longs;um, ubi minus à <lb/>recto &longs;ecundum naturam tra­<lb/>mite deflectit. </s></p> | <s id="s.000237">Et quidem quod &longs;pectat ad |
| | <pb n="24" xlink:href="017/01/040.jpg"/>&longs;olam corporis levioris po&longs;itionem, non minuitur levitatio, <lb/>&longs;ed potiùs augetur in majoribus à terræ centro intervallis; <lb/>ubi minùs à &longs;uo perpendiculo declinant partes centrum le­<lb/>vitatis circun&longs;tantes, & idcirco minùs de conatu remit­<lb/>tunt, quò nituntur ad &longs;upe­<lb/> |
| | <figure id="id.017.01.040.1.jpg" xlink:href="017/01/040/1.jpg"/><lb/>riora evadere. </s> |
| | <s id="s.000238">Sit namque <lb/>Globus HG, cujus centrum <lb/>levitatis M, & linea di&longs;cretio­<lb/>nis OMN; cui parallelæ <lb/>&longs;unt HD & GF, quas de&longs;­<lb/>cribunt a&longs;cendendo extremi­<lb/>tates H & G, & motum eum­<lb/>dem continuabunt, &longs;i globus <lb/>in N tran&longs;latus intelligatur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000239">Quando igitur globus e&longs;t in M, <lb/>extremitas H recedit à per­<lb/>pendiculo OI, & cum eo <lb/>facit angulum IHT; quan­<lb/>do autem e&longs;t in N, extremi­<lb/>tas T a&longs;cendens per TD fa­<lb/>cit cum perpendiculo OR an­<lb/>gulum RTD, qui per 15.lib.1. <lb/>æqualis e&longs;t angulo HTO ad <lb/>verticem, hic autem, inter­<lb/>nus cum &longs;it, per 16. 1. minor <lb/>e&longs;t externo IHT. </s> |
| | <s id="s.000240">E&longs;t ergo <lb/>RTD minor angulo IHT, <lb/>atque ideò plus habet mo­<lb/>menti &longs;ur&longs;um, ubi minus à <lb/>recto &longs;ecundum naturam tra­<lb/>mite deflectit. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Di&longs;crimen hoc momentorum ab angulorum inæqualitate <lb/>proveniens optimè intelligit natura, quæ ita motum perfi­<lb/>cit, ut, &longs;i duo inæqualiter levia coagmentata fuerint, le­<lb/>vius præcurrat. </s><s>Sic &longs;i A cortex &longs;uberis coagmentetur ligno <lb/>fagino B, & intra aquam mediocriter profundam horizon­<lb/>taliter collocetur &longs;olidum DC, ita per lineam directio- | <s id="s.000241">Di&longs;crimen hoc momentorum ab angulorum inæqualitate <lb/>proveniens optimè intelligit natura, quæ ita motum perfi­<lb/>cit, ut, &longs;i duo inæqualiter levia coagmentata fuerint, le­<lb/>vius præcurrat. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/041.jpg" n="25"/>nis TO a&longs;cendit centrum <lb/> | <s id="s.000242">Sic &longs;i A cortex &longs;uberis coagmentetur ligno <lb/>fagino B, & intra aquam mediocriter profundam horizon<lb/>taliter collocetur &longs;olidum DC, ita per lineam directio- |
| <figure id="id.017.01.041.1.jpg" xlink:href="017/01/041/1.jpg"/><lb/>levitatis, ut demum A in <lb/>loco &longs;uperiore, B autem in <lb/>inferiore con&longs;tituatur, ex­<lb/>tremo D per rectam DO <lb/>a&longs;cendente: Quo in motu <lb/>natura magnum invenit <lb/>compendium. </s><s>Quia enim <lb/>partes centro levitatis vi­<lb/>ciniores magis levitant, <lb/>quòd linea parallela lineæ <lb/>directionis faciat minorem <lb/>angulum cum earum per­<lb/>pendiculo (&longs;ic &longs;i linea di­<lb/>rectionis &longs;it FL, eique pa­<lb/>rallelæ NG, RX, angu­<lb/>lus NGX internus per <lb/>29. 1. e&longs;t æqualis externo <lb/>RXY, at PGX externus per 16. 1. major e&longs;t interno GXF, <lb/>hoc e&longs;t VXY ad verticem, ergo PGX major e&longs;t angulo <lb/>VXY, & &longs;i uterque auferatur ex æqualibus NGX, RXY, <lb/>remanet NGP minor angulo RXV, ideoque G magis levi­<lb/>tat, quam X) ex majore impedimento, quod initio motûs ha­<lb/>betur ob anguli HDI magnitudinem, dum pars D minùs le­<lb/>vitat, centrum levitatis per SO a&longs;cendens inclinat corpus DC, <lb/>& extremitas D in recta DO con&longs;tituitur, in qua longê ci­<lb/>tiùs minuuntur impedimenta, quàm &longs;i per parallelam DI <lb/>a&longs;cenderet: vix enim a&longs;cendit in E, cum impedimenta &longs;unt <lb/>æquè diminuta, ac &longs;i a&longs;cendi&longs;&longs;et in I; quandoquidem angu­<lb/>lus KEI per 29. 1. e&longs;t æqualis alterno EID, atque adeò <lb/>etiam angulo, quem in I faceret parallela DI cum perpendi­<lb/>culo; e&longs;t igitur angulus KEI minor quocunque alio angulo, <lb/>qui fieret in punctis intermediis lineæ DI; &longs;ed quoniam cen­<lb/>trum levitatis a&longs;cendendo acqui&longs;ivit majorem impetum, quàm <lb/>extremitas in E exi&longs;tens, per vim illam rapit extra paralle­<lb/>lam EK, trahitque per lineam EO, & perpendiculum facit <lb/>angulum &longs;emper minorem cum lineâ directionis; unde fit <lb/>partem inferiorem &longs;emper faciliùs trahi, quo minùs in diver&longs;a | <pb n="25" xlink:href="017/01/041.jpg"/>nis TO a&longs;cendit centrum <lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/042.jpg" n="26"/>abit ejus perpendiculum, cum quo &longs;emper minorem, & mi­<lb/>norem angulum facit linea motûs DO; donec demùm to­<lb/>tum &longs;olidum obtineat &longs;itum perpendicularem; quod initio erat <lb/>in æquilibrio. </s></p> | <figure id="id.017.01.041.1.jpg" xlink:href="017/01/041/1.jpg"/><lb/>levitatis, ut demum A in <lb/>loco &longs;uperiore, B autem in <lb/>inferiore con&longs;tituatur, ex­<lb/>tremo D per rectam DO <lb/>a&longs;cendente: Quo in motu <lb/>natura magnum invenit <lb/>compendium. </s> |
| | <s id="s.000243">Quia enim <lb/>partes centro levitatis vi­<lb/>ciniores magis levitant, <lb/>quòd linea parallela lineæ <lb/>directionis faciat minorem <lb/>angulum cum earum per­<lb/>pendiculo (&longs;ic &longs;i linea di­<lb/>rectionis &longs;it FL, eique pa­<lb/>rallelæ NG, RX, angu­<lb/>lus NGX internus per <lb/>29. 1. e&longs;t æqualis externo <lb/>RXY, at PGX externus per 16. 1. major e&longs;t interno GXF, <lb/>hoc e&longs;t VXY ad verticem, ergo PGX major e&longs;t angulo <lb/>VXY, & &longs;i uterque auferatur ex æqualibus NGX, RXY, <lb/>remanet NGP minor angulo RXV, ideoque G magis levi­<lb/>tat, quam X) ex majore impedimento, quod initio motûs ha­<lb/>betur ob anguli HDI magnitudinem, dum pars D minùs le­<lb/>vitat, centrum levitatis per SO a&longs;cendens inclinat corpus DC, <lb/>& extremitas D in recta DO con&longs;tituitur, in qua longê ci­<lb/>tiùs minuuntur impedimenta, quàm &longs;i per parallelam DI <lb/>a&longs;cenderet: vix enim a&longs;cendit in E, cum impedimenta &longs;unt <lb/>æquè diminuta, ac &longs;i a&longs;cendi&longs;&longs;et in I; quandoquidem angu­<lb/>lus KEI per 29. 1. e&longs;t æqualis alterno EID, atque adeò <lb/>etiam angulo, quem in I faceret parallela DI cum perpendi­<lb/>culo; e&longs;t igitur angulus KEI minor quocunque alio angulo, <lb/>qui fieret in punctis intermediis lineæ DI; &longs;ed quoniam cen­<lb/>trum levitatis a&longs;cendendo acqui&longs;ivit majorem impetum, quàm <lb/>extremitas in E exi&longs;tens, per vim illam rapit extra paralle­<lb/>lam EK, trahitque per lineam EO, & perpendiculum facit <lb/>angulum &longs;emper minorem cum lineâ directionis; unde fit <lb/>partem inferiorem &longs;emper faciliùs trahi, quo minùs in diver&longs;a |
| | <pb n="26" xlink:href="017/01/042.jpg"/>abit ejus perpendiculum, cum quo &longs;emper minorem, & mi­<lb/>norem angulum facit linea motûs DO; donec demùm to­<lb/>tum &longs;olidum obtineat &longs;itum perpendicularem; quod initio erat <lb/>in æquilibrio. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Cæterum, quamvis habitâ ratione &longs;itûs, levia altiora magis <lb/>levitent, &longs;ivè parallela horizonti jaceant extrema, &longs;ivè incli­<lb/>nata, ratione tamen medij, quod in &longs;uperioribus e&longs;t levius, <lb/>quàm in inferioribus, minùs levitant: experientia enim o&longs;ten­<lb/>dit ea lentiùs a&longs;cendere, quæ propiùs accedunt ad medij na­<lb/>turam &longs;ecundùm levitatem: nam ex tribus globulis &longs;phæricis, <lb/>quorum diameter unc. 2 1/5 pedis Romani, cereus erat ponderis <lb/>drachmarum 24, faginus drachm. 22, vitraëreus drachm. 7. <lb/>in aëre expen&longs;i, &longs;ed eorum motus in aquâ ad altitudinem pe­<lb/>dum 14, valdè inæqualis fuit, numeratis vibrationibus eju&longs;­<lb/>dem perpendiculi; cereus &longs;iquidem a&longs;cendit lenti&longs;&longs;imè vibra­<lb/>tionibus 88, faginus vibrationibus 37, vitraëreus vibrationi­<lb/>bus 33: unde patet cereum, qui minimùm ab aquâ differt in <lb/>pondere (aquæ etenim molis æqualis e&longs;t drachm. 25 3/5) minùs <lb/>in eâ levitare. </s><s>Sicut igitur diver&longs;a levia in eodem medio inæ­<lb/>qualiter levitant, &longs;ic idem leve in medio di&longs;&longs;imili inæqualiter <lb/>levitabit pro majore aut minore levitatum di&longs;&longs;imilitudine. </s><lb/><s>Conveniunt itaque gravia, & levia, quod hæc procul à cen­<lb/>tro offendentia medium levius minùs levitant, illa propè cen­<lb/>trum habentia medium gravius minùs gravitant. </s><s>Differunt au­<lb/>tem ratione po&longs;itionis, quia, in loco remotiore à centro, per­<lb/>pendicula omnia concurrunt ad angulos magis acutos, minú&longs;­<lb/>que differunt à lineâ rectâ, ideo qua&longs;i collatis viribus magis <lb/>gravitant, & magis levitant; at prope centrum cum perpendi­<lb/>cula magis in diver&longs;a abeant, & levia minùs levitant, & gravia <lb/>minùsgravitant. </s><s>Porrò hanc &longs;imilitudinem gravitationis gra­<lb/>vium, & levitationis levium in eodem loco, à me vocari di&longs;cri­<lb/>men, & differentiam, quia habita ratione oppo&longs;itorum videba­<lb/>tur leve remotius debere minùs levitare, &longs;icut grave propius <lb/>minùs gravitat, ne te moveat; litem de verbo non faciam. | <s id="s.000244">Cæterum, quamvis habitâ ratione &longs;itûs, levia altiora magis <lb/>levitent, &longs;ivè parallela horizonti jaceant extrema, &longs;ivè incli­<lb/>nata, ratione tamen medij, quod in &longs;uperioribus e&longs;t levius, <lb/>quàm in inferioribus, minùs levitant: experientia enim o&longs;ten­<lb/>dit ea lentiùs a&longs;cendere, quæ propiùs accedunt ad medij na­<lb/>turam &longs;ecundùm levitatem: nam ex tribus globulis &longs;phæricis, <lb/>quorum diameter unc. 2 1/5 pedis Romani, cereus erat ponderis <lb/>drachmarum 24, faginus drachm. 22, vitraëreus drachm. 7. <lb/>in aëre expen&longs;i, &longs;ed eorum motus in aquâ ad altitudinem pe­<lb/>dum 14, valdè inæqualis fuit, numeratis vibrationibus eju&longs;­<lb/>dem perpendiculi; cereus &longs;iquidem a&longs;cendit lenti&longs;&longs;imè vibra­<lb/>tionibus 88, faginus vibrationibus 37, vitraëreus vibrationi­<lb/>bus 33: unde patet cereum, qui minimùm ab aquâ differt in <lb/>pondere (aquæ etenim molis æqualis e&longs;t drachm. 25 3/5) minùs <lb/>in eâ levitare. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/043.jpg" n="27"/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000245">Sicut igitur diver&longs;a levia in eodem medio inæ­<lb/>qualiter levitant, &longs;ic idem leve in medio di&longs;&longs;imili inæqualiter <lb/>levitabit pro majore aut minore levitatum di&longs;&longs;imilitudine. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000246">Conveniunt itaque gravia, & levia, quod hæc procul à cen­<lb/>tro offendentia medium levius minùs levitant, illa propè cen­<lb/>trum habentia medium gravius minùs gravitant. </s> |
| | <s id="s.000247">Differunt au­<lb/>tem ratione po&longs;itionis, quia, in loco remotiore à centro, per­<lb/>pendicula omnia concurrunt ad angulos magis acutos, minú&longs;­<lb/>que differunt à lineâ rectâ, ideo qua&longs;i collatis viribus magis <lb/>gravitant, & magis levitant; at prope centrum cum perpendi­<lb/>cula magis in diver&longs;a abeant, & levia minùs levitant, & gravia <lb/>minùs gravitant. </s> |
| | <s id="s.000248">Porrò hanc &longs;imilitudinem gravitationis gra­<lb/>vium, & levitationis levium in eodem loco, à me vocari di&longs;cri­<lb/>men, & differentiam, quia habita ratione oppo&longs;itorum videba­<lb/>tur leve remotius debere minùs levitare, &longs;icut grave propius <lb/>minùs gravitat, ne te moveat; litem de verbo non faciam. <pb n="27" xlink:href="017/01/043.jpg"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000249"><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quâ ratione centrum gravitatis corporum <lb/>inveniatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000250"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quâ ratione centrum gravitatis corporum <lb/>inveniatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OPus mechanicum plerunque non indiget puncto illo, <lb/>quod intra corporum &longs;oliditatem latet, ac centrum gra­<lb/>vitatis definivimus; &longs;ed &longs;atis e&longs;t &longs;i in extimâ corporis &longs;uperfi­<lb/>cie innote&longs;cat punctum, aut linea imminens ip&longs;i gravitatis <lb/>centro, pro ratione &longs;itûs, in quo corpus grave con&longs;i&longs;tere cu­<lb/>pimus. </s><s>Ideo geometricum laborem inveniendi punctum illud <lb/>intimum Centrobarycæ relinquens, mechanica tantùm inqui­<lb/>&longs;itione, & qua&longs;i tentans, perve&longs;tigo punctum illud, aut li­<lb/>neam in corporis &longs;uperficie, cui re&longs;pondet planum per lineam <lb/>directionis ductum, & &longs;ecans corpus in certo &longs;itu con&longs;titu­<lb/>tum. </s><s>Et quidem &longs;i corpus &longs;phæricum fuerit ex partibus eju&longs;­<lb/>dem naturæ conflatum, aut &longs;altem ex partibus heterogeneis <lb/>quidem, &longs;ed circa &longs;phæræ centrum &longs;imiliter di&longs;po&longs;itis ita, ut <lb/>intima &longs;phærula folliculis quibu&longs;dam obvolvatur; quia idem <lb/>e&longs;t molis atque gravitatis centrum, punctum quodcumque in <lb/>&longs;phærica &longs;uperficie a&longs;&longs;umatur, aptum erit; &longs;ingula enim &longs;i­<lb/>milem habent po&longs;itionem. </s><s>Sin autem aut &longs;phæræ &longs;egmentum, <lb/>aut &longs;phæra ex partibus heterogeneis inæqualiter di&longs;po&longs;itis fue­<lb/>rit; imponatur plano horizontali accuratè levi, & maximè æqua­<lb/>bili; & quod punctum tangetur à &longs;uppo&longs;ito plano, ubi motus <lb/>omnis ce&longs;&longs;averit, illud e&longs;t, quod poti&longs;&longs;imùm quæritur, ac <lb/>punctum &longs;uperius, quod huic è regione e&longs;t, erit pariter aptum <lb/>ad propo&longs;itum finem. </s></p> | <s id="s.000251">OPus mechanicum plerunque non indiget puncto illo, <lb/>quod intra corporum &longs;oliditatem latet, ac centrum gra­<lb/>vitatis definivimus; &longs;ed &longs;atis e&longs;t &longs;i in extimâ corporis &longs;uperfi­<lb/>cie innote&longs;cat punctum, aut linea imminens ip&longs;i gravitatis <lb/>centro, pro ratione &longs;itûs, in quo corpus grave con&longs;i&longs;tere cu­<lb/>pimus. </s> |
| | <s id="s.000252">Ideo geometricum laborem inveniendi punctum illud <lb/>intimum Centrobarycæ relinquens, mechanica tantùm inqui­<lb/>&longs;itione, & qua&longs;i tentans, perve&longs;tigo punctum illud, aut li­<lb/>neam in corporis &longs;uperficie, cui re&longs;pondet planum per lineam <lb/>directionis ductum, & &longs;ecans corpus in certo &longs;itu con&longs;titu­<lb/>tum. </s> |
| | <s id="s.000253">Et quidem &longs;i corpus &longs;phæricum fuerit ex partibus eju&longs;­<lb/>dem naturæ conflatum, aut &longs;altem ex partibus heterogeneis <lb/>quidem, &longs;ed circa &longs;phæræ centrum &longs;imiliter di&longs;po&longs;itis ita, ut <lb/>intima &longs;phærula folliculis quibu&longs;dam obvolvatur; quia idem <lb/>e&longs;t molis atque gravitatis centrum, punctum quodcumque in <lb/>&longs;phærica &longs;uperficie a&longs;&longs;umatur, aptum erit; &longs;ingula enim &longs;i­<lb/>milem habent po&longs;itionem. </s> |
| | <s id="s.000254">Sin autem aut &longs;phæræ &longs;egmentum, <lb/>aut &longs;phæra ex partibus heterogeneis inæqualiter di&longs;po&longs;itis fue­<lb/>rit; imponatur plano horizontali accuratè levi, & maximè æqua­<lb/>bili; & quod punctum tangetur à &longs;uppo&longs;ito plano, ubi motus <lb/>omnis ce&longs;&longs;averit, illud e&longs;t, quod poti&longs;&longs;imùm quæritur, ac <lb/>punctum &longs;uperius, quod huic è regione e&longs;t, erit pariter aptum <lb/>ad propo&longs;itum finem. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quod &longs;i cylindricum fuerit oblatum corpus, aut pri&longs;ma quod­<lb/>cunque continuo, & &longs;imili ductu productum; &longs;ecetur bifariam <lb/>longitudo, & punctum habebitur cylindri centro gravitatis <lb/>re&longs;pondens: pri&longs;matis autem &longs;ingula plana parallelogramma &longs;i <lb/>dividantur in æquas tum longitudinis, tum latitudinis partes, <lb/>planum per inventa puncta ductum tran&longs;ibit per centrum <lb/>gravitatis pri&longs;matis, dividet enim in partes æquales, & &longs;imi­<lb/>liter po&longs;itas, unde oritur momentorum gravitatis æqualitas. </s> | <s id="s.000255">Quod &longs;i cylindricum fuerit oblatum corpus, aut pri&longs;ma quod­<lb/>cunque continuo, & &longs;imili ductu productum; &longs;ecetur bifariam <lb/>longitudo, & punctum habebitur cylindri centro gravitatis <lb/>re&longs;pondens: pri&longs;matis autem &longs;ingula plana parallelogramma &longs;i <lb/>dividantur in æquas tum longitudinis, tum latitudinis partes, <lb/>planum per inventa puncta ductum tran&longs;ibit per centrum <lb/>gravitatis pri&longs;matis, dividet enim in partes æquales, & &longs;imi­<lb/>liter po&longs;itas, unde oritur momentorum gravitatis æqualitas. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/044.jpg" n="28"/> | <pb n="28" xlink:href="017/01/044.jpg"/> |
| <figure id="id.017.01.044.1.jpg" xlink:href="017/01/044/1.jpg"/><lb/><s>Ut &longs;i parallelepipedi BC plana ita <lb/>dividantur, ut habeant puncta me­<lb/>dia I, & O, & per ea agatur pla­<lb/>num, con&longs;tat æqualia e&longs;&longs;e momenta <lb/>gravitatis partium IB, & IC, cùm <lb/>nullo ex capite po&longs;&longs;it oriri momento­<lb/>rum inæqualitas. </s><s>At &longs;i non facies parallelogrammæ pri&longs;matis <lb/>dividendæ &longs;int, &longs;ed potius ba&longs;is, quæ &longs;æpè varia e&longs;t, & irre­<lb/>gularis, tunc inveniendum e&longs;t in ea punctum, in quo &longs;ibi oc­<lb/>currunt &longs;ectiones planorum &longs;ecantium datum corpus in mo­<lb/>menta æqualia, illudque re&longs;pondet centro gravitatis intra &longs;o­<lb/>liditatem exi&longs;tenti. </s></p> | <figure id="id.017.01.044.1.jpg" xlink:href="017/01/044/1.jpg"/> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000256">Ut &longs;i parallelepipedi BC plana ita <lb/>dividantur, ut habeant puncta me­<lb/>dia I, & O, & per ea agatur pla­<lb/>num, con&longs;tat æqualia e&longs;&longs;e momenta <lb/>gravitatis partium IB, & IC, cùm <lb/>nullo ex capite po&longs;&longs;it oriri momento­<lb/>rum inæqualitas. </s> |
| | <s id="s.000257">At &longs;i non facies parallelogrammæ pri&longs;matis <lb/>dividendæ &longs;int, &longs;ed potius ba&longs;is, quæ &longs;æpè varia e&longs;t, & irre­<lb/>gularis, tunc inveniendum e&longs;t in ea punctum, in quo &longs;ibi oc­<lb/>currunt &longs;ectiones planorum &longs;ecantium datum corpus in mo­<lb/>menta æqualia, illudque re&longs;pondet centro gravitatis intra &longs;o­<lb/>liditatem exi&longs;tenti. </s> |
| | </p> |
| <figure id="id.017.01.044.2.jpg" xlink:href="017/01/044/2.jpg"/> | <figure id="id.017.01.044.2.jpg" xlink:href="017/01/044/2.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sit autem primò ba&longs;is pri&longs;matis <lb/>trigona AHI; dividatur unum <lb/>ex lateribus ex. gr. HI bifariam <lb/>in G, planum enim tran&longs;iens per <lb/>A & G, atque bifariam &longs;ecans pa­<lb/>rallelogrammum HV tran&longs;ibit per <lb/>centrum gravitatis pri&longs;matis trigo­<lb/>ni. </s><s>Nam &longs;i datum pri&longs;ma &longs;ecetur <lb/>pluribus planis parallelis plano <lb/>HV facientibus &longs;ectiones ML, <lb/>BO, NS, CE, & ex harum <lb/>&longs;ectionum extremis exeant alia <lb/>plana &longs;ecantia parallela plano AG; <lb/>ab&longs;cinduntur ex pri&longs;mate dato pa­<lb/>rallelepipeda LF, OK &c. quæ à plano AG dividuntur in <lb/>partes GL, GM æquales ac &longs;imiliter po&longs;itas; item DO, DB, &c. </s><lb/><s>Igitur &longs;ingula in eodem plano AG habent gravitatis centrum, <lb/>ac proinde tota moles ex iis parallelepipedis compo&longs;ita in eo­<lb/>dem plano habet centrum gravitatis. </s><s>Quoniam verò, &longs;i adhuc <lb/>plana &longs;ecantia frequentiora &longs;int, plura fiunt parallelepipeda, <lb/>quorum omnium moles compo&longs;ita adhuc minus differt à mole <lb/>totius pri&longs;matis dati, ita ut toties multiplicari po&longs;&longs;it bi&longs;ectio, <lb/>ut demum relinquatur differentia minor quacunque minimâ <lb/>mole excogitabili; hinc fit molem compo&longs;itam ex parallelepi­<lb/>pedis illis infinitis (&longs;ic loqui liceat, quia non e&longs;t certus eorum <lb/>numerus explicabilis) habere centrum gravitatis in plano AG; | <s id="s.000258">Sit autem primò ba&longs;is pri&longs;matis <lb/>trigona AHI; dividatur unum <lb/>ex lateribus ex. gr. HI bifariam <lb/>in G, planum enim tran&longs;iens per <lb/>A & G, atque bifariam &longs;ecans pa­<lb/>rallelogrammum HV tran&longs;ibit per <lb/>centrum gravitatis pri&longs;matis trigo­<lb/>ni. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/045.jpg" n="29"/>ac proinde etiam pri&longs;ma trigonum ex iis conflatum parallelepi­<lb/>pedis habere in eodem plano AG centrum &longs;uæ gravitatis, <lb/>quandoquidem non differt ab illis ni&longs;i differentiâ minore qua­<lb/>cumque minimâ excogitabili. </s><s>Sunt igitur partium AGH, <lb/>AGI momenta æqualia; quia &longs;i inæqualia e&longs;&longs;ent haberent <lb/>differentiam, qua po&longs;&longs;et dari minor (neque enim e&longs;&longs;et indivi­<lb/>dua) hæc autem differentia &longs;i e&longs;&longs;et, alia non e&longs;&longs;et, quàm quæ <lb/>intercedit inter pri&longs;ma datum, & omnia parallelepipeda, cu­<lb/>jus differentiæ inæquales partes e&longs;&longs;ent in AGH, & AGI: <lb/>igitur differentia partium AGH, AGI e&longs;&longs;et minor diffe­<lb/>rentiâ pri&longs;matis, & omnium parallelepipedorum; nam e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;tmajor, vel illi æqualis: &longs;ed jam ex hypothe&longs;i differentia <lb/>inter molem compo&longs;itam ex omnibus parallelepipedis, & pri&longs;­<lb/>ma, e&longs;t minor quacumque minimâ datâ, ergo &longs;i e&longs;&longs;ent inæ­<lb/>qualia momenta partium AGH, AGI haberent differen­<lb/>tiam minorem, & non minorem eâdem differentiâ inter pri&longs;­<lb/>ma & omnia parallelepipeda. </s><s>Non &longs;unt igitur inæqualia. </s><s>Res <lb/>autem forta&longs;sè &longs;ic breviùs explicabitur; &longs;i partes AGH, AGI <lb/>non &longs;unt æquales, &longs;it AGH minor quàm AGI, differentiâ Y. </s><lb/><s>Tot autem fiant bi&longs;ectiones, ut parallelepipeda relinquant <lb/>differentiam minorem quàm Y. </s><s>Quia ergo parallelepipeda <lb/>in AGI habent differentiam minorem quàm Y, à parte pri&longs;­<lb/>matis AGI, illa &longs;unt majora quàm pars pri&longs;matis AGH, <lb/>quæ deficit à parte AGI differentiâ Y. </s><s>Atqui parallelepepida <lb/>in AGH &longs;unt æqualia parallelepipedis in AGI, ergo etiam <lb/>parallelepipeda in AGH majora &longs;unt, quàm tota pars AGH, <lb/>quod e&longs;t manife&longs;tè fal&longs;um. </s><s>Non e&longs;t igitur altera pars major, <lb/>altera minor. </s><s>Porrò ex continua bi&longs;ectione laterum AC, <lb/>& CN &c. relinqui &longs;emper minorem differentiam, hoc e&longs;t &longs;e­<lb/>mi&longs;&longs;em præcedentis differentiæ, con&longs;tat, quia &longs;i AC &longs;ecetur <lb/>in P, & ducantur plana parallela planis AG, & HV, dividi­<lb/>tur CT bi&longs;ariam in Q, & e&longs;t TP parallelepipedum ablatum <lb/>duplum pri&longs;matis trigoni CPQ, cui æquale e&longs;t pri&longs;ma APX; <lb/>adeóque duobus hi&longs;ce pri&longs;matis æquale e&longs;t ablatum parallele­<lb/>pipedum TP, quod e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is differentiæ ATC, quæ priùs <lb/>relinquebatur: & eadem e&longs;t de cæteris ratio. </s><s>Quare &longs;i ex datâ <lb/>quantitate auferatur &longs;emi&longs;&longs;is, & iterum &longs;emi&longs;&longs;is re&longs;idui, & &longs;ic <lb/>in infinitum, nece&longs;&longs;e e&longs;t aliquando eò devenire, ut re&longs;idua | <s id="s.000259">Nam &longs;i datum pri&longs;ma &longs;ecetur <lb/>pluribus planis parallelis plano <lb/>HV facientibus &longs;ectiones ML, <lb/>BO, NS, CE, & ex harum <lb/>&longs;ectionum extremis exeant alia <lb/>plana &longs;ecantia parallela plano AG; <lb/>ab&longs;cinduntur ex pri&longs;mate dato pa­<lb/>rallelepipeda LF, OK &c. quæ à plano AG dividuntur in <lb/>partes GL, GM æquales ac &longs;imiliter po&longs;itas; item DO, DB, &c. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/046.jpg" n="30"/>quantitas minor &longs;it quacunque datâ quantitate, ut colligitur <lb/>ex prop. 1. lib. 10. Eucl. </s><s>Ideo fieri non pote&longs;t, ut pri&longs;mate di­<lb/>vi&longs;o à plano AG, altera pars excedat momenta alterius quan­<lb/>titate Y, quia tot po&longs;&longs;unt ab&longs;cindi purallelepipeda, ut relin­<lb/>quatur differentia illorum à pri&longs;mate minor, quàm &longs;it Y: pla­<lb/>num autem AG æqualiter dividit momenta parallelepipedo­<lb/>rum, igitur cum tota re&longs;idua differentia minor &longs;it quam Y, <lb/>e&longs;&longs;e omnino non pote&longs;t, ut altera pars habeat exce&longs;&longs;um quan­<lb/>titati Y re&longs;pondentem &longs;i enim quantitates illæ differrent, po&longs;­<lb/>&longs;et dari quantitas minor illarum differentiâ; &longs;ed non pote&longs;t hu­<lb/>ju&longs;modi minor quantitas dari, nam quælibet data e&longs;t major, <lb/>igitur non differunt, &longs;ed &longs;unt æquales. </s></p> | <lb/> |
| <p type="main"> | <s id="s.000260">Igitur &longs;ingula in eodem plano AG habent gravitatis centrum, <lb/>ac proinde tota moles ex iis parallelepipedis compo&longs;ita in eo­<lb/>dem plano habet centrum gravitatis. </s> |
| <s>His ita con&longs;titutis facilè definitur punctum centro gravitatis <lb/>imminens in ba&longs;i pri&longs;matis: quia enim o&longs;ten&longs;um e&longs;t planum <lb/>ab angulo per medium latus oppo&longs;itum ductum tran&longs;ire per <lb/>centrum gravitatis, & dividere in momenta æqualia totum <lb/>pri&longs;ma, centrum gravitatis erit non &longs;olùm in plano AG, &longs;ed <lb/>etiam in plano IN propter eandem rationem. </s><s>Punctum igi­<lb/> | <s id="s.000261">Quoniam verò, &longs;i adhuc <lb/>plana &longs;ecantia frequentiora &longs;int, plura fiunt parallelepipeda, <lb/>quorum omnium moles compo&longs;ita adhuc minus differt à mole <lb/>totius pri&longs;matis dati, ita ut toties multiplicari po&longs;&longs;it bi&longs;ectio, <lb/>ut demum relinquatur differentia minor quacunque minimâ <lb/>mole excogitabili; hinc fit molem compo&longs;itam ex parallelepi­<lb/>pedis illis infinitis (&longs;ic loqui liceat, quia non e&longs;t certus eorum <lb/>numerus explicabilis) habere centrum gravitatis in plano AG; |
| <figure id="id.017.01.046.1.jpg" xlink:href="017/01/046/1.jpg"/><lb/>tur D, in quo occurrunt &longs;ibi communes <lb/>&longs;ectiones planorum &longs;ecantium, & ba&longs;is, e&longs;t <lb/>punctum, quod quæritur, imminens centro <lb/>gravitatis. </s><s>Punctum D autem &longs;ecare rectam <lb/>NI ita, ut ND ad DI &longs;it ut 1 ad 2, &longs;ic <lb/>o&longs;tenditur. </s><s>Ducatur recta NG, quæ per 2. lib. 6. e&longs;t paral­<lb/>lela ip&longs;i AI; ergo ut HG ad HI, ita NG ad AI per 4. lib. 6. <lb/>ergo NG ad AI e&longs;t ut 1 ad 2: ergo triangula NGA, AGI <lb/>&longs;unt ut 1 ad 2, per 1. lib. 6. </s><s>Cum autem ut ND ad DI, <lb/>ita NDA ad DIA, & NDG ad DIG per 1. 6. erit <lb/>etiam, ex 12. lib. 5. ut ND ad DI, ita NGA ad AGI, <lb/>hoc e&longs;t 1 ad 2. </s><s>Eadem ratione o&longs;tenditur GD ad DA e&longs;&longs;e, <lb/>ut 1 ad 2. </s><s>Vel etiam breviùs: Quia enim NG, AI &longs;unt pa­<lb/>rallelæ, triangula NDG, ADI &longs;unt &longs;imilia propter angulo­<lb/>rum æqualitatem; ergo ut NG ad AI, hoc e&longs;t ut 1 ad 2, <lb/>ita GD ad DA, & ND ad DI. </s><s>Quare &longs;atis erit latus unum <lb/>trianguli bifariam &longs;ecare, & ab oppo&longs;ito angulo rectam duco­<lb/>re; cujus tertia pars ver&longs;us ba&longs;im divi&longs;am dabit centrum gravi­<lb/>tatis trianguli. </s></p> | <pb n="29" xlink:href="017/01/045.jpg"/>ac proinde etiam pri&longs;ma trigonum ex iis conflatum parallelepi­<lb/>pedis habere in eodem plano AG centrum &longs;uæ gravitatis, <lb/>quandoquidem non differt ab illis ni&longs;i differentiâ minore qua­<lb/>cumque minimâ excogitabili. </s> |
| <p type="main"> | <s id="s.000262">Sunt igitur partium AGH, <lb/>AGI momenta æqualia; quia &longs;i inæqualia e&longs;&longs;ent haberent <lb/>differentiam, qua po&longs;&longs;et dari minor (neque enim e&longs;&longs;et indivi­<lb/>dua) hæc autem differentia &longs;i e&longs;&longs;et, alia non e&longs;&longs;et, quàm quæ <lb/>intercedit inter pri&longs;ma datum, & omnia parallelepipeda, cu­<lb/>jus differentiæ inæquales partes e&longs;&longs;ent in AGH, & AGI: <lb/>igitur differentia partium AGH, AGI e&longs;&longs;et minor diffe­<lb/>rentiâ pri&longs;matis, & omnium parallelepipedorum; nam e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t major, vel illi æqualis: &longs;ed jam ex hypothe&longs;i differentia <lb/>inter molem compo&longs;itam ex omnibus parallelepipedis, & pri&longs;­<lb/>ma, e&longs;t minor quacumque minimâ datâ, ergo &longs;i e&longs;&longs;ent inæ­<lb/>qualia momenta partium AGH, AGI haberent differen­<lb/>tiam minorem, & non minorem eâdem differentiâ inter pri&longs;­<lb/>ma & omnia parallelepipeda. </s> |
| <s>Jam verò &longs;i ba&longs;is pri&longs;matis quadrangula fuerit parallelogram- | <s id="s.000263">Non &longs;unt igitur inæqualia. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/047.jpg" n="31"/>ma, ductis diametris apparebit quæ&longs;itum punctum, per quod <lb/>tran&longs;eunt omnia plana dividentia æqualiter corporis dati mo­<lb/>menta, cum &longs;int partes utrinque æquales, & &longs;imiliter po&longs;itæ. </s><lb/><s>Et ob eandem rationem &longs;i ba&longs;is pri&longs;matis fuerit aliqua ex figu­<lb/>ris ordinatis, &longs;eu æquilateris; centrum figuræ e&longs;t punctum im­<lb/>minens centro gravitatis; planum &longs;i <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per illud tran&longs;iens, & <lb/>per <expan abbr="unũ">unum</expan> angulorum, dividit <expan abbr="totũ">totum</expan> pri&longs;ma in partes æquales &longs;imi­<lb/>literque po&longs;itas; atque adeò momenta hinc, & hinc &longs;unt æqualia. </s></p> | <s id="s.000264">Res <lb/>autem forta&longs;sè &longs;ic breviùs explicabitur; &longs;i partes AGH, AGI <lb/>non &longs;unt æquales, &longs;it AGH minor quàm AGI, differentiâ Y. </s> |
| <p type="main"> | <lb/> |
| <s>At &longs;i ba&longs;is trapezia fuerit, duc utramque <lb/> | <s id="s.000265">Tot autem fiant bi&longs;ectiones, ut parallelepipeda relinquant <lb/>differentiam minorem quàm Y. </s> |
| <figure id="id.017.01.047.1.jpg" xlink:href="017/01/047/1.jpg"/><lb/>diametrum EC, & BD: tum in ba&longs;i trigo­<lb/>nâ BCD pri&longs;matis partialis inveniatur <lb/>punctum centro gravitatis re&longs;pondens (pun­<lb/>ctum hoc deinceps, brevitatis gratiâ, dice­<lb/>tur centrum gravitatis, quamvis per abu&longs;ionem) & &longs;it H; & in <lb/>oppo&longs;ita ba&longs;i trigona reliqui pri&longs;matis BDE pariter invenia­<lb/>tur punctum F; & per utrumque punctum tran&longs;eat planum <lb/>FH; nam in hoc eodem plano e&longs;t centrum gravitatis totius <lb/>pri&longs;matis trapezij, quod dividitur in momenta æqualia: hoc &longs;i­<lb/>quidem planum tran&longs;iens per H gravitatis momenta æqualia <lb/>habet hinc, & hinc in pri&longs;mate trigono BDC; &longs;imiliter cum <lb/>tran&longs;eat per F, habet hinc, & hinc momenta æqualia gravitatis <lb/>pri&longs;matis trigoni BED: &longs;i igitur æqualia æqualibus jungantur, <lb/>planum idem æqualiter partitur momenta gravitatis pri&longs;matis <lb/>trapezij EDCB, & in eo e&longs;t centrum gravitatis illius. </s><s>Eadem <lb/>ratione in ba&longs;i trigona EBC inveniatur punctum G, & in ba&longs;i <lb/>EDC punctum S, per quæ &longs;i agatur planum GS, in eo pariter <lb/>erit <expan abbr="centrũ">centrum</expan> gravitatis totius pri&longs;matis trapezij. </s></p> | <s id="s.000266">Quia ergo parallelepipeda <lb/>in AGI habent differentiam minorem quàm Y, à parte pri&longs;­<lb/>matis AGI, illa &longs;unt majora quàm pars pri&longs;matis AGH, <lb/>quæ deficit à parte AGI differentiâ Y. </s> |
| <p type="main"> | <s id="s.000267">Atqui parallelepepida <lb/>in AGH &longs;unt æqualia parallelepipedis in AGI, ergo etiam <lb/>parallelepipeda in AGH majora &longs;unt, quàm tota pars AGH, <lb/>quod e&longs;t manife&longs;tè fal&longs;um. </s> |
| <s>E&longs;t igitur centrum gravitatis in communi <lb/> | <s id="s.000268">Non e&longs;t igitur altera pars major, <lb/>altera minor. </s> |
| <figure id="id.017.01.047.2.jpg" xlink:href="017/01/047/2.jpg"/><lb/>&longs;ectione planorum FH, & GS; ac proinde <lb/>punctum I illud e&longs;t, quod quæritur. </s><s>Aliter <lb/>etiam, & facillimè in ba&longs;i trapezia ABCD <lb/>invenitur centrum gravitatis: ductis enim <lb/>diametris AC, BD, altera diameter ex. gr. <lb/>AC bifariam &longs;ecetur in E, ducanturque rectæ <lb/>DE, BE; trianguli ADC centrum gravi­<lb/>tatis e&longs;t in recta DE, & quidem in F, ita ut EF <lb/>&longs;it tertia pars totius ED, ut con&longs;tat ex paulò <lb/>ante demon&longs;tratis. </s><s>Ducatur igitur FG pa- | <s id="s.000269">Porrò ex continua bi&longs;ectione laterum AC, <lb/>& CN &c. relinqui &longs;emper minorem differentiam, hoc e&longs;t &longs;e­<lb/>mi&longs;&longs;em præcedentis differentiæ, con&longs;tat, quia &longs;i AC &longs;ecetur <lb/>in P, & ducantur plana parallela planis AG, & HV, dividi­<lb/>tur CT bifariam in Q, & e&longs;t TP parallelepipedum ablatum <lb/>duplum pri&longs;matis trigoni CPQ, cui æquale e&longs;t pri&longs;ma APX; <lb/>adeóque duobus hi&longs;ce pri&longs;matis æquale e&longs;t ablatum parallele­<lb/>pipedum TP, quod e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is differentiæ ATC, quæ priùs <lb/>relinquebatur: & eadem e&longs;t de cæteris ratio. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/048.jpg" n="32"/>rallela alteri diametro BD, & erit &longs;imiliter G centrum gravita­<lb/>tis trianguli ABC, quia per 2. lib. 6. ut EF ad FD, ita EG <lb/>ad GB; Quia ergo diameter AC &longs;ecatur in H, &longs;umatur FO <lb/>æqualis ip&longs;i GH, & e&longs;t O centrum gravitatis trapezij, e&longs;t enim <lb/>triangulum ABC ad triangulum ADC, ut FO ad OG, hoc <lb/>e&longs;t ut HG ad HF. </s><s>E&longs;t autem HG ad HF ut BI ad ID pro­<lb/>pter paralleli&longs;mum linearum GF, BD. </s><s>Porrò con&longs;tat triangu­<lb/>lum ABC ad triangulum ADC e&longs;&longs;e ut BI ad ID, nam trian­<lb/>gula ABI, ADI &longs;unt ut ba&longs;es BI, DI, item BCI, DCI &longs;unt <lb/>ut eædem ba&longs;es BI, DI per 1. lib. 6; igitur, & totum triangu­<lb/>lum ABC ad totum ADC e&longs;t ut BI ad DI: igitur, & trian­<lb/>gulum ABC ad triangulum ADC e&longs;t ut FO ad OG. </s></p> | <s id="s.000270">Quare &longs;i ex datâ <lb/>quantitate auferatur &longs;emi&longs;&longs;is, & iterum &longs;emi&longs;&longs;is re&longs;idui, & &longs;ic <lb/>in infinitum, nece&longs;&longs;e e&longs;t aliquando eò devenire, ut re&longs;idua |
| | <pb n="30" xlink:href="017/01/046.jpg"/>quantitas minor &longs;it quacunque datâ quantitate, ut colligitur <lb/>ex prop. 1. lib. 10. Eucl. </s> |
| | <s id="s.000271">Ideo fieri non pote&longs;t, ut pri&longs;mate di­<lb/>vi&longs;o à plano AG, altera pars excedat momenta alterius quan­<lb/>titate Y, quia tot po&longs;&longs;unt ab&longs;cindi purallelepipeda, ut relin­<lb/>quatur differentia illorum à pri&longs;mate minor, quàm &longs;it Y: pla­<lb/>num autem AG æqualiter dividit momenta parallelepipedo­<lb/>rum, igitur cum tota re&longs;idua differentia minor &longs;it quam Y, <lb/>e&longs;&longs;e omnino non pote&longs;t, ut altera pars habeat exce&longs;&longs;um quan­<lb/>titati Y re&longs;pondentem &longs;i enim quantitates illæ differrent, po&longs;­<lb/>&longs;et dari quantitas minor illarum differentiâ; &longs;ed non pote&longs;t hu­<lb/>ju&longs;modi minor quantitas dari, nam quælibet data e&longs;t major, <lb/>igitur non differunt, &longs;ed &longs;unt æquales. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000272">His ita con&longs;titutis facilè definitur punctum centro gravitatis <lb/>imminens in ba&longs;i pri&longs;matis: quia enim o&longs;ten&longs;um e&longs;t planum <lb/>ab angulo per medium latus oppo&longs;itum ductum tran&longs;ire per <lb/>centrum gravitatis, & dividere in momenta æqualia totum <lb/>pri&longs;ma, centrum gravitatis erit non &longs;olùm in plano AG, &longs;ed <lb/>etiam in plano IN propter eandem rationem. </s> |
| | <s id="s.000273">Punctum igi­<lb/> |
| | <figure id="id.017.01.046.1.jpg" xlink:href="017/01/046/1.jpg"/><lb/>tur D, in quo occurrunt &longs;ibi communes <lb/>&longs;ectiones planorum &longs;ecantium, & ba&longs;is, e&longs;t <lb/>punctum, quod quæritur, imminens centro <lb/>gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000274">Punctum D autem &longs;ecare rectam <lb/>NI ita, ut ND ad DI &longs;it ut 1 ad 2, &longs;ic <lb/>o&longs;tenditur. </s> |
| | <s id="s.000275">Ducatur recta NG, quæ per 2. lib. 6. e&longs;t paral­<lb/>lela ip&longs;i AI; ergo ut HG ad HI, ita NG ad AI per 4. lib. 6. <lb/>ergo NG ad AI e&longs;t ut 1 ad 2: ergo triangula NGA, AGI <lb/>&longs;unt ut 1 ad 2, per 1. lib. 6. </s> |
| | <s id="s.000276">Cum autem ut ND ad DI, <lb/>ita NDA ad DIA, & NDG ad DIG per 1. 6. erit <lb/>etiam, ex 12. lib. 5. ut ND ad DI, ita NGA ad AGI, <lb/>hoc e&longs;t 1 ad 2. </s> |
| | <s id="s.000277">Eadem ratione o&longs;tenditur GD ad DA e&longs;&longs;e, <lb/>ut 1 ad 2. </s> |
| | <s id="s.000278">Vel etiam breviùs: Quia enim NG, AI &longs;unt pa­<lb/>rallelæ, triangula NDG, ADI &longs;unt &longs;imilia propter angulo­<lb/>rum æqualitatem; ergo ut NG ad AI, hoc e&longs;t ut 1 ad 2, <lb/>ita GD ad DA, & ND ad DI. </s> |
| | <s id="s.000279">Quare &longs;atis erit latus unum <lb/>trianguli bifariam &longs;ecare, & ab oppo&longs;ito angulo rectam duco­<lb/>re; cujus tertia pars ver&longs;us ba&longs;im divi&longs;am dabit centrum gravi­<lb/>tatis trianguli. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000280">Jam verò &longs;i ba&longs;is pri&longs;matis quadrangula fuerit parallelogram- |
| | <pb n="31" xlink:href="017/01/047.jpg"/>ma, ductis diametris apparebit quæ&longs;itum punctum, per quod <lb/>tran&longs;eunt omnia plana dividentia æqualiter corporis dati mo­<lb/>menta, cum &longs;int partes utrinque æquales, & &longs;imiliter po&longs;itæ. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000281">Et ob eandem rationem &longs;i ba&longs;is pri&longs;matis fuerit aliqua ex figu­<lb/>ris ordinatis, &longs;eu æquilateris; centrum figuræ e&longs;t punctum im­<lb/>minens centro gravitatis; planum &longs;i <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per illud tran&longs;iens, & <lb/>per <expan abbr="unũ">unum</expan> angulorum, dividit <expan abbr="totũ">totum</expan> pri&longs;ma in partes æquales &longs;imi­<lb/>literque po&longs;itas; atque adeò momenta hinc, & hinc &longs;unt æqualia. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000282">At &longs;i ba&longs;is trapezia fuerit, duc utramque <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.047.1.jpg" xlink:href="017/01/047/1.jpg"/><lb/>diametrum EC, & BD: tum in ba&longs;i trigo­<lb/>nâ BCD pri&longs;matis partialis inveniatur <lb/>punctum centro gravitatis re&longs;pondens (pun­<lb/>ctum hoc deinceps, brevitatis gratiâ, dice­<lb/>tur centrum gravitatis, quamvis per abu&longs;ionem) & &longs;it H; & in <lb/>oppo&longs;ita ba&longs;i trigona reliqui pri&longs;matis BDE pariter invenia­<lb/>tur punctum F; & per utrumque punctum tran&longs;eat planum <lb/>FH; nam in hoc eodem plano e&longs;t centrum gravitatis totius <lb/>pri&longs;matis trapezij, quod dividitur in momenta æqualia: hoc &longs;i­<lb/>quidem planum tran&longs;iens per H gravitatis momenta æqualia <lb/>habet hinc, & hinc in pri&longs;mate trigono BDC; &longs;imiliter cum <lb/>tran&longs;eat per F, habet hinc, & hinc momenta æqualia gravitatis <lb/>pri&longs;matis trigoni BED: &longs;i igitur æqualia æqualibus jungantur, <lb/>planum idem æqualiter partitur momenta gravitatis pri&longs;matis <lb/>trapezij EDCB, & in eo e&longs;t centrum gravitatis illius. </s> |
| | <s id="s.000283">Eadem <lb/>ratione in ba&longs;i trigona EBC inveniatur punctum G, & in ba&longs;i <lb/>EDC punctum S, per quæ &longs;i agatur planum GS, in eo pariter <lb/>erit <expan abbr="centrũ">centrum</expan> gravitatis totius pri&longs;matis trapezij. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000284">E&longs;t igitur centrum gravitatis in communi <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.047.2.jpg" xlink:href="017/01/047/2.jpg"/><lb/>&longs;ectione planorum FH, & GS; ac proinde <lb/>punctum I illud e&longs;t, quod quæritur. </s> |
| | <s id="s.000285">Aliter <lb/>etiam, & facillimè in ba&longs;i trapezia ABCD <lb/>invenitur centrum gravitatis: ductis enim <lb/>diametris AC, BD, altera diameter ex. gr. <lb/>AC bifariam &longs;ecetur in E, ducanturque rectæ <lb/>DE, BE; trianguli ADC centrum gravi­<lb/>tatis e&longs;t in recta DE, & quidem in F, ita ut EF <lb/>&longs;it tertia pars totius ED, ut con&longs;tat ex paulò <lb/>ante demon&longs;tratis. </s> |
| | <s id="s.000286">Ducatur igitur FG pa- |
| | <pb n="32" xlink:href="017/01/048.jpg"/>rallela alteri diametro BD, & erit &longs;imiliter G centrum gravita­<lb/>tis trianguli ABC, quia per 2. lib. 6. ut EF ad FD, ita EG <lb/>ad GB; Quia ergo diameter AC &longs;ecatur in H, &longs;umatur FO <lb/>æqualis ip&longs;i GH, & e&longs;t O centrum gravitatis trapezij, e&longs;t enim <lb/>triangulum ABC ad triangulum ADC, ut FO ad OG, hoc <lb/>e&longs;t ut HG ad HF. </s> |
| | <s id="s.000287">E&longs;t autem HG ad HF ut BI ad ID pro­<lb/>pter paralleli&longs;mum linearum GF, BD. </s> |
| | <s id="s.000288">Porrò con&longs;tat triangu­<lb/>lum ABC ad triangulum ADC e&longs;&longs;e ut BI ad ID, nam trian­<lb/>gula ABI, ADI &longs;unt ut ba&longs;es BI, DI, item BCI, DCI &longs;unt <lb/>ut eædem ba&longs;es BI, DI per 1. lib. 6; igitur, & totum triangu­<lb/>lum ABC ad totum ADC e&longs;t ut BI ad DI: igitur, & trian­<lb/>gulum ABC ad triangulum ADC e&longs;t ut FO ad OG. </s> |
| | </p> |
| <figure id="id.017.01.048.1.jpg" xlink:href="017/01/048/1.jpg"/> | <figure id="id.017.01.048.1.jpg" xlink:href="017/01/048/1.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hinc facilis patet via ad inve&longs;ti­<lb/>gandum idem punctum in ba&longs;i pri&longs;­<lb/>matis pentagoni BDEAC. </s><s>Pri­<lb/>mùm enim ducto plano per BE, in­<lb/>veniatur in ba&longs;i trigonâ BDE <lb/>punctum R, & in ba&longs;i BEAC qua­<lb/>drangulâ punctum P; & ducto plano <lb/>per RP, in eo erit centrum gravi­<lb/>tatis pri&longs;matis pentagoni, cum in eo­<lb/>dem &longs;int centra gravitatis partium. </s><lb/><s>Deinde ducto per D & A plano, inveniatur in ba&longs;i trigona <lb/>DEA punctum L centrum gravitatis, & in ba&longs;i quadrangu­<lb/>lâ ACBD punctum M centrum gravitatis: in plano pariter <lb/>ducto per ML e&longs;t centrum gravitatis totius pri&longs;matis pentago­<lb/>ni, quod proinde e&longs;t in communi planorum per PR, & LM <lb/>ductorum &longs;ectione; atque adeò punctum, quod quæritur, e&longs;t O. </s><lb/><s>Eadem e&longs;t methodus in pri&longs;mate hexagono; ducto enim plano <lb/>dividente in duo pri&longs;mata, quorum alterum e&longs;t trigonum, al­<lb/>terum pentagonum, inveniatur utriu&longs;que centrum gravitatis, <lb/>& per inventa puncta agatur planum. </s><s>Deinde iterum alio pla­<lb/>no &longs;ecetur in duo pri&longs;mata, quorum alterum pariter &longs;it trigo­<lb/>num, alterum pentagonum, & per inventa &longs;ingularia gravi­<lb/>tatum centra agatur planum: duo &longs;iquidem plana ducta per <lb/>centra gravitatis partium, tran&longs;eunt pariter per centrum gra­<lb/>vitatis totius, quod e&longs;t in communi eorum &longs;ectione. </s><s>Eademque <lb/>de reliquis pri&longs;matis e&longs;t ratio. </s></p> | <s id="s.000289">Hinc facilis patet via ad inve&longs;ti­<lb/>gandum idem punctum in ba&longs;i pri&longs;­<lb/>matis pentagoni BDEAC. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/049.jpg" n="33"/> | <s id="s.000290">Pri­<lb/>mùm enim ducto plano per BE, in­<lb/>veniatur in ba&longs;i trigonâ BDE <lb/>punctum R, & in ba&longs;i BEAC qua­<lb/>drangulâ punctum P; & ducto plano <lb/>per RP, in eo erit centrum gravi­<lb/>tatis pri&longs;matis pentagoni, cum in eo­<lb/>dem &longs;int centra gravitatis partium. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000291">Deinde ducto per D & A plano, inveniatur in ba&longs;i trigona <lb/>DEA punctum L centrum gravitatis, & in ba&longs;i quadrangu­<lb/>lâ ACBD punctum M centrum gravitatis: in plano pariter <lb/>ducto per ML e&longs;t centrum gravitatis totius pri&longs;matis pentago­<lb/>ni, quod proinde e&longs;t in communi planorum per PR, & LM <lb/>ductorum &longs;ectione; atque adeò punctum, quod quæritur, e&longs;t O. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000292">Eadem e&longs;t methodus in pri&longs;mate hexagono; ducto enim plano <lb/>dividente in duo pri&longs;mata, quorum alterum e&longs;t trigonum, al­<lb/>terum pentagonum, inveniatur utriu&longs;que centrum gravitatis, <lb/>& per inventa puncta agatur planum. </s> |
| | <s id="s.000293">Deinde iterum alio pla­<lb/>no &longs;ecetur in duo pri&longs;mata, quorum alterum pariter &longs;it trigo­<lb/>num, alterum pentagonum, & per inventa &longs;ingularia gravi­<lb/>tatum centra agatur planum: duo &longs;iquidem plana ducta per <lb/>centra gravitatis partium, tran&longs;eunt pariter per centrum gra­<lb/>vitatis totius, quod e&longs;t in communi eorum &longs;ectione. </s> |
| | <s id="s.000294">Eademque <lb/>de reliquis pri&longs;matis e&longs;t ratio. </s> |
| | </p> |
| | <pb n="33" xlink:href="017/01/049.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed hæc indica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, quæ operi Mechanico &longs;atis e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;unt in omnibus ferè pri&longs;matis: Si enim ba&longs;is non fuerit <lb/>planè rectilinea, in&longs;cripto polygono rectilineo, quod mini­<lb/>mùm differat à plano ba&longs;is, quæres ejus centrum gravitatis, <lb/>methodo jam tradita; illoque u&longs;urpato tanquam vero dati pri&longs;­<lb/>matis centro quæ&longs;ito, minimùm aberrabis; aliquando tamen <lb/>aberrabis, aliquando continget, ut inventum cum quæ&longs;ito <lb/>conveniat. </s><s>Quod &longs;i accuratiori inve&longs;tigatione opus fuerit: <lb/>quemadmodum in cæteris corporibus, quæ continuum ductum <lb/>non habent, &longs;ed inæquali cra&longs;&longs;itudine cre&longs;cunt, aut decre&longs;­<lb/>cunt, ut in obeli&longs;cis, aut pyramidibus truncatis, reliqui&longs;què <lb/>planè inordinatis molibus; tunc ad geometricam Centrobary­<lb/>ces methodum confugiendum e&longs;t; quam hic ego non per&longs;e­<lb/>quor. </s><s>Praxes igitur aliquæ proponendæ &longs;unt, quibus centrum <lb/>gravitatis phy&longs;icè per&longs;pectum habere po&longs;&longs;imus in corporibus, <lb/>quorum frequentior, vulgari&longs;que u&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s></p> | <s id="s.000295">Sed hæc indica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, quæ operi Mechanico &longs;atis e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;unt in omnibus ferè pri&longs;matis: Si enim ba&longs;is non fuerit <lb/>planè rectilinea, in&longs;cripto polygono rectilineo, quod mini­<lb/>mùm differat à plano ba&longs;is, quæres ejus centrum gravitatis, <lb/>methodo jam tradita; illoque u&longs;urpato tanquam vero dati pri&longs;­<lb/>matis centro quæ&longs;ito, minimùm aberrabis; aliquando tamen <lb/>aberrabis, aliquando continget, ut inventum cum quæ&longs;ito <lb/>conveniat. </s> |
| | <s id="s.000296">Quod &longs;i accuratiori inve&longs;tigatione opus fuerit: <lb/>quemadmodum in cæteris corporibus, quæ continuum ductum <lb/>non habent, &longs;ed inæquali cra&longs;&longs;itudine cre&longs;cunt, aut decre&longs;­<lb/>cunt, ut in obeli&longs;cis, aut pyramidibus truncatis, reliqui&longs;què <lb/>planè inordinatis molibus; tunc ad geometricam Centrobary­<lb/>ces methodum confugiendum e&longs;t; quam hic ego non per&longs;e­<lb/>quor. </s> |
| | <s id="s.000297">Praxes igitur aliquæ proponendæ &longs;unt, quibus centrum <lb/>gravitatis phy&longs;icè per&longs;pectum habere po&longs;&longs;imus in corporibus, <lb/>quorum frequentior, vulgari&longs;que u&longs;us e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Prima praxis &longs;it ad inveniendum gra­<lb/> | <s id="s.000298">Prima praxis &longs;it ad inveniendum gra­<lb/> |
| <figure id="id.017.01.049.1.jpg" xlink:href="017/01/049/1.jpg"/><lb/>vitatis centrum in cingulis, quæ laminis <lb/>quoque communis e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>Sit datum <lb/>cingulum AH, quod primùm &longs;u&longs;penda­<lb/>tur ex H, & inde pendens perpendicu­<lb/>lum &longs;ecet oppo&longs;itum latus IA in C; note­<lb/>tur igitur punctum C. </s><s>Deinde iterum <lb/>&longs;u&longs;pendatur ex R, & perpendiculum ca­<lb/>dat in punctum F, quod notetur. </s><s>His cognitis ducatur filum <lb/>ex R in F, ibique intentum alligetur; aliud filum &longs;imiliter <lb/>ex H in C ducatur, & &longs;ecans in S filum RF, dabit punctum S <lb/>quæ&longs;itum centrum gravitatis: ex quo &longs;i &longs;u&longs;penderetur datum <lb/>cingulum, maneret horizonti parallelum. </s><s>Quod &longs;i e&longs;&longs;et corpus <lb/>talis figuræ, ut &longs;patium non clauderet, &longs;ed haberet angulum <lb/>cavum, aut e&longs;&longs;et fru&longs;tum annulare, eadem e&longs;t methodus factâ <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione illius ex duobus punctis, ex quibus perpendiculum <lb/>cadere po&longs;&longs;it intrà corporis &longs;uperficiem; in qua &longs;i notentur <lb/>puncta, per quæ tran&longs;it, & ducantur fila, ut priùs, corum com­<lb/>munis &longs;ectio dabit quæ&longs;itum centrum gravitatis. </s><s>Hinc &longs;i vel la­<lb/>mina e&longs;&longs;et perforanda, ut axi infigeretur, vel cingulum e&longs;&longs;et <lb/>axi imponendum, in utrâque &longs;uperficie oppo&longs;ita quærere opor­<lb/>teret punctum S, ut axis per centrum gravitatis tran&longs;iret, eique | <figure id="id.017.01.049.1.jpg" xlink:href="017/01/049/1.jpg"/><lb/>vitatis centrum in cingulis, quæ laminis <lb/>quoque communis e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/050.jpg" n="34"/>uterque polus re&longs;ponderet: in cingulis autem præterea haben­<lb/>da e&longs;&longs;et ratio tran&longs;ver&longs;ariorum, per quæ axis infigendus e&longs;&longs;et, <lb/>ea enim po&longs;&longs;unt centrum gravitatis compo&longs;itæ in alio puncto <lb/>con&longs;tituere. </s></p> | <s id="s.000299">Sit datum <lb/>cingulum AH, quod primùm &longs;u&longs;penda­<lb/>tur ex H, & inde pendens perpendicu­<lb/>lum &longs;ecet oppo&longs;itum latus IA in C; note­<lb/>tur igitur punctum C. </s> |
| | <s id="s.000300">Deinde iterum <lb/>&longs;u&longs;pendatur ex R, & perpendiculum ca­<lb/>dat in punctum F, quod notetur. </s> |
| | <s id="s.000301">His cognitis ducatur filum <lb/>ex R in F, ibique intentum alligetur; aliud filum &longs;imiliter <lb/>ex H in C ducatur, & &longs;ecans in S filum RF, dabit punctum S <lb/>quæ&longs;itum centrum gravitatis: ex quo &longs;i &longs;u&longs;penderetur datum <lb/>cingulum, maneret horizonti parallelum. </s> |
| | <s id="s.000302">Quod &longs;i e&longs;&longs;et corpus <lb/>talis figuræ, ut &longs;patium non clauderet, &longs;ed haberet angulum <lb/>cavum, aut e&longs;&longs;et fru&longs;tum annulare, eadem e&longs;t methodus factâ <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione illius ex duobus punctis, ex quibus perpendiculum <lb/>cadere po&longs;&longs;it intrà corporis &longs;uperficiem; in qua &longs;i notentur <lb/>puncta, per quæ tran&longs;it, & ducantur fila, ut priùs, eorum com­<lb/>munis &longs;ectio dabit quæ&longs;itum centrum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000303">Hinc &longs;i vel la­<lb/>mina e&longs;&longs;et perforanda, ut axi infigeretur, vel cingulum e&longs;&longs;et <lb/>axi imponendum, in utrâque &longs;uperficie oppo&longs;ita quærere opor­<lb/>teret punctum S, ut axis per centrum gravitatis tran&longs;iret, eique |
| | <pb n="34" xlink:href="017/01/050.jpg"/>uterque polus re&longs;ponderet: in cingulis autem præterea haben­<lb/>da e&longs;&longs;et ratio tran&longs;ver&longs;ariorum, per quæ axis infigendus e&longs;&longs;et, <lb/>ea enim po&longs;&longs;unt centrum gravitatis compo&longs;itæ in alio puncto <lb/>con&longs;tituere. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Secunda praxis laminis poti&longs;&longs;imùm accommodata, in quibus <lb/>punctum medium &longs;atis accuratè inquiritur, ut &longs;i lamina metal­<lb/>lica e&longs;&longs;et in calicem excavanda, hæc e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s><s>Impone lami­<lb/>nam acutæ cu&longs;pidi cultri, aut &longs;tyli, eamque ultrò citróque <lb/>tanti&longs;per move, dum con&longs;i&longs;tat citrà periculum cadendi: <lb/>punctum enim, quod à cultri aut &longs;tyli cu&longs;pide notatur, cen­<lb/>trum e&longs;t quæ&longs;itum. </s></p> | <s id="s.000304">Secunda praxis laminis poti&longs;&longs;imùm accommodata, in quibus <lb/>punctum medium &longs;atis accuratè inquiritur, ut &longs;i lamina metal­<lb/>lica e&longs;&longs;et in calicem excavanda, hæc e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000305">Impone lami­<lb/>nam acutæ cu&longs;pidi cultri, aut &longs;tyli, eamque ultrò citróque <lb/>tanti&longs;per move, dum con&longs;i&longs;tat citrà periculum cadendi: <lb/>punctum enim, quod à cultri aut &longs;tyli cu&longs;pide notatur, cen­<lb/>trum e&longs;t quæ&longs;itum. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Tertia praxis &longs;it iis corporibus conveniens, quæ præ&longs;tant <lb/>longitudine, qualia &longs;unt p&longs;eudocylindrica, conica, pyrami­<lb/>des &c. quæ &longs;i non prædita &longs;int multâ gravitate, imponantur <lb/>funiculo brevi horizontaliter exten&longs;o, at &longs;i graviora fuerint, vel <lb/>cylindrulo vel aciei pri&longs;matis trigoni imponantur, & u&longs;que <lb/>dum in æquilibrio con&longs;i&longs;tant, promoveantur: ubi enim quie­<lb/>verit corpus impo&longs;itum, ex loco contactûs innote&longs;cet vel <lb/>punctum, &longs;i in puncto &longs;e contingant, vellinea, &longs;i in lineâ, per <lb/>quam &longs;i ducatur planum à centro terræ, di&longs;tinguetur impo&longs;i­<lb/>tum corpus in momenta gravitatis æqualia. </s><s>Inventâ autem hu­<lb/>ju&longs;modi lineâ facilè prodet &longs;e quæ&longs;itum punctum. </s></p> | <s id="s.000306">Tertia praxis &longs;it iis corporibus conveniens, quæ præ&longs;tant <lb/>longitudine, qualia &longs;unt p&longs;eudocylindrica, conica, pyrami­<lb/>des &c. quæ &longs;i non prædita &longs;int multâ gravitate, imponantur <lb/>funiculo brevi horizontaliter exten&longs;o, at &longs;i graviora fuerint, vel <lb/>cylindrulo vel aciei pri&longs;matis trigoni imponantur, & u&longs;que <lb/>dum in æquilibrio con&longs;i&longs;tant, promoveantur: ubi enim quie­<lb/>verit corpus impo&longs;itum, ex loco contactûs innote&longs;cet vel <lb/>punctum, &longs;i in puncto &longs;e contingant, vel linea, &longs;i in lineâ, per <lb/>quam &longs;i ducatur planum à centro terræ, di&longs;tinguetur impo&longs;i­<lb/>tum corpus in momenta gravitatis æqualia. </s> |
| | <s id="s.000307">Inventâ autem hu­<lb/>ju&longs;modi lineâ facilè prodet &longs;e quæ&longs;itum punctum. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quarta praxis non multùm di&longs;tat à &longs;uperiore: &longs;i nimirum <lb/>oblatum corpus impo&longs;ueris plano alicui horizontali, quod ta­<lb/>men à pavimento ab&longs;it mediocri aliquo intervallo, habeat au­<lb/>tem extremum marginem exactè rectum: extra &longs;uppo&longs;iti pla­<lb/>ni marginem illud paulatim promove, donec eò venerit, ut &longs;i <lb/>vel minimum ulteriùs promoveretur, &longs;ponte caderet; ibíque <lb/>&longs;ecundùm rectitudinem marginis plani duc &longs;tylo lineam in cor­<lb/>pore impo&longs;ito. </s><s>Deinde &longs;uperficie eâdem planum tangente, &longs;i <lb/>corpus, præter longitudinem, non modicam præterea habeat <lb/>latitudinem, convertatur aliquantulum, & &longs;imili methodo in­<lb/>venietur linea alia &longs;ecans priorem in puncto quæ&longs;ito, quod &longs;ci­<lb/>licet re&longs;pondet centro gravitatis intra corporis &longs;oliditatem de­<lb/>lite&longs;centi. </s></p> | <s id="s.000308">Quarta praxis non multùm di&longs;tat à &longs;uperiore: &longs;i nimirum <lb/>oblatum corpus impo&longs;ueris plano alicui horizontali, quod ta­<lb/>men à pavimento ab&longs;it mediocri aliquo intervallo, habeat au­<lb/>tem extremum marginem exactè rectum: extra &longs;uppo&longs;iti pla­<lb/>ni marginem illud paulatim promove, donec eò venerit, ut &longs;i <lb/>vel minimum ulteriùs promoveretur, &longs;ponte caderet; ibíque <lb/>&longs;ecundùm rectitudinem marginis plani duc &longs;tylo lineam in cor­<lb/>pore impo&longs;ito. </s> |
| | <s id="s.000309">Deinde &longs;uperficie eâdem planum tangente, &longs;i <lb/>corpus, præter longitudinem, non modicam præterea habeat <lb/>latitudinem, convertatur aliquantulum, & &longs;imili methodo in­<lb/>venietur linea alia &longs;ecans priorem in puncto quæ&longs;ito, quod &longs;ci­<lb/>licet re&longs;pondet centro gravitatis intra corporis &longs;oliditatem de­<lb/>lite&longs;centi. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc &longs;unt quæ Mechanices in&longs;tituto &longs;ufficere po&longs;&longs;int ad cen­<lb/>trum gravitatis inveniendum; in molibus enim majoribus, quæ <lb/>plerumque vix differunt à pri&longs;matis, non indigemus commu- | <s id="s.000310">Hæc &longs;unt quæ Mechanices in&longs;tituto &longs;ufficere po&longs;&longs;int ad cen­<lb/>trum gravitatis inveniendum; in molibus enim majoribus, quæ <lb/>plerumque vix differunt à pri&longs;matis, non indigemus commu- |
| <pb xlink:href="017/01/051.jpg" n="35"/>niter Geometricâ &longs;ubtilitate. </s><s>Illud re&longs;tat, ut earum, quas at­<lb/>tuli praxes, ratio, & cau&longs;æ explicentur, ex quibus clarion ha­<lb/>beatur notitia eorum, quæ ad centrum gravitatis pertinent. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <pb n="35" xlink:href="017/01/051.jpg"/>niter Geometricâ &longs;ubtilitate. </s> |
| | <s id="s.000311">Illud re&longs;tat, ut earum, quas at­<lb/>tuli praxes, ratio, & cau&longs;æ explicentur, ex quibus clarion ha­<lb/>beatur notitia eorum, quæ ad centrum gravitatis pertinent. <lb/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000312"><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Affertur ratio prædictarum praxeon.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000313"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Affertur ratio prædictarum praxeon.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>UT palam fiat praxibus capite &longs;uperiore allatis inveniri <lb/>punctum re&longs;pondens centro gravitatis, quod inquiritur, <lb/>indicandi &longs;unt fontes, ex quibus illæ deducuntur. </s><s>Earum ita­<lb/>que ratio petenda e&longs;t ex gravium naturâ, quæ extra locum &longs;ibi <lb/>debitum con&longs;tituta, in medio videlicet leviore, conantur de­<lb/>or&longs;um pro viribus, ni&longs;i impediantur: quod &longs;i interpellentur <lb/>quidem, non tamen pror&longs;us de&longs;cen&longs;u prohibeantur, de&longs;cen­<lb/>dunt, prout fert ob&longs;tantium impedimentorum conditio. </s><s>Sic <lb/>lapis &longs;phæricus in montis clivo po&longs;itus cùm non valeat rectâ; <lb/>&longs;icut in aëre libero, deor&longs;um ferri, per planum illud inclina­<lb/>tum de&longs;cendit: Sic plumbum, quod filo adnectitur laqueari, à <lb/>perpendiculo remotum de&longs;cendit circulariter. </s><s>Porrò quæ de <lb/>toto ip&longs;o corpore vera e&longs;&longs;e intelligimus, ejus quoque partibus <lb/>&longs;ingulis conveniunt; cùm enim &longs;ingulæ &longs;uam habeant gravita­<lb/>tem, ni&longs;i quid ob&longs;tet, de&longs;cendunt. </s><s>Jam verò &longs;i contingat ita <lb/>corpus grave oppo&longs;ito extrin&longs;ecùs obice impediri, ut cunctæ <lb/>&longs;imul partes, qua&longs;i moles unà de&longs;cendere nequeant; &longs;ublato <lb/>partium nexu de&longs;cendunt, quæcunque carent impedimento: <lb/>ut &longs;i ceream candelam, aut glaciem, quam manu &longs;u&longs;tines, igni <lb/>admoveas; haud dubium, quin partes extremæ igni proximæ <lb/>lique&longs;centes, &longs;olutâ unione cum cæteris, &longs;uis nutibus deor&longs;um <lb/>latæ liberè de&longs;cendant. </s><s>At &longs;i partes omnes colligatæ invicem <lb/>permaneant, eandemque figuram &longs;ervent; corpore illo &longs;u&longs;pen­<lb/>&longs;o aut &longs;u&longs;tentato, fieri non pote&longs;t, ut partes aliquæ de&longs;cendant, <lb/>quin aliæ, ouæ è regione &longs;unt trans &longs;u&longs;pen&longs;ionis, aut &longs;u&longs;tenta­<lb/>tionis punctum, a&longs;cendant; id autem harum gravitati re­<lb/>pugnat: non igitur a&longs;cendere po&longs;&longs;unt, ni&longs;i de&longs;cendentes op­<lb/>po&longs;itæ viribus ac momentis præ&longs;tent ita, ut harum gravitati | <s id="s.000314">UT palam fiat praxibus capite &longs;uperiore allatis inveniri <lb/>punctum re&longs;pondens centro gravitatis, quod inquiritur, <lb/>indicandi &longs;unt fontes, ex quibus illæ deducuntur. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/052.jpg" n="36"/>vim inferre valeant. </s><s>Quare &longs;i fiat corporis &longs;u&longs;pen&longs;i, aut &longs;u&longs;ten­<lb/>tati con&longs;i&longs;tentia, argumentum e&longs;t æqualitatis momentorum <lb/>punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis, aut &longs;u&longs;tentationis hinc, & hinc u&longs;que­<lb/>quaque circun&longs;tantium; &longs;i qua enim e&longs;&longs;et inæqualitas, alterutra <lb/>pars præponderaret, & ad motum incitaretur. </s></p> | <s id="s.000315">Earum ita­<lb/>que ratio petenda e&longs;t ex gravium naturâ, quæ extra locum &longs;ibi <lb/>debitum con&longs;tituta, in medio videlicet leviore, conantur de­<lb/>or&longs;um pro viribus, ni&longs;i impediantur: quod &longs;i interpellentur <lb/>quidem, non tamen pror&longs;us de&longs;cen&longs;u prohibeantur, de&longs;cen­<lb/>dunt, prout fert ob&longs;tantium impedimentorum conditio. </s> |
| | <s id="s.000316">Sic <lb/>lapis &longs;phæricus in montis clivo po&longs;itus cùm non valeat rectâ; <lb/>&longs;icut in aëre libero, deor&longs;um ferri, per planum illud inclina­<lb/>tum de&longs;cendit: Sic plumbum, quod filo adnectitur laqueari, à <lb/>perpendiculo remotum de&longs;cendit circulariter. </s> |
| | <s id="s.000317">Porrò quæ de <lb/>toto ip&longs;o corpore vera e&longs;&longs;e intelligimus, ejus quoque partibus <lb/>&longs;ingulis conveniunt; cùm enim &longs;ingulæ &longs;uam habeant gravita­<lb/>tem, ni&longs;i quid ob&longs;tet, de&longs;cendunt. </s> |
| | <s id="s.000318">Jam verò &longs;i contingat ita <lb/>corpus grave oppo&longs;ito extrin&longs;ecùs obice impediri, ut cunctæ <lb/>&longs;imul partes, qua&longs;i moles unà de&longs;cendere nequeant; &longs;ublato <lb/>partium nexu de&longs;cendunt, quæcunque carent impedimento: <lb/>ut &longs;i ceream candelam, aut glaciem, quam manu &longs;u&longs;tines, igni <lb/>admoveas; haud dubium, quin partes extremæ igni proximæ <lb/>lique&longs;centes, &longs;olutâ unione cum cæteris, &longs;uis nutibus deor&longs;um <lb/>latæ liberè de&longs;cendant. </s> |
| | <s id="s.000319">At &longs;i partes omnes colligatæ invicem <lb/>permaneant, eandemque figuram &longs;ervent; corpore illo &longs;u&longs;pen­<lb/>&longs;o aut &longs;u&longs;tentato, fieri non pote&longs;t, ut partes aliquæ de&longs;cendant, <lb/>quin aliæ, ouæ è regione &longs;unt trans &longs;u&longs;pen&longs;ionis, aut &longs;u&longs;tenta­<lb/>tionis punctum, a&longs;cendant; id autem harum gravitati re­<lb/>pugnat: non igitur a&longs;cendere po&longs;&longs;unt, ni&longs;i de&longs;cendentes op­<lb/>po&longs;itæ viribus ac momentis præ&longs;tent ita, ut harum gravitati |
| | <pb n="36" xlink:href="017/01/052.jpg"/>vim inferre valeant. </s> |
| | <s id="s.000320">Quare &longs;i fiat corporis &longs;u&longs;pen&longs;i, aut &longs;u&longs;ten­<lb/>tati con&longs;i&longs;tentia, argumentum e&longs;t æqualitatis momentorum <lb/>punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis, aut &longs;u&longs;tentationis hinc, & hinc u&longs;que­ <lb/>quaque circun&longs;tantium; &longs;i qua enim e&longs;&longs;et inæqualitas, alterutra <lb/>pars præponderaret, & ad motum incitaretur. </s> |
| | </p> |
| <figure id="id.017.01.052.1.jpg" xlink:href="017/01/052/1.jpg"/> | <figure id="id.017.01.052.1.jpg" xlink:href="017/01/052/1.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sit corpus grave AB, cujus <lb/>centrum gravitatis H, linea di­<lb/>rectionis HT in centrum uni­<lb/>ver&longs;i producta. </s><s>Si &longs;u&longs;pendatur <lb/>ex puncto C, quod e&longs;t in eadem <lb/>lineâ directionis, nece&longs;&longs;ariò con­<lb/>&longs;i&longs;tit corpus horizonti paralle­<lb/>lum, quia rectâ de&longs;cendere non <lb/>pote&longs;t per HT, cum in C reti­<lb/>neatur; neque alterutra pars pote&longs;t de&longs;cendere, quia momen­<lb/>ta partis HB, quibus deor&longs;um nititur, æqualia &longs;unt momen­<lb/>tis, quibus pars HA re&longs;i&longs;tit, no elevetur; & vici&longs;&longs;im viribus <lb/>gravitatis- AH cæteroqui de&longs;cen&longs;uræ reluctatur gravitas HB <lb/>pari ni&longs;u repugnans, ne attollatur; totum ergo con&longs;i&longs;tit. </s><s>At &longs;i <lb/>ex M puncto &longs;u&longs;pendatur, non pote&longs;t quidem per MT per­<lb/>pendicularem de&longs;cendere versùs terræ centrum, &longs;ed neque <lb/>con&longs;i&longs;tet horizonti parallelum; quia &longs;i planum intelligatur ex <lb/>terræ centro per rectam MT ductum, non dividitur corpus in <lb/>momenta æqualia, cum non tran&longs;eat per H centrum gravita­<lb/>tis; igitur cum majora &longs;int momenta partis MB, quàm par­<lb/>tis MA, illa præponderabit, atque de&longs;cendens circa <lb/>punctum M permanens convertetur, donec centrum gra­<lb/>vitatis H &longs;it in perpendiculari MT, cui congruat recta <lb/>MO: tunc autem demum con&longs;i&longs;tet, quia planum tran&longs;iens <lb/>per MHO æqualiter di&longs;pertit momenta gravitatis; neutrâ <lb/>autem parte præponderante, utraque quie&longs;cit. </s><s>Idem dicen­<lb/>dum, &longs;i corpus ex I puncto &longs;u&longs;penderetur; tunc enim &longs;o­<lb/>lùm fieret con&longs;i&longs;tentia, ubi in eadem directionis lineâ <lb/>e&longs;&longs;et punctum I atque H centrum gravitatis. </s><s>Quod &longs;i du­<lb/>plici funiculo &longs;u&longs;pendatur pondus, & illi paralleli non &longs;int, <lb/>quia neque horizonti perpendiculares, illi &longs;i producantur, <lb/>concurrent in punctum aliquod lineæ directionis, &longs;ivè &longs;upra <lb/>pondus, &longs;ivè infra, pro ratione angulorum, quos con&longs;tituunt. | <s id="s.000321">Sit corpus grave AB, cujus <lb/>centrum gravitatis H, linea di­<lb/>rectionis HT in centrum uni­<lb/>ver&longs;i producta. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/053.jpg" n="37"/>Sit enim corpus AB, cujus cen­<lb/> | <s id="s.000322">Si &longs;u&longs;pendatur <lb/>ex puncto C, quod e&longs;t in eadem <lb/>lineâ directionis, nece&longs;&longs;ariò con­<lb/>&longs;i&longs;tit corpus horizonti paralle­<lb/>lum, quia rectâ de&longs;cendere non <lb/>pote&longs;t per HT, cum in C reti­<lb/>neatur; neque alterutra pars pote&longs;t de&longs;cendere, quia momen­<lb/>ta partis HB, quibus deor&longs;um nititur, æqualia &longs;unt momen­<lb/>tis, quibus pars HA re&longs;i&longs;tit, no elevetur; & vici&longs;&longs;im viribus <lb/>gravitatis- AH cætero qui de&longs;cen&longs;uræ reluctatur gravitas HB <lb/>pari ni&longs;u repugnans, ne attollatur; totum ergo con&longs;i&longs;tit. </s> |
| <figure id="id.017.01.053.1.jpg" xlink:href="017/01/053/1.jpg"/><lb/>trum gravitatis O, linea directio­<lb/>nis IOC, &longs;i ex I &longs;u&longs;pendatur <lb/>per O, in co &longs;itu manebit; ergo <lb/>etiam, &longs;i funiculi &longs;int IH, IL, <lb/>manebit: ergo etiam, &longs;i &longs;int PH, <lb/>SL, funiculorum enim longitudo <lb/>nihil facit; Idem etiam dicendum <lb/>cum funiculi &longs;unt DH, FL; pro­<lb/>ducti enim concurrunt cum linea <lb/>directionis in C, &longs;emper &longs;cilicet <lb/>perinde &longs;e habet atque, &longs;i ex I &longs;u&longs;penderetur. </s></p> | <s id="s.000323">At &longs;i <lb/>ex M puncto &longs;u&longs;pendatur, non pote&longs;t quidem per MT per­<lb/>pendicularem de&longs;cendere versùs terræ centrum, &longs;ed neque <lb/>con&longs;i&longs;tet horizonti parallelum; quia &longs;i planum intelligatur ex <lb/>terræ centro per rectam MT ductum, non dividitur corpus in <lb/>momenta æqualia, cum non tran&longs;eat per H centrum gravita­<lb/>tis; igitur cum majora &longs;int momenta partis MB, quàm par­<lb/>tis MA, illa præponderabit, atque de&longs;cendens circa <lb/>punctum M permanens convertetur, donec centrum gra­<lb/>vitatis H &longs;it in perpendiculari MT, cui congruat recta <lb/>MO: tunc autem demum con&longs;i&longs;tet, quia planum tran&longs;iens <lb/>per MHO æqualiter di&longs;pertit momenta gravitatis; neutrâ <lb/>autem parte præponderante, utraque quie&longs;cit. </s> |
| | <s id="s.000324">Idem dicen­<lb/>dum, &longs;i corpus ex I puncto &longs;u&longs;penderetur; tunc enim &longs;o­<lb/>lùm fieret con&longs;i&longs;tentia, ubi in eadem directionis lineâ <lb/>e&longs;&longs;et punctum I atque H centrum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000325">Quod &longs;i du­<lb/>plici funiculo &longs;u&longs;pendatur pondus, & illi paralleli non &longs;int, <lb/>quia neque horizonti perpendiculares, illi &longs;i producantur, <lb/>concurrent in punctum aliquod lineæ directionis, &longs;ivè &longs;upra <lb/>pondus, &longs;ivè infra, pro ratione angulorum, quos con&longs;tituunt. |
| | <pb n="37" xlink:href="017/01/053.jpg"/>Sit enim corpus AB, cujus cen­<lb/> |
| | <figure id="id.017.01.053.1.jpg" xlink:href="017/01/053/1.jpg"/><lb/>trum gravitatis O, linea directio­<lb/>nis IOC, &longs;i ex I &longs;u&longs;pendatur <lb/>per O, in co &longs;itu manebit; ergo <lb/>etiam, &longs;i funiculi &longs;int IH, IL, <lb/>manebit: ergo etiam, &longs;i &longs;int PH, <lb/>SL, funiculorum enim longitudo <lb/>nihil facit; Idem etiam dicendum <lb/>cum funiculi &longs;unt DH, FL; pro­<lb/>ducti enim concurrunt cum linea <lb/>directionis in C, &longs;emper &longs;cilicet <lb/>perinde &longs;e habet atque, &longs;i ex I &longs;u&longs;penderetur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quæ verò de &longs;u&longs;pen&longs;ione dicta &longs;unt, ea, analogiâ &longs;ervatâ, de <lb/>&longs;u&longs;tentatione quoque dicta intelligantur; tunc &longs;olùm videlicet <lb/>corpus con&longs;i&longs;tere, cùm ex centro gravitatis ducta directionis <lb/>linea tran&longs;it per punctum &longs;u&longs;tentationis, quia tunc &longs;olùm æqua­<lb/>lia hinc, & hinc &longs;unt momenta virtutis ad de&longs;cendendum, at­<lb/>que re&longs;i&longs;tentiæ ad a&longs;cendendum: ut quando corpus aliquod <lb/>imponitur cono, vel pri&longs;ma &longs;phæræ, vel &longs;egmentum &longs;phæri­<lb/>cum, plano, vel cylindrus aciei pri&longs;matis trigoni in tran&longs;ver­<lb/>&longs;um; cadet enim in alterutram partem impo&longs;itum corpus, ni&longs;i <lb/>in eadem linea fuerint centrum terræ, punctum contactus, & <lb/>centrum gravitatis. </s><s>Quod &longs;i corpus &longs;u&longs;tentans, atque &longs;u&longs;tenta­<lb/>tum &longs;e tangant in linea, opus e&longs;t lineam illam e&longs;&longs;e in plano per <lb/>lineam directionis ducto, ut fiat æqualium momentorum con­<lb/>&longs;i&longs;tentia. </s><s>Quare &longs;i impo&longs;itum corpus con&longs;i&longs;tat, certi&longs;&longs;imo ar­<lb/>gumento con&longs;tabit punctum, &longs;eu lineam, contactûs re&longs;pon­<lb/>dere centro gravitatis. </s><s>Hinc patet ratio &longs;ecundæ, & tertiæ <lb/>praxis. </s></p> | <s id="s.000326">Quæ verò de &longs;u&longs;pen&longs;ione dicta &longs;unt, ea, analogiâ &longs;ervatâ, de <lb/>&longs;u&longs;tentatione quoque dicta intelligantur; tunc &longs;olùm videlicet <lb/>corpus con&longs;i&longs;tere, cùm ex centro gravitatis ducta directionis <lb/>linea tran&longs;it per punctum &longs;u&longs;tentationis, quia tunc &longs;olùm æqua­<lb/>lia hinc, & hinc &longs;unt momenta virtutis ad de&longs;cendendum, at­<lb/>que re&longs;i&longs;tentiæ ad a&longs;cendendum: ut quando corpus aliquod <lb/>imponitur cono, vel pri&longs;ma &longs;phæræ, vel &longs;egmentum &longs;phæri­<lb/>cum, plano, vel cylindrus aciei pri&longs;matis trigoni in tran&longs;ver­<lb/>&longs;um; cadet enim in alterutram partem impo&longs;itum corpus, ni&longs;i <lb/>in eadem linea fuerint centrum terræ, punctum contactus, & <lb/>centrum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000327">Quod &longs;i corpus &longs;u&longs;tentans, atque &longs;u&longs;tenta­<lb/>tum &longs;e tangant in linea, opus e&longs;t lineam illam e&longs;&longs;e in plano per <lb/>lineam directionis ducto, ut fiat æqualium momentorum con­<lb/>&longs;i&longs;tentia. </s> |
| | <s id="s.000328">Quare &longs;i impo&longs;itum corpus con&longs;i&longs;tat, certi&longs;&longs;imo ar­<lb/>gumento con&longs;tabit punctum, &longs;eu lineam, contactûs re&longs;pon­<lb/>dere centro gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000329">Hinc patet ratio &longs;ecundæ, & tertiæ <lb/>praxis. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>In prima praxi quia facies extima, &longs;upra quam perpendicu­<lb/>lum liberè movetur, e&longs;t in plano verticali, perpendiculum HC <lb/>e&longs;t parallelum lineæ directionis corporis gravis, quæ tran&longs;it <lb/>etiam per punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis H: planum igitur tran&longs;iens per <lb/>punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis H, & per perpendiculum HC, tran&longs;it <lb/>quoque per centrum gravitatis corporis. </s><s>Cum verò idem pror­<lb/>&longs;us dicendum &longs;it de plano tran&longs;eunte per punctum &longs;u&longs;pen&longs;io­<lb/>nis R, & perpendiculum RF, illud &longs;cilicet tran&longs;ire per cen­<lb/>trum gravitatis corporis; apertum e&longs;t centrum gravitatis e&longs;&longs;e in | <s id="s.000330">In prima praxi quia facies extima, &longs;upra quam perpendicu­<lb/>lum liberè movetur, e&longs;t in plano verticali, perpendiculum HC <lb/>e&longs;t parallelum lineæ directionis corporis gravis, quæ tran&longs;it <lb/>etiam per punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis H: planum igitur tran&longs;iens per <lb/>punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis H, & per perpendiculum HC, tran&longs;it <lb/>quoque per centrum gravitatis corporis. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/054.jpg" n="38"/>communi illorum planorum &longs;ectione, eique re&longs;pondere <lb/>punctum S inventum. </s></p> | <s id="s.000331">Cum verò idem pror­<lb/>&longs;us dicendum &longs;it de plano tran&longs;eunte per punctum &longs;u&longs;pen&longs;io­<lb/>nis R, & perpendiculum RF, illud &longs;cilicet tran&longs;ire per cen­<lb/>trum gravitatis corporis; apertum e&longs;t centrum gravitatis e&longs;&longs;e in |
| | <pb n="38" xlink:href="017/01/054.jpg"/>communi illorum planorum &longs;ectione, eique re&longs;pondere <lb/>punctum S inventum. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quia demum, &longs;i corpus quod &longs;u&longs;tinet, & id, quod &longs;u&longs;tine­<lb/>tur, in &longs;uperficie &longs;e tangant, corpus impo&longs;itum in alterutram <lb/>partem cadere non pote&longs;t (ni&longs;i fortè &longs;uppo&longs;itum planum fuerit <lb/>inclinatum) quin planum per lineam directionis ductum ita &longs;it <lb/>extra &longs;uperficiem, in qua fit contactus, ut neque illam con­<lb/>tingat; con&longs;tat ratio quartæ praxis. </s><s>Si namque planum ex ter­<lb/> | <s id="s.000332">Quia demum, &longs;i corpus quod &longs;u&longs;tinet, & id, quod &longs;u&longs;tine­<lb/>tur, in &longs;uperficie &longs;e tangant, corpus impo&longs;itum in alterutram <lb/>partem cadere non pote&longs;t (ni&longs;i fortè &longs;uppo&longs;itum planum fuerit <lb/>inclinatum) quin planum per lineam directionis ductum ita &longs;it <lb/>extra &longs;uperficiem, in qua fit contactus, ut neque illam con­<lb/>tingat; con&longs;tat ratio quartæ praxis. </s> |
| <figure id="id.017.01.054.1.jpg" xlink:href="017/01/054/1.jpg"/><lb/>ræ centro ductum per C cen­<lb/>trum gravitatis dati corporis <lb/>OS, &longs;ecet &longs;ubjectum planum, <lb/>pars corporis extra marginem <lb/>FE in aëre extans minora ha­<lb/>bet momenta gravitatis, quàm <lb/>reliqua pars; hæc igitur gra­<lb/>vior non pote&longs;t ab illa elevari: <lb/>ubi verò promotum corpus eò <lb/>venerit, ut planum per cen­<lb/>trum gravitatis C ductum tangat extremum marginem &longs;ub­<lb/>jecti plani ita, ut in eodem plano, in quo e&longs;t centrum gravi­<lb/>tatis C, &longs;it etiam FE, æqualia &longs;unt gravitatis momenta par­<lb/>tis CS in aëre extantis, ac CO partis plano incumbentis; & <lb/>&longs;i vel minimum ulteriùs promoveretur, pars extra planum &longs;ub­<lb/>jectum extans gravior e&longs;&longs;et, adeóque de&longs;cenderet. </s><s>Quare &longs;i in <lb/>corporis OS &longs;uperficie infimâ lineam de&longs;crip&longs;eris &longs;ecundùm <lb/>marginem FE, ea erit in plano tran&longs;eunte per centrum gravi­<lb/>tatis. </s><s>Quia verò idem contingit, &longs;i ii&longs;dem &longs;uperficiebus &longs;e con­<lb/>tingentibus alium &longs;itum corpori dederis, pariterque eò u&longs;que <lb/>promoveris, ut citrà cadendi periculum promoveri ulteriùs <lb/>non po&longs;&longs;it; alia linea &longs;ecundùm marginem FE ducta erit pari­<lb/>ter in plano per gravitatis centrum tran&longs;eunte, &longs;ecabitque <lb/>priorem lineam, punctum mutuæ linearum &longs;ectionis illud e&longs;&longs;e, <lb/>quod quæritur, &longs;atis liquet. </s><s>Hæc e&longs;t di&longs;par philo&longs;ophandi ra­<lb/>tio, &longs;i pars CO adeò longa e&longs;&longs;et, ut etiam extaret extra an­<lb/>gu&longs;tias &longs;ubjecti plani; &longs;emper enim con&longs;i&longs;tit impo&longs;itum corpus, <lb/>quandiù planum per lineam directionis tran&longs;iens, aut tangit, <lb/>aut &longs;ecat &longs;ubjectum planum. </s><s>Quandocunque enim linea di­<lb/>rectionis non tran&longs;it per punctum, vel lineam, vel &longs;uperficiem, | <s id="s.000333">Si namque planum ex ter­<lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/055.jpg" n="39"/>in quibus corpus grave tangitur à &longs;u&longs;tentante (idem dic de <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione) &longs;emper in alterutram partem grave inclinatur, in <lb/>eam &longs;cilicet, in qua reperitur centrum gravitatis, cùm plura <lb/>&longs;int ex ea parte momenta gravitatis. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <figure id="id.017.01.054.1.jpg" xlink:href="017/01/054/1.jpg"/><lb/>ræ centro ductum per C cen­<lb/>trum gravitatis dati corporis <lb/>OS, &longs;ecet &longs;ubjectum planum, <lb/>pars corporis extra marginem <lb/>FE in aëre extans minora ha­<lb/>bet momenta gravitatis, quàm <lb/>reliqua pars; hæc igitur gra­<lb/>vior non pote&longs;t ab illa elevari: <lb/>ubi verò promotum corpus eò <lb/>venerit, ut planum per cen­<lb/>trum gravitatis C ductum tangat extremum marginem &longs;ub­<lb/>jecti plani ita, ut in eodem plano, in quo e&longs;t centrum gravi­<lb/>tatis C, &longs;it etiam FE, æqualia &longs;unt gravitatis momenta par­<lb/>tis CS in aëre extantis, ac CO partis plano incumbentis; & <lb/>&longs;i vel minimum ulteriùs promoveretur, pars extra planum &longs;ub­<lb/>jectum extans gravior e&longs;&longs;et, adeóque de&longs;cenderet. </s> |
| | <s id="s.000334">Quare &longs;i in <lb/>corporis OS &longs;uperficie infimâ lineam de&longs;crip&longs;eris &longs;ecundùm <lb/>marginem FE, ea erit in plano tran&longs;eunte per centrum gravi­<lb/>tatis. </s> |
| | <s id="s.000335">Quia verò idem contingit, &longs;i ii&longs;dem &longs;uperficiebus &longs;e con­<lb/>tingentibus alium &longs;itum corpori dederis, pariterque eò u&longs;que <lb/>promoveris, ut citrà cadendi periculum promoveri ulteriùs <lb/>non po&longs;&longs;it; alia linea &longs;ecundùm marginem FE ducta erit pari­<lb/>ter in plano per gravitatis centrum tran&longs;eunte, &longs;ecabitque <lb/>priorem lineam, punctum mutuæ linearum &longs;ectionis illud e&longs;&longs;e, <lb/>quod quæritur, &longs;atis liquet. </s> |
| | <s id="s.000336">Hæc e&longs;t di&longs;par philo&longs;ophandi ra­<lb/>tio, &longs;i pars CO adeò longa e&longs;&longs;et, ut etiam extaret extra an­<lb/>gu&longs;tias &longs;ubjecti plani; &longs;emper enim con&longs;i&longs;tit impo&longs;itum corpus, <lb/>quandiù planum per lineam directionis tran&longs;iens, aut tangit, <lb/>aut &longs;ecat &longs;ubjectum planum. </s> |
| | <s id="s.000337">Quandocunque enim linea di­<lb/>rectionis non tran&longs;it per punctum, vel lineam, vel &longs;uperficiem, |
| | <pb n="39" xlink:href="017/01/055.jpg"/>in quibus corpus grave tangitur à &longs;u&longs;tentante (idem dic de <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione) &longs;emper in alterutram partem grave inclinatur, in <lb/>eam &longs;cilicet, in qua reperitur centrum gravitatis, cùm plura <lb/>&longs;int ex ea parte momenta gravitatis. <lb/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT VII.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000338"><emph type="center"/>CAPUT VII.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quomodo gravia &longs;pontè a&longs;cendentia de&longs;cendant.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000339"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quomodo gravia &longs;pontè a&longs;cendentia de&longs;cendant.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his, quæ proximè dicta &longs;unt, grave &longs;u&longs;tentatum in eam <lb/>partem inclinari, in qua e&longs;t gravitatis centrum, oritur ali­<lb/>quando a&longs;cen&longs;us gravium, qui rerum naturalium ignaros in <lb/>admirationem adducit non mediocrem, &longs;i maximè tunc cor­<lb/>pus de&longs;cendere intelligant, quando illud cernunt altiùs ab ho­<lb/>rizonte a&longs;cendere. </s><s>Sit <lb/> | <s id="s.000340">EX his, quæ proximè dicta &longs;unt, grave &longs;u&longs;tentatum in eam <lb/>partem inclinari, in qua e&longs;t gravitatis centrum, oritur ali­<lb/>quando a&longs;cen&longs;us gravium, qui rerum naturalium ignaros in <lb/>admirationem adducit non mediocrem, &longs;i maximè tunc cor­<lb/>pus de&longs;cendere intelligant, quando illud cernunt altiùs ab ho­<lb/>rizonte a&longs;cendere. </s> |
| <figure id="id.017.01.055.1.jpg" xlink:href="017/01/055/1.jpg"/><lb/>enim &longs;uper planum in­<lb/>clinatum RN rota tantæ <lb/>latitudinis, ut po&longs;&longs;it in <lb/>plano verticali erecta <lb/>permanere, dum conver­<lb/>titur; habeat autem ad <lb/>PO adnexam laminam <lb/>plumbeam cra&longs;&longs;iorem, <lb/>adeò ut totius rotæ cen­<lb/>trum gravitatis &longs;it S. </s><s>Jam <lb/>verò ea &longs;it plani &longs;ubjecti <lb/>inclinatio, ut rotâ illud <lb/>tangente puncto H, li­<lb/>nea à terræ centro per H punctum contactûs tran&longs;iens non <lb/>tran&longs;eat per S centrum gravitatis (&longs;eu ut veriùs dicam, quia <lb/>extima &longs;uperficies rotæ cylindrica tangit planum in lineâ, pla­<lb/>num ex centro terræ per lineam contactûs in H ductum non <lb/>tran&longs;eat per S) &longs;ed illud relinquat versùs &longs;uperiorem plani par­<lb/>tem N; planum per rectam HO perpendicularem ductum <lb/>di&longs;tinguit rotam in momenta gravitatis inæqualia: non pote&longs;t <lb/>igitur rota in H con&longs;i&longs;tere, &longs;ed convertitur, ita ut tangat pla­<lb/>num in I primùm, deinde in E, demùm in P, ubi con&longs;i&longs;tet, | <s id="s.000341">Sit <lb/> |
| <pb xlink:href="017/01/056.jpg" n="40"/>cùm linea directionis ex gravitatis centro S ducta in terræ cen­<lb/>trum tran&longs;ibit per P locum contactús. </s><s>In hac autem conver­<lb/>&longs;ione dum rotæ partes inter H & P deinceps aptantur &longs;ubjecto <lb/>plano, centrum quidem molis a&longs;cendit, &longs;ed centrum gravita­<lb/>tis S de&longs;cendit. </s><s>Lineam porrò SP minorem e&longs;&longs;e lineá SE, & <lb/>hanc minorem lineâ SI, & hanc lineâ SH, con&longs;tat ex prop.7. <lb/>lib.3. Eucl. &longs;i nimirum per S, & C centrum agatur diameter. </s><lb/><s>Non e&longs;t tamen cen&longs;endum quamlibet ponderis additionem <lb/>in OP &longs;atis e&longs;&longs;e, ut in quoliber plano inclinato rota a&longs;cendat; <lb/>&longs;i enim di&longs;tantia centri gravitatis à centro rotæ minor fuerit, <lb/>quàm Sinus inclinationis plani, &longs;emper de&longs;cendet; &longs;i eidem <lb/>Sinui æqualis, non a&longs;cendet; &longs;i demum eo &longs;inu major, poterit <lb/>a&longs;cendere. </s></p> | <figure id="id.017.01.055.1.jpg" xlink:href="017/01/055/1.jpg"/><lb/>enim &longs;uper planum in­<lb/>clinatum RN rota tantæ <lb/>latitudinis, ut po&longs;&longs;it in <lb/>plano verticali erecta <lb/>permanere, dum conver­<lb/>titur; habeat autem ad <lb/>PO adnexam laminam <lb/>plumbeam cra&longs;&longs;iorem, <lb/>adeò ut totius rotæ cen­<lb/>trum gravitatis &longs;it S. </s> |
| | <s id="s.000342">Jam <lb/>verò ea &longs;it plani &longs;ubjecti <lb/>inclinatio, ut rotâ illud <lb/>tangente puncto H, li­<lb/>nea à terræ centro per H punctum contactûs tran&longs;iens non <lb/>tran&longs;eat per S centrum gravitatis (&longs;eu ut veriùs dicam, quia <lb/>extima &longs;uperficies rotæ cylindrica tangit planum in lineâ, pla­<lb/>num ex centro terræ per lineam contactûs in H ductum non <lb/>tran&longs;eat per S) &longs;ed illud relinquat versùs &longs;uperiorem plani par­<lb/>tem N; planum per rectam HO perpendicularem ductum <lb/>di&longs;tinguit rotam in momenta gravitatis inæqualia: non pote&longs;t <lb/>igitur rota in H con&longs;i&longs;tere, &longs;ed convertitur, ita ut tangat pla­<lb/>num in I primùm, deinde in E, demùm in P, ubi con&longs;i&longs;tet, |
| | <pb n="40" xlink:href="017/01/056.jpg"/>cùm linea directionis ex gravitatis centro S ducta in terræ cen­<lb/>trum tran&longs;ibit per P locum contactús. </s> |
| | <s id="s.000343">In hac autem conver­<lb/>&longs;ione dum rotæ partes inter H & P deinceps aptantur &longs;ubjecto <lb/>plano, centrum quidem molis a&longs;cendit, &longs;ed centrum gravita­<lb/>tis S de&longs;cendit. </s> |
| | <s id="s.000344">Lineam porrò SP minorem e&longs;&longs;e lineá SE, & <lb/>hanc minorem lineâ SI, & hanc lineâ SH, con&longs;tat ex prop.7. <lb/>lib.3. Eucl. &longs;i nimirum per S, & C centrum agatur diameter. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000345">Non e&longs;t tamen cen&longs;endum quamlibet ponderis additionem <lb/>in OP &longs;atis e&longs;&longs;e, ut in quolibet plano inclinato rota a&longs;cendat; <lb/>&longs;i enim di&longs;tantia centri gravitatis à centro rotæ minor fuerit, <lb/>quàm Sinus inclinationis plani, &longs;emper de&longs;cendet; &longs;i eidem <lb/>Sinui æqualis, non a&longs;cendet; &longs;i demum eo &longs;inu major, poterit <lb/>a&longs;cendere. </s> |
| | </p> |
| <figure id="id.017.01.056.1.jpg" xlink:href="017/01/056/1.jpg"/> | <figure id="id.017.01.056.1.jpg" xlink:href="017/01/056/1.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sit planum inclinatum <lb/>AB, quod in H contingat <lb/>circulum (hunc &longs;umo cir­<lb/>culum, qui tran&longs;eat per <lb/>centrum tum molis tum <lb/>gravitatis rotæ) cujus cen­<lb/>trum C, & ducatur recta <lb/>CH, quæ cum perpendi­<lb/>culari HO faciat angu­<lb/>lum CHO. </s><s>Quia enim <lb/>OH producta cadit in ho­<lb/>rizontem AD perpendicularis, & angulus OHA per 32.lib.1. <lb/>æqualis e&longs;t duobus internis HFA, FAH, e&longs;t autem AHC ad <lb/>contingentem factus à &longs;emidiametro rectus per 18.lib. 3. &longs;icut <lb/>& HFA e&longs;t rectus; reliquus CHO æqualis e&longs;t angulo HAF <lb/>inclinationis plani. </s><s>Certum e&longs;t igitur, quòd in eam partem ro­<lb/>ra convertetur, in qua fuerit centrum gravitatis. </s><s>Quoniam <lb/>verò CI e&longs;t Sinus anguli CHI, po&longs;ito radio CH, e&longs;t au­<lb/>tem CI minima omnium, quæ ex C puncto cadant in rectam <lb/>HO, manife&longs;tum e&longs;t, quòd, &longs;i centrum gravitatis fuerit cen­<lb/>tro rotæ vicinius, ut in R, rota &longs;emper de&longs;cendet, quia cen­<lb/>trum gravitatis re&longs;picit declivitatem plani: at, &longs;i fuerit <lb/>in I, a&longs;cendere non pote&longs;t, quia pars re&longs;piciens acclivita­<lb/>tem plani non præponderat: &longs;i demum longiùs à centro <lb/>di&longs;titerit, ut in S, a&longs;cendere poterit, u&longs;que dum punctum S | <s id="s.000346">Sit planum inclinatum <lb/>AB, quod in H contingat <lb/>circulum (hunc &longs;umo cir­<lb/>culum, qui tran&longs;eat per <lb/>centrum tum molis tum <lb/>gravitatis rotæ) cujus cen­<lb/>trum C, & ducatur recta <lb/>CH, quæ cum perpendi­<lb/>culari HO faciat angu­<lb/>lum CHO. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/057.jpg" n="41"/>fuerit in lineâ perpendiculari ad horizontem tran&longs;eunte per <lb/>punctum contactûs. </s></p> | <s id="s.000347">Quia enim <lb/>OH producta cadit in ho­<lb/>rizontem AD perpendicularis, & angulus OHA per 32.lib.1. <lb/>æqualis e&longs;t duobus internis HFA, FAH, e&longs;t autem AHC ad <lb/>contingentem factus à &longs;emidiametro rectus per 18.lib. 3. &longs;icut <lb/>& HFA e&longs;t rectus; reliquus CHO æqualis e&longs;t angulo HAF <lb/>inclinationis plani. </s> |
| | <s id="s.000348">Certum e&longs;t igitur, quòd in eam partem ro­<lb/>ra convertetur, in qua fuerit centrum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000349">Quoniam <lb/>verò CI e&longs;t Sinus anguli CHI, po&longs;ito radio CH, e&longs;t au­<lb/>tem CI minima omnium, quæ ex C puncto cadant in rectam <lb/>HO, manife&longs;tum e&longs;t, quòd, &longs;i centrum gravitatis fuerit cen­<lb/>tro rotæ vicinius, ut in R, rota &longs;emper de&longs;cendet, quia cen­<lb/>trum gravitatis re&longs;picit declivitatem plani: at, &longs;i fuerit <lb/>in I, a&longs;cendere non pote&longs;t, quia pars re&longs;piciens acclivita­<lb/>tem plani non præponderat: &longs;i demum longiùs à centro <lb/>di&longs;titerit, ut in S, a&longs;cendere poterit, u&longs;que dum punctum S |
| | <pb n="41" xlink:href="017/01/057.jpg"/>fuerit in lineâ perpendiculari ad horizontem tran&longs;eunte per <lb/>punctum contactûs. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ex his apertè con&longs;tat futurum, ut rota de&longs;cendat, &longs;i angulus, <lb/>quem in puncto contactûs faciunt lineæ ductæ ex centris mo­<lb/>lis, & gravitatis (&longs;uppono molis centrum idem e&longs;&longs;e cum centro <lb/>rotæ, quâ rota e&longs;t) minor fuerit angulo inclinationis plani, <lb/>tunc enim centrum gravitatis re&longs;picit declivitatem plani; fu­<lb/>turum autem, ut rota a&longs;cendat, &longs;i angulus ille major fuerit co­<lb/>dem angulo inclinationis, quia centrum gravitatis re&longs;picit ac­<lb/>clivitatem plani; futurum demùm, ut con&longs;i&longs;tat, &longs;i angulus il­<lb/>le fuerit æqualis eidem angulo inclinationis plani, quia nimi­<lb/>rum planum perpendiculare dividit æqualiter momenta gravi­<lb/>tatis, cum tran&longs;eat per centrum gravitatis exi&longs;tens in lineâ <lb/>perpendiculari. </s></p> | <s id="s.000350">Ex his apertè con&longs;tat futurum, ut rota de&longs;cendat, &longs;i angulus, <lb/>quem in puncto contactûs faciunt lineæ ductæ ex centris mo­<lb/>lis, & gravitatis (&longs;uppono molis centrum idem e&longs;&longs;e cum centro <lb/>rotæ, quâ rota e&longs;t) minor fuerit angulo inclinationis plani, <lb/>tunc enim centrum gravitatis re&longs;picit declivitatem plani; fu­<lb/>turum autem, ut rota a&longs;cendat, &longs;i angulus ille major fuerit co­<lb/>dem angulo inclinationis, quia centrum gravitatis re&longs;picit ac­<lb/>clivitatem plani; futurum demùm, ut con&longs;i&longs;tat, &longs;i angulus il­<lb/>le fuerit æqualis eidem angulo inclinationis plani, quia nimi­<lb/>rum planum perpendiculare dividit æqualiter momenta gravi­<lb/>tatis, cum tran&longs;eat per centrum gravitatis exi&longs;tens in lineâ <lb/>perpendiculari. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hinc patet &longs;emper de&longs;cen&longs;uram rotam, &longs;i habeat centrum <lb/>gravitatis R, quia &longs;emper facit angulum, de quo dictum e&longs;t, <lb/>minorem angulo inclinationis, hoc e&longs;t angulo CHI, nam &longs;i <lb/>ducatur ad CR perpendicularis RE, & ex centro ducatur <lb/>recta CE, angulus CER e&longs;t maximus omnium, quos faciunt <lb/>lineæ ex punctis C, & R ductæ ad idem punctum circumfe­<lb/>rentiæ, ut mox o&longs;tendam; atqui CER minor e&longs;t angulo CHI, <lb/>(quia ob lineas RE, IH parallelas, angulus IHC internus <lb/>per 29.lib.1. e&longs;t æqualis externo RLC, & RLC externus per <lb/>16. lib. 1. major e&longs;t interno CER, ac proinde IHC major <lb/>quàm CER) igitur quicunque angulus con&longs;titutus à rectis <lb/>exeuntibus ex C, & R minor e&longs;t angulo inclinationis; atque <lb/>adeò &longs;emper de&longs;cendet. </s></p> | <s id="s.000351">Hinc patet &longs;emper de&longs;cen&longs;uram rotam, &longs;i habeat centrum <lb/>gravitatis R, quia &longs;emper facit angulum, de quo dictum e&longs;t, <lb/>minorem angulo inclinationis, hoc e&longs;t angulo CHI, nam &longs;i <lb/>ducatur ad CR perpendicularis RE, & ex centro ducatur <lb/>recta CE, angulus CER e&longs;t maximus omnium, quos faciunt <lb/>lineæ ex punctis C, & R ductæ ad idem punctum circumfe­<lb/>rentiæ, ut mox o&longs;tendam; atqui CER minor e&longs;t angulo CHI, <lb/>(quia ob lineas RE, IH parallelas, angulus IHC internus <lb/>per 29.lib.1. e&longs;t æqualis externo RLC, & RLC externus per <lb/>16. lib. 1. major e&longs;t interno CER, ac proinde IHC major <lb/>quàm CER) igitur quicunque angulus con&longs;titutus à rectis <lb/>exeuntibus ex C, & R minor e&longs;t angulo inclinationis; atque <lb/>adeò &longs;emper de&longs;cendet. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>At &longs;i centrum gravitatis fuerit S, ductâ ad CS perpendicu­<lb/>lari SM, angulus omnium maximus e&longs;t CMS: hic autem e&longs;t <lb/>æqualis externo CKI, cum IK, & SM parallelæ &longs;int con&longs;ti­<lb/>tutæ; angulus verò CKI externus major e&longs;t interno CHI, <lb/>igitur angulus CMS major e&longs;t angulo CHI, hoc e&longs;t angulo <lb/>inclinationis. </s><s>A&longs;cendere igitur poterit rota, quando angulus <lb/>ad contractum factus à lineis ex C, & S exeuntibus major e&longs;t <lb/>angulo inclinationis; &longs;in autem contactus fiat in co puncto, ad <lb/>quod fit angulus æqualis, con&longs;i&longs;tet; &longs;i in iis punctis, ad quæ fit <lb/>angulus minor, de&longs;cendet. </s></p> | <s id="s.000352">At &longs;i centrum gravitatis fuerit S, ductâ ad CS perpendicu­<lb/>lari SM, angulus omnium maximus e&longs;t CMS: hic autem e&longs;t <lb/>æqualis externo CKI, cum IK, & SM parallelæ &longs;int con&longs;ti­<lb/>tutæ; angulus verò CKI externus major e&longs;t interno CHI, <lb/>igitur angulus CMS major e&longs;t angulo CHI, hoc e&longs;t angulo <lb/>inclinationis. </s> |
| | <s id="s.000353">A&longs;cendere igitur poterit rota, quando angulus <lb/>ad contractum factus à lineis ex C, & S exeuntibus major e&longs;t <lb/>angulo inclinationis; &longs;in autem contactus fiat in co puncto, ad <lb/>quod fit angulus æqualis, con&longs;i&longs;tet; &longs;i in iis punctis, ad quæ fit <lb/>angulus minor, de&longs;cendet. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Porrò quamvis iis, qui in A&longs;tronomicarum Pro&longs;taphære&longs;eon | <s id="s.000354">Porrò quamvis iis, qui in A&longs;tronomicarum Pro&longs;taphære&longs;eon |
| <pb xlink:href="017/01/058.jpg" n="42"/>doctrinâ ver&longs;ati &longs;unt, &longs;upervacaneum &longs;it o&longs;tendere angulum <lb/>ad peripheriam factum à Radio circuli, & à linea perpendicu­<lb/>lari in diametrum, e&longs;&longs;e maximum omnium, qui fieri po&longs;&longs;int à <lb/>Radio, & à lineâ ductâ ex eodem diametri puncto, in quod <lb/>cadebat perpendicularis; ut omnibus tamen fiat &longs;atis, non pi­<lb/> | <pb n="42" xlink:href="017/01/058.jpg"/>doctrinâ ver&longs;ati &longs;unt, &longs;upervacaneum &longs;it o&longs;tendere angulum <lb/>ad peripheriam factum à Radio circuli, & à linea perpendicu­<lb/>lari in diametrum, e&longs;&longs;e maximum omnium, qui fieri po&longs;&longs;int à <lb/>Radio, & à lineâ ductâ ex eodem diametri puncto, in quod <lb/>cadebat perpendicularis; ut omnibus tamen fiat &longs;atis, non pi­<lb/> |
| <figure id="id.017.01.058.1.jpg" xlink:href="017/01/058/1.jpg"/><lb/>gebit hîc demon&longs;trare. </s><s>Sit in diametro <lb/>circuli punctum R extra centrum C, & <lb/>ad CR ducatur perpendicularis HR, <lb/>quæ producta in G, bifariam dividitur <lb/>in R: & ductis ex centro rectis CH, <lb/>CG æqualibus, &longs;unt anguli CHR, <lb/>CGR æquales, per 5. vel 8. lib.1. </s><s>Fiat <lb/>angulus CER, ductis ex C & R rectis <lb/>lineis ad idem punctum E peripheriæ. </s><lb/><s>Dico angulum CER minorem e&longs;&longs;e an­<lb/>gulo CHR. </s><s>Ducatur enim recta EG; & erunt in I&longs;o&longs;cele <lb/>CEG æquales anguli CEG, CGE. </s><s>Quia verò, per 7.lib.3. <lb/>RE major e&longs;t quàm RG, angulus RGE major e&longs;t angulo <lb/>REG, per 18.lib. 1. & ablatis æqualibus remanet REC mi­<lb/>nor angulo RGC, hoc e&longs;t RHC. </s><s>Similiter o&longs;tendetur angu­<lb/>lum RIC minorem e&longs;&longs;e angulo RHC: ductâ enim IG, angu­<lb/>li CIG, CGI &longs;unt æquales: & quoniam per 7.lib.3. RG ma­<lb/>jor e&longs;t quàm RI, angulus RIG major e&longs;t angulo RGI, per <lb/>18.lib.1. &longs;i igitur ex æqualibus auferantur inæquales anguli, re­<lb/>manet RIC minor, quàm RGC, hoc e&longs;t quam RHC. </s><s>Ea­<lb/>dem erit methodus demon&longs;trandi angulos ad puncta periphe­<lb/>riæ propiora puncto H e&longs;&longs;e majores angulo CER. </s><s>Ductâ enim <lb/>RD æquali ip&longs;i RE, ad punctum &longs;cilicet D æqualiter di&longs;tans à <lb/>diametro, ac di&longs;tet punctum E, & ducto radio CD, e&longs;t angu­<lb/>lus CDR æqualis angulo CER. </s><s>Sit autem puncto H vicinior <lb/>angulus COR, quem dico e&longs;&longs;e majorem angulo CER per <lb/>7.lib.3. & 8.lib.1. </s><s>Ducta lineâ OD, anguli COD, CDO <lb/>&longs;unt æquales, quia latera CO, CD æqualia &longs;unt: at per 7.lib.3. <lb/>RO minor e&longs;t, quàm RE, hoc e&longs;t RD, igitur angulus ROD <lb/>per 18.lib.1. major e&longs;t angulo RDO, & ablatis æqualibus re­<lb/>manet ROC major quam RDC, hoc e&longs;t quàm REC. </s><s>Angu­<lb/>li itáque recedentes à puncto H &longs;emper fiunt minores, acce­<lb/>dentes verò fiunt majores. </s></p> | <figure id="id.017.01.058.1.jpg" xlink:href="017/01/058/1.jpg"/><lb/>gebit hîc demon&longs;trare. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/059.jpg" n="43"/> | <s id="s.000355">Sit in diametro <lb/>circuli punctum R extra centrum C, & <lb/>ad CR ducatur perpendicularis HR, <lb/>quæ producta in G, bifariam dividitur <lb/>in R: & ductis ex centro rectis CH, <lb/>CG æqualibus, &longs;unt anguli CHR, <lb/>CGR æquales, per 5. vel 8. lib.1. </s> |
| | <s id="s.000356">Fiat <lb/>angulus CER, ductis ex C & R rectis <lb/>lineis ad idem punctum E peripheriæ. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000357">Dico angulum CER minorem e&longs;&longs;e an­<lb/>gulo CHR. </s> |
| | <s id="s.000358">Ducatur enim recta EG; & erunt in I&longs;o&longs;cele <lb/>CEG æquales anguli CEG, CGE. </s> |
| | <s id="s.000359">Quia verò, per 7.lib.3. <lb/>RE major e&longs;t quàm RG, angulus RGE major e&longs;t angulo <lb/>REG, per 18.lib. 1. & ablatis æqualibus remanet REC mi­<lb/>nor angulo RGC, hoc e&longs;t RHC. </s> |
| | <s id="s.000360">Similiter o&longs;tendetur angu­<lb/>lum RIC minorem e&longs;&longs;e angulo RHC: ductâ enim IG, angu­<lb/>li CIG, CGI &longs;unt æquales: & quoniam per 7.lib.3. RG ma­<lb/>jor e&longs;t quàm RI, angulus RIG major e&longs;t angulo RGI, per <lb/>18.lib.1. &longs;i igitur ex æqualibus auferantur inæquales anguli, re­<lb/>manet RIC minor, quàm RGC, hoc e&longs;t quam RHC. </s> |
| | <s id="s.000361">Ea­<lb/>dem erit methodus demon&longs;trandi angulos ad puncta periphe­<lb/>riæ propiora puncto H e&longs;&longs;e majores angulo CER. </s> |
| | <s id="s.000362">Ductâ enim <lb/>RD æquali ip&longs;i RE, ad punctum &longs;cilicet D æqualiter di&longs;tans à <lb/>diametro, ac di&longs;tet punctum E, & ducto radio CD, e&longs;t angu­<lb/>lus CDR æqualis angulo CER. </s> |
| | <s id="s.000363">Sit autem puncto H vicinior <lb/>angulus COR, quem dico e&longs;&longs;e majorem angulo CER per <lb/>7.lib.3. & 8.lib.1. </s> |
| | <s id="s.000364">Ducta lineâ OD, anguli COD, CDO <lb/>&longs;unt æquales, quia latera CO, CD æqualia &longs;unt: at per 7.lib.3. <lb/>RO minor e&longs;t, quàm RE, hoc e&longs;t RD, igitur angulus ROD <lb/>per 18.lib.1. major e&longs;t angulo RDO, & ablatis æqualibus re­<lb/>manet ROC major quam RDC, hoc e&longs;t quàm REC. </s> |
| | <s id="s.000365">Angu­<lb/>li itáque recedentes à puncto H &longs;emper fiunt minores, acce­<lb/>dentes verò fiunt majores. </s> |
| | </p> |
| | <pb n="43" xlink:href="017/01/059.jpg"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hoc probato con&longs;equens e&longs;t illud, quod in rotæ peripheriâ <lb/>duo &longs;unt puncta, inter quæ quodlibet punctum contingat pla­<lb/>num <expan abbr="inclinatũ">inclinatum</expan>, rota a&longs;cendit, &longs;i angulus maximus factus à lineis <lb/>ductis ex centro rotæ, & ex centro gravitatis &longs;it major angulo <lb/>inclinationis; quia nimirum anguli à puncto H recedentes ad <lb/>utramque partem &longs;emper fiunt minores; ergo ad utramque e&longs;t <lb/>angulus unus æqualis angulo inclinationis, & &longs;patium inter <lb/>huju&longs;modi angulos e&longs;t quantitas peripheriæ, quæ a&longs;cendens <lb/>pote&longs;t coaptari plano inclinato: ac proinde ex horum puncto­<lb/>rum di&longs;tantia definietur &longs;patium, quod pote&longs;t rota a&longs;cendens <lb/>percurrere. </s></p> | <s id="s.000366">Hoc probato con&longs;equens e&longs;t illud, quod in rotæ peripheriâ <lb/>duo &longs;unt puncta, inter quæ quodlibet punctum contingat pla­<lb/>num <expan abbr="inclinatũ">inclinatum</expan>, rota a&longs;cendit, &longs;i angulus maximus factus à lineis <lb/>ductis ex centro rotæ, & ex centro gravitatis &longs;it major angulo <lb/>inclinationis; quia nimirum anguli à puncto H recedentes ad <lb/>utramque partem &longs;emper fiunt minores; ergo ad utramque e&longs;t <lb/>angulus unus æqualis angulo inclinationis, & &longs;patium inter <lb/>huju&longs;modi angulos e&longs;t quantitas peripheriæ, quæ a&longs;cendens <lb/>pote&longs;t coaptari plano inclinato: ac proinde ex horum puncto­<lb/>rum di&longs;tantia definietur &longs;patium, quod pote&longs;t rota a&longs;cendens <lb/>percurrere. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sit igitur rota, cujus centrum C, & <lb/> | <s id="s.000367">Sit igitur rota, cujus centrum C, & <lb/> |
| <figure id="id.017.01.059.1.jpg" xlink:href="017/01/059/1.jpg"/><lb/>centrum gravitatis S: &longs;it autem CS par­<lb/>tium 11, quarum CH Radius e&longs;t 16: <lb/>e&longs;t igitur CS æqualis Sinui gr. 43. 26′. <lb/>qui erit maximus angulus CIS ad peri­<lb/>pheriam factus à Radio, & à lineâ IS <lb/>perpendiculari ad SC. </s><s>Quare in quoli­<lb/>bet plano habente minorem inclinatio­<lb/>nem poterit a&longs;cendere. </s><s>Ponatur plani <lb/>inclinatio gr. 15, cui æqualis &longs;it angulus CHS. </s><s>Fiat igitur <lb/>ut CS 11 ad CH 16, ita Sinus anguli CHS 25882 ad <lb/>37646 Sinum Anguli CSH gr. 22. 7′; eritque angulus <lb/>SCH gr. 142. 53′. </s><s>Cre&longs;cet ergo &longs;upra angulum H angulus <lb/>ad peripheriam, &longs;i ultra punctum H fiat contactus rotæ <lb/>in alio puncto viciniore puncto I, ex quo ad SC perpendi­<lb/>cularis cadit; & ex I decre&longs;cit u&longs;que dum in P fiat angu­<lb/>lus SPC grad. 15 æqualis angulo inclinationis. </s><s>In triangu­<lb/>lo itaque SPC invenitur ex ii&longs;dem datis angulus PSC <lb/>gr. 157. 53′. & angulus SCP gr. 7. 7′. qui ex angulo SCH <lb/>gr. 142. 53′ ablatus relinquit PCH gr. 135. 46′. quæ e&longs;t quan­<lb/>titas arcûs HIP, quæ plano coaptatur in a&longs;cen&longs;u. </s><s>Quoniam <lb/>verò quarum partium CG Radius e&longs;t 16, peripheria e&longs;t 100 1/2 <lb/>earum parirer e&longs;t arcus HP ferè 38, &longs;i Radius rotæ fuerit un­<lb/>ciarum pedis 16, rota a&longs;cendet in plano percurrens &longs;patium <lb/>pedum 3, & eo ampliùs. </s><s>Hinc poteris aut rotæ diametrum au­<lb/>gere, aut plani inclinationem minuere, &longs;i volveris rotam lon­<lb/>giore &longs;patio moveri: auctâ enim rotæ diametro augetur peri- | <figure id="id.017.01.059.1.jpg" xlink:href="017/01/059/1.jpg"/><lb/>centrum gravitatis S: &longs;it autem CS par­<lb/>tium 11, quarum CH Radius e&longs;t 16: <lb/>e&longs;t igitur CS æqualis Sinui gr. 43. 26′. <lb/>qui erit maximus angulus CIS ad peri­<lb/>pheriam factus à Radio, & à lineâ IS <lb/>perpendiculari ad SC. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/060.jpg" n="44"/>pheria, &longs;ervatâ ratione eadem di&longs;tantiæ centri gravitatis. </s><s>At &longs;i <lb/>data fuerit rota (oportet non ignorari di&longs;tantiam centri gravi­<lb/>tatis à centro rotæ, poterit autem primâ praxi cap.5. inve&longs;tiga­<lb/>ri) certum e&longs;t illam non po&longs;&longs;e a&longs;cendere ni&longs;i per &longs;patium mi­<lb/>nus longitudine &longs;emiperipheriæ; con&longs;tituto autem &longs;patio inve­<lb/>nietur inclinatio plani nece&longs;&longs;aria, hac methodo. </s><s>Data &longs;patij <lb/>longitudo PH reducatur ad denominationem graduum, & erit <lb/>notus angulus PCH: & quoniam anguli ad H & ad P debent <lb/>e&longs;&longs;e æquales, anguli verò in R ad verticem &longs;unt æquales, erunt <lb/>pariter æquales PCH, & PSH, qui proinde notus e&longs;t. </s><s>Hujus <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is auferatur ex recto CSI, & innote&longs;cet angulus CSH, <lb/>cum quo & duobus lateribus CS, CH invenietur per Trigo­<lb/>nometriam angulus CHS æqualis angulo inclinationis plani <lb/>nece&longs;&longs;ariæ. </s><s>Quod autem angulus HSI &longs;it &longs;emi&longs;&longs;is totius HSP, <lb/>hoc e&longs;t dati PCH, &longs;ic o&longs;tendo. </s><s>Quia in duobus triangulis <lb/>CSP, CHS idem latus CS opponitur angulis æqualibus ad H, <lb/>& ad P, æqualia autem latera CH, & CP opponuntur angulis <lb/>quæ&longs;itis CSH, & CSP, con&longs;tat horum duorum angulorum <lb/>e&longs;&longs;e unum eundemque &longs;inum; ergo &longs;imul &longs;umpti &longs;unt æquales <lb/>duobus rectis; auferatur ex eorum &longs;ummâ unus rectus, rema­<lb/>nebunt duo anguli &longs;imul CSH, ISP æquales uni recto, hoc <lb/>e&longs;t angulo ISC: auferatur communis CSH, remanebit HSI <lb/>æqualis angulo ISP: id quod oportuit demon&longs;trare. </s></p> | <s id="s.000368">Quare in quoli­<lb/>bet plano habente minorem inclinatio­<lb/>nem poterit a&longs;cendere. </s> |
| | <s id="s.000369">Ponatur plani <lb/>inclinatio gr. 15, cui æqualis &longs;it angulus CHS. </s> |
| | <s id="s.000370">Fiat igitur <lb/>ut CS 11 ad CH 16, ita Sinus anguli CHS 25882 ad <lb/>37646 Sinum Anguli CSH gr. 22. 7′; eritque angulus <lb/>SCH gr. 142. 53′. </s> |
| | <s id="s.000371">Cre&longs;cet ergo &longs;upra angulum H angulus <lb/>ad peripheriam, &longs;i ultra punctum H fiat contactus rotæ <lb/>in alio puncto viciniore puncto I, ex quo ad SC perpendi­<lb/>cularis cadit; & ex I decre&longs;cit u&longs;que dum in P fiat angu­<lb/>lus SPC grad. 15 æqualis angulo inclinationis. </s> |
| | <s id="s.000372">In triangu­<lb/>lo itaque SPC invenitur ex ii&longs;dem datis angulus PSC <lb/>gr. 157. 53′. & angulus SCP gr. 7. 7′. qui ex angulo SCH <lb/>gr. 142. 53′ ablatus relinquit PCH gr. 135. 46′. quæ e&longs;t quan­<lb/>titas arcûs HIP, quæ plano coaptatur in a&longs;cen&longs;u. </s> |
| | <s id="s.000373">Quoniam <lb/>verò quarum partium CG Radius e&longs;t 16, peripheria e&longs;t 100 1/2 <lb/>earum parirer e&longs;t arcus HP ferè 38, &longs;i Radius rotæ fuerit un­<lb/>ciarum pedis 16, rota a&longs;cendet in plano percurrens &longs;patium <lb/>pedum 3, & eo ampliùs. </s> |
| | <s id="s.000374">Hinc poteris aut rotæ diametrum au­<lb/>gere, aut plani inclinationem minuere, &longs;i volveris rotam lon­<lb/>giore &longs;patio moveri: auctâ enim rotæ diametro augetur peri- |
| | <pb n="44" xlink:href="017/01/060.jpg"/>pheria, &longs;ervatâ ratione eadem di&longs;tantiæ centri gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000375">At &longs;i <lb/>data fuerit rota (oportet non ignorari di&longs;tantiam centri gravi­<lb/>tatis à centro rotæ, poterit autem primâ praxi cap.5. inve&longs;tiga­<lb/>ri) certum e&longs;t illam non po&longs;&longs;e a&longs;cendere ni&longs;i per &longs;patium mi­<lb/>nus longitudine &longs;emiperipheriæ; con&longs;tituto autem &longs;patio inve­<lb/>nietur inclinatio plani nece&longs;&longs;aria, hac methodo. </s> |
| | <s id="s.000376">Data &longs;patij <lb/>longitudo PH reducatur ad denominationem graduum, & erit <lb/>notus angulus PCH: & quoniam anguli ad H & ad P debent <lb/>e&longs;&longs;e æquales, anguli verò in R ad verticem &longs;unt æquales, erunt <lb/>pariter æquales PCH, & PSH, qui proinde notus e&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000377">Hujus <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is auferatur ex recto CSI, & innote&longs;cet angulus CSH, <lb/>cum quo & duobus lateribus CS, CH invenietur per Trigo­<lb/>nometriam angulus CHS æqualis angulo inclinationis plani <lb/>nece&longs;&longs;ariæ. </s> |
| | <s id="s.000378">Quod autem angulus HSI &longs;it &longs;emi&longs;&longs;is totius HSP, <lb/>hoc e&longs;t dati PCH, &longs;ic o&longs;tendo. </s> |
| | <s id="s.000379">Quia in duobus triangulis <lb/>CSP, CHS idem latus CS opponitur angulis æqualibus ad H, <lb/>& ad P, æqualia autem latera CH, & CP opponuntur angulis <lb/>quæ&longs;itis CSH, & CSP, con&longs;tat horum duorum angulorum <lb/>e&longs;&longs;e unum eundemque &longs;inum; ergo &longs;imul &longs;umpti &longs;unt æquales <lb/>duobus rectis; auferatur ex eorum &longs;ummâ unus rectus, rema­<lb/>nebunt duo anguli &longs;imul CSH, ISP æquales uni recto, hoc <lb/>e&longs;t angulo ISC: auferatur communis CSH, remanebit HSI <lb/>æqualis angulo ISP: id quod oportuit demon&longs;trare. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Colligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ hactenus explicata &longs;unt, fie­<lb/>ri quidem po&longs;&longs;e, ut, &longs;i rota in plano inclinato primùm con&longs;ti­<lb/>tuta exactè tangat in H, pror&longs;us con&longs;i&longs;tat; id tamen vix po&longs;&longs;e <lb/>&longs;perari, quia &longs;i in alio puncto remotiore ab I tangat, cadet, &longs;i <lb/>in puncto viciniore, a&longs;cendet. </s><s>At ubi venerit in P, &longs;i ex con­<lb/>cepto impetu pergat adhuc aliquantulum a&longs;cendere; centro <lb/>gravitatis S tran&longs;lato versùs plani declivitatem, & diminuto <lb/>angulo, de&longs;cendet; & ubi tran&longs;ilierit punctum P, iterùm aucto <lb/>angulo a&longs;cendet, donec omninò in P con&longs;i&longs;tat. </s><s>Ubi licet <lb/>animadvertere non idem e&longs;&longs;e punctum contactus, in quo <lb/>quie&longs;ceret in plano horizontali, ac inclinato; in plano enim <lb/>horizontali quie&longs;ceret in O, ubi linea à centro rotæ C perpen­<lb/>dicularis horizonti, ac tran&longs;iens per S centrum gravitatis, ter­<lb/>minatur: in eo autem puncto O con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e &longs;upra pla­<lb/>num inclinatum &longs;atis patet ex dictis. </s><s>Porrò hæc, quæ de rotâ | <s id="s.000380">Colligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ hactenus explicata &longs;unt, fie­<lb/>ri quidem po&longs;&longs;e, ut, &longs;i rota in plano inclinato primùm con&longs;ti­<lb/>tuta exactè tangat in H, pror&longs;us con&longs;i&longs;tat; id tamen vix po&longs;&longs;e <lb/>&longs;perari, quia &longs;i in alio puncto remotiore ab I tangat, cadet, &longs;i <lb/>in puncto viciniore, a&longs;cendet. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/061.jpg" n="45"/>con&longs;i&longs;tente, aut cadente di&longs;putata &longs;unt, dicenda e&longs;&longs;e de &longs;phæ­<lb/>râ quie&longs;cente in plano inclinato, clarius e&longs;t, quàm ut oporteat <lb/>pluribus explicare. </s></p> | <s id="s.000381">At ubi venerit in P, &longs;i ex con­<lb/>cepto impetu pergat adhuc aliquantulum a&longs;cendere; centro <lb/>gravitatis S tran&longs;lato versùs plani declivitatem, & diminuto <lb/>angulo, de&longs;cendet; & ubi tran&longs;ilierit punctum P, iterùm aucto <lb/>angulo a&longs;cendet, donec omninò in P con&longs;i&longs;tat. </s> |
| | <s id="s.000382">Ubi licet <lb/>animadvertere non idem e&longs;&longs;e punctum contactus, in quo <lb/>quie&longs;ceret in plano horizontali, ac inclinato; in plano enim <lb/>horizontali quie&longs;ceret in O, ubi linea à centro rotæ C perpen­<lb/>dicularis horizonti, ac tran&longs;iens per S centrum gravitatis, ter­<lb/>minatur: in eo autem puncto O con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;e &longs;upra pla­<lb/>num inclinatum &longs;atis patet ex dictis. </s> |
| | <s id="s.000383">Porrò hæc, quæ de rotâ |
| | <pb n="45" xlink:href="017/01/061.jpg"/>con&longs;i&longs;tente, aut cadente di&longs;putata &longs;unt, dicenda e&longs;&longs;e de &longs;phæ­<lb/>râ quie&longs;cente in plano inclinato, clarius e&longs;t, quàm ut oporteat <lb/>pluribus explicare. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Unum &longs;upere&longs;&longs;e videtur o&longs;tendendum, quî verum &longs;it cen­<lb/>trum gravitatis de&longs;cendere ita, ut fiat horizonti vicinius, dum <lb/>rota a&longs;cendit, & fit remotior. </s><s>Id ut manife&longs;tum fiat, primò in­<lb/>veniatur HS: & &longs;it ut Sinus anguli CHS gr. 15. ad &longs;inum an­<lb/>guli SCH gr. 14.2. 53′. hoc e&longs;t ut 25882 ad 60344, ita CS <lb/>partium 11 ad HS 25 2/3: quæ e&longs;t altitudo centri gravitatis ante <lb/>motum. </s><s>Deinde inveniatur SP; & &longs;it ut Sinus SPC gr. 15 ad <lb/>Sinum SCP gr.7. 7′ hoc e&longs;t, ut 25882 ad 12389, ita CS par­<lb/>tium 11 ad SP 5 1/4, quæ in fine motus erit altitudo centri gravi­<lb/>tatis &longs;upra planum inclinatum; huic autem addenda e&longs;t altitu­<lb/>do, quam &longs;upra horizontem habet punctum illud plani inclinati, <lb/>in quo tanget P. </s><s>Quia ergo inclinatio plani e&longs;t gr. 15, & HP <lb/>e&longs;t partium 38, tantum e&longs;t &longs;patium, quod in plano percurritur <lb/>à rota a&longs;cendente, fiat ut Radius 100000 ad 25882 Sinum an­<lb/>guli inclinationis, ita 38 ad 9 4/5 altitudinem &longs;upra horizontem, <lb/>cui &longs;i addas SP 5 1/4, erit in fine motûs altitudo centri gravitatis <lb/>&longs;upra horizontem partium 15, cùm initio di&longs;taret partibus 25 2/3. </s><lb/><s>Centrum igitur gravitatis &longs;impliciter, & ab&longs;olutè de&longs;cendit, <lb/>dum rota in plano inclinato a&longs;cendit. </s></p> | <s id="s.000384">Unum &longs;upere&longs;&longs;e videtur o&longs;tendendum, quî verum &longs;it cen­<lb/>trum gravitatis de&longs;cendere ita, ut fiat horizonti vicinius, dum <lb/>rota a&longs;cendit, & fit remotior. </s> |
| | <s id="s.000385">Id ut manife&longs;tum fiat, primò in­<lb/>veniatur HS: & &longs;it ut Sinus anguli CHS gr. 15. ad &longs;inum an­<lb/>guli SCH gr. 14.2. 53′. hoc e&longs;t ut 25882 ad 60344, ita CS <lb/>partium 11 ad HS 25 2/3: quæ e&longs;t altitudo centri gravitatis ante <lb/>motum. </s> |
| | <s id="s.000386">Deinde inveniatur SP; & &longs;it ut Sinus SPC gr. 15 ad <lb/>Sinum SCP gr.7. 7′ hoc e&longs;t, ut 25882 ad 12389, ita CS par­<lb/>tium 11 ad SP 5 1/4, quæ in fine motus erit altitudo centri gravi­<lb/>tatis &longs;upra planum inclinatum; huic autem addenda e&longs;t altitu­<lb/>do, quam &longs;upra horizontem habet punctum illud plani inclinati, <lb/>in quo tanget P. </s> |
| | <s id="s.000387">Quia ergo inclinatio plani e&longs;t gr. 15, & HP <lb/>e&longs;t partium 38, tantum e&longs;t &longs;patium, quod in plano percurritur <lb/>à rota a&longs;cendente, fiat ut Radius 100000 ad 25882 Sinum an­<lb/>guli inclinationis, ita 38 ad 9 4/5 altitudinem &longs;upra horizontem, <lb/>cui &longs;i addas SP 5 1/4, erit in fine motûs altitudo centri gravitatis <lb/>&longs;upra horizontem partium 15, cùm initio di&longs;taret partibus 25 2/3. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000388">Centrum igitur gravitatis &longs;impliciter, & ab&longs;olutè de&longs;cendit, <lb/>dum rota in plano inclinato a&longs;cendit. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Po&longs;&longs;em hîc afferre aquam vi &longs;uæ gravitatis a&longs;cendentem in <lb/>cochleâ Archimedis, dum cylindrus, quem cochlea ambit, <lb/>convertitur: ab&longs;tineo tamen, quia non vacat hîc examinare, <lb/>an motus ille compo&longs;itus &longs;it ex conver&longs;ione, quâ pul&longs;u externo <lb/>agitata aqua attollatur, & ex naturali de&longs;cen&longs;u, quo per tubum <lb/>in &longs;piras &longs;inuatum de&longs;cendat; an verò quemadmodum &longs;uppo&longs;i­<lb/>to cuneo reluctans pondus elevatur, vel etiam cochleâ trahitur <lb/>in plano horizontali, ita dicendum &longs;it aquam vi &longs;uæ gravitatis <lb/>in imo per&longs;i&longs;tentem à cochleâ &longs;en&longs;im &longs;ubeunte elevari &longs;imul, & <lb/>trahi, quin illa &longs;ponte &longs;ua a&longs;cendat: nam aquæ facilè tribuitur <lb/>aliquando motus, qui &longs;ubjecto corpori, cui illa in&longs;idet, conve­<lb/>nit; ut liquet &longs;i ampliorem peluim ex fune &longs;u&longs;penderis, vel lu­<lb/>brico in plano horizontali collocaveris, in qua &longs;it non multa <lb/>aqua in depre&longs;&longs;iore fundi parte quie&longs;cens; va&longs;e &longs;iquidem ex <lb/>improvi&longs;o vehementiùs impul&longs;o videtur aqua in oppo&longs;itam par- | <s id="s.000389">Po&longs;&longs;em hîc afferre aquam vi &longs;uæ gravitatis a&longs;cendentem in <lb/>cochleâ Archimedis, dum cylindrus, quem cochlea ambit, <lb/>convertitur: ab&longs;tineo tamen, quia non vacat hîc examinare, <lb/>an motus ille compo&longs;itus &longs;it ex conver&longs;ione, quâ pul&longs;u externo <lb/>agitata aqua attollatur, & ex naturali de&longs;cen&longs;u, quo per tubum <lb/>in &longs;piras &longs;inuatum de&longs;cendat; an verò quemadmodum &longs;uppo&longs;i­<lb/>to cuneo reluctans pondus elevatur, vel etiam cochleâ trahitur <lb/>in plano horizontali, ita dicendum &longs;it aquam vi &longs;uæ gravitatis <lb/>in imo per&longs;i&longs;tentem à cochleâ &longs;en&longs;im &longs;ubeunte elevari &longs;imul, & <lb/>trahi, quin illa &longs;ponte &longs;ua a&longs;cendat: nam aquæ facilè tribuitur <lb/>aliquando motus, qui &longs;ubjecto corpori, cui illa in&longs;idet, conve­<lb/>nit; ut liquet &longs;i ampliorem peluim ex fune &longs;u&longs;penderis, vel lu­<lb/>brico in plano horizontali collocaveris, in qua &longs;it non multa <lb/>aqua in depre&longs;&longs;iore fundi parte quie&longs;cens; va&longs;e &longs;iquidem ex <lb/>improvi&longs;o vehementiùs impul&longs;o videtur aqua in oppo&longs;itam par- |
| <pb xlink:href="017/01/062.jpg" n="46"/>tem refluere, cum tamen vas ip&longs;um potiùs infra aquam mo­<lb/>veatur, quàm aqua in va&longs;e: quanquam ratione adhæ &longs;ionis aquæ <lb/>ad peluim etiam ip&longs;a motum concipiat. </s><s>Quare in cen&longs;u &longs;ponte <lb/>a&longs;cendentium numeranda non videtur aqua tubo &longs;peciali cy­<lb/>lindrum circumplexo elevata. </s></p> | <pb n="46" xlink:href="017/01/062.jpg"/>tem refluere, cum tamen vas ip&longs;um potiùs infra aquam mo­<lb/>veatur, quàm aqua in va&longs;e: quanquam ratione adhæ&longs;ionis aquæ <lb/>ad peluim etiam ip&longs;a motum concipiat. </s> |
| | <s id="s.000390">Quare in cen&longs;u &longs;ponte <lb/>a&longs;cendentium numeranda non videtur aqua tubo &longs;peciali cy­<lb/>lindrum circumplexo elevata. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Videatur forta&longs;&longs;e aqua &longs;ponte a&longs;cen&longs;ura in tubo non æquabi­<lb/>li &longs;ed conico, in plano verticali rotæ &longs;piraliter circumducto: <lb/>dum enim aqua æquilibrium &longs;uperficiei faciens in parte tubi <lb/>ampliore præponderat, convertitur rota, & illa iterum æqua­<lb/>liter &longs;e librans totius molis compo&longs;itæ centrum gravitatis trans­<lb/>fert extra lineam perpendicularem: &longs;i tamen ea cautio adhi­<lb/>beatur, ut tanta &longs;it aquæ quantitas, quæ non planam obtineat <lb/>&longs;uperficiem &longs;ed tubi inflexione conformetur; neque ita &longs;it <lb/>&longs;piræ a&longs;cendentis ardua altitudo, ut aqua po&longs;t &longs;uperficiei libra­<lb/>tionem ex ea parte ob &longs;ui paucitatem non præponderet; & præ­<lb/>terea ejus figuræ &longs;it tubus, ut aqua in parte angu&longs;tiore remo­<lb/>tior à perpendiculari, non ita ratione &longs;itûs augeat momenta &longs;ui <lb/>conatus deor&longs;um, ut repugnare valeat aquæ ampliorem tubi <lb/>partem occupanti. </s><s>Si hæc, inquam, ob&longs;erventur (an autem <lb/>ita facile &longs;it ea ob&longs;ervare, ut quidam autumant, hic non de­<lb/>finio) & centrum gravitatis transferatur extra perpendicula­<lb/>rem versùs ampliorem tubi &longs;piralis partem, futurum quidem <lb/>e&longs;t, ut aqua a&longs;cendat; id tamen non e&longs;t opus centri gravitatis, <lb/>&longs;ed potius virtutis illius, qua humor &longs;e æquabiliter librat. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000391">Videatur forta&longs;&longs;e aqua &longs;ponte a&longs;cen&longs;ura in tubo non æquabi­<lb/>li &longs;ed conico, in plano verticali rotæ &longs;piraliter circumducto: <lb/>dum enim aqua æquilibrium &longs;uperficiei faciens in parte tubi <lb/>ampliore præponderat, convertitur rota, & illa iterum æqua­<lb/>liter &longs;e librans totius molis compo&longs;itæ centrum gravitatis trans­<lb/>fert extra lineam perpendicularem: &longs;i tamen ea cautio adhi­<lb/>beatur, ut tanta &longs;it aquæ quantitas, quæ non planam obtineat <lb/>&longs;uperficiem &longs;ed tubi inflexione conformetur; neque ita &longs;it <lb/>&longs;piræ a&longs;cendentis ardua altitudo, ut aqua po&longs;t &longs;uperficiei libra­<lb/>tionem ex ea parte ob &longs;ui paucitatem non præponderet; & præ­<lb/>terea ejus figuræ &longs;it tubus, ut aqua in parte angu&longs;tiore remo­<lb/>tior à perpendiculari, non ita ratione &longs;itûs augeat momenta &longs;ui <lb/>conatus deor&longs;um, ut repugnare valeat aquæ ampliorem tubi <lb/>partem occupanti. </s> |
| | <s id="s.000392">Si hæc, inquam, ob&longs;erventur (an autem <lb/>ita facile &longs;it ea ob&longs;ervare, ut quidam autumant, hic non de­<lb/>finio) & centrum gravitatis transferatur extra perpendicula­<lb/>rem versùs ampliorem tubi &longs;piralis partem, futurum quidem <lb/>e&longs;t, ut aqua a&longs;cendat; id tamen non e&longs;t opus centri gravitatis, <lb/>&longs;ed potius virtutis illius, qua humor &longs;e æquabiliter librat. <lb/> </s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT VIII.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000393"><emph type="center"/>CAPUT VIII.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cur gravium in plano inclinato de&longs;cendentium <lb/>alia repant, alia rotentur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000394"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cur gravium in plano inclinato de&longs;cendentium <lb/>alia repant, alia rotentur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QUæ capite &longs;uperiori dixi de globi aut rotæ &longs;uper planum <lb/>inclinatum con&longs;i&longs;tentiâ in puncto, in quo linea à centro <lb/>globi, aut rotæ ducta cum eâ, quæ ex centro gravitatis duci­<lb/>tur, facit angulum æqualem angulo inclinationis plani, non ita <lb/>intelligi velim, qua&longs;i motus omnis deor&longs;um adimatur rotæ aut <lb/>globo cuju&longs;libet gravitatis, & in quovis plano inclinato: ibi <lb/>enim con&longs;i&longs;tentiæ, aut quietis nomine &longs;olam conver&longs;ionem | <s id="s.000395">QUæ capite &longs;uperiori dixi de globi aut rotæ &longs;uper planum <lb/>inclinatum con&longs;i&longs;tentiâ in puncto, in quo linea à centro <lb/>globi, aut rotæ ducta cum eâ, quæ ex centro gravitatis duci­<lb/>tur, facit angulum æqualem angulo inclinationis plani, non ita <lb/>intelligi velim, qua&longs;i motus omnis deor&longs;um adimatur rotæ aut <lb/>globo cuju&longs;libet gravitatis, & in quovis plano inclinato: ibi <lb/>enim con&longs;i&longs;tentiæ, aut quietis nomine &longs;olam conver&longs;ionem |
| <pb xlink:href="017/01/063.jpg" n="47"/>excipio, non lap&longs;um nego. </s><s>Fieri &longs;i quidem pote&longs;t, ut adeò con­<lb/>tinuo lævore lubricum &longs;it planum, exactéque rotundatus globus, <lb/>ut nullam ex eminulis particulis moram recipiens deor&longs;um la­<lb/>batur, volubilitate ipsâ motum nihil juvante, &longs;ed &longs;olo pondere <lb/>urgente, cum in lineâ ad horizontem perpendiculari &longs;emper <lb/>maneat centrum gravitatis, & punctum contactûs. </s></p> | <pb n="47" xlink:href="017/01/063.jpg"/>excipio, non lap&longs;um nego. </s> |
| | <s id="s.000396">Fieri &longs;i quidem pote&longs;t, ut adeò con­<lb/>tinuo lævore lubricum &longs;it planum, exactéque rotundatus globus, <lb/>ut nullam ex eminulis particulis moram recipiens deor&longs;um la­<lb/>batur, volubilitate ipsâ motum nihil juvante, &longs;ed &longs;olo pondere <lb/>urgente, cum in lineâ ad horizontem perpendiculari &longs;emper <lb/>maneat centrum gravitatis, & punctum contactûs. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Neque e&longs;&longs;et diver&longs;a ratio &longs;phæræ centrum gravitatis haben­<lb/>tis extra centrum molis, ac cæterorum corporum non &longs;phæri­<lb/>corum: Nam gravia quæcunque in plano inclinato con&longs;tituta <lb/>tantum habent ad de&longs;cendendum momenti, ut a&longs;peritatis re­<lb/>&longs;i&longs;tentiam vincant, repunt quidem, &longs;i linea directionis ab eo­<lb/>rum gravitatis centro in terræ centrum ducta tran&longs;eat per can­<lb/>tactum &longs;ubjecti plani, & impo&longs;iti gravis; rotantur verò, &longs;i di­<lb/>rectionis linea in plani declivitatem cadat extra contactum: <lb/>&longs;ivè demùm in puncto, &longs;ivè in lineâ, &longs;ivè in &longs;uperficie con­<lb/>tactus fiat. </s><s>E&longs;t autem animadvertendum non e&longs;&longs;e opus, ut una <lb/>continua &longs;uperficies &longs;it, aut linea, &longs;ecundùm quam &longs;e tangant; <lb/>&longs;ed pro &longs;uperficie aut linea contactûs accipitur totum illud &longs;pa­<lb/>tium, quod inter extrema contingentia rectis lineis conjuncta <lb/>intercipitur. </s></p> | <s id="s.000397">Neque e&longs;&longs;et diver&longs;a ratio &longs;phæræ centrum gravitatis haben­<lb/>tis extra centrum molis, ac cæterorum corporum non &longs;phæri­<lb/>corum: Nam gravia quæcunque in plano inclinato con&longs;tituta <lb/>tantum habent ad de&longs;cendendum momenti, ut a&longs;peritatis re­<lb/>&longs;i&longs;tentiam vincant, repunt quidem, &longs;i linea directionis ab eo­<lb/>rum gravitatis centro in terræ centrum ducta tran&longs;eat per con<lb/>tactum &longs;ubjecti plani, & impo&longs;iti gravis; rotantur verò, &longs;i di­<lb/>rectionis linea in plani declivitatem cadat extra contactum: <lb/>&longs;ivè demùm in puncto, &longs;ivè in lineâ, &longs;ivè in &longs;uperficie con­<lb/>tactus fiat. </s> |
| | <s id="s.000398">E&longs;t autem animadvertendum non e&longs;&longs;e opus, ut una <lb/>continua &longs;uperficies &longs;it, aut linea, &longs;ecundùm quam &longs;e tangant; <lb/>&longs;ed pro &longs;uperficie aut linea contactûs accipitur totum illud &longs;pa­<lb/>tium, quod inter extrema contingentia rectis lineis conjuncta <lb/>intercipitur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sit planum inclinatum AB, <lb/> | <s id="s.000399">Sit planum inclinatum AB, <lb/> |
| <figure id="id.017.01.063.1.jpg" xlink:href="017/01/063/1.jpg"/><lb/>cui globus C incumbit con­<lb/>tingens in puncto D. </s><s>Ex cen­<lb/>tro gravitatis C, quod & cen­<lb/>trum molis e&longs;t ex hypothe&longs;i, <lb/>cadat linea directionis CE <lb/>perpendicularis in horizon­<lb/>tem FB; quæ nece&longs;&longs;ariò ca­<lb/>dit extra punctum contactûs <lb/>D; alioquin eadem linea CE <lb/>caderet ad angulos rectos &longs;u­<lb/>pra planum inclinatum, & &longs;upra horizontale, id quod fieri <lb/>non pote&longs;t, cum huju&longs;modi plana non &longs;int invicem parallela. </s><lb/><s>Per D igitur punctum &longs;u&longs;tentationis ductâ GH parallelâ lineæ <lb/>directionis, &longs;i per utramque plana parallela ducantur, planum <lb/>per GH &longs;ecat &longs;phæram in partes inæqualiter graves; & idcir­<lb/>co pars præponderans, in qua e&longs;t centrum gravitatis globi, mo­<lb/>vetur circa punctum &longs;u&longs;tentationis D, atque adeò in gyrum | <figure id="id.017.01.063.1.jpg" xlink:href="017/01/063/1.jpg"/><lb/>cui globus C incumbit con­<lb/>tingens in puncto D. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/064.jpg" n="48"/>conver&longs;a circa centrum C de&longs;cendit, ac rotatur. </s><s>Quod &longs;i inæ­<lb/>qualis fuerit &longs;phæræ &longs;ub&longs;tantia, & centrum gravitatis I in per­<lb/>pendiculari GH, non de&longs;cendet &longs;phæra in gyrum acta, &longs;ed <lb/>tantùm repet, cum neutra pars præponderet. </s></p> | <s id="s.000400">Ex cen­<lb/>tro gravitatis C, quod & cen­<lb/>trum molis e&longs;t ex hypothe&longs;i, <lb/>cadat linea directionis CE <lb/>perpendicularis in horizon­<lb/>tem FB; quæ nece&longs;&longs;ariò ca­<lb/>dit extra punctum contactûs <lb/>D; alioquin eadem linea CE <lb/>caderet ad angulos rectos &longs;u­<lb/>pra planum inclinatum, & &longs;upra horizontale, id quod fieri <lb/>non pote&longs;t, cum huju&longs;modi plana non &longs;int invicem parallela. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000401">Per D igitur punctum &longs;u&longs;tentationis ductâ GH parallelâ lineæ <lb/>directionis, &longs;i per utramque plana parallela ducantur, planum <lb/>per GH &longs;ecat &longs;phæram in partes inæqualiter graves; & idcir­<lb/>co pars præponderans, in qua e&longs;t centrum gravitatis globi, mo­<lb/>vetur circa punctum &longs;u&longs;tentationis D, atque adeò in gyrum |
| | <pb n="48" xlink:href="017/01/064.jpg"/>conver&longs;a circa centrum C de&longs;cendit, ac rotatur. </s> |
| | <s id="s.000402">Quod &longs;i inæ­<lb/>qualis fuerit &longs;phæræ &longs;ub&longs;tantia, & centrum gravitatis I in per­<lb/>pendiculari GH, non de&longs;cendet &longs;phæra in gyrum acta, &longs;ed <lb/>tantùm repet, cum neutra pars præponderet. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Simili ratione parallelepipedum KL, cujus centrum gravi­<lb/>tatis M, non repit; quia, cùm linea directionis MN cadat ex­<lb/>tra ba&longs;im KO, quæ contingit &longs;ubjectum planum, &longs;i per extre­<lb/>mam lineam KP tran&longs;eat planum PQ horizonti perpendicu­<lb/>lare, dividitur parallelepipedum in duo pri&longs;mata inæqualia, & <lb/>non æquiponderantia: cum verò pri&longs;ma trapezium QLKP <lb/>præponderet pri&longs;mati trigono KOQ, quod &longs;u&longs;tinetur à ba&longs;i, <lb/>illud nece&longs;&longs;ariò de&longs;cendit, & circa lineam KP convertitur. </s><lb/><s>Contrà autem quando intra ba&longs;im contactûs, ut in cubo PR, <lb/>cujus centrum S, cadit linea directionis ST, tunc repit, & non <lb/>rotatur cubus; quia &longs;cilicet ab extrema &longs;u&longs;tentationis lineâ KP <lb/>ductum planum horizonti perpendiculare dividit cubum in <lb/>partes inæquales ita, ut pars illa, in qua e&longs;t centrum gravitatis, <lb/>& quæ à &longs;ubjecto plano tota &longs;u&longs;tinetur, præponderet, nec po&longs;­<lb/>&longs;it à reliquâ parte elevari, ut circa KP convertatur. </s></p> | <s id="s.000403">Simili ratione parallelepipedum KL, cujus centrum gravi­<lb/>tatis M, non repit; quia, cùm linea directionis MN cadat ex­<lb/>tra ba&longs;im KO, quæ contingit &longs;ubjectum planum, &longs;i per extre­<lb/>mam lineam KP tran&longs;eat planum PQ horizonti perpendicu­<lb/>lare, dividitur parallelepipedum in duo pri&longs;mata inæqualia, & <lb/>non æquiponderantia: cum verò pri&longs;ma trapezium QLKP <lb/>præponderet pri&longs;mati trigono KOQ, quod &longs;u&longs;tinetur à ba&longs;i, <lb/>illud nece&longs;&longs;ariò de&longs;cendit, & circa lineam KP convertitur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000404">Contrà autem quando intra ba&longs;im contactûs, ut in cubo PR, <lb/>cujus centrum S, cadit linea directionis ST, tunc repit, & non <lb/>rotatur cubus; quia &longs;cilicet ab extrema &longs;u&longs;tentationis lineâ KP <lb/>ductum planum horizonti perpendiculare dividit cubum in <lb/>partes inæquales ita, ut pars illa, in qua e&longs;t centrum gravitatis, <lb/>& quæ à &longs;ubjecto plano tota &longs;u&longs;tinetur, præponderet, nec po&longs;­<lb/>&longs;it à reliquâ parte elevari, ut circa KP convertatur. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hinc apparet ad quantam altitudinem pertinere po&longs;&longs;it paral­<lb/>lelepipedum, ut in dato plano inclinato non rotetur, &longs;ed repat: <lb/>nam ab extremâ &longs;u&longs;tentationis lineâ KP excitatum planum <lb/>horizonti perpendiculare PQ, quod bifariam in partes æqui­<lb/>ponderantes dividit parallelepipedum KQ, determinat altitu­<lb/>dinem maximam <expan abbr="Xq;">Xque</expan> in omni quippe majori altitudine non <lb/>repit, &longs;ed rotatur, quia linea directionis cadit extra ba&longs;im <lb/>&longs;u&longs;tentationis: in omni verò minori altitudine non rotatur, &longs;ed <lb/>repit, quia linea directionis cadit intra ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s><lb/><s>Hoc idem in corporibus cæteris, quamvis non parallelepipe­<lb/>dis, ob&longs;ervandum e&longs;t, an &longs;cilicet linea directionis cadat extra <lb/>ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, nec ne. </s></p> | <s id="s.000405">Hinc apparet ad quantam altitudinem pertinere po&longs;&longs;it paral­<lb/>lelepipedum, ut in dato plano inclinato non rotetur, &longs;ed repat: <lb/>nam ab extremâ &longs;u&longs;tentationis lineâ KP excitatum planum <lb/>horizonti perpendiculare PQ, quod bifariam in partes æqui­<lb/>ponderantes dividit parallelepipedum KQ, determinat altitu­<lb/>dinem maximam <expan abbr="Xq;">Xque</expan> in omni quippe majori altitudine non <lb/>repit, &longs;ed rotatur, quia linea directionis cadit extra ba&longs;im <lb/>&longs;u&longs;tentationis: in omni verò minori altitudine non rotatur, &longs;ed <lb/>repit, quia linea directionis cadit intra ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000406">Hoc idem in corporibus cæteris, quamvis non parallelepipe­<lb/>dis, ob&longs;ervandum e&longs;t, an &longs;cilicet linea directionis cadat extra <lb/>ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, nec ne. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quæ tamen de cubo repente dicta &longs;unt, intelligi velim &longs;pecta­<lb/>tâ per &longs;e gravium figurâ: quia per accidens fieri pote&longs;t, ut cor­<lb/>pus non repat, &longs;ed rotetur, quamvis linea directionis cadat in­<lb/>tra ba&longs;im, quæ planum inclinatum contingit. </s><s>Nam &longs;i in motu <lb/>occurrat &longs;uper plano inclinato offendiculum aliquod, cui de­<lb/>&longs;cendens corpus illidatur, fieri pote&longs;t, ut impetus ex motu con­<lb/>ceptus ita promoveat centrum gravitatis in anteriora, ut linea | <s id="s.000407">Quæ tamen de cubo repente dicta &longs;unt, intelligi velim &longs;pecta­<lb/>tâ per &longs;e gravium figurâ: quia per accidens fieri pote&longs;t, ut cor­<lb/>pus non repat, &longs;ed rotetur, quamvis linea directionis cadat in­<lb/>tra ba&longs;im, quæ planum inclinatum contingit. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/065.jpg" n="49"/>directionis cadat extra ba&longs;im ultrà punctum illud, quod proxí­<lb/>mum e&longs;t offendiculo, ac proinde circa illud convertatur. </s><s>Hæc <lb/>autem poti&longs;&longs;imùm e&longs;t ratio, cur ex clivis de&longs;cendentes lapides, <lb/>quamquam nec orbiculares, nec admodum alti, rotentur ta­<lb/>men; quia &longs;cilicet multa offendicula in clivo occurrunt, & ab <lb/>impetu per motum concepto partes &longs;uperiores promoventur <lb/>ulteriùs, inferioribus retardatis. </s><s>Sic &longs;æpè ce&longs;pitantes cadimus, <lb/>quia ab offendiculo retinentur pedes, cum interim corpus re­<lb/>liquum ex concepto impetu ulteriùs promoveatur, ita ut linea <lb/>directionis cadat extra ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p> | <s id="s.000408">Nam &longs;i in motu <lb/>occurrat &longs;uper plano inclinato offendiculum aliquod, cui de­<lb/>&longs;cendens corpus illidatur, fieri pote&longs;t, ut impetus ex motu con­<lb/>ceptus ita promoveat centrum gravitatis in anteriora, ut linea |
| | <pb n="49" xlink:href="017/01/065.jpg"/>directionis cadat extra ba&longs;im ultrà punctum illud, quod proxí­<lb/>mum e&longs;t offendiculo, ac proinde circa illud convertatur. </s> |
| | <s id="s.000409">Hæc <lb/>autem poti&longs;&longs;imùm e&longs;t ratio, cur ex clivis de&longs;cendentes lapides, <lb/>quamquam nec orbiculares, nec admodum alti, rotentur ta­<lb/>men; quia &longs;cilicet multa offendicula in clivo occurrunt, & ab <lb/>impetu per motum concepto partes &longs;uperiores promoventur <lb/>ulteriùs, inferioribus retardatis. </s> |
| | <s id="s.000410">Sic &longs;æpè ce&longs;pitantes cadimus, <lb/>quia ab offendiculo retinentur pedes, cum interim corpus re­<lb/>liquum ex concepto impetu ulteriùs promoveatur, ita ut linea <lb/>directionis cadat extra ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. <lb/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/>CAPUT IX.<emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000411"><emph type="center"/>CAPUT IX.<emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cur turres inclinatæ non corruant.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p> | <s id="s.000412"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cur turres inclinatæ non corruant.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>OB&longs;ervandum e&longs;t, ait Vitruvius lib.6. cap. 11, uti omnes <lb/>&longs;tructuræ perpendiculo re&longs;pondeant, neque habeant in <lb/>ulla parte proclinationes. </s><s>Nemo e&longs;t qui non intelligat præ­<lb/>ceptum hoc ad ædificiorum con&longs;i&longs;tentiam pertinere; &longs;ed neque <lb/>defuerunt, qui rem &longs;ubtiliùs, quàm par &longs;it, perpendentes ina­<lb/>ni timore &longs;e torquebant, ne fortè aliquando domus corrueret, <lb/>cujus parietes inter &longs;e paralleli fuerant con&longs;tituti; cùm enim <lb/>perpendicula &longs;ibi demum in terræ centro occurrant, fieri non <lb/>po&longs;&longs;e putabant, ut &longs;imul paralleli e&longs;&longs;ent parietes. </s><s>Id quod Geo­<lb/>metricè quidem verum e&longs;t; Phy&longs;icè tamen paralleli&longs;mus cum <lb/>perpendiculis con&longs;entit: nam &longs;i funiculos duos longitudinis <lb/>ped. 100. clavo affixos ita extendas, ut extrema eorum palmi <lb/>intervallo di&longs;tent, angulum facient acuti&longs;&longs;imum; & &longs;i lineas <lb/>duas bipedales duxeris eorum extremitatibus congruentes, vix <lb/>different à parallelis, cum intervalla jungentia utro&longs;que linea­<lb/>rum terminos differant inter &longs;e &longs;olum palmi parte quinquage­<lb/>&longs;ima. </s><s>Longè autem majorem rationem terræ &longs;emidiameter ha­<lb/>bet ad quamlibet ædificiorum altitudinem; ut proinde à paral­<lb/>leli&longs;mo multo minùs recedant parietes, etiam&longs;i fuerint turrium <lb/>in&longs;tar alti&longs;&longs;imi. </s><s>Ponantur enim parietes duo, aut potiùs turres, <lb/>di&longs;tare inter &longs;e pa&longs;&longs;.300; &longs;it autem parietum, vel turrium alti­<lb/>tudo pa&longs;&longs;. 60, hoc e&longs;t ped.300. </s><s>Con&longs;tat mihi, ut aliàs o&longs;tendi, <lb/>terrenam &longs;emidiametrum non e&longs;&longs;e minorem pa&longs;&longs;ibus Rom. | <s id="s.000413">OB&longs;ervandum e&longs;t, ait Vitruvius lib.6. cap. 11, uti omnes <lb/>&longs;tructuræ perpendiculo re&longs;pondeant, neque habeant in <lb/>ulla parte proclinationes. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/066.jpg" n="50"/><expan abbr="antiq.">antique</expan> 4128635: quarè &longs;i fiat ut terræ &longs;emidiameter 4128635 <lb/>ad altitudinem 60, ita di&longs;tantia parietum, aut turrium in imo <lb/>300, ad aliud, proveniet differentia, qua di&longs;tantia turrium in <lb/>&longs;ummo vertice &longs;uperat earum di&longs;tantiam in imo pede, & erit <lb/>partium (4359/1000000) unius pa&longs;&longs;us, quæ e&longs;t minor quàm 2/5 digiti: quis <lb/>autem parallelas non dixerit turres, quæ vix uno aut altero <lb/>hordei grano di&longs;tant à paralleli&longs;mo? </s><s>Quod &longs;i in tanta altitudine <lb/>atque di&longs;tantiâ di&longs;crimen hoc adeò exiguum e&longs;t, &longs;atis patet, <lb/>quid de columnarum paralleli&longs;mo dicendum &longs;it. </s><s>Con&longs;tat autem <lb/>ex his ædificia in alti&longs;&longs;imis montibus con&longs;tituta habere parie­<lb/>tes minùs à paralleli&longs;mo recedentes, &longs;i fuerint ad perpendicu­<lb/>lum ædificati, quàm in locis depre&longs;&longs;ioribus: atque adeò, &longs;i duæ <lb/>columnæ eandem inter &longs;e po&longs;itionem &longs;ervantes de&longs;cenderent <lb/>cum &longs;ubjecto plano, ita ut alterutra columnarum illarum ad <lb/>perpendiculum de&longs;cenderet, reliqua demùm adeò inclinare­<lb/>tur, ut caderet. </s></p> | <s id="s.000414">Nemo e&longs;t qui non intelligat præ­<lb/>ceptum hoc ad ædificiorum con&longs;i&longs;tentiam pertinere; &longs;ed neque <lb/>defuerunt, qui rem &longs;ubtiliùs, quàm par &longs;it, perpendentes ina­<lb/>ni timore &longs;e torquebant, ne fortè aliquando domus corrueret, <lb/>cujus parietes inter &longs;e paralleli fuerant con&longs;tituti; cùm enim <lb/>perpendicula &longs;ibi demum in terræ centro occurrant, fieri non <lb/>po&longs;&longs;e putabant, ut &longs;imul paralleli e&longs;&longs;ent parietes. </s> |
| | <s id="s.000415">Id quod Geo­<lb/>metricè quidem verum e&longs;t; Phy&longs;icè tamen paralleli&longs;mus cum <lb/>perpendiculis con&longs;entit: nam &longs;i funiculos duos longitudinis <lb/>ped. 100. clavo affixos ita extendas, ut extrema eorum palmi <lb/>intervallo di&longs;tent, angulum facient acuti&longs;&longs;imum; & &longs;i lineas <lb/>duas bipedales duxeris eorum extremitatibus congruentes, vix <lb/>different à parallelis, cum intervalla jungentia utro&longs;que linea­<lb/>rum terminos differant inter &longs;e &longs;olum palmi parte quinquage­<lb/>&longs;ima. </s> |
| | <s id="s.000416">Longè autem majorem rationem terræ &longs;emidiameter ha­<lb/>bet ad quamlibet ædificiorum altitudinem; ut proinde à paral­<lb/>leli&longs;mo multo minùs recedant parietes, etiam&longs;i fuerint turrium <lb/>in&longs;tar alti&longs;&longs;imi. </s> |
| | <s id="s.000417">Ponantur enim parietes duo, aut potiùs turres, <lb/>di&longs;tare inter &longs;e pa&longs;&longs;.300; &longs;it autem parietum, vel turrium alti­<lb/>tudo pa&longs;&longs;. 60, hoc e&longs;t ped.300. </s> |
| | <s id="s.000418">Con&longs;tat mihi, ut aliàs o&longs;tendi, <lb/>terrenam &longs;emidiametrum non e&longs;&longs;e minorem pa&longs;&longs;ibus Rom. |
| | <pb n="50" xlink:href="017/01/066.jpg"/><expan abbr="antiq.">antique</expan> 4128635: quarè &longs;i fiat ut terræ &longs;emidiameter 4128635 <lb/>ad altitudinem 60, ita di&longs;tantia parietum, aut turrium in imo <lb/>300, ad aliud, proveniet differentia, qua di&longs;tantia turrium in <lb/>&longs;ummo vertice &longs;uperat earum di&longs;tantiam in imo pede, & erit <lb/>partium (4359/1000000) unius pa&longs;&longs;us, quæ e&longs;t minor quàm 2/5 digiti: quis <lb/>autem parallelas non dixerit turres, quæ vix uno aut altero <lb/>hordei grano di&longs;tant à paralleli&longs;mo? </s> |
| | <s id="s.000419">Quod &longs;i in tanta altitudine <lb/>atque di&longs;tantiâ di&longs;crimen hoc adeò exiguum e&longs;t, &longs;atis patet, <lb/>quid de columnarum paralleli&longs;mo dicendum &longs;it. </s> |
| | <s id="s.000420">Con&longs;tat autem <lb/>ex his ædificia in alti&longs;&longs;imis montibus con&longs;tituta habere parie­<lb/>tes minùs à paralleli&longs;mo recedentes, &longs;i fuerint ad perpendicu­<lb/>lum ædificati, quàm in locis depre&longs;&longs;ioribus: atque adeò, &longs;i duæ <lb/>columnæ eandem inter &longs;e po&longs;itionem &longs;ervantes de&longs;cenderent <lb/>cum &longs;ubjecto plano, ita ut alterutra columnarum illarum ad <lb/>perpendiculum de&longs;cenderet, reliqua demùm adeò inclinare­<lb/>tur, ut caderet. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed quàm inanem &longs;ibi &longs;truant &longs;olicitudinem, qui nimis exi­<lb/>guè, & exiliter ad calculos revocant &longs;tructurarum perpendicu­<lb/>la, &longs;atis indicant turres inclinatæ, quæ po&longs;t aliquot &longs;ecula con­<lb/>&longs;i&longs;tunt citrà ullum ruinæ periculum, quamvis illam timeant <lb/>imperiti. </s><s>Duas habemus in Italiâ turres ob in&longs;ignem inclina­<lb/>tionem con&longs;picuas; altera e&longs;t Bononiæ quadrata opere lateri­<lb/>tio, altera Pi&longs;is rotunda ex albo marmore affabrè expolito, & <lb/>columnis 284 rite di&longs;po&longs;itis ornata. </s><s>Ædificari cœpit anno <lb/>1173 Germano quodam architecto, quem ab aliis Guillel­<lb/>mum, ab aliis Joannem OE nipontanum dici reperio. </s><s>Rotunda <lb/>e&longs;t forma duplici muro concludente &longs;calas cochleæ in modum <lb/>ab imo ad &longs;ummum ductas: parietis cra&longs;&longs;ities e&longs;t cubitorum <lb/>6 1/3, turris altitudo cubitorum 78, ambitus in imo pede cubi­<lb/>torum 80; unde colligitur diameter cubitorum ferè 25 1/2; incli­<lb/>natio, &longs;eu intervallum inter ba&longs;im, & perpendiculum e&longs;t cu­<lb/>bitorum 7 1/3, ut ex literis ad me inde datis habeo; quamvis <lb/>apud aliquos legerim tantùm cubitos 7, apud alios 6 1/2. </s><s>Factâ <lb/>ne fuerit illa inclinatio de indu&longs;triâ, an verò &longs;ub&longs;identibus fun­<lb/>damentis, incertum e&longs;t. </s><s>Ego non facilè eo in illorum &longs;enten­<lb/>tiam, qui id &longs;cribunt contigi&longs;&longs;e ex artificis imperitia, cui non <lb/>&longs;atis per&longs;pecta e&longs;&longs;et &longs;oli natura; tum quia fundamenta altitudi- | <s id="s.000421">Sed quàm inanem &longs;ibi &longs;truant &longs;olicitudinem, qui nimis exi­<lb/>guè, & exiliter ad calculos revocant &longs;tructurarum perpendicu­<lb/>la, &longs;atis indicant turres inclinatæ, quæ po&longs;t aliquot &longs;ecula con­<lb/>&longs;i&longs;tunt citrà ullum ruinæ periculum, quamvis illam timeant <lb/>imperiti. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/067.jpg" n="51"/>nem habent, atque amplitudinem ingentem, quibus con­<lb/>&longs;truendis annus &longs;olidus &longs;atis non fuit; tum quia nullam unquam <lb/>egit rimam, id quod &longs;ub&longs;idente &longs;olo rari&longs;&longs;imum e&longs;t; tum quia <lb/>potuit architectus excitari ad artis &longs;pecimen exhibendum à tur­<lb/>ri Bononien&longs;i Gari&longs;endâ excitatâ anno 1110. </s></p> | <s id="s.000422">Duas habemus in Italiâ turres ob in&longs;ignem inclina­<lb/>tionem con&longs;picuas; altera e&longs;t Bononiæ quadrata opere lateri­<lb/>tio, altera Pi&longs;is rotunda ex albo marmore affabrè expolito, & <lb/>columnis 284 rite di&longs;po&longs;itis ornata. </s> |
| | <s id="s.000423">Ædificari cœpit anno <lb/>1173 Germano quodam architecto, quem ab aliis Guillel­<lb/>mum, ab aliis Joannem OEnipontanum dici reperio. </s> |
| | <s id="s.000424">Rotunda <lb/>e&longs;t forma duplici muro concludente &longs;calas cochleæ in modum <lb/>ab imo ad &longs;ummum ductas: parietis cra&longs;&longs;ities e&longs;t cubitorum <lb/>6 1/3, turris altitudo cubitorum 78, ambitus in imo pede cubi­<lb/>torum 80; unde colligitur diameter cubitorum ferè 25 1/2; incli­<lb/>natio, &longs;eu intervallum inter ba&longs;im, & perpendiculum e&longs;t cu­<lb/>bitorum 7 1/3, ut ex literis ad me inde datis habeo; quamvis <lb/>apud aliquos legerim tantùm cubitos 7, apud alios 6 1/2. </s> |
| | <s id="s.000425">Factâ <lb/>ne fuerit illa inclinatio de indu&longs;triâ, an verò &longs;ub&longs;identibus fun­<lb/>damentis, incertum e&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000426">Ego non facilè eo in illorum &longs;enten­<lb/>tiam, qui id &longs;cribunt contigi&longs;&longs;e ex artificis imperitia, cui non <lb/>&longs;atis per&longs;pecta e&longs;&longs;et &longs;oli natura; tum quia fundamenta altitudi- |
| | <pb n="51" xlink:href="017/01/067.jpg"/>nem habent, atque amplitudinem ingentem, quibus con­<lb/>&longs;truendis annus &longs;olidus &longs;atis non fuit; tum quia nullam unquam <lb/>egit rimam, id quod &longs;ub&longs;idente &longs;olo rari&longs;&longs;imum e&longs;t; tum quia <lb/>potuit architectus excitari ad artis &longs;pecimen exhibendum à tur­<lb/>ri Bononien&longs;i Gari&longs;endâ excitatâ anno 1110. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Turris Bononien&longs;is altitudinem habet pedum Bonon. 130; <lb/>exteriùs inclinatur ped. 9, interiùs verò ped. 1, & paulo am­<lb/>plius: muri cra&longs;&longs;ities in parte infimâ e&longs;t pedum 6 1/2, in &longs;upre­<lb/>ma ped. 4; cava turris ped. 7. quare lateris longitudo e&longs;t ped. <lb/>20, & ambitus, quoniam quadrata e&longs;t, ped. 80. Ex his men­<lb/>&longs;uris, quas in <emph type="italics"/>Bononïá Perlu&longs;tratâ<emph.end type="italics"/> anno 1650 typis evulgatâ at­<lb/>tulit Antonius Pauli Ma&longs;ini, turris &longs;pe­<lb/> | <s id="s.000427">Turris Bononien&longs;is altitudinem habet pedum Bonon. 130; <lb/>exteriùs inclinatur ped. 9, interiùs verò ped. 1, & paulo am­<lb/>plius: muri cra&longs;&longs;ities in parte infimâ e&longs;t pedum 6 1/2, in &longs;upre­<lb/>ma ped. 4; cava turris ped. 7. quare lateris longitudo e&longs;t ped. <lb/>20, & ambitus, quoniam quadrata e&longs;t, ped. 80. Ex his men­<lb/>&longs;uris, quas in <emph type="italics"/>Bononïá Perlu&longs;tratâ<emph.end type="italics"/> anno 1650 typis evulgatâ at­<lb/>tulit Antonius Pauli Ma&longs;ini, turris &longs;pe­<lb/> |
| <figure id="id.017.01.067.1.jpg" xlink:href="017/01/067/1.jpg"/><lb/>ciem exhibeo, & e&longs;t AB latus unum <lb/>ped. 20, BD inclinationis men&longs;ura <lb/>ped. 9. DC altitudo perpendicularis <lb/>ped.130; EB & AF ped. 6 1/2 cra&longs;&longs;ities <lb/>imi parietis, & CH ped. 4. cra&longs;&longs;ities <lb/>eju&longs;dem parietis EC exteriùs inclinati. </s><lb/><s>At quoniam inclinatio interior FI dici­<lb/>tur e&longs;&longs;e ped.1, & paulo ampliùs, erit ID <lb/>paulo major ped.21; erecta autem ex I <lb/>perpendicularis dabit punctum G termi­<lb/>num cra&longs;&longs;itiei muri AG in parte &longs;upre­<lb/>mâ, & erit CG major ped. 21, cum &longs;it <lb/>æqualis ip&longs;i ID. </s><s>Quare fieri non pote&longs;t, <lb/>ut KG &longs;it ped. 4; quemadmodum HC; <lb/>alioquin e&longs;&longs;et CK &longs;altem ped.25, cum <lb/>ba&longs;is AB &longs;it tantum ped.20. </s><s>Hinc &longs;i li­<lb/>ceat conjecturas per&longs;equi (quandoqui­<lb/>dem veritatem a&longs;&longs;equi non potui, cum <lb/>non careat periculo a&longs;cen&longs;us per &longs;calas <lb/>ligneas à pluviis maximam partem cor­<lb/>ruptas) exi&longs;timo AF majorem e&longs;&longs;e quàm <lb/>EB, hoc e&longs;t majorem pedibus 6 1/2, KG <lb/>verò minorem quam HC, ut turri &longs;ua <lb/>con&longs;tet Eurithmia; id quod obtineretur, &longs;i ID uno, aut alte­<lb/>ro pede minor e&longs;&longs;et quàm AB, differentia enim inter ID, <lb/>& AB e&longs;&longs;et cra&longs;&longs;ities KG. </s><s>Et &longs;anè memini aliquando me au- | <figure id="id.017.01.067.1.jpg" xlink:href="017/01/067/1.jpg"/><lb/>ciem exhibeo, & e&longs;t AB latus unum <lb/>ped. 20, BD inclinationis men&longs;ura <lb/>ped. 9. DC altitudo perpendicularis <lb/>ped.130; EB & AF ped. 6 1/2 cra&longs;&longs;ities <lb/>imi parietis, & CH ped. 4. cra&longs;&longs;ities <lb/>eju&longs;dem parietis EC exteriùs inclinati. </s> |
| <pb xlink:href="017/01/068.jpg" n="52"/>divi&longs;&longs;e &longs;upremam cra&longs;&longs;itiem muri oppo&longs;iti parti inclinatæ <lb/>non excedere integrum pedem. </s><s>Id autem valde opportu­<lb/>num accidebat, ut longè faciliùs paries AFGK &longs;uâ mole <lb/>&longs;taret: neque enim ca&longs;u inclinatam fui&longs;&longs;e turrim dicere po­<lb/>teris, quam con&longs;tat prope A&longs;inellam recti&longs;&longs;imam ideò fui&longs;&longs;e <lb/>conditam, ut multo clariùs appareret inclinatio: præterquam <lb/>quod inclinatio interior minor externâ &longs;atis o&longs;tendit muros <lb/>nunquam fui&longs;&longs;e parallolos. </s></p> | <lb/> |
| | <s id="s.000428">At quoniam inclinatio interior FI dici­<lb/>tur e&longs;&longs;e ped.1, & paulo ampliùs, erit ID <lb/>paulo major ped.21; erecta autem ex I <lb/>perpendicularis dabit punctum G termi­<lb/>num cra&longs;&longs;itiei muri AG in parte &longs;upre­<lb/>mâ, & erit CG major ped. 21, cum &longs;it <lb/>æqualis ip&longs;i ID. </s> |
| | <s id="s.000429">Quare fieri non pote&longs;t, <lb/>ut KG &longs;it ped. 4; quemadmodum HC; <lb/>alioquin e&longs;&longs;et CK &longs;altem ped.25, cum <lb/>ba&longs;is AB &longs;it tantum ped.20. </s> |
| | <s id="s.000430">Hinc &longs;i li­<lb/>ceat conjecturas per&longs;equi (quandoqui­<lb/>dem veritatem a&longs;&longs;equi non potui, cum <lb/>non careat periculo a&longs;cen&longs;us per &longs;calas <lb/>ligneas à pluviis maximam partem cor­<lb/>ruptas) exi&longs;timo AF majorem e&longs;&longs;e quàm <lb/>EB, hoc e&longs;t majorem pedibus 6 1/2, KG <lb/>verò minorem quam HC, ut turri &longs;ua <lb/>con&longs;tet Eurithmia; id quod obtineretur, &longs;i ID uno, aut alte­<lb/>ro pede minor e&longs;&longs;et quàm AB, differentia enim inter ID, <lb/>& AB e&longs;&longs;et cra&longs;&longs;ities KG. </s> |
| | <s id="s.000431">Et &longs;anè memini aliquando me au- |
| | <pb n="52" xlink:href="017/01/068.jpg"/>divi&longs;&longs;e &longs;upremam cra&longs;&longs;itiem muri oppo&longs;iti parti inclinatæ <lb/>non excedere integrum pedem. </s> |
| | <s id="s.000432">Id autem valde opportu­<lb/>num accidebat, ut longè faciliùs paries AFGK &longs;uâ mole <lb/>&longs;taret: neque enim ca&longs;u inclinatam fui&longs;&longs;e turrim dicere po­<lb/>teris, quam con&longs;tat prope A&longs;inellam recti&longs;&longs;imam ideò fui&longs;&longs;e <lb/>conditam, ut multo clariùs appareret inclinatio: præterquam <lb/>quod inclinatio interior minor externâ &longs;atis o&longs;tendit muros <lb/>nunquam fui&longs;&longs;e parallolos. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Porrò ut con&longs;tet ex huju&longs;modi inclinatione non magis <lb/>e&longs;&longs;e de ruinâ timendum, quàm &longs;i exactè perpendicularis e&longs;­<lb/>&longs;et, examinemus, &longs;i placet, centrum gravitatis in turri Bo­<lb/>nonien&longs;i; hinc enim facilis erit conjectura de cæteris. </s><s>Et <lb/> | <s id="s.000433">Porrò ut con&longs;tet ex huju&longs;modi inclinatione non magis <lb/>e&longs;&longs;e de ruinâ timendum, quàm &longs;i exactè perpendicularis e&longs;­<lb/>&longs;et, examinemus, &longs;i placet, centrum gravitatis in turri Bo­<lb/>nonien&longs;i; hinc enim facilis erit conjectura de cæteris. </s> |
| <figure id="id.017.01.068.1.jpg" xlink:href="017/01/068/1.jpg"/><lb/>primò parietis maximè inclinati &longs;ectio <lb/>verticalis illum bifariam &longs;ecans ac tran­<lb/>&longs;iens per centrum gravitatis &longs;it HCBE: <lb/>cujus latera parallela HC, EB bifariam <lb/>&longs;ecta in V & R jungantur rectâ VR, cu­<lb/>jus longitudo inve&longs;tiganda e&longs;t, ut in eâ <lb/>definiatur punctum S centrum gravitatis, <lb/>ac innote&longs;cat utrum perpendicularis SX, <lb/>&longs;cilicet linea directionis cadat intra ba­<lb/>&longs;im EB &longs;u&longs;tentantem. </s><s>Et ut à fractioni­<lb/>bus minus incommodi &longs;ubeamus, liceat <lb/>a&longs;&longs;umere pedem in partes cente&longs;imas di­<lb/>vi&longs;um. </s><s>Cum autem EB &longs;it ped. 6 1/2, &longs;emi&longs;­<lb/>&longs;is RB e&longs;t ped. 3. 25″; & quia HC e&longs;t <lb/>ped. 4, VC e&longs;t ped. 200″. </s><s>Et ducatur <lb/>recta BV. </s></p> | <s id="s.000434">Et <lb/> |
| | <figure id="id.017.01.068.1.jpg" xlink:href="017/01/068/1.jpg"/><lb/>primò parietis maximè inclinati &longs;ectio <lb/>verticalis illum bifariam &longs;ecans ac tran­<lb/>&longs;iens per centrum gravitatis &longs;it HCBE: <lb/>cujus latera parallela HC, EB bifariam <lb/>&longs;ecta in V & R jungantur rectâ VR, cu­<lb/>jus longitudo inve&longs;tiganda e&longs;t, ut in eâ <lb/>definiatur punctum S centrum gravitatis, <lb/>ac innote&longs;cat utrum perpendicularis SX, <lb/>&longs;cilicet linea directionis cadat intra ba­<lb/>&longs;im EB &longs;u&longs;tentantem. </s> |
| | <s id="s.000435">Et ut à fractioni­<lb/>bus minus incommodi &longs;ubeamus, liceat <lb/>a&longs;&longs;umere pedem in partes cente&longs;imas di­<lb/>vi&longs;um. </s> |
| | <s id="s.000436">Cum autem EB &longs;it ped. 6 1/2, &longs;emi&longs;­<lb/>&longs;is RB e&longs;t ped. 3. 25″; & quia HC e&longs;t <lb/>ped. 4, VC e&longs;t ped. 200″. </s> |
| | <s id="s.000437">Et ducatur <lb/>recta BV. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>In triangulo BDC rectangulo datis BD, <lb/>inclinatione ped. 90′0′, & altitudine per­<lb/>pendiculari CD ped. 130′0′, additis late­<lb/>rum quadratis fit quadratum hypothenu­<lb/>&longs;æ BC, quæ e&longs;t ped. 13031″. </s><s>Ex datis autem lateribus BD, <lb/>& DC invenitur angulus CBD gr. 88. 33′, cui æqualis e&longs;t <lb/>inter parallelas VC, BD alternus VCB: angulus verò CBR <lb/>gr. 91. 27′. </s></p> | <s id="s.000438">In triangulo BDC rectangulo datis BD, <lb/>inclinatione ped. 90′0′, & altitudine per­<lb/>pendiculari CD ped. 130′0′, additis late­<lb/>rum quadratis fit quadratum hypothenu­<lb/>&longs;æ BC, quæ e&longs;t ped. 13031″. </s> |
| | <s id="s.000439">Ex datis autem lateribus BD, <lb/>& DC invenitur angulus CBD gr. 88. 33′, cui æqualis e&longs;t <lb/>inter parallelas VC, BD alternus VCB: angulus verò CBR <lb/>gr. 91. 27′. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>In triangulo VCB datis lateribus VC ped. 2.0′0′, CB <lb/>ped. 130. 31″, & angulo verticali VCB gr. 88. 33′, reperitur | <s id="s.000440">In triangulo VCB datis lateribus VC ped. 2.0′0′, CB <lb/>ped. 130. 31″, & angulo verticali VCB gr. 88. 33′, reperitur |
| <pb xlink:href="017/01/069.jpg" n="53"/>CVB gr. 90. 34′. 14″, & VBC gr. 0. 52′. 46″.. </s><s>Ex his autem <lb/>inve&longs;tigatur VB ped. 130. 26″. </s></p> | <pb n="53" xlink:href="017/01/069.jpg"/>CVB gr. 90. 34′. 14″, & VBC gr. 0. 52′. 46″.. </s> |
| | <s id="s.000441">Ex his autem <lb/>inve&longs;tigatur VB ped. 130. 26″. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quoniam autem angulus CBR notus erat gr. 91. 27′, &longs;i de­<lb/>matur ex illo angulus VBC gr. 0. 52′. 46″. remanet VBR <lb/>gr. 90. 34′, 14″, æqualis angulo CVB alterno inter parallelas; <lb/>& nota &longs;unt latera illum con&longs;tituentia BR ped 3. 25″. & BV <lb/>ped. 130. 26″. </s><s>Ex quibus datis invenitur angulus BRV gr. 88. <lb/>0′. 2″, BVR gr. 1. 25′. 44″ & ba&longs;is VR ped. 130. 326‴. </s></p> | <s id="s.000442">Quoniam autem angulus CBR notus erat gr. 91. 27′, &longs;i de­<lb/>matur ex illo angulus VBC gr. 0. 52′. 46″. remanet VBR <lb/>gr. 90. 34′, 14″, æqualis angulo CVB alterno inter parallelas; <lb/>& nota &longs;unt latera illum con&longs;tituentia BR ped 3. 25″. & BV <lb/>ped. 130. 26″. </s> |
| | <s id="s.000443">Ex quibus datis invenitur angulus BRV gr. 88. <lb/>0′. 2″, BVR gr. 1. 25′. 44″ & ba&longs;is VR ped. 130. 326‴. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Jam verò, ex prop. 15 lib.1. Æquipond. Archimedis, divi­<lb/>datur VR in S eâ ratione, ut &longs;it VS ad SR, ut duplum EB <lb/>majoris parallelarum unâ cum minore HC, ad duplum HC <lb/>unâ cum majore EB, hoc e&longs;t (quia EB e&longs;t ped. 6 1/2) & HC <lb/>ped.4.) ut 17 ad 14 1/2. </s><s>Igitur ut 31 1/2 ad 14 1/2, ita VR 130. 326‴, <lb/>ad SR ped. 59. 99″. </s><s>Demum ex S ducta perpendiculari SX, <lb/>quia in triangulo RXS rectangulo datur angulus SRX gr.88. <lb/>0′.. 2″. atque adeò ejus complementum RSX gr.1. 59′. 58″. & <lb/>latus SR ped. 59. 99″. invenitur latus RX ped. 209″. </s><s>E&longs;t igi­<lb/>tur RX linea minor, quàm RB po&longs;ita ped. 3. 25″; & idcirco <lb/>perpendicularis linea directionis SX cadit intrà ba&longs;im parie­<lb/>tis EBCH. </s></p> | <s id="s.000444">Jam verò, ex prop. 15 lib.1. Æquipond. Archimedis, divi­<lb/>datur VR in S eâ ratione, ut &longs;it VS ad SR, ut duplum EB <lb/>majoris parallelarum unâ cum minore HC, ad duplum HC <lb/>unâ cum majore EB, hoc e&longs;t (quia EB e&longs;t ped. 6 1/2) & HC <lb/>ped.4.) ut 17 ad 14 1/2. </s> |
| | <s id="s.000445">Igitur ut 31 1/2 ad 14 1/2, ita VR 130. 326‴, <lb/>ad SR ped. 59. 99″. </s> |
| | <s id="s.000446">Demum ex S ducta perpendiculari SX, <lb/>quia in triangulo RXS rectangulo datur angulus SRX gr.88. <lb/>0′.. 2″. atque adeò ejus complementum RSX gr.1. 59′. 58″. & <lb/>latus SR ped. 59. 99″. invenitur latus RX ped. 209″. </s> |
| | <s id="s.000447">E&longs;t igi­<lb/>tur RX linea minor, quàm RB po&longs;ita ped. 3. 25″; & idcirco <lb/>perpendicularis linea directionis SX cadit intrà ba&longs;im parie­<lb/>tis EBCH. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed quia facturum me puto rem aliquibus gratam, &longs;i quas <lb/>inij rationes hîc exhibeam, calculi totius progre&longs;&longs;um per lo­<lb/>garithmos hîc addo, ut illum po&longs;&longs;is, &longs;i placeat examinare. <lb/> | <s id="s.000448">Sed quia facturum me puto rem aliquibus gratam, &longs;i quas <lb/>inij rationes hîc exhibeam, calculi totius progre&longs;&longs;um per lo­<lb/>garithmos hîc addo, ut illum po&longs;&longs;is, &longs;i placeat examinare. <lb/> |
| </s> | </s> |
| </p> | </p> |
| <table> | <table> |
| <row><cell>In Triangulo BDC rectang</cell><cell>In Triangulo VBR</cell></row> | <row> |
| <row><cell>BD ped. 900′ —— r l</cell><cell>7,04575,74906</cell><cell>VB + BR ped. 13351 —— r l</cell><cell>5,87448,62041</cell></row> | <cell>In Triangulo BDC rectang</cell> |
| <row><cell>DC ped.130.00″. — l.</cell><cell>4.11394,33523</cell><cell>VB - BR ped. 1270<gap/> —— l</cell><cell>4,1038;,79160</cell></row> | <cell>In Triangulo VBR</cell> |
| <row><cell>CBD gr.88.33. m</cell><cell>1,15970,08429</cell><cell>Semi&longs;umma ang.</cell><cell>gr.44.42′.53″,-m</cell><cell>9,99567.51920</cell></row> | </row> |
| <row><cell/><cell/><cell>differentia</cell><cell>gr.43.17, 9 | <row> |
| m</cell><cell>9,97399,93121</cell></row></table> | <cell>BD ped. 900′ —— r l</cell> |
| | <cell>7,04575,74906</cell> |
| | <cell>VB + BR ped. 13351 —— r l</cell> |
| <pb xlink:href="017/01/070.jpg" n="54"/> | <cell>5,87448,62041</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>DC ped.130.00″. — l.</cell> |
| | <cell>4.11394,33523</cell> |
| | <cell>VB - BR ped. 1270<gap/> —— l</cell> |
| | <cell>4,1038;,79160</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CBD gr.88.33. m</cell> |
| | <cell>1,15970,08429</cell> |
| | <cell>Semi&longs;umma ang.</cell> |
| | <cell>gr.44.42′.53″,-m</cell> |
| | <cell>9,99567.51920</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | <cell>differentia</cell> |
| | <cell>gr.43.17, 9 |
| | m</cell> |
| | <cell>9,97399,93121</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <pb n="54" xlink:href="017/01/070.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000449">Quod &longs;i paries exteriùs inclinatus etiam &longs;olitarius con&longs;i&longs;tere <lb/>po&longs;&longs;et, modò ea e&longs;&longs;et partium connexio, ut unum quid &longs;oli­<lb/>dum conflarent, quia directionis linea intra ba&longs;im &longs;u&longs;tentan­<lb/>tem cadit, & planum per extremam ba&longs;is lineam, & terræ cen­<lb/>trum tran&longs;iens relinquit interiorem parietis partem præponde­<lb/>rantem exteriori: quis po&longs;&longs;it de turris ruinâ dubitare, &longs;i eâdem <lb/>methodo deprehendat oppo&longs;iti parietis AG centrum gravita­<lb/>tis e&longs;&longs;e in O, ac proinde comparatis reliquorum duorum pa­<lb/>rietum centris gravitatum, totius turris centrum gravitatis e&longs;&longs;e <lb/>in intimis turris partibus? </s> |
| | <s id="s.000450">Quò igitur firmiùs &longs;ibi cohærebunt <lb/>partes turris, eò major erit inclinatio, quam obtinere pote&longs;t ci­<lb/>tra cadendi periculum. </s> |
| | <s id="s.000451">Id quod pueris ip&longs;is noti&longs;&longs;imum e&longs;t, <lb/>qui turriculas inclinatas architectantur ex buxeis orbiculis, <lb/>quibus in alveolo ludunt. </s> |
| | </p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quod &longs;i paries exteriùs inclinatus etiam &longs;olitarius con&longs;i&longs;tere <lb/>po&longs;&longs;et, modò ea e&longs;&longs;et partium connexio, ut unum quid &longs;oli­<lb/>dum conflarent, quia directionis linea intra ba&longs;im &longs;u&longs;tentan­<lb/>tem cadit, & planum per extremam ba&longs;is lineam, & terræ cen­<lb/>trum tran&longs;iens relinquit interiorem parietis partem præponde­<lb/>rantem exteriori: quis po&longs;&longs;it de turris ruinâ dubitare, &longs;i eâdem <lb/>methodo deprehendat oppo&longs;iti parietis AG centrum gravita­<lb/>tis e&longs;&longs;e in O, ac proinde comparatis reliquorum duorum pa­<lb/>rietum centris gravitatum, totius turris centrum gravitatis e&longs;&longs;e <lb/>in intimis turris partibus? </s> | <s id="s.000452">Et ut res i&longs;ta plani&longs;&longs;imè o&longs;tendatur, <lb/><figure id="id.017.01.070.1.jpg" xlink:href="017/01/070/1.jpg"/><lb/>&longs;it &longs;upra planum inclinatum AB, pa­<lb/>rallelepipedum ligneum ID ita, ut <lb/>recta CE ad horizontem perpendicu­<lb/>laris tran&longs;eat per centrum gravitatis: <lb/>con&longs;tat ex dictis cap. |
| | |
| <s>Quò igitur firmiùs &longs;ibi cohærebunt <lb/>partes turris, eò major erit inclinatio, quam obtinere pote&longs;t ci­<lb/>tra cadendi periculum. </s> | |
| | |
| <s>Id quod pueris ip&longs;is noti&longs;&longs;imum e&longs;t, <lb/>qui turriculas inclinatas architectantur ex buxeis orbiculis, <lb/>quibus in alveolo ludunt. </s></p><p type="main"> | |
| | |
| <s>Et ut res i&longs;ta plani&longs;&longs;imè o&longs;tendatur, <lb/><figure id="id.017.01.070.1.jpg" xlink:href="017/01/070/1.jpg"/><lb/>&longs;it &longs;upra planum inclinatum AB, pa­<lb/>rallelepipedum ligneum ID ita, ut <lb/>recta CE ad horizontem perpendicu­<lb/>laris tran&longs;eat per centrum gravitatis: <lb/>con&longs;tat ex dictis cap. | |
| | |
| 8. futurum e&longs;&longs;e, <lb/>ut grave ID repat, non autem rote­<lb/>tur, quia pars CED non præponderat parti CEI, &longs;iqui­<lb/>dem po&longs;&longs;it de&longs;cendere per planum inclinatum; quod &longs;i à lap­<lb/>&longs;u impediatur, &longs;ub&longs;i&longs;tet. </s> | 8. futurum e&longs;&longs;e, <lb/>ut grave ID repat, non autem rote­<lb/>tur, quia pars CED non præponderat parti CEI, &longs;iqui­<lb/>dem po&longs;&longs;it de&longs;cendere per planum inclinatum; quod &longs;i à lap­<lb/>&longs;u impediatur, &longs;ub&longs;i&longs;tet. </s> |
| | <s id="s.000453">Jam verò intellige per C planum <lb/>FH horizontale, & adnecti pri&longs;ma trigonum CIK pa­<lb/>rallelepipedo ID; utique pars CEK præponderat parti <lb/>CED, multóque minùs dubitandum erit de &longs;olidi KD rui­<lb/>nâ ver&longs;us H. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000454">Quid autem aliud e&longs;t &longs;olidum KD, quam tur­<lb/>ris inclinata? </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000455">Scrip&longs;eram hæc jam tum ab anno labentis &longs;æculi quinquage­<lb/>&longs;imo &longs;exto; cum animum &longs;ubiit &longs;u&longs;picari, an &longs;uperiùs allatæ ex <lb/>Ma&longs;ino turris Bononien&longs;is men&longs;uræ omninò veritati re&longs;ponde­<lb/>rent. </s> |
| | <s id="s.000456">Quare litteris ad P. <!-- REMOVE S-->Franci&longs;cum Mariam Grimaldum da­<lb/>tis rogavi, ut pro eâ, quam ad res omnes conferre &longs;olebat, di­<lb/>ligentiâ, accuratè men&longs;uras illas inquireret: hæc igitur ex ejus <lb/>re&longs;pon&longs;ione habui, quibus &longs;uperiùs dicta corrigenda &longs;unt; quæ <lb/>tamen expungere nolui, ut &longs;i lubeat, vulgarem opinionem &longs;e­<lb/>qui valeas. </s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="55" xlink:href="017/01/071.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000457">Extimus turris ambitus tam in imâ, quam in &longs;upremâ parte <lb/>æqualis e&longs;t, adeò ut oppo&longs;itæ facies parallelæ excurrant: &longs;in­<lb/>gulorum autem laterum ad ba&longs;im latitudo e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->Bonon. <!-- REMOVE S-->17. <lb/>unc. </s> |
| | <s id="s.000458">8. murorum cra&longs;&longs;ities in imo æqualis e&longs;t; eo tantum di&longs;­<lb/>crimine, quod murus, qua parte o&longs;tium patet, cra&longs;&longs;us e&longs;t ped.5. <lb/>unc.11. qui verò Septentrionem &longs;pectat, propiùs accedit ad pe­<lb/>des 6. Porrò in &longs;ummâ turri murorum cra&longs;&longs;ities pariter æqualis <lb/>e&longs;t, & vix deficit à pedibus 5, quantum quidem ex a&longs;pectu à <lb/>&longs;uperiori proximæ turris A&longs;inellæ podio conjicere potuit &longs;ingu­<lb/>lorum murorum lateres numerans. </s> |
| | <s id="s.000459">Areæ demum vacuæ ad ba­<lb/>&longs;im latus unum e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->6. alterum ped.6. unc.1. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000460">Cum autem pluviæ per hiantem, & patulum turris verticem <lb/>deciduæ &longs;calas corruperint, nec eò veniri po&longs;&longs;it, ut demi&longs;&longs;o <lb/>perpendiculo altitudo turris inve&longs;tigetur, &longs;ub&longs;idium peten­<lb/>dum fuit ex Trigonometriâ, & ex proximâ turri A&longs;inellâ, cu­<lb/>jus men&longs;uræ multiplici ob&longs;ervatione innotuerant. </s> |
| | <s id="s.000461">Sit itaque <lb/>turris inclinata DC, &longs;uperioris autem podij <lb/><figure id="id.017.01.071.1.jpg" xlink:href="017/01/071/1.jpg"/><lb/>A&longs;inellæ altitudo EB ped.234 1/2, unde ob&longs;er­<lb/>vatus e&longs;t angulus CEB gr. <!-- REMOVE S-->18. 40′. </s> |
| | <s id="s.000462">Item in <lb/>eadem turri A&longs;inellâ patet fene&longs;tra in F, adeò <lb/>ut di&longs;tantia EF &longs;it ped.141: ibi pariter ob&longs;er­<lb/>vatus e&longs;t angulus EFC gr. <!-- REMOVE S-->51. 51′. </s> |
| | <s id="s.000463">Quare in <lb/>triangulo CEF, notum e&longs;t latus EF, & duo <lb/>anguli adjacentes, ex quibus datis colligi­<lb/>tur EC di&longs;tantia ped. (117 7/12). Jam verò intelli­<lb/>gantur ex C cadere duæ perpendiculares, al­<lb/>tera quidem CH in planum horizontale, alte­<lb/>ra verò CG in turrim A&longs;inellam; erit enim al­<lb/>titudo CH æqualis altitudini GB, nam CG <lb/>e&longs;t parallela horizonti, cui turris EB perpen­<lb/>dicularis in&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="s.000464">Ut igitur innote&longs;cat quæ&longs;i­<lb/>ta altitudo, inveniatur in triangulo rectangu­<lb/>lo CGE, ex datis latere CE ped. (117 7/12) & <lb/>angulo ob&longs;ervato CEG, gr.18.40′, latus EG <lb/>ped. (111 5/12). Jam verò &longs;i EG ped.(111 5/12) dematur <lb/>ex EB ped. <!-- REMOVE S-->234 1/2, remanet altitudo GB, hoc e&longs;t CH, <lb/>ped. (123 1/12). </s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="56" xlink:href="017/01/072.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000465">Demum ad inve&longs;tigandam turris inclinationem, applicito <lb/>ad punctum I perpendiculo ob&longs;ervatus e&longs;t angulus DIL <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->3. 10′.: cùm autem IL parallela &longs;it perpendiculari CH, erit <lb/>pariter angulus DCH gr.3.10′. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000466">Igitur in triangulo DCH <lb/>rectangulo ad H notum e&longs;t latus CH ped.(123 1/12), & angulus <lb/>DCH gr.3.10′, ergo & innote&longs;cit latus DH ped.6. (10/12), quæ e&longs;t <lb/>men&longs;ura inclinationis quæ&longs;itæ. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000467">Ex his accuratioribus men&longs;uris indagemus, &longs;i placet, in <lb/>orientali pariete inclinato centrum gravitatis, & lineam di­<lb/>rectionis methodo eâdem, qua &longs;uperiùs u&longs;i &longs;umus; eademque <lb/>figura &longs;ectionis verticalis re&longs;umatur. </s> |
| | <s id="s.000468">E&longs;t igitur EB ped. <!-- REMOVE S-->6. ac <lb/>propterea RB ped. <!-- REMOVE S-->300″; & quia HC e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->5, VC e&longs;t <lb/>ped.2. 50″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000469">BD autem e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->6. unc.10, hoc e&longs;t ped.(6 10/12). </s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.017.01.072.1.jpg" xlink:href="017/01/072/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000470">In Triangulo BDC rectangulo datis BD <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->6. (10/12), & altitudine perpendiculari CD <lb/>ped. (123 1/12), additis laterum quadratis fit qua­<lb/>dratum hypothenu&longs;æ BC, quæ e&longs;t ped.123.27″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000471">Fiat igitur ut CB ped. <!-- REMOVE S-->123. 27″, ad BD <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->6. 83″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000472">ita Radius ad &longs;inum anguli BCD <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->3. 10′ 34″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000473">Quare angulus reliquus CBD <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->86. 49′. </s> |
| | <s id="s.000474">26″, cui æqualis e&longs;t alternus VCB <lb/>inter parallelas VC, RD; angulus autem, <lb/>qui e&longs;t deinceps, CBR gr. <!-- REMOVE S-->93. 10′. </s> |
| | <s id="s.000475">34′. </s> |
| | <s id="s.000476">In <lb/>triangulo VCB datis lateribus VC ped.2-50″, <lb/>CB ped. <!-- REMOVE S-->123. 27″, & angulo verticali VCB <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->86. 49′. </s> |
| | <s id="s.000477">26″, reperitur CVB gr. <!-- REMOVE S-->92. 0′. </s> |
| | <s id="s.000478">36″, <lb/>& VBC. gr. <!-- REMOVE S-->1. 9′, 58″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000479">Ex his verò invenitur <lb/>VB ped. <!-- REMOVE S-->122. 76″. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000480">Jam verò in Triangulo VBR, notus e&longs;t <lb/>angulus RBV æqualis alterno CVB gr.92. <lb/>0′. </s> |
| | <s id="s.000481">36′. </s> |
| | <s id="s.000482">& nota &longs;unt latera RB ped. <!-- REMOVE S-->300″, & <lb/>VB ped. <!-- REMOVE S-->122. 76″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000483">Quare invenitur angulus <lb/>VRB gr. <!-- REMOVE S-->86. 35′ 43″. <!-- REMOVE S-->BVR gr. <!-- REMOVE S-->1. 23′. </s> |
| | <s id="s.000484">41″, & ba&longs;is VR <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->123. 17″. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000485">Tum fiat ut 17 ad 16; hoc e&longs;t duplum majoris EB cum mi­<lb/>nore HC, ad duplum minoris HC cum majore EB, ita VS <lb/>ad SR, & erit SR ped.59.72″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000486">Ductâ igitur ex S centro gra-<pb pagenum="57" xlink:href="017/01/073.jpg"/>vitatis perpendiculari lineâ directionis SX, ex datis latere SR <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->59. 72″, & angulo VRX gr. <!-- REMOVE S-->86, 35′, 43″, innote&longs;cit RX <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->3. 54″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000487">Quare RX major e&longs;t quàm RB: & &longs;i paries ille <lb/>&longs;olitarius e&longs;&longs;et, non utique con&longs;i&longs;teret; &longs;ed quoniam reliqui <lb/>tres parietes adjecti &longs;unt, con&longs;tat ita totius molis centrum gra­<lb/>vitatis e&longs;&longs;e in intima turris parte, ut linea directionis cadat in­<lb/>trà turris ba&longs;im &longs;u&longs;tentantem. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000488">Ex his di&longs;cuties timorem eorum, qui &longs;oliciti &longs;unt de obeli&longs;­<lb/>corum con&longs;i&longs;tentiâ, ex inclinatione aliquâ verticis ruinam <lb/>proximam præ&longs;agientes: cum enim in huju&longs;modi molibus cen­<lb/>trum gravitatis vicinius &longs;it ba&longs;i quàm vertici, &longs;i centrum incli­<lb/>netur in alterutram partem &longs;patio tantùm digitali, vertex in­<lb/>&longs;ignem acquiret inclinationem, con&longs;i&longs;tet tamen, quandiu linea <lb/>directionis tran&longs;ibit per ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s> |
| | <s id="s.000489">Inclinatio enim <lb/>non e&longs;t &longs;patium illud, quod inter ba&longs;im, & perpendiculum à <lb/>turris, vel obeli&longs;ci vertice demi&longs;&longs;um intercipitur (quamvis hoc <lb/>vocabulo hactenus abuti placuerit, ne à vulgo di&longs;creparem) <lb/>&longs;ed e&longs;t angulus, quem turris facit cum plano; & manente ea­<lb/>dem inclinatione, intervallum illud mutari pote&longs;t pro majore, <lb/>aut minore turris longitudine. </s> |
| | <s id="s.000490">Quare quò longior e&longs;t moles in­<lb/>clinata, cæteris paribus, minùs e&longs;t timendum, quia minor e&longs;t <lb/>declinatio à perpendiculari: &longs;i enim KE &longs;it pedum 100, KC <lb/>verò ped.1. angulus KEC æqualis declinationi à perpendiculo <lb/>e&longs;t gr. <!-- REMOVE S-->0. 34. 22″. <!-- REMOVE S-->at &longs;i KE &longs;it ped. <!-- REMOVE S-->50, & KC iterum ped. <!-- REMOVE S-->1. <lb/>angulus KEC e&longs;t grad. <!-- REMOVE S-->11. 32′. </s> |
| | <s id="s.000491">13″. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000492">Hîc autem qua&longs;i præteriens &longs;atisfaciam quærenti, cur lon­<lb/>giores ha&longs;tas faciliùs, quàm breviores virgas digiti extremitate <lb/>&longs;u&longs;tineamus, quin cadant. </s> |
| | <s id="s.000493">Quia nimirum minimus angulus <lb/>declinationis à perpendiculo &longs;tatim &longs;e prodit ha&longs;tæ vertice ad <lb/>partem unam &longs;ecedente, cui &longs;tatim occurrimus ha&longs;tæ calcem <lb/>manu transferentes, ac &longs;ub vertice collocantes: verùm quia fa­<lb/>cilior ha&longs;tæ con&longs;i&longs;tentia innote&longs;cit etiam, quando à &longs;uppo&longs;itâ <lb/>manu calx ejus non movetur (nam &longs;i militarem &longs;ari&longs;&longs;am terræ <lb/>perpendiculariter in&longs;i&longs;tentem con&longs;titueris, potes te &longs;emel in gy­<lb/>rum contorquere, & illam qua&longs;i perpendicularem recipere, id <lb/>quod in breviore ha&longs;tâ non obtinebis) alia e&longs;t ratio petenda <lb/>primùm ex dictis, quia &longs;cilicet longior ha&longs;ta, cæteris paribus, <lb/>minùs declinat à perpendiculo, ideóque difficiliùs de&longs;cendit; <pb pagenum="58" xlink:href="017/01/074.jpg"/>deinde quemadmodum longiorem ha&longs;tam &longs;i in aquá agitaveris <lb/>majorem percipies re&longs;i&longs;tentiam, quàm &longs;i breviorem virgam in­<lb/>citares; ita aërem variis &longs;emper motibus turbatum plus etiam <lb/>impedire de&longs;cen&longs;um longioris ha&longs;tæ cen&longs;endum e&longs;t, præ&longs;ertim <lb/>&longs;i in &longs;uperiore parte aër versùs unam, in inferiore autem versùs <lb/>aliam partem moveatur: id quod in breviore virgâ non accidit, <lb/>quam modicus aër contingit, nec pote&longs;t aut adeò re&longs;i&longs;tere di­<lb/>vi&longs;ioni, aut adeò diver&longs;is motibus cieri. </s> |
| | <s id="s.000494">Hinc a&longs;ta longior <lb/>tardiùs de&longs;cen&longs;um molitur, & faciliùs &longs;u&longs;tinetur, quia major <lb/>aëris dividendi quantitas, ac motus varius, magis re&longs;i&longs;tit, & <lb/>datâ æqualitate motûs minùs declinat à perpendiculo. <lb/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000495"><emph type="center"/>CAPUT X.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000496"><emph type="center"/><emph type="italics"/>An plurium &longs;tructurarum capax &longs;it mons, quàm <lb/>&longs;ubjecta planities.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000497">POte&longs;t mons cum &longs;ubjectâ planitie, cui in&longs;i&longs;tit, dupliciter <lb/>comparari; primùm conferendo &longs;olam planitiem in ver­<lb/>tice montis exi&longs;tentem cum parte &longs;ubjecti plani &longs;ibi re&longs;­<lb/>pondente; deinde clivum montis comparando cum plano <lb/>horizontali. </s> |
| | <s id="s.000498">Et &longs;anè &longs;i planities in &longs;ummo montis jugo con­<lb/>&longs;ideretur, certum e&longs;t illam e&longs;&longs;e plurium &longs;tructurarum ca­<lb/>pacem, quàm &longs;ubjectum planum in &longs;uperficie globi ter­<lb/>re&longs;tris: Quemadmodum enim &longs;uperficies &longs;phæræ majoris <lb/>plura capit ædificia, quàm minor, ita etiam &longs;phærarum <lb/>inæqualium partes &longs;imiles inæqualis &longs;unt capacitatis: Con&longs;tat <lb/>autem planitiem in &longs;ummo monte pertinere ad &longs;phæram <lb/>majorem, quàm pertineat &longs;imilis planities illi &longs;ubjecta; ac <lb/>proinde & amplior e&longs;t, & magis capax. </s> |
| | <s id="s.000499">Harum verò pla­<lb/>nitierum differentia ea erit, quæ e&longs;t quadratorum di&longs;tan­<lb/>tiarum à centro terræ: quòd &longs;i quadratorum huju&longs;modi <lb/>differentia exigua &longs;it & contemnenda, eo quod ad illam <lb/>quadratum &longs;emidiametri terræ habeat nimis magnam ratio­<lb/>nem; planitierum pariter differentia fugiet omnem &longs;en&longs;um. <pb pagenum="59" xlink:href="017/01/075.jpg"/>Sit terræ &longs;emidiameter CS, altitudo au­<lb/><figure id="id.017.01.075.1.jpg" xlink:href="017/01/075/1.jpg"/><lb/>tem montis SR, in cujus vertice &longs;it pla­<lb/>nities RH, cui &longs;imilis e&longs;t in &longs;uperficie <lb/>globi terreni planities SO illi parallela: <lb/>hæ autem planities &longs;imiles habent, per <lb/>20. lib. |
| | |
| <s>Jam verò intellige per C planum <lb/>FH horizontale, & adnecti pri&longs;ma trigonum CIK pa­<lb/>rallelepipedo ID; utique pars CEK præponderat parti <lb/>CED, multóque minùs dubitandum erit de &longs;olidi KD rui­<lb/>nâ ver&longs;us H. <!-- KEEP S--></s> | 6. duplicatam Rationem laterum <lb/>RI, SL, hoc e&longs;t, per 4. lib. |
| | |
| <s>Quid autem aliud e&longs;t &longs;olidum KD, quam tur­<lb/>ris inclinata? </s></p><p type="main"> | |
| | |
| <s>Scrip&longs;eram hæc jam tum ab anno labentis &longs;æculi quinquage­<lb/>&longs;imo &longs;exto; cum animum &longs;ubiit &longs;u&longs;picari, an &longs;uperiùs allatæ ex <lb/>Ma&longs;ino turris Bononien&longs;is men&longs;uræ omninò veritati re&longs;ponde­<lb/>rent. </s> | |
| | |
| <s>Quare litteris ad P. <!-- REMOVE S-->Franci&longs;cum Mariam Grimaldum da­<lb/>tis rogavi, ut pro eâ, quam ad res omnes conferre &longs;olebat, di­<lb/>ligentiâ, accuratè men&longs;uras illas inquireret: hæc igitur ex ejus <lb/>re&longs;pon&longs;ione habui, quibus &longs;uperiùs dicta corrigenda &longs;unt; quæ <lb/>tamen expungere nolui, ut &longs;i lubeat, vulgarem opinionem &longs;e­<lb/>qui valeas. </s> | |
| | |
| </p><pb xlink:href="017/01/071.jpg" pagenum="55"/><p type="main"> | |
| | |
| <s>Extimus turris ambitus tam in imâ, quam in &longs;upremâ parte <lb/>æqualis e&longs;t, adeò ut oppo&longs;itæ facies parallelæ excurrant: &longs;in­<lb/>gulorum autem laterum ad ba&longs;im latitudo e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->Bonon. <!-- REMOVE S-->17. <lb/>unc. </s> | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| <s>8. murorum cra&longs;&longs;ities in imo æqualis e&longs;t; eo tantum di&longs;­<lb/>crimine, quod murus, qua parte o&longs;tium patet, cra&longs;&longs;us e&longs;t ped.5. <lb/>unc.11. qui verò Septentrionem &longs;pectat, propiùs accedit ad pe­<lb/>des 6. Porrò in &longs;ummâ turri murorum cra&longs;&longs;ities pariter æqualis <lb/>e&longs;t, & vix deficit à pedibus 5, quantum quidem ex a&longs;pectu à <lb/>&longs;uperiori proximæ turris A&longs;inellæ podio conjicere potuit &longs;ingu­<lb/>lorum murorum lateres numerans. </s> | |
| | |
| <s>Areæ demum vacuæ ad ba­<lb/>&longs;im latus unum e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->6. alterum ped.6. unc.1. </s> | |
| | |
| </p><p type="main"> | |
| | |
| <s>Cum autem pluviæ per hiantem, & patulum turris verticem <lb/>deciduæ &longs;calas corruperint, nec eò veniri po&longs;&longs;it, ut demi&longs;&longs;o <lb/>perpendiculo altitudo turris inve&longs;tigetur, &longs;ub&longs;idium peten­<lb/>dum fuit ex Trigonometriâ, & ex proximâ turri A&longs;inellâ, cu­<lb/>jus men&longs;uræ multiplici ob&longs;ervatione innotuerant. </s> | |
| | |
| <s>Sit itaque <lb/>turris inclinata DC, &longs;uperioris autem podij <lb/><figure id="id.017.01.071.1.jpg" xlink:href="017/01/071/1.jpg"/><lb/>A&longs;inellæ altitudo EB ped.234 1/2, unde ob&longs;er­<lb/>vatus e&longs;t angulus CEB gr. <!-- REMOVE S-->18. 40′. </s> | |
| | |
| | |
| | |
| <s>Item in <lb/>eadem turri A&longs;inellâ patet fene&longs;tra in F, adeò <lb/>ut di&longs;tantia EF &longs;it ped.141: ibi pariter ob&longs;er­<lb/>vatus e&longs;t angulus EFC gr. <!-- REMOVE S-->51. 51′. </s> | |
| | |
| | |
| | |
| <s>Quare in <lb/>triangulo CEF, notum e&longs;t latus EF, & duo <lb/>anguli adjacentes, ex quibus datis colligi­<lb/>tur EC di&longs;tantia ped. (117 7/12). Jam verò intelli­<lb/>gantur ex C cadere duæ perpendiculares, al­<lb/>tera quidem CH in planum horizontale, alte­<lb/>ra verò CG in turrim A&longs;inellam; erit enim al­<lb/>titudo CH æqualis altitudini GB, nam CG <lb/>e&longs;t parallela horizonti, cui turris EB perpen­<lb/>dicularis in&longs;i&longs;tit. </s> | |
| | |
| <s>Ut igitur innote&longs;cat quæ&longs;i­<lb/>ta altitudo, inveniatur in triangulo rectangu­<lb/>lo CGE, ex datis latere CE ped. (117 7/12) & <lb/>angulo ob&longs;ervato CEG, gr.18.40′, latus EG <lb/>ped. (111 5/12). Jam verò &longs;i EG ped.(111 5/12) dematur <lb/>ex EB ped. <!-- REMOVE S-->234 1/2, remanet altitudo GB, hoc e&longs;t CH, <lb/>ped. (123 1/12). </s> | |
| | |
| </p><pb xlink:href="017/01/072.jpg" pagenum="56"/><p type="main"> | |
| | |
| <s>Demum ad inve&longs;tigandam turris inclinationem, applicito <lb/>ad punctum I perpendiculo ob&longs;ervatus e&longs;t angulus DIL <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->3. 10′.: cùm autem IL parallela &longs;it perpendiculari CH, erit <lb/>pariter angulus DCH gr.3.10′. <!-- KEEP S--></s> | |
| | |
| | |
| | |
| <s>Igitur in triangulo DCH <lb/>rectangulo ad H notum e&longs;t latus CH ped.(123 1/12), & angulus <lb/>DCH gr.3.10′, ergo & innote&longs;cit latus DH ped.6. (10/12), quæ e&longs;t <lb/>men&longs;ura inclinationis quæ&longs;itæ. </s></p><p type="main"> | |
| | |
| <s>Ex his accuratioribus men&longs;uris indagemus, &longs;i placet, in <lb/>orientali pariete inclinato centrum gravitatis, & lineam di­<lb/>rectionis methodo eâdem, qua &longs;uperiùs u&longs;i &longs;umus; eademque <lb/>figura &longs;ectionis verticalis re&longs;umatur. </s> | |
| | |
| <s>E&longs;t igitur EB ped. <!-- REMOVE S-->6. ac <lb/>propterea RB ped. <!-- REMOVE S-->300″; & quia HC e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->5, VC e&longs;t <lb/>ped.2. 50″. <!-- KEEP S--></s> | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| <s>BD autem e&longs;t ped. <!-- REMOVE S-->6. unc.10, hoc e&longs;t ped.(6 10/12). </s> | |
| | |
| </p><figure id="id.017.01.072.1.jpg" xlink:href="017/01/072/1.jpg"/><p type="main"> | |
| | |
| <s>In Triangulo BDC rectangulo datis BD <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->6. (10/12), & altitudine perpendiculari CD <lb/>ped. (123 1/12), additis laterum quadratis fit qua­<lb/>dratum hypothenu&longs;æ BC, quæ e&longs;t ped.123.27″. <!-- KEEP S--></s> | |
| | |
| | 6. duplica­<lb/>tam Rationis, quam habet CR ad CS. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000500">E&longs;t igitur ut quadratum di&longs;tantiæ CR. <lb/>ad quadratum di&longs;tantiæ CS, ita plani­<lb/>ties RH ad planitiem SO. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000501">Plura itaque <lb/>ædificia perpendiculariter in&longs;i&longs;tentia <lb/>po&longs;&longs;unt in planitie RH majori excitari <lb/>in montis vertice, quàm in &longs;ubjectâ <lb/>plani tie. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000502">At &longs;i montis clivus RMOL comparetur cum &longs;ubjectâ pla­<lb/>nitie SO, certum e&longs;t illum e&longs;&longs;e majorem, &longs;icuti latus RL op­<lb/>po&longs;itum angulo RSL, qui non e&longs;t minor recto, majus e&longs;t la­<lb/>tere SL in triangulo RSL, & RM ad SF e&longs;t ut RC ad SC: <lb/>&longs;uperficies igitur LM comprehen&longs;a &longs;ub majoribus lateribus, <lb/>& angulis non minoribus, quàm &longs;uperficies SO, major erit, <lb/>&longs;i illa per &longs;e con&longs;ideretur. </s> |
| | <s id="s.000503">Non tamen continuò major dicenda <lb/>e&longs;t capacitas, quæ plura aut ampliora recipiat ædificia; ni&longs;i <lb/>mons ad ingentem altitudinem a&longs;cendat; tunc enim perpendi­<lb/>cula non &longs;unt inter &longs;e parallela, propter in&longs;ignem eorum <lb/>di&longs;tantiam. </s> |
| | <s id="s.000504">Nam &longs;i &longs;uper clivo AB <lb/>&longs;it &longs;tructura AL, cujus parietes per­<lb/><figure id="id.017.01.075.2.jpg" xlink:href="017/01/075/2.jpg"/><lb/>pendiculares, &longs;int etiam paralleli <lb/>LB, DA, illi non magis inter &longs;e <lb/>di&longs;tant, quàm &longs;i &longs;uper plano hori­<lb/>zontali NB fui&longs;&longs;ent excitati: quic­<lb/>quid &longs;it, quod, &longs;icut linea AB ma­<lb/>jor e&longs;t quàm NB, ita planum incli­<lb/>natum majus &longs;it plano horizontali. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000505">Non igitur plures aut ampliores &longs;tructuras recipit clivus collis, <lb/>quàm &longs;ubjectum planum horizontale. </s> |
| | <s id="s.000506">Quod verò de &longs;tructuris <lb/>dicitur, de cæteris quoque intelligendum e&longs;t, quæ perpendi­<lb/>cularia in&longs;i&longs;tunt, & &longs;patium implent; at &longs;i ita &longs;e habeant, ut <pb pagenum="60" xlink:href="017/01/076.jpg"/>perpendicularia non in&longs;i&longs;tant, certum e&longs;t plures aut longiores <lb/>homines jacere po&longs;&longs;e in clivo AB, quos non capit planum NB: <lb/>vel &longs;i in clivo &longs;e minùs invicem impediant, tunc plura huju&longs;­<lb/>modi corpora in colle e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt quàm in planitie: &longs;i enim ra­<lb/>mi arboris inferioris re&longs;pondeant trunco &longs;uperioris, certum e&longs;t <lb/>quod multò viciniores e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt arbores, quàm in planitie, <lb/>ubi rami &longs;e vici&longs;&longs;im impedientes majorem po&longs;tulant truncorum <lb/>di&longs;tantiam; ac proinde etiam multo plures arbores intra ea&longs;­<lb/>dem parallelas erunt. </s> |
| | <s id="s.000507">Sic plures homines e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt in gradi­<lb/>bus amphitheatri, quàm in &longs;ubjecto plano, quia graciliores, <lb/>partes &longs;uperiorum re&longs;pondent cra&longs;&longs;ioribus inferiorum, & &longs;e <lb/>minùs invicem impedientes minus relinquunt &longs;patij vacui: <lb/>quod &longs;i non homines, &longs;ed parallelepipeda, &longs;tatueres in gradi­<lb/>bus, non plura &longs;tatui in iis po&longs;&longs;ent, quàm in planâ areâ gradi­<lb/>bus &longs;ubjectâ. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000508">Hæc autem ædificiorum æqualitas in clivo & in plani­<lb/>tie, locum non habet ni&longs;i intra illud &longs;patium, quod inter­<lb/>cipitur à perpendiculis Phy&longs;icè parallelis; &longs;tatim enim ac à <lb/>paralleli&longs;mo recedunt perpendicula, &longs;i ea fuerit altitudo, ad <lb/>quam clivus a&longs;cendens venit, ut planities parallela plano <lb/>horizontali in eâ altitudine major &longs;it, quàm &longs;imilis plani­<lb/>ties depre&longs;&longs;ior, etiam plura ædificia recipiet clivus, quàm <lb/>unica planities horizontalis &longs;ubjecta. </s> |
| | <s id="s.000509">Ponamus enim per­<lb/>pendicula GC, & OC jam non e&longs;&longs;e parallela, eamque e&longs;&longs;e <lb/>altitudinem KG, ut planum per G tran&longs;iens horizonti <lb/>parallelum majus &longs;it plano per O intra eadem perpendicu­<lb/>la intercepto, erit quidem capacitas plani inclinati GOLF <lb/>æqualis capacitati &longs;ubjecti plani EKOL: at ulteriùs a&longs;cen­<lb/>dendo capacitas FGMR non erit æqualis capacitati plani <lb/>SK continuati cum priore plano EO, &longs;ederit major, quip­<lb/>pe quæ æqualis e&longs;t capacitati plani VG; e&longs;t autem pla­<lb/>num VG ad planum &longs;imile SK, ut quadratum GC ad <lb/>quadratum KC: major igitur e&longs;t totius clivi ML capacitas, <lb/>quàm planitiei SO. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000510">Et ut res apertius con&longs;tet, quandoquidem clivi alti&longs;­<lb/>&longs;imorum montium, &longs;i eandem &longs;ervent inclinationem, non <lb/>&longs;unt ab imo pede ad &longs;ummum jugum æquabili, & conti­<lb/>nuo ductu exten&longs;i, Sit terræ centrum H, & &longs;uperficies <pb pagenum="61" xlink:href="017/01/077.jpg"/>AD; cujus arcus dividatur in par­<lb/><figure id="id.017.01.077.1.jpg" xlink:href="017/01/077/1.jpg"/><lb/>tes AB, BC, CD æquales, ita ut <lb/>&longs;inguli arcus pro rectâ lineâ, & &longs;u­<lb/>perficies pro plano horizontali <lb/>Phy&longs;icè u&longs;urpari po&longs;&longs;int; & tunc <lb/>&longs;olùm intelligatur mutari horizon, <lb/>quando ex A jam venerit in B, <lb/>deinde in C &c. </s> |
| | <s id="s.000511">Si igitur &longs;it pla­<lb/>num inclinatum AE, ubi venerit <lb/>in E punctum perpendiculi HB <lb/>producti, non pote&longs;t rectâ progre­<lb/>di, quin mutet inclinationem &longs;upra horizontem novum, ad <lb/>quem venit; quare ut &longs;ervetur &longs;imilis inclinatio, deflectit in EF, <lb/>& e&longs;t angulus HEF æqualis angulo HAE cui demum ubi ve­<lb/>nerit in F, debet fieri æqualis angulus HEG. </s> |
| | <s id="s.000512">Centro autem H, <lb/>intervallis HE & HF de&longs;cribantur arcus EI, & FK. </s> |
| | <s id="s.000513">Certum <lb/>e&longs;t duarum linearum angulum con&longs;tituentium partem aliquam <lb/>extremam e&longs;&longs;e, &longs;ecundùm quam lineæ illæ non differunt, &longs;en&longs;u <lb/>judice, à parallelis; at &longs;i major pars accipiatur, jam perit paral­<lb/>leli&longs;mus: Sic RA, & EB pro parallelis u&longs;urpari &longs;i po&longs;&longs;int, non <lb/>poterunt &longs;imiliter pro parallelis accipi RA, & LB: Sic LE, & <lb/>FI &longs;umuntur tanquam parallelæ citrà errorem, at non item LB, <lb/>& MC. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000514">Quare perpendicula non &longs;olùm recedunt à paralleli&longs;­<lb/>mo &longs;en&longs;ibili, quia majorem angulum in centro H con&longs;tituunt, <lb/>&longs;ed etiam quia major eorum pars a&longs;&longs;umitur, in qua jam apparet <lb/>convergentia, quæ in parte minore latebat. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000515">Cum itaque &longs;tructuræ perpendiculares in plano inclinato <lb/>occupent &longs;patium eodem modo, ac &longs;i e&longs;&longs;ent in plano horizon­<lb/>tali intra ea&longs;dem parallelas, jam con&longs;tat clivi partem EF com­<lb/>parandam e&longs;&longs;e cum plano EI, non autem cum plano BC; quia <lb/>in E, & I terminatur paralleli&longs;mus linearum LE, FI. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000516">E&longs;t igi­<lb/>tur capacitas clivi EF æqualis capacitati EI; at capacitas EI <lb/>major e&longs;t quàm capacitas BC, ergo capacitas clivi AF major <lb/>e&longs;t, quàm capacitas planitiei AC. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000517">Eademque e&longs;to de cæteris <lb/>ratio. </s> |
| | <s id="s.000518">Hinc manife&longs;tum e&longs;t non omninò in univer&longs;um vera e&longs;&longs;e, <lb/>quæ pa&longs;&longs;im dicuntur de æquali capacitate collium, & planitiei <lb/>&longs;ubjectæ, ni&longs;i hæc certis limitibus circum&longs;cribantur; videlicet <lb/>&longs;i &longs;ermo &longs;it de iis quæ tantùm perpendiculariter in&longs;i&longs;tunt, & <pb pagenum="62" xlink:href="017/01/078.jpg"/>intrà illud &longs;patium, ac in eá altitudine, ubi perpendiculorum <lb/>convergentia adeò exigua e&longs;t, ut evane&longs;cat. </s> |
| | <s id="s.000519">Cæterùm &longs;atis <lb/>mihi videor o&longs;tendi&longs;&longs;e fieri po&longs;&longs;e, ut clivus aliquis plures <lb/>&longs;tructuras recipere po&longs;&longs;it, quàm &longs;uperficies &longs;phærica globi illi <lb/>re&longs;pondens. </s> |
| | <s id="s.000520">Si enim eadem e&longs;t &longs;emper, ut &longs;upponitur, plani <lb/>inclinatio, etiam latera turrium, vel domorum parietes æquè <lb/>invicem remoti intercipient æquales partes plani inclinati: Si <lb/>ergo &longs;tructura intercipiens &longs;emi&longs;&longs;em plani AE transferatur in <lb/>EF, æqualem partem intercipiet; at hæc minor e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;e <lb/>ip&longs;ius EF, igitur duæ &longs;tructuræ occupantes totum planum AE, <lb/>tran&longs;latæ in EF æquale &longs;patium occupabunt, & relinquent <lb/>adhuc partem &longs;patij inanem. </s> |
| | <s id="s.000521">E&longs;&longs;e autem EF lineam majorem <lb/>linea AE patet; quia triangula AHE, EHF æquiangula <lb/>&longs;unt, & latera habent proportionalia, adeóque ut AH ad HE, <lb/>ita AE ad EF; atqui HE excedit lineam HA; igitur & EF <lb/>major e&longs;t quàm AE: ergo multo major erit &longs;uperficies ip&longs;ius <lb/>EF, quàm &longs;uperficies &longs;imilis ip&longs;ius AE. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000522">In &longs;patio igitur, quo <lb/>&longs;uperficies EF excedit &longs;uperficiem AE, poterit alia præterea <lb/>&longs;tructura excitari. <lb/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000523"><emph type="center"/>CAPUT XI.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000524"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quomodo animalium motus ordinentur ex centro <lb/>gravitatis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000525">DEi &longs;apientiam nunquam &longs;atis admirari po&longs;&longs;umus, quæ in <lb/>ordinandis naturæ motibus elucet; animalia enim &longs;olo <lb/>naturæ ductu adeò accuratè &longs;e ip&longs;a &longs;i&longs;tunt in lineâ directionis, <lb/>ut nemo mathematicus Geometriæ apices per&longs;crutatus po&longs;&longs;it <lb/>tam &longs;ubtiliter deprehendere, ac brevi&longs;&longs;imo temporis momento, <lb/>centrum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000526">Quandoquidem &longs;ive con&longs;i&longs;tentium quie­<lb/>tem, &longs;ivè gradientium motum, &longs;ivè reclinantium &longs;e &longs;e inflexio­<lb/>nem con&longs;ideres, miram naturæ artem intelliges, quâ præcavit, <lb/>ne corpus ingenitâ gravitate delatum præceps caderet. </s> |
| | <s id="s.000527">Id au­<lb/>tem a&longs;&longs;ecuta e&longs;t motus ita di&longs;ponendo, ut linea directionis nun-<pb pagenum="63" xlink:href="017/01/079.jpg"/>quam caderet extrà ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, ni&longs;i fortè in cur&longs;u, in <lb/>quo tamen &longs;atis con&longs;ultum e&longs;t animalis incolumitati, dum ab <lb/>anteriore pede, ubi terram attigerit, retinetur, ne ulteriùs <lb/>de&longs;cendat. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000528">Ba&longs;is autem &longs;u&longs;tentationis non &longs;unt &longs;oli pedes, &longs;ed totum <lb/>illud &longs;patium interceptum à lineis pedum extremitates jun­<lb/>gentibus; &longs;ic in quadrupedibus linea directionis debet cadere <lb/>intrà &longs;patium comprehen&longs;um lineis, quæ jungunt extrema <lb/>pedum terram contingentium, ut po&longs;&longs;it animal con&longs;i&longs;tere. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000529">Hinc equus in po&longs;teriores pedes &longs;e erigens flexis poplitibus <lb/>reclinat &longs;e &longs;e in po&longs;teriora, & tanti&longs;per in eo &longs;itu con&longs;i&longs;tit, <lb/>dum centrum gravitatis imminet &longs;patio, quod à pedibus oc­<lb/>cupatur, & ab illis intercipitur; & &longs;i extra illud &longs;patium ca­<lb/>dat linea directionis, vel aver&longs;us cadit, vel iterum quatuor <lb/>pedibus in&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="s.000530">Ubi tamen ob&longs;ervandum e&longs;t ex equo & equi­<lb/>te fieri unam molem compo&longs;itam unum habentem commune <lb/>centrum gravitatis: unde fit equum magis defatigari, &longs;i eques <lb/>non rectus in&longs;ideat; &longs;ed inclinatus in alterutram partem, cen­<lb/>tro enim gravitatis tran&longs;lato motûs facilitas mutatur; & equite <lb/>in anteriora inclinato ac premente caput equi in po&longs;teriores <lb/>pedes erecti, centrum gravitatis in anteriora transfertur, & <lb/>occurritur periculo, ne equus aver&longs;us cadat. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000531">Porrò dum &longs;patium à pedibus occupatum voco ba&longs;im &longs;u&longs;ten­<lb/>tationis, non &longs;emper &longs;atis e&longs;t lineam directionis cadere non <lb/>extrà pedes; quia &longs;i pedes ip&longs;i &longs;olùm ex parte tangant &longs;ub­<lb/>jectum corpus, ut contingit in funambulis, debet linea di­<lb/>rectionis cadere in funem, cui in&longs;i&longs;tunt pedes, & &longs;i extra il­<lb/>lum cadat, certa e&longs;t ruina, quia latitudo pedum non juvat. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000532">Cum autem difficillimum &longs;it diutiùs con&longs;i&longs;tere ita, ut centrum <lb/>gravitatis &longs;emper immineat funi, ideò funambuli, vel ha&longs;tam <lb/>plumbeis laminis gravem in extremitatibus manu tenent, vel <lb/>brachiis expan&longs;is &longs;e librant, ut ha&longs;tam vel brachia extenden­<lb/>tes in partem oppo&longs;itam ei, in quam gravitas inclinat, cen­<lb/>trum gravitatis con&longs;tituatur in puncto, quod immineat funi <lb/>&longs;ui tentanti. </s> |
| | <s id="s.000533">Hinc oritur difficultas con&longs;i&longs;tendi, quam expe­<lb/>riuntur grallatores; cum enim grallæ exiguâ &longs;ui parte tangant <lb/>terram, e&longs;t qua&longs;i linea, in qua fit &longs;u&longs;tentatio, extra quam fa­<lb/>cilè cadit linea directionis: ideò tertium ge&longs;tant baculum, cui <pb pagenum="64" xlink:href="017/01/080.jpg"/>innitantur, quoties quie&longs;cere voluerint, lineâ directionis ca­<lb/>dente intrà &longs;patium triangulare comprehen&longs;um à grallis, & <lb/>baculo. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000534">Hîc autem maximè &longs;e prodit naturæ providentia in tam va­<lb/>riâ pedum conformatione, ut ad &longs;u&longs;tentandum idonei e&longs;&longs;ent: <lb/>quadrupedibus &longs;iquidem non adeò amplos pedes tribuit, quia <lb/>ex eorum inter &longs;e di&longs;tantiâ plurimum &longs;patium intercipitur, cui <lb/>immineat centrum gravitatis: bipedibus verò latiores tribuit <lb/>pedes, quâ parte timeri potuit ca&longs;us: &longs;ic quia ex duorum cru­<lb/>rum modicâ divaricatione non facilè periculum erat cadendi <lb/>in alterutrum latus, ideò humanis pedibus minorem dedit la­<lb/>titudinem, quàm longitudinem; hanc verò non in æquas <lb/>di&longs;tribuit partes, &longs;ed minimam calci (præterquam in Scauris, <lb/>quos pravis fultos male talis appellat Horatius, talis &longs;cilicet <lb/>extantioribus) maximam anteriori parti conce&longs;&longs;it, ne impetu <lb/>per motum concepto tran&longs;latum centrum gravitatis in anterio­<lb/>ra tran&longs;iliret ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s> |
| | <s id="s.000535">Aliquam tamen mediocrem <lb/>latitudinem pedibus conce&longs;&longs;it, ut po&longs;&longs;et homo, &longs;i res ferret, uni <lb/>tantùm pedi in&longs;i&longs;tere, & e&longs;&longs;et aliqua &longs;patij amplitudo, intrà <lb/>quam quodlibet punctum opportunum e&longs;&longs;et con&longs;i&longs;tentiæ cen­<lb/>tri gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000536">Sic aves illæ, quæ uni pedi in&longs;i&longs;tunt, cuju&longs;modi <lb/>&longs;unt grues, & ciconiæ, digitos habens longiores, quos valdè <lb/>explicant qua&longs;i in gyrum, ut amplior &longs;it ba&longs;is &longs;u&longs;tentationis; in­<lb/>trà quam ut cadat linea directionis, altero pede elevato inclina­<lb/>tur corpus in oppo&longs;itam partem, ut centrum gravitatis immineat <lb/>pedi &longs;u&longs;tentanti. </s> |
| | <s id="s.000537">Eandem ob cau&longs;am an&longs;eres, & anates, quæ <lb/>multâ carne abundant, & amplo &longs;unt pectore, alternâ qua­<lb/>dam in dextrum, & &longs;ini&longs;trum latus inclinatione gradiuntur, <lb/>ideóque ampliores habent palmas, ut citrà cadendi periculum <lb/>centrum gravitatis faciliùs vel immineat pedi &longs;u&longs;tentanti, vel <lb/>minimùm ab eo declinet, ne majore, quàm par &longs;it, impetu <lb/>de&longs;cendens corpus & anteriori pedi incumbens, tibiæ mu&longs;cu­<lb/>los, & tendines lædat. </s> |
| | <s id="s.000538">Aves verò, quæ &longs;ubtilioribus ramu&longs;cu­<lb/>lis in&longs;ident non palmipedes &longs;unt, &longs;ed digitatæ (palmæ enim <lb/>avibus amphibiis ad natandum poti&longs;&longs;imum datæ videntur) ut <lb/>ramis tenaciùs inhæreant; quæ præterquàm quod exiguæ &longs;unt <lb/>gravitatis, facilè &longs;e &longs;i&longs;tunt in lineâ directionis, quæ cadat in <lb/>ramu&longs;culum, cui in&longs;i&longs;tunt, majore, vel minore angulo, quem <pb pagenum="65" xlink:href="017/01/081.jpg"/>faciunt tibiæ cum coxâ; ideò ubi ramum arripuerint, &longs;ub&longs;ul­<lb/>tantes &longs;e librant, ramumque arctè apprehentes prohibent, ne <lb/>repentino ca&longs;u circumagantur à centro gravitatis nondum im­<lb/>minente ba&longs;i &longs;u&longs;tentationis. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000539">Verùm quoniam ad aves delap&longs;us &longs;um, prætereundus non <lb/>e&longs;t u&longs;us centri gravitatis involatu; quia enim avis dum alis <lb/>aërem verberans in volatu &longs;e librat atque &longs;u&longs;pendit, ita alas <lb/>debet extendere, ut centrum gravitatis exi&longs;tat intra illud <lb/>alarum &longs;patium, in quo exercetur &longs;u&longs;tentatio; ideò &longs;i vo­<lb/>luerit ad &longs;uperiora volatum dirigere, alas in anteriora ver­<lb/>&longs;us caput extendit, ut centro gravitatis in po&longs;terioribus re­<lb/>licto, ac deor&longs;um præponderante, caput &longs;ur&longs;um dirigatur: <lb/>contra verò, ut motum deor&longs;um dirigat, alas retrahit, ut <lb/>caput præponderet, ac deor&longs;um feratur. </s> |
| | <s id="s.000540">Hinc &longs;atis patet, <lb/>cur ubi Pavo caudæ pompam explicuerit, erecto pectore & <lb/>capite in&longs;i&longs;tat pedibus, quibus immineat centrum gravita­<lb/>tis: at &longs;i caput ad anteriora inclinare voluerit, & pectus <lb/>inflectere, cogitur explicatam caudam demittere, ut &longs;yrma­<lb/>te illo æquilibrium &longs;tatuat corpori, ne proruat, ut verè pro­<lb/>cumberet, &longs;i pectore inclinato expan&longs;a cauda retineretur in <lb/>po&longs;itione eâdem. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000541">Infinitum e&longs;&longs;et &longs;ingulos animalium motus per&longs;equi, in qui­<lb/>bus centri gravitatis ratio habetur; &longs;atis fuerit ob&longs;erva&longs;&longs;e nos <lb/>ex declivi loco de&longs;cendentes non in&longs;i&longs;tere plantis pedum ad <lb/>angulos rectos; &longs;ed paululum in po&longs;teriora inclinari; contra <lb/>verò a&longs;cendentes jugum acclive curvari in anteriora; ut nimi­<lb/>rum linea directionis cadat intrà &longs;patium, cui pedes in&longs;i&longs;tunt; <lb/>extra quod illa &longs;i caderet, nec alteri fulcro inniteremur, quod <lb/>unà cum pedibus includeret ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, nece&longs;&longs;ariò <lb/>nobis cadendum e&longs;&longs;et. </s> |
| | <s id="s.000542">Quòd &longs;i quis onus habens dor&longs;o impo­<lb/>&longs;itum in montosâ regione iter habeat, multò magis curvari de­<lb/>bet, cum a&longs;cendit, ut pedibus immineat centrum gravitatis <lb/>compo&longs;itæ ex corpore, & ex onere: quare &longs;apienti&longs;&longs;imè ru&longs;tici <lb/>aliqui in Alpibus, quæ Germaniam ab Italiá di&longs;terminant, ar­<lb/>culam ex levibus a&longs;&longs;erculis, & virgulis compactam habent, cui <lb/>onera immittunt, ba&longs;is autem arculæ, quæ ge&longs;tantis corpori <lb/>adhæret, imitatur Re&longs;c Hebraicum, ita ut pars quidem dor­<lb/>&longs;o, pars autem capiti incumbat: unde fit, ut centrum gravita-<pb pagenum="66" xlink:href="017/01/082.jpg"/>tis compo&longs;itæ minùs recedat à medio humani corporis, adeó­<lb/>que faciliùs etiam motus perficiatur, quin opus &longs;it tantâ corpo­<lb/>ris inflexione. </s> |
| | <s id="s.000543">Simile quid experimur, &longs;i quis à &longs;ede &longs;urgat; <lb/>caput enim cum thorace in anteriora reclinat; pedes verò in <lb/>po&longs;teriora versùs &longs;edem retrahit, ut nimirum pedes &longs;upponan­<lb/>tur centro gravitatis, quod primùm imminet parti digitis proxi­<lb/>mæ, deinde corpore erecto linea directionis versùs talos rece­<lb/>dit. </s> |
| | <s id="s.000544">Hinc etiam patet cur homo &longs;upinus jacens &longs;urgere non <lb/>po&longs;&longs;it, ni&longs;i retractis &longs;ub &longs;e pedibus, & thorace in anteriora pro­<lb/>pul&longs;o per impetum &longs;ibi impre&longs;&longs;um. </s> |
| | <s id="s.000545">Vidi tamen non &longs;emel ho­<lb/>minem, qui cum &longs;upinus jaceret, non retractis &longs;ub &longs;e pedibus <lb/>&longs;urgebat planè rectus &longs;icut &longs;tipes; ad caput autem appone­<lb/>bat, vel globum tormentarium majorem, vel &longs;axum non <lb/>modicæ gravitatis; quod manu utrâque apprehen&longs;um attol­<lb/>lebat, & velociter in anteriora movebat, &longs;ibique impetum <lb/>imprimebat: impetus enim impre&longs;&longs;us promovens ad ante­<lb/>riora &longs;axum, & corpus ip&longs;um vincebat gravitatem corpo­<lb/>ris cæteroqui ca&longs;uri; ex brachiis autem exten&longs;is &longs;axum à <lb/>corpore remotum tenentibus oriebatur, ut centrum gravi­<lb/>tatis molis compo&longs;itæ longè citiùs immineret pedibus, à <lb/>quibus &longs;u&longs;tentabatur, etiam antequam planta terram at­<lb/>tingeret, &longs;ed cum adhuc &longs;oli calci inniteretur. </s> |
| | <s id="s.000546">Quantum <lb/>verò impetus valeat ad vincendam oppo&longs;itam gravitatem <lb/>corporis, patet in ce&longs;pitantibus, qui naturæ ductu illico bra­<lb/>chia extendunt, & in contrariam partem projiciunt, ut &longs;ci­<lb/>licet impetus in oppo&longs;itam partem exæquet exce&longs;&longs;um gravita­<lb/>tis, quæ ad eam partem reperitur, in quam ex ce&longs;pitatione <lb/>facta e&longs;t inclinatio. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000547">Ex his quid in &longs;ingulis motibus dicendum &longs;it, intelli­<lb/>ges; neque enim otium e&longs;t ire per &longs;ingula. </s> |
| | <s id="s.000548">Caput hoc <lb/>claudo explicatione quæ&longs;tionis, qua quæritur, quantò ma­<lb/>jus &longs;patium percurrat caput quàm pedes; certum &longs;iquidem <lb/>e&longs;t hominem in lineâ directionis imminere &longs;emper terræ <lb/>centro; ac proinde &longs;i pedes ex B venerunt in C, caput ex <lb/>F in E tran&longs;latum e&longs;t per arcum FE majorem arcu BC. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000549">Cum enim uterque arcus BC, FE &longs;ubtendatur eidem an­<lb/>gulo ad centrum, &longs;unt &longs;imiles, & ut arcus BC ad totam <lb/>&longs;uam peripheriam, ita arcus FE ad &longs;uam peripheriam; &longs;unt <pb pagenum="67" xlink:href="017/01/083.jpg"/>autem peripheriæ inter &longs;e ut &longs;emi­<lb/><figure id="id.017.01.083.1.jpg" xlink:href="017/01/083/1.jpg"/><lb/>diametri, igitur BC ad FE, ut TB, <lb/>ad TF; atqui TF major e&longs;t quàm <lb/>TB, igitur & FE arcus major arcu <lb/>BC: ab&longs;cindatur FI, quæ ex hypo­<lb/>the&longs;i intelligatur æqualis ip&longs;i BC; <lb/>e&longs;t igitur ut TB ad TF, ita FI ad <lb/>FE, & dividendo ut TB ad BF <lb/>ita FI, hoc e&longs;t BC, ad IE. </s> |
| | <s id="s.000550">Fiat ita­<lb/>que ut TB &longs;emidiameter terræ mil­<lb/>liar. </s> |
| | <s id="s.000551">Rom. <!-- REMOVE S-->ant.4128.pa&longs;&longs;.635. ad BF <lb/>altitudinem hominis ex. </s> |
| | <s id="s.000552">gr. <!-- REMOVE S-->ped. <!-- REMOVE S-->Rom. <!-- REMOVE S-->ant. </s> |
| | <s id="s.000553">6. ita BC iter pe­<lb/>dum mill. <!-- REMOVE S-->500, ad IE exce&longs;&longs;um itineris capitis qui e&longs;t (726632/1000000) <lb/>unius pedis. </s> |
| | <s id="s.000554">Quòd &longs;i fiat ut terræ &longs;emidiameter ad hominis al­<lb/>titudinem, ita circulus terræ maximus mill. <!-- REMOVE S-->25941 ad exce&longs;­<lb/>&longs;um itineris capitis &longs;upra iter pedum terræ ambitum percurren­<lb/>tium, proveniet exce&longs;&longs;us ped. <!-- REMOVE S-->37. unc.8. hoc e&longs;t pa&longs;&longs;.7. & pau­<lb/>lò ampliùs: Quare vides in &longs;ingulis milliariis motum capitis non <lb/>habere exce&longs;&longs;um ni&longs;i partium (17429/1000000) unciæ pedis Romani anti­<lb/>qui; quæ differentia &longs;en&longs;um omnem fugit. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000555">Liceat hic ex morâ, quam in hoc Tractatu perficiendo duxi, <lb/>id utilitatis capere, quod po&longs;&longs;im pro me ip&longs;e brevi Apologiâ <lb/>re&longs;pondere, ne videar in Ageometriam lap&longs;us, cui nulla ni&longs;i ex <lb/>o&longs;citantiâ &longs;uppeteret excu&longs;atio (nam & quandoque bonus dor­<lb/>mitat Homerus) & quidem tunc, cùm Mathematicas di&longs;cipli­<lb/>nas in Collegio Romano publicè pro&longs;itentem maximè ocula­<lb/>tum fui&longs;&longs;e oportuerat. </s> |
| | <s id="s.000556">Incidi in Magiam Naturalem P. <!-- REMOVE S-->Ga&longs;paris <lb/>Schotti part.3.lib.1. pag. </s> |
| | <s id="s.000557">71, ubi mihi tribuit &longs;ententiam maxi­<lb/>mè ab&longs;urdam, qua&longs;i in mechanicâ meâ manu&longs;criptâ (quam <lb/>&longs;cilicet anno 1653. Romæ auditoribus meis tradidi) docuerim <lb/>exce&longs;&longs;um motûs capitis &longs;upra motum pedum <emph type="italics"/>e&longs;&longs;e valde modi­<lb/>cum, nimirum &longs;olum pedum &longs;ex cum dimidio, adeò ut in milliaribus<emph.end type="italics"/><lb/>500 <emph type="italics"/>tantum reperiatur exce&longs;&longs;us<emph.end type="italics"/> (15/17) <emph type="italics"/>unius pedis, po&longs;itá hominis altitu­<lb/>dine pedum &longs;ex, & terræ ambitu milliariorum<emph.end type="italics"/> 21600. Hæ&longs;i pri­<lb/>mùm attonitus, meamque o&longs;citantiam admiratus illicò anti­<lb/>quàs illas meas &longs;chedulas per&longs;crutari cœpi; & nihil minus in­<lb/>veniens errorem Typographo, qui pro pa&longs;&longs;ibus pedes &longs;uppo-<pb pagenum="68" xlink:href="017/01/084.jpg"/>&longs;uerit, tribuendum cen&longs;ui&longs;&longs;em, ni&longs;i Author ip&longs;e modicum il­<lb/>lum exce&longs;&longs;um pedum &longs;ex cum dimidio redargueret. </s> |
| | <s id="s.000558">Quare <lb/>contingere facile potuit, ut ille, qui tunc Romæ degebat, ex <lb/>aliquo manu&longs;cripto codice meam &longs;ententiam re&longs;cribens, ubi <lb/>men&longs;uram hanc pedibus definiebam, brevitatis ergo ad pa&longs;­<lb/>&longs;us revocaverit, quam litera P notatam demùm pro pedibus &longs;it <lb/>interpretatus. </s> |
| | <s id="s.000559">Cæterùm prudens, & attentus lector me facilli­<lb/>mè ab hoc errore vindicabit, &longs;i terræ ambitum mill. 21600. di­<lb/>vidat per mill.500; & quotientem 43 multiplicet per (15/17) unius <lb/>pedis; deprehendet enim totum exce&longs;&longs;um pedum ferè 38, qui <lb/>excedunt pa&longs;&longs;us &longs;eptem cum dimidio. </s> |
| | <s id="s.000560">Quod &longs;i ex diametro pe­<lb/>dum 34400000, & ex diametro pedum 34400012, quas ibi Au­<lb/>thor ponit congruentes peripheriæ juxta Rationem 7 ad 22 con­<lb/>&longs;iderentur, erit differentia circulorum pedum 38 eadem plane <lb/>cum no&longs;trâ; &longs;ed longi&longs;&longs;imè minor eâ, quam ille ibi &longs;tatuit. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000561">Cæterùm quantus &longs;it peripheriæ majoris exce&longs;&longs;us &longs;upra mi­<lb/>norem, habebitur facillimè, &longs;i majoris Radij TF, exce&longs;&longs;um <lb/>BF, &longs;tatuas tanquam circuli Radium; hujus namque circuli <lb/>peripheria e&longs;t æqualis exce&longs;&longs;ui illi. </s> |
| | <s id="s.000562">Quia enim ut minor Ra­<lb/>dius TB ad majorem Radium TF, ita minor peripheria ad <lb/>majorem peripheriam, etiam convertendo & dividendo, ut <lb/>TB ad BF, ita minor peripheria ad exce&longs;&longs;um peripheriæ ma­<lb/>joris, & vici&longs;&longs;im permutando ut Radius TB minor ad &longs;uam <lb/>minorem peripheriam, ita BF exce&longs;&longs;us Radij majoris ad exce&longs;­<lb/>&longs;um majoris peripheriæ. </s> |
| | <s id="s.000563">Atqui exce&longs;&longs;us hic BF a&longs;&longs;umptus ut <lb/>Radius circuli habet ad &longs;uam peripheriam eandem Rationem, <lb/>quam TB Radius minor ad &longs;uam peripheriam; igitur e&longs;t ea­<lb/>dem Ratio BF exce&longs;sûs Radij, ad exce&longs;&longs;um peripheriæ majo­<lb/>ris, quæ e&longs;t eju&longs;dem BF ut Radij ad &longs;uam peripheriam: ergo <lb/>per 9. lib. |
| | |
| | 5. hæc peripheria æqualis e&longs;t illi exce&longs;&longs;ui periphe­<lb/>riæ majoris. </s> |
| | <s id="s.000564">Cum itaque Ratio diametri ad peripheriam &longs;it ut <lb/>7 ad 22, &longs;eu ut 113 ad 355, fiat ut Radius 7 ad peripheriam <lb/>44, &longs;eu ut 113 ad 710, ita BF altitudo ped. <!-- REMOVE S-->6. ad ped. <!-- REMOVE S-->37. <lb/>unc. 8: qui numerus con&longs;entit cùm &longs;uperiore. <pb pagenum="69" xlink:href="017/01/085.jpg"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000565"><emph type="center"/>CAPUT XII.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000566"><emph type="center"/><emph type="italics"/>An tellus moveatur motu trepidationis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000567">QUoniam centrum gravitatis e&longs;t in quolibet corpore <lb/>punctum illud, quod æquales gravitates circum&longs;tant, <lb/>manife&longs;tum e&longs;t non permanere idem gravitatis centrum, &longs;i <lb/>aliqua corpori additio fiat, aut detractio; neque enim manet <lb/>eadem momentorum gravitatis æqualitas circa illud punctum; <lb/>&longs;ed aliud e&longs;t punctum, per quod ducta plana dividunt totius <lb/>corporis gravitatem in momenta æqualia, & e&longs;t novum cen­<lb/>trum gravitatis. </s> |
| | <s id="s.000568">Hinc patet in telluris globo, qui plurimas <lb/>mutationes &longs;ubit, corporibus gravibus ex alio in alium locum <lb/>tran&longs;latis, tolli æqualitatem partium &longs;altem in actu primo gra­<lb/>vitantium, cum hæc quidem, quæ oppo&longs;itæ parti ante erat <lb/>æqualis, &longs;ubtractione nunc fiat minor, illa verò, quæ pariter <lb/>&longs;ibi oppo&longs;itæ parti proximè fuit æqualis, additione evadat ma­<lb/>jor. </s> |
| | <s id="s.000569">Ex quo nece&longs;&longs;ariò colligitur mutatio centri gravitatis. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000570">Sed quia, ut tellus &longs;uis librata ponderibus in loco &longs;ibi debi­<lb/>to con&longs;i&longs;teret, debuit initio ejus centrum gravitatis congrue­<lb/>re centro univer&longs;i, circa quod gravia & levia di&longs;ponuntur; id­<lb/>circò dubitari pote&longs;t, utrùm mutato gravitatis centro terra mo­<lb/>veri debeat, ut novum gravitatis centrum collocetur in centro <lb/>univer&longs;i. </s> |
| | <s id="s.000571">Quoniam verò huc illuc pa&longs;&longs;im tran&longs;latis corpori­<lb/>bus, terra nunc in hanc, nunc in illam partem moveretur, ut <lb/>proinde qua&longs;i trepidaret; hinc factus e&longs;t quæ&longs;tioni locus, an <lb/>tellus moveatur motu trepidationis; quicquid &longs;it an motus i&longs;te <lb/>&longs;ub &longs;en&longs;um cadat, nec ne. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000572">Terram univer&longs;am & &longs;ingulas ejus partes &longs;uâ gravitate re­<lb/>pugnare, ne &longs;ur&longs;um moveantur, certum e&longs;t; at univer&longs;i cen­<lb/>trum occupare, toti quidem elemento gravi&longs;&longs;imo convenit, &longs;ed <lb/>non partibus &longs;ingulis: neque enim gravitas e&longs;t appetitus &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tendi in centro, quem natura non &longs;atis aptè gravibus &longs;ingu­<lb/>lis indidi&longs;&longs;et; cui nimirùm fieri &longs;atis non pote&longs;t, ni&longs;i corpora <lb/>&longs;e invicem penetrent; unum autem grave in centro exi&longs;tens <pb pagenum="70" xlink:href="017/01/086.jpg"/>cætera omnia inde excludit. </s> |
| | <s id="s.000573">Re&longs;tituunt &longs;e gravia in locum <lb/>&longs;uum versùs centrum pergendo, non ut ad centrum veniant; <lb/>&longs;ed ut nihil levius infra &longs;e habeant; quemadmodum & levia <lb/>versùs cælum a&longs;cendunt, non ut cælum petant, ibíque demum <lb/>quie&longs;cant, &longs;ed ne quid gravius &longs;upra &longs;e patiantur. </s> |
| | <s id="s.000574">Cæterùm <lb/>hoc ip&longs;o, quòd natura, & vacuitatem omnem eliminavit, & <lb/>corporum penetrationem pro&longs;crip&longs;it, & vim &longs;e &longs;uis locis di&longs;po­<lb/>nendi corporibus indidit, &longs;atis univer&longs;i con&longs;i&longs;tentiæ & ordini <lb/>con&longs;ultum e&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000575">Quare corpori nihil levius infra &longs;e habenti nul­<lb/>lam præterea gravitationem tribuendam cen&longs;eo, præter re­<lb/>&longs;i&longs;tentiam, ne &longs;ur&longs;um moveatur. </s> |
| | <s id="s.000576">Gravitas &longs;iquidem non ni&longs;i <lb/>comparatè dicitur, habitâ ratione proximi corporis, in quo <lb/>tanquam in loco exi&longs;tit id, quod grave dicitur; nam &longs;i orbis <lb/>univer&longs;us con&longs;taret unico corpore homogeneo, nihil e&longs;&longs;et aut <lb/>grave aut leve, cum nihil e&longs;&longs;et, quòd præ aliis expo&longs;ceret pro­<lb/>piùs admoveri centro univer&longs;i. </s> |
| | <s id="s.000577">Cum itaque terra ad hoc uni­<lb/>ver&longs;i centrum perinde &longs;e habeat, atque &longs;i corporibus levioribus <lb/>non circumfunderetur, his namque &longs;ublatis illa nec propiùs ad <lb/>univer&longs;i centrum accederet, nec longiùs ab eo recederet; ideò <lb/>pars terræ quæcumque cum reliquis comparata (ponatur hîc <lb/>tellus tota homogenea) nec gravis e&longs;t nec levis; ac proinde, <lb/>cùm nulla pars centro propior e&longs;&longs;e exigat, quàm alia, nulla <lb/>quoque e&longs;t, quæ aliam urgeat, aut premat propriè, &longs;ed omnes, <lb/>& &longs;ingulæ tantummodò repugnant, ne &longs;ur&longs;um in medium leve <lb/>transferantur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000578">Hinc e&longs;t quod terræ con&longs;i&longs;tentiam in loco &longs;uo, non propriè <lb/>ex libræ rationibus explicandam cen&longs;eo; quia in librâ utraque <lb/>lanx non repugnat &longs;olùm, ne attollatur, verùm etiam in aere <lb/>con&longs;tituta deor&longs;um nititur; terræ autem partes &longs;uperiores nil <lb/>infrà &longs;e levius habentes non conantur deor&longs;um. </s> |
| | <s id="s.000579">Et quemad­<lb/>modum &longs;i libræ lanx utraque &longs;ubjecto plano incumberet, ea­<lb/>rum con&longs;i&longs;tentia non e&longs;&longs;et æquilibrio tribuenda, quamvis <lb/>æquilibres &longs;int, &longs;ed idcircò &longs;olùm con&longs;i&longs;terent, quia infrà &longs;e <lb/>haberent corpus, quod permeare vel non exigit, vel non po­<lb/>te&longs;t earum gravitas: ita terræ partes licèt adeò æqualiter &longs;int <lb/>di&longs;po&longs;itæ circa &longs;uum commune gravitatis centrum (in quo vi­<lb/>res &longs;uas exererent tellure totâ in aeris locum tran&longs;latâ) ut ex illo <lb/>&longs;u&longs;pensâ tellure in æquilibrio con&longs;i&longs;terent; re tamen ipsâ non <pb pagenum="71" xlink:href="017/01/087.jpg"/>con&longs;i&longs;tunt propter æquilibrium; &longs;ed quia nulla pars habet in­<lb/>fra &longs;e aliquid, &longs;ub quo petat exi&longs;tere, atque adeò nulla e&longs;t, <lb/>quæ deor&longs;um nitatur. </s> |
| | <s id="s.000580">Quare Poëticè &longs;olùm, non verò Philo­<lb/>&longs;ophicè dictum e&longs;t. <lb/><emph type="italics"/>Terra pilæ &longs;imilis, nullo fulcimine nixa, <lb/>Aëre &longs;ubjecto tam grave pendet onus.<emph.end type="italics"/><lb/>Aer &longs;i quidem non e&longs;t &longs;ubjectus terræ, &longs;ed circumfu&longs;us; ea <lb/>namque &longs;ubjecta &longs;unt, quæ inferiora; inferiora autem, quæ <lb/>centro propiora. </s> |
| | <s id="s.000581">Terræ itaque globus nihil habet, in quod <lb/>gravitatis vires exerceat deor&longs;um conando. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000582">Quæ cum ita &longs;int, nulla unquam continget in terrâ mutatio <lb/>atque gravium tran&longs;latio, quæ efficiat motum trepidationis. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000583">Sit enim terræ globus AB, cujus cen­<lb/><figure id="id.017.01.087.1.jpg" xlink:href="017/01/087/1.jpg"/><lb/>trum C &longs;it pariter centrum gravitatis: <lb/>ducto per C plano IL, hemi&longs;phærium <lb/>IAL e&longs;t æquale hemi&longs;phærio IBL; <lb/>ex quo ab&longs;ci&longs;&longs;a intelligatur portio <lb/>&longs;phærica DEB, in cujus locum &longs;uc­<lb/>cedat aër. </s> |
| | <s id="s.000584">Si qua igitur pars deberet <lb/>deor&longs;um versùs C niti, non alia uti­<lb/>que e&longs;&longs;et præter D & E, quæ longiùs <lb/>à centro ab&longs;unt, quàm contiguus aër <lb/>DE. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000585">At portio IDEL prævalere non <lb/>pote&longs;t hemi&longs;phærio IAL, quod deberet &longs;ur&longs;um propelli; ergo <lb/>non pote&longs;t centrum C moveri versùs A, ut punctum aliquod <lb/>inter C & K congruat centro univer&longs;i. </s> |
| | <s id="s.000586">Sed neque hemi&longs;phæ­<lb/>rium IAL debet de&longs;cendere, quia nullum habet corpus leve <lb/>&longs;ibi contiguum, quod univer&longs;i centro vicinius &longs;it; non ergo <lb/>debet propellere oppo&longs;itum &longs;egmentum IDEL; cujus omnes <lb/>partes non &longs;olùm reluctantur motui, quo recedant ab univer&longs;i <lb/>centro C, &longs;ed etiam illarum aliquæ &longs;e ip&longs;æ urgent, & conan­<lb/>tur versùs C. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000587">Nondum igitur terra movetur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000588">Quare Segmentum Sphæricum DKEB transferatur in op­<lb/>po&longs;itam partem, & addatur hemi&longs;phærio &longs;uperiori etiam mons <lb/>FHG æqualis ab&longs;ci&longs;&longs;æ portioni &longs;phæricæ. </s> |
| | <s id="s.000589">Aio ne dum factam <lb/>e&longs;&longs;e mutationem, quæ ad motum telluri conciliandum &longs;ufficiat. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000590">Quamvis enim mons ille FHG, quippe quem ambit aër le-<pb pagenum="72" xlink:href="017/01/088.jpg"/>vior vicinior centro, conetur deor&longs;um; certum e&longs;t illum de­<lb/>&longs;cendere non po&longs;&longs;e, quin totam reliquam terram impellat, eju&longs;­<lb/>que re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperet; re&longs;i&longs;tit autem primò &longs;egmentum <lb/>IDEL, cujus omnes partes magis à centro removerentur; ni­<lb/>&longs;i igitur mons FHG major &longs;it &longs;egmento &longs;phærico IDEL <lb/>(vel &longs;altem non multò minor, &longs;i quidem ob majorem à centro <lb/>di&longs;tantiam augerentur momenta gravitatis, ex dictis cap. |
| | |
| | 4.) <lb/>non poterit &longs;ubjectam terram loco dimovere. </s> |
| | <s id="s.000591">Præterea etiam <lb/>hemi&longs;phærium IAL repugnat de&longs;cen&longs;ui montis FHG, quia <lb/>fieri non pote&longs;t hic motus, ni&longs;i hemi&longs;phærij partes tran&longs;iliant <lb/>planum IL, atque magis à centro recedant. </s> |
| | <s id="s.000592">Quanta igitur <lb/>gravitate præditum e&longs;&longs;e montem oporteret, qui tantam re­<lb/>&longs;i&longs;tentiam &longs;uperare valeret? </s> |
| | <s id="s.000593">At nunquam fieri tantam partium <lb/>permutationem, ut id quod transfertur, &longs;it non minus &longs;emi&longs;&longs;e <lb/>hemi&longs;phærij, ut &longs;altem ratione habitâ di&longs;tantiæ à centro po&longs;­<lb/>&longs;it prævalere, ita omnibus e&longs;t manife&longs;tum, ut probatione non <lb/>indigeat. </s> |
| | <s id="s.000594">Quare neque hanc gravium tran&longs;lationem motus ul­<lb/>lus con&longs;equitur, quo tellus trepidare dicatur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000595">At, inquis, &longs;i in utrâque libræ lance &longs;int unciæ 100, & al­<lb/>terutri uncia una addatur, lanx illa deprimitur, & oppo&longs;ita <lb/>elevatur; ergo exiguum pondus vim habet movendi ingens <lb/>pondus; ergo pariter mons FHG producere pote&longs;t impetum, <lb/>qui ad movendum &longs;egmentum IDEL, quantumvis gravius, <lb/>abundè &longs;ufficiat. </s> |
| | <s id="s.000596">Ego vero nego con&longs;equentiam; quia non ab <lb/>unciâ illâ additâ &longs;olâ elevatur oppo&longs;itum pondus, &longs;ed omnes <lb/>unciæ &longs;imul in medio leviore &longs;u&longs;pen&longs;æ collatis viribus deor&longs;um <lb/>conantur, atque præponderantes oppo&longs;itæ lancis pondus at­<lb/>tollunt. </s> |
| | <s id="s.000597">Hoc autem nil in rem no&longs;tram facit, ubi neque mons <lb/>FHG &longs;olitariè &longs;umptus pote&longs;t &longs;ursùm propellere molem <lb/>IDEL majorem &longs;e, neque juvari pote&longs;t ab hemi&longs;phærio IAL, <lb/>quod cum nihil infrà &longs;e habeat, quod & levius &longs;it, & inter <lb/>ip&longs;um ac univer&longs;i centrum intercipiatur, neque pote&longs;t &longs;e ip&longs;um <lb/>versùs centrum urgere &longs;ecundùm aliquas &longs;ui partes ab eo remo­<lb/>tiores, cum maximè partes centro proximæ valde reluctentur, <lb/>ne ab illo removeantur. </s> |
| | <s id="s.000598">Id quod in libræ lance, cui uncia fue­<lb/>rit addita, reperire non poteris; totum &longs;iquidem lancis pon­<lb/>dus deor&longs;um nititur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000599">Quod &longs;i ex librâ &longs;imilitudinem ducere placeat, petenda po-<pb pagenum="73" xlink:href="017/01/089.jpg"/>tiùs e&longs;t ex librâ, cujus lanx altera &longs;ubjecto plano incumbat, al­<lb/>tera in aëre libera pendeat; &longs;i enim utraque lanx plena æquali­<lb/>bus ponderibus con&longs;i&longs;tat in æquilibrio, & incumbenti lanci ad­<lb/>datur ponderis pars, quæ à pendulâ lance detrahatur, lances <lb/>non moventur, nec inter &longs;e mutuò confligunt ponderum gra­<lb/>vitates, ni&longs;i quatenùs lanx gravior &longs;emper magis re&longs;i&longs;tit leviori, <lb/>ne ab illâ elevetur: cæterùm gravior lanx non movet leviorem, <lb/>ni&longs;i ubi demum tanto pondere prægravata fuerit, ut &longs;ubjecti <lb/>plani re&longs;i&longs;tentiam vincens illud aut frangat, aut &longs;altem depri­<lb/>mat. </s> |
| | <s id="s.000600">Sic hemi&longs;phærium IAL habet rationem lancis non tan­<lb/>tùm &longs;ubjecto plano incumbentis, &longs;ed, quod potius e&longs;t, &longs;uo in <lb/>loco quie&longs;centis; cui quò plus addideris ponderis, auges qui­<lb/>dem re&longs;i&longs;tentiam ne &longs;ursùm versùs H propellatur, ip&longs;um verò <lb/>non conatur deor&longs;um versùs C; &longs;ed totus conatus impo&longs;ito & <lb/>adjecto monti tribuendus e&longs;&longs;et, vel (ut &longs;im maximè liberalis) <lb/>etiam exce&longs;&longs;ui illi, quo hemi&longs;phærium IAL &longs;uperat &longs;egmen­<lb/>tum &longs;phæricum IDEL, qui exce&longs;&longs;us e&longs;t æqualis ip&longs;i monti, <lb/>hoc e&longs;t &longs;egmento DEB. </s> |
| | <s id="s.000601">Quare &longs;i fuerit ab&longs;ci&longs;&longs;a tertia pars <lb/>hemi&longs;phærij unius, & addatur alteri hemi&longs;phærio è regione &longs;e­<lb/>cundùm diametrum, tunc ad &longs;ummum æqualis erit pars terræ <lb/>deor&longs;um nitens FMGH parti oppo&longs;itæ repugnanti IDEL; & <lb/>&longs;i velis partem FMGH remotiorem à centro magis gravitare <lb/>ita, ut ratio hujus exce&longs;sûs in gravitando po&longs;&longs;it vincere non &longs;o­<lb/>lùm re&longs;i&longs;tentiam &longs;egmenti IDEL, ne &longs;ur&longs;um propellatur, &longs;ed <lb/>etiam &longs;egmenti FILG, ne &longs;ecundùm partes IL centro proxi­<lb/>mas ab eo removeatur; non admodum repugnabo. </s> |
| | <s id="s.000602">Sed cum <lb/>nunquam mille&longs;ima, ne dum &longs;exta, pars terreni globi ex alio <lb/>in alium locum ex diametro oppo&longs;itum transferatur, nulla un­<lb/>quam fit gravium permutatio, vi cujus tellus trepidet. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000603">Sed unum adhuc &longs;upere&longs;t, quod per di&longs;&longs;imulantiam præ­<lb/>tereundum non videtur. </s> |
| | <s id="s.000604">E&longs;to inquis, nulla fiat in tellure gra­<lb/>vium tran&longs;latio, quæ tanta &longs;it, ut novum gravitatis centrum in <lb/>univer&longs;i centro con&longs;tituere valeat, ac proinde nulla &longs;it centri <lb/>terræ trepidatio: circa centrum &longs;altem nutabit tellus motu <lb/>conver&longs;ionis, validâ ventorum vi &longs;ummos montes impellente, <lb/>orbemque totum, pro variâ ip&longs;orum incur&longs;ione, modò hanc, <lb/>modò illam partem ver&longs;ante: unde forta&longs;&longs;e ortam acû magne­<lb/>ticæ eodem in loco po&longs;t aliquot annos variationem &longs;u&longs;picari <pb pagenum="74" xlink:href="017/01/090.jpg"/>quis po&longs;&longs;it. </s> |
| | <s id="s.000605">Cum enim tellus æqualibus circà centrum nutibus <lb/>librata permaneat, multo faciliùs omnem in partem converti <lb/>po&longs;&longs;e videtur, quàm rota ingens &longs;uo in axe &longs;u&longs;pen&longs;a: Rota &longs;ci­<lb/>licet &longs;uo pondere axem premens illum, dum convertitur, te­<lb/>rit; hancque affrictûs difficultatem vincat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod <lb/>una ex parte additur pondus, vel quæ applicatur Potentia, ut <lb/>conver&longs;ionem efficiat: tellus verò in orbem diffu&longs;a nec cen­<lb/>trum premit, nec axem, cum quo ullus fiat affrictus; ac <lb/>proptereà faciliorem præbet conver&longs;ionis an&longs;am Potentiæ unam <lb/>aliquam in partem urgenti. </s> |
| | <s id="s.000606">Huju&longs;modi autem Potentia ventus <lb/>e&longs;t, non ad perpendiculum in terram incidens, &longs;ed obliquè in <lb/>præaltos &longs;altem montes incurrens; cujus viribus nihil ob&longs;tare <lb/>videtur, quin telluris globum &longs;ibi ob&longs;ecundantem inclinet; <lb/>quemadmodum, & ingentes naves, vela implens, impellit. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000607">Huic difficultati ut me &longs;ubducam, non me in abditos magne­<lb/>ti&longs;mi rece&longs;&longs;us recipio, a&longs;&longs;erendo tellurem ita arcanis nodis cæ­<lb/>lo connexam, ut à &longs;ummo axium polorumque cæle&longs;tium atque <lb/>terre&longs;trium con&longs;en&longs;u divelli ac di&longs;trahi prorsùs nequeat: ne­<lb/>que enim hi&longs;ce magneti&longs;mi latebris me &longs;atis protectum exi&longs;ti­<lb/>marem; demptâ quippe &longs;olis Au&longs;tralibus atque Borealibus ven­<lb/>tis hâc facultate tellurem convertendi, ne &longs;cilicet terre&longs;tres <lb/>poli à cæle&longs;tibus di&longs;crepent, quid prohibeat reliquos ad Orti­<lb/>vum, aut Occiduum limitem pertinentes, quin &longs;uo flatu or­<lb/>bem hunc volvant, adhuc &longs;upere&longs;&longs;et explicandum. </s> |
| | <s id="s.000608">Hoc qui­<lb/>dem &longs;atis e&longs;&longs;e videretur ad &longs;ubmovendam &longs;u&longs;picionem illam de <lb/>acûs magneticæ variatione ob telluris conver&longs;ionem; manente <lb/>nimirum axe terre&longs;tri ita, ut cum cæle&longs;ti conveniat, aut illi <lb/>&longs;altem parallelus exi&longs;tat, nihil e&longs;t quod, etiam tellure circa <lb/>axem conversâ, magneticam declinationem commutare queat: <lb/>nam quod ad &longs;yderum a&longs;pectus &longs;pectat, parum intere&longs;t, tellus­<lb/>ne? </s> |
| | <s id="s.000609">an cælum volvatur; &longs;i igitur diurna cæli conver&longs;io magne­<lb/>tis declinationem non mutat, neque ad illam mutandam &longs;uffi­<lb/>ceret telluris circa &longs;uum axem conver&longs;io, vi cujus alia atque <lb/>alia &longs;ydera re&longs;piceret: Præterquam quod non id temporum lap­<lb/>&longs;u accideret; &longs;ed ubi ventorum impetus elangui&longs;&longs;et, illicò va­<lb/>riatio illa declinationis magneticæ deprehenderetur: id quod <lb/>ab omni experimento longè abe&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000610">Verùm adeò à no&longs;tris &longs;en­<lb/>&longs;ibus &longs;ejunctæ &longs;unt magneticorum &longs;ymptomatum cau&longs;æ, ut ad <pb pagenum="75" xlink:href="017/01/091.jpg"/>aliarum difficultatum &longs;olutionem non facilè advocandus &longs;it in <lb/>Philo&longs;ophicam &longs;cenam magneti&longs;mus. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000611">Illud potius hìc attendendum videtur, quod montis altitu­<lb/>do, atque magnitudo ad totius telluris molem Rationem habet <lb/>&longs;atis exiguam. </s> |
| | <s id="s.000612">Cum enim terræ ambitus probabiliter &longs;tatuatur, <lb/>ut aliàs o&longs;tendi, milliarium Rom. <!-- REMOVE S--><expan abbr="antiq.">antique</expan> 30598, eju&longs;que <lb/>propterea diameter &longs;it proximè mill. (9738 4/51), tota &longs;uperficies <lb/>&longs;phærica (ut pote quadrupla maximi circuli ex demon&longs;tratis <lb/>ab Archimede) e&longs;t mill. <!-- REMOVE S-->quadratorum 297. 987800 proximè. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000613">Mons &longs;tatuatur altitudinis perpendicularis milliarium quin­<lb/>que; hæc e&longs;t ad terre&longs;trem diametrum ut 1 ad 1947: ba&longs;is <lb/>montis occupet milliaria quadrata 500; hæc e&longs;t ad &longs;phæricam <lb/>totius globi &longs;uperficiem, ut 1 ad 595975. Finge jam pro mon­<lb/>te granum hordei, quod promineat &longs;ecundùm &longs;uam latitudi­<lb/>nem ex &longs;phærâ habente diametrum granorum 1947, hoc e&longs;t <lb/>pa&longs;&longs;uum geometricorum &longs;ex, &longs;eu pedum Rom. <!-- REMOVE S--><expan abbr="antiq.">antique</expan> 30. cir­<lb/>culi maximi ambitus erit pedum 94 1/4: quare hujus &longs;phæræ &longs;u­<lb/>perficies habet pedes quadratos 2827, hoc e&longs;t quadratas lati­<lb/>tudines grani hordei paulò plures quàm 11. 579000. Igitur <lb/>grani hordei jacentis altitudo ad hujus &longs;phæræ diametrum <lb/>eandem ex hypothe&longs;i habet rationem, quam prædicti montis <lb/>altitudo ad telluris diametrum: & &longs;i decem grana &longs;ibi invicem <lb/>attigua di&longs;ponantur, ut montis ba&longs;im æmulentur, eadem erit <lb/>ratio ad &longs;uperficiem. </s> |
| | <s id="s.000614">Quamvis itaque &longs;phæra illa intelligatur <lb/>planè inanis ac levi&longs;&longs;ima &longs;olam habens &longs;uperficiem papyra­<lb/>ceam, ex qua granum ordei agglutinatum promineat, an pu­<lb/>tas à flatu quantumvis valido per fi&longs;tulam emi&longs;&longs;o in granum il­<lb/>lud hordei incurrente convertendum e&longs;&longs;e globum papyra­<lb/>ceum? </s> |
| | <s id="s.000615">Id &longs;anè ex cæteris experimentis conjicere non licet; <lb/>perinde enim e&longs;t atque &longs;i nihil promineret; neque vel mini­<lb/>mùm obe&longs;t Phy&longs;icæ rotunditati. </s> |
| | <s id="s.000616">Quare neque montis altitu­<lb/>do con&longs;tituta quicquam detrahet orbicularis figuræ, quod &longs;ub <lb/>Phy&longs;icam con&longs;iderationem cadat; ac proptereà nihil virium ad <lb/>tellurem convertendam obtinet ventus in montem incurrens. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000617">Et quidem conver&longs;ionem hanc re ipsâ non fieri manife&longs;tum <lb/>e&longs;t; &longs;i quidem cum nulla vincenda e&longs;&longs;et gravitas, quæ longiùs <lb/>à centro gravium recederet, vel quæ axem tereret, facillima <lb/>videretur e&longs;&longs;e globi totius conver&longs;io circa centrum, non &longs;olùm <pb pagenum="76" xlink:href="017/01/092.jpg"/>validioribus atque incitatioribus, &longs;ed temperatis etiam atque <lb/>mediocribus ventis flantibus. </s> |
| | <s id="s.000618">Hi autem aliquando diuturni <lb/>&longs;unt; cuju&longs;modi poti&longs;&longs;imum &longs;unt Ete&longs;iæ, quibus maritimi cur­<lb/>&longs;us celeres, & certi diriguntur. </s> |
| | <s id="s.000619">Tot igitur dierum &longs;patio, ven­<lb/>to oppo&longs;itos montes vehementiùs urgente, non modica fieret <lb/>terreni globi inclinatio; ac propterea non eadem demum per­<lb/>maneret eodem in loco Poli &longs;uprà Horizontem altitudo, quo­<lb/>ties ab alterutro cardine Au&longs;trali Boreali ve, aut à &longs;ol&longs;titiali <lb/>Brumali-ve limite tam ortivo quàm occiduo ventus &longs;piraret, at­<lb/>que multarum ædium facies non eandem ampliùs re&longs;picerent <lb/>cæli plagam; quare & &longs;cietherica Horologia quantumvis ac­<lb/>curatè &longs;emel de&longs;cripta po&longs;t non adeò multas temporum inclina­<lb/>tiones toto ferè cælo di&longs;creparent; aliis enim, atque aliis &longs;ub­<lb/>inde flantibus ventis, varia oriretur orbis conver&longs;io, atque alia <lb/>planorum cum circulis horariis &longs;ectio, quæ de&longs;criptis lineis non <lb/>congrueret. </s> |
| | <s id="s.000620">Hujus autem mutationis nullum in toto terra­<lb/>rum orbe ve&longs;tigium apparet, ni&longs;i fortè fabulas liceat com­<lb/>mini&longs;ci. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000621">Quòd &longs;i conver&longs;ionem hanc non omninò circa centrum <lb/>quamcumque in partem fieri, &longs;ed tantummodo circa axem, <lb/>dixeris, ut argumenti vim effugias; Quid illud e&longs;t, quod ita <lb/>terre&longs;trem axem cum cæle&longs;ti colligatum velit, ut tamen ter­<lb/>re&longs;tres meridianos à primâ mundi molitione con&longs;titutos tem­<lb/>poris lap&longs;u cum cæle&longs;tibus meridianis non convenire permit­<lb/>tat? </s> |
| | <s id="s.000622">Sed & aliud profectò, nec illud quidem leve, incommo­<lb/>dum &longs;ubeas nece&longs;&longs;e e&longs;t; dum enim conver&longs;ionem ad&longs;truis ab <lb/>ortu in occa&longs;um, & vici&longs;&longs;im ab occa&longs;u in ortum, fieri poterit, <lb/>ut po&longs;t aliquot annos non planè &longs;pernenda conver&longs;io facta fue­<lb/>rit, ac proinde temporum numeratio cælo non re&longs;pondeat. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000623">Nam &longs;i ab ortu in occa&longs;um ex. </s> |
| | <s id="s.000624">gr. <!-- REMOVE S-->proce&longs;&longs;erit tellus, minus tem­<lb/>poris numerabitur quàm pro ratione cæle&longs;tium motuum; ut <lb/>contigi&longs;&longs;e fertur navi cui à Victoriâ nomen inditum e&longs;t, in ex­<lb/>peditione Magellanicâ; cum &longs;cilicet po&longs;t totius orbis ambitum <lb/>redux in Hi&longs;palen&longs;em portum, ex quo ante tres annos &longs;olve­<lb/>rat, intraret, tunc primùm ob&longs;ervarunt &longs;e à rectâ temporis nu­<lb/>meratione defeci&longs;&longs;e die uno; quippe qui cum juxta diurnam <lb/>cæli conver&longs;ionem ab ortu in occa&longs;um iter in&longs;titui&longs;&longs;ent, ju&longs;to <lb/>tardiùs &longs;emper &longs;ol illis occiderat, exiguo quidem &longs;ingulis die-<pb pagenum="77" xlink:href="017/01/093.jpg"/>bus, quibus procedebant, di&longs;crimine, &longs;ed quod demùm modi­<lb/>cis illis acce&longs;&longs;ionibus in integrum diem excreverat. </s> |
| | <s id="s.000625">Contra ve­<lb/>rò accideret, &longs;i ab occa&longs;u in ortum &longs;emper navigaretur; ju&longs;to <lb/>enim breviores e&longs;&longs;ent dies, ac propterea eorum numerus ac­<lb/>cre&longs;ceret. </s> |
| | <s id="s.000626">Hæc autem in temporum numeratione incon&longs;tan­<lb/>tia, &longs;i ventorum impetu tellus modò in ortum, modò in occa­<lb/>&longs;um converteretur, quantam perturbationem inveheret in <lb/>A&longs;tronomiam? </s> |
| | <s id="s.000627">Neque tibi quicquam &longs;uffragari exi&longs;times, &longs;i <lb/>ex varia ventorum oppo&longs;itas in plagas &longs;ivè &longs;imul, &longs;ivè &longs;ubinde, <lb/>&longs;pirantium commutatione conver&longs;iones illas compen&longs;ari dixe­<lb/>ris: id enim ad incertum revocat omnes A&longs;tronomorum calcu­<lb/>los, ubi meridianorum circulorum &longs;ectiones &longs;tabiles non perma­<lb/>neant; cum ad orbem totum inclinandum, ut tu quidem au­<lb/>tumas, &longs;atis &longs;it, &longs;i unâ aliquâ in regione ventus montes impel­<lb/>lat; quî verò certus &longs;im factam ab Arge&longs;te telluris conver&longs;io­<lb/>nem in ortum, æquatam demum fui&longs;&longs;e à Vulturno, aut ab <lb/>Euro-Au&longs;tro? </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000628">Verùm quàm infirmæ &longs;int validi&longs;&longs;imorum ventorum vires ad <lb/>globum hunc terraqueum inclinandum, expendamus, etiam&longs;i <lb/>montium perpendicula non quinque tantùm milliaribus defini­<lb/>ta velis, &longs;ed multò altiora. </s> |
| | <s id="s.000629">Statue in ingenti lacu compo&longs;itam <lb/>ex trabibus aliquot ratem, quam in littore &longs;tans facilè funiculo <lb/>modereris: Tùm ratem aliam paris quidem latitudinis, &longs;ed cen­<lb/>tuplò longiorem, compone: Poteris-ne hanc funiculo eodem, <lb/>ac labore non majori, trahere perinde atque priorem? </s> |
| | <s id="s.000630">Negabis <lb/>utique, quamvis enim utraque lacui &longs;tagnanti innatet, nec <lb/>vincenda &longs;it alterutrius gravitas, ut à centro gravium magis re­<lb/>cedat; licet utraque parem in motu ab aquâ dividendâ re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiam inveniat (eju&longs;dem quippe &longs;unt latitudinis &longs;olâ di&longs;crepan­<lb/>tes longitudine, & æqualis e&longs;t utriu&longs;que immer&longs;io propter ean­<lb/>dem &longs;ingularum trabium molem, atque &longs;pecificam gravitatem) <lb/>quia tamen di&longs;par e&longs;t ratium magnitudo, & impetu extrin&longs;e­<lb/>cùs accepto utraque eget, ut moveatur, palàm e&longs;t majore im­<lb/>petu opus e&longs;&longs;e, ut ratis major trahatur, ac propterea po&longs;&longs;e hanc <lb/>adeò augeri, ut impetus ad illam movendam nece&longs;&longs;arius exce­<lb/>dat vires Potentiæ ratem minorem funiculo moderantis. </s> |
| | <s id="s.000631">Ita <lb/>planè e&longs;t. </s> |
| | <s id="s.000632">Sed jam animum transfer ad in&longs;titutam di&longs;putatio­<lb/>nem, ut di&longs;picias, undè irrep&longs;erit dubitatio hæc de telluris <pb pagenum="78" xlink:href="017/01/094.jpg"/>conver&longs;ione ex ventorum impul&longs;u, & quàm facilè fucum fece­<lb/>rit rota &longs;uo in axe &longs;u&longs;pen&longs;a, quæ levi negotio, nec valido im­<lb/>pul&longs;u, volvitur. </s> |
| | <s id="s.000633">Rota &longs;iquidem tota deor&longs;um gravitat, ac <lb/>proptereà axem premit; quia autem in axe &longs;u&longs;penditur, fieri <lb/>non pote&longs;t, ut pars altera de&longs;cendat, quin oppo&longs;ita a&longs;cendat. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000634">Quandiu conatus ad de&longs;cendendum æqualis e&longs;t re&longs;i&longs;tentiæ ad <lb/>a&longs;cendendum, rota quie&longs;cit; nec volvitur, ni&longs;i alterutri parti <lb/>fiat acce&longs;&longs;io Potentiæ, quæ pariter de&longs;cen&longs;um juvet, vel quia <lb/>ip&longs;a quoquè deor&longs;um conatur cum parte de&longs;cendente, vel quia <lb/>&longs;ur&longs;um nitens partem alteram elevat, oppo&longs;itamque deprimet <lb/>&longs;uapte naturâ de&longs;cendentem. </s> |
| | <s id="s.000635">Non tamen huju&longs;modi rotæ &longs;u&longs;­<lb/>pen&longs;æ conver&longs;io tribuenda e&longs;t &longs;oli Potentiæ; &longs;ed pars rotæ de­<lb/>&longs;cendens atque Potentia collatis viribus elevant partem rotæ <lb/>a&longs;cendentem, eíque impetum imprimunt. </s> |
| | <s id="s.000636">At in telluris circa <lb/>&longs;uum centrum, vel axem, conver&longs;ione nihil ade&longs;&longs;et, quod Po<lb/>tentiam juvaret; quia nulla e&longs;t pars, quæ deor&longs;um conetur, <lb/>aut &longs;ur&longs;um, ut po&longs;&longs;it oppo&longs;itæ parti impetum aliquem impri­<lb/>mere; nulla etenim pars in huju&longs;modi conver&longs;ione ad centrum <lb/>gravium accederet, aut ab illo recederet. </s> |
| | <s id="s.000637">Totus igitur impe­<lb/>tus à vento imprimendus e&longs;&longs;et toti telluris globo, ut à &longs;uâ, quæ <lb/>&longs;ecundùm naturam e&longs;t, quiete dimoveretur. </s> |
| | <s id="s.000638">Atqui globi ter­<lb/>raquei ea e&longs;t moles, ut contineat milliaria cubica proximè <lb/>48670. 200000 (omnis nimirum &longs;phæra æqualis e&longs;t cono, cu­<lb/>jus altitudo par e&longs;t Radio &longs;phæræ, ba&longs;is autem æqualis &longs;uperfi­<lb/>ciei &longs;phæræ, ex dictis verò paulò &longs;uperiùs, & &longs;uperficies & Ra­<lb/>dius globi hujus innote&longs;cit) nullus igitur adeò vehemens e&longs;t <lb/>ventus, qui tantæ moli impetum imprimere valeat; nullus &longs;i­<lb/>quidem excogitari pote&longs;t ventus, qui globum marmoreum, aut <lb/>etiam ex argillâ, in planitie æqui&longs;&longs;imâ con&longs;titutum, &longs;i mille <lb/>pa&longs;&longs;us Geometricos in diametro numeret, convolvere valeat. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000639">Adde in telluris conver&longs;ione, &longs;i illa fieret, quò vehementior <lb/>e&longs;&longs;et ventus in montem incurrens, validior e&longs;&longs;et re&longs;i&longs;tentia aëris <lb/>à reliquis montibus dividendi; &longs;ed & multorum ingentium <lb/>fluminum contrariam in partem labentium impetus ob&longs;i&longs;teret, <lb/>ne tellus vento flanti ob&longs;ecundaret. </s> |
| | <s id="s.000640">Quod &longs;i hæc levis e&longs;&longs;e mo­<lb/>menti dixeris ad ob&longs;i&longs;tendum, levis pariter momenti e&longs;&longs;e ven­<lb/>torum impetum, nece&longs;&longs;e e&longs;t, fatearis: neque hic arduum e&longs;&longs;et <lb/>ventorum atque fluminum vires invicem conferre, aquarum-<pb pagenum="79" xlink:href="017/01/095.jpg"/>que impetum multò validiorem o&longs;tendere; &longs;ed ad alia prope­<lb/>randum e&longs;t: &longs;atisfuerit monui&longs;&longs;e non mediocrem intercedere <lb/>analogiam inter aquarum guttas in rivulos primùm, deinde in <lb/>majores rivos, ac demum in torrentem concurrentes, atque <lb/>terræ expirationes in ventum congregatas, quæ multum vi­<lb/>rium obtinent, &longs;i plurimæ in unum coëant, quemadmodum <lb/>& aquis contingit. <lb/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000641"><emph type="center"/>CAPUT XIII.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000642"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quâ ratione minuatur gravitatio in plano <lb/>inclinato.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000643">PLanum inclinatum dicitur planum quodcumque non tran­<lb/>&longs;it per centrum gravium & levium, hoc e&longs;t per centrum <lb/>univer&longs;i; huju&longs;modi &longs;iquidem planum non cadit ad angulos <lb/>æquales in &longs;phæricam terræ &longs;uperficiem. </s> |
| | <s id="s.000644">Hinc etiam planum <lb/>horizonti parallelum reipsâ e&longs;t inclinatum, ni&longs;i adeò exiguum <lb/>&longs;it ac breve, ut puncti vicem obtineat, &longs;i cum terreni globi &longs;u­<lb/><figure id="id.017.01.095.1.jpg" xlink:href="017/01/095/1.jpg"/><lb/>perficie conferatur. </s> |
| | <s id="s.000645">Sit univer&longs;i <lb/>centrum A, plana BA, & CA &longs;unt <lb/>verticalia & perpendicularia, qui­<lb/>bus &longs;i corpus aliquod grave appli­<lb/>cueris, illud non impedietur, quin <lb/>per &longs;uam directionis lineam de&longs;cen­<lb/>dat. </s> |
| | <s id="s.000646">At verò tam planum BC, quam <lb/>planum CD inclinata &longs;unt, nec cor­<lb/>pus grave illis impo&longs;itum pote&longs;t <lb/>rectâ &longs;ecundùm directionis lineam <lb/>de&longs;cendere, &longs;ed ab illâ declinare co­<lb/>gitur plano ob&longs;i&longs;tente. </s> |
| | <s id="s.000647">Sunt autem anguli inclinationis ABC, <lb/>ACD. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000648">Quod &longs;i planum parallelum horizonti ita exiguum &longs;it, <lb/>ut à &longs;phæricâ &longs;uperficie, quam tangit, non recedat; tunc in <lb/>quacumque ejus parte con&longs;tituatur corpus grave, perinde e&longs;t, <lb/>atque &longs;i in puncto D collocatum concipiatur. </s> |
| | <s id="s.000649">Sin autem ita à <pb pagenum="80" xlink:href="017/01/096.jpg"/>puncto D di&longs;titerit, ut à &longs;phæricâ &longs;uperficie recedat, quemad­<lb/>modum &longs;i e&longs;&longs;et planum DF, illud e&longs;t inclinatum, & fit angulus <lb/>DFA inclinationis. </s> |
| | <s id="s.000650">Ubi ob&longs;ervandum e&longs;t non eandem e&longs;&longs;e <lb/>&longs;ingularum plani partium inclinationem; angulus enim in­<lb/>clinationis AEC major e&longs;t inclinatione ABC, per 16. <lb/>lib. |
| | |
| <lb/><s>Fiat igitur ut CB ped. <!-- REMOVE S-->123. 27″, ad BD <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->6. 83″. <!-- KEEP S--></s> | 1. & &longs;imiliter AFD maior e&longs;t angulo ACD. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000651">Quare <lb/>&longs;tatim atque ea e&longs;t puncti E à puncto B di&longs;tantia, ut an­<lb/>gulus à perpendiculis in centro A factus contemni non po&longs;­<lb/>&longs;it, alia e&longs;t etiam phy&longs;icè inclinatio, & corporis eju&longs;dem <lb/>gravitatio mutatur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000652">Quoniam verò corpus grave plano inclinato impo&longs;itum ita <lb/>aëre circumfunditur, ut petat infrà illum de&longs;cendere, & re­<lb/>&longs;i&longs;tat, ne &longs;ur&longs;um moveatur; ideò gravitare dicitur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000653">Sed cavendum e&longs;t, ne ex vocabulorum &longs;imilitudine er­<lb/>ror &longs;ubrepat: quandoquidem aliud e&longs;t <emph type="italics"/>gravitare in plano <lb/>inclinato,<emph.end type="italics"/> aliud <emph type="italics"/>gravitare in planum inclinatum:<emph.end type="italics"/> nam intrà <lb/>aërem corpus grave, putà, lapis, gravitat in quocunque <lb/>plano etiam perpendiculari, non tamen gravitat in pla­<lb/>num perpendiculare, nulla&longs;que vires &longs;uæ gravitatis con­<lb/>tra illud exercet, quamvis in eo exi&longs;tens, & re&longs;i&longs;tat &longs;ur­<lb/>&longs;um trahenti, & conetur, ut vincat vires retinentis, ac <lb/>quicquid moram infert, & impedimentum motui. </s> |
| | <s id="s.000654">In pla­<lb/>no itaque inclinato exi&longs;tens corpus grave (&longs;ubjectum pla­<lb/>num &longs;upponitur optimè lævigatum, nec motui officiens <lb/>partium prominularum a&longs;peritate) gravitat quidem, &longs;ed mi­<lb/>nùs quàm in plano perpendiculari, & pro variâ planorum <lb/>inclinatione, varia pariter e&longs;t gravitatio, ut quotidiana nos <lb/>docet experientia. </s> |
| | <s id="s.000655">Quâ igitur ratione gravitatio minuatur, <lb/>hîc e&longs;t examinandum; capite &longs;equenti gravitatio in Planum <lb/>inclinatum explicabitur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000656">Cogno&longs;citur autem gravitatio ex re&longs;i&longs;tentiâ, quâ corpus <lb/>repugnat contra vires illud retinentis, ne deor&longs;um feratur, <lb/>aut &longs;ur&longs;um trahentis; neque enim alio ni&longs;u gravia gravi­<lb/>tant, quàm quo re&longs;i&longs;tunt impedienti motum gravitati <lb/>convenientem. </s> |
| | <s id="s.000657">Et quidem experimento aliquo pote&longs;t gra­<lb/>vitationis varietas inve&longs;tigari; &longs;i nimirum planum BO ex <lb/>ligno, aut marmore accuratè lævigetur, & extremitati B <lb/>adnectatur orbiculus D facillimè circa axem ver&longs;atilis, pon-<pb pagenum="81" xlink:href="017/01/097.jpg"/>deri autem A &longs;ubjiciantur <lb/><figure id="id.017.01.097.1.jpg" xlink:href="017/01/097/1.jpg"/><lb/>rotulæ, & adnectatur funi­<lb/>culus per D tran&longs;iens, ex <lb/>cujus extremo pendeat lanx <lb/>E, cui pondera immitti po&longs;­<lb/>&longs;int: pro variâ enim plani <lb/>BO inclinatione etiam pon­<lb/>dera in lance mutare opor­<lb/>tebit, ut pondus A &longs;u&longs;ti­<lb/>neatur, & plura erunt, quò magis ad perpendiculare accedet <lb/>planum BO. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000658">Verùm quia nunquam carere poteris &longs;u&longs;picione, <lb/>an corporum affrictus aliquid afferat impedimenti; ideò &longs;eclu­<lb/>&longs;is omnibus, quæ extrin&longs;ecùs accidere po&longs;&longs;unt, re&longs;i&longs;tentiam ex <lb/>&longs;olâ gravitate ortam opus e&longs;t con&longs;iderare. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000659">Re&longs;i&longs;tentia verò omnis re&longs;pondet violentiæ, quam patitur <lb/>id quod re&longs;i&longs;tit; minori etenim conatu minorem vim illatam <lb/>propul&longs;are &longs;tudet natura, quæ validiùs ob&longs;i&longs;tit majori violen­<lb/>tiæ: id quod ita rationi e&longs;t con&longs;onum, & obviis experimentis <lb/>manife&longs;tum, ut in hoc demon&longs;trando &longs;upervacaneum &longs;it im­<lb/>morari. </s> |
| | <s id="s.000660">Con&longs;tituantur itaque duo <lb/><figure id="id.017.01.097.2.jpg" xlink:href="017/01/097/2.jpg"/><lb/>æqualis ponderis corpora in D & <lb/>in C; &longs;ingulis alligetur funiculus, <lb/>qui per B tran&longs;eat, & &longs;ur&longs;um tra­<lb/>hantur &longs;imul ita, ut æqualiter mo­<lb/>veantur. </s> |
| | <s id="s.000661">Ab&longs;olutâ motûs particu­<lb/>lâ, corpus alterum ex D a&longs;cendit <lb/>in H in plano perpendiculari; al­<lb/>terum in plano inclinato ex C ve­<lb/>nit in E, & CE linea æqualis e&longs;t <lb/>lineæ motûs DH. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000662">Non eandem <lb/>tamen utrumque grave &longs;ubiit vio­<lb/>lentiam; nam motus DH fuit &longs;impliciter, & ab&longs;olutè violen­<lb/>tus; at motus CE eatenus &longs;olùm gravitati adver&longs;atur, quate­<lb/>nus a&longs;cendit; a&longs;cen&longs;um autem metitur linea DG, quam ab­<lb/>&longs;cindit EG horizonti parallela. </s> |
| | <s id="s.000663">Hîc &longs;cilicet planum DC in­<lb/>tellige horizontale nihil à &longs;phæricá &longs;uperficie di&longs;crepans, ut <lb/>communiter contingit: quòd &longs;i non ita &longs;e haberet; &longs;ed e&longs;&longs;et <lb/>ampli&longs;&longs;imum planum, men&longs;ura violentiæ illatæ ponderi in C <pb pagenum="82" xlink:href="017/01/098.jpg"/>con&longs;tituto, in E elevato de&longs;umenda e&longs;&longs;et ex differentiâ inter <lb/>KC & OE. </s> |
| | <s id="s.000664">E&longs;t itaque gravitatio in plano perpendiculari ad <lb/>gravitationem in plano inclinato, ut re&longs;i&longs;tentia ad a&longs;cenden­<lb/>dum in uno ad re&longs;i&longs;tentiam ad a&longs;cendendum in alio; re&longs;i&longs;tentiæ <lb/>autem &longs;unt, ut violentia, quam corpora &longs;ubeunt in motu; vio­<lb/>lentia demum e&longs;t ut HD ad GD, hoc e&longs;t per 7. lib. |
| | |
| | 5. ut CE <lb/>ad DG. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000665">Sed ut CE ad DG, ita EB ad GB, per 2. lib. |
| | |
| | 6. & <lb/>ut BE, ad BG ita BC ad BD, per 4. lib. |
| | |
| | 6. igitur gravitatio <lb/>in perpendiculari ad gravitationem in inclinato e&longs;t ut BC ad <lb/>BD, hoc e&longs;t ut Secans anguli inclinationis ad Radium. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000666">Quæ autem de totis DH, & CE lineis dicta &longs;unt, de &longs;ingu­<lb/>lis earum particulis æqualibus dicta intelligantur; ductis quip­<lb/>pe parallelis horizonti, eadem e&longs;t omnium Ratio: hîc namque <lb/>&longs;upponimus planum BC non adeò magnum e&longs;&longs;e, ut &longs;ingula <lb/>ejus puncta cum diver&longs;is horizontibus comparanda &longs;int, omnes <lb/>&longs;iquidem perpendiculares lineæ directionis non qua&longs;i conver­<lb/>gentes, &longs;ed phy&longs;icè parallelæ accipiuntur. </s> |
| | <s id="s.000667">Quòd &longs;i tam lon­<lb/>gum e&longs;&longs;et planum, ut phy&longs;icè mutatus intelligeretur angulus <lb/>inclinationis, non eadem e&longs;&longs;et Ratio gravitationis in toto, ac in <lb/>partibus: &longs;ed mutato angulo inclinationis mutaretur utique <lb/>ejus Secans; ac proinde inæqualium Secantium Ratio ad eum­<lb/>dem Radium inæqualis, gravitationum pariter inæqualem ra­<lb/>tionem o&longs;tenderet. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000668">Quod &longs;i a&longs;cendentium per vim extrin&longs;ecùs illatam corporum <lb/>re&longs;i&longs;tentiam atque gravitationem metimur ex violentiâ, quam <lb/>pro planorum varietate &longs;ubeunt; eorum pariter in de&longs;cendendo <lb/>efficacitatem ex ip&longs;o de&longs;cen&longs;u argui æquum e&longs;&longs;et, datâ motûs <lb/>in diver&longs;is planis æqualitate. </s> |
| | <s id="s.000669">Sed quia de&longs;cen&longs;us naturæ pro­<lb/>pen&longs;ioni congruit, fieri non pote&longs;t, ut in alio atque alio plano <lb/>æquales &longs;int motus i&longs;ochroni; tardior enim e&longs;t, qui in plano in­<lb/>clinato perficitur, neque, &longs;i æqualis ponderis corpora de&longs;cen­<lb/>dant ex H & E, quando illud ad D pervenit, hoc pote&longs;t attin­<lb/>gere punctum C: ideò non ex de&longs;cen&longs;u gravitationem metiri <lb/>oportet, cum motus æquales non habeantur: ni&longs;i fortè ea&longs;dem <lb/>movendi vires tribuas gravitati non impeditæ in perpendicula­<lb/>ri, ac impeditæ in plano inclinato. </s> |
| | <s id="s.000670">Qua propter gravitationis <lb/>momenta ad de&longs;cendendum non aliunde meliùs æ&longs;timantur, <lb/>quàm ex repugnantiâ ad a&longs;cendendum: &longs;ic enim vulgari argu-<pb pagenum="83" xlink:href="017/01/099.jpg"/>mento &longs;ingulorum corporum gravitates librâ expendimus, tan­<lb/>tumque iis ad de&longs;cendendum virium tribuimus, quantum re­<lb/>&longs;i&longs;tunt, ne ab oppo&longs;itâ libræ lance deor&longs;um conante eleventur. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000671">Eadem igitur e&longs;t gravitationis Ratio, &longs;eu propen&longs;ionis ad de­<lb/>&longs;cendendum, quæ e&longs;t re&longs;i&longs;tentiæ ad a&longs;cendendum: Cum verò <lb/>re&longs;i&longs;tentiam in plano inclinato ad re&longs;i&longs;tentiam in perpendicu­<lb/>lari o&longs;ten&longs;um &longs;it e&longs;&longs;e, ut Radius ad Secantem anguli inclinatio­<lb/>nis, hoc e&longs;t ut BD ad BC, erit pariter vis de&longs;cendendi in <lb/>plano BC ad vim de&longs;cendendi in plano BD, reciprocè ut BD <lb/>ad BC. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000672">Eadem ratione in plano CD &longs;uperficiem globi tangente, <lb/>gravitatio in CD ad gravitationem in perpendiculari CA e&longs;t <lb/>ut CD ad CA; e&longs;t enim CA Secans anguli inclinationis <lb/>DCA. </s> |
| | <s id="s.000673">Si enim ducatur KF Tangens, triangula CKF, <lb/>CDA &longs;unt &longs;imilia, angulus enim ad C communis e&longs;t, & am­<lb/>bo rectangula ad D & K; quare ut CK ad CF, ita CD ad <lb/>CA; &longs;ed gravitatio in CF ad gravitationem in CK e&longs;t reci­<lb/>procè ut CK ad CF: igitur gravitatio in plano inclinato CD <lb/>globum tangente, ad gravitationem in perpendiculari CA, e&longs;t <lb/>ut CD ad CA. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000674">Hinc e&longs;t quod in planis horizontalibus, quæ ut plurimum <lb/>habemus, corpora non de&longs;cendant, aut moveantur: quia ni­<lb/>mirum à puncto, in quo grave &longs;tatuitur, ex. </s> |
| | <s id="s.000675">gr. <!-- REMOVE S-->F, ductæ li­<lb/>neæ FA perpendicularis & FD Tangens faciunt angulum <lb/>DFA inclinationis adeò magnum, ut Radius ad ejus &longs;ecan­<lb/>tem penè infinitam non habeat &longs;en&longs;u perceptibilem Rationem, <lb/>vel &longs;altem non tantam, ut gravitatio, quæ ratione inclinatio­<lb/>nis plani congruit corpori, non elidatur à re&longs;i&longs;tentiâ, quæ ori­<lb/>tur ex corporum a&longs;peritate. </s> |
| | <s id="s.000676">Quare &longs;ublatâ, aut potiùs impeditâ, <lb/>gravitatione corpus quie&longs;cit in plano horizontali. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000677">Et hæc e&longs;t ratio, cur violentiam determinans, quam grave <lb/>a&longs;cendens patitur, a&longs;&longs;ump&longs;erim in perpendiculari BA par­<lb/>tem GD, quam ab&longs;cindit parallela horizonti; hæc enim <lb/>men&longs;ura phy&longs;icè non di&longs;crepat à verâ men&longs;urâ, quæ a&longs;&longs;umen­<lb/>da e&longs;&longs;et, &longs;i mente concipias rectam lineam DC tangere circu­<lb/>lum, cujus &longs;emidiameter &longs;it millecuplo major. </s> |
| | <s id="s.000678">Men&longs;ura &longs;i qui­<lb/>dem a&longs;censûs petenda e&longs;t ex exce&longs;&longs;u, quo perpendicularis EA <lb/>&longs;uperat perpendicularem AC; illo enim intervallo, quo magis <lb/>rece&longs;&longs;it à centro, a&longs;cendit. </s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="84" xlink:href="017/01/100.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000679">Ex quo fit quod, &longs;i planum inclinatum BC cum perpendi­<lb/>culari CA faceret angulum acutum ACB, corpus ex C u&longs;que <lb/>in L (in quod punctum cadit perpendicularis AL) de&longs;cende­<lb/>ret, quia &longs;emper magis ad centrum accederet: ex L autem in E <lb/>a&longs;cenderet, & a&longs;cen&longs;um metiretur exce&longs;&longs;us perpendiculi EA <lb/>&longs;uprà perpendiculum LA. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000680">Quare ut ex C a&longs;cenderet, debe­<lb/>ret e&longs;&longs;e planum inclinatum IC, quod cum CA faceret angu­<lb/>lum ICA &longs;altem rectum. </s> |
| | <s id="s.000681">Ubi ex occa&longs;ione licet ob&longs;ervare <lb/>po&longs;&longs;e dari duos montes, qui cum valle intermediâ planitiem <lb/>unam con&longs;tituant; &longs;i nimirum montium vertices e&longs;&longs;ent E, & C, <lb/>ex quibus in imam vallem L de&longs;cenderetur: & aqua per mon­<lb/>tium venas de&longs;cendens in L po&longs;&longs;et fontem aut lacum creare. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000682">Re autem ipsâ &longs;emper contingit angulum BCA e&longs;&longs;e obtu&longs;um <lb/>vel non minorem recto. </s> |
| | <s id="s.000683">Ponatur enim terræ &longs;emidiameter DA <lb/>1000, & planum DC: (e&longs;&longs;et autem planum DC longius <lb/>milliar.4.) erit angulus DAC, gr. <!-- REMOVE S-->0. 3′. </s> |
| | <s id="s.000684">26′; atque adeò DCA <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->89. 56′. </s> |
| | <s id="s.000685">34″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000686">Jam verò &longs;it CD ad DB ut 100 ad 87; erit <lb/>angulus BCD gr.4.1. 1′. </s> |
| | <s id="s.000687">23″: quare totus BCA gr.130. 57′. </s> |
| | <s id="s.000688">57′. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000689">Nunc &longs;i libeat comparare perpendiculum EA cum perpendi­<lb/>culo GA, &longs;tatue GD &longs;emi&longs;&longs;em totius BD; e&longs;t igitur & GE <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is ip&longs;ius DC: Quare GE e&longs;t partium 50, quarum GA e&longs;t <lb/>100043 1/2: addantur quadrata GE 2500 & GA 10008701892 1/4, <lb/>& &longs;ummæ radix quadrata (100043 102543/200086) major verâ e&longs;t EA, quæ <lb/>non excedit perpendicularem GA 100043 1/2 ni&longs;i particulis (2500/400172). <lb/>Quoniam autem DAC angulus inventus e&longs;t grad. <!-- REMOVE S-->0. 3′. </s> |
| | <s id="s.000690">26′; <lb/>eju&longs;que Secans AC e&longs;t partium (100000 5017/100000), quarum AD <lb/>po&longs;ita e&longs;t 100000; di&longs;crimen inter AC, & AE &longs;uperiùs in­<lb/>ventam, e&longs;t partium (43 46227/100000), quæ e&longs;t proximè eadem men&longs;u­<lb/>ra, ac DG po&longs;ita partium 43 1/2. Quod &longs;i in plani inclinati lon­<lb/>gitudine <expan abbr="tantã">tantam</expan> Rationem habente ad terræ <expan abbr="&longs;emidiametrũ">&longs;emidiametrum</expan>, quan­<lb/>ta con&longs;tit ita e&longs;t, pote&longs;t citrà errorem a&longs;&longs;umi tanquam men&longs;ura <lb/>a&longs;censûs pars perpendiculi BA intecepta ab horizontali DC, <lb/>& parallelâ EG, &longs;atis patet id multò magis licere in planorum <lb/>longitudinibus minorem Rationem habentibus ad eandem ter­<lb/>ræ &longs;emidiametrum. </s> |
| | <s id="s.000691">Manet itaque con&longs;tituta regula gravitatio­<lb/>nis, videlicet gravitationem in plano inclinato ad gravitationem <lb/>in perpendiculari e&longs;&longs;e, ut e&longs;t Radius ad &longs;ecantem anguli incli­<lb/>nationis. </s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="85" xlink:href="017/01/101.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000692">Quamvis verò in partibus inferioribus plani inclinati &longs;it &longs;em­<lb/>per major angulus inclinationis, quàm in &longs;uperioribus, & pro­<lb/>inde minor &longs;it Ratio, quam habet Radius ad &longs;ecantem anguli <lb/>majoris, ac ea, quam idem Radius habet ad &longs;ecantem anguli <lb/>minoris: non tamen ea e&longs;t gravitationis differentia, cujus ratio <lb/>habenda &longs;it; cum enim adeò exiguus &longs;it angulus BAC, ejus <lb/>quantitas di&longs;tribuitur per omnes inclinationis angulos, qui <lb/>fiunt in punctis intermediis inter B & C; atque adeò contem­<lb/>nendum e&longs;t in praxi di&longs;crimen illud, quod oritur ex alio atque <lb/>alio inclinationis angulo in codem plano. </s> |
| | <s id="s.000693">Quod &longs;i in&longs;ignis e&longs;&longs;et <lb/>Rationum varietas, notabilis quoque e&longs;&longs;et gravitationis diver­<lb/>&longs;itas idem enim contingeret, ac &longs;i non idem e&longs;&longs;et planum. </s> |
| | <s id="s.000694">Sed <lb/>hoc communiter non accidit. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000695">Ex his illud manife&longs;tâ con&longs;ecutione conficitur, quod &longs;i duo <lb/>plana inclinata inter &longs;e comparentur, eju&longs;dem corporis gravita­<lb/>tiones in illis &longs;unt reciproce ut Secantes angulorum inclinatio­<lb/>nis: hoc e&longs;t, &longs;i fuerint duo plana inclinata BS, BC, gravitatio <lb/>in BS ad gravitationem in BC e&longs;t ut BC ad BS. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000696">Quia enim <lb/>gravitatio in BC ad gravitationem in BD e&longs;t ut BD ad BC; <lb/>& gravitatio in BD ad gravitationem in BS e&longs;t ut BS ad BD, <lb/>igitur ex æqualitate, per 23. lib.5. gravitatio in BC ad gravi­<lb/>tationem in BS e&longs;t ut BS ad BC. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000697">Hinc prætereà fit, ut, &longs;i gravia in planis con&longs;tituta habeant <lb/>Rationem eandem, quam &longs;ecantes angulorum inclinationis ha­<lb/>bent inter &longs;e vel ad Radium, eorum gravitatione, &longs;int æquales. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000698">Sit ad horizontalem, SC per­<lb/><figure id="id.017.01.101.1.jpg" xlink:href="017/01/101/1.jpg"/><lb/>pendicularis BD, & inclina­<lb/>tæ BS, BC, per quas lineas <lb/>ducta intelligantur plana, & <lb/>in planis gravia diver&longs;a, & ut <lb/>BD ad BC ita pondus O ad <lb/>pondus M, & ut BD ad BS <lb/>ita pondus O ad pondus N. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000699">Dico ponderum M, O, N, gravitationes in &longs;uis planis e&longs;&longs;e <lb/>æquales. </s> |
| | <s id="s.000700"><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> enim duorum gravium gravitationes in eadem <lb/>perpendiculari BD &longs;unt ut <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> pondera, gravitatio M in per­<lb/>pendiculari BD, ad gravitationem O in eadem perpendiculari, <lb/>e&longs;t ut M ad O, hoc e&longs;t ut BC ad BD; &longs;ed gravitatio M in per-<pb pagenum="86" xlink:href="017/01/102.jpg"/>pendiculari BD, ad gravitationem eju&longs;dem M in inclinatâ <lb/>BC, e&longs;t pariter ut BC ad BD; igitur per 11. lib. |
| | |
| | 5. gravita­<lb/>tio M in perpendiculari ad gravitationem O in perpendiculari <lb/>e&longs;t, ut gravitatio M in perpendiculari BD ad gravitationem <lb/>M in inclinatâ BC; igitur per 14. lib. |
| | |
| <s>ita Radius ad &longs;inum anguli BCD <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->3. 10′ 34″. <!-- KEEP S--></s> | 5. gravitatio O in per­<lb/>pendiculari BD æqualis e&longs;t gravitationi M in inclinatâ BC. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000701">Eâdem methodo o&longs;tenditur æqualem e&longs;&longs;e gravitationem N in <lb/>inclinatâ BS, gravitationi O in perpendiculari BD. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000702">Quare <lb/>gravitationes M & N æquales inter &longs;e &longs;unt, cum æquales &longs;int <lb/>gravitationi O. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000703">Con&longs;tat itaque ii&longs;dem viribus retineri po&longs;&longs;e, aut &longs;ur&longs;um trahi, <lb/>majus pondus in plano inclinato, quàm in perpendiculari, ea­<lb/>dem enim e&longs;t illorum gravitatio, ut o&longs;tendi; vires autem reti­<lb/>nentis aut trahentis debent gravitationi corporis proportione <lb/>re&longs;pondere. </s> |
| | <s id="s.000704">Quare datis viribus, quæ po&longs;&longs;int datum pondus O <lb/>&longs;u&longs;tinere in perpendiculari BD, cogno&longs;ci pote&longs;t gravitas pon­<lb/>deris quod eædem vires &longs;u&longs;tinere valebunt in dato plano BC in­<lb/>clinato: &longs;i nimirùm fiat ut Radius ad &longs;ecantem anguli datæ in­<lb/>clinationis, ita datum pondus O ad pondus M quæ&longs;itum. </s> |
| | <s id="s.000705">De­<lb/>tur O lib. |
| | |
| | 15. & angulus DBC gr. <!-- REMOVE S-->36. Fiat ut radius 10000000 <lb/>ad &longs;ecantem 12360680, ita lib. |
| | |
| | 15. ad lib. |
| | |
| <s>Quare angulus reliquus CBD <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->86. 49′. </s> | 18 1/2; quod e&longs;t pon­<lb/>dus M æquè gravitans in plano BC cum pondere O in per­<lb/>pendiculari. </s> |
| | <s id="s.000706">Contra verò dato pondere M &longs;u&longs;tinendo ii&longs;dem <lb/>viribus, quibus &longs;u&longs;tinetur O in perpendiculari, invenietur in­<lb/>clinatio plani: &longs;i fiat ut pondus O lib. |
| | |
| | 15. ad pondus M datum <lb/>lib. |
| | |
| | 50, ita Radius 10000000 ad 333.33333.&longs;ecantem anguli in­<lb/>clinationis DBC gr. <!-- REMOVE S-->72. 32′. </s> |
| | <s id="s.000707">32″. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000708">Demum dato pondere & pla­<lb/>ni inclinatione nota fiet potentia, &longs;i ut Secans datæ inclinatio­<lb/>nis ad Radium, ita fiat datum pondus ad aliud pondus, quod <lb/>potentia valet &longs;u&longs;tinere in perpendiculari. </s> |
| | <s id="s.000709">Sit enim DBC <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->36, & M lib. |
| | |
| <s>26″, cui æqualis e&longs;t alternus VCB <lb/>inter parallelas VC, RD; angulus autem, <lb/>qui e&longs;t deinceps, CBR gr. <!-- REMOVE S-->93. 10′. </s> | 50. Erit ut Secans 12360680 ad Radium <lb/>10000000, ita M lib. |
| | |
| | 50 ad pondus O ferè lib.40 1/2, quod po&longs;&longs;it <lb/>à potentia in aere libero &longs;u&longs;tineri. </s> |
| | <s id="s.000710">Quare potentia &longs;u&longs;tinens <lb/>pondus in plano inclinato e&longs;t ad pondus, ut Radius ad Secan­<lb/>tem anguli inclinationis; & potentia potens movere cum &longs;it ma­<lb/>jor potentiâ &longs;u&longs;tinente, etiam majorem habet Rationem quàm <lb/>habeat Radius ad Secantem. </s> |
| | <s id="s.000711">Id quod intelligitur ex vi præcisè <lb/>gravitationis; quicquid inferat di&longs;criminis partium conflictus. <pb pagenum="87" xlink:href="017/01/103.jpg"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000712"><emph type="center"/>CAPUT XIV.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="s.000713"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quâ ratione corpus gravitet in planum inclinatum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000714">COn&longs;tituta Ratione gravitationis in plano inclinato, deter­<lb/>minatis &longs;cilicet momentis, quæ ad de&longs;cendendum obtinet <lb/>corpus grave exi&longs;tens in plano inclinato, &longs;upere&longs;t explicanda <lb/>gravitatio, quam idem corpus exercet in planum inclinatum <lb/>illud urgendo, atque deor&longs;um premendo. </s> |
| | <s id="s.000715">Certum e&longs;t autem <lb/>planum verticale &longs;eu perpendiculare nullo pacto urgeri à cor­<lb/>pore gravi, quod liberè de&longs;cendere pote&longs;t per &longs;uam directionis <lb/>lineam, quæ cum non occurrat plano verticali, nullum ab eo <lb/>recipit impedimentum. </s> |
| | <s id="s.000716">Quare corporis gravitas vires totas <lb/>exercet, aut de&longs;cendendo, aut repugnando contra retinentem, <lb/>qui non plus adhibere debet conatûs in retinendo, etiam &longs;i pla­<lb/>num verticale amoveatur: atque adeò nihil omninò gravitat in <lb/>planum verticale. </s> |
| | <s id="s.000717">Contra verò in planum horizontale, quam <lb/>maximè gravitant corpora; eò quod directionis lineâ in illud <lb/>incurrente ad angulos rectos, motus omnis impeditur, & <lb/>cunctas gravitatis vires deor&longs;um contendentes ita &longs;ubjectum <lb/>planum excipit, ut nihil reliquum &longs;it virium, quas vel minimo <lb/>motu exerceat. </s> |
| | <s id="s.000718">Hinc &longs;i corporis in plano horizontali jacentis <lb/>an&longs;am teneas, nihil tibi pror&longs;us e&longs;t laborandum, nec quicquam <lb/>percipis ponderis; at &longs;ubmoto plano lacertis omnibus e&longs;t con­<lb/>tendendum, ut illud retineas; tota enim gravitatio cum reti­<lb/>nente luctatur, quæ planum &longs;u&longs;tinens urgebat. </s> |
| | <s id="s.000719">In hoc itaque <lb/>planum verticale cum horizontali comparatur, quod cum ver­<lb/>ticale nihil impediat motum, corpus in plano verticali omninò <lb/>gravitat, &longs;ed in illud non gravitat: cum autem horizontale <lb/>pror&longs;us impediat motum, corpus in plano horizontali nihil gra­<lb/>vitat, &longs;ed in illud totam &longs;uam gravitationem exercet. </s> |
| | <s id="s.000720">Eædem <lb/>igitur vires, quæ ad de&longs;cendendum in plano verticali impen­<lb/>derentur, in urgendo plano horizontali in&longs;umuntur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000721">Quæ cum ita &longs;int, &longs;atis con&longs;tat corpora gravia ita in pla­<lb/>no inclinato gravitare, & obtinere momenta ad de&longs;cenden-<pb pagenum="88" xlink:href="017/01/104.jpg"/>dum, ut etiam in illud, à quo impediuntur, gravitent, il­<lb/>ludque urgeant. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000722">Id verò fieri non pote&longs;t ni&longs;i pro ratione impedimenti & mo­<lb/>ræ, quam &longs;ubjectum planum motui infert &longs;u&longs;tinendo corpora <lb/>gravia; quæ proinde &longs;ibi relicta à directionis lineâ declinant, <lb/>motúmque deflectunt. </s> |
| | <s id="s.000723">Porrò in plano inclinato quantum &longs;ub­<lb/>&longs;it impedimenti, &longs;tatim apparet, ac innote&longs;cit, quantum reli­<lb/>quum &longs;it virium ad de&longs;cendendum; vires enim, quæ reliquæ <lb/>&longs;unt, &longs;i adjiciantur viribus impeditis, totam virium omnium <lb/>&longs;ummam conflare debent. </s> |
| | <s id="s.000724">Atqui ex &longs;uperiori capite notæ &longs;unt <lb/>vires, quibus corpus gravitat in plano inclinato; igitur quæ e&longs;t <lb/>differentia gravitationis in plano inclinato, à gravitatione in <lb/>plano verticali, quod & perpendiculare, ea e&longs;t men&longs;ura im­<lb/>pedimenti, quod à &longs;ubjecto plano infertur motui; atque <lb/><figure id="id.017.01.104.1.jpg" xlink:href="017/01/104/1.jpg"/><lb/>adeò gravitationis corporis in planum. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000725">Cum itaque o&longs;ten&longs;um fuerit <expan abbr="gravitation&etilde;">gravitationem</expan> <lb/>in plano BS ad gravitationem in plano BD <lb/>e&longs;&longs;e reciprocè ut BD ad BS, hoc e&longs;t, ut Ra­<lb/>dius ad &longs;ecantem anguli inclinationis cum <lb/>verticali, hoc e&longs;t ut BV ad BS, patet vires <lb/>non impeditas ad vires impeditas e&longs;&longs;e ut <lb/>BV ad VS, quandoquidem totas gravita­<lb/>tis vires refert BS. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000726">In planum igitur inclinatum BS gravitatio <lb/>e&longs;t ut VS, quæ in planum horizontale e&longs;&longs;et &longs;ecundùm totas <lb/>vires ut BS. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000727">Quare gravitatio in planum horizontale ad gra­<lb/>vitationem in planum inclinatum e&longs;t ut Secans BS ad exce&longs;­<lb/>&longs;um Secantis &longs;upra Radium, VS; &longs;eu, quod in idem recidit, &longs;i <lb/>gravitatio in plano inclinato ad gravitationem in verticali po­<lb/>natur ut Sinus complementi anguli inclinationis ad Radium, <lb/>ita BR Radius ad DR Sinum ver&longs;um anguli inclinationis. </s> |
| | <s id="s.000728">Id <lb/>autem, quod de plano BS dictum e&longs;t, de plano quoque BC, & <lb/>cæteris quibu&longs;cunque dictum intelligatur; cum enim gravita­<lb/>tio in plano inclinato BC ad gravitationem in perpendiculari <lb/>&longs;it ut BD, hoc e&longs;t BX, ad BC, erit gravitatio in planum ho­<lb/>rizontale ad gravitationem in inclinatum ut BC ad XC, hoc <lb/>e&longs;t ut BT ad DT. </s> |
| | <s id="s.000729">Quare gravitatio in planum BS ad gravi­<lb/>tationem in planum BC, e&longs;t ut DR Sinus ver&longs;us inclinationis <lb/>DBS, ad DT Sinum ver&longs;um inclinationis DBC; a&longs;&longs;umptis <pb pagenum="89" xlink:href="017/01/105.jpg"/>&longs;cilicet numeris tabulatis ad eundem Radium relatis; nam &longs;i li­<lb/>neæ &longs;pectentur, non e&longs;t Ratio ut DR ad DT, &longs;ed ut OT <lb/>ad DT; neque enim idem e&longs;t Radius BS & BC; ac proinde <lb/>OT major e&longs;t, quàm DR, &longs;icuti Radius BI major e&longs;t Radio <lb/>BS; vel a&longs;&longs;umpto eodem Radio BD, Ratio e&longs;t ut VS ad XC, <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;ecantium &longs;upra Radium. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000730">Id verò ex dictis &longs;ub finem capitis &longs;uperioris videtur mani­<lb/>fe&longs;tum: nam &longs;i in plano BC retinetur pondus lib. |
| | |
| | 50. ii&longs;dem <lb/>viribus, quibus in perpendiculari &longs;u&longs;penderentur lib. |
| | |
| <s>34′. </s> | 40 1/2, pa­<lb/>tet à plano &longs;u&longs;tineri lib.9 1/2; ac proinde grave, quod habet gra­<lb/>vitatem totam ut 100, in plano BC gravitabit ut 81, & urge­<lb/>bit ut 19 &longs;ubjectum planum. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000731">Ex his fieri pote&longs;t &longs;atis quæ­<lb/><figure id="id.017.01.105.1.jpg" xlink:href="017/01/105/1.jpg"/><lb/>renti, cur &longs;u&longs;tinens columnam <lb/>OR plus gravitatis percipiat, <lb/>quàm qui &longs;u&longs;tinet columnam <lb/>SR: quia nimirum, qui &longs;u&longs;tinet, <lb/>e&longs;t pars plani inclinati, in quo ja­<lb/>cens concipitur columna: quan­<lb/>do igitur e&longs;t pars plani habentis <lb/>inclinationem LOR, gravitas, <lb/>quæ &longs;u&longs;tinetur à &longs;ubjecto plano, &longs;e habet ad totam gravitatem <lb/>ut Sinus Ver&longs;us anguli LOR ad Radium; Quando autem e&longs;t <lb/>pars plani habentis inclinationem VSR, gravitatio in &longs;ub­<lb/>jectum planum &longs;u&longs;tinens e&longs;t ad totam gravitationem ut Sinus <lb/>Ver&longs;us anguli VSR ad eumdem Radium. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000732">Atqui Sinus Ver&longs;us <lb/>anguli VSR minoris minor e&longs;t Sinu Ver&longs;o anguli LOR ma­<lb/>joris; igitur minor e&longs;t gravitatio SR, quam OR. </s> |
| | <s id="s.000733">Verum qui­<lb/>dem e&longs;t illud, quod &longs;i in R aliquo obice prohibeatur, ne de­<lb/>&longs;cendat; variatâ inclinatione, quo fit minor &longs;u&longs;tinentis labor, <lb/>eò augetur magis conatus potentiæ in R detinentis columnam, <lb/>ne juxta plani inclinationem de&longs;cendat. </s> |
| | <s id="s.000734">Hinc &longs;i duo &longs;int co­<lb/>lumnam inclinatam deferentes, qui illam in R &longs;u&longs;tinet, plus <lb/>&longs;ubit laboris, quàm qui in O, aut S: quia præter gravitatio­<lb/>nem, quam percipit tanquam pars plani inclinati SR aut OR, <lb/>debet præterea retinere columnam proclivem ad de&longs;cen&longs;um <lb/>propter plani inclinationem; ideò cùm &longs;calas, aut montis cli­<lb/>vum con&longs;cendunt, qui in &longs;uperiore loco e&longs;t, minimum &longs;ubit <pb pagenum="90" xlink:href="017/01/106.jpg"/>laboris. </s> |
| | <s id="s.000735">Huc etiam revocari po&longs;&longs;e videtur ratio, ob quam in <lb/>elevando pontes illos ver&longs;atiles, qui arcium portis opponuntur, <lb/>initio major percipiatur difficultas, &longs;ed demùm facillimè ele­<lb/>ventur. </s> |
| | <s id="s.000736">Verùm id ex dicendis inferiùs clariùs con&longs;tabit; neque <lb/>enim omnium gravium, quocunque &longs;e tandem modo habeant, <lb/>eadem e&longs;t ratio; cum animum diligenter advertere oporteat, ut <lb/>innote&longs;cat planum inclinatum, in quo &longs;uam gravitationem <lb/>exercent, & habent vires ad de&longs;cendendum. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000737">Non e&longs;t autem per di&longs;&longs;imulantiam prætereunda difficultas, <lb/>quæ face&longs;&longs;ere po&longs;&longs;et aliquid negotij, & gravitationis Rationem <lb/>con&longs;titutam convellere videretur. </s> |
| | <s id="s.000738">E&longs;t &longs;iquidem certum apud <lb/>omnes mechanicos, tam ubi de libra, quàm ubi de vecte &longs;ermo <lb/>e&longs;t, aliam &longs;ervari Rationem quàm Sinuum Ver&longs;orum in mo­<lb/>mento potentiæ, aut ponderis determinando. </s> |
| | <s id="s.000739">Sit vectis, aut <lb/><figure id="id.017.01.106.1.jpg" xlink:href="017/01/106/1.jpg"/><lb/>libræ brachium EC, hypomochlion <lb/>&longs;eu centrum C; attollatur in H, aut <lb/>in D; omnes con&longs;entiunt momentum <lb/>potentiæ aut ponderis in E ad mo­<lb/>mentum in H, e&longs;&longs;e ut HC ad IC, <lb/>ad momentum verò in D e&longs;&longs;e ut DC <lb/>ad FC. </s> |
| | <s id="s.000740">E&longs;t igitur, inquis, gravitatio <lb/>in planum DC ad gravitationem in <lb/>planum horizontale EC, ut FC ad DC; in planum verò HC, <lb/>ut IC ad HC, hoc e&longs;t ut Sinus Rectus anguli inclinationis ad <lb/>Radium. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000741">Priùs verò, quàm me ab hac difficultate expediam, o&longs;tendo <lb/>non &longs;atis aptè gravitationem in planum inclinatum de&longs;umi po&longs;­<lb/>&longs;e ex Sinu Recto anguli inclinationis. </s> |
| | <s id="s.000742">Quandoquidem vis de­<lb/>&longs;cendendi in plano DC ad <expan abbr="totã">totam</expan> corporis liberi <expan abbr="gravitation&etilde;">gravitationem</expan> e&longs;t <lb/>ut DF ad DC, igitur &longs;i gravitatio in <expan abbr="planũ">planum</expan> DC ad totam <expan abbr="gravi-tation&etilde;">gravi­<lb/>tationem</expan> e&longs;t ut FC ad DC, tota virium &longs;umma e&longs;t DF plus FC, <lb/>ac tota vis gravitandi, ubi nullum e&longs;t impedimentum, e&longs;t DC; <lb/>igitur DC, & DF plus FC, æquales &longs;unt, contra 20.lib.1.Eucl. <!-- KEEP S--></s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000743">Neque hic liceat ad æqualitatem potentiarum confugere, ut <lb/>&longs;icut per 47. lib. |
| | |
| <s>In <lb/>triangulo VCB datis lateribus VC ped.2-50″, <lb/>CB ped. <!-- REMOVE S-->123. 27″, & angulo verticali VCB <lb/>gr. <!-- REMOVE S-->86. 49′. </s> | 1. Eucl. <!-- REMOVE S-->linea DC pote&longs;t quadrata linearum <lb/>DF, FC, ita vis totius gravitatis æqualis gravitationibus in <lb/>plano inclinato & in planum inclinatum eandem &longs;ervet pro­<lb/>portionem laterum trianguli DFC, adeò ut totam gravitatem <pb pagenum="91" xlink:href="017/01/107.jpg"/>Secans anguli inclinationis exprimat, gravitationem in plano <lb/>inclinato Radius, Tangens verò gravitationem in planum in­<lb/>clinatum. </s> |
| | <s id="s.000744">Si enim Quadratum DC æquale e&longs;t quadratis DF, <lb/>& FC &longs;imul &longs;umptis, non tamen linea DC æqualis e&longs;t aggre­<lb/>gato linearum DF & FC: neque eadem e&longs;t inter lineas DF <lb/>& DC Ratio, quæ inter earum quadrata; &longs;ed e&longs;t &longs;ub duplica­<lb/>tâ quadratorum: Quare cum gravitatio in plano inclinato DC <lb/>ad gravitationem in perpendiculari, non &longs;it ut quadratum DF <lb/>ad quadratum DC; &longs;ed ut linea DF ad lineam DC, fru&longs;trà ad <lb/>quadrata confugimus, quorum nulla hîc habetur ratio. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <!-- paragraph type checked til this point --> |
| | <s id="s.000745">In eo itaque æquivocatio con&longs;i&longs;tit, quod pondus in D con&longs;ti­<lb/>tutum, & applicatum brachio DC concipitur e&longs;&longs;e in plano in­<lb/>clinato DC, contra quàm res e&longs;t: in eo &longs;iquidem plano intel­<lb/>ligendum e&longs;t, in quo ad motum determinatur; illud autem e&longs;t <lb/>planum DG, quod tangit circulum ED; & &longs;ic deinceps, pro <lb/>ut diver&longs;a circuli puncta à diver&longs;is planis contingi po&longs;&longs;unt. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000746">Quare in D momentum ad de&longs;cendendum per DG ad totam <lb/>gravitationem e&longs;t ut DF ad DG, hoc e&longs;t ut FC ad CD, per <lb/>8. lib.6. hoc e&longs;t ut FC ad EC. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000747">E&longs;t igitur brachium libræ &longs;eu <lb/>vectis CD, &longs;u&longs;tinens pondus &longs;eu potentiam D, quæ cum ha­<lb/>beat vires univer&longs;as ut EC, gravitationis autem momenta ha­<lb/>beat &longs;olùm ut FC, impeditur à &longs;u&longs;tinente ut FE; e&longs;t autem <lb/>EF Sinus Ver&longs;us anguli FCD, hoc e&longs;t anguli inclinationis <lb/>FDG. </s> |
| | <s id="s.000748">Quare gravitatio ponderis contrà &longs;ubjectum corpus, <lb/>quod impedit motum perpendicularem, ad totam gravitatio­<lb/>nem e&longs;t, ut Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis plani, per quod <lb/>fieri pote&longs;t motus, ad Radium. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000749">Hinc vides valdè di&longs;parem e&longs;&longs;e rationem gravitationis in <lb/>&longs;u&longs;tinendo corpore inclinato, &longs;i illud liberè moveri po&longs;&longs;it, ac &longs;i <lb/>circa centrum perfici debeat motus. </s> |
| | <s id="s.000750">Nam &longs;i DC &longs;it columna, <lb/>aut pons ver&longs;atilis, retineaturque in C, jam punctum C vicem <lb/>obtinens &longs;ubjecti plani, illiu&longs;que munere fungens, &longs;u&longs;tinet <lb/>ponderis partem EF, reliqua FC, quæ e&longs;t men&longs;ura momenti <lb/>ad de&longs;cendendum, debet &longs;u&longs;tineri à potentia motum impe­<lb/>diente per DG. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000751">Sin autem per DC planum columna moveri <lb/>po&longs;&longs;it rectâ & de&longs;cendere, vis de&longs;cendendi ad totam gravitatio­<lb/>nem e&longs;t ut DF ad DC, gravitatio autem contra &longs;u&longs;tinentem <lb/>e&longs;t ad totam gravitationem ut Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis <pb pagenum="92" xlink:href="017/01/108.jpg"/>FDC ad Radium; qui enim &longs;u&longs;tinet grave, dum de&longs;cendit in­<lb/>clinatum, habet rationem plani inclinati. </s> |
| | <s id="s.000752">Neque id mirum vi­<lb/>deri debet, quandoquidem plurimum refert, an per planum <lb/>DG an verò per DC &longs;it determinatio ad motum, & quâ ra­<lb/>tione &longs;u&longs;tinens opponatur virtuti motivæ: quare cùm diversâ <lb/>ratione opponatur motui circa centrum C, ac motui per pla­<lb/>num DC, etiam di&longs;par erit in &longs;u&longs;tinendo difficultas. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000753">Ex his, quæ tùm hoc, tùm &longs;uperiori capite di&longs;putata &longs;unt, <lb/>habes quid funambulis re&longs;pondeas volatum mentiri meditanti­<lb/>bus, cum pectore in&longs;i&longs;tentes intento funi, diductis cruribus & <lb/>exten&longs;is brachiis, corpus æqualibus momentis librant, séque <lb/>ex editâ turri in depre&longs;&longs;iorem locum præcipites dant; &longs;i fortè, <lb/>ut noverint, quàm &longs;olidus e&longs;&longs;e debeat ac validus funis, quo iis <lb/>utendum e&longs;t, quærant, quantis momentis corpus urgeat &longs;ub­<lb/><figure id="id.017.01.108.1.jpg" xlink:href="017/01/108/1.jpg"/><lb/>jectum funem. </s> |
| | <s id="s.000754">Datâ enim turris altitudi­<lb/>ne BD, & depre&longs;&longs;ioris loci, in quem de­<lb/>&longs;cendendum e&longs;t, di&longs;tantiâ DC, collectí&longs;­<lb/>que in &longs;ummam harum quadratis, Radix <lb/>&longs;ummæ dabit BC funis longitudinem; ex <lb/>quâ &longs;i auferatur BX turris altitudini BD <lb/>æqualis, erit BC divi&longs;a in X juxtà Ratio­<lb/>nem momentorum, quæ corporis gravitas <lb/>exercet in plano inclinato, & in planum <lb/>inclinatum. </s> |
| | <s id="s.000755">Sic po&longs;itâ BD ped. <!-- REMOVE S-->150, & DC ped. <!-- REMOVE S-->200, BC e&longs;t <lb/>ped. <!-- REMOVE S-->250: ex quâ &longs;i auferatur BD, erit BX 150, & XC 100. <lb/>Statue autem totius gravitatis corporis funambuli momenta <lb/>220; hæc dividantur in duas partes, quarum major &longs;it &longs;e&longs;qui­<lb/>altera minoris, &longs;icut BX inventa e&longs;t ip&longs;ius XC &longs;e&longs;quialtera, & <lb/>erunt momenta quidem ad de&longs;cendendum in plano inclinato <lb/>132, momenta verò gravitationis in planum inclinatum, hoc <lb/>e&longs;t in &longs;ubjectum funem, 88. Hæc tamen intelligenda &longs;unt eâ <lb/>factâ hypothe&longs;i, quòd funis rectâ intentus permaneret: cæte­<lb/>rùm cum & &longs;uopte pondere, & &longs;ub impo&longs;iti corporis mole &longs;ub­<lb/>&longs;idat, atque inflectatur, præ&longs;ertim circà medium, &longs;atis apparet <lb/>adhuc majorem &longs;ubjecti plani inclinationem æ&longs;timandam e&longs;&longs;e, <lb/>quàm quæ ex altitudine DB & di&longs;tantiâ DC inferatur, quin <lb/>& illam pro diversâ ab extremitatibus di&longs;tantiâ &longs;ubinde muta­<lb/>ri, ac proinde validiori fune opus e&longs;&longs;e. <pb pagenum="93" xlink:href="017/01/109.jpg"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000756"><emph type="center"/>CAPUT XV.<emph.end type="center"/><!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000757"><emph type="center"/><emph type="italics"/>Inquiruntur Rationes gravitationis corporum <lb/>&longs;uspen&longs;orum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000758">COn&longs;ideratâ corporum gravitatione tùm in plano inclinato, <lb/>tùm in planum inclinatum, con&longs;equens e&longs;t, ut ad eorum­<lb/>dem gravitationem, &longs;i ex fune &longs;u&longs;pendantur, gradum facia­<lb/>mus; hæc enim illi valdè affinis e&longs;t &longs;peculatio: id quod facilè <lb/>intelligat, qui&longs;quis animum advertere voluerit, remque totam <lb/>penitiùs intro&longs;picere. </s> |
| | <s id="s.000759">Ex his &longs;i quidem, quæ hactenus di&longs;puta­<lb/>ta &longs;unt, lux, opinor, non modica ad hanc, quam examinan­<lb/>dam &longs;u&longs;cipimus quæ&longs;tionem, derivabitur. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000760">Pendeat ex clavo C ad perpen­<lb/><figure id="id.017.01.109.1.jpg" xlink:href="017/01/109/1.jpg"/><lb/>diculum globus ferreus A, quem <lb/>&longs;uppo&longs;itum planum horizontale <lb/>BD ita exactè contingat, ut nihil <lb/>de funiculi CA intentione remit­<lb/>tatur. </s> |
| | <s id="s.000761">Satis apparet &longs;ubjecto pla­<lb/>no BD non incumbere globum A, <lb/>&longs;ed omnia &longs;uæ gravitationis, qua <lb/>deor&longs;um nititur, momenta exer­<lb/>cere contrà clavum C, ex quo &longs;u&longs;pen&longs;us ad perpendiculum <lb/>pendet. </s> |
| | <s id="s.000762">Quod &longs;i aut clavus C, nemine funem retinente, revel­<lb/>leretur, aut funis CA præcideretur, jam tota vis de&longs;cendendi, <lb/>quæ corpori A ine&longs;t, urgeret &longs;ubjectum planum BD; nec ta­<lb/>men in motum erumperet globus, quia planum BD; pari u&longs;que­<lb/>quaque ad perpendiculum inclinatione libratur, atque adeò <lb/>motui pror&longs;us ob&longs;i&longs;tit. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000763">Jam verò &longs;i globum A pariter ex perpendiculo CA penden­<lb/>tem contingat planum aliud non quidem horizontale, &longs;ed in­<lb/>clinatum EF, manife&longs;tum e&longs;t totam pariter gravitationem <lb/>exerceri contra clavum C retinentem, planumque contingens <pb pagenum="94" xlink:href="017/01/110.jpg"/>omninò non urgeri, ni&longs;i præci&longs;o funiculo &longs;ibi relinquatur glo­<lb/>bus, ut in inclinato plano EF ad de&longs;cen&longs;um pronus contra &longs;ub­<lb/>jectum planum nitatur, à quo cogitur, ut in motu à recto, quod <lb/>ad univer&longs;i centrum e&longs;t, itinere deflectat. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000764">Quod &longs;i planum inclinatum EF ita &longs;u&longs;pen&longs;o globo A &longs;ubji­<lb/>ciatur, ut recta linea centrum gravitatis A, & punctum &longs;u&longs;­<lb/>pen&longs;ionis H conjungens parallela &longs;it lineæ EF, quam in plano <lb/>inclinato de&longs;cendens globus percurreret; momenta quidem <lb/>gravitationis, quæ in eo plano obtineret globus ad de&longs;cenden­<lb/>dum, exercebit adversùs clavum retinentem in H, &longs;ubjectum <lb/>verò planum EF perinde urgebitur, atque &longs;i nullo retinente li­<lb/>bera e&longs;&longs;et globo de&longs;cendendi facultas: vis enim, quâ prohibe­<lb/>tur globus, ne moveatur &longs;ecundùm rectam lineam, ut con&longs;tat, <lb/>opponitur de&longs;cen&longs;ui in plano inclinato; ejus autem directio <lb/>AH non opponitur nitenti in planum, cui parallela e&longs;t. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000765">Contra verò &longs;i globus in plano inclinato con&longs;titutus retinea­<lb/>tur &longs;ecundùm rectam lineam, quæ ad perpendiculum cadit in <lb/>&longs;ubjectum planum EF, nimirum &longs;ecundùm lineam LO, im­<lb/>peditur quidem, ne contra planum nitatur; &longs;ed vis i&longs;ta &longs;ic reti­<lb/>nens nullâ ratione adver&longs;atur motui in plano inclinato, quin <lb/>ii&longs;dem gravitatis momentis de&longs;cendat globus in eo plano; &longs;i <lb/>quidem retinentis directio LO maneat &longs;emper adversùs illud <lb/>planum perpendicularis. </s> |
| | <s id="s.000766">Nam &longs;i potentia retinens &longs;ecundùm <lb/>eam directionem agat, ut neque congruat perpendiculari LO, <lb/>neque parallelæ HA, ob&longs;i&longs;tet gravitationi corporis &longs;ivè in pla­<lb/>no inclinato, &longs;ivè in planum inclinatum pro ratione anguli, <lb/>quem retinentis directio inter perpendicularem LO, & paral­<lb/>lelam HA interjecta, con&longs;tituet cum plano inclinato. </s> |
| | <s id="s.000767">Quæ <lb/>enim inter LO & CA fuerit, elidet omnem corporis conatum <lb/>adversùs planum, à quo illud avellit; non autem omnem eum, <lb/>qui in plano inclinato deor&longs;um rapit. </s> |
| | <s id="s.000768">Quæ verò fuerit inter <lb/>CA & HA, tollet quidem de&longs;cen&longs;um in plano EF inclinato; <lb/>&longs;ed non omninò prohibebit, quin &longs;ubjectum planum, cui aliqua­<lb/>tenus nititur, urgeat. </s> |
| | <s id="s.000769">Id quod facilè intelligas, &longs;i plana &longs;ubjecta <lb/>BD horizontale, & EF inclinatum ex maximè flexili mate­<lb/>ria, puta, papyro, concipias; in quâlibet enim &longs;u&longs;pen&longs;ione <lb/>inter C, & L, planum BD horizontale flectetur ex pondere, <lb/>non autem inclinatum EF: contrà verò in omni &longs;u&longs;pen&longs;ione <pb pagenum="95" xlink:href="017/01/111.jpg"/>inter C & H, planum inclinatum EF flectetur; at non item ho­<lb/>rizontale BD, quia nimirum inclinatum EF prohibet, ne recta <lb/>HA ad perpendiculum accedens verticalis fiat. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000770">Unum hic præterea con&longs;iderandum venit, quod &longs;uperiori <lb/>capite &longs;ubindicatum fuit; &longs;i videlicet non ex flexili fune deor­<lb/>&longs;um pendeat globus, &longs;ed rigido bacillo circà axem inferiùs po­<lb/>&longs;itum ver&longs;atili adnectatur &longs;upe­<lb/><figure id="id.017.01.111.1.jpg" xlink:href="017/01/111/1.jpg"/><lb/>riùs. </s> |
| | <s id="s.000771">Sic rectus bacillus AB, cujus <lb/>extremitas altera adnexum ha­<lb/>beat globum B, altera &longs;it circà <lb/>axem A ver&longs;atilis. </s> |
| | <s id="s.000772">Satis aperta <lb/>conjectura e&longs;t bacillum AB vi­<lb/>cem &longs;ubire plam, cui innitatur <lb/>globus in B, qui proinde prohi­<lb/>betur, tùm ne ad perpendiculum <lb/>cadat per BD, tùm ne per BA <lb/>delabatur: linea igitur plani, per quod moliri motum poterit <lb/>globus B, nulla alia congruentiùs a&longs;&longs;ignari queat præter BC, <lb/>quæ cum bacillo BA rectum angulum con&longs;tituit. </s> |
| | <s id="s.000773">Perindè igi­<lb/>tur in motum incitabitur, atque &longs;i in plano e&longs;&longs;et, cujus inclina­<lb/>tio angulum efficeret æqualem angulo elevationis bacilli &longs;uprà <lb/>planum horizontale GA. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000774">Cum enim recta BD producta ca­<lb/>dens in planum horizontale, angulum BSA Rectum efficiat, <lb/>reliqui duo &longs;imul SAB, ABS, Recto ABC æquales &longs;unt; & <lb/>communi ABS dempto, &longs;upere&longs;t SAB elevationis angulus <lb/>æqualis angulo SBC inclinationis plani. </s> |
| | <s id="s.000775">Quare ductâ Tan­<lb/>gente DE, erit BE Secans anguli inclinationis, BD verò Ra­<lb/>dius: ac proptereà ad de&longs;cendendum in huju&longs;modi plano BC <lb/>momenta, ad totam gravitatem in perpendiculo BD, erunt ut <lb/>Radius BD ad Secantem BE, juxta ea, quæ cap. |
| | |
| | 13. hujus lib. <!-- REMOVE S--><lb/>demon&longs;travimus. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000776">Quia tamen in motu globus ex bacilli conver&longs;ione circà <lb/>axem A non pote&longs;t percurrere rectam BC, &longs;ed ita retinetur à <lb/>bacillo, cui adnectitur, ut de&longs;cendat in F, jam in alio plano <lb/>minorem inclinationem habente con&longs;titutus intelligitur, nimi­<lb/>rùm in plano FG, quod cum perpendiculo FL efficit angulum <lb/>inclinationis GFL æqualem angulo LAF elevationis: id quod <lb/>eâdem planè methodo, ac &longs;uperiùs factum e&longs;t, demon&longs;tratur. <pb pagenum="96" xlink:href="017/01/112.jpg"/>Ex quo fit, quemadmodum in huju&longs;modi conver&longs;ione globus <lb/>in alio atque alio plano inclinato con&longs;tituitur, ita alia atque alia <lb/>obtinere gravitatis momenta: in B &longs;iquidem gravitat ut BD ad <lb/>BE, in F verò ut HF ad FI. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000777">Cum igitur Radius utrobique ex <lb/>hypothe&longs;i æqualis &longs;it, videlicet DB, & HF, major autem &longs;it <lb/>BE Secans majoris anguli DBE, quàm FI Secans minoris an­<lb/>guli HFI, con&longs;tat ex 8. lib. |
| | |
| | 5. majorem Rationem e&longs;&longs;e HF ad <lb/>FI minorem, quàm DB ad BE majorem, atque adeò globum <lb/>magis in F quàm in B gravitare, ut deor&longs;um moveatur, atque <lb/>adeò minùs etiam conniti contrà planum, in quo e&longs;t, videlicet <lb/>adversùs bacillum FA, magis verò adversùs bacillum BA. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000778">Ex his attentè perpen&longs;is facilis e&longs;t tran&longs;itus ad &longs;u&longs;pen&longs;orum <lb/>corporum gravitationem inve&longs;tigandam. </s> |
| | <s id="s.000779">Sit enim jam non in­<lb/><figure id="id.017.01.112.1.jpg" xlink:href="017/01/112/1.jpg"/><lb/>feriùs, &longs;ed &longs;uperiùs po&longs;itus <lb/>Axis A, circa quem ver&longs;a­<lb/>tilis e&longs;t funiculus AB, cui <lb/>globus B adnectitur. </s> |
| | <s id="s.000780">Con­<lb/>&longs;tat &longs;anè non ad perpendi­<lb/>culum BD cadere po&longs;&longs;e <lb/>globum B; &longs;ed à recto deor­<lb/>&longs;um tramite deflectere, fu­<lb/>niculo &longs;cilicet AB eum re­<lb/>tinente, quemadmodum ri­<lb/>gidus bacillus OB eum ali­<lb/>quatenùs &longs;u&longs;tineret. </s> |
| | <s id="s.000781">Quia autem bacillo OB &longs;u&longs;tinente, vis <lb/>de&longs;cendendi ea e&longs;&longs;et, quæ per planum inclinatum BC, eadem <lb/>pariter e&longs;t funiculo retinente; videlicet per planum BC, in <lb/>quod recta AB ad rectos angulos incidit. </s> |
| | <s id="s.000782">Momenta igitur gra­<lb/>vitatis in eo plano inclinato, ad gravitatis momenta &longs;i corpus <lb/>liberè de&longs;cenderet, in eâ &longs;unt Ratione, quæ e&longs;t DB ad BE; <lb/>hoc e&longs;t DO ad OB per 8. lib.6. hoc e&longs;t KB ad BA per 4.lib.6. <lb/>Haud di&longs;pari methodo ratiocinantes o&longs;tendemus globi in F <lb/>con&longs;tituti momenta ad gravitandum e&longs;&longs;e perinde, atque &longs;i e&longs;­<lb/>&longs;et in plano inclinato FI, in quod ad rectos angulos cadit fu­<lb/>niculus AF; ac proinde gravitatio in F, &longs;i de&longs;cendendi vis <lb/>præcisè &longs;pectetur, ad gravitationem globi liberi, e&longs;t ut HF <lb/>ad FI, hoc e&longs;t, ut GF ad FA. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000783">Ex quo apertiùs liquet, quàm ut in eo explicando diutiùs <pb pagenum="97" xlink:href="017/01/113.jpg"/>immorari oporteat, alia &longs;ubinde atque alia e&longs;&longs;e momenta gra­<lb/>vitatis corporis &longs;u&longs;pen&longs;i, pro ut major aut minor e&longs;t angulus <lb/>declinationis à perpendiculo AG, haud aliter quàm &longs;i in aliis <lb/>atque aliis planis inclinatis con&longs;titueretur; quo enim minor e&longs;t <lb/>declinationis angulus GAF, eò major e&longs;t angulus inclinatio­<lb/>nis plani, quippe qui e&longs;t illius complementum. </s> |
| | <s id="s.000784">Con&longs;tat &longs;i qui­<lb/>dem angulos GAF, GFA &longs;imul, e&longs;&longs;e æquales tùm Recto <lb/>AFI, tùm Recto GFH; ac proinde dempto communi GFI, <lb/>remanet HFI angulus inclinationis plani æqualis angulo <lb/>GFA, qui e&longs;t complementum anguli declinationis GAF. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000785">Quare quò declinationis angulus major e&longs;t, eò minus e&longs;t <lb/>complementum, ac propterea e&longs;t minor angulus inclinationis <lb/>plani: in plano autem minùs inclinato majora &longs;unt gravitatis <lb/>momenta. </s> |
| | <s id="s.000786">Quò igitur corpus &longs;u&longs;pen&longs;um magis à perpendiculo <lb/>removetur, eò majora percipiuntur gravitatis momenta, ma­<lb/>jorque vis requiritur in eo, qui motum prohibere voluerit, ut <lb/>& ip&longs;a experientia unicuique facilè demon&longs;trat, & ratio evin­<lb/>cit; cum enim AB & AF æquales &longs;int, major e&longs;t Ratio KB <lb/>ad BA, quàm GF ad FA per 8. lib. |
| | |
| | 5. e&longs;t nimirum KB major, <lb/>& GF minor. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000787">Quoniam verò quò major e&longs;t gravitatio in plano inclinato, <lb/>minor e&longs;t in planum inclinatum; hoc ip&longs;o, quod facto declina­<lb/>tionis angulo GAB majore, quàm GAF, major e&longs;t ad de&longs;cen­<lb/>dendum propen&longs;io, minor e&longs;t conatus adversùs axem A reti­<lb/>nentem. </s> |
| | <s id="s.000788">Id quod manife&longs;to etiam experimento deprehen­<lb/>des, &longs;i ob&longs;ervaveris minùs intentum e&longs;&longs;e funiculum AB, <lb/>quàm AF. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000789">Hinc & illud &longs;atis dilucidè apparet, quod longitudinis <lb/>funiculi non exigua ratio habenda e&longs;t; ex eâ &longs;cilicet pen­<lb/>det, quod in plano magis aut minùs inclinato con&longs;titutum <lb/>cen&longs;eatur corpus grave &longs;u&longs;pen&longs;um. </s> |
| | <s id="s.000790">Si enim globus F ex fu­<lb/>niculo AF pendeat, declinationis angulus e&longs;t GAF: at <lb/>verò &longs;i funiculus, quo &longs;u&longs;penditur, &longs;it MF, angulum de­<lb/>clinationis facit GMF, qui cum externus &longs;it, major e&longs;t <lb/>interno MAF per 16. lib. |
| | |
| | 1. ac propterea minor e&longs;t incli­<lb/>natio plani FN facientis cum rectâ MF angulum Rectum, <lb/>quàm &longs;it inclinatio plani FI, cui perpendicularis e&longs;t recta <lb/>AF. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000791">Plus igitur momenti ad gravitandum habet glo-<pb pagenum="98" xlink:href="017/01/114.jpg"/>bus F, &longs;i ex breviore funiculo MF pendeat, quàm &longs;i ex <lb/>longiore AF. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000792">Quæ cum ita &longs;int, haud &longs;anè incongrua &longs;e nobis offert me­<lb/>thodus pondus ex depre&longs;&longs;iore in altiorem locum transferendi; <lb/>&longs;i videlicet id curemus, ut ex &longs;atis valido & longiore fune &longs;u&longs;­<lb/>pendatur; &longs;ublato etenim partium attritu, qui fieret, &longs;i per pla­<lb/>num raptaretur pondus, minore virium jacturâ trahi pote&longs;t. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000793">Sit corpus grave ubi A, quod at­<lb/><figure id="id.017.01.114.1.jpg" xlink:href="017/01/114/1.jpg"/><lb/>tollere oporteat, & in &longs;uperiorem <lb/>locum RS transferre. </s> |
| | <s id="s.000794">Si ex C brevio­<lb/>ri fune &longs;u&longs;pendatur, trahere illud po­<lb/>terit u&longs;que in R, quicumque facto de­<lb/>clinationis angulo ACR pote&longs;t illud <lb/>cum aliquo virium exce&longs;&longs;u retinere, <lb/>& ob&longs;i&longs;tere gravitatis momentis, quæ <lb/>obtinet in R. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000795">At &longs;i ex longiore fune <lb/>DA pendeat, idem corpus A trahi <lb/>poterit, & retineri in S, ne deor&longs;um labatur, & quidem mino­<lb/>re conatu; facto enim declinationis angulo ADS minore, <lb/>quàm ACR, in S pariter minùs gravitat quàm in R. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000796">Angu­<lb/>lum autem ADS minorem e&longs;&longs;e angulo ACR con&longs;tat, &longs;i rectæ <lb/>AR, AS ducantur: nam CA, CR æqualia &longs;unt latera ex hy­<lb/>pothe&longs;i, item DA, DS æqualia; e&longs;t &longs;cilicet idem funiculus, <lb/>qui primum perpendicularis cadit, deinde à perpendiculo re­<lb/>movetur: in Triangulo I&longs;o&longs;cele CAR anguli ad ba&longs;im AR <lb/>æquales &longs;unt per 5. lib. |
| | |
| <s>26″, reperitur CVB gr. <!-- REMOVE S-->92. 0′. </s> | 1. item in triangulo I&longs;o&longs;cele DAS an­<lb/>guli ad ba&longs;im AS æquales inter &longs;e &longs;unt. </s> |
| | <s id="s.000797">Porrò angulus DAS <lb/>major e&longs;t angulo CAR; ergo & reliquus DSA major reliquo <lb/>CRA. </s> |
| | <s id="s.000798">Cum itaque tres anguli utriu&longs;que trianguli &longs;int æquales <lb/>duobus Rectis per 32. lib. |
| | |
| | 1. &longs;i ex &longs;ummâ duorum Rectorum au­<lb/>ferantur duo majores anguli DAS, DSA, relinquitur ADS <lb/>minor, quàm &longs;i ex eâdem duorum Rectorum &longs;ummâ auferan­<lb/>tur duo minores CAR, CRA, hoc e&longs;t minor quàm ACR. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000799">Ut autem clariùs innote&longs;cat, quænam &longs;it gravitationum Ratio <lb/>pro funiculi longitudine, &longs;it corpus grave in R: & primùm <lb/>quidem ex C pendeat funiculo breviore CR, deinde ex D lon­<lb/>giore funiculo DR: qui&longs;quis retineat corpus in R con&longs;titu­<lb/>tum, atque de&longs;cen&longs;u prohibeat, faciliùs retinebit, cum ex D, <pb pagenum="99" xlink:href="017/01/115.jpg"/>quàm cùm ex C, pendebit; quia declinationis angulus XCR <lb/>major e&longs;t angulo XDR per 16. lib. |
| | |
| | 1. Verùm qua Ratione, in­<lb/>quis, vires, quas in utroque ca&longs;u retinens exerit, di&longs;criminan­<lb/>tur? </s> |
| | <s id="s.000800">utique &longs;ecundùm Reciprocam funiculorum Rationem co­<lb/>natur ob&longs;i&longs;tens corporis propen&longs;ioni ad de&longs;cen&longs;um; quæ enim <lb/>Ratio gravitationum corporis, ea e&longs;t virium gravitationibus <lb/>repugnantium: comparatà autem corporis in R con&longs;tituti gra­<lb/>vitatione, &longs;i ex C pendeat, cum eju&longs;dem ibidem po&longs;iti gravita­<lb/>tione, &longs;i pendeat ex D, e&longs;t reciprocè ut DR ad CR; igitur <lb/>& vires retinentis corpus ex C pendens &longs;unt ut DR, retinen­<lb/>tis verò idem corpus ex D pendens &longs;unt ut CR. </s> |
| | <s id="s.000801">Id quod hinc <lb/>conficitur, quia corpus in &longs;u&longs;pen&longs;ione, po&longs;itionem habens CR, <lb/>gravitat ut XR ad RC, po&longs;itionem verò habens DR gravitat <lb/>ut XR ad RD; duæ autem Rationes XR ad RC, & XR ad <lb/>RD &longs;unt reciprocè ut RD ad RC. </s> |
| | <s id="s.000802">Quotie&longs;cumque enim duæ <lb/>&longs;unt Rationes, quarum idem e&longs;t Antecedens terminus, & di­<lb/>ver&longs;us Con&longs;equens, eæ &longs;unt reciprocè ut con&longs;equentes. </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000803">Quòd &longs;i quis Rationes inter &longs;e comparare non a&longs;&longs;uetus de <lb/>hoc ambigeret, an Rationes eumdem vel æqualem anteceden­<lb/>tem terminum habentes &longs;int reciprocè ut Con&longs;equentes, facilè <lb/>intelliget, &longs;i animadvertat Rationes eumdem Con&longs;equentem <lb/>terminum habentes e&longs;&longs;e inter &longs;e directè, ut antecedentes. </s> |
| | <lb/> |
| | <s id="s.000804">Quemcumque enim interrogaveris, quæ &longs;it Ratio 2/7 ad 6/7 illicò <lb/>re&longs;pondebit e&longs;&longs;e &longs;ubtriplam, &longs;ecunda &longs;cilicet ter continet pri­<lb/>mam, ut con&longs;tat &longs;i ter po&longs;itam Rationem 2/7 in &longs;ummam colligas; <lb/>neque enim <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t Rationem Rationis e&longs;&longs;e &longs;ubtriplam, ac &longs;ub­<lb/>triplicatam; Ratio &longs;iquidem 2/7 e&longs;t &longs;ubtriplicata Rationis (8/343). Si <lb/>igitur pariter quæras, quænam &longs;it Ratio 7/2 ad 7/6 rectè re&longs;ponde­<lb/>bit eam e&longs;&longs;e triplam, hoc e&longs;t reciprocè ut 6 ad 2: id quod ma­<lb/>nife&longs;tè apparebit, &longs;i illas ad denominationem eandem, hoc e&longs;t <lb/>ad eumdem Con&longs;equentem terminum reduxeris, &longs;unt nimirum <lb/>ut (42/12) ad (14/12), hoc e&longs;t ut 6 ad 2. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000805">Ex quibus obiter patet methodus exponendi per lineas pro­<lb/>portionem duarum Rationum etiam numeris non explicabi­<lb/>lium; &longs;i videlicet fiat ut Antecedens &longs;ecundæ Rationis ad &longs;uum <lb/>Con&longs;equentem, ita Antecedens datus primæ Rationis ad alium <lb/>novum Con&longs;equentem; erit enim prima Ratio data ad &longs;ecun-<pb pagenum="100" xlink:href="017/01/116.jpg"/>dam rationem datam reciprocè ut novus Con&longs;equens terminus <lb/>ad datum Con&longs;equentem primæ Rationis: aut etiam &longs;i fiat ut <lb/>Con&longs;equens &longs;ecundæ Rationis ad &longs;uum Antecedentem, ita con­<lb/>&longs;equens primæ Rationis ad alium novum Antecedentem; erit <lb/>enim prima ratio data ad &longs;ecundam Rationem datam, directè <lb/>ut datus Antecedens primæ Rationis ad novum Antecedentem. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000806">Con&longs;ideratâ hactenus unicâ & &longs;implici corporis gravis &longs;u&longs;­<lb/>pen&longs;ione, gradum facere oportet ad gravitationis rationes in­<lb/>ve&longs;tigandas, &longs;i duplex fuerit &longs;u&longs;pen&longs;io. </s> |
| | <s id="s.000807">Sit enim globus A tùm <lb/><figure id="id.017.01.116.1.jpg" xlink:href="017/01/116/1.jpg"/><lb/>ex B, tùm ex C &longs;u&longs;pen&longs;us fu­<lb/>niculis BA & CA. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000808">Haud du­<lb/>bium quin tota corporis gravi­<lb/>tas ex B & C pendeat; &longs;ed quâ <lb/>Ratione &longs;ingulæ vires eidem <lb/>gravitati ob&longs;i&longs;tant, de hoc po­<lb/>te&longs;t ambigi. </s> |
| | <s id="s.000809">Verùm ni&longs;i mea <lb/>mihi nimiùm blanditur opi­<lb/>nio, ex dictis facilis videtur <lb/>explicatio. </s> |
| | <s id="s.000810">Corpus &longs;iquidem <lb/>ex duplici fune &longs;u&longs;pen&longs;um ita <lb/>con&longs;titutum e&longs;t, ut alterutro <lb/>fune præci&longs;o ex reliquo pen­<lb/>deat, & de&longs;cendens moveatur <lb/>circà punctum, cui alligatur <lb/>funis. </s> |
| | <s id="s.000811">Quare unu&longs;qui&longs;que ob&longs;i&longs;tit momentis, quibus ex altero <lb/>gravitat; nimirum funiculus CA retinens globum, ne de&longs;cen­<lb/>dat, repugnat momentis gravitatis, quibus globus A &longs;e ip&longs;e <lb/>deor&longs;um urget circa punctum B ex fune BA: Contrà verò fu­<lb/>niculus BA eundem globum retinet, ne circa punctum C ex <lb/>funiculo CA moveatur de&longs;cendens, atque adcò ob&longs;i&longs;tit, mo­<lb/>mentis gravitatis ad de&longs;cendendum circà idem punctum C. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000812">At­<lb/>qui momenta de&longs;cendendi ex fune BA ad gravitatem in per­<lb/>pendiculo &longs;unt ut DA ad AB, & ex fune CA &longs;unt ut EA ad <lb/>AC, ex his, quæ &longs;uperiùs di&longs;putata &longs;unt. </s> |
| | <s id="s.000813">Sunt igitur duæ Ra­<lb/>tiones DA ad AB, & EA ad AC. <!-- KEEP S--></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="s.000814">Quare fiat angulus DAF æqualis angulo EAC, & e&longs;t trian­<lb/>gulum DAF ob angulorum æqualitatem &longs;imile triangulo <lb/>EAC; ac propterea per 4. lib. |
| | |
| <s>36″, <lb/>& VBC. gr. <!-- REMOVE S-->1. 9′, 58″. <!-- KEEP S--></s> | 6. ut EA ad AC, ita DA ad <pb pagenum="101" xlink:href="017/01/117.jpg"/>AF. <!-- KEEP S--></s> |
| | <s id="s.000815">Ergo vis de&longs;cendendi ex CA e&longs;t ut DA ad AF, & vis <lb/>de&longs;cendendi ex BA e&long |