| version 1.16, 2007/03/16 17:14:01 |
version 1.18, 2007/03/23 17:50:43 |
| |
| <locator>016.xml</locator> | <locator>016.xml</locator> |
| </info> <text> <front><section> <p type="main"> | </info> <text> <front><section> <p type="main"> |
| | |
| <s>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/001.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/002.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/003.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/004.jpg"/>Title page and dedication missing</s></p><pb xlink:href="016/01/005.jpg"/></section> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="016/01/006.jpg" pagenum="357"/><figure id="id.016.01.006.1.jpg" xlink:href="016/01/006/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000001">Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/001.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/002.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/003.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/004.jpg"/>Title page and dedication missing</s></p><pb xlink:href="016/01/005.jpg"/></section> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="016/01/006.jpg" pagenum="357"/><figure id="id.016.01.006.1.jpg" xlink:href="016/01/006/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>DE SVBTILITATE.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000002"><emph type="center"/>DE SVBTILITATE.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>LIBER PRIMVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000003"><emph type="center"/>LIBER PRIMVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>DE PRINCIPIIS, MATERIA, FORMA, VACVO,<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000004"><emph type="center"/>DE PRINCIPIIS, MATERIA, FORMA, VACVO,<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>corporum repugnantia, motu Naturali, & Loco.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000005"><emph type="center"/>corporum repugnantia, motu Naturali, & Loco.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>PROPOSITVM no&longs;tri ne­<arrow.to.target n="marg1"/><lb/>gotij in hoc Opere e&longs;t, de <lb/>Subtilitate tractare. </s> | <s id="s.000006">PROPOSITVM no&longs;tri ne­<arrow.to.target n="marg1"/><lb/>gotij in hoc Opere e&longs;t, de <lb/>Subtilitate tractare. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t au­<lb/>tem &longs;ubtilitas ratio quædam, <lb/>qua &longs;en&longs;ibilia à &longs;en&longs;ibus, in­<lb/>telligibilia ab intellectu, dif­<lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>ficilè compræhenduntur. </s> | <s id="s.000007">E&longs;t au­<lb/>tem &longs;ubtilitas ratio quædam, <lb/>qua &longs;en&longs;ibilia à &longs;en&longs;ibus, in­<lb/>telligibilia ab intellectu, dif­<lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>ficilè compræhenduntur. </s> |
| | |
| <s>Ergo &longs;i &longs;ingula, qu&ecedil; <lb/>&longs;ubtilitate con&longs;tant, magnum etiam per &longs;e <lb/>exhibent negotium, &longs;untque difficillima, <lb/>quid rogo de ea tractatione dicendum erit, <lb/>in qua omnis &longs;ubtilitatis ratio explicanda <lb/>e&longs;t? </s> | <s id="s.000008">Ergo &longs;i &longs;ingula, qu&ecedil; <lb/>&longs;ubtilitate con&longs;tant, magnum etiam per &longs;e <lb/>exhibent negotium, &longs;untque difficillima, <lb/>quid rogo de ea tractatione dicendum erit, <lb/>in qua omnis &longs;ubtilitatis ratio explicanda <lb/>e&longs;t? </s> |
| | |
| <s>Idque &longs;olùm apertum & facilè videri <lb/>pote&longs;t, quod in vnaquaque di&longs;ciplina e&longs;t <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imum. </s> | <s id="s.000009">Idque &longs;olùm apertum & facilè videri <lb/>pote&longs;t, quod in vnaquaque di&longs;ciplina e&longs;t <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imum. </s> |
| | |
| <s>Maiu&longs;que nobis negotium <lb/>&longs;upere&longs;t in ip&longs;ius rei tractatione, quàm in <lb/>ip&longs;a re. </s> | <s id="s.000010">Maiu&longs;que nobis negotium <lb/>&longs;upere&longs;t in ip&longs;ius rei tractatione, quàm in <lb/>ip&longs;a re. </s> |
| | |
| <s>Cum enim &longs;cribentes in quatuor <lb/>laborent generibus, rerum ob&longs;curitate, in­<lb/>certorum dubitatione, cau&longs;arum inuentio­<lb/>ne, rectaque earum explicatione, omnia <lb/>hæc hoc in libro cumulatiùs habentur. </s> | <s id="s.000011">Cum enim &longs;cribentes in quatuor <lb/>laborent generibus, rerum ob&longs;curitate, in­<lb/>certorum dubitatione, cau&longs;arum inuentio­<lb/>ne, rectaque earum explicatione, omnia <lb/>hæc hoc in libro cumulatiùs habentur. </s> |
| | |
| <s>Si <lb/>ob&longs;curitas difficultatem parit, hic liber &longs;o­<lb/>lùm ob&longs;curi&longs;&longs;ima &longs;eligit. </s> | <s id="s.000012">Si <lb/>ob&longs;curitas difficultatem parit, hic liber &longs;o­<lb/>lùm ob&longs;curi&longs;&longs;ima &longs;eligit. </s> |
| | |
| <s>Si certò &longs;cire &longs;em­<lb/>per laborio&longs;um fuit: quid hoc argumento <lb/>laborio&longs;ius? </s> | <s id="s.000013">Si certò &longs;cire &longs;em­<lb/>per laborio&longs;um fuit: quid hoc argumento <lb/>laborio&longs;ius? </s> |
| | |
| <s>vbi habeam quos fugiam, vt <lb/>Plinium & Albertum, quibus nulla in hoc <lb/>genere, quòd palàm mentiantur, fides ha­<lb/>betur, quos &longs;equar non habeam. </s> | <s id="s.000014">vbi habeam quos fugiam, vt <lb/>Plinium & Albertum, quibus nulla in hoc <lb/>genere, quòd palàm mentiantur, fides ha­<lb/>betur, quos &longs;equar non habeam. </s> |
| | |
| <s>Et tamen <lb/>&longs;i non omnia mihi ad vnguem fuerint ex­<lb/>plorata, operam ( vt dici &longs;olet ) & oleum <lb/>perdam. </s> | <s id="s.000015">Et tamen <lb/>&longs;i non omnia mihi ad vnguem fuerint ex­<lb/>plorata, operam ( vt dici &longs;olet ) & oleum <lb/>perdam. </s> |
| | |
| <s>Quid de cau&longs;is dicam? </s> | <s id="s.000016">Quid de cau&longs;is dicam? </s> |
| | |
| <s>quos omni­<lb/>bus intactas, velut tamen ex Oraculo quo­<lb/>dam acceptas, depromere oportet. </s> | <s id="s.000017">quos omni­<lb/>bus intactas, velut tamen ex Oraculo quo­<lb/>dam acceptas, depromere oportet. </s> |
| | |
| <s>At Ora­<lb/>culis fides ab&longs;que demon&longs;tratione habeba­<lb/>tur: nobis, &longs;i eam non addiderimus, nulla <lb/>dabitur. </s> | <s id="s.000018">At Ora­<lb/>culis fides ab&longs;que demon&longs;tratione habeba­<lb/>tur: nobis, &longs;i eam non addiderimus, nulla <lb/>dabitur. </s> |
| | |
| <s>Intentata pror&longs;us tot &longs;eculis vel res <lb/>ip&longs;as &longs;cientibus Philo&longs;ophis, quæ nunc à <lb/>me vno &longs;unt explicanda. </s> | <s id="s.000019">Intentata pror&longs;us tot &longs;eculis vel res <lb/>ip&longs;as &longs;cientibus Philo&longs;ophis, quæ nunc à <lb/>me vno &longs;unt explicanda. </s> |
| | |
| <s>Quædam etiam <lb/>cùm de&longs;ierint, aut nuper &longs;int inuenta, nomi­<lb/>nibus aut carent, aut nomina rebus ip&longs;is. <lb/></s> | <s id="s.000020">Quædam etiam <lb/>cùm de&longs;ierint, aut nuper &longs;int inuenta, nomi­<lb/>nibus aut carent, aut nomina rebus ip&longs;is. <lb/></s> |
| | |
| <s>Porrò nomina inuenire nouis rebus, & &longs;e­<lb/>ne&longs;cente lingua difficillimum e&longs;t. </s> | <s id="s.000021">Porrò nomina inuenire nouis rebus, & &longs;e­<lb/>ne&longs;cente lingua difficillimum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Et &longs;i inue­<lb/>nero, vt calumniam non &longs;ubeam eorum, <lb/>qui nuper de his &longs;crip&longs;erunt, iudicium ad­<lb/>iicere cogor. </s> | <s id="s.000022">Et &longs;i inue­<lb/>nero, vt calumniam non &longs;ubeam eorum, <lb/>qui nuper de his &longs;crip&longs;erunt, iudicium ad­<lb/>iicere cogor. </s> |
| | |
| <s>In reliquo, ne Oedipus ip&longs;e <lb/>Lectori &longs;atisfaciat. </s> | <s id="s.000023">In reliquo, ne Oedipus ip&longs;e <lb/>Lectori &longs;atisfaciat. </s> |
| | |
| <s>Itaque cùm rem ad­<lb/>modum laborio&longs;am aggre&longs;&longs;i &longs;imus, non ta­<lb/>men pro laboris magnitudine, operi ip&longs;i <lb/>præmij vice vtilitatis & gloriæ tantundem <lb/>accedet. </s> | <s id="s.000024">Itaque cùm rem ad­<lb/>modum laborio&longs;am aggre&longs;&longs;i &longs;imus, non ta­<lb/>men pro laboris magnitudine, operi ip&longs;i <lb/>præmij vice vtilitatis & gloriæ tantundem <lb/>accedet. </s> |
| | |
| <s>Erant & quædam præter hæc ab <lb/>antiquis non rectè tractata. </s> | <s id="s.000025">Erant & quædam præter hæc ab <lb/>antiquis non rectè tractata. </s> |
| | |
| <s>Sed in his non <lb/>laboro, cùm nulla &longs;it authoritas aduer&longs;us ex­<lb/>perimenta &longs;cribentibus. </s> | <s id="s.000026">Sed in his non <lb/>laboro, cùm nulla &longs;it authoritas aduer&longs;us ex­<lb/>perimenta &longs;cribentibus. </s> |
| | |
| <s>Ergo tot & tanta <lb/>&longs;unt difficultatis argumenta in hac tracta­<lb/>tione. </s> | <s id="s.000027">Ergo tot & tanta <lb/>&longs;unt difficultatis argumenta in hac tracta­<lb/>tione. </s> |
| | |
| <s>Sed vt ad rem ip&longs;am reuertar, quan­<lb/>quam ob&longs;cura tenuia &longs;int plerunque, & exi­<lb/>lia &longs;ubtilia, non tamen omnia neque &longs;em­<lb/>per. </s> | <s id="s.000028">Sed vt ad rem ip&longs;am reuertar, quan­<lb/>quam ob&longs;cura tenuia &longs;int plerunque, & exi­<lb/>lia &longs;ubtilia, non tamen omnia neque &longs;em­<lb/>per. </s> |
| | |
| <s>Quæ enim verborum vitio potiùs quàm <lb/>arte vlla ob&longs;cura &longs;unt atque implicata, ve­<lb/>lut nodi fortuitò in &longs;eip&longs;os redeuntes, tum <lb/>quæ &longs;en&longs;u tenuia videntur, haud tamen den­<lb/>&longs;a, hæc &longs;ubtilitatis nomen non merentur. <lb/></s> | <s id="s.000029">Quæ enim verborum vitio potiùs quàm <lb/>arte vlla ob&longs;cura &longs;unt atque implicata, ve­<lb/>lut nodi fortuitò in &longs;eip&longs;os redeuntes, tum <lb/>quæ &longs;en&longs;u tenuia videntur, haud tamen den­<lb/>&longs;a, hæc &longs;ubtilitatis nomen non merentur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Talia &longs;unt gracilia hominum crura ab ini­<lb/>tio praua nutritione, aliove ca&longs;u oblæ&longs;a. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000030">Talia &longs;unt gracilia hominum crura ab ini­<lb/>tio praua nutritione, aliove ca&longs;u oblæ&longs;a. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg1"/>Subtilitatis <lb/>definitio.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000031"><margin.target id="marg1"/>Subtilitatis <lb/>definitio.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg2"/>Difficultas <lb/>in opere <lb/>&longs;cribendo.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000032"><margin.target id="marg2"/>Difficultas <lb/>in opere <lb/>&longs;cribendo.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Con&longs;tat ergo &longs;ubtilitas in tribus &longs;ub&longs;tan­<lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>tiis, accidentibus, ac repræ&longs;entationibus. <lb/></s> | <s id="s.000033">Con&longs;tat ergo &longs;ubtilitas in tribus &longs;ub&longs;tan­<lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>tiis, accidentibus, ac repræ&longs;entationibus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Eorum enim quorum e&longs;t &longs;cientia aliqua, <lb/>quædam &longs;unt, quædam autem non, &longs;ed &longs;o­<lb/>lùm e&longs;&longs;e videntur. </s> | <s id="s.000034">Eorum enim quorum e&longs;t &longs;cientia aliqua, <lb/>quædam &longs;unt, quædam autem non, &longs;ed &longs;o­<lb/>lùm e&longs;&longs;e videntur. </s> |
| | |
| <s>Quæ videntur, alia qui­<lb/>dem nobis dormientibus, alia autem vigi­<lb/>lantibus alia per interiores &longs;en&longs;us, alia verò <lb/>per externos. </s> | <s id="s.000035">Quæ videntur, alia qui­<lb/>dem nobis dormientibus, alia autem vigi­<lb/>lantibus alia per interiores &longs;en&longs;us, alia verò <lb/>per externos. </s> |
| | |
| <s>Externi &longs;en&longs;us, quorum e&longs;t <lb/>ratio habenda, quatuor &longs;unt: tactus, vi&longs;us, <lb/>olfactus, auditus. </s> | <s id="s.000036">Externi &longs;en&longs;us, quorum e&longs;t <lb/>ratio habenda, quatuor &longs;unt: tactus, vi&longs;us, <lb/>olfactus, auditus. </s> |
| | |
| <s>Nam gu&longs;tus qua&longs;i con­<lb/>temnendus e&longs;&longs;e videtur. </s> | <s id="s.000037">Nam gu&longs;tus qua&longs;i con­<lb/>temnendus e&longs;&longs;e videtur. </s> |
| | |
| <s>Horum &longs;ingulis <lb/>quadrifariam repræ&longs;entatio contingit: vel <lb/>quia non percipiunt quæ percipere debent, <lb/>velut cùm caro acu citra dolorem perfora­<lb/>tur: vel quia percipiunt, quod non e&longs;t, vt <lb/>ec&longs;ta&longs;i ac &longs;omniis: vel aliter quàm &longs;int, vt <lb/>magnitudines aut colores: aut non &longs;imili <lb/>ratione, vt in imagine. </s> | <s id="s.000038">Horum &longs;ingulis <lb/>quadrifariam repræ&longs;entatio contingit: vel <lb/>quia non percipiunt quæ percipere debent, <lb/>velut cùm caro acu citra dolorem perfora­<lb/>tur: vel quia percipiunt, quod non e&longs;t, vt <lb/>ec&longs;ta&longs;i ac &longs;omniis: vel aliter quàm &longs;int, vt <lb/>magnitudines aut colores: aut non &longs;imili <lb/>ratione, vt in imagine. </s> |
| | |
| <s>Videntur rur&longs;us &longs;ub <lb/>hoc genere plura e&longs;&longs;e, &longs;ed non &longs;unt. </s> | <s id="s.000039">Videntur rur&longs;us &longs;ub <lb/>hoc genere plura e&longs;&longs;e, &longs;ed non &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Nam <lb/>oratio, auditus: pictura, &longs;culptura, vi&longs;us, &longs;pe­<lb/>cies imaginantis virtutis: &longs;criptura autem <lb/>vi&longs;u & auditu con&longs;tare videtur: vtraque au­<lb/>tem, tam &longs;criptura quàm oratio, auxilio in­<lb/>terioris &longs;en&longs;us con&longs;tant. </s> | <s id="s.000040">Nam <lb/>oratio, auditus: pictura, &longs;culptura, vi&longs;us, &longs;pe­<lb/>cies imaginantis virtutis: &longs;criptura autem <lb/>vi&longs;u & auditu con&longs;tare videtur: vtraque au­<lb/>tem, tam &longs;criptura quàm oratio, auxilio in­<lb/>terioris &longs;en&longs;us con&longs;tant. </s> |
| | |
| <s>Quæ autem &longs;unt, <lb/>alia quidem &longs;ub&longs;tantiæ, alia accidentia. </s> | <s id="s.000041">Quæ autem &longs;unt, <lb/>alia quidem &longs;ub&longs;tantiæ, alia accidentia. </s> |
| | |
| <s>Sub­<lb/>&longs;tantiarum aliæ quidem corporeæ, aliæ cor­<lb/>pore carent: atque hæ omnes immortales <lb/>atque incorruptibiles: carent enim contra­<lb/>rio, & in &longs;eip&longs;is &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> | <s id="s.000042">Sub­<lb/>&longs;tantiarum aliæ quidem corporeæ, aliæ cor­<lb/>pore carent: atque hæ omnes immortales <lb/>atque incorruptibiles: carent enim contra­<lb/>rio, & in &longs;eip&longs;is &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> |
| | |
| <s>Quæ igitur incor­<lb/>poreæ, aliæ quidem à nullis pendent, &longs;ed <lb/>aliorum &longs;unt cau&longs;æ, aliæ ab aliis. </s> | <s id="s.000043">Quæ igitur incor­<lb/>poreæ, aliæ quidem à nullis pendent, &longs;ed <lb/>aliorum &longs;unt cau&longs;æ, aliæ ab aliis. </s> |
| | |
| <s>Quæ à <lb/>nullis pendeat, vna tantùm e&longs;t, Deus opti­<lb/>mus atque immen&longs;us, cuius fabrica e&longs;t <lb/>vniuer&longs;um ip&longs;um. </s> | <s id="s.000044">Quæ à <lb/>nullis pendeat, vna tantùm e&longs;t, Deus opti­<lb/>mus atque immen&longs;us, cuius fabrica e&longs;t <lb/>vniuer&longs;um ip&longs;um. </s> |
| | |
| <s>De illius intellectu, &longs;a­<lb/>pientia ac pote&longs;tate bonitatéque, inde de <lb/>vniuer&longs;i ortu, extremo loco tanquam de <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>perfecti&longs;&longs;imo dicendum erit. </s> | <s id="s.000045">De illius intellectu, &longs;a­<lb/>pientia ac pote&longs;tate bonitatéque, inde de <lb/>vniuer&longs;i ortu, extremo loco tanquam de <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>perfecti&longs;&longs;imo dicendum erit. </s> |
| | |
| <s>Ad de vniuer&longs;i <lb/>ordine etiam ibidem erit con&longs;iderandum. <lb/></s> | <s id="s.000046">Ad de vniuer&longs;i <lb/>ordine etiam ibidem erit con&longs;iderandum. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam vniuer&longs;um ordine con&longs;tat: ip&longs;um verò <lb/>in tempore, aut in illo tempus. </s> | <s id="s.000047">Nam vniuer&longs;um ordine con&longs;tat: ip&longs;um verò <lb/>in tempore, aut in illo tempus. </s> |
| | |
| <s>Septem igi­<lb/>tur hæc vltimo in libro tractanda erunt. <pb xlink:href="016/01/007.jpg" pagenum="358"/>Quæ autem pendent ab aliis, & corpore ca­<lb/>rent, alia aliorum &longs;unt cau&longs;æ, alia nullius. <lb/></s> | <s id="s.000048">Septem igi­<lb/>tur hæc vltimo in libro tractanda erunt. <pb xlink:href="016/01/007.jpg" pagenum="358"/>Quæ autem pendent ab aliis, & corpore ca­<lb/>rent, alia aliorum &longs;unt cau&longs;æ, alia nullius. <lb/></s> |
| | |
| <s>Et quæ aliorum &longs;unt cau&longs;æ, vt perpetuò <lb/>cau&longs;æ &longs;int corporibus etiam immortalibus <lb/>annectuntur, vocantúrque &longs;ub&longs;tantiæ pri­<lb/>mæ. </s> | <s id="s.000049">Et quæ aliorum &longs;unt cau&longs;æ, vt perpetuò <lb/>cau&longs;æ &longs;int corporibus etiam immortalibus <lb/>annectuntur, vocantúrque &longs;ub&longs;tantiæ pri­<lb/>mæ. </s> |
| | |
| <s>Quatuor igitur in his &longs;pectanda erunt, <lb/>vt intelligunt, vt producunt, vt manent <lb/>(in æuo enim e&longs;&longs;e videntur<emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> vt mouent, at­<lb/>que corpori a&longs;&longs;i&longs;tunt. </s> | <s id="s.000050">Quatuor igitur in his &longs;pectanda erunt, <lb/>vt intelligunt, vt producunt, vt manent <lb/>(in æuo enim e&longs;&longs;e videntur<emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> vt mouent, at­<lb/>que corpori a&longs;&longs;i&longs;tunt. </s> |
| | |
| <s>Plurima verò in hoc <lb/>genere & in vltima tractatione ad libros de <lb/>æternitatis arcanis reiecta &longs;unt, quòd cùm <lb/>omnia hæc &longs;upra humanam mentem &longs;int <lb/>clariora, & quæ apertiùs demon&longs;trari pote­<lb/>rant, tùm generalia, tantùm huic negotio <lb/>pertinebant. </s> | <s id="s.000051">Plurima verò in hoc <lb/>genere & in vltima tractatione ad libros de <lb/>æternitatis arcanis reiecta &longs;unt, quòd cùm <lb/>omnia hæc &longs;upra humanam mentem &longs;int <lb/>clariora, & quæ apertiùs demon&longs;trari pote­<lb/>rant, tùm generalia, tantùm huic negotio <lb/>pertinebant. </s> |
| | |
| <s>Quæ verò immortalia & in­<lb/>corporea nullius erant cau&longs;a: mortali cor­<lb/>pori annexa fuêre. </s> | <s id="s.000052">Quæ verò immortalia & in­<lb/>corporea nullius erant cau&longs;a: mortali cor­<lb/>pori annexa fuêre. </s> |
| | |
| <s>Alia igitur horum ma­<lb/>nife&longs;ta, alia de quibus e&longs;t dubitatio. </s> | <s id="s.000053">Alia igitur horum ma­<lb/>nife&longs;ta, alia de quibus e&longs;t dubitatio. </s> |
| | |
| <s>Atque <lb/>illa &longs;i &longs;int præclara magis, dæmonas quidam <lb/>vocant, de quibus ante intelligentias tra­<lb/>ctabimus. </s> | <s id="s.000054">Atque <lb/>illa &longs;i &longs;int præclara magis, dæmonas quidam <lb/>vocant, de quibus ante intelligentias tra­<lb/>ctabimus. </s> |
| | |
| <s>Tum verò ante illud de xxiv. </s> | <s id="s.000055">Tum verò ante illud de xxiv. </s> |
| | |
| <s>ge­<lb/>neribus repræ&longs;entationum dictis, ob rei affi­<lb/>nitatem: plerique enim mirabilia &longs;unt, ad <lb/>hos veluti cau&longs;as referunt. </s> | <s id="s.000056">ge­<lb/>neribus repræ&longs;entationum dictis, ob rei affi­<lb/>nitatem: plerique enim mirabilia &longs;unt, ad <lb/>hos veluti cau&longs;as referunt. </s> |
| | |
| <s>Verùm cùm an <lb/>&longs;int, nondum liqueat naturam &longs;pectantibus, <lb/>de his tantùm, velut de probabilibus loque­<lb/>mur, initium ab effectibus, &longs;olúmque id <lb/>cum dubitatione &longs;umentes. </s> | <s id="s.000057">Verùm cùm an <lb/>&longs;int, nondum liqueat naturam &longs;pectantibus, <lb/>de his tantùm, velut de probabilibus loque­<lb/>mur, initium ab effectibus, &longs;olúmque id <lb/>cum dubitatione &longs;umentes. </s> |
| | |
| <s>At de intelle­<lb/>ctus immortalitate, illiú&longs;que &longs;eparatione, <lb/>aliàs dictum e&longs;t. </s> | <s id="s.000058">At de intelle­<lb/>ctus immortalitate, illiú&longs;que &longs;eparatione, <lb/>aliàs dictum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Reliquum e&longs;t igitur, vt de <lb/>propriis illius affectus loquamur. </s> | <s id="s.000059">Reliquum e&longs;t igitur, vt de <lb/>propriis illius affectus loquamur. </s> |
| | |
| <s>Sunt au­<lb/>tem artes, de quibus ante illa tractabimus, <lb/>tùm de rebus, quæ artibus ip&longs;is con&longs;tant. <lb/></s> | <s id="s.000060">Sunt au­<lb/>tem artes, de quibus ante illa tractabimus, <lb/>tùm de rebus, quæ artibus ip&longs;is con&longs;tant. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ante artes, de &longs;cientiis atque intellectu di­<lb/>cendum erit. </s> | <s id="s.000061">Ante artes, de &longs;cientiis atque intellectu di­<lb/>cendum erit. </s> |
| | |
| <s>Nam de Prudentia, in libris <lb/>de Sapientia di&longs;putauimus. </s> | <s id="s.000062">Nam de Prudentia, in libris <lb/>de Sapientia di&longs;putauimus. </s> |
| | |
| <s>At priùs de Ani­<lb/>ma & Intellectu dicendum erit, quoniam <lb/>non e&longs;t &longs;cientia, neque principiorum cogni­<lb/>tio ab&longs;que illis. </s> | <s id="s.000063">At priùs de Ani­<lb/>ma & Intellectu dicendum erit, quoniam <lb/>non e&longs;t &longs;cientia, neque principiorum cogni­<lb/>tio ab&longs;que illis. </s> |
| | |
| <s>Atque po&longs;t hæc de leuioris <lb/>cuiu&longs;dam generis &longs;ubtilitatibus &longs;eu inutili­<lb/>bus, quæ nec ad artem, quòd non confe­<lb/>rant: nec ad &longs;cientiam, quòd non demon­<lb/>&longs;trentur, referri queunt. </s> | <s id="s.000064">Atque po&longs;t hæc de leuioris <lb/>cuiu&longs;dam generis &longs;ubtilitatibus &longs;eu inutili­<lb/>bus, quæ nec ad artem, quòd non confe­<lb/>rant: nec ad &longs;cientiam, quòd non demon­<lb/>&longs;trentur, referri queunt. </s> |
| | |
| <s>Rur&longs;us, vt anima <lb/>corpori mortali annectitur, &longs;en&longs;us fiunt: <lb/>atque inde cùm &longs;en&longs;us non &longs;int, ni&longs;i etiam <lb/>&longs;en&longs;ibilia, tum verò &longs;en&longs;u &longs;en&longs;ibilia perci­<lb/>piente voluptas &longs;it, antea de his tribus di­<lb/>cendum erit, &longs;cilicet de &longs;en&longs;u, &longs;en&longs;ibilibus, <lb/>ac voluptate. </s> | <s id="s.000065">Rur&longs;us, vt anima <lb/>corpori mortali annectitur, &longs;en&longs;us fiunt: <lb/>atque inde cùm &longs;en&longs;us non &longs;int, ni&longs;i etiam <lb/>&longs;en&longs;ibilia, tum verò &longs;en&longs;u &longs;en&longs;ibilia perci­<lb/>piente voluptas &longs;it, antea de his tribus di­<lb/>cendum erit, &longs;cilicet de &longs;en&longs;u, &longs;en&longs;ibilibus, <lb/>ac voluptate. </s> |
| | |
| <s>Colores tamen ad luminis tra­<lb/>ctationem ob commodum reiicimus. </s> | <s id="s.000066">Colores tamen ad luminis tra­<lb/>ctationem ob commodum reiicimus. </s> |
| | |
| <s>Cor­<lb/>porearum verò &longs;ub&longs;tantiarum aliæ quidem <lb/>immortales, vt cœlum: aliæ corruptioni <lb/>obnoxiæ. </s> | <s id="s.000067">Cor­<lb/>porearum verò &longs;ub&longs;tantiarum aliæ quidem <lb/>immortales, vt cœlum: aliæ corruptioni <lb/>obnoxiæ. </s> |
| | |
| <s>Horum etiam quædam &longs;implices, <lb/>aliæ mixtæ. </s> | <s id="s.000068">Horum etiam quædam &longs;implices, <lb/>aliæ mixtæ. </s> |
| | |
| <s>Atque omnium horum &longs;unt <lb/>principia quædam, velut locus & motus, <lb/>& corporum repugnantia, & certa men&longs;u­<lb/>ra &longs;ub&longs;tantiæ: neque enim di&longs;&longs;olui pote&longs;t <lb/>corpus in incorporea, neque vacuum admit­<lb/>titur. </s> | <s id="s.000069">Atque omnium horum &longs;unt <lb/>principia quædam, velut locus & motus, <lb/>& corporum repugnantia, & certa men&longs;u­<lb/>ra &longs;ub&longs;tantiæ: neque enim di&longs;&longs;olui pote&longs;t <lb/>corpus in incorporea, neque vacuum admit­<lb/>titur. </s> |
| | |
| <s>Tum etiam forma e&longs;t principium, at­<lb/>que communis cum aliis tam generabilibus, <lb/>quàm ingenerabilibus corporibus. </s> | <s id="s.000070">Tum etiam forma e&longs;t principium, at­<lb/>que communis cum aliis tam generabilibus, <lb/>quàm ingenerabilibus corporibus. </s> |
| | |
| <s>Igitur de <lb/>omnibus his quinque, tum de materia, pri­<lb/>mo loco, atque in primo libro tractandum <lb/>erit. </s> | <s id="s.000071">Igitur de <lb/>omnibus his quinque, tum de materia, pri­<lb/>mo loco, atque in primo libro tractandum <lb/>erit. </s> |
| | |
| <s>Po&longs;t hæc de quatuor elementis <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> tot <lb/>enim exi&longs;timantur <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> inde de cœlo, pò&longs;t de <lb/>luce, lumine atque coloribus. </s> | <s id="s.000072">Po&longs;t hæc de quatuor elementis <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> tot <lb/>enim exi&longs;timantur <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> inde de cœlo, pò&longs;t de <lb/>luce, lumine atque coloribus. </s> |
| | |
| <s>Inde ad com­<lb/>po&longs;ita corpora de&longs;cendendum. </s> | <s id="s.000073">Inde ad com­<lb/>po&longs;ita corpora de&longs;cendendum. </s> |
| | |
| <s>Horum quæ­<lb/>dam perfecta, quædam imperfecta, de qui­<lb/>bus primò dicendum erit. </s> | <s id="s.000074">Horum quæ­<lb/>dam perfecta, quædam imperfecta, de qui­<lb/>bus primò dicendum erit. </s> |
| | |
| <s>Con&longs;tant hæc mi­<lb/>&longs;tione. </s> | <s id="s.000075">Con&longs;tant hæc mi­<lb/>&longs;tione. </s> |
| | |
| <s>De mi&longs;tione igitur quinto loco di­<lb/>cendum erit. </s> | <s id="s.000076">De mi&longs;tione igitur quinto loco di­<lb/>cendum erit. </s> |
| | |
| <s>Perfectorum autem corporum <lb/>& quæ viuunt, quædam vitam in &longs;eip&longs;is <lb/>habent, atque horum alia aqueæ &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, quæ Metalla vocantur: quædam ter­<lb/>reæ, quæ Lapides dicuntur: Cùm verò hæc <lb/>generatione & corruptione, & mutatione <lb/>qualitatum fiant, imprimis de metallis: de <lb/>mutatione qualitatum, quam barbari vo­<lb/>cant Altercationem, dicendum erit: pò&longs;t <lb/>de Lapidibus. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000077">Perfectorum autem corporum <lb/>& quæ viuunt, quædam vitam in &longs;eip&longs;is <lb/>habent, atque horum alia aqueæ &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, quæ Metalla vocantur: quædam ter­<lb/>reæ, quæ Lapides dicuntur: Cùm verò hæc <lb/>generatione & corruptione, & mutatione <lb/>qualitatum fiant, imprimis de metallis: de <lb/>mutatione qualitatum, quam barbari vo­<lb/>cant Altercationem, dicendum erit: pò&longs;t <lb/>de Lapidibus. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Eorum autem quæ vitam <lb/>aliundè trahunt, quædam motu carent, vt <lb/>arbores, & herbæ, de quibus octauo loco <lb/>dicendum e&longs;t: pò&longs;t de his quæ motu prædi­<lb/>ta &longs;unt, non tamen &longs;emine generantur. </s> | <s id="s.000078">Eorum autem quæ vitam <lb/>aliundè trahunt, quædam motu carent, vt <lb/>arbores, & herbæ, de quibus octauo loco <lb/>dicendum e&longs;t: pò&longs;t de his quæ motu prædi­<lb/>ta &longs;unt, non tamen &longs;emine generantur. </s> |
| | |
| <s>At <lb/>de generatione tali dicendum erit: &longs;icut in <lb/>decimo de Generatione, quæ &longs;emine in ani­<lb/>malibus fit. </s> | <s id="s.000079">At <lb/>de generatione tali dicendum erit: &longs;icut in <lb/>decimo de Generatione, quæ &longs;emine in ani­<lb/>malibus fit. </s> |
| | |
| <s>Atque hæc animalia intellectu <lb/>carent. </s> | <s id="s.000080">Atque hæc animalia intellectu <lb/>carent. </s> |
| | |
| <s>De corpore verò, quod &longs;ummam <lb/>perfectionem con&longs;ecutum e&longs;t, <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> illud autem <lb/>e&longs;t homo ) cur factum &longs;it, & de illius for­<lb/>ma atque actionibus dicendum erit. </s> | <s id="s.000081">De corpore verò, quod &longs;ummam <lb/>perfectionem con&longs;ecutum e&longs;t, <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> illud autem <lb/>e&longs;t homo ) cur factum &longs;it, & de illius for­<lb/>ma atque actionibus dicendum erit. </s> |
| | |
| <s>Duode­<lb/>cimus verò ea tractat de illo, quæ ad cor­<lb/>pus pertinent, atque hæc quatuor &longs;unt ge­<lb/>nerum: quædam enim aliis &longs;unt communia <lb/>animalibus, quædam propria: quædam &longs;unt <lb/>actiones ex &longs;ub&longs;tantiæ propria quadam na­<lb/>tura, quædam verò quæ ad illius manife­<lb/>&longs;tam &longs;tructuram referuntur. </s> | <s id="s.000082">Duode­<lb/>cimus verò ea tractat de illo, quæ ad cor­<lb/>pus pertinent, atque hæc quatuor &longs;unt ge­<lb/>nerum: quædam enim aliis &longs;unt communia <lb/>animalibus, quædam propria: quædam &longs;unt <lb/>actiones ex &longs;ub&longs;tantiæ propria quadam na­<lb/>tura, quædam verò quæ ad illius manife­<lb/>&longs;tam &longs;tructuram referuntur. </s> |
| | |
| <s>Iam verò & <lb/>quædam &longs;unt accidentia, de quibus dicen­<lb/>dum e&longs;t, velut grauitas, leuitas: hæc au­<lb/>tem in elementis, den&longs;itas, raritas, a&longs;pe­<lb/>ritas, lenitas, durities, mollities: atque <lb/>hæc in mi&longs;tis, communiáque, velut genitis <lb/>nitor, per&longs;picuitas, figuráque genitis &longs;o­<lb/>lùm. </s> | <s id="s.000083">Iam verò & <lb/>quædam &longs;unt accidentia, de quibus dicen­<lb/>dum e&longs;t, velut grauitas, leuitas: hæc au­<lb/>tem in elementis, den&longs;itas, raritas, a&longs;pe­<lb/>ritas, lenitas, durities, mollities: atque <lb/>hæc in mi&longs;tis, communiáque, velut genitis <lb/>nitor, per&longs;picuitas, figuráque genitis &longs;o­<lb/>lùm. </s> |
| | |
| <s>Quædam verò de aliis tantùm dicun­<lb/>tur, vt generatio, corruptio, nutritio, mu­<lb/>tatio, auctio, attractio, retentio, conco­<lb/>ctio, expul&longs;io. </s> | <s id="s.000084">Quædam verò de aliis tantùm dicun­<lb/>tur, vt generatio, corruptio, nutritio, mu­<lb/>tatio, auctio, attractio, retentio, conco­<lb/>ctio, expul&longs;io. </s> |
| | |
| <s>Subtilitas verò in omnibus <lb/>his, quorum genera numerauimus. </s> | <s id="s.000085">Subtilitas verò in omnibus <lb/>his, quorum genera numerauimus. </s> |
| | |
| <s>Quod <lb/>igitur tot &longs;int, de quibus tractandum e&longs;t, & <lb/>quòd plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int, tùm verò quæ <lb/>de illis demon&longs;tranda, & quo ordine, abun­<lb/>dè me explica&longs;&longs;e reor. </s> | <s id="s.000086">Quod <lb/>igitur tot &longs;int, de quibus tractandum e&longs;t, & <lb/>quòd plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int, tùm verò quæ <lb/>de illis demon&longs;tranda, & quo ordine, abun­<lb/>dè me explica&longs;&longs;e reor. </s> |
| | |
| <s>Vnde non leuis vti­<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>litas ex tanto labore, &longs;ed quanta vnquam <lb/>alia ex tractatione po&longs;&longs;it haberi, &longs;eu ad <lb/>vnum tantùm genus, &longs;eu ad plurima refe­<lb/>ratur. </s> | <s id="s.000087">Vnde non leuis vti­<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>litas ex tanto labore, &longs;ed quanta vnquam <lb/>alia ex tractatione po&longs;&longs;it haberi, &longs;eu ad <lb/>vnum tantùm genus, &longs;eu ad plurima refe­<lb/>ratur. </s> |
| | |
| <s>Primùm enim ad omnem naturæ co­<lb/>gnitionem confert, & ad difficilium rerum <lb/>&longs;cientiam, & ob&longs;curarum inuentionem, li­<lb/>bris quoque interpretandis omnibus aliqua <lb/>in parte auxiliatur. </s> | <s id="s.000088">Primùm enim ad omnem naturæ co­<lb/>gnitionem confert, & ad difficilium rerum <lb/>&longs;cientiam, & ob&longs;curarum inuentionem, li­<lb/>bris quoque interpretandis omnibus aliqua <lb/>in parte auxiliatur. </s> |
| | |
| <s>Artium vires docet, ac <lb/>noua quædam &longs;citu iucunda common&longs;trat, <lb/>tum ex his etiam, quæ ad comparandas di­<lb/>uitias, & opes non parùm momenti afferunt. <lb/></s> | <s id="s.000089">Artium vires docet, ac <lb/>noua quædam &longs;citu iucunda common&longs;trat, <lb/>tum ex his etiam, quæ ad comparandas di­<lb/>uitias, & opes non parùm momenti afferunt. <lb/></s> |
| | |
| <s>Decernit & circa antiquas, & non leues du­<lb/>bitationes, quid verum &longs;it, velut in chymi­<lb/>cis. </s> | <s id="s.000090">Decernit & circa antiquas, & non leues du­<lb/>bitationes, quid verum &longs;it, velut in chymi­<lb/>cis. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendit & prodigio&longs;a opera tùm natu­<lb/>ræ, tùm artis. </s> | <s id="s.000091">O&longs;tendit & prodigio&longs;a opera tùm natu­<lb/>ræ, tùm artis. </s> |
| | |
| <s>Reuocat & antiqua in v&longs;um <lb/>inuenta, quæ vetu&longs;tate, vel bellis gra­<lb/>ui&longs;&longs;imis excoluerunt. </s> | <s id="s.000092">Reuocat & antiqua in v&longs;um <lb/>inuenta, quæ vetu&longs;tate, vel bellis gra­<lb/>ui&longs;&longs;imis excoluerunt. </s> |
| | |
| <s>Et quæ &longs;en&longs;ibus ad­<lb/>miranda videntur, cur fiant, in omni­<lb/>bus edocet. </s> | <s id="s.000093">Et quæ &longs;en&longs;ibus ad­<lb/>miranda videntur, cur fiant, in omni­<lb/>bus edocet. </s> |
| | |
| <s>Iam verò propo&longs;itum rem ag­<lb/>grediamur. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000094">Iam verò propo&longs;itum rem ag­<lb/>grediamur. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg3"/>Subtilitas in <lb/>quib. </s> | <s id="s.000095"><margin.target id="marg3"/>Subtilitas in <lb/>quib. </s> |
| | |
| <s>&longs;it. <lb/></s> | <s id="s.000096">&longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quæ <expan abbr="tractã-da">tractan­<lb/>da</expan> &longs;int in <lb/>his libris.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000097">Quæ <expan abbr="tractã-da">tractan­<lb/>da</expan> &longs;int in <lb/>his libris.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg4"/>Ordo li­<lb/>brorum.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000098"><margin.target id="marg4"/>Ordo li­<lb/>brorum.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg5"/>Vtilitas.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000099"><margin.target id="marg5"/>Vtilitas.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Hylen e&longs;&longs;e, o&longs;tendit rerum ip&longs;arum per­<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>petua generatio, quæ &longs;emper ex aliquo fit <lb/>alio. </s> | <s id="s.000100">Hylen e&longs;&longs;e, o&longs;tendit rerum ip&longs;arum per­<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>petua generatio, quæ &longs;emper ex aliquo fit <lb/>alio. </s> |
| | |
| <s>Etenim frumenta ex terra & humore, <lb/>& animalia ex &longs;emine, & &longs;anguine, vel <lb/>ouis, & cinis ex lignis: nec quicquam tam <lb/>pu&longs;illum e&longs;t, quòd ex nullo fiat. </s> | <s id="s.000101">Etenim frumenta ex terra & humore, <lb/>& animalia ex &longs;emine, & &longs;anguine, vel <lb/>ouis, & cinis ex lignis: nec quicquam tam <lb/>pu&longs;illum e&longs;t, quòd ex nullo fiat. </s> |
| | |
| <s>Nec &longs;uffi­<lb/>cit, vt aliquid præ&longs;it, cùm non ex arundi-<pb xlink:href="016/01/008.jpg" pagenum="359"/>ne, aut &longs;tipula multus cinis fieri po&longs;&longs;it, ex <lb/>multa verò quercu paucus nunquam cinis <lb/>euadet. </s> | <s id="s.000102">Nec &longs;uffi­<lb/>cit, vt aliquid præ&longs;it, cùm non ex arundi-<pb xlink:href="016/01/008.jpg" pagenum="359"/>ne, aut &longs;tipula multus cinis fieri po&longs;&longs;it, ex <lb/>multa verò quercu paucus nunquam cinis <lb/>euadet. </s> |
| | |
| <s>Itaque aliquid in generatione om­<lb/>ni commune manet, quod materiam pri­<lb/>mam dicimus aut hylen. </s> | <s id="s.000103">Itaque aliquid in generatione om­<lb/>ni commune manet, quod materiam pri­<lb/>mam dicimus aut hylen. </s> |
| | |
| <s>Cùm enim aliquid <lb/>generatur ex alio, &longs;i forma perit (aliter enim <lb/>e&longs;&longs;et idem ac non e&longs;&longs;et) manente aliquo ma­<lb/>teriam illud e&longs;&longs;e, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> | <s id="s.000104">Cùm enim aliquid <lb/>generatur ex alio, &longs;i forma perit (aliter enim <lb/>e&longs;&longs;et idem ac non e&longs;&longs;et) manente aliquo ma­<lb/>teriam illud e&longs;&longs;e, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendit idem <lb/>corruptio, cùm nihil pror&longs;us dum corrum­<lb/>pitur, pereat. </s> | <s id="s.000105">O&longs;tendit idem <lb/>corruptio, cùm nihil pror&longs;us dum corrum­<lb/>pitur, pereat. </s> |
| | |
| <s>Nam malum putre&longs;cit, & in <lb/>vermes tran&longs;it: & ligna dum vruntur, in <lb/>cineres: & aquam in vapores calore ignis, <lb/>aut &longs;olis, vel fumum permutatur. </s> | <s id="s.000106">Nam malum putre&longs;cit, & in <lb/>vermes tran&longs;it: & ligna dum vruntur, in <lb/>cineres: & aquam in vapores calore ignis, <lb/>aut &longs;olis, vel fumum permutatur. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t au­<lb/>tem vapor & fumus aliquid: nam & homi­<lb/>nem &longs;uffocat, & &longs;i colligatur, denuò tran­<lb/>&longs;it in guttas aquæ. </s> | <s id="s.000107">E&longs;t au­<lb/>tem vapor & fumus aliquid: nam & homi­<lb/>nem &longs;uffocat, & &longs;i colligatur, denuò tran­<lb/>&longs;it in guttas aquæ. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur <lb/>aliquid e&longs;&longs;e in rerum natura &longs;ub forma lati­<lb/>tans, quod nec per generationem fit, nec <lb/>corruptione ip&longs;a interit: atque hoc ip&longs;um <lb/>vt primum quoddam, & quod multis &longs;ub­<lb/>iicitur formis, materiam primam vocare <lb/>&longs;olemus ingenitam, & nunquam interitu­<lb/>ram. </s> | <s id="s.000108">Manife&longs;tum e&longs;t igitur <lb/>aliquid e&longs;&longs;e in rerum natura &longs;ub forma lati­<lb/>tans, quod nec per generationem fit, nec <lb/>corruptione ip&longs;a interit: atque hoc ip&longs;um <lb/>vt primum quoddam, & quod multis &longs;ub­<lb/>iicitur formis, materiam primam vocare <lb/>&longs;olemus ingenitam, & nunquam interitu­<lb/>ram. </s> |
| | |
| <s>Manet autem atque e&longs;t: quod enim <lb/>manet e&longs;t. </s> | <s id="s.000109">Manet autem atque e&longs;t: quod enim <lb/>manet e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Materia igitur actu e&longs;t talis, qua­<lb/>lem de&longs;crip&longs;imus: verùm formis compara­<lb/>ta, potentia e&longs;t: illas enim &longs;u&longs;cipere pote&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.000110">Materia igitur actu e&longs;t talis, qua­<lb/>lem de&longs;crip&longs;imus: verùm formis compara­<lb/>ta, potentia e&longs;t: illas enim &longs;u&longs;cipere pote&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ad formam igitur comparata materia, po­<lb/>tentia e&longs;t, in &longs;eip&longs;a verò actu. </s> | <s id="s.000111">Ad formam igitur comparata materia, po­<lb/>tentia e&longs;t, in &longs;eip&longs;a verò actu. </s> |
| | |
| <s>Quemadmo­<lb/>dum fœtus cùm nondum perfectus e&longs;t, in­<lb/>fans potentia e&longs;t, &longs;ed talis, qualis fœtus actu <lb/>e&longs;t: e&longs;t enim hoc quidem &longs;ic delineatum com­<lb/>mi&longs;tum, ac tale quale videtur. </s> | <s id="s.000112">Quemadmo­<lb/>dum fœtus cùm nondum perfectus e&longs;t, in­<lb/>fans potentia e&longs;t, &longs;ed talis, qualis fœtus actu <lb/>e&longs;t: e&longs;t enim hoc quidem &longs;ic delineatum com­<lb/>mi&longs;tum, ac tale quale videtur. </s> |
| | |
| <s>Cùm autem <lb/>ad formam infantis comparatur, potentia <lb/>e&longs;&longs;e dicitur: nam &longs;i actu e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;et infans <lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>iam, non autem fœtus. </s> | <s id="s.000113">Cùm autem <lb/>ad formam infantis comparatur, potentia <lb/>e&longs;&longs;e dicitur: nam &longs;i actu e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;et infans <lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>iam, non autem fœtus. </s> |
| | |
| <s>Materia igitur pri­<lb/>ma actu e&longs;t, atque ( vt ita dicam ) imminu­<lb/>to: ad formas comparata, potentia e&longs;t: nam <lb/>ni&longs;i potentia ad illas e&longs;&longs;et, eas nunquam <lb/>&longs;u&longs;ciperet: neque enim ex lapide homo fit, <lb/>quia lapis ad hominis formam &longs;u&longs;cipiendam <lb/>potentiam non habet. </s> | <s id="s.000114">Materia igitur pri­<lb/>ma actu e&longs;t, atque ( vt ita dicam ) imminu­<lb/>to: ad formas comparata, potentia e&longs;t: nam <lb/>ni&longs;i potentia ad illas e&longs;&longs;et, eas nunquam <lb/>&longs;u&longs;ciperet: neque enim ex lapide homo fit, <lb/>quia lapis ad hominis formam &longs;u&longs;cipiendam <lb/>potentiam non habet. </s> |
| | |
| <s>Complexa verò à for­<lb/>ma, cui tunc &longs;ubiacet, actum con&longs;equitur <lb/>perfectiorem, non tamen perfectum: actus <lb/>enim perfectus e&longs;t, qui potentia omninò <lb/>caret. </s> | <s id="s.000115">Complexa verò à for­<lb/>ma, cui tunc &longs;ubiacet, actum con&longs;equitur <lb/>perfectiorem, non tamen perfectum: actus <lb/>enim perfectus e&longs;t, qui potentia omninò <lb/>caret. </s> |
| | |
| <s>Dicemus igitur ficus materiam per <lb/>&longs;e con&longs;ideratam actu e&longs;&longs;e, &longs;ed tenui admo­<lb/>dum: vt verò ad alienas formas compara­<lb/>tur, potentia quidem ad illas: vt autem pro­<lb/>priè ficus formæ &longs;ubiacet, actu con&longs;i&longs;tere. <lb/></s> | <s id="s.000116">Dicemus igitur ficus materiam per <lb/>&longs;e con&longs;ideratam actu e&longs;&longs;e, &longs;ed tenui admo­<lb/>dum: vt verò ad alienas formas compara­<lb/>tur, potentia quidem ad illas: vt autem pro­<lb/>priè ficus formæ &longs;ubiacet, actu con&longs;i&longs;tere. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed nec materia prima omnibus e&longs;t &longs;poliata <lb/>rebus: cùm enim <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dixi ) neque ex pugil­<lb/>lo paleæ, ferri pugillus ob materiæ paucita­<lb/>tem, nec rur&longs;us ex ferri pugillo, paleæ pu­<lb/>gillus ob illius redundantiam, &longs;equitur <lb/>vt materia prima quantitatem quandam <lb/>retineat, quam indefinitam vocamus. </s> | <s id="s.000117">Sed nec materia prima omnibus e&longs;t &longs;poliata <lb/>rebus: cùm enim <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dixi ) neque ex pugil­<lb/>lo paleæ, ferri pugillus ob materiæ paucita­<lb/>tem, nec rur&longs;us ex ferri pugillo, paleæ pu­<lb/>gillus ob illius redundantiam, &longs;equitur <lb/>vt materia prima quantitatem quandam <lb/>retineat, quam indefinitam vocamus. </s> |
| | |
| <s>Nam­<lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>que non &longs;ibi certos de&longs;cribit limites, cùm <lb/>modò &longs;ub forma maius complendo &longs;pa­<lb/>tium, modò minùs latitet. </s> | <s id="s.000118">Nam­<lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>que non &longs;ibi certos de&longs;cribit limites, cùm <lb/>modò &longs;ub forma maius complendo &longs;pa­<lb/>tium, modò minùs latitet. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i ex terra <lb/>ignis fiat, ampliorem occupat locum: qua­<lb/>re materia illa prior, quæ minori &longs;ubiicie­<lb/>batur quantitati, mutatione formæ maio­<lb/>rem locum impleuit. </s> | <s id="s.000119">Nam &longs;i ex terra <lb/>ignis fiat, ampliorem occupat locum: qua­<lb/>re materia illa prior, quæ minori &longs;ubiicie­<lb/>batur quantitati, mutatione formæ maio­<lb/>rem locum impleuit. </s> |
| | |
| <s>Circum&longs;criptos tamen <lb/>habet limites magnitudinis ac paruitatis, <lb/>intra quos ceu quidam Proteus infinitos ma­<lb/>gnitudinis tèrminos &longs;ubit. </s> | <s id="s.000120">Circum&longs;criptos tamen <lb/>habet limites magnitudinis ac paruitatis, <lb/>intra quos ceu quidam Proteus infinitos ma­<lb/>gnitudinis tèrminos &longs;ubit. </s> |
| | |
| <s>Quúmque hæc <lb/>quantitatis certa determinatio illi actu in­<lb/>hæreat, quid mirum e&longs;t ip&longs;am materiam pri­<lb/>mam, propter quam magnitudo ip&longs;a e&longs;t <lb/>con&longs;tituta, actu e&longs;&longs;e, ac &longs;ub&longs;i&longs;tere? </s> | <s id="s.000121">Quúmque hæc <lb/>quantitatis certa determinatio illi actu in­<lb/>hæreat, quid mirum e&longs;t ip&longs;am materiam pri­<lb/>mam, propter quam magnitudo ip&longs;a e&longs;t <lb/>con&longs;tituta, actu e&longs;&longs;e, ac &longs;ub&longs;i&longs;tere? </s> |
| | |
| <s>ob&longs;cu­<lb/>riùs hæc quidem ab aliis dicta &longs;unt, non &longs;o­<lb/>lùm ob rei ip&longs;ius &longs;ubtilitatem, &longs;ed quòd ple­<lb/>rique dum quæ non perfectè a&longs;&longs;equebantur, <lb/>&longs;cribere vellent, &longs;ermonibus non tantùm <lb/>ob&longs;curius, &longs;ed etiam ambiguis tractationem <lb/>ip&longs;am inuoluunt. </s> | <s id="s.000122">ob&longs;cu­<lb/>riùs hæc quidem ab aliis dicta &longs;unt, non &longs;o­<lb/>lùm ob rei ip&longs;ius &longs;ubtilitatem, &longs;ed quòd ple­<lb/>rique dum quæ non perfectè a&longs;&longs;equebantur, <lb/>&longs;cribere vellent, &longs;ermonibus non tantùm <lb/>ob&longs;curius, &longs;ed etiam ambiguis tractationem <lb/>ip&longs;am inuoluunt. </s> |
| | |
| <s>Porrò ad materiæ &longs;cien­<lb/>tiam, imò e&longs;&longs;entiam &longs;equitur, vt cùm for­<lb/>mas ip&longs;as aduenientes impedimus, prior re­<lb/>maneat: atque eo modo aqua frigida in &longs;an­<lb/>guineis temperantiam con&longs;eruat, bilis pro­<lb/>hibendo generationem. </s> | <s id="s.000123">Porrò ad materiæ &longs;cien­<lb/>tiam, imò e&longs;&longs;entiam &longs;equitur, vt cùm for­<lb/>mas ip&longs;as aduenientes impedimus, prior re­<lb/>maneat: atque eo modo aqua frigida in &longs;an­<lb/>guineis temperantiam con&longs;eruat, bilis pro­<lb/>hibendo generationem. </s> |
| | |
| <s>Etenim cùm nece&longs;­<lb/>&longs;e &longs;it materiam primam &longs;emper &longs;ub aliqua <lb/>iacere forma, &longs;i &longs;ub&longs;equens impediatur ar­<lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>te, vel ca&longs;u, priorem formam manere ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t. </s> | <s id="s.000124">Etenim cùm nece&longs;­<lb/>&longs;e &longs;it materiam primam &longs;emper &longs;ub aliqua <lb/>iacere forma, &longs;i &longs;ub&longs;equens impediatur ar­<lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>te, vel ca&longs;u, priorem formam manere ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Inde igitur tota præ&longs;eruandi me­<lb/>thodus ortum habuit. </s> | <s id="s.000125">Inde igitur tota præ&longs;eruandi me­<lb/>thodus ortum habuit. </s> |
| | |
| <s>Similiter & in tran&longs;­<lb/>mutationibus par materiæ quantitas requi­<lb/>renda fuit, cùm maior aut minor oportuna <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;it. </s> | <s id="s.000126">Similiter & in tran&longs;­<lb/>mutationibus par materiæ quantitas requi­<lb/>renda fuit, cùm maior aut minor oportuna <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;it. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> ea ratione ex con&longs;imili­<lb/>bus con&longs;imilia magis fiunt, quàm ex di&longs;&longs;imi­<lb/>libus. </s> | <s id="s.000127"><expan abbr="Atq;">Atque</expan> ea ratione ex con&longs;imili­<lb/>bus con&longs;imilia magis fiunt, quàm ex di&longs;&longs;imi­<lb/>libus. </s> |
| | |
| <s>Rur&longs;us rari ac den&longs;i ratio à materiæ <lb/>multitudine, aut paucitate &longs;umpta e&longs;t: ve­<lb/>rùm de his inferiùs dicemus. </s> | <s id="s.000128">Rur&longs;us rari ac den&longs;i ratio à materiæ <lb/>multitudine, aut paucitate &longs;umpta e&longs;t: ve­<lb/>rùm de his inferiùs dicemus. </s> |
| | |
| <s>Cùm itaque <lb/>materia ab initio tota fui&longs;&longs;et, imple&longs;&longs;étque <lb/>hoc concauum orbis, nec po&longs;&longs;et finiri, va­<lb/>cuum e&longs;&longs;e non poterat: nam vacuo aucto, <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>materiam tolli nece&longs;&longs;e erat. </s> | <s id="s.000129">Cùm itaque <lb/>materia ab initio tota fui&longs;&longs;et, imple&longs;&longs;étque <lb/>hoc concauum orbis, nec po&longs;&longs;et finiri, va­<lb/>cuum e&longs;&longs;e non poterat: nam vacuo aucto, <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>materiam tolli nece&longs;&longs;e erat. </s> |
| | |
| <s>Multa etiam <lb/>erant, quæ vacuum e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e demon­<lb/>&longs;trabant, et&longs;i Heron in &longs;piritualibus illud <lb/>e&longs;&longs;e o&longs;tendere nitatur: verùm non e&longs;t &longs;a­<lb/>pientis omnia ab&longs;urda refellere: nec no&longs;tri <lb/>multò minùs in&longs;tituti, quæ ab euidentibus <lb/>rationibus po&longs;&longs;unt demon&longs;trari, ob&longs;curiori­<lb/>bus argumentis pro&longs;equi. </s> | <s id="s.000130">Multa etiam <lb/>erant, quæ vacuum e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e demon­<lb/>&longs;trabant, et&longs;i Heron in &longs;piritualibus illud <lb/>e&longs;&longs;e o&longs;tendere nitatur: verùm non e&longs;t &longs;a­<lb/>pientis omnia ab&longs;urda refellere: nec no&longs;tri <lb/>multò minùs in&longs;tituti, quæ ab euidentibus <lb/>rationibus po&longs;&longs;unt demon&longs;trari, ob&longs;curiori­<lb/>bus argumentis pro&longs;equi. </s> |
| | |
| <s>Quòd igitur va­<lb/>cuum non &longs;it, folles o&longs;tendunt occlu&longs;i, qui <lb/>&longs;i nimium di&longs;tendantur ac violenter fran­<lb/>guntur: nam locus capacior factus, cùm <lb/>nec aëre impleri po&longs;&longs;it, tantam tenuitatem <lb/>non admittente, nec vacuum dari queat, &longs;u­<lb/>pere&longs;t tertium vt folles ip&longs;i di&longs;rumpantur. <lb/></s> | <s id="s.000131">Quòd igitur va­<lb/>cuum non &longs;it, folles o&longs;tendunt occlu&longs;i, qui <lb/>&longs;i nimium di&longs;tendantur ac violenter fran­<lb/>guntur: nam locus capacior factus, cùm <lb/>nec aëre impleri po&longs;&longs;it, tantam tenuitatem <lb/>non admittente, nec vacuum dari queat, &longs;u­<lb/>pere&longs;t tertium vt folles ip&longs;i di&longs;rumpantur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Huius igitur vacui nece&longs;&longs;itate aqua a&longs;cen­<lb/>dit, dum per canalem &longs;ugimus, pronáque de­<lb/>&longs;cendit, hauriens &longs;itulam ex vrceolo. </s> | <s id="s.000132">Huius igitur vacui nece&longs;&longs;itate aqua a&longs;cen­<lb/>dit, dum per canalem &longs;ugimus, pronáque de­<lb/>&longs;cendit, hauriens &longs;itulam ex vrceolo. </s> |
| | |
| <s>Hæc <lb/>autem infrà demon&longs;trabuntur. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000133">Hæc <lb/>autem infrà demon&longs;trabuntur. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg6"/>Materiam <lb/>primam e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000134"><margin.target id="marg6"/>Materiam <lb/>primam e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg7"/>Materiam <lb/>primam <lb/>actu e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000135"><margin.target id="marg7"/>Materiam <lb/>primam <lb/>actu e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg8"/>Materiam <lb/>primam <lb/>quandam <lb/>retinere.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000136"><margin.target id="marg8"/>Materiam <lb/>primam <lb/>quandam <lb/>retinere.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg9"/>Præ&longs;eruandi <lb/>methodus <lb/>vnde ortum <lb/>habuerit.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000137"><margin.target id="marg9"/>Præ&longs;eruandi <lb/>methodus <lb/>vnde ortum <lb/>habuerit.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg10"/>Vacuum non <lb/>e&longs;&longs;e.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000138"><margin.target id="marg10"/>Vacuum non <lb/>e&longs;&longs;e.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Hac ratione lucerna mirabilis excogitata <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>e&longs;t, turris formâ vndequaque conclu&longs;a, &longs;o­<lb/>lóque foramine D, contenta, per quod <lb/>oleum ip&longs;um infunditur, donec tota implea­<lb/>tur. </s> | <s id="s.000139">Hac ratione lucerna mirabilis excogitata <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>e&longs;t, turris formâ vndequaque conclu&longs;a, &longs;o­<lb/>lóque foramine D, contenta, per quod <lb/>oleum ip&longs;um infunditur, donec tota implea­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Solida e&longs;t ex &longs;tanno, cúmque conuer­<lb/>titur, vt nunc iacet, oleum effundi per D, <lb/>non pote&longs;t.</s> | <s id="s.000140">Solida e&longs;t ex &longs;tanno, cúmque conuer­<lb/>titur, vt nunc iacet, oleum effundi per D, <lb/>non pote&longs;t.</s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i effunderetur, quod e&longs;t <lb/>in C, de&longs;cenderet grauis & vacui ratione ad <lb/>D: & quod e&longs;&longs;et in B, ad C: & quod e&longs;&longs;et <lb/>in A: ad B: igitur vacuum in A, relinque­<lb/>retur. </s> | <s id="s.000141">Nam &longs;i effunderetur, quod e&longs;t <lb/>in C, de&longs;cenderet grauis & vacui ratione ad <lb/>D: & quod e&longs;&longs;et in B, ad C: & quod e&longs;&longs;et <lb/>in A: ad B: igitur vacuum in A, relinque­<lb/>retur. </s> |
| | |
| <s>Ne igitur vacuum in A, relinquatur, <lb/><figure id="id.016.01.008.1.jpg" xlink:href="016/01/008/1.jpg"/><lb/>manet: quare etiam in B, oleum, & in C <lb/>& in D: nihil ergo effunditur. </s> | <s id="s.000142">Ne igitur vacuum in A, relinquatur, <lb/><figure id="id.016.01.008.1.jpg" xlink:href="016/01/008/1.jpg"/><lb/>manet: quare etiam in B, oleum, & in C <lb/>& in D: nihil ergo effunditur. </s> |
| | |
| <s>Sed quonam <lb/>pacto igitur dum accen&longs;o ellychnio in F, <lb/>oleum con&longs;umitur, per E, canalem ex ip&longs;o <lb/>D, exire pote&longs;t, itaque ad vacui rationem <pb xlink:href="016/01/009.jpg" pagenum="360"/>rur&longs;us peruenire videtur nece&longs;&longs;arium? </s> | <s id="s.000143">Sed quonam <lb/>pacto igitur dum accen&longs;o ellychnio in F, <lb/>oleum con&longs;umitur, per E, canalem ex ip&longs;o <lb/>D, exire pote&longs;t, itaque ad vacui rationem <pb xlink:href="016/01/009.jpg" pagenum="360"/>rur&longs;us peruenire videtur nece&longs;&longs;arium? </s> |
| | |
| <s>Siue <lb/>enim trahatur caloris vi, &longs;eu &longs;pontè de&longs;cen­<lb/>dat oleum, quantum ad vacui rationem at­<lb/>tinet, nihil intere&longs;&longs;e videtur. </s> | <s id="s.000144">Siue <lb/>enim trahatur caloris vi, &longs;eu &longs;pontè de&longs;cen­<lb/>dat oleum, quantum ad vacui rationem at­<lb/>tinet, nihil intere&longs;&longs;e videtur. </s> |
| | |
| <s>Attamen ex­<lb/>perimentum edocet, ardere quidem lucer­<lb/>nam, & &longs;ic &longs;en&longs;im vacuam reddi: &longs;pontè <lb/>autem oleum nequaquam de&longs;cendere. </s> | <s id="s.000145">Attamen ex­<lb/>perimentum edocet, ardere quidem lucer­<lb/>nam, & &longs;ic &longs;en&longs;im vacuam reddi: &longs;pontè <lb/>autem oleum nequaquam de&longs;cendere. </s> |
| | |
| <s>Cau­<lb/>&longs;a igitur e&longs;t, quòd ignis calefaciendo rariùs <lb/>ac tenuiùs efficit oleum: id rarius factum <lb/>intume&longs;cit, & per D, foramen exuberat, <lb/>leui&longs;&longs;imáque eius pars interim a&longs;cendit ad <lb/>&longs;ummum lucernæ, vbi A, &longs;crip&longs;imus: quæ <lb/>cum multo aëre referta &longs;it, locum aëre com­<lb/>plet, ac &longs;ic &longs;en&longs;im augetur, dum <expan abbr="oleũ">oleum</expan> effundi­<lb/>tur. </s> | <s id="s.000146">Cau­<lb/>&longs;a igitur e&longs;t, quòd ignis calefaciendo rariùs <lb/>ac tenuiùs efficit oleum: id rarius factum <lb/>intume&longs;cit, & per D, foramen exuberat, <lb/>leui&longs;&longs;imáque eius pars interim a&longs;cendit ad <lb/>&longs;ummum lucernæ, vbi A, &longs;crip&longs;imus: quæ <lb/>cum multo aëre referta &longs;it, locum aëre com­<lb/>plet, ac &longs;ic &longs;en&longs;im augetur, dum <expan abbr="oleũ">oleum</expan> effundi­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Quamobrem & illud diligenter cauere <lb/>nece&longs;&longs;arium e&longs;t, ne canalis D E F, iu&longs;to bre­<lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>uior &longs;it, aut ellychnium in F, maius: nam <lb/>vtroque modo oleum nimio calore celeriùs <lb/>intume&longs;cit, adeò vt effundatur. </s> | <s id="s.000147">Quamobrem & illud diligenter cauere <lb/>nece&longs;&longs;arium e&longs;t, ne canalis D E F, iu&longs;to bre­<lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>uior &longs;it, aut ellychnium in F, maius: nam <lb/>vtroque modo oleum nimio calore celeriùs <lb/>intume&longs;cit, adeò vt effundatur. </s> |
| | |
| <s>Hac ratione <lb/>excogitarunt Athenien&longs;es lucernam ante <lb/>Mineruæ &longs;imulachrum, quæ toto anno ar­<lb/>deret. </s> | <s id="s.000148">Hac ratione <lb/>excogitarunt Athenien&longs;es lucernam ante <lb/>Mineruæ &longs;imulachrum, quæ toto anno ar­<lb/>deret. </s> |
| | |
| <s>Nam A B C D, &longs;patium auctum erat <lb/>iuxta multitudinem dierum anni: commo­<lb/>diùs for&longs;an fuerit, &longs;i &longs;ubere craticulæ ferreæ <lb/>&longs;u&longs;tententur. </s> | <s id="s.000149">Nam A B C D, &longs;patium auctum erat <lb/>iuxta multitudinem dierum anni: commo­<lb/>diùs for&longs;an fuerit, &longs;i &longs;ubere craticulæ ferreæ <lb/>&longs;u&longs;tententur. </s> |
| | |
| <s>Ideóque in va&longs;e maximo <lb/>oleum effu&longs;um, per&longs;euerante flamma el­<lb/>lychnij &longs;ufficiet in totum annum. </s> | <s id="s.000150">Ideóque in va&longs;e maximo <lb/>oleum effu&longs;um, per&longs;euerante flamma el­<lb/>lychnij &longs;ufficiet in totum annum. </s> |
| | |
| <s>Vt verò <lb/>per&longs;eueret flamma, ellychnium comburi non <lb/>debet. </s> | <s id="s.000151">Vt verò <lb/>per&longs;eueret flamma, ellychnium comburi non <lb/>debet. </s> |
| | |
| <s>Tale fit è ligno Carpa&longs;io, hoc enim <lb/>non vritur: aut, vt inferiùs docebimus, è la­<lb/>pidum cru&longs;tarum filis. <lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000152">Tale fit è ligno Carpa&longs;io, hoc enim <lb/>non vritur: aut, vt inferiùs docebimus, è la­<lb/>pidum cru&longs;tarum filis. <lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg11"/>Lucerna mi­<lb/>rabilis.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000153"><margin.target id="marg11"/>Lucerna mi­<lb/>rabilis.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg12"/>Lucernatoto <lb/>anno <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan>.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000154"><margin.target id="marg12"/>Lucernatoto <lb/>anno <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan>.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg13"/>Vbique tria <lb/>&longs;unt, mate­<lb/>ria, forma <lb/>& anima.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000155"><margin.target id="marg13"/>Vbique tria <lb/>&longs;unt, mate­<lb/>ria, forma <lb/>& anima.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Materia igitur vbique e&longs;t, illa verò &longs;ine <lb/>forma e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quare & formam vbi­<lb/>que e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ed & animam quan­<lb/>dam, &longs;eu quòd vbique fiat generatio, &longs;eu <lb/>quod magis ad præ&longs;entem attinet tractatio­<lb/>nem, in quocunque corpore, cùm extra lo­<lb/>cum &longs;uum fuerit, motus principium e&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> | <s id="s.000156">Materia igitur vbique e&longs;t, illa verò &longs;ine <lb/>forma e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quare & formam vbi­<lb/>que e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ed & animam quan­<lb/>dam, &longs;eu quòd vbique fiat generatio, &longs;eu <lb/>quod magis ad præ&longs;entem attinet tractatio­<lb/>nem, in quocunque corpore, cùm extra lo­<lb/>cum &longs;uum fuerit, motus principium e&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> |
| | |
| <s>At motus non ab anima, &longs;ed à na­<lb/>tura e&longs;t. </s> | <s id="s.000157">At motus non ab anima, &longs;ed à na­<lb/>tura e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Mea nihil intere&longs;t, modò ( quod ad <lb/>præ&longs;entem mihi &longs;olùm tractationem nece&longs;­<lb/>&longs;arium e&longs;t ) fatearis principium e&longs;&longs;e quod­<lb/>dam motus: nam de anima, an omnis natu­<lb/>ra anima &longs;it po&longs;teriùs con&longs;iderandum. </s> | <s id="s.000158">Mea nihil intere&longs;t, modò ( quod ad <lb/>præ&longs;entem mihi &longs;olùm tractationem nece&longs;­<lb/>&longs;arium e&longs;t ) fatearis principium e&longs;&longs;e quod­<lb/>dam motus: nam de anima, an omnis natu­<lb/>ra anima &longs;it po&longs;teriùs con&longs;iderandum. </s> |
| | |
| <s>Nunc <lb/>&longs;atis &longs;it, cùm mi&longs;ta omnia &longs;int corporea aut <lb/>&longs;implicia, quædam ex his vt leuia &longs;ursùm, <lb/>alia deorsùm ferri vt grauia: neque verò <lb/>impelluntur: nam violenter ad propria re­<lb/>mearent: nec trahuntur: locus enim acci­<lb/>dens e&longs;t, & elementum ip&longs;um non trahit <lb/>vbique: vt cùm aqua &longs;ursùm fuerit. </s> | <s id="s.000159">Nunc <lb/>&longs;atis &longs;it, cùm mi&longs;ta omnia &longs;int corporea aut <lb/>&longs;implicia, quædam ex his vt leuia &longs;ursùm, <lb/>alia deorsùm ferri vt grauia: neque verò <lb/>impelluntur: nam violenter ad propria re­<lb/>mearent: nec trahuntur: locus enim acci­<lb/>dens e&longs;t, & elementum ip&longs;um non trahit <lb/>vbique: vt cùm aqua &longs;ursùm fuerit. </s> |
| | |
| <s>Inti­<lb/>mum igitur e&longs;t, quo mouetur elementum, <lb/>aut ab elemento mixtum. </s> | <s id="s.000160">Inti­<lb/>mum igitur e&longs;t, quo mouetur elementum, <lb/>aut ab elemento mixtum. </s> |
| | |
| <s>Dico etenim mix­<lb/>tum, vt lapidem, à terra, quæ in ip&longs;o e&longs;t <lb/>deorsùm moueri, aut aqua. </s> | <s id="s.000161">Dico etenim mix­<lb/>tum, vt lapidem, à terra, quæ in ip&longs;o e&longs;t <lb/>deorsùm moueri, aut aqua. </s> |
| | |
| <s>Siquidem mix­<lb/>ta & ip&longs;a ab elemento, aut elementis, quæ <lb/>in ip&longs;is dominantur, moueri &longs;olent. </s> | <s id="s.000162">Siquidem mix­<lb/>ta & ip&longs;a ab elemento, aut elementis, quæ <lb/>in ip&longs;is dominantur, moueri &longs;olent. </s> |
| | |
| <s>Cùm <lb/>verò corpora ip&longs;a eiu&longs;dem non fuerint ge­<lb/>neris, eodem in loco e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt: nam </s></p><p type="main"> | <s id="s.000163">Cùm <lb/>verò corpora ip&longs;a eiu&longs;dem non fuerint ge­<lb/>neris, eodem in loco e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt: nam </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>materia illa duas haberet &longs;imul formas. </s> | <s id="s.000164"><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>materia illa duas haberet &longs;imul formas. </s> |
| | |
| <s>Plus <lb/>verò e&longs;&longs;e ac minùs de eodem corpore, o&longs;ten­<lb/>dunt oua vitrea, quæ cùm exuguntur, ex par­<lb/>uulo foramine aquam trahunt: nam aër ille <lb/>rarior factus ob attractionem denuò cogi­<lb/>tur, occupátque minorem locum quàm priùs, <lb/>atque &longs;ic ne vacuum detur, aquam ad &longs;e <lb/>trahit. </s> | <s id="s.000165">Plus <lb/>verò e&longs;&longs;e ac minùs de eodem corpore, o&longs;ten­<lb/>dunt oua vitrea, quæ cùm exuguntur, ex par­<lb/>uulo foramine aquam trahunt: nam aër ille <lb/>rarior factus ob attractionem denuò cogi­<lb/>tur, occupátque minorem locum quàm priùs, <lb/>atque &longs;ic ne vacuum detur, aquam ad &longs;e <lb/>trahit. </s> |
| | |
| <s>Igitur aër ip&longs;e cogi pote&longs;t, ac &longs;eip­<lb/>&longs;um &longs;ubingredi, eadémque ratione rarior <lb/>euadere: vtque e&longs;t terminus quidam in rari­<lb/>tate, qui vacui rationem habet atque &longs;ic <lb/>mouet, ita den&longs;itatis alius, quem &longs;i quis <lb/>præterire nitatur, motum excitat, qui vo­<lb/>catur impul&longs;us. </s> | <s id="s.000166">Igitur aër ip&longs;e cogi pote&longs;t, ac &longs;eip­<lb/>&longs;um &longs;ubingredi, eadémque ratione rarior <lb/>euadere: vtque e&longs;t terminus quidam in rari­<lb/>tate, qui vacui rationem habet atque &longs;ic <lb/>mouet, ita den&longs;itatis alius, quem &longs;i quis <lb/>præterire nitatur, motum excitat, qui vo­<lb/>catur impul&longs;us. </s> |
| | |
| <s>Fit igitur impul&longs;us, vel cùm <lb/>corpus locum alterius &longs;ubingreditur, vel cùm <lb/>idem corpus adeò cra&longs;&longs;e&longs;cit, vt tantam cra&longs;&longs;i­<lb/>tiem ferre non queat: tunc enim locum alium <lb/>atque ampliorem quærens, motum impul&longs;us <lb/>excitat: vtque à vacuo & raritate nimia attra­<lb/>ctio fit, &longs;ic à den&longs;itate maiore aut corporum <lb/>coïtione in vnum, impul&longs;io, quæ attractioni <lb/>contraria e&longs;t. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000167">Fit igitur impul&longs;us, vel cùm <lb/>corpus locum alterius &longs;ubingreditur, vel cùm <lb/>idem corpus adeò cra&longs;&longs;e&longs;cit, vt tantam cra&longs;&longs;i­<lb/>tiem ferre non queat: tunc enim locum alium <lb/>atque ampliorem quærens, motum impul&longs;us <lb/>excitat: vtque à vacuo & raritate nimia attra­<lb/>ctio fit, &longs;ic à den&longs;itate maiore aut corporum <lb/>coïtione in vnum, impul&longs;io, quæ attractioni <lb/>contraria e&longs;t. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg14"/>Duo corpora <lb/>in eodem loco <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;­<lb/>&longs;unt.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000168"><margin.target id="marg14"/>Duo corpora <lb/>in eodem loco <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;­<lb/>&longs;unt.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Igitur quòd corpora &longs;imilia coëant & ra­<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>re&longs;cant, ab experimento acceptum e&longs;t: &longs;ed <lb/>ratio non adeò clara. </s> | <s id="s.000169">Igitur quòd corpora &longs;imilia coëant & ra­<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>re&longs;cant, ab experimento acceptum e&longs;t: &longs;ed <lb/>ratio non adeò clara. </s> |
| | |
| <s>Alexander putat ma­<lb/>teriam habere potentiam ad formas diuer­<lb/>&longs;as, quarum quantitates materiæ diuer&longs;æ <lb/>&longs;unt: veluti &longs;i ex aqua fiat aër, quòd aër <lb/>minorem po&longs;tulet materiam, materia illa <lb/>rare&longs;cit, quod in igne dum è puluere fit, ma­<lb/>nife&longs;tè videmus. </s> | <s id="s.000170">Alexander putat ma­<lb/>teriam habere potentiam ad formas diuer­<lb/>&longs;as, quarum quantitates materiæ diuer&longs;æ <lb/>&longs;unt: veluti &longs;i ex aqua fiat aër, quòd aër <lb/>minorem po&longs;tulet materiam, materia illa <lb/>rare&longs;cit, quod in igne dum è puluere fit, ma­<lb/>nife&longs;tè videmus. </s> |
| | |
| <s>At conden&longs;ari & rare&longs;ce­<lb/>cere, e&longs;t formam ex parte mutare. </s> | <s id="s.000171">At conden&longs;ari & rare&longs;ce­<lb/>cere, e&longs;t formam ex parte mutare. </s> |
| | |
| <s>Cúm enim <lb/>aër cogitur, ad aquæ naturam tran&longs;it. </s> | <s id="s.000172">Cúm enim <lb/>aër cogitur, ad aquæ naturam tran&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Vn­<lb/>de in cucurbitulis lintea madefacta cogunt <lb/>aërem, atque ideò magis trahunt. </s> | <s id="s.000173">Vn­<lb/>de in cucurbitulis lintea madefacta cogunt <lb/>aërem, atque ideò magis trahunt. </s> |
| | |
| <s>Igitur <lb/>quæ rare&longs;cunt vel conden&longs;antur, formam <lb/>partim mutant. </s> | <s id="s.000174">Igitur <lb/>quæ rare&longs;cunt vel conden&longs;antur, formam <lb/>partim mutant. </s> |
| | |
| <s>At forma corporis, formam <lb/>elementi &longs;equitur. </s> | <s id="s.000175">At forma corporis, formam <lb/>elementi &longs;equitur. </s> |
| | |
| <s>Repugnat igitur, duo <lb/>corpora &longs;imul e&longs;&longs;e, non ob materiam, quæ <lb/>potentia tantùm in loco e&longs;t, & locum occu­<lb/>pat, & decernit &longs;ibi quantitatem pote&longs;tate <lb/>quidem &longs;ola, non actu, &longs;ed ob formarum di­<lb/>uer&longs;itatem. </s> | <s id="s.000176">Repugnat igitur, duo <lb/>corpora &longs;imul e&longs;&longs;e, non ob materiam, quæ <lb/>potentia tantùm in loco e&longs;t, & locum occu­<lb/>pat, & decernit &longs;ibi quantitatem pote&longs;tate <lb/>quidem &longs;ola, non actu, &longs;ed ob formarum di­<lb/>uer&longs;itatem. </s> |
| | |
| <s>Conden&longs;ari igitur corpus po­<lb/>te&longs;t, quod &longs;imiles habet partes, non autem <lb/>corpora &longs;e penetrare po&longs;&longs;unt. </s> | <s id="s.000177">Conden&longs;ari igitur corpus po­<lb/>te&longs;t, quod &longs;imiles habet partes, non autem <lb/>corpora &longs;e penetrare po&longs;&longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Porrò in con­<lb/>den&longs;atione videtur difflari aliquid tenuius, <lb/>aut exprimi. </s> | <s id="s.000178">Porrò in con­<lb/>den&longs;atione videtur difflari aliquid tenuius, <lb/>aut exprimi. </s> |
| | |
| <s>Sed &longs;i ita e&longs;t, videbitur quod <lb/>rare&longs;cit, aut conden&longs;at generari. </s> | <s id="s.000179">Sed &longs;i ita e&longs;t, videbitur quod <lb/>rare&longs;cit, aut conden&longs;at generari. </s> |
| | |
| <s>Verùm ele­<lb/>mentorum mutatio adeò facilis e&longs;t in con­<lb/>iuncta & &longs;imilia, vt non omninò vera <lb/>generatio videatur. </s> | <s id="s.000180">Verùm ele­<lb/>mentorum mutatio adeò facilis e&longs;t in con­<lb/>iuncta & &longs;imilia, vt non omninò vera <lb/>generatio videatur. </s> |
| | |
| <s>Nam ex aqua in le­<lb/>bete aër fit ob ignis calorem: ignis au­<lb/>tem nihil generat. </s> | <s id="s.000181">Nam ex aqua in le­<lb/>bete aër fit ob ignis calorem: ignis au­<lb/>tem nihil generat. </s> |
| | |
| <s>Non igitur e&longs;t hæc ge­<lb/>neratio elementorum, &longs;ed tran&longs;mutatio quæ­<lb/>dam ad affinia. </s> | <s id="s.000182">Non igitur e&longs;t hæc ge­<lb/>neratio elementorum, &longs;ed tran&longs;mutatio quæ­<lb/>dam ad affinia. </s> |
| | |
| <s>Dicemus autem de hoc in­<lb/>feriùs. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000183">Dicemus autem de hoc in­<lb/>feriùs. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg15"/>Corporum <lb/>vnitio quo­<lb/>modo fiat.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000184"><margin.target id="marg15"/>Corporum <lb/>vnitio quo­<lb/>modo fiat.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Ergo in vniuer&longs;umtres erunt motus nà­<lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>turales. </s> | <s id="s.000185">Ergo in vniuer&longs;umtres erunt motus nà­<lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>turales. </s> |
| | |
| <s>Primus quidem ac validi&longs;&longs;imus à va­<lb/>cui fuga, &longs;ed veriùs à forma elementi, cùm <lb/>maiorem raritatem non admittat, nec ma­<lb/>teriæ partes &longs;eparari vnquam queant. </s> | <s id="s.000186">Primus quidem ac validi&longs;&longs;imus à va­<lb/>cui fuga, &longs;ed veriùs à forma elementi, cùm <lb/>maiorem raritatem non admittat, nec ma­<lb/>teriæ partes &longs;eparari vnquam queant. </s> |
| | |
| <s>Cùm <lb/>igitur in follibus apertio maior fit, quàm <lb/>paucus ille aër ferre po&longs;&longs;it, primùm rarior <lb/>redditus, cùm materia prima &longs;eperationem <lb/>non admittat, aër ille non &longs;u&longs;tinens maio­<lb/>rem raritatem, aut aliquid ad &longs;e trahit, aut <lb/>folles omninò di&longs;rumpit. </s> | <s id="s.000187">Cùm <lb/>igitur in follibus apertio maior fit, quàm <lb/>paucus ille aër ferre po&longs;&longs;it, primùm rarior <lb/>redditus, cùm materia prima &longs;eperationem <lb/>non admittat, aër ille non &longs;u&longs;tinens maio­<lb/>rem raritatem, aut aliquid ad &longs;e trahit, aut <lb/>folles omninò di&longs;rumpit. </s> |
| | |
| <s>Non igitur à va­<lb/>cuo motus vllus, &longs;ed à formis ip&longs;is maximè <lb/>aëris, dum ampliùs diuelli nequit, nec &longs;e­<lb/>parari, fieri con&longs;ueuit. </s> | <s id="s.000188">Non igitur à va­<lb/>cuo motus vllus, &longs;ed à formis ip&longs;is maximè <lb/>aëris, dum ampliùs diuelli nequit, nec &longs;e­<lb/>parari, fieri con&longs;ueuit. </s> |
| | |
| <s>E&longs;&longs;e autem hunc mo­<lb/>tum naturalem, o&longs;tendit con&longs;en&longs;us in hoc <lb/>vniuer&longs;i, & obedientia omnium corporum, <lb/>quæ relictis propriis motibus, vt huic &longs;a­<lb/>tisfaciant, a&longs;cendunt &longs;pontè grauia, de&longs;cen­<lb/>dúntque leuia. </s> | <s id="s.000189">E&longs;&longs;e autem hunc mo­<lb/>tum naturalem, o&longs;tendit con&longs;en&longs;us in hoc <lb/>vniuer&longs;i, & obedientia omnium corporum, <lb/>quæ relictis propriis motibus, vt huic &longs;a­<lb/>tisfaciant, a&longs;cendunt &longs;pontè grauia, de&longs;cen­<lb/>dúntque leuia. </s> |
| | |
| <s>Secundus ( vt dixi ) è directo <lb/>huic contrarius, &longs;pecie quidem vt primus <lb/>à vacuo fit. </s> | <s id="s.000190">Secundus ( vt dixi ) è directo <lb/>huic contrarius, &longs;pecie quidem vt primus <lb/>à vacuo fit. </s> |
| | |
| <s>Hic ne corpora &longs;e mutuò pene­<lb/>trent factus videtur, &longs;ed veriùs oppo&longs;itam <lb/>priori ob rationem, ne &longs;cilicet forma plus <lb/>iu&longs;to, quàm debeat materiæ primæ con&longs;e­<lb/>quatur, &longs;icut in priore ne iu&longs;to minùs. </s> | <s id="s.000191">Hic ne corpora &longs;e mutuò pene­<lb/>trent factus videtur, &longs;ed veriùs oppo&longs;itam <lb/>priori ob rationem, ne &longs;cilicet forma plus <lb/>iu&longs;to, quàm debeat materiæ primæ con&longs;e­<lb/>quatur, &longs;icut in priore ne iu&longs;to minùs. </s> |
| | |
| <s>Hunc <pb xlink:href="016/01/010.jpg" pagenum="361"/>igitur ei&longs;dem rationibus quibus priorem, na­<lb/>turalem e&longs;&longs;e demon&longs;trauimus à natura pro­<lb/>fici&longs;ci, quamvis apud quo&longs;dam ob&longs;curius <lb/>certè con&longs;tat. </s> | <s id="s.000192">Hunc <pb xlink:href="016/01/010.jpg" pagenum="361"/>igitur ei&longs;dem rationibus quibus priorem, na­<lb/>turalem e&longs;&longs;e demon&longs;trauimus à natura pro­<lb/>fici&longs;ci, quamvis apud quo&longs;dam ob&longs;curius <lb/>certè con&longs;tat. </s> |
| | |
| <s>Neque &longs;atis liquet ex his mo­<lb/>tibus, qui &longs;it validior. </s> | <s id="s.000193">Neque &longs;atis liquet ex his mo­<lb/>tibus, qui &longs;it validior. </s> |
| | |
| <s>Illud tamen clarum <lb/>e&longs;t, ambos motibus omnibus violentis, tum <lb/>etiam elementorum naturalibus potentiores <lb/>multò e&longs;&longs;e, neque vbi impul&longs;us huius ge­<lb/>neris, aut attractionis ratio habenda &longs;it, <lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>grauis aut leuis penè vllam e&longs;&longs;e curam. </s> | <s id="s.000194">Illud tamen clarum <lb/>e&longs;t, ambos motibus omnibus violentis, tum <lb/>etiam elementorum naturalibus potentiores <lb/>multò e&longs;&longs;e, neque vbi impul&longs;us huius ge­<lb/>neris, aut attractionis ratio habenda &longs;it, <lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>grauis aut leuis penè vllam e&longs;&longs;e curam. </s> |
| | |
| <s>At­<lb/>que ea ratione, quam &longs;uo loco pro&longs;eque­<lb/>mur, tanta vi tormenta bellica pilas illas fer­<lb/>reas emittunt, cùm nulla vis alia impellen­<lb/>do quicquam &longs;imile po&longs;&longs;it efficere. </s> | <s id="s.000195">At­<lb/>que ea ratione, quam &longs;uo loco pro&longs;eque­<lb/>mur, tanta vi tormenta bellica pilas illas fer­<lb/>reas emittunt, cùm nulla vis alia impellen­<lb/>do quicquam &longs;imile po&longs;&longs;it efficere. </s> |
| | |
| <s>Quòd <lb/>ni&longs;i machinæ periculum fracturæ ob&longs;ta­<lb/>ret, nihil prohiberet ex Germaniis in In­<lb/>diam, quoniam ex ordine e&longs;t vniuer&longs;i, im­<lb/>pelli. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000196">Quòd <lb/>ni&longs;i machinæ periculum fracturæ ob&longs;ta­<lb/>ret, nihil prohiberet ex Germaniis in In­<lb/>diam, quoniam ex ordine e&longs;t vniuer&longs;i, im­<lb/>pelli. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg16"/>Tres e&longs;&longs;e mo­<lb/>tus natura­<lb/>les à princi­<lb/>pio.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000197"><margin.target id="marg16"/>Tres e&longs;&longs;e mo­<lb/>tus natura­<lb/>les à princi­<lb/>pio.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg17"/>Bellicæ ma­<lb/>chinæ impel­<lb/>lunt ordine <lb/>vniuer&longs;i.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000198"><margin.target id="marg17"/>Bellicæ ma­<lb/>chinæ impel­<lb/>lunt ordine <lb/>vniuer&longs;i.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Tertius autem motus grauium e&longs;t ad in­<lb/>ferna, leuium ad &longs;uperna: quem planè om­<lb/>nes naturalem e&longs;&longs;e fatentur, quò minùs de <lb/>eo laboro. </s> | <s id="s.000199">Tertius autem motus grauium e&longs;t ad in­<lb/>ferna, leuium ad &longs;uperna: quem planè om­<lb/>nes naturalem e&longs;&longs;e fatentur, quò minùs de <lb/>eo laboro. </s> |
| | |
| <s>Sed nec &longs;i concedatur nobis alios <lb/>motus naturales dici debere, modò &longs;emper <lb/>his, vt dixi, contingant rationibus, quic­<lb/>quam ad ea, quæ declarare propo&longs;ueramus <lb/>oberit. </s> | <s id="s.000200">Sed nec &longs;i concedatur nobis alios <lb/>motus naturales dici debere, modò &longs;emper <lb/>his, vt dixi, contingant rationibus, quic­<lb/>quam ad ea, quæ declarare propo&longs;ueramus <lb/>oberit. </s> |
| | |
| <s>Erat & quartum genus naturalis mo­<lb/>tus, quo quædam ad alia mouentur: quod <lb/>quia generale non e&longs;t, ad locum &longs;uum trans­<lb/>feretur, velut de Herculeo vocato lapide, <lb/>& ferro, electro atque fe&longs;tuca. </s> | <s id="s.000201">Erat & quartum genus naturalis mo­<lb/>tus, quo quædam ad alia mouentur: quod <lb/>quia generale non e&longs;t, ad locum &longs;uum trans­<lb/>feretur, velut de Herculeo vocato lapide, <lb/>& ferro, electro atque fe&longs;tuca. </s> |
| | |
| <s>His igitur de­<lb/>mon&longs;tratis tanquam principiis ratio con&longs;ur­<lb/>git machinæ Cte&longs;ibicæ, quæ &longs;ic con&longs;tat. <lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000202">His igitur de­<lb/>mon&longs;tratis tanquam principiis ratio con&longs;ur­<lb/>git machinæ Cte&longs;ibicæ, quæ &longs;ic con&longs;tat. <lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg18"/>Machina <lb/>Ctc&longs;iaica.</s></p><figure id="id.016.01.010.1.jpg" xlink:href="016/01/010/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000203"><margin.target id="marg18"/>Machina <lb/>Ctc&longs;iaica.</s></p><figure id="id.016.01.010.1.jpg" xlink:href="016/01/010/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Catinus A, æ­<lb/>reus, cuius &longs;um­<lb/>mum os per quod <lb/>effundi aqua de­<lb/>bet B. </s> | <s id="s.000204">Catinus A, æ­<lb/>reus, cuius &longs;um­<lb/>mum os per quod <lb/>effundi aqua de­<lb/>bet B. </s> |
| | |
| <s>In imo eius <lb/>duo foramina C, <lb/>& D, &longs;uper qui­<lb/>bus axes aut coria <lb/>ita collocentur vt <lb/>in follibus: quæ <lb/>ex inferiore par­<lb/>te eleuentur ver­<lb/>sùs A, &longs;ed &longs;i com­<lb/>primantur, occludant ob&longs;cula illa: hæreánt­<lb/>que catino ex o&longs;culis C, & D, fi&longs;tulæ duæ, <lb/>dextra ac &longs;ini&longs;tra producantur E, & F, & <lb/>modiolis in&longs;erantur in G, & in H. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000205">In imo eius <lb/>duo foramina C, <lb/>& D, &longs;uper qui­<lb/>bus axes aut coria <lb/>ita collocentur vt <lb/>in follibus: quæ <lb/>ex inferiore par­<lb/>te eleuentur ver­<lb/>sùs A, &longs;ed &longs;i com­<lb/>primantur, occludant ob&longs;cula illa: hæreánt­<lb/>que catino ex o&longs;culis C, & D, fi&longs;tulæ duæ, <lb/>dextra ac &longs;ini&longs;tra producantur E, & F, & <lb/>modiolis in&longs;erantur in G, & in H. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Modioli <lb/>inanes &longs;unt, & in aqua mer&longs;i, in imo haben­<lb/>tes foramina K, & L, in medio: &longs;upra quæ <lb/>axes cum corio vt in catino, qui eleuari po&longs;­<lb/>&longs;int ad &longs;uperiùs: cùm verò premuntur o&longs;cula, <lb/>ad vnguem concludant. </s> | <s id="s.000206">Modioli <lb/>inanes &longs;unt, & in aqua mer&longs;i, in imo haben­<lb/>tes foramina K, & L, in medio: &longs;upra quæ <lb/>axes cum corio vt in catino, qui eleuari po&longs;­<lb/>&longs;int ad &longs;uperiùs: cùm verò premuntur o&longs;cula, <lb/>ad vnguem concludant. </s> |
| | |
| <s>In modiolis autem <lb/>emboli ma&longs;culi M, & N, torno politi, & oleo <lb/><arrow.to.target n="marg19"/><lb/>&longs;ubacti, vt modiolos ad amu&longs;&longs;im impleant: <lb/>inde vectibus & tegulis ita &longs;int aptati, vt vl­<lb/>trò, citróque permeantes, cùm M, a&longs;cendit, <lb/>exinanitúrque &longs;ubiectum vas, alterna vice <lb/>N, de&longs;cendat, & impleat embolum, expri­<lb/>mátque quicquid in eo continetur. </s> | <s id="s.000207">In modiolis autem <lb/>emboli ma&longs;culi M, & N, torno politi, & oleo <lb/><arrow.to.target n="marg19"/><lb/>&longs;ubacti, vt modiolos ad amu&longs;&longs;im impleant: <lb/>inde vectibus & tegulis ita &longs;int aptati, vt vl­<lb/>trò, citróque permeantes, cùm M, a&longs;cendit, <lb/>exinanitúrque &longs;ubiectum vas, alterna vice <lb/>N, de&longs;cendat, & impleat embolum, expri­<lb/>mátque quicquid in eo continetur. </s> |
| | |
| <s>Hac ra­<lb/>tione parata cùm ex O, trahitur M, embo­<lb/>lus ma&longs;culus, locus Q, modioli exinanitur: <lb/>quare eleuatur axis & corium &longs;uprà K, aquá­<lb/>que a&longs;cendit donec impleatur modiolus ex <lb/>primi motus ratione: interim verò cùm N, <lb/>pre&longs;&longs;us &longs;it, incipiat ex imo trahi alterno mo­<lb/>tu, <expan abbr="de&longs;cendétq;">de&longs;cendétque</expan> M, embolus <expan abbr="cúmq;">cúmque</expan> aqua, quæ <lb/>in &longs;patio Q, continebatur non po&longs;&longs;it effluere, <lb/>M, concludente &longs;uperiùs modioli capacita­<lb/>tem ad vnguem: nec de&longs;cendere per K, quo­<lb/>niam axis foramen premit, & quò magis vr­<lb/>getur pondere & impetu ex &longs;uperiore loco <lb/>ab aqua, ita magis exqui&longs;itè hæret K, fora­<lb/>mini: &longs;equitur vt aqua per G, exeat, qua &longs;o­<lb/>lùm exitus patet, a&longs;cendén&longs;que per fi&longs;tulam <lb/>E, ingreditur eleuans operculum in catinum <lb/>per C, <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>, donec catinus impleatur: pò&longs;t <lb/>ce&longs;&longs;ante impul&longs;u ex E, &longs;ub&longs;idet corium, & <lb/>axis in C, vá&longs;que A, plenum manet. </s> | <s id="s.000208">Hac ra­<lb/>tione parata cùm ex O, trahitur M, embo­<lb/>lus ma&longs;culus, locus Q, modioli exinanitur: <lb/>quare eleuatur axis & corium &longs;uprà K, aquá­<lb/>que a&longs;cendit donec impleatur modiolus ex <lb/>primi motus ratione: interim verò cùm N, <lb/>pre&longs;&longs;us &longs;it, incipiat ex imo trahi alterno mo­<lb/>tu, <expan abbr="de&longs;cendétq;">de&longs;cendétque</expan> M, embolus <expan abbr="cúmq;">cúmque</expan> aqua, quæ <lb/>in &longs;patio Q, continebatur non po&longs;&longs;it effluere, <lb/>M, concludente &longs;uperiùs modioli capacita­<lb/>tem ad vnguem: nec de&longs;cendere per K, quo­<lb/>niam axis foramen premit, & quò magis vr­<lb/>getur pondere & impetu ex &longs;uperiore loco <lb/>ab aqua, ita magis exqui&longs;itè hæret K, fora­<lb/>mini: &longs;equitur vt aqua per G, exeat, qua &longs;o­<lb/>lùm exitus patet, a&longs;cendén&longs;que per fi&longs;tulam <lb/>E, ingreditur eleuans operculum in catinum <lb/>per C, <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>, donec catinus impleatur: pò&longs;t <lb/>ce&longs;&longs;ante impul&longs;u ex E, &longs;ub&longs;idet corium, & <lb/>axis in C, vá&longs;que A, plenum manet. </s> |
| | |
| <s>Interim <lb/>verò dnm M, ad K, de&longs;cendit, N, ad &longs;ummum <lb/>modioli <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan>, modiolú&longs;que impletur aqua <lb/>eadem ratione: vnde cum rur&longs;us premitur, <lb/>exprimit aquam per H, in F, & per D, eadem <lb/>ratione in modiolum, qui cùm iam plenus &longs;it <lb/>aqua, nec illa per C, regredi po&longs;&longs;it, cùm axis <lb/>& corium eò magis hæreant foramini, quò <lb/>magis ab aqua ex &longs;uperiore parte premun­<lb/>tur, &longs;equitur vt ex &longs;ecundi motus naturalis <lb/>ratione, quo etiam grauia &longs;ursùm feruntur, <lb/>vt aqua per A, in B, a&longs;cendens effundatur, at­<lb/>que ita alternante motu ac pleno &longs;emper ca­<lb/>tino, vt effluere ex imo K, & L, in altum a&longs;­<lb/>cendens, quantumlibet per B, nunquam de­<lb/>&longs;inat. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000209">Interim <lb/>verò dnm M, ad K, de&longs;cendit, N, ad &longs;ummum <lb/>modioli <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan>, modiolú&longs;que impletur aqua <lb/>eadem ratione: vnde cum rur&longs;us premitur, <lb/>exprimit aquam per H, in F, & per D, eadem <lb/>ratione in modiolum, qui cùm iam plenus &longs;it <lb/>aqua, nec illa per C, regredi po&longs;&longs;it, cùm axis <lb/>& corium eò magis hæreant foramini, quò <lb/>magis ab aqua ex &longs;uperiore parte premun­<lb/>tur, &longs;equitur vt ex &longs;ecundi motus naturalis <lb/>ratione, quo etiam grauia &longs;ursùm feruntur, <lb/>vt aqua per A, in B, a&longs;cendens effundatur, at­<lb/>que ita alternante motu ac pleno &longs;emper ca­<lb/>tino, vt effluere ex imo K, & L, in altum a&longs;­<lb/>cendens, quantumlibet per B, nunquam de­<lb/>&longs;inat. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg19"/>Vitruuius <lb/>lib. | <s id="s.000210"><margin.target id="marg19"/>Vitruuius <lb/>lib. |
| | |
| 10. 6. 12.</s></p><p type="main"> | 10. 6. 12.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Eiu&longs;dem argumenti e&longs;t tuba nauium, qua <lb/>&longs;olent naues aqua periclitantes euacuare. <lb/></s> | <s id="s.000211">Eiu&longs;dem argumenti e&longs;t tuba nauium, qua <lb/>&longs;olent naues aqua periclitantes euacuare. <lb/></s> |
| | |
| <s>Cuius exemplo con&longs;tructa e&longs;t machina Bar­<lb/>tholomæi Brambillæ, quam nos vidimus <lb/>Mediolani, nulla ex parte antiquis artificio <lb/>inferior. </s></p><figure id="id.016.01.010.2.jpg" xlink:href="016/01/010/2.jpg"/><p type="caption"> | <s id="s.000212">Cuius exemplo con&longs;tructa e&longs;t machina Bar­<lb/>tholomæi Brambillæ, quam nos vidimus <lb/>Mediolani, nulla ex parte antiquis artificio <lb/>inferior. </s></p><figure id="id.016.01.010.2.jpg" xlink:href="016/01/010/2.jpg"/><p type="caption"> |
| | |
| <s>Machina Brambilica.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000213">Machina Brambilica.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>BD, tuba, inanis in­<lb/>tus, lignea, rotunda, ve­<lb/>ctibus & regulis fixa, <lb/>latior parte &longs;uperiore <lb/>tota DM, inferiore ar­<lb/>ctior: qua parte exci­<lb/>pitur C, va&longs;e aquæ im­<lb/>mer&longs;o, & vndique à la­<lb/>teribus perforato, vt <lb/>aqua ingredi po&longs;&longs;it: la­<lb/>pilli autem & arena <lb/>minimè, fundo va&longs;is C, <lb/>&longs;olido. </s> | <s id="s.000214">BD, tuba, inanis in­<lb/>tus, lignea, rotunda, ve­<lb/>ctibus & regulis fixa, <lb/>latior parte &longs;uperiore <lb/>tota DM, inferiore ar­<lb/>ctior: qua parte exci­<lb/>pitur C, va&longs;e aquæ im­<lb/>mer&longs;o, & vndique à la­<lb/>teribus perforato, vt <lb/>aqua ingredi po&longs;&longs;it: la­<lb/>pilli autem & arena <lb/>minimè, fundo va&longs;is C, <lb/>&longs;olido. </s> |
| | |
| <s>Sic fiet vt tuba <lb/>aquam ex va&longs;e puram, <lb/>cùm opus fuerit, non <lb/>lapillos aut arenam, <lb/>quibus machina impe­<lb/>diretur, hauriat. </s> | <s id="s.000215">Sic fiet vt tuba <lb/>aquam ex va&longs;e puram, <lb/>cùm opus fuerit, non <lb/>lapillos aut arenam, <lb/>quibus machina impe­<lb/>diretur, hauriat. </s> |
| | |
| <s>In loco <lb/>M, vbi arctior pars la­<lb/>tiori committitur, co­<lb/>rium &longs;uperiùs ex parte <lb/>M, annectitur, cui &longs;u­<lb/>perimminet lamina te­<lb/>nuis plumbea, vt cùm <lb/>eleuetur ex parte Q, <lb/>pondere &longs;uo denuò cadat, & integat canalem <lb/>L, exqui&longs;ite. </s> | <s id="s.000216">In loco <lb/>M, vbi arctior pars la­<lb/>tiori committitur, co­<lb/>rium &longs;uperiùs ex parte <lb/>M, annectitur, cui &longs;u­<lb/>perimminet lamina te­<lb/>nuis plumbea, vt cùm <lb/>eleuetur ex parte Q, <lb/>pondere &longs;uo denuò cadat, & integat canalem <lb/>L, exqui&longs;ite. </s> |
| | |
| <s>Embolus autem ma&longs;culus AE, <lb/>minor tubæ latitudine, &longs;ed <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> in &longs;upremo, <lb/>vbi e&longs;t D, ad amu&longs;&longs;im ob&longs;truat tubæ <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>. <lb/></s> | <s id="s.000217">Embolus autem ma&longs;culus AE, <lb/>minor tubæ latitudine, &longs;ed <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> in &longs;upremo, <lb/>vbi e&longs;t D, ad amu&longs;&longs;im ob&longs;truat tubæ <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>. <lb/></s> |
| | |
| <s>Inane autem &longs;it OP. </s> | <s id="s.000218">Inane autem &longs;it OP. </s> |
| | |
| <s>Ex imo emboli tres vir­<lb/>gæ ferreæ &longs;olidæ prodeant, ad latera tubæ in­<lb/>tus pertingentes, quas corio circumue&longs;ties, <lb/>ne contactu tubam exulcerent. </s> | <s id="s.000219">Ex imo emboli tres vir­<lb/>gæ ferreæ &longs;olidæ prodeant, ad latera tubæ in­<lb/>tus pertingentes, quas corio circumue&longs;ties, <lb/>ne contactu tubam exulcerent. </s> |
| | |
| <s>Hæ tripodis <lb/>imaginem referunt, inferiùs latiores ac ma­<lb/>gis di&longs;tantes, vbi F, quàm &longs;uperiùs vbi E. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000220">Hæ tripodis <lb/>imaginem referunt, inferiùs latiores ac ma­<lb/>gis di&longs;tantes, vbi F, quàm &longs;uperiùs vbi E. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur, totum &longs;patium iuxta <lb/>N, e&longs;&longs;e inane, nec præter virgulas aliquid <lb/>e&longs;&longs;e in eo: quo fit vt peruia &longs;it vita ex O, & <lb/>P, in N, atque vici&longs;&longs;im ex N, in O, & P: <expan abbr="totũ">totum</expan> <pb xlink:href="016/01/011.jpg" pagenum="362"/>enim &longs;patium &longs;upra F, inane e&longs;t, nec in eo <lb/>aliquid continetur præter embolum & vir­<lb/>gulas. </s> | <s id="s.000221">Manife&longs;tum e&longs;t igitur, totum &longs;patium iuxta <lb/>N, e&longs;&longs;e inane, nec præter virgulas aliquid <lb/>e&longs;&longs;e in eo: quo fit vt peruia &longs;it vita ex O, & <lb/>P, in N, atque vici&longs;&longs;im ex N, in O, & P: <expan abbr="totũ">totum</expan> <pb xlink:href="016/01/011.jpg" pagenum="362"/>enim &longs;patium &longs;upra F, inane e&longs;t, nec in eo <lb/>aliquid continetur præter embolum & vir­<lb/>gulas. </s> |
| | |
| <s>In imo harum virgularum circulus F, <lb/>câpitibus earum annexus con&longs;tituatur, nec <lb/>totus inanis, &longs;ed in medio tantùm, & vbi <lb/>foramen relinquitur, corio &longs;upernè, ac &longs;u­<lb/>per corium plumbi lamina tenui, vt in M, <lb/>dictum e&longs;t, integatur, &longs;ic vt cùm integitur, <lb/>ne aër po&longs;&longs;it tran&longs;ire, & corium tamen cum <lb/>plumbo eleuari po&longs;&longs;it ver&longs;us N, & foramen <lb/>ip&longs;um detegere. </s> | <s id="s.000222">In imo harum virgularum circulus F, <lb/>câpitibus earum annexus con&longs;tituatur, nec <lb/>totus inanis, &longs;ed in medio tantùm, & vbi <lb/>foramen relinquitur, corio &longs;upernè, ac &longs;u­<lb/>per corium plumbi lamina tenui, vt in M, <lb/>dictum e&longs;t, integatur, &longs;ic vt cùm integitur, <lb/>ne aër po&longs;&longs;it tran&longs;ire, & corium tamen cum <lb/>plumbo eleuari po&longs;&longs;it ver&longs;us N, & foramen <lb/>ip&longs;um detegere. </s> |
| | |
| <s>Hoc itaque fiet, &longs;i corium <lb/>media qua&longs;i parte annexum fuerit circulo, <lb/>capita virgarum continente: reliqua parte <lb/>di&longs;iunctum, ac &longs;olùm ad amu&longs;&longs;im foramen <lb/>illud, cùm hæret, occludens. </s> | <s id="s.000223">Hoc itaque fiet, &longs;i corium <lb/>media qua&longs;i parte annexum fuerit circulo, <lb/>capita virgarum continente: reliqua parte <lb/>di&longs;iunctum, ac &longs;olùm ad amu&longs;&longs;im foramen <lb/>illud, cùm hæret, occludens. </s> |
| | |
| <s>Ex ip&longs;is rur&longs;us <lb/>virgarum capitibus tres aliæ virgæ rectà <lb/>prodeant, lateribus intror&longs;um tubæ hæren­<lb/>tes. </s> | <s id="s.000224">Ex ip&longs;is rur&longs;us <lb/>virgarum capitibus tres aliæ virgæ rectà <lb/>prodeant, lateribus intror&longs;um tubæ hæren­<lb/>tes. </s> |
| | |
| <s>Has corium circumambit vndequaque <lb/>ab F, &longs;uprema parte v&longs;que in G, hærens ad <lb/>amu&longs;&longs;im lateribus tubæ intror&longs;um, ne vel aër <lb/>ex K, in N, po&longs;&longs;it permeare. </s> | <s id="s.000225">Has corium circumambit vndequaque <lb/>ab F, &longs;uprema parte v&longs;que in G, hærens ad <lb/>amu&longs;&longs;im lateribus tubæ intror&longs;um, ne vel aër <lb/>ex K, in N, po&longs;&longs;it permeare. </s> |
| | |
| <s>Ita fiet in H, mo­<lb/>diolum, &longs;ed inuer&longs;um, videatur: e&longs;t enim fun­<lb/>dus F, & corio circumue&longs;titus vndequaque <lb/>tereti forma, & in G, apertus ac patens. </s> | <s id="s.000226">Ita fiet in H, mo­<lb/>diolum, &longs;ed inuer&longs;um, videatur: e&longs;t enim fun­<lb/>dus F, & corio circumue&longs;titus vndequaque <lb/>tereti forma, & in G, apertus ac patens. </s> |
| | |
| <s>Quo <lb/>peracto ita aptetur A, embolus, vt citrò, vl­<lb/>tróque commeare modò de&longs;cendendo v&longs;que <lb/>ad M, parte G, ima modioli inuer&longs;i, modò <lb/>&longs;ursùm vbi nunc pingitur, retrahi po&longs;&longs;it. </s> | <s id="s.000227">Quo <lb/>peracto ita aptetur A, embolus, vt citrò, vl­<lb/>tróque commeare modò de&longs;cendendo v&longs;que <lb/>ad M, parte G, ima modioli inuer&longs;i, modò <lb/>&longs;ursùm vbi nunc pingitur, retrahi po&longs;&longs;it. </s> |
| | |
| <s>His <lb/>itaque &longs;ic di&longs;po&longs;itis, iaceat G, &longs;uper M Q, & <lb/>incipiat eleuari, tunc aër contentus in &longs;patio <lb/>H, rarior factus demùm trahit Q, & eleuat: <lb/>cuius &longs;ucce&longs;&longs;u a&longs;cendit aër ex L, in K, &longs;pa­<lb/>tium, huius &longs;ucce&longs;&longs;u aqua a&longs;cendit ex B, in <lb/>L. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000228">His <lb/>itaque &longs;ic di&longs;po&longs;itis, iaceat G, &longs;uper M Q, & <lb/>incipiat eleuari, tunc aër contentus in &longs;patio <lb/>H, rarior factus demùm trahit Q, & eleuat: <lb/>cuius &longs;ucce&longs;&longs;u a&longs;cendit aër ex L, in K, &longs;pa­<lb/>tium, huius &longs;ucce&longs;&longs;u aqua a&longs;cendit ex B, in <lb/>L. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Cùm autem embolus de&longs;cendit aëris im­<lb/>pul&longs;u, & plumbi grauitate, illicò Q, de&longs;cen­<lb/>dit: quare aqua, quæ e&longs;t in L, nece&longs;&longs;ariò ma­<lb/>net: nam reclu&longs;o operculo MQ, &longs;i aqua de&longs;­<lb/>cenderet, conuelleretur modicus ille aër, qui <lb/>e&longs;&longs;et in &longs;uprema parte L, &longs;upra aquam, cùm <lb/>non po&longs;&longs;it alium haurire aërem ex K, pro­<lb/>pter periculum MQ: aër verò qui in K, con­<lb/>tinebatur, dum de&longs;cendit per G, eleuans <lb/>operculum F, effugit &longs;patium O, & per P, <lb/>foramen exit foràs: ita &longs;æpiùs repetito a&longs;cen­<lb/>&longs;u, de&longs;cen&longs;úque G, & emboli, impletur lo­<lb/>cus L, aqua, pò&longs;t rur&longs;us eleuato G, & ob <lb/>motus primi rationem, ne aër in K, nimis <lb/>conuellatur, eleuato Q M, operculo aqua <lb/>ingreditur, &longs;patium K, donec impleatur, & <lb/>&longs;imul cum eo &longs;patium H, quod (vt dixi) com­<lb/>mune e&longs;t cum K, quia G, e&longs;t medioli os pa­<lb/>tens, & nulla ex parte conclu&longs;um. </s> | <s id="s.000229">Cùm autem embolus de&longs;cendit aëris im­<lb/>pul&longs;u, & plumbi grauitate, illicò Q, de&longs;cen­<lb/>dit: quare aqua, quæ e&longs;t in L, nece&longs;&longs;ariò ma­<lb/>net: nam reclu&longs;o operculo MQ, &longs;i aqua de&longs;­<lb/>cenderet, conuelleretur modicus ille aër, qui <lb/>e&longs;&longs;et in &longs;uprema parte L, &longs;upra aquam, cùm <lb/>non po&longs;&longs;it alium haurire aërem ex K, pro­<lb/>pter periculum MQ: aër verò qui in K, con­<lb/>tinebatur, dum de&longs;cendit per G, eleuans <lb/>operculum F, effugit &longs;patium O, & per P, <lb/>foramen exit foràs: ita &longs;æpiùs repetito a&longs;cen­<lb/>&longs;u, de&longs;cen&longs;úque G, & emboli, impletur lo­<lb/>cus L, aqua, pò&longs;t rur&longs;us eleuato G, & ob <lb/>motus primi rationem, ne aër in K, nimis <lb/>conuellatur, eleuato Q M, operculo aqua <lb/>ingreditur, &longs;patium K, donec impleatur, & <lb/>&longs;imul cum eo &longs;patium H, quod (vt dixi) com­<lb/>mune e&longs;t cum K, quia G, e&longs;t medioli os pa­<lb/>tens, & nulla ex parte conclu&longs;um. </s> |
| | |
| <s>Sic igitur <lb/>iam plenum, & rur&longs;us embolus de&longs;cendat: <lb/>aqua igitur quæ in H, e&longs;t, eleuabit opercu­<lb/>lum F, & implebit &longs;patia N, & O. </s> | <s id="s.000230">Sic igitur <lb/>iam plenum, & rur&longs;us embolus de&longs;cendat: <lb/>aqua igitur quæ in H, e&longs;t, eleuabit opercu­<lb/>lum F, & implebit &longs;patia N, & O. </s> |
| | |
| <s>Cùm au­<lb/>tem &longs;ursùm trahitur embolus, ne aqua, quæ <lb/>in O. a&longs;cenderat, rursùm de&longs;cendat, prohibet <lb/>operculum in F, quod grauitate tum propria, <lb/>tum aquæ &longs;uperincumbentis, cadens obturat <lb/>foramen. </s> | <s id="s.000231">Cùm au­<lb/>tem &longs;ursùm trahitur embolus, ne aqua, quæ <lb/>in O. a&longs;cenderat, rursùm de&longs;cendat, prohibet <lb/>operculum in F, quod grauitate tum propria, <lb/>tum aquæ &longs;uperincumbentis, cadens obturat <lb/>foramen. </s> |
| | |
| <s>Itaque con&longs;tat hac machina aquam <lb/>&longs;emper a&longs;cendere, & nunquam po&longs;&longs;e de&longs;­<lb/>cendere: vnde cùm peruenerit ad P, effun­<lb/>ditur per P, os tubæ in locum, quem volue­<lb/>ris, tuncque minimo labore quantum voles <lb/>aquæ ex B, exhauries: nam plena iam tuba <lb/><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>facilior fit motus emboli A. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000232">Itaque con&longs;tat hac machina aquam <lb/>&longs;emper a&longs;cendere, & nunquam po&longs;&longs;e de&longs;­<lb/>cendere: vnde cùm peruenerit ad P, effun­<lb/>ditur per P, os tubæ in locum, quem volue­<lb/>ris, tuncque minimo labore quantum voles <lb/>aquæ ex B, exhauries: nam plena iam tuba <lb/><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>facilior fit motus emboli A. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Tubæ verò qui­<lb/>bus &longs;iccantur naues, tum fontes & &longs;caturigi­<lb/>nes aquarum, &longs;impliciore con&longs;tructione con­<lb/>&longs;tant. </s> | <s id="s.000233">Tubæ verò qui­<lb/>bus &longs;iccantur naues, tum fontes & &longs;caturigi­<lb/>nes aquarum, &longs;impliciore con&longs;tructione con­<lb/>&longs;tant. </s> |
| | |
| <s>Manente ratione B, & C, ne lapides <lb/>machinam impediant, embolus quatuor <lb/>habet corij fru&longs;ta in imo, & totidem iuxtà, <lb/>duorum tamen cubitorum, aut paulò plus <lb/>&longs;patio di&longs;tincta, quæ &longs;upernè alligantur. </s> | <s id="s.000234">Manente ratione B, & C, ne lapides <lb/>machinam impediant, embolus quatuor <lb/>habet corij fru&longs;ta in imo, & totidem iuxtà, <lb/>duorum tamen cubitorum, aut paulò plus <lb/>&longs;patio di&longs;tincta, quæ &longs;upernè alligantur. </s> |
| | |
| <s>Pal­<lb/>mi longitudo e&longs;t eorum: & vt trahuntur, <lb/>aqua ingreditur vacui ratione: cùm de&longs;cen­<lb/>dunt, dilatantur propter aëris impul&longs;um, &longs;ed <lb/>& ob celeritatem aliquid rur&longs;us permeat <lb/>aquæ &longs;uperiùs. </s> | <s id="s.000235">Pal­<lb/>mi longitudo e&longs;t eorum: & vt trahuntur, <lb/>aqua ingreditur vacui ratione: cùm de&longs;cen­<lb/>dunt, dilatantur propter aëris impul&longs;um, &longs;ed <lb/>& ob celeritatem aliquid rur&longs;us permeat <lb/>aquæ &longs;uperiùs. </s> |
| | |
| <s>Itaque non &longs;olùm trahen­<lb/>do, &longs;ed & premendo aqua a&longs;cendit. </s> | <s id="s.000236">Itaque non &longs;olùm trahen­<lb/>do, &longs;ed & premendo aqua a&longs;cendit. </s> |
| | |
| <s>Iam igi­<lb/>tur declarauimus exemplum quietis, quæ <lb/>fit per vacui fugam, hanc tamen docui­<lb/>mus potiùs debere dici raritatis violentiam: </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000237">Iam igi­<lb/>tur declarauimus exemplum quietis, quæ <lb/>fit per vacui fugam, hanc tamen docui­<lb/>mus potiùs debere dici raritatis violentiam: </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg20"/>Tubæ <expan abbr="hauri&etilde;-tes">haurien­<lb/>tes</expan> aquas.</s></p><figure id="id.016.01.011.1.jpg" xlink:href="016/01/011/1.jpg"/><p type="caption"> | <s id="s.000238"><margin.target id="marg20"/>Tubæ <expan abbr="hauri&etilde;-tes">haurien­<lb/>tes</expan> aquas.</s></p><figure id="id.016.01.011.1.jpg" xlink:href="016/01/011/1.jpg"/><p type="caption"> |
| | |
| <s>Horologij <lb/>mola.<lb/>fit enim à forma elementi fu­<lb/>gientis maiorem, quam ei con­<lb/>uenire po&longs;&longs;it, raritatem. </s> | <s id="s.000239">Horologij <lb/>mola.<lb/>fit enim à forma elementi fu­<lb/>gientis maiorem, quam ei con­<lb/>uenire po&longs;&longs;it, raritatem. </s> |
| | |
| <s>Sic ea­<lb/>dem ratione appellabimus im­<lb/>pul&longs;um, &longs;eu &longs;it motus, &longs;eu quies, <lb/>à den&longs;itate, &longs;icut tertium ele­<lb/>menti motum, &longs;eu grauis &longs;it, &longs;eu <lb/>leuis. </s> | <s id="s.000240">Sic ea­<lb/>dem ratione appellabimus im­<lb/>pul&longs;um, &longs;eu &longs;it motus, &longs;eu quies, <lb/>à den&longs;itate, &longs;icut tertium ele­<lb/>menti motum, &longs;eu grauis &longs;it, &longs;eu <lb/>leuis. </s> |
| | |
| <s>Exemplo igitur lucernæ <lb/>quies olei in &longs;uprema parte <lb/>o&longs;ten&longs;a e&longs;t. </s> | <s id="s.000241">Exemplo igitur lucernæ <lb/>quies olei in &longs;uprema parte <lb/>o&longs;ten&longs;a e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Secundo autem <lb/>exmplo motus attractionis ob <lb/>raritatem, & impul&longs;us ob den­<lb/>&longs;itatem, in machina Cte&longs;ibica <lb/>demon&longs;tratur. </s> | <s id="s.000242">Secundo autem <lb/>exmplo motus attractionis ob <lb/>raritatem, & impul&longs;us ob den­<lb/>&longs;itatem, in machina Cte&longs;ibica <lb/>demon&longs;tratur. </s> |
| | |
| <s>Hoc tertio &longs;imi­<lb/>liter <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> motus exemplar, <lb/>ac quietis etiam grauis præter <lb/>naturam. </s> | <s id="s.000243">Hoc tertio &longs;imi­<lb/>liter <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> motus exemplar, <lb/>ac quietis etiam grauis præter <lb/>naturam. </s> |
| | |
| <s>Supere&longs;t modò, vt <lb/>motum à &longs;ola raritate, &longs;eu à va­<lb/>cuo quarto exemplo doceamus: <lb/>verùm id inferiùs exponere <lb/>oportet, ratione quadam &longs;in­<lb/>gulari, cùm motus elemento­<lb/>rum docebimus. </s> | <s id="s.000244">Supere&longs;t modò, vt <lb/>motum à &longs;ola raritate, &longs;eu à va­<lb/>cuo quarto exemplo doceamus: <lb/>verùm id inferiùs exponere <lb/>oportet, ratione quadam &longs;in­<lb/>gulari, cùm motus elemento­<lb/>rum docebimus. </s> |
| | |
| <s>Nunc verò <lb/>motum qui ob &longs;olam fit den&longs;i­<lb/>tatem aggrediemur, cuius <lb/>exemplum in tormentis bellicis <lb/>patuit, in quibus impul&longs;us mo­<lb/>tus &longs;olum apparet. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000245">Nunc verò <lb/>motum qui ob &longs;olam fit den&longs;i­<lb/>tatem aggrediemur, cuius <lb/>exemplum in tormentis bellicis <lb/>patuit, in quibus impul&longs;us mo­<lb/>tus &longs;olum apparet. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Eiu&longs;dem planè generis e&longs;t <lb/>motus, qui fit in molis horologiorum, &longs;i­<lb/>cut bali&longs;tarum ex raritate, tum &longs;corpio­<lb/>num, ac eiu&longs;cemodi generis tormentorum: <lb/>nam cùm nimium tenditur neruus, vt &longs;e <lb/>contrahat, impul&longs;u mouetur acriore, ac <lb/>impo&longs;itum lapidem, aut &longs;agittam impel­<lb/>lit. </s> | <s id="s.000246">Eiu&longs;dem planè generis e&longs;t <lb/>motus, qui fit in molis horologiorum, &longs;i­<lb/>cut bali&longs;tarum ex raritate, tum &longs;corpio­<lb/>num, ac eiu&longs;cemodi generis tormentorum: <lb/>nam cùm nimium tenditur neruus, vt &longs;e <lb/>contrahat, impul&longs;u mouetur acriore, ac <lb/>impo&longs;itum lapidem, aut &longs;agittam impel­<lb/>lit. </s> |
| | |
| <s>Itaque ad motum raritatis hæc ratio re­<lb/>ducitur. </s> | <s id="s.000247">Itaque ad motum raritatis hæc ratio re­<lb/>ducitur. </s> |
| | |
| <s>Contraria igitur ( vr dixi ) ratio­<lb/>ne, mola torquetur in horologio: nam <lb/>chalybs mollis redditus, in tenuem bra­<lb/>cteam prolongam & &longs;trictam, vt in figu­<lb/>ra vides, redigitur; inde per vim in or­<lb/>bem arcti&longs;&longs;ime colligitur, cap&longs;ulæque in­<lb/>cluditur. </s> | <s id="s.000248">Contraria igitur ( vr dixi ) ratio­<lb/>ne, mola torquetur in horologio: nam <lb/>chalybs mollis redditus, in tenuem bra­<lb/>cteam prolongam & &longs;trictam, vt in figu­<lb/>ra vides, redigitur; inde per vim in or­<lb/>bem arcti&longs;&longs;ime colligitur, cap&longs;ulæque in­<lb/>cluditur. </s> |
| | |
| <s>Funis autem tenuis, &longs;ed validior, <lb/>circumuoluitur cap&longs;ulæ, cuius extremum <lb/>axi rotæ latiori nectitur. </s> | <s id="s.000249">Funis autem tenuis, &longs;ed validior, <lb/>circumuoluitur cap&longs;ulæ, cuius extremum <lb/>axi rotæ latiori nectitur. </s> |
| | |
| <s>Ita fit, vt dum <lb/>chalybs den&longs;itate nimia pre&longs;&longs;us tenditur, <lb/>cap&longs;ulam circumuoluat, quæ trahit funem: <lb/>inde axis &longs;en&longs;im circumuolutus, rota à qua <lb/>denticulis implicatis aliæ circumaguntur, <lb/>&longs;ecum agit. </s> | <s id="s.000250">Ita fit, vt dum <lb/>chalybs den&longs;itate nimia pre&longs;&longs;us tenditur, <lb/>cap&longs;ulam circumuoluat, quæ trahit funem: <lb/>inde axis &longs;en&longs;im circumuolutus, rota à qua <lb/>denticulis implicatis aliæ circumaguntur, <lb/>&longs;ecum agit. </s> |
| | |
| <s>Sextum exemplum e&longs;t, quónam <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>pacto quies ex impul&longs;u po&longs;&longs;it contingere. <lb/></s> | <s id="s.000251">Sextum exemplum e&longs;t, quónam <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>pacto quies ex impul&longs;u po&longs;&longs;it contingere. <lb/></s> |
| | |
| <s>Huius generis e&longs;t vrceus aqua plenus fi&longs;tu­<lb/>lam inanem habens: cùm enim fi&longs;tula ver­<lb/>titur inferiùs, aqua ip&longs;a pendere vide­<lb/>tur. </s> | <s id="s.000252">Huius generis e&longs;t vrceus aqua plenus fi&longs;tu­<lb/>lam inanem habens: cùm enim fi&longs;tula ver­<lb/>titur inferiùs, aqua ip&longs;a pendere vide­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Simili ratione lapides &longs;uper aquam <lb/>iacti re&longs;iliunt: & &longs;itula aqua plena cir­<lb/>cumuelociter acta, non effundit aquam: <lb/>quia cùm tempus de&longs;it aëris diui&longs;ioni, ne <pb xlink:href="016/01/012.jpg" pagenum="363"/>nimium comprimatur, aqua &longs;ub&longs;i&longs;tit. </s> | <s id="s.000253">Simili ratione lapides &longs;uper aquam <lb/>iacti re&longs;iliunt: & &longs;itula aqua plena cir­<lb/>cumuelociter acta, non effundit aquam: <lb/>quia cùm tempus de&longs;it aëris diui&longs;ioni, ne <pb xlink:href="016/01/012.jpg" pagenum="363"/>nimium comprimatur, aqua &longs;ub&longs;i&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>Ea­<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/>dem ratione plumbea lamina lata aquæ &longs;u­<lb/>pernatat: nam de&longs;cendendo partes, quæ in <lb/>medio &longs;unt, non habentes, quò diffugiant, <lb/>nimium comprimerentur: vel &longs;i antè di­<lb/>labantur, vacuum relinqui in medio ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t: non pote&longs;t igitur vllo pacto de&longs;­<lb/>cendere, ni&longs;i ad vnam partem priùs incli­<lb/>netur. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000254">Ea­<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/>dem ratione plumbea lamina lata aquæ &longs;u­<lb/>pernatat: nam de&longs;cendendo partes, quæ in <lb/>medio &longs;unt, non habentes, quò diffugiant, <lb/>nimium comprimerentur: vel &longs;i antè di­<lb/>labantur, vacuum relinqui in medio ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t: non pote&longs;t igitur vllo pacto de&longs;­<lb/>cendere, ni&longs;i ad vnam partem priùs incli­<lb/>netur. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg21"/>Situla aqua <lb/>plena <expan abbr="circũ-uoluta">circun­<lb/>uoluta</expan> cur <lb/>non effunda­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000255"><margin.target id="marg21"/>Situla aqua <lb/>plena <expan abbr="circũ-uoluta">circun­<lb/>uoluta</expan> cur <lb/>non effunda­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg22"/>Plumbea, la­<lb/>mina lata &longs;i <lb/>æqualiter <lb/>aqua in&longs;i­<lb/>&longs;tat, mergi <lb/>cur non po&longs;­<lb/>&longs;it.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000256"><margin.target id="marg22"/>Plumbea, la­<lb/>mina lata &longs;i <lb/>æqualiter <lb/>aqua in&longs;i­<lb/>&longs;tat, mergi <lb/>cur non po&longs;­<lb/>&longs;it.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Quòd igitur à raritate fiant hæc, & quo­<lb/>modo, o&longs;ten&longs;um e&longs;t. </s> | <s id="s.000257">Quòd igitur à raritate fiant hæc, & quo­<lb/>modo, o&longs;ten&longs;um e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Operæpretium autem <lb/>erit, vt demon&longs;tremus, hos motus à vacuo <lb/>nulla ratione fieri po&longs;&longs;e. </s> | <s id="s.000258">Operæpretium autem <lb/>erit, vt demon&longs;tremus, hos motus à vacuo <lb/>nulla ratione fieri po&longs;&longs;e. </s> |
| | |
| <s>Hoc autem infrà per <lb/>exqui&longs;itas rationes declarabitur. </s> | <s id="s.000259">Hoc autem infrà per <lb/>exqui&longs;itas rationes declarabitur. </s> |
| | |
| <s>Nunc autem <lb/>&longs;ufficiat tantum declara&longs;&longs;e &longs;en&longs;ibili quodam <lb/>experimento, quantum ad rationem in&longs;tru­<lb/>mentorum docendam &longs;ufficiat. </s> | <s id="s.000260">Nunc autem <lb/>&longs;ufficiat tantum declara&longs;&longs;e &longs;en&longs;ibili quodam <lb/>experimento, quantum ad rationem in&longs;tru­<lb/>mentorum docendam &longs;ufficiat. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i fati&longs;­<lb/>cant rimis machinæ, iam nullus vacui metus <lb/>e&longs;t, & tamen trahunt, &longs;ed tantò debilius, & <lb/>maiore difficultate, quantò hiant magis. <lb/></s> | <s id="s.000261">Nam &longs;i fati&longs;­<lb/>cant rimis machinæ, iam nullus vacui metus <lb/>e&longs;t, & tamen trahunt, &longs;ed tantò debilius, & <lb/>maiore difficultate, quantò hiant magis. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hócque fundamento machinæ omnes con­<lb/>&longs;tant, quæ alioquin ab indiui&longs;ibili quadam <lb/>ratione pendêrent, e&longs;&longs;étque ob id omnes &longs;ta­<lb/>tim inutiles, vel &longs;altem non diuturnæ. </s> | <s id="s.000262">Hócque fundamento machinæ omnes con­<lb/>&longs;tant, quæ alioquin ab indiui&longs;ibili quadam <lb/>ratione pendêrent, e&longs;&longs;étque ob id omnes &longs;ta­<lb/>tim inutiles, vel &longs;altem non diuturnæ. </s> |
| | |
| <s>In non <lb/>exactis ergo operibus atque vetu&longs;tis manet <lb/>etiam v&longs;us: fru&longs;tatio verò pro erroris magni­<lb/>tudine. </s> | <s id="s.000263">In non <lb/>exactis ergo operibus atque vetu&longs;tis manet <lb/>etiam v&longs;us: fru&longs;tatio verò pro erroris magni­<lb/>tudine. </s> |
| | |
| <s>Attractio igitur à forma fit, quæ <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>metuit aliam con&longs;equi raritatem, ne pereat, <lb/>quantum pote&longs;t, re&longs;i&longs;tit. </s> | <s id="s.000264">Attractio igitur à forma fit, quæ <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>metuit aliam con&longs;equi raritatem, ne pereat, <lb/>quantum pote&longs;t, re&longs;i&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendimur enim <lb/>&longs;uperiùs, mutata &longs;ub&longs;tantia atque den&longs;itate, <lb/>mutari quoque formam. </s> | <s id="s.000265">O&longs;tendimur enim <lb/>&longs;uperiùs, mutata &longs;ub&longs;tantia atque den&longs;itate, <lb/>mutari quoque formam. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i metu vacui <lb/>fieret attractio, qua&longs;i con&longs;entiente vniuer&longs;o, <lb/>e&longs;&longs;et hæc attractio infinita, &longs;ed non e&longs;t, ve­<lb/>rùm pro quantitate formæ, & elementi ac <lb/>in&longs;trumenti continentis. </s> | <s id="s.000266">Quòd &longs;i metu vacui <lb/>fieret attractio, qua&longs;i con&longs;entiente vniuer&longs;o, <lb/>e&longs;&longs;et hæc attractio infinita, &longs;ed non e&longs;t, ve­<lb/>rùm pro quantitate formæ, & elementi ac <lb/>in&longs;trumenti continentis. </s> |
| | |
| <s>Nam canalis paruus <lb/>aquam modicam haurit, nec trahit plumbi <lb/>magnam molem. </s> | <s id="s.000267">Nam canalis paruus <lb/>aquam modicam haurit, nec trahit plumbi <lb/>magnam molem. </s> |
| | |
| <s>Indicio igitur hoc e&longs;t, à <lb/>forma fieri <expan abbr="hãc">hanc</expan> attractionem, & pro viribus <lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>eius atque magnitudine. </s> | <s id="s.000268">Indicio igitur hoc e&longs;t, à <lb/>forma fieri <expan abbr="hãc">hanc</expan> attractionem, & pro viribus <lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>eius atque magnitudine. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t & tertia conie­<lb/>ctura, quòd plana quæ non fati&longs;cunt, <expan abbr="attam&etilde;">attamen</expan> <lb/>di&longs;iunguntur. </s> | <s id="s.000269">E&longs;t & tertia conie­<lb/>ctura, quòd plana quæ non fati&longs;cunt, <expan abbr="attam&etilde;">attamen</expan> <lb/>di&longs;iunguntur. </s> |
| | |
| <s>At hoc fieri nequiret, ni&longs;i ad­<lb/>mi&longs;&longs;o vacuo. </s> | <s id="s.000270">At hoc fieri nequiret, ni&longs;i ad­<lb/>mi&longs;&longs;o vacuo. </s> |
| | |
| <s>Inter plana igitur quæcunque <lb/>dum clauduntur, aër intercipitur, qui vetat <lb/>plana di&longs;iungi quoad licet. </s> | <s id="s.000271">Inter plana igitur quæcunque <lb/>dum clauduntur, aër intercipitur, qui vetat <lb/>plana di&longs;iungi quoad licet. </s> |
| | |
| <s>Sed cum (vt dixi) <lb/>pro &longs;ui robore &longs;olùm impediat, maiore nixu <lb/>vincitur. </s> | <s id="s.000272">Sed cum (vt dixi) <lb/>pro &longs;ui robore &longs;olùm impediat, maiore nixu <lb/>vincitur. </s> |
| | |
| <s>Solùm illud obiicies, quòd à minore <lb/>aëre minùs hæc di&longs;iunctio impediretur, at <lb/>magis tamen impeditur. </s> | <s id="s.000273">Solùm illud obiicies, quòd à minore <lb/>aëre minùs hæc di&longs;iunctio impediretur, at <lb/>magis tamen impeditur. </s> |
| | |
| <s>Vt enim magis pla­<lb/>na ad vnguem coierint, eò minùs aëris inter­<lb/>cipitur, & tamen eò difficilius diuelluntur. <lb/></s> | <s id="s.000274">Vt enim magis pla­<lb/>na ad vnguem coierint, eò minùs aëris inter­<lb/>cipitur, & tamen eò difficilius diuelluntur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed cau&longs;a e&longs;t, quia magis nece&longs;&longs;e e&longs;t aërem <lb/>illum à propria forma recedere, quò magis <lb/>rare&longs;cit. </s> | <s id="s.000275">Sed cau&longs;a e&longs;t, quia magis nece&longs;&longs;e e&longs;t aërem <lb/>illum à propria forma recedere, quò magis <lb/>rare&longs;cit. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Cõ&longs;equitur">Con&longs;equitur</expan> enim, vt dictum e&longs;t, alia <lb/>&longs;ub&longs;tantia quædam, & noua generatio, quæ <lb/>vt à priore magis recedit, eò maiore labore <lb/><expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. </s> | <s id="s.000276"><expan abbr="Cõ&longs;equitur">Con&longs;equitur</expan> enim, vt dictum e&longs;t, alia <lb/>&longs;ub&longs;tantia quædam, & noua generatio, quæ <lb/>vt à priore magis recedit, eò maiore labore <lb/><expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. </s> |
| | |
| <s>At dices: Aëre rarefacto, quid aliud <lb/>pote&longs;t generari quàm ignis? </s> | <s id="s.000277">At dices: Aëre rarefacto, quid aliud <lb/>pote&longs;t generari quàm ignis? </s> |
| | |
| <s>Ignis autem ca­<lb/>lidi&longs;&longs;imus: at inter plana nulla e&longs;t manife&longs;ta <lb/>caliditas, imò frigus. </s> | <s id="s.000278">Ignis autem ca­<lb/>lidi&longs;&longs;imus: at inter plana nulla e&longs;t manife&longs;ta <lb/>caliditas, imò frigus. </s> |
| | |
| <s>Sed non e&longs;t ignis &longs;eu <lb/>æther calidus: hoc enim inferiùs declarabi­<lb/>tur. </s> | <s id="s.000279">Sed non e&longs;t ignis &longs;eu <lb/>æther calidus: hoc enim inferiùs declarabi­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Quod enim humidum e&longs;t, &longs;i attenuetur, <lb/>non in ignem, &longs;ed in ætheris tran&longs;it natu­<lb/>ram: aër autem humidus, & æther minimè <lb/>calidus e&longs;t. </s> | <s id="s.000280">Quod enim humidum e&longs;t, &longs;i attenuetur, <lb/>non in ignem, &longs;ed in ætheris tran&longs;it natu­<lb/>ram: aër autem humidus, & æther minimè <lb/>calidus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Confe&longs;tim verò alio in ingredien­<lb/>te aëre, fit mixtio. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000281">Confe&longs;tim verò alio in ingredien­<lb/>te aëre, fit mixtio. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg23"/>Plana iun­<lb/>cta quomodo <lb/>di&longs;iungi po&longs;­<lb/>&longs;int.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000282"><margin.target id="marg23"/>Plana iun­<lb/>cta quomodo <lb/>di&longs;iungi po&longs;­<lb/>&longs;int.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Hæc &longs;atis &longs;int de his motibus duobus prio­<lb/>ribus, tum quiete, quæ ab eis fit, exempla, <lb/>cùm hîc non &longs;it præ&longs;entis in&longs;tituti de ma­<lb/>chinis loqui, &longs;ed in duodecimo libro de <expan abbr="Rerũ">Rerum</expan> <lb/>varietate. </s> | <s id="s.000283">Hæc &longs;atis &longs;int de his motibus duobus prio­<lb/>ribus, tum quiete, quæ ab eis fit, exempla, <lb/>cùm hîc non &longs;it præ&longs;entis in&longs;tituti de ma­<lb/>chinis loqui, &longs;ed in duodecimo libro de <expan abbr="Rerũ">Rerum</expan> <lb/>varietate. </s> |
| | |
| <s>His ad vnguem tot exempla ex­<lb/>plica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, quot etiam modos: &longs;ex enim <lb/>modis &longs;ena &longs;ufficiunt exempla. </s> | <s id="s.000284">His ad vnguem tot exempla ex­<lb/>plica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, quot etiam modos: &longs;ex enim <lb/>modis &longs;ena &longs;ufficiunt exempla. </s> |
| | |
| <s>Ergo grauia <lb/>deor&longs;um moueri, leuia &longs;ursùm, palàm e&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.000285">Ergo grauia <lb/>deor&longs;um moueri, leuia &longs;ursùm, palàm e&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed &longs;uperaddunt quidam ne hoc contenti, <lb/>leuia grauibus velle &longs;upere&longs;&longs;e, vnde etiam <lb/>aër &longs;i &longs;ub aqua exi&longs;tat, quamvis in propria <lb/>regione, &longs;uperiùs tamen emergere nititur: vt <lb/>in vrceis manife&longs;tum e&longs;t, cum &longs;emipleni ver­<lb/>tuntur: & in ve&longs;ica aëre plena, quæ aquæ im­<lb/>mer&longs;a e&longs;t. </s> | <s id="s.000286">Sed &longs;uperaddunt quidam ne hoc contenti, <lb/>leuia grauibus velle &longs;upere&longs;&longs;e, vnde etiam <lb/>aër &longs;i &longs;ub aqua exi&longs;tat, quamvis in propria <lb/>regione, &longs;uperiùs tamen emergere nititur: vt <lb/>in vrceis manife&longs;tum e&longs;t, cum &longs;emipleni ver­<lb/>tuntur: & in ve&longs;ica aëre plena, quæ aquæ im­<lb/>mer&longs;a e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Sed non e&longs;t hic motus alius à pri­<lb/>mo: nam aqua ip&longs;a cum &longs;it in &longs;ublimi, cona­<lb/>tur, de&longs;cendere, & ad illius de&longs;cen&longs;um aër ne <lb/>nimium con&longs;tringatur, a&longs;cendit. </s> | <s id="s.000287">Sed non e&longs;t hic motus alius à pri­<lb/>mo: nam aqua ip&longs;a cum &longs;it in &longs;ublimi, cona­<lb/>tur, de&longs;cendere, & ad illius de&longs;cen&longs;um aër ne <lb/>nimium con&longs;tringatur, a&longs;cendit. </s> |
| | |
| <s>Sed in ve­<lb/>&longs;ica, quæ in flumine e&longs;t, cum aër &longs;it in loco <lb/>aquæ, a&longs;cendere nititur: igitur &longs;ufficiet vna <lb/>ratio motus in elementis ad locum &longs;num. <lb/></s> | <s id="s.000288">Sed in ve­<lb/>&longs;ica, quæ in flumine e&longs;t, cum aër &longs;it in loco <lb/>aquæ, a&longs;cendere nititur: igitur &longs;ufficiet vna <lb/>ratio motus in elementis ad locum &longs;num. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quòd autem aqua ve&longs;icam impellat &longs;ursùm, <lb/>non aër a&longs;cendat, patet, quoniam ve&longs;ica &longs;ub <lb/>terra po&longs;ita non a&longs;cendit. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000289">Quòd autem aqua ve&longs;icam impellat &longs;ursùm, <lb/>non aër a&longs;cendat, patet, quoniam ve&longs;ica &longs;ub <lb/>terra po&longs;ita non a&longs;cendit. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Quod verò dubitatione magis dignum e&longs;t, <lb/>id e&longs;t: Quomodo aqua tantùm a&longs;cendat, <lb/>quantùm de&longs;cendere pote&longs;t, dum à motu ra­<lb/>ritatis adiuuatur: id ip&longs;um plenius exemplo <lb/>patebit. <lb/><figure id="id.016.01.012.1.jpg" xlink:href="016/01/012/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg24"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000290">Quod verò dubitatione magis dignum e&longs;t, <lb/>id e&longs;t: Quomodo aqua tantùm a&longs;cendat, <lb/>quantùm de&longs;cendere pote&longs;t, dum à motu ra­<lb/>ritatis adiuuatur: id ip&longs;um plenius exemplo <lb/>patebit. <lb/><figure id="id.016.01.012.1.jpg" xlink:href="016/01/012/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg24"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg24"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>a&longs;cendat, <lb/>quantum <lb/>pote&longs;t de&longs;­<lb/>cendere.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000291"><margin.target id="marg24"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>a&longs;cendat, <lb/>quantum <lb/>pote&longs;t de&longs;­<lb/>cendere.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Vas &longs;it aqua plenum, cuius &longs;upremum E, <lb/>imum F, in quo canalis A B C. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000292">Vas &longs;it aqua plenum, cuius &longs;upremum E, <lb/>imum F, in quo canalis A B C. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Sit autem <lb/>CD, linea æqualiter à finitore di&longs;tans, &longs;ecun­<lb/>dùm quem libella ducitur. </s> | <s id="s.000293">Sit autem <lb/>CD, linea æqualiter à finitore di&longs;tans, &longs;ecun­<lb/>dùm quem libella ducitur. </s> |
| | |
| <s>Impleatur autem <lb/>canalis ABC, aqua, & emittetur aqua per <lb/>C, dico, quòd exhauriet quicquid e&longs;t aquæ <lb/>&longs;upra C D, lineam: nihil autem eius quod <lb/>e&longs;t infra C D, lineam, &longs;ed canalis plenus <lb/>pendebit, & vas v&longs;que ad CD, aqua plenum <lb/>con&longs;picietur. </s> | <s id="s.000294">Impleatur autem <lb/>canalis ABC, aqua, & emittetur aqua per <lb/>C, dico, quòd exhauriet quicquid e&longs;t aquæ <lb/>&longs;upra C D, lineam: nihil autem eius quod <lb/>e&longs;t infra C D, lineam, &longs;ed canalis plenus <lb/>pendebit, & vas v&longs;que ad CD, aqua plenum <lb/>con&longs;picietur. </s> |
| | |
| <s>Hoc itaque &longs;ic e&longs;&longs;e, declarat <lb/>exemplum. </s> | <s id="s.000295">Hoc itaque &longs;ic e&longs;&longs;e, declarat <lb/>exemplum. </s> |
| | |
| <s>For&longs;an quis dicat, hæc ad aquæ <lb/>tractationem debui&longs;&longs;e transferri: &longs;ed non <lb/>oportuit, quandoquidem &longs;eu aqua, &longs;eu vino, <lb/>oleo, lactéve vas plenum fuerit, nihil inter­<lb/>&longs;it. </s> | <s id="s.000296">For&longs;an quis dicat, hæc ad aquæ <lb/>tractationem debui&longs;&longs;e transferri: &longs;ed non <lb/>oportuit, quandoquidem &longs;eu aqua, &longs;eu vino, <lb/>oleo, lactéve vas plenum fuerit, nihil inter­<lb/>&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Itaque huius experimenti potiùs ratio <lb/>reddenda e&longs;t. </s> | <s id="s.000297">Itaque huius experimenti potiùs ratio <lb/>reddenda e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Aqua igitur quæ &longs;upra C D, <lb/>e&longs;t, quum tanta ad vnguem &longs;it, quæ a&longs;cendit, <lb/>quanta e&longs;t illa, quæ ex C, effunditur, &longs;eu ca­<lb/>nalis latior &longs;it in C, quàm in A, &longs;eu arctior, <lb/>quia &longs;emper totus canalis ad vnguem ple­<lb/>nus e&longs;t, leuior e&longs;t aqua, quæ effunditur <lb/>per C. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000298">Aqua igitur quæ &longs;upra C D, <lb/>e&longs;t, quum tanta ad vnguem &longs;it, quæ a&longs;cendit, <lb/>quanta e&longs;t illa, quæ ex C, effunditur, &longs;eu ca­<lb/>nalis latior &longs;it in C, quàm in A, &longs;eu arctior, <lb/>quia &longs;emper totus canalis ad vnguem ple­<lb/>nus e&longs;t, leuior e&longs;t aqua, quæ effunditur <lb/>per C. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Quòd verò leuior &longs;it aqua in parte <lb/>&longs;upra C D, quàm in C, cau&longs;a e&longs;t, quia <lb/>aqua &longs;upra C D, de&longs;cendere appetit, vt &longs;it <lb/>inferior illa, quæ e&longs;t in C, igitur compri­<lb/>mit aquam, & in canalem impellit. </s> | <s id="s.000299">Quòd verò leuior &longs;it aqua in parte <lb/>&longs;upra C D, quàm in C, cau&longs;a e&longs;t, quia <lb/>aqua &longs;upra C D, de&longs;cendere appetit, vt &longs;it <lb/>inferior illa, quæ e&longs;t in C, igitur compri­<lb/>mit aquam, & in canalem impellit. </s> |
| | |
| <s>Quæ <lb/>autem e&longs;t infra C D, non appetit e&longs;&longs;e in C, <lb/>altiùs e&longs;t loco eius, ideo non vult a&longs;cende­<lb/>re. </s> | <s id="s.000300">Quæ <lb/>autem e&longs;t infra C D, non appetit e&longs;&longs;e in C, <lb/>altiùs e&longs;t loco eius, ideo non vult a&longs;cende­<lb/>re. </s> |
| | |
| <s>Sed aqua, quæ effluit ex C, non præ­<lb/>bet con&longs;iderandi cau&longs;am, cùm tamen &longs;it hu­<lb/>milior ip&longs;a aqua, quæ in va&longs;e continetur: <lb/>quia attractio illa non fit, ni&longs;i continuita­<lb/>tis ratione: continuitas pendet ex ratione ra­<lb/>ritatis, quæ nulla e&longs;&longs;e pote&longs;t, aqua iam <lb/>egrediente os canalis C. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000301">Sed aqua, quæ effluit ex C, non præ­<lb/>bet con&longs;iderandi cau&longs;am, cùm tamen &longs;it hu­<lb/>milior ip&longs;a aqua, quæ in va&longs;e continetur: <lb/>quia attractio illa non fit, ni&longs;i continuita­<lb/>tis ratione: continuitas pendet ex ratione ra­<lb/>ritatis, quæ nulla e&longs;&longs;e pote&longs;t, aqua iam <lb/>egrediente os canalis C. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Denique tota hæc <lb/>contemplatio ab&longs;oluitur hoc argumento, <pb xlink:href="016/01/013.jpg" pagenum="364"/>quòd aqua, quæ debet trahere aliam aquam <lb/>&longs;ecum, oportet vt va&longs;e contineatur, quoniam <lb/>&longs;ine illo conuelli nequit, &longs;ed ab aëre iuuatur <lb/>adueniente, & vt corpus continuum ad &ecedil;qui­<lb/>librium perueniat. </s> | <s id="s.000302">Denique tota hæc <lb/>contemplatio ab&longs;oluitur hoc argumento, <pb xlink:href="016/01/013.jpg" pagenum="364"/>quòd aqua, quæ debet trahere aliam aquam <lb/>&longs;ecum, oportet vt va&longs;e contineatur, quoniam <lb/>&longs;ine illo conuelli nequit, &longs;ed ab aëre iuuatur <lb/>adueniente, & vt corpus continuum ad &ecedil;qui­<lb/>librium perueniat. </s> |
| | |
| <s>Cùm igitur humilius e&longs;t <lb/>o&longs;culum C, ad illud perueniet: tùm autem <lb/>&longs;ublimius, non de&longs;cendet: quia quæ è directo <lb/>e&longs;t loci inferioris, vt in A, a&longs;cendere cogetur <lb/>ad C, quod e&longs;t in directo D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000303">Cùm igitur humilius e&longs;t <lb/>o&longs;culum C, ad illud perueniet: tùm autem <lb/>&longs;ublimius, non de&longs;cendet: quia quæ è directo <lb/>e&longs;t loci inferioris, vt in A, a&longs;cendere cogetur <lb/>ad C, quod e&longs;t in directo D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Si autem aqua <lb/>de&longs;cendat primò, deinde a&longs;cendat, vt in figu­<lb/>ra &longs;equente, ex A, in B, inde in E, & po&longs;tmo­<arrow.to.target n="marg25"/><lb/><figure id="id.016.01.013.1.jpg" xlink:href="016/01/013/1.jpg"/><lb/>dum in C, & in D: tunc peruenire poterit, &longs;i <lb/>D, minùs di&longs;tet à linea B C, quàm A, locus, <lb/>ex quo de&longs;cendit. </s> | <s id="s.000304">Si autem aqua <lb/>de&longs;cendat primò, deinde a&longs;cendat, vt in figu­<lb/>ra &longs;equente, ex A, in B, inde in E, & po&longs;tmo­<arrow.to.target n="marg25"/><lb/><figure id="id.016.01.013.1.jpg" xlink:href="016/01/013/1.jpg"/><lb/>dum in C, & in D: tunc peruenire poterit, &longs;i <lb/>D, minùs di&longs;tet à linea B C, quàm A, locus, <lb/>ex quo de&longs;cendit. </s> |
| | |
| <s>Sed oportet in &longs;ingulis &longs;pa­<lb/>tiis certam e&longs;&longs;e differentiam altitudinis A, & <lb/>D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000305">Sed oportet in &longs;ingulis &longs;pa­<lb/>tiis certam e&longs;&longs;e differentiam altitudinis A, & <lb/>D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Quantò enim longior via fuerit, eò maior <lb/>differentia A, & D, iuxta altitudinis men&longs;u­<lb/>ram e&longs;&longs;e debet. </s> | <s id="s.000306">Quantò enim longior via fuerit, eò maior <lb/>differentia A, & D, iuxta altitudinis men&longs;u­<lb/>ram e&longs;&longs;e debet. </s> |
| | |
| <s>Hinc errores quorundam, qui <lb/>ad libramentum, quum conati e&longs;&longs;ent aquas <lb/>deducere, maximas iacturas impen&longs;arum &longs;u&longs;­<lb/>ceperunt. </s> | <s id="s.000307">Hinc errores quorundam, qui <lb/>ad libramentum, quum conati e&longs;&longs;ent aquas <lb/>deducere, maximas iacturas impen&longs;arum &longs;u&longs;­<lb/>ceperunt. </s> |
| | |
| <s>In &longs;ingulis igitur millibus pa&longs;&longs;uum, <lb/>A, altius palmo e&longs;&longs;e debet quàm D, vt in de­<lb/>cem millibus pa&longs;&longs;uum decem palmis. </s> | <s id="s.000308">In &longs;ingulis igitur millibus pa&longs;&longs;uum, <lb/>A, altius palmo e&longs;&longs;e debet quàm D, vt in de­<lb/>cem millibus pa&longs;&longs;uum decem palmis. </s> |
| | |
| <s>Cau&longs;a <lb/>huius e&longs;t, aqu&ecedil; rotunditas euidens, quæ etiam <lb/>in vrceorum &longs;uperficie apparet. </s> | <s id="s.000309">Cau&longs;a <lb/>huius e&longs;t, aqu&ecedil; rotunditas euidens, quæ etiam <lb/>in vrceorum &longs;uperficie apparet. </s> |
| | |
| <s>Vnde ad li­<lb/>bramentum licet A, &longs;it altius quàm D, non <lb/>tamen erit altius quandoque loco medio in­<lb/>ter A & D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000310">Vnde ad li­<lb/>bramentum licet A, &longs;it altius quàm D, non <lb/>tamen erit altius quandoque loco medio in­<lb/>ter A & D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Indiget etiam impetu quodam. <lb/></s> | <s id="s.000311">Indiget etiam impetu quodam. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed hæc nunc præter intentum qua&longs;i &longs;unt: <lb/>voluit tamen ob magnitudinem periculi, & <lb/>erroris frequentiam, hæc &longs;ubieci&longs;&longs;e. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000312">Sed hæc nunc præter intentum qua&longs;i &longs;unt: <lb/>voluit tamen ob magnitudinem periculi, & <lb/>erroris frequentiam, hæc &longs;ubieci&longs;&longs;e. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg25"/>Ratio <expan abbr="duc&etilde;-dæ">ducen­<lb/>dæ</expan> aquæ.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000313"><margin.target id="marg25"/>Ratio <expan abbr="duc&etilde;-dæ">ducen­<lb/>dæ</expan> aquæ.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed iam ad elementorum motum &longs;impli­<lb/>cem veniamus exemplis explicandum. </s> | <s id="s.000314">Sed iam ad elementorum motum &longs;impli­<lb/>cem veniamus exemplis explicandum. </s> |
| | |
| <s>Igitur <lb/>grauis motus exemplum præbent ponderum <lb/>horologia, quæ &longs;en&longs;im trahendo rotas ver­<lb/>tunt. </s> | <s id="s.000315">Igitur <lb/>grauis motus exemplum præbent ponderum <lb/>horologia, quæ &longs;en&longs;im trahendo rotas ver­<lb/>tunt. </s> |
| | |
| <s>Huiu&longs;ce autem generis infinita facilè <lb/>e&longs;&longs;et inuenire exempla. </s> | <s id="s.000316">Huiu&longs;ce autem generis infinita facilè <lb/>e&longs;&longs;et inuenire exempla. </s> |
| | |
| <s>At motus leuis hoc <lb/>vnum &longs;ubiiciatur exemplum. <lb/><arrow.to.target n="marg26"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000317">At motus leuis hoc <lb/>vnum &longs;ubiiciatur exemplum. <lb/><arrow.to.target n="marg26"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg26"/>Modus quo <lb/>naues demer­<lb/>&longs;æ gurgitibus <lb/><expan abbr="recuperãtur">recuperantur</expan>.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000318"><margin.target id="marg26"/>Modus quo <lb/>naues demer­<lb/>&longs;æ gurgitibus <lb/><expan abbr="recuperãtur">recuperantur</expan>.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Cùm naues freto merguntur, quas eruere <lb/>con&longs;ilium e&longs;t, cymbæ onu&longs;tæ &longs;axis per funes <lb/>alligantur nauigio ab vrinatoribus, &longs;ic vt <lb/>funes quantum fieri pote&longs;t, tendatur, inde <lb/>totidem cymbis vacuis lapides ex prioribus <lb/>detracti excipiuntur: quo fit vt alleuatæ <lb/>cymbæ nauigium paululùm ex profundo &longs;e­<lb/>cum trahant. </s> | <s id="s.000319">Cùm naues freto merguntur, quas eruere <lb/>con&longs;ilium e&longs;t, cymbæ onu&longs;tæ &longs;axis per funes <lb/>alligantur nauigio ab vrinatoribus, &longs;ic vt <lb/>funes quantum fieri pote&longs;t, tendatur, inde <lb/>totidem cymbis vacuis lapides ex prioribus <lb/>detracti excipiuntur: quo fit vt alleuatæ <lb/>cymbæ nauigium paululùm ex profundo &longs;e­<lb/>cum trahant. </s> |
| | |
| <s>Nam aër cymbas, quæ pondere <lb/>lapidum fermè mergebantur, cùm aquæ &longs;ub­<lb/>e&longs;&longs;e nolit, in &longs;uperficiem aquæ attollit, vnde <lb/>nauigium fermè pro cymbæ altitudine &longs;upe­<lb/>riùs trahitur. </s> | <s id="s.000320">Nam aër cymbas, quæ pondere <lb/>lapidum fermè mergebantur, cùm aquæ &longs;ub­<lb/>e&longs;&longs;e nolit, in &longs;uperficiem aquæ attollit, vnde <lb/>nauigium fermè pro cymbæ altitudine &longs;upe­<lb/>riùs trahitur. </s> |
| | |
| <s>Trahatur igitur ex A, in B, tunc <lb/>cymbæ, quæ plenæ &longs;unt lapidibus illi anne­<lb/>ctantur funibus, transfu&longs;i&longs;que lapidibus na­<lb/>nigium trahetur in C. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000321">Trahatur igitur ex A, in B, tunc <lb/>cymbæ, quæ plenæ &longs;unt lapidibus illi anne­<lb/>ctantur funibus, transfu&longs;i&longs;que lapidibus na­<lb/>nigium trahetur in C. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Rur&longs;us priores cym­<lb/>bæ, in quas lapides transfudi&longs;ti, nectuntur <lb/>ten&longs;is funibus nauigio in C, trahéntque de­<lb/>ductis lapidibus ip&longs;um in D, atque perpetua <lb/>tran&longs;mutatione ad aquæ &longs;uperficiem tandem <lb/>deducetur. </s> | <s id="s.000322">Rur&longs;us priores cym­<lb/>bæ, in quas lapides transfudi&longs;ti, nectuntur <lb/>ten&longs;is funibus nauigio in C, trahéntque de­<lb/>ductis lapidibus ip&longs;um in D, atque perpetua <lb/>tran&longs;mutatione ad aquæ &longs;uperficiem tandem <lb/>deducetur. </s> |
| | |
| <s>Sed dices, plurimis cymbis opus <lb/>erit ad triremem educendam. </s> | <s id="s.000323">Sed dices, plurimis cymbis opus <lb/>erit ad triremem educendam. </s> |
| | |
| <s>Verum e&longs;t, &longs;ed <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: quælibet nauis aut cymba <lb/>tantùm ferre pote&longs;t ponderis, quantum e&longs;t <lb/>pondus aquæ, quam continere pote&longs;t. </s> | <s id="s.000324">Verum e&longs;t, &longs;ed <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: quælibet nauis aut cymba <lb/>tantùm ferre pote&longs;t ponderis, quantum e&longs;t <lb/>pondus aquæ, quam continere pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Velut <lb/>&longs;i triremis capiat in flumine mille amphoras <lb/>aquæ, quarum pondus &longs;it decem millium ta­<lb/>lentorum, triremis illa in flumine decem <lb/>millia talenta feret. </s> | <s id="s.000325">Velut <lb/>&longs;i triremis capiat in flumine mille amphoras <lb/>aquæ, quarum pondus &longs;it decem millium ta­<lb/>lentorum, triremis illa in flumine decem <lb/>millia talenta feret. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i eadem in mari <lb/>capiat ( vt dixi ) ea&longs;dem mille amphoras, <lb/>quarum pondus &longs;it duodecim millium talen­<lb/>torum (nam aqua maris grauior e&longs;t aqua flu­<lb/>minis ) eadem in mari duodecim millia ta­<lb/>lenta ponderis feret. </s> | <s id="s.000326">Quòd &longs;i eadem in mari <lb/>capiat ( vt dixi ) ea&longs;dem mille amphoras, <lb/>quarum pondus &longs;it duodecim millium talen­<lb/>torum (nam aqua maris grauior e&longs;t aqua flu­<lb/>minis ) eadem in mari duodecim millia ta­<lb/>lenta ponderis feret. </s> |
| | |
| <s>Atque ea ratione mani­<lb/><figure id="id.016.01.013.2.jpg" xlink:href="016/01/013/2.jpg"/><lb/>fe&longs;tum e&longs;t, cur nauigia appellare &longs;oleamus à <lb/>men&longs;ura, vt nauem mille, vel quingentarum <lb/>amphorarum: idem enim e&longs;t ac &longs;i dicas, quæ <lb/>ferre pote&longs;t mille aut quingenta ponderis ta­<lb/>lenta. </s> | <s id="s.000327">Atque ea ratione mani­<lb/><figure id="id.016.01.013.2.jpg" xlink:href="016/01/013/2.jpg"/><lb/>fe&longs;tum e&longs;t, cur nauigia appellare &longs;oleamus à <lb/>men&longs;ura, vt nauem mille, vel quingentarum <lb/>amphorarum: idem enim e&longs;t ac &longs;i dicas, quæ <lb/>ferre pote&longs;t mille aut quingenta ponderis ta­<lb/>lenta. </s> |
| | |
| <s>Nam qualis e&longs;t capacitas, vt dixi, nauis <lb/>ratione aquæ, tantùm e&longs;t pondus, quod ferre <lb/>pote&longs;t, &longs;cilicet quantum e&longs;t pondus aquæ <lb/>quam capit. </s> | <s id="s.000328">Nam qualis e&longs;t capacitas, vt dixi, nauis <lb/>ratione aquæ, tantùm e&longs;t pondus, quod ferre <lb/>pote&longs;t, &longs;cilicet quantum e&longs;t pondus aquæ <lb/>quam capit. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur ex hoc, <lb/>quòd diuer&longs;a pondera eadem nauis in diuer­<lb/>&longs;is aquis feret, quoniam & aquarum ip&longs;arum <lb/>diuer&longs;a &longs;unt pondera. </s> | <s id="s.000329">Manife&longs;tum e&longs;t igitur ex hoc, <lb/>quòd diuer&longs;a pondera eadem nauis in diuer­<lb/>&longs;is aquis feret, quoniam & aquarum ip&longs;arum <lb/>diuer&longs;a &longs;unt pondera. </s> |
| | |
| <s>Iuxta verò hanc ratio­<lb/>nem liquet ponderis magnitudinem e&longs;&longs;e pro <lb/>ratione impellentis aquæ. </s> | <s id="s.000330">Iuxta verò hanc ratio­<lb/>nem liquet ponderis magnitudinem e&longs;&longs;e pro <lb/>ratione impellentis aquæ. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i ( vt gratia <lb/>exempli dicam) cymba viginti amphoras &longs;u­<lb/>&longs;tinet, hoc e&longs;t, quia aër inclu&longs;us ab aquæ am­<lb/>phoris viginti &longs;uperiùs impellitur, vt aqua <lb/>illa &longs;cilicet, quæ in naui contineretur, locum <lb/>&longs;uum recipiat. </s> | <s id="s.000331">Nam &longs;i ( vt gratia <lb/>exempli dicam) cymba viginti amphoras &longs;u­<lb/>&longs;tinet, hoc e&longs;t, quia aër inclu&longs;us ab aquæ am­<lb/>phoris viginti &longs;uperiùs impellitur, vt aqua <lb/>illa &longs;cilicet, quæ in naui contineretur, locum <lb/>&longs;uum recipiat. </s> |
| | |
| <s>Bellè igitur conuenit hoc ex­<lb/>perimentum cum ratione, quæ &longs;uperiùs dicta <lb/>e&longs;t, &longs;cilicet ve&longs;icam aëre plenam ab aqua &longs;ur­<lb/>sùm pelli, quòd ve&longs;ica aquæ locum occupet: <lb/>quare pondus pro magnitudine aquæ, quam <lb/>ve&longs;ica continere pote&longs;t, in aëre &longs;u&longs;tinebit: id <lb/>e&longs;t, ita ve&longs;icæ pondere &longs;uperimpo&longs;ito, vt ip­<lb/>&longs;um pondus totum in aëre &longs;it, non in aqua. <lb/></s> | <s id="s.000332">Bellè igitur conuenit hoc ex­<lb/>perimentum cum ratione, quæ &longs;uperiùs dicta <lb/>e&longs;t, &longs;cilicet ve&longs;icam aëre plenam ab aqua &longs;ur­<lb/>sùm pelli, quòd ve&longs;ica aquæ locum occupet: <lb/>quare pondus pro magnitudine aquæ, quam <lb/>ve&longs;ica continere pote&longs;t, in aëre &longs;u&longs;tinebit: id <lb/>e&longs;t, ita ve&longs;icæ pondere &longs;uperimpo&longs;ito, vt ip­<lb/>&longs;um pondus totum in aëre &longs;it, non in aqua. <lb/></s> |
| | |
| <s>Verùm pondus, quod in aqua e&longs;t ( vt ad na­</s></p><p type="main"> | <s id="s.000333">Verùm pondus, quod in aqua e&longs;t ( vt ad na­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg27"/><lb/>uigium eruendum rur&longs;us veniam ) tantò le­<lb/>uius redditur, quantò aqua ip&longs;a grauior ex­<lb/>titerit: vnde paucioribus cymbis opus erit, <lb/>quàm quæ pondus demer&longs;i nauigij ferre po&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> | <s id="s.000334"><arrow.to.target n="marg27"/><lb/>uigium eruendum rur&longs;us veniam ) tantò le­<lb/>uius redditur, quantò aqua ip&longs;a grauior ex­<lb/>titerit: vnde paucioribus cymbis opus erit, <lb/>quàm quæ pondus demer&longs;i nauigij ferre po&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> |
| | |
| <s>Duplici verò ratione nauigia ex gra­<lb/>uioribus aquis faciliùs extrahuntur, quàm <pb xlink:href="016/01/014.jpg" pagenum="365"/>ex leuioribus: atque ideò ex mari, quàm ex <lb/>fluminibus, vel lacubus. </s> | <s id="s.000335">Duplici verò ratione nauigia ex gra­<lb/>uioribus aquis faciliùs extrahuntur, quàm <pb xlink:href="016/01/014.jpg" pagenum="365"/>ex leuioribus: atque ideò ex mari, quàm ex <lb/>fluminibus, vel lacubus. </s> |
| | |
| <s>Altera quòd cymbæ <lb/>in mari plus &longs;u&longs;tinent ponderis: reliqua, quòd <lb/>nauigium in ea aqua minùs graue e&longs;t. </s> | <s id="s.000336">Altera quòd cymbæ <lb/>in mari plus &longs;u&longs;tinent ponderis: reliqua, quòd <lb/>nauigium in ea aqua minùs graue e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Opor­<lb/>tet <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ob cau&longs;am animaduertere, cùm, <lb/>vt dictum e&longs;t, nauigium grauius reddatur in <lb/>aquæ &longs;uperficie <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> quia partim e&longs;t in aëre) <lb/>quàm in imo, vt quantò magis eleuatur à <lb/>cymbis, eò plures ac maiores cymbæ alligen­<lb/>tur, ne decepti hac ratione non &longs;olùm denuò <lb/>mergatur, &longs;ed & impetu adiecto omnes <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/>cymbas in profundum trahat. </s> | <s id="s.000337">Opor­<lb/>tet <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ob cau&longs;am animaduertere, cùm, <lb/>vt dictum e&longs;t, nauigium grauius reddatur in <lb/>aquæ &longs;uperficie <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> quia partim e&longs;t in aëre) <lb/>quàm in imo, vt quantò magis eleuatur à <lb/>cymbis, eò plures ac maiores cymbæ alligen­<lb/>tur, ne decepti hac ratione non &longs;olùm denuò <lb/>mergatur, &longs;ed & impetu adiecto omnes <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <lb/>cymbas in profundum trahat. </s> |
| | |
| <s>Dubitabit au­<lb/>tem aliquis, cur exoneratis cymbis B, imple­<lb/>tis autem aliis, per A, &longs;ignificantur, non de&longs;­<lb/>cendat nauis, quæ eleuata fuit ab A, cymbis <lb/>vacuis? </s> | <s id="s.000338">Dubitabit au­<lb/>tem aliquis, cur exoneratis cymbis B, imple­<lb/>tis autem aliis, per A, &longs;ignificantur, non de&longs;­<lb/>cendat nauis, quæ eleuata fuit ab A, cymbis <lb/>vacuis? </s> |
| | |
| <s>Non enim plenæ po&longs;&longs;unt &longs;u&longs;tinere <lb/>pondus. </s> | <s id="s.000339">Non enim plenæ po&longs;&longs;unt &longs;u&longs;tinere <lb/>pondus. </s> |
| | |
| <s>Cau&longs;a e&longs;t, quia factis iam funibus <lb/>æqualibus cymbarum A, & B, cùm iam va­<lb/>cuum &longs;eu inane, vel aër, qui in cymbis con­<lb/>tinetur potentior &longs;it nauis pondere, plus tra­<lb/>het inane cymbarum B, quàm remittet gra­<lb/>uitas aucti poderis cymbarum A. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000340">Cau&longs;a e&longs;t, quia factis iam funibus <lb/>æqualibus cymbarum A, & B, cùm iam va­<lb/>cuum &longs;eu inane, vel aër, qui in cymbis con­<lb/>tinetur potentior &longs;it nauis pondere, plus tra­<lb/>het inane cymbarum B, quàm remittet gra­<lb/>uitas aucti poderis cymbarum A. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Itaque hac <lb/>ratione perpetuò nauis a&longs;cendet: hoc dunta­<lb/>xat ob&longs;eruato, vt plenarum cymbarum funes <lb/>eò &longs;int vacuarum cymbarum funibus breuio­<lb/>res, quantò pondus lapidum eas cymbas de­<lb/>primit. </s> | <s id="s.000341">Itaque hac <lb/>ratione perpetuò nauis a&longs;cendet: hoc dunta­<lb/>xat ob&longs;eruato, vt plenarum cymbarum funes <lb/>eò &longs;int vacuarum cymbarum funibus breuio­<lb/>res, quantò pondus lapidum eas cymbas de­<lb/>primit. </s> |
| | |
| <s>Sed de &longs;implici leuis motu &longs;ur&longs;um &longs;a­<lb/>tis, nunc de motu, qui ex graui & leui com­<lb/>ponitur, dicendum erit. </s> | <s id="s.000342">Sed de &longs;implici leuis motu &longs;ur&longs;um &longs;a­<lb/>tis, nunc de motu, qui ex graui & leui com­<lb/>ponitur, dicendum erit. </s> |
| | |
| <s>Pro cuius exemplo <lb/>mirificè &longs;e offert Heronis machina, quam <lb/>nos &longs;æpè tractauimus. </s> | <s id="s.000343">Pro cuius exemplo <lb/>mirificè &longs;e offert Heronis machina, quam <lb/>nos &longs;æpè tractauimus. </s> |
| | |
| <s>Ea &longs;ic &longs;e habet: A, la­<lb/><arrow.to.target n="marg28"/><lb/><figure id="id.016.01.014.1.jpg" xlink:href="016/01/014/1.jpg"/><lb/>brum aqua plenum: &longs;ub quo vas B, & ip&longs;um <lb/>aqua plenum, &longs;it iunctum A, vt ex altero in <lb/>alterum aqua permeare non po&longs;&longs;it. </s> | <s id="s.000344">Ea &longs;ic &longs;e habet: A, la­<lb/><arrow.to.target n="marg28"/><lb/><figure id="id.016.01.014.1.jpg" xlink:href="016/01/014/1.jpg"/><lb/>brum aqua plenum: &longs;ub quo vas B, & ip&longs;um <lb/>aqua plenum, &longs;it iunctum A, vt ex altero in <lb/>alterum aqua permeare non po&longs;&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Sub B, vas <lb/>aliud, quod vocetur C, inane. </s> | <s id="s.000345">Sub B, vas <lb/>aliud, quod vocetur C, inane. </s> |
| | |
| <s>Fi&longs;tula D, fera­<lb/>tur ex B, in C, cuius &longs;ummum os fermè ad <lb/>labrum perueniat. </s> | <s id="s.000346">Fi&longs;tula D, fera­<lb/>tur ex B, in C, cuius &longs;ummum os fermè ad <lb/>labrum perueniat. </s> |
| | |
| <s>Fi&longs;tula alia E, quæ &longs;uper <lb/>labrum non parùm a&longs;cendat, & in&longs;erta labro, <lb/>in medio penetret v&longs;que ad imum primi va­<lb/>&longs;is, non tamen ip&longs;i imo iungatur. </s> | <s id="s.000347">Fi&longs;tula alia E, quæ &longs;uper <lb/>labrum non parùm a&longs;cendat, & in&longs;erta labro, <lb/>in medio penetret v&longs;que ad imum primi va­<lb/>&longs;is, non tamen ip&longs;i imo iungatur. </s> |
| | |
| <s>Alia fi&longs;tula <lb/>F, cuius &longs;upremum in imo labri o&longs;culum <expan abbr="&longs;itũ">&longs;itum</expan> <lb/>&longs;it, inferiùs os in ip&longs;o &longs;epto inter duo va&longs;a fi­<lb/>niatur, ita <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vt aqua ex labro per &longs;uperius <lb/>os in vas C, deferatur. </s> | <s id="s.000348">Alia fi&longs;tula <lb/>F, cuius &longs;upremum in imo labri o&longs;culum <expan abbr="&longs;itũ">&longs;itum</expan> <lb/>&longs;it, inferiùs os in ip&longs;o &longs;epto inter duo va&longs;a fi­<lb/>niatur, ita <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vt aqua ex labro per &longs;uperius <lb/>os in vas C, deferatur. </s> |
| | |
| <s>Tunc verò videmus <lb/><expan abbr="aquã">aquam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t in B, va&longs;e, per E, fi&longs;tulam emitti, <lb/>ac eò donec finiatur labri aqua v&longs;que per&longs;e­<lb/>uerare. </s> | <s id="s.000349">Tunc verò videmus <lb/><expan abbr="aquã">aquam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t in B, va&longs;e, per E, fi&longs;tulam emitti, <lb/>ac eò donec finiatur labri aqua v&longs;que per&longs;e­<lb/>uerare. </s> |
| | |
| <s>Id quomodo fiat ex duobus motibus <lb/>compo&longs;itis demon&longs;trandum. </s> | <s id="s.000350">Id quomodo fiat ex duobus motibus <lb/>compo&longs;itis demon&longs;trandum. </s> |
| | |
| <s>Aqua de&longs;cen­<lb/>dens per F, fi&longs;tulam, cùm aër in C, non po&longs;&longs;it <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tere, a&longs;cendit per D, fi&longs;tulam in vas B, <lb/>&longs;uperiùs. </s> | <s id="s.000351">Aqua de&longs;cen­<lb/>dens per F, fi&longs;tulam, cùm aër in C, non po&longs;&longs;it <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tere, a&longs;cendit per D, fi&longs;tulam in vas B, <lb/>&longs;uperiùs. </s> |
| | |
| <s>At verò cum ibi locus aqua plenus <lb/>&longs;it, cogitur aqua a&longs;cendere per E, fi&longs;tulam <lb/>pre&longs;&longs;a ab aëre, atque &longs;ic effunditur. </s> | <s id="s.000352">At verò cum ibi locus aqua plenus <lb/>&longs;it, cogitur aqua a&longs;cendere per E, fi&longs;tulam <lb/>pre&longs;&longs;a ab aëre, atque &longs;ic effunditur. </s> |
| | |
| <s>Manife­<lb/>&longs;tum e&longs;t igitur hîc duos e&longs;&longs;e motus: vnum &longs;e­<lb/>cundum naturam aquæ de&longs;cendentis ex labro <lb/>in C, vas per F, fi&longs;tulam, alterum aëris a&longs;cen­<lb/><arrow.to.target n="marg29"/><lb/>dentis ex va&longs;e C, in vas B, quod <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dictum <lb/>e&longs;t) ab aqua &longs;ursùm impellatur. </s> | <s id="s.000353">Manife­<lb/>&longs;tum e&longs;t igitur hîc duos e&longs;&longs;e motus: vnum &longs;e­<lb/>cundum naturam aquæ de&longs;cendentis ex labro <lb/>in C, vas per F, fi&longs;tulam, alterum aëris a&longs;cen­<lb/><arrow.to.target n="marg29"/><lb/>dentis ex va&longs;e C, in vas B, quod <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dictum <lb/>e&longs;t) ab aqua &longs;ursùm impellatur. </s> |
| | |
| <s>Ab his igitur <lb/>duobus motibus naturalibus violentius im­<lb/>petus fit quo aqua ex va&longs;e B, per fi&longs;tulam <lb/>a&longs;cendit. </s> | <s id="s.000354">Ab his igitur <lb/>duobus motibus naturalibus violentius im­<lb/>petus fit quo aqua ex va&longs;e B, per fi&longs;tulam <lb/>a&longs;cendit. </s> |
| | |
| <s>Verùm motus grauis dum repetit <lb/>alternatim folles mouet, aut alias machinas, <lb/>quòd in machina Cte&longs;ibica demon&longs;trare <lb/>oportunum erat, vt emboli ma&longs;culi vici&longs;&longs;im <lb/>in modiolis a&longs;cendere, de&longs;cenderétque po&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> | <s id="s.000355">Verùm motus grauis dum repetit <lb/>alternatim folles mouet, aut alias machinas, <lb/>quòd in machina Cte&longs;ibica demon&longs;trare <lb/>oportunum erat, vt emboli ma&longs;culi vici&longs;&longs;im <lb/>in modiolis a&longs;cendere, de&longs;cenderétque po&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> |
| | |
| <s>Id autem &longs;ic fit: Rota cum pinnis iux­<lb/>ta aquæ delabentis ca&longs;um ( vt &longs;olet fieri) &longs;ta­<lb/>tuatur, vt ex aquæ perpetuo defluxu &longs;uper <lb/>pinnas rota circumuoluatur, in qua &longs;it axis <lb/>A, quem palàm e&longs;t nece&longs;&longs;e fore, vt & ip&longs;e <lb/>circumagatur. </s> | <s id="s.000356">Id autem &longs;ic fit: Rota cum pinnis iux­<lb/>ta aquæ delabentis ca&longs;um ( vt &longs;olet fieri) &longs;ta­<lb/>tuatur, vt ex aquæ perpetuo defluxu &longs;uper <lb/>pinnas rota circumuoluatur, in qua &longs;it axis <lb/>A, quem palàm e&longs;t nece&longs;&longs;e fore, vt & ip&longs;e <lb/>circumagatur. </s> |
| | |
| <s>Rotæ de&longs;criptionem, vt rem <lb/>noti&longs;&longs;imam ac in molis omnibus con&longs;pi­<lb/>cuam, prætermitto. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000357">Rotæ de&longs;criptionem, vt rem <lb/>noti&longs;&longs;imam ac in molis omnibus con&longs;pi­<lb/>cuam, prætermitto. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg27"/>Nauigia fa­<lb/>ciliùs ex ma­<lb/>ri, extrahi, <lb/>quàm flumi­<lb/>nibus vel la­<lb/>cubus.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000358"><margin.target id="marg27"/>Nauigia fa­<lb/>ciliùs ex ma­<lb/>ri, extrahi, <lb/>quàm flumi­<lb/>nibus vel la­<lb/>cubus.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg28"/>Machina <lb/>Heronis.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000359"><margin.target id="marg28"/>Machina <lb/>Heronis.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg29"/>De motu al­<lb/>ternante.</s></p><figure id="id.016.01.014.2.jpg" xlink:href="016/01/014/2.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000360"><margin.target id="marg29"/>De motu al­<lb/>ternante.</s></p><figure id="id.016.01.014.2.jpg" xlink:href="016/01/014/2.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Trabs &longs;uperiacens tignis atque inclu&longs;a fo­<lb/>raminibus rotundis vocetur B, ita vt mobilis <lb/>&longs;it, ac vt in cardinibus circumuolui po&longs;&longs;it. <lb/></s> | <s id="s.000361">Trabs &longs;uperiacens tignis atque inclu&longs;a fo­<lb/>raminibus rotundis vocetur B, ita vt mobilis <lb/>&longs;it, ac vt in cardinibus circumuolui po&longs;&longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Iuxta huius extremum E, annulus infixus, cui <lb/>alter annulus cum ferrea virga F: hæ rur&longs;us <lb/>in annulum finiatur, quem excipiat alter an­<lb/>nulus G, virga H, annexus: in extremo H, an­<lb/>nulus iunctus e&longs;t, qui vnco ita annectitur in <lb/>&longs;ummitate axis A, vt &longs;ecum moueatur, &longs;ed <lb/>redeunte axe, redit & annulus ad pri&longs;tinum <lb/>locum ac &longs;itum. </s> | <s id="s.000362">Iuxta huius extremum E, annulus infixus, cui <lb/>alter annulus cum ferrea virga F: hæ rur&longs;us <lb/>in annulum finiatur, quem excipiat alter an­<lb/>nulus G, virga H, annexus: in extremo H, an­<lb/>nulus iunctus e&longs;t, qui vnco ita annectitur in <lb/>&longs;ummitate axis A, vt &longs;ecum moueatur, &longs;ed <lb/>redeunte axe, redit & annulus ad pri&longs;tinum <lb/>locum ac &longs;itum. </s> |
| | |
| <s>Ex altera trabis parte duo <lb/>annuli ex aduer&longs;o collocantur C, & D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000363">Ex altera trabis parte duo <lb/>annuli ex aduer&longs;o collocantur C, & D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Licet <lb/>& bis duos & tria paria &longs;ic ex aduer&longs;o collo­<lb/>care. </s> | <s id="s.000364">Licet <lb/>& bis duos & tria paria &longs;ic ex aduer&longs;o collo­<lb/>care. </s> |
| | |
| <s>Si igitur emboli aut folles alter C, fune <lb/>iungatur, alter D, circumuoluto axe, trahitur <lb/>primum trabs ver&longs;us D, túncque eleuatur <lb/>follium alter ex C, altero cadente D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000365">Si igitur emboli aut folles alter C, fune <lb/>iungatur, alter D, circumuoluto axe, trahitur <lb/>primum trabs ver&longs;us D, túncque eleuatur <lb/>follium alter ex C, altero cadente D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Quum <lb/>verò rota dimidium axis circumuertit, annu­<lb/>lus in imo H, redit ad locum &longs;uperiorem & <lb/>impellit E, propter virgas, & trabs flectitur <lb/>ver&longs;us C, atque &longs;ic mutata vice folles mo­<lb/>uentur. </s> | <s id="s.000366">Quum <lb/>verò rota dimidium axis circumuertit, annu­<lb/>lus in imo H, redit ad locum &longs;uperiorem & <lb/>impellit E, propter virgas, & trabs flectitur <lb/>ver&longs;us C, atque &longs;ic mutata vice folles mo­<lb/>uentur. </s> |
| | |
| <s>Nutat enim trabs dextra ac &longs;ini&longs;tra <lb/>vici&longs;&longs;im, &longs;ed non circumuoluitur. </s> | <s id="s.000367">Nutat enim trabs dextra ac &longs;ini&longs;tra <lb/>vici&longs;&longs;im, &longs;ed non circumuoluitur. </s> |
| | |
| <s>Ergo licet <lb/>multa paria follium annulis multis in trabe <lb/>ex aduer&longs;o collocatis mouere, &longs;ed robu&longs;ta vi <lb/>aquæ opus e&longs;t. </s> | <s id="s.000368">Ergo licet <lb/>multa paria follium annulis multis in trabe <lb/>ex aduer&longs;o collocatis mouere, &longs;ed robu&longs;ta vi <lb/>aquæ opus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Licet & eidem axi alteram <lb/>trabem, quod fabri facere &longs;olent à &longs;ini&longs;tra <lb/>iungere, <expan abbr="atq;">atque</expan> &longs;ic numerus <expan abbr="folliũ">follium</expan> duplicabitur. <lb/></s> | <s id="s.000369">Licet & eidem axi alteram <lb/>trabem, quod fabri facere &longs;olent à &longs;ini&longs;tra <lb/>iungere, <expan abbr="atq;">atque</expan> &longs;ic numerus <expan abbr="folliũ">follium</expan> duplicabitur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nec alio opus e&longs;t auxilio, aliáve <expan abbr="quã">quam</expan> quæ in <lb/>vno patefacta e&longs;t indu&longs;tria, &longs;ed &longs;ola maiore vi. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000370">Nec alio opus e&longs;t auxilio, aliáve <expan abbr="quã">quam</expan> quæ in <lb/>vno patefacta e&longs;t indu&longs;tria, &longs;ed &longs;ola maiore vi. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed motuum tran&longs;latio, quæ &longs;olet in v&longs;u <lb/>e&longs;&longs;e, tùm in molendinis, tum horologiis, <lb/>quamvis vulgata, tamen &longs;ubtiliori con&longs;tat <lb/>ratione. <lb/><figure id="id.016.01.014.3.jpg" xlink:href="016/01/014/3.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg30"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000371">Sed motuum tran&longs;latio, quæ &longs;olet in v&longs;u <lb/>e&longs;&longs;e, tùm in molendinis, tum horologiis, <lb/>quamvis vulgata, tamen &longs;ubtiliori con&longs;tat <lb/>ratione. <lb/><figure id="id.016.01.014.3.jpg" xlink:href="016/01/014/3.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg30"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg30"/>Motuum <lb/><expan abbr="tra&longs;latio">tran&longs;latio</expan>.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000372"><margin.target id="marg30"/>Motuum <lb/><expan abbr="tra&longs;latio">tran&longs;latio</expan>.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sit igitur rota AB, quæ circumagi po&longs;&longs;it <pb xlink:href="016/01/015.jpg" pagenum="366"/>alia rota cum paxillis, vt in molendinis fieri <lb/>&longs;olet aut manubrio C, dentes verò in eius <lb/>exteriore &longs;uperficie re&longs;picientes cylindrum <lb/>&longs;eu columnam FG, erectam ad perpendicu­<lb/>lum plani F H. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000373">Sit igitur rota AB, quæ circumagi po&longs;&longs;it <pb xlink:href="016/01/015.jpg" pagenum="366"/>alia rota cum paxillis, vt in molendinis fieri <lb/>&longs;olet aut manubrio C, dentes verò in eius <lb/>exteriore &longs;uperficie re&longs;picientes cylindrum <lb/>&longs;eu columnam FG, erectam ad perpendicu­<lb/>lum plani F H. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>In quo plano etiam rota &longs;u­<lb/>per&longs;tans fixum habet palum, cui axis infi­<lb/>gitur. </s> | <s id="s.000374">In quo plano etiam rota &longs;u­<lb/>per&longs;tans fixum habet palum, cui axis infi­<lb/>gitur. </s> |
| | |
| <s>In FG, autem columna, DE, cur­<lb/>riculum dentatum e&longs;t. </s> | <s id="s.000375">In FG, autem columna, DE, cur­<lb/>riculum dentatum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Itaque quum rota <lb/>A B, circumuertitur &longs;uper axe CK, motu <lb/>ex A, in B, &longs;eu A, &longs;ur&longs;um deor&longs;um, F G, <lb/>cylindrus circumuertitur ex D E, ver&longs;us <lb/>K, &longs;eu ex dextro in &longs;ini&longs;trum, quare con­<lb/>tingit tran&longs;latio motus, quæ erit eò velo­<lb/>cior, quò numerus dentium A B, rotæ, <lb/>plures continebit dentes circuli D E. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000376">Itaque quum rota <lb/>A B, circumuertitur &longs;uper axe CK, motu <lb/>ex A, in B, &longs;eu A, &longs;ur&longs;um deor&longs;um, F G, <lb/>cylindrus circumuertitur ex D E, ver&longs;us <lb/>K, &longs;eu ex dextro in &longs;ini&longs;trum, quare con­<lb/>tingit tran&longs;latio motus, quæ erit eò velo­<lb/>cior, quò numerus dentium A B, rotæ, <lb/>plures continebit dentes circuli D E. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>His <lb/>autem vtemur ad machinæ Augu&longs;tanæ in­<lb/>tellectum. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000377">His <lb/>autem vtemur ad machinæ Augu&longs;tanæ in­<lb/>tellectum. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>His modò vi&longs;is, po&longs;tquam &longs;ermonem de <lb/>motibus omnibus generalibus fermè ab&longs;ol­<lb/>uimus, quarto exemplo in libramento aqua­<lb/>rum declarato, Heronis autem machina in <lb/>compo&longs;itis elementorum motibus &longs;atisfa­<lb/>ciente, vt in vniuer&longs;um pro decem modis <lb/>decem exempla &longs;ubiecerim, colligere illa in <lb/>vnum breuiter operæ pretium erit. </s> | <s id="s.000378">His modò vi&longs;is, po&longs;tquam &longs;ermonem de <lb/>motibus omnibus generalibus fermè ab&longs;ol­<lb/>uimus, quarto exemplo in libramento aqua­<lb/>rum declarato, Heronis autem machina in <lb/>compo&longs;itis elementorum motibus &longs;atisfa­<lb/>ciente, vt in vniuer&longs;um pro decem modis <lb/>decem exempla &longs;ubiecerim, colligere illa in <lb/>vnum breuiter operæ pretium erit. </s> |
| | |
| <s>Quieti <lb/>ob raritatem lucernæ exemplum appo&longs;ui­<lb/>mus. </s> | <s id="s.000379">Quieti <lb/>ob raritatem lucernæ exemplum appo&longs;ui­<lb/>mus. </s> |
| | |
| <s>Motui à raritate fi&longs;tulam in va&longs;e col­<lb/>locatam, vbi de aquæ de&longs;cen&longs;u egimus. <lb/></s> | <s id="s.000380">Motui à raritate fi&longs;tulam in va&longs;e col­<lb/>locatam, vbi de aquæ de&longs;cen&longs;u egimus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quieti ob den&longs;itatem plumbi laminam, tum <lb/>coria &longs;uper aquam &longs;par&longs;a. </s> | <s id="s.000381">Quieti ob den&longs;itatem plumbi laminam, tum <lb/>coria &longs;uper aquam &longs;par&longs;a. </s> |
| | |
| <s>Motui ob den&longs;i­<lb/>tatem impul&longs;um bellicarum machinarum. <lb/></s> | <s id="s.000382">Motui ob den&longs;i­<lb/>tatem impul&longs;um bellicarum machinarum. <lb/></s> |
| | |
| <s>Motui attractionis ob raritatem, & impul­<lb/>&longs;us ob den&longs;itatem, in Cte&longs;ibica machina. <lb/></s> | <s id="s.000383">Motui attractionis ob raritatem, & impul­<lb/>&longs;us ob den&longs;itatem, in Cte&longs;ibica machina. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vtriu&longs;que verò motus, tum etiam quietis <lb/>ob raritatem, Brambilica machina exem­<lb/>plum erit. </s> | <s id="s.000384">Vtriu&longs;que verò motus, tum etiam quietis <lb/>ob raritatem, Brambilica machina exem­<lb/>plum erit. </s> |
| | |
| <s>Motus leuis elementi, nauigij re­<lb/>cuperationem: grauis verò, &longs;implicis horo­<lb/>logiorum motum &longs;ubiecimus. </s> | <s id="s.000385">Motus leuis elementi, nauigij re­<lb/>cuperationem: grauis verò, &longs;implicis horo­<lb/>logiorum motum &longs;ubiecimus. </s> |
| | |
| <s>Grauis, &longs;ed <lb/>&longs;æpiùs repetiti, follium alternam iactatio­<lb/>nem. </s> | <s id="s.000386">Grauis, &longs;ed <lb/>&longs;æpiùs repetiti, follium alternam iactatio­<lb/>nem. </s> |
| | |
| <s>Grauis ac leuis &longs;imul ad vnum finem <lb/>tendentium, Heronis machinam. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000387">Grauis ac leuis &longs;imul ad vnum finem <lb/>tendentium, Heronis machinam. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Ergo &longs;ic poterat videri tractatio hæc ab­<lb/>&longs;oluta: &longs;ed non omnia &longs;ump&longs;imus genera. <lb/></s> | <s id="s.000388">Ergo &longs;ic poterat videri tractatio hæc ab­<lb/>&longs;oluta: &longs;ed non omnia &longs;ump&longs;imus genera. <lb/></s> |
| | |
| <s>Decem enim hæc exempla duobus conti­<lb/>nentur generibus: altero, quòd vnum tan­<lb/>tùm habet motorem, vt Heronis machina: <lb/>reliquo, quod duos, &longs;ed diuer&longs;os habet mo­<lb/>tores, vt Brambilica. </s> | <s id="s.000389">Decem enim hæc exempla duobus conti­<lb/>nentur generibus: altero, quòd vnum tan­<lb/>tùm habet motorem, vt Heronis machina: <lb/>reliquo, quod duos, &longs;ed diuer&longs;os habet mo­<lb/>tores, vt Brambilica. </s> |
| | |
| <s>Supere&longs;t tertium ge­<lb/>nus, in quo illæ continentur machinæ, quæ <lb/>plures habent motores, &longs;ed non diuer&longs;os: <lb/>quod quidem videtur e&longs;&longs;e nobili&longs;&longs;imum, quia <lb/>motui principali, &longs;eu <foreign lang="greek">au)tokine/tw|</foreign> magis a&longs;&longs;i­<lb/>milatur. </s> | <s id="s.000390">Supere&longs;t tertium ge­<lb/>nus, in quo illæ continentur machinæ, quæ <lb/>plures habent motores, &longs;ed non diuer&longs;os: <lb/>quod quidem videtur e&longs;&longs;e nobili&longs;&longs;imum, quia <lb/>motui principali, &longs;eu <foreign lang="greek">au)tokine/tw|</foreign> magis a&longs;&longs;i­<lb/>milatur. </s> |
| | |
| <s>Contingit is motus, quum aqua, <lb/>gratia exempli, rotam, qua aqua effunditur </s></p><p type="main"> | <s id="s.000391">Contingit is motus, quum aqua, <lb/>gratia exempli, rotam, qua aqua effunditur </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg31"/><lb/>verterit. </s> | <s id="s.000392"><arrow.to.target n="marg31"/><lb/>verterit. </s> |
| | |
| <s>Atque hoc in genere primum e&longs;t <lb/>Archimedis inuentum Cochlea appellata, <lb/>cuius meminit Diodorus Siculus in antiqua <lb/>hi&longs;toria bis, dicens Ægyptum &longs;iccatam <lb/>beneficio cochleæ ab Archimede inuentæ. <lb/></s> | <s id="s.000393">Atque hoc in genere primum e&longs;t <lb/>Archimedis inuentum Cochlea appellata, <lb/>cuius meminit Diodorus Siculus in antiqua <lb/>hi&longs;toria bis, dicens Ægyptum &longs;iccatam <lb/>beneficio cochleæ ab Archimede inuentæ. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, cùm Archimedes &longs;ecundi <lb/>belli Punici temporibus floruerit, ne&longs;cio <lb/>quo pacto antiquo tempore bene potuerit <lb/>Ægyptus habitari. </s> | <s id="s.000394">Quod &longs;i ita e&longs;t, cùm Archimedes &longs;ecundi <lb/>belli Punici temporibus floruerit, ne&longs;cio <lb/>quo pacto antiquo tempore bene potuerit <lb/>Ægyptus habitari. </s> |
| | |
| <s>Vtcunque tamen res &longs;e <lb/>habeat, in&longs;trumentum id nobili&longs;&longs;imum pro­<lb/>culdubio e&longs;t, atque tali artifice haud indi­<lb/>gnum. </s> | <s id="s.000395">Vtcunque tamen res &longs;e <lb/>habeat, in&longs;trumentum id nobili&longs;&longs;imum pro­<lb/>culdubio e&longs;t, atque tali artifice haud indi­<lb/>gnum. </s> |
| | |
| <s>Meminit huius Vitruuius in fine &longs;ui <lb/>operis. </s> | <s id="s.000396">Meminit huius Vitruuius in fine &longs;ui <lb/>operis. </s> |
| | |
| <s>Sed Galeaz de Rubeis ciuis no&longs;ter, <lb/>fabérque ferrarius, cuius infrà mentionem <lb/>facturi &longs;umus, cùm iam olim inuentam ip­<lb/>&longs;e, qua&longs;i primus auctor exi&longs;timaret reperi&longs;&longs;e, <lb/>præ lætitia in&longs;aniuit. </s> | <s id="s.000397">Sed Galeaz de Rubeis ciuis no&longs;ter, <lb/>fabérque ferrarius, cuius infrà mentionem <lb/>facturi &longs;umus, cùm iam olim inuentam ip­<lb/>&longs;e, qua&longs;i primus auctor exi&longs;timaret reperi&longs;&longs;e, <lb/>præ lætitia in&longs;aniuit. </s> |
| | |
| <s>Vidimus illum ver&longs;an­<lb/>tem tru&longs;atilem machinam, ac paulò pò&longs;t <lb/>mente excu&longs;&longs;um. </s> | <s id="s.000398">Vidimus illum ver&longs;an­<lb/>tem tru&longs;atilem machinam, ac paulò pò&longs;t <lb/>mente excu&longs;&longs;um. </s> |
| | |
| <s>Erat autem machina <lb/>talis: </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000399">Erat autem machina <lb/>talis: </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg31"/>Coclhea Ar­<lb/>chimedis.</s></p><figure id="id.016.01.015.1.jpg" xlink:href="016/01/015/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000400"><margin.target id="marg31"/>Coclhea Ar­<lb/>chimedis.</s></p><figure id="id.016.01.015.1.jpg" xlink:href="016/01/015/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Lignum A H, &longs;olidum, rectum, rotun­<lb/>dum, æqualéque, ac tam longum vt incli­<lb/>natum ad &longs;uperficiem aquæ, infixúmque <lb/>alueo quantum opus e&longs;t, &longs;upra ip&longs;am aquam <lb/>promineat, canali ( vt vides ) metallico <lb/>&longs;implici, ad cochleæ imaginem fabricato, <lb/>circumtegatur. </s> | <s id="s.000401">Lignum A H, &longs;olidum, rectum, rotun­<lb/>dum, æqualéque, ac tam longum vt incli­<lb/>natum ad &longs;uperficiem aquæ, infixúmque <lb/>alueo quantum opus e&longs;t, &longs;upra ip&longs;am aquam <lb/>promineat, canali ( vt vides ) metallico <lb/>&longs;implici, ad cochleæ imaginem fabricato, <lb/>circumtegatur. </s> |
| | |
| <s>Sunt qui multiplici vtantur: <lb/>tres mihi nece&longs;&longs;arij e&longs;&longs;e videntur, quique <lb/>adeò &longs;en&longs;im a&longs;cendant, vt omnia &longs;patia com­<lb/>pleantur. </s> | <s id="s.000402">Sunt qui multiplici vtantur: <lb/>tres mihi nece&longs;&longs;arij e&longs;&longs;e videntur, quique <lb/>adeò &longs;en&longs;im a&longs;cendant, vt omnia &longs;patia com­<lb/>pleantur. </s> |
| | |
| <s>Duo ora habet canalis, inferius <lb/>quidem latius, angu&longs;tius quod &longs;uperius e&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.000403">Duo ora habet canalis, inferius <lb/>quidem latius, angu&longs;tius quod &longs;uperius e&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vocetur autem illud K. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000404">Vocetur autem illud K. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Demon&longs;trandum <lb/>e&longs;t igitur, quòd vbi terminis A & H ti­<lb/>gnum claudatur, ita vt circumuerti po&longs;&longs;it, <lb/>quod motu aquæ circumuertetur. </s> | <s id="s.000405">Demon&longs;trandum <lb/>e&longs;t igitur, quòd vbi terminis A & H ti­<lb/>gnum claudatur, ita vt circumuerti po&longs;&longs;it, <lb/>quod motu aquæ circumuertetur. </s> |
| | |
| <s>Secundò, <lb/>quòd vbi circumagatur aqua a&longs;cendet, ef­<lb/>fundeturque per K. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000406">Secundò, <lb/>quòd vbi circumagatur aqua a&longs;cendet, ef­<lb/>fundeturque per K. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Nam pinnæ quæ additæ <lb/>&longs;unt B C D E F G, &longs;eu inter &longs;patia alter­<lb/>utrinque, &longs;eu in coniunctionibus tigni cum <lb/>canali, occurrentes aquæ, nece&longs;&longs;ariò ver­<lb/>tent illud in&longs;trumentum: quia augeri po&longs;&longs;unt <lb/>longitudine ac latitudine: pondus verò AH, <lb/>paruum e&longs;t, & longè minus etiam factum <lb/>ob inclinationem, & axes in annulis po&longs;i­<lb/>tos, ita vt circumagi po&longs;&longs;int. </s> | <s id="s.000407">Nam pinnæ quæ additæ <lb/>&longs;unt B C D E F G, &longs;eu inter &longs;patia alter­<lb/>utrinque, &longs;eu in coniunctionibus tigni cum <lb/>canali, occurrentes aquæ, nece&longs;&longs;ariò ver­<lb/>tent illud in&longs;trumentum: quia augeri po&longs;&longs;unt <lb/>longitudine ac latitudine: pondus verò AH, <lb/>paruum e&longs;t, & longè minus etiam factum <lb/>ob inclinationem, & axes in annulis po&longs;i­<lb/>tos, ita vt circumagi po&longs;&longs;int. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendunt id <lb/>etiam molæ in fluminibus Pado atque Tici­<lb/>no, vbi quanquam leni&longs;&longs;imè fluant aquæ, <lb/>hoc tamen ingenio lapides molares circum­<lb/>acti terunt, ac molunt triticum. </s> | <s id="s.000408">O&longs;tendunt id <lb/>etiam molæ in fluminibus Pado atque Tici­<lb/>no, vbi quanquam leni&longs;&longs;imè fluant aquæ, <lb/>hoc tamen ingenio lapides molares circum­<lb/>acti terunt, ac molunt triticum. </s> |
| | |
| <s>Sed quòd <lb/>aqua ip&longs;a a&longs;cendat ex L, in K, patet: quum <lb/>enim L, eleuatur, pars quæ &longs;uccedit fit humi­<lb/>lior, igitur aqua de&longs;cendet, qua a&longs;cendente <lb/>iterum pars &longs;uccedens de&longs;cendit: eadémque <lb/>ratio &longs;emper o&longs;tendit <expan abbr="aquã">aquam</expan> ver&longs;us K, tendere: <lb/>hócque experimento pulcherrimè congruit, <lb/>& nos non &longs;emel periculum de hoc fecimus. <lb/></s> | <s id="s.000409">Sed quòd <lb/>aqua ip&longs;a a&longs;cendat ex L, in K, patet: quum <lb/>enim L, eleuatur, pars quæ &longs;uccedit fit humi­<lb/>lior, igitur aqua de&longs;cendet, qua a&longs;cendente <lb/>iterum pars &longs;uccedens de&longs;cendit: eadémque <lb/>ratio &longs;emper o&longs;tendit <expan abbr="aquã">aquam</expan> ver&longs;us K, tendere: <lb/>hócque experimento pulcherrimè congruit, <lb/>& nos non &longs;emel periculum de hoc fecimus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Conuer&longs;o igitur axe &longs;eu tigno in fœmineis <lb/>cardinibus A, & H, in quibus intruditur, <lb/>donec aqua canalis impletus fuerit, effun­<lb/><arrow.to.target n="marg32"/><lb/>deretur per K, &longs;uper planum ripæ. </s> | <s id="s.000410">Conuer&longs;o igitur axe &longs;eu tigno in fœmineis <lb/>cardinibus A, & H, in quibus intruditur, <lb/>donec aqua canalis impletus fuerit, effun­<lb/><arrow.to.target n="marg32"/><lb/>deretur per K, &longs;uper planum ripæ. </s> |
| | |
| <s>Ex quo <lb/>non videtur hæc ratio concludere, aqua <lb/>perpetuò de&longs;cendit, igitur in fine erit in hu­<lb/>miliore loco, quàm in initio. </s> | <s id="s.000411">Ex quo <lb/>non videtur hæc ratio concludere, aqua <lb/>perpetuò de&longs;cendit, igitur in fine erit in hu­<lb/>miliore loco, quàm in initio. </s> |
| | |
| <s>Sed tamen non <lb/>&longs;emper de&longs;cendit, verùm pars quæ de&longs;cen­<lb/>dit maior, impellit minorem, cogitque a&longs;­<lb/>cendere. </s> | <s id="s.000412">Sed tamen non <lb/>&longs;emper de&longs;cendit, verùm pars quæ de&longs;cen­<lb/>dit maior, impellit minorem, cogitque a&longs;­<lb/>cendere. </s> |
| | |
| <s>At cùm effundi cœperit, tunc tam <lb/>machina faciliùs vertetur, & aqua qua&longs;i <lb/>&longs;ponte effluet, propter ea, quæ de aquæ de&longs;­<lb/>cen&longs;u iam demon&longs;trauimus. </s> | <s id="s.000413">At cùm effundi cœperit, tunc tam <lb/>machina faciliùs vertetur, & aqua qua&longs;i <lb/>&longs;ponte effluet, propter ea, quæ de aquæ de&longs;­<lb/>cen&longs;u iam demon&longs;trauimus. </s> |
| | |
| <s>Sunt qui canali <lb/>tabulas affigant, nectántque omnia &longs;imul, <lb/>vt machina robu&longs;tior ac firmior euadat, pa­<lb/>xillos tabulis, non tigno, ob commodita­<lb/>tem maiorem in&longs;erentes. </s> | <s id="s.000414">Sunt qui canali <lb/>tabulas affigant, nectántque omnia &longs;imul, <lb/>vt machina robu&longs;tior ac firmior euadat, pa­<lb/>xillos tabulis, non tigno, ob commodita­<lb/>tem maiorem in&longs;erentes. </s> |
| | |
| <s>Dubitabit autem <lb/>meritò aliquis, cur a&longs;cendente parte canalis <lb/>iuxta B, cùm tam L, quàm C, de&longs;cendant, <lb/>aqua non non redeat in L, & rur&longs;us effun­<lb/>datur ( nam L, humilior e&longs;t quàm C, ) & <lb/>ex eadem parte. </s> | <s id="s.000415">Dubitabit autem <lb/>meritò aliquis, cur a&longs;cendente parte canalis <lb/>iuxta B, cùm tam L, quàm C, de&longs;cendant, <lb/>aqua non non redeat in L, & rur&longs;us effun­<lb/>datur ( nam L, humilior e&longs;t quàm C, ) & <lb/>ex eadem parte. </s> |
| | |
| <s>Duplex huius ratio e&longs;t: al­<lb/>tera, quòd aqua quæ e&longs;t in B, impellitur <pb xlink:href="016/01/016.jpg" pagenum="367"/>ab ea, quæ e&longs;t e&longs;t in L, ideo tran&longs;it ad C, <lb/>& non redit: reliqua Geometrica, o&longs;tendens <lb/>partem mediam inter L, & B, in conuer­<lb/>&longs;ione altiorem e&longs;&longs;e, quàm &longs;it pars media in­<lb/>ter B, & O. </s> | <s id="s.000416">Duplex huius ratio e&longs;t: al­<lb/>tera, quòd aqua quæ e&longs;t in B, impellitur <pb xlink:href="016/01/016.jpg" pagenum="367"/>ab ea, quæ e&longs;t e&longs;t in L, ideo tran&longs;it ad C, <lb/>& non redit: reliqua Geometrica, o&longs;tendens <lb/>partem mediam inter L, & B, in conuer­<lb/>&longs;ione altiorem e&longs;&longs;e, quàm &longs;it pars media in­<lb/>ter B, & O. </s> |
| | |
| <s>Indicio etiam e&longs;t, quòd plum­<lb/>bea &longs;phærula impo&longs;ita, cùm à nulla alia re <lb/>prematur, a&longs;cendit tamen in K. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000417">Indicio etiam e&longs;t, quòd plum­<lb/>bea &longs;phærula impo&longs;ita, cùm à nulla alia re <lb/>prematur, a&longs;cendit tamen in K. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Et demon­<lb/>&longs;tratio hæc e&longs;t: Sit tignum A B, in plano <lb/>A C, eleuatio partis A D, tigni &longs;it D C, <lb/>eius partis cochleæ pars corre&longs;pondens AE, <lb/>& altitudo DE, &longs;it gratia exempli &longs;e&longs;quial­<lb/>tera DC, & ducatur recta AE, erunt igitur <lb/>omnes lineæ inter A D, & A C, minores <lb/>lineis è directo con&longs;titutis inter AD, & AE, <lb/>ex demon&longs;tratis in &longs;exto elementorum Eu­<lb/>clidis: <lb/><figure id="id.016.01.016.1.jpg" xlink:href="016/01/016/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg33"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000418">Et demon­<lb/>&longs;tratio hæc e&longs;t: Sit tignum A B, in plano <lb/>A C, eleuatio partis A D, tigni &longs;it D C, <lb/>eius partis cochleæ pars corre&longs;pondens AE, <lb/>& altitudo DE, &longs;it gratia exempli &longs;e&longs;quial­<lb/>tera DC, & ducatur recta AE, erunt igitur <lb/>omnes lineæ inter A D, & A C, minores <lb/>lineis è directo con&longs;titutis inter AD, & AE, <lb/>ex demon&longs;tratis in &longs;exto elementorum Eu­<lb/>clidis: <lb/><figure id="id.016.01.016.1.jpg" xlink:href="016/01/016/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg33"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg32"/>Aliquid per­<lb/>petuò <expan abbr="de&longs;c&etilde;-dit">de&longs;cen­<lb/>dit</expan>, quod in <lb/>fine erit al­<lb/>tius.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000419"><margin.target id="marg32"/>Aliquid per­<lb/>petuò <expan abbr="de&longs;c&etilde;-dit">de&longs;cen­<lb/>dit</expan>, quod in <lb/>fine erit al­<lb/>tius.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg33"/>Demon&longs;tratio <lb/>o&longs;tendens <lb/>quod cochlea <lb/>ver&longs;a graue <lb/>a&longs;cendit.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000420"><margin.target id="marg33"/>Demon&longs;tratio <lb/>o&longs;tendens <lb/>quod cochlea <lb/>ver&longs;a graue <lb/>a&longs;cendit.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Circumuertatur igitur AB, ita vt quando <lb/>E, erit in humillimo loco, pondus rotun­<lb/>dum in A, po&longs;itum &longs;it in directo D. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000421">Circumuertatur igitur AB, ita vt quando <lb/>E, erit in humillimo loco, pondus rotun­<lb/>dum in A, po&longs;itum &longs;it in directo D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Quia <lb/>igitur D E, longior e&longs;t D C, igitur &longs;i E, <lb/>erit in oppo&longs;ito &longs;ui loci, erit infrà C: &longs;ed <lb/>C, e&longs;t in directo A, igitur pondus erit in­<lb/>feriùs quàm ab initio: &longs;ed omnes lineæ &longs;er­<lb/>uant eandem rationem, & &longs;unt longiores <lb/>etiam in circumferentia A E, quàm in re­<lb/>cta A E, à linea A D, quia pars e&longs;t minor <lb/>toto: igitur conuer&longs;o A B, pondus de&longs;cen­<lb/>det in AE. </s> | <s id="s.000422">Quia <lb/>igitur D E, longior e&longs;t D C, igitur &longs;i E, <lb/>erit in oppo&longs;ito &longs;ui loci, erit infrà C: &longs;ed <lb/>C, e&longs;t in directo A, igitur pondus erit in­<lb/>feriùs quàm ab initio: &longs;ed omnes lineæ &longs;er­<lb/>uant eandem rationem, & &longs;unt longiores <lb/>etiam in circumferentia A E, quàm in re­<lb/>cta A E, à linea A D, quia pars e&longs;t minor <lb/>toto: igitur conuer&longs;o A B, pondus de&longs;cen­<lb/>det in AE. </s> |
| | |
| <s>Sed omne graue liberum in mo­<lb/>tu de&longs;cendit, igitur pondus perueniet ad E. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000423">Sed omne graue liberum in mo­<lb/>tu de&longs;cendit, igitur pondus perueniet ad E. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Sed quum erit in E, circumactum de&longs;cen­<lb/>det ver&longs;us F, non ver&longs;us A, tum ob impe­<lb/>tum, tum quia pars quæ e&longs;t inter A, & E, <lb/>a&longs;cendit, nam in priore motu de&longs;cenderat: <lb/>pars autem E F, adhuc de&longs;cendit, igitur <lb/>pondus perueniet ex H, in A, quare ex A, in <lb/>B, multis conuer&longs;ionibus eadem ratione fa­<lb/>ctis. </s> | <s id="s.000424">Sed quum erit in E, circumactum de&longs;cen­<lb/>det ver&longs;us F, non ver&longs;us A, tum ob impe­<lb/>tum, tum quia pars quæ e&longs;t inter A, & E, <lb/>a&longs;cendit, nam in priore motu de&longs;cenderat: <lb/>pars autem E F, adhuc de&longs;cendit, igitur <lb/>pondus perueniet ex H, in A, quare ex A, in <lb/>B, multis conuer&longs;ionibus eadem ratione fa­<lb/>ctis. </s> |
| | |
| <s>Facilè autem ligula circumdata calamo <lb/>hoc, quod tibi perdifficile for&longs;an videtur, ex­<lb/>perieris. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000425">Facilè autem ligula circumdata calamo <lb/>hoc, quod tibi perdifficile for&longs;an videtur, ex­<lb/>perieris. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed ad rem reuertor. </s> | <s id="s.000426">Sed ad rem reuertor. </s> |
| | |
| <s>Cochlea quam Vi­<lb/>truuius docet, alieno indiget auxilio, hæc <lb/>autem no&longs;tra &longs;eip&longs;am circunducit: &longs;ed eò <lb/>faciliùs, quò &longs;piræ canalis frequentiores <lb/>fuerint, & machina mollius a&longs;cenderit. </s> | <s id="s.000427">Cochlea quam Vi­<lb/>truuius docet, alieno indiget auxilio, hæc <lb/>autem no&longs;tra &longs;eip&longs;am circunducit: &longs;ed eò <lb/>faciliùs, quò &longs;piræ canalis frequentiores <lb/>fuerint, & machina mollius a&longs;cenderit. </s> |
| | |
| <s>Quò <lb/>verò faciliùs circumagetur, eò &longs;erius: hoc <lb/>enim fermè generale e&longs;t in omnibus machi­<lb/>nis. </s> | <s id="s.000428">Quò <lb/>verò faciliùs circumagetur, eò &longs;erius: hoc <lb/>enim fermè generale e&longs;t in omnibus machi­<lb/>nis. </s> |
| | |
| <s>Ita contrariis rationibus celeriter aquam <lb/>tran&longs;mittet, &longs;ed difficiliùs reuertetur. </s> | <s id="s.000429">Ita contrariis rationibus celeriter aquam <lb/>tran&longs;mittet, &longs;ed difficiliùs reuertetur. </s> |
| | |
| <s>Por­<lb/>rò difficultas facit vt machinæ magis atte­<lb/>rantur, & aquarum multitudine ac impetu <lb/>indigeamus. </s> | <s id="s.000430">Por­<lb/>rò difficultas facit vt machinæ magis atte­<lb/>rantur, & aquarum multitudine ac impetu <lb/>indigeamus. </s> |
| | |
| <s>Verùm celeritatem cum diffi­<lb/>culate eligemus, vbi torrens fuerit, & ripa­<lb/>rum altitudo immodica. </s> | <s id="s.000431">Verùm celeritatem cum diffi­<lb/>culate eligemus, vbi torrens fuerit, & ripa­<lb/>rum altitudo immodica. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i in&longs;trumen­<lb/>ti a&longs;cen&longs;us mollis fuerit, reddetur in&longs;trumen­<lb/>tum ob longitudinem graui&longs;&longs;imum. </s> | <s id="s.000432">Nam &longs;i in&longs;trumen­<lb/>ti a&longs;cen&longs;us mollis fuerit, reddetur in&longs;trumen­<lb/>tum ob longitudinem graui&longs;&longs;imum. </s> |
| | |
| <s>Eadem <lb/>in magnitudine & prauitate ratio. </s> | <s id="s.000433">Eadem <lb/>in magnitudine & prauitate ratio. </s> |
| | |
| <s>Nam par­<lb/>uum facilè circumagitur, &longs;ed &longs;erò irrigat. <lb/></s> | <s id="s.000434">Nam par­<lb/>uum facilè circumagitur, &longs;ed &longs;erò irrigat. <lb/></s> |
| | |
| <s>V&longs;us eius vbi modica terra e&longs;t irriganda, & <lb/>flumen profundum, & leniter currit, & ripæ <lb/>altiores. </s> | <s id="s.000435">V&longs;us eius vbi modica terra e&longs;t irriganda, & <lb/>flumen profundum, & leniter currit, & ripæ <lb/>altiores. </s> |
| | |
| <s>In contrariis cau&longs;is magnis vtemur <lb/>machinis. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000436">In contrariis cau&longs;is magnis vtemur <lb/>machinis. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg34"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000437"><arrow.to.target n="marg34"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg34"/>Machina <lb/>Augu&longs;tana.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000438"><margin.target id="marg34"/>Machina <lb/>Augu&longs;tana.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>E&longs;t & alius machinæ modus ( vt intelli­<lb/>go ) Augu&longs;tæ, qui tamen &longs;ub hoc genere <lb/>comprehenditur. </s> | <s id="s.000439">E&longs;t & alius machinæ modus ( vt intelli­<lb/>go ) Augu&longs;tæ, qui tamen &longs;ub hoc genere <lb/>comprehenditur. </s> |
| | |
| <s>Columna ver&longs;atilis A B, <lb/>rota cum paxillis vertitur à flumine, iuxta <lb/><figure id="id.016.01.016.2.jpg" xlink:href="016/01/016/2.jpg"/><lb/>rationem à nobis &longs;uperiùs declaratam, dum <lb/>de motuum tran&longs;latione ageremus. </s> | <s id="s.000440">Columna ver&longs;atilis A B, <lb/>rota cum paxillis vertitur à flumine, iuxta <lb/><figure id="id.016.01.016.2.jpg" xlink:href="016/01/016/2.jpg"/><lb/>rationem à nobis &longs;uperiùs declaratam, dum <lb/>de motuum tran&longs;latione ageremus. </s> |
| | |
| <s>In ea <lb/>curriculi pro numero cochlearum, gratia <lb/>exempli, CDEFGHK, & cochleæ pro nu­<lb/>mero va&longs;orum, & va&longs;a pro altitudine: va&longs;a <lb/>autem LMNOPQR, fixa in columna ST. <lb/></s> | <s id="s.000441">In ea <lb/>curriculi pro numero cochlearum, gratia <lb/>exempli, CDEFGHK, & cochleæ pro nu­<lb/>mero va&longs;orum, & va&longs;a pro altitudine: va&longs;a <lb/>autem LMNOPQR, fixa in columna ST. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ver&longs;a A B, vertuntur in curriculis cochleæ <lb/>omnes, quarum infima C, haurit aquam <lb/>ex &longs;ubiecto flumine, & transfundit eam in <lb/>vas L, à quo haurit cochlea D, transfun­<lb/>dens aquam in vas M, atque ita vno motu <lb/>columnæ A B, C in L, D in M, E in N, <lb/>F in O, G in P, H in Q, K in R, aquam <lb/>fundunt, haurientes è &longs;ubiectis va&longs;is. </s> | <s id="s.000442">Ver&longs;a A B, vertuntur in curriculis cochleæ <lb/>omnes, quarum infima C, haurit aquam <lb/>ex &longs;ubiecto flumine, & transfundit eam in <lb/>vas L, à quo haurit cochlea D, transfun­<lb/>dens aquam in vas M, atque ita vno motu <lb/>columnæ A B, C in L, D in M, E in N, <lb/>F in O, G in P, H in Q, K in R, aquam <lb/>fundunt, haurientes è &longs;ubiectis va&longs;is. </s> |
| | |
| <s>R, au­<lb/>tem transfert aquam per os V, in locum de­<lb/>&longs;tinatum. </s> | <s id="s.000443">R, au­<lb/>tem transfert aquam per os V, in locum de­<lb/>&longs;tinatum. </s> |
| | |
| <s>Contingit rur&longs;us dubitatio: quia <lb/>cochleæ ore &longs;uperiore a&longs;cendente, aquam <lb/>mittere haud debent. </s> | <s id="s.000444">Contingit rur&longs;us dubitatio: quia <lb/>cochleæ ore &longs;uperiore a&longs;cendente, aquam <lb/>mittere haud debent. </s> |
| | |
| <s>Quamobrem primam <lb/>triplicem fecimus. </s> | <s id="s.000445">Quamobrem primam <lb/>triplicem fecimus. </s> |
| | |
| <s>Sed videntur &longs;ub&longs;ultem <lb/>effundere dum a&longs;cendunt: quia ( vt demon­<lb/>&longs;tratum e&longs;t) partes de&longs;cendunt, & aqua tota <lb/>de&longs;cendit, quam ob cau&longs;am compre&longs;&longs;a exi­<lb/>lit: &longs;ed non quemadmodum ore cochleæ <lb/>de&longs;cendente, &longs;ed pluribus circa eundem axem <lb/>cochleis po&longs;itis, fit continua non &longs;olùm, <lb/>&longs;ed æqualis aquarum effu&longs;io. </s> | <s id="s.000446">Sed videntur &longs;ub&longs;ultem <lb/>effundere dum a&longs;cendunt: quia ( vt demon­<lb/>&longs;tratum e&longs;t) partes de&longs;cendunt, & aqua tota <lb/>de&longs;cendit, quam ob cau&longs;am compre&longs;&longs;a exi­<lb/>lit: &longs;ed non quemadmodum ore cochleæ <lb/>de&longs;cendente, &longs;ed pluribus circa eundem axem <lb/>cochleis po&longs;itis, fit continua non &longs;olùm, <lb/>&longs;ed æqualis aquarum effu&longs;io. </s> |
| | |
| <s>Atque hæc de <lb/>machinis iuxta prima genera, & &longs;pecies di­<lb/>cta &longs;int. </s> | <s id="s.000447">Atque hæc de <lb/>machinis iuxta prima genera, & &longs;pecies di­<lb/>cta &longs;int. </s> |
| | |
| <s>Sed po&longs;tquàm de motibus natura­<lb/>libus &longs;ermonem habuimus, qui in loco <lb/>fiunt, par e&longs;t vt quid &longs;it locus intelligamus. <lb/></s> | <s id="s.000448">Sed po&longs;tquàm de motibus natura­<lb/>libus &longs;ermonem habuimus, qui in loco <lb/>fiunt, par e&longs;t vt quid &longs;it locus intelligamus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam & hoc e&longs;&longs;e quintum naturalium rerum <lb/>principium &longs;uppo&longs;itum e&longs;t: &longs;uppo&longs;iiones au­<lb/>tem hæ, &longs;ecundùm &longs;en&longs;um demon&longs;trationi­<lb/>bus ip&longs;is &longs;unt firmiores. </s> | <s id="s.000449">Nam & hoc e&longs;&longs;e quintum naturalium rerum <lb/>principium &longs;uppo&longs;itum e&longs;t: &longs;uppo&longs;iiones au­<lb/>tem hæ, &longs;ecundùm &longs;en&longs;um demon&longs;trationi­<lb/>bus ip&longs;is &longs;unt firmiores. </s> |
| | |
| <s>Quid igitur &longs;it locus, <lb/>&longs;ciendum e&longs;t. </s> | <s id="s.000450">Quid igitur &longs;it locus, <lb/>&longs;ciendum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t igitur locus, vltima corpo­</s></p><p type="main"> | <s id="s.000451">E&longs;t igitur locus, vltima corpo­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg35"/><lb/>ris &longs;uperficies, corpus contentum ambiens. <lb/></s> | <s id="s.000452"><arrow.to.target n="marg35"/><lb/>ris &longs;uperficies, corpus contentum ambiens. <lb/></s> |
| | |
| <s>Manet autem recedente corpore, quia ad cœ­<lb/>li ambitum comparata e&longs;t. </s> | <s id="s.000453">Manet autem recedente corpore, quia ad cœ­<lb/>li ambitum comparata e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t <lb/>igitur, locum quemlibet æqualem e&longs;&longs;e cor­<lb/>pori in eo contento ad vnguem: & quòd om­<lb/>ne corpus e&longs;t in loco, & quòd in omni loco <lb/>aliquod corpus e&longs;t. </s> | <s id="s.000454">Manife&longs;tum e&longs;t <lb/>igitur, locum quemlibet æqualem e&longs;&longs;e cor­<lb/>pori in eo contento ad vnguem: & quòd om­<lb/>ne corpus e&longs;t in loco, & quòd in omni loco <lb/>aliquod corpus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Nam omne corpus &longs;uam <lb/>habet extremam &longs;uperficiem, & illa vbi nul­<lb/>lum aliud &longs;it corpus à quo contineatur vt vl­<lb/>timum, cœlum e&longs;t ei locus: alia autem cor-<pb xlink:href="016/01/017.jpg" pagenum="368"/>pora ab alio continentur. </s> | <s id="s.000455">Nam omne corpus &longs;uam <lb/>habet extremam &longs;uperficiem, & illa vbi nul­<lb/>lum aliud &longs;it corpus à quo contineatur vt vl­<lb/>timum, cœlum e&longs;t ei locus: alia autem cor-<pb xlink:href="016/01/017.jpg" pagenum="368"/>pora ab alio continentur. </s> |
| | |
| <s>Sed locus e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t eadem ratione &longs;ine corpore, &longs;i omnis <lb/>locus e&longs;t vltima &longs;uperficies continens cor­<lb/>pus. </s> | <s id="s.000456">Sed locus e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t eadem ratione &longs;ine corpore, &longs;i omnis <lb/>locus e&longs;t vltima &longs;uperficies continens cor­<lb/>pus. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t etiam locus ip&longs;e æternus, quia or­<lb/>bis cœle&longs;tis &longs;uperficies extrema immota e&longs;t, <lb/>vt corpus ip&longs;um continet atque vniuer&longs;um. <lb/></s> | <s id="s.000457">E&longs;t etiam locus ip&longs;e æternus, quia or­<lb/>bis cœle&longs;tis &longs;uperficies extrema immota e&longs;t, <lb/>vt corpus ip&longs;um continet atque vniuer&longs;um. <lb/></s> |
| | |
| <s>Locus igitur vt in vniuer&longs;o, æternus e&longs;t & <lb/>immobilis, ac immutabilis: vt autem cor­<lb/>poris certi &longs;uperficies, mutatur corporum <lb/>mutatione, nec manet. </s> | <s id="s.000458">Locus igitur vt in vniuer&longs;o, æternus e&longs;t & <lb/>immobilis, ac immutabilis: vt autem cor­<lb/>poris certi &longs;uperficies, mutatur corporum <lb/>mutatione, nec manet. </s> |
| | |
| <s>Locus igitur vbi <lb/>Alexander &longs;edit in Babylonica, vel Su&longs;is, <lb/>adhuc manet, &longs;ed nunc in aëre erat in ciui­<lb/>tate atque domo, nunc autem for&longs;an in <lb/>agro, atque etiam &longs;ub terra. </s> | <s id="s.000459">Locus igitur vbi <lb/>Alexander &longs;edit in Babylonica, vel Su&longs;is, <lb/>adhuc manet, &longs;ed nunc in aëre erat in ciui­<lb/>tate atque domo, nunc autem for&longs;an in <lb/>agro, atque etiam &longs;ub terra. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t vbi in <lb/>Ro&longs;tris facundi&longs;&longs;imus Cicero perorauit, <lb/>locus manet, at tunc propter terram in <lb/>aëre fuit, nunc autem cre&longs;cente for&longs;itan <lb/>terra, &longs;ub ip&longs;a terra. </s> | <s id="s.000460">E&longs;t vbi in <lb/>Ro&longs;tris facundi&longs;&longs;imus Cicero perorauit, <lb/>locus manet, at tunc propter terram in <lb/>aëre fuit, nunc autem cre&longs;cente for&longs;itan <lb/>terra, &longs;ub ip&longs;a terra. </s> |
| | |
| <s>Et in quolibet loco <lb/>nunc vici&longs;&longs;itudinibus temporum id agenti­<lb/>bus infiniti erunt homines, aliá&longs;que fuêre, <lb/>&longs;i vera e&longs;t opinio Ari&longs;totelis de mundi æter­<lb/>nitate. </s> | <s id="s.000461">Et in quolibet loco <lb/>nunc vici&longs;&longs;itudinibus temporum id agenti­<lb/>bus infiniti erunt homines, aliá&longs;que fuêre, <lb/>&longs;i vera e&longs;t opinio Ari&longs;totelis de mundi æter­<lb/>nitate. </s> |
| | |
| <s>Tria igitur &longs;unt &longs;emper nobi&longs;cum <lb/>æterna, mens, hyle, & locus. </s> | <s id="s.000462">Tria igitur &longs;unt &longs;emper nobi&longs;cum <lb/>æterna, mens, hyle, & locus. </s> |
| | |
| <s>Sed men­<lb/>tem mutare, aut materiam non licet, locum <lb/>mutare licet, & alium adipi&longs;ci. </s> | <s id="s.000463">Sed men­<lb/>tem mutare, aut materiam non licet, locum <lb/>mutare licet, & alium adipi&longs;ci. </s> |
| | |
| <s>Quocun­<lb/>que igitur perrexerimus, ad rem æternam <lb/>imus. </s> | <s id="s.000464">Quocun­<lb/>que igitur perrexerimus, ad rem æternam <lb/>imus. </s> |
| | |
| <s>Et nunc locus in quo &longs;cribo æternus <lb/>e&longs;t, atque in eo complures for&longs;an fuêre re­<lb/><arrow.to.target n="marg36"/><lb/>ges, aut &longs;apientes. </s> | <s id="s.000465">Et nunc locus in quo &longs;cribo æternus <lb/>e&longs;t, atque in eo complures for&longs;an fuêre re­<lb/><arrow.to.target n="marg36"/><lb/>ges, aut &longs;apientes. </s> |
| | |
| <s>Cùm enim principia <lb/>rerum naturalium &longs;int quinque, materia <lb/>&longs;eu hyle, forma, anima, locus, motus: <lb/>tempus autem non e&longs;t principium, &longs;ed mo­<lb/>tum &longs;equitur: proximum autem videtur e&longs;&longs;e <lb/>principio, quia nihil &longs;ine ip&longs;o fit: de hoc au­<lb/>tem po&longs;teriùs dicemus. </s> | <s id="s.000466">Cùm enim principia <lb/>rerum naturalium &longs;int quinque, materia <lb/>&longs;eu hyle, forma, anima, locus, motus: <lb/>tempus autem non e&longs;t principium, &longs;ed mo­<lb/>tum &longs;equitur: proximum autem videtur e&longs;&longs;e <lb/>principio, quia nihil &longs;ine ip&longs;o fit: de hoc au­<lb/>tem po&longs;teriùs dicemus. </s> |
| | |
| <s>Quies quoquè non <lb/>e&longs;t principium, &longs;ed principij priuatio, vt <lb/>mors, frigus, &longs;iccitas. </s> | <s id="s.000467">Quies quoquè non <lb/>e&longs;t principium, &longs;ed principij priuatio, vt <lb/>mors, frigus, &longs;iccitas. </s> |
| | |
| <s>Repugnantia item <lb/>corporum atque inane &longs;eu vacuum, non &longs;unt <lb/>principia, à forma enim pendêre hæc, de­<lb/>mon&longs;trauimus, & aliàs etiam demon&longs;trabi­<lb/>mus. </s> | <s id="s.000468">Repugnantia item <lb/>corporum atque inane &longs;eu vacuum, non &longs;unt <lb/>principia, à forma enim pendêre hæc, de­<lb/>mon&longs;trauimus, & aliàs etiam demon&longs;trabi­<lb/>mus. </s> |
| | |
| <s>Horum igitur principiorum nul­<lb/>lum non e&longs;t &longs;ecundùm genus æternum <lb/>& primum, aliter non po&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e princi­<lb/>pia. </s> | <s id="s.000469">Horum igitur principiorum nul­<lb/>lum non e&longs;t &longs;ecundùm genus æternum <lb/>& primum, aliter non po&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e princi­<lb/>pia. </s> |
| | |
| <s>Sed per &longs;e æterna &longs;unt mens, hyle & <lb/>locus. </s> | <s id="s.000470">Sed per &longs;e æterna &longs;unt mens, hyle & <lb/>locus. </s> |
| | |
| <s>Forma & motus parte æterna in cœ­<lb/>le&longs;tibus, parte mortalia in his, quæ &longs;u lunæ <lb/>cælo &longs;unt con&longs;tituta. </s> | <s id="s.000471">Forma & motus parte æterna in cœ­<lb/>le&longs;tibus, parte mortalia in his, quæ &longs;u lunæ <lb/>cælo &longs;unt con&longs;tituta. </s> |
| | |
| <s>Anima verò parte qua­<lb/>dam, qua intelligit, æterna, reliqua mor­<lb/>talis e&longs;t. </s> | <s id="s.000472">Anima verò parte qua­<lb/>dam, qua intelligit, æterna, reliqua mor­<lb/>talis e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Expers corporis e&longs;t mens, locus & <lb/>motus. </s> | <s id="s.000473">Expers corporis e&longs;t mens, locus & <lb/>motus. </s> |
| | |
| <s>Sed mens ab&longs;oluitur omninò à cor­<lb/>pore, motus &longs;ine corpore non e&longs;t. </s> | <s id="s.000474">Sed mens ab&longs;oluitur omninò à cor­<lb/>pore, motus &longs;ine corpore non e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Anima <lb/>autem, hyle & forma, cum corpore nece&longs;&longs;a­<lb/>riò &longs;unt. </s> | <s id="s.000475">Anima <lb/>autem, hyle & forma, cum corpore nece&longs;&longs;a­<lb/>riò &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Anima tamen non videtur pars il­<lb/>lius. </s> | <s id="s.000476">Anima tamen non videtur pars il­<lb/>lius. </s> |
| | |
| <s>Quòd verò plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int princi­<lb/>pia, ex hoc demon&longs;tratur. </s> | <s id="s.000477">Quòd verò plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int princi­<lb/>pia, ex hoc demon&longs;tratur. </s> |
| | |
| <s>Nam quæ &longs;unt, <lb/>quædam viuunt, quædam non. </s> | <s id="s.000478">Nam quæ &longs;unt, <lb/>quædam viuunt, quædam non. </s> |
| | |
| <s>Reguntur <lb/>autem omnia atque fiunt, tum manet. </s> | <s id="s.000479">Reguntur <lb/>autem omnia atque fiunt, tum manet. </s> |
| | |
| <s>Cor­<lb/>pus igitur in loco manet. </s> | <s id="s.000480">Cor­<lb/>pus igitur in loco manet. </s> |
| | |
| <s>Fiunt autem ex <lb/>materia atque forma. </s> | <s id="s.000481">Fiunt autem ex <lb/>materia atque forma. </s> |
| | |
| <s>Reguntur autem ab <lb/>anima, quæ in nobilioribus mens e&longs;t, & à <lb/>corpore &longs;eparata: in corporibus autem, vitæ <lb/>principium. </s> | <s id="s.000482">Reguntur autem ab <lb/>anima, quæ in nobilioribus mens e&longs;t, & à <lb/>corpore &longs;eparata: in corporibus autem, vitæ <lb/>principium. </s> |
| | |
| <s>Sed cau&longs;a qua manent e&longs;t motus, <lb/>item generationis, & reliquorum. </s> | <s id="s.000483">Sed cau&longs;a qua manent e&longs;t motus, <lb/>item generationis, & reliquorum. </s> |
| | |
| <s>Omnia <lb/>hæc cùm &longs;int quidam motus, & vt fiunt, & vt <lb/>manent, igitur motus principium e&longs;t. </s> | <s id="s.000484">Omnia <lb/>hæc cùm &longs;int quidam motus, & vt fiunt, & vt <lb/>manent, igitur motus principium e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>De <lb/>principiis &longs;ecundùm &longs;en&longs;um, & vt ad hanc <lb/>pertinebat tractationem, hæc docui&longs;&longs;e hacte­<lb/>nus &longs;ufficiat: non enim hoc modo priuatio <lb/>principium e&longs;t. </s> | <s id="s.000485">De <lb/>principiis &longs;ecundùm &longs;en&longs;um, & vt ad hanc <lb/>pertinebat tractationem, hæc docui&longs;&longs;e hacte­<lb/>nus &longs;ufficiat: non enim hoc modo priuatio <lb/>principium e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Supere&longs;t nunc, vt declaremus, <lb/>vacuum non dari, præter rationes tres &longs;en&longs;i­<lb/>biles &longs;uperiùs adductas, hoc diligentiùs nunc <lb/>demon&longs;trantes. </s> | <s id="s.000486">Supere&longs;t nunc, vt declaremus, <lb/>vacuum non dari, præter rationes tres &longs;en&longs;i­<lb/>biles &longs;uperiùs adductas, hoc diligentiùs nunc <lb/>demon&longs;trantes. </s> |
| | |
| <s>O&longs;ten&longs;um erit & pari ratio­<lb/>ne de corporum repugnantia, quicquid &longs;upe­<lb/>riùs &longs;uppo&longs;uimus: nam neque in eodem loco <lb/>duo corpora, nec corpus vnum in duobus <lb/>locis, nec corpore locum e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e diximus. <lb/></s> | <s id="s.000487">O&longs;ten&longs;um erit & pari ratio­<lb/>ne de corporum repugnantia, quicquid &longs;upe­<lb/>riùs &longs;uppo&longs;uimus: nam neque in eodem loco <lb/>duo corpora, nec corpus vnum in duobus <lb/>locis, nec corpore locum e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e diximus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nunc igitur hoc vltimo denuò demon&longs;tru­<lb/>to, reliqua etiam erunt manife&longs;ta: neque <lb/>enim in hoc libro &longs;ingula demon&longs;trare, &longs;ed <lb/>res per capita tractare propo&longs;itum e&longs;t. </s> | <s id="s.000488">Nunc igitur hoc vltimo denuò demon&longs;tru­<lb/>to, reliqua etiam erunt manife&longs;ta: neque <lb/>enim in hoc libro &longs;ingula demon&longs;trare, &longs;ed <lb/>res per capita tractare propo&longs;itum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Pri­<lb/>múm igitur vacuum non e&longs;t: quomodo igi­<lb/>tur quod non e&longs;t, efficere quicquam po­<lb/>terit? </s> | <s id="s.000489">Pri­<lb/>múm igitur vacuum non e&longs;t: quomodo igi­<lb/>tur quod non e&longs;t, efficere quicquam po­<lb/>terit? </s> |
| | |
| <s>Deinde &longs;i e&longs;&longs;e ponatur, &longs;ub&longs;tantia <lb/>non e&longs;t vacuum, neque à &longs;ub&longs;tantia profi­<lb/><arrow.to.target n="marg37"/><lb/>ci&longs;citur, & vt vno verbo ab&longs;oluam, nihil <lb/>e&longs;t, atque ideo nullam poterit habere ope­<lb/>rationem. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000490">Deinde &longs;i e&longs;&longs;e ponatur, &longs;ub&longs;tantia <lb/>non e&longs;t vacuum, neque à &longs;ub&longs;tantia profi­<lb/><arrow.to.target n="marg37"/><lb/>ci&longs;citur, & vt vno verbo ab&longs;oluam, nihil <lb/>e&longs;t, atque ideo nullam poterit habere ope­<lb/>rationem. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg35"/>Locus quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000491"><margin.target id="marg35"/>Locus quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg36"/><expan abbr="Principiorũ">Principiorum</expan> <lb/>naturalium <lb/>diui&longs;io.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000492"><margin.target id="marg36"/><expan abbr="Principiorũ">Principiorum</expan> <lb/>naturalium <lb/>diui&longs;io.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg37"/>Demon&longs;tra­<lb/>tio, quia nul­<lb/>lus motus e&longs;t <lb/>à vacuo.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000493"><margin.target id="marg37"/>Demon&longs;tra­<lb/>tio, quia nul­<lb/>lus motus e&longs;t <lb/>à vacuo.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>For&longs;an dicet qui&longs;piam, naturam metu <lb/>vacui, &longs;eu vt illud euitet, motum ciere. </s> | <s id="s.000494">For&longs;an dicet qui&longs;piam, naturam metu <lb/>vacui, &longs;eu vt illud euitet, motum ciere. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>neque i&longs;tud: nam quum aër rarior aqua &longs;it, <lb/>oportuit primò antequàm fiat attractio va­<lb/>cui ratione, quum aqua a&longs;cendit aquæ con­<lb/>&longs;ecutione, priorem aquam in aërem verti, <lb/>húncque rur&longs;us in ignem, qui aëre rarior e&longs;t: <lb/>deinde ip&longs;um ignem attenuari, demum fieri <lb/>hanc attractionem. </s> | <s id="s.000495">Sed <lb/>neque i&longs;tud: nam quum aër rarior aqua &longs;it, <lb/>oportuit primò antequàm fiat attractio va­<lb/>cui ratione, quum aqua a&longs;cendit aquæ con­<lb/>&longs;ecutione, priorem aquam in aërem verti, <lb/>húncque rur&longs;us in ignem, qui aëre rarior e&longs;t: <lb/>deinde ip&longs;um ignem attenuari, demum fieri <lb/>hanc attractionem. </s> |
| | |
| <s>Sed nos videmus, aquam <lb/>non verti in aërem, &longs;ed trahere: &longs;imiliter <lb/>aërem, antequam in ignem tran&longs;eat: non igi­<lb/>tur metu vacui, quum adhuc &longs;uper&longs;int tot <lb/>intermedia, &longs;ed metu raritatis natura moli­<lb/>tur eam attractionem, quam à vacuo appel­<lb/>lant. </s> | <s id="s.000496">Sed nos videmus, aquam <lb/>non verti in aërem, &longs;ed trahere: &longs;imiliter <lb/>aërem, antequam in ignem tran&longs;eat: non igi­<lb/>tur metu vacui, quum adhuc &longs;uper&longs;int tot <lb/>intermedia, &longs;ed metu raritatis natura moli­<lb/>tur eam attractionem, quam à vacuo appel­<lb/>lant. </s> |
| | |
| <s>Nec e&longs;t vt eam cum Auerroë, violen­<lb/><arrow.to.target n="marg38"/><lb/>tam dicam: nam ip&longs;a pror&longs;us e&longs;t naturalis, <lb/>&longs;icut & motus aquæ, quum in aëre fuerit & <lb/>de&longs;cendit: violenter enim quie&longs;cit, & ideo <lb/>naturaliter mouetur. </s> | <s id="s.000497">Nec e&longs;t vt eam cum Auerroë, violen­<lb/><arrow.to.target n="marg38"/><lb/>tam dicam: nam ip&longs;a pror&longs;us e&longs;t naturalis, <lb/>&longs;icut & motus aquæ, quum in aëre fuerit & <lb/>de&longs;cendit: violenter enim quie&longs;cit, & ideo <lb/>naturaliter mouetur. </s> |
| | |
| <s>Sic elementum, quod <lb/>raritatis cau&longs;a trahit, violentiam patitur, à <lb/>qua motu illo &longs;e liberat. </s> | <s id="s.000498">Sic elementum, quod <lb/>raritatis cau&longs;a trahit, violentiam patitur, à <lb/>qua motu illo &longs;e liberat. </s> |
| | |
| <s>Quòd verò eo motu <lb/>graue &longs;ur&longs;um trahatur, contingit ca&longs;u, e&longs;t que <lb/>ei quod trahitur, quandoque violentum, & <lb/>quandoque non, velut &longs;i leue &longs;ur&longs;um traha­<lb/>tur. </s> | <s id="s.000499">Quòd verò eo motu <lb/>graue &longs;ur&longs;um trahatur, contingit ca&longs;u, e&longs;t que <lb/>ei quod trahitur, quandoque violentum, & <lb/>quandoque non, velut &longs;i leue &longs;ur&longs;um traha­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Satis e&longs;t motum ex principio ip&longs;o e&longs;&longs;e <lb/>naturalem. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000500">Satis e&longs;t motum ex principio ip&longs;o e&longs;&longs;e <lb/>naturalem. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg38"/>Motus at­<lb/>tractionis à <lb/>raritate, non <lb/>e&longs;t <expan abbr="viol&etilde;tus">violentus</expan>.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000501"><margin.target id="marg38"/>Motus at­<lb/>tractionis à <lb/>raritate, non <lb/>e&longs;t <expan abbr="viol&etilde;tus">violentus</expan>.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Vt inuito, vel &longs;altem non iuuante pa&longs;&longs;o <lb/>fit? </s> | <s id="s.000502">Vt inuito, vel &longs;altem non iuuante pa&longs;&longs;o <lb/>fit? </s> |
| | |
| <s>Imò quod mouetur ad locum, &longs;pontè <lb/>mouetur, vt elementum aut mixtum, non vt <lb/>graue, aut leue. </s> | <s id="s.000503">Imò quod mouetur ad locum, &longs;pontè <lb/>mouetur, vt elementum aut mixtum, non vt <lb/>graue, aut leue. </s> |
| | |
| <s>Obliui&longs;citur enim propriæ <lb/>naturæ, quòd &longs;ic mouetur con&longs;en&longs;u alterius. <lb/></s> | <s id="s.000504">Obliui&longs;citur enim propriæ <lb/>naturæ, quòd &longs;ic mouetur con&longs;en&longs;u alterius. <lb/></s> |
| | |
| <s>Velut qui filium hortatur ad vitæ pericu­<lb/>lum, dum muri vrbis ab ho&longs;te oppugnan­<lb/>tur, pietatem exercet: vbi communis cau­<lb/>&longs;a non impelleret, id agens crudelis habe­<lb/>retur. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000505">Velut qui filium hortatur ad vitæ pericu­<lb/>lum, dum muri vrbis ab ho&longs;te oppugnan­<lb/>tur, pietatem exercet: vbi communis cau­<lb/>&longs;a non impelleret, id agens crudelis habe­<lb/>retur. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed iam ad motus grauium veniamus. </s> | <s id="s.000506">Sed iam ad motus grauium veniamus. </s> |
| | |
| <s>Hic <lb/><arrow.to.target n="marg39"/><lb/>autem liber e&longs;t, aut fit pondere alligato, vt in <lb/>libra & &longs;tatera. </s> | <s id="s.000507">Hic <lb/><arrow.to.target n="marg39"/><lb/>autem liber e&longs;t, aut fit pondere alligato, vt in <lb/>libra & &longs;tatera. </s> |
| | |
| <s>Quæri &longs;olet, cur pondera <lb/>ponderibus magis agitantur? </s> | <s id="s.000508">Quæri &longs;olet, cur pondera <lb/>ponderibus magis agitantur? </s> |
| | |
| <s>nam manu­<lb/>brio A, agitetur &longs;uper furculam C, pondus <lb/>B. </s> | <s id="s.000509">nam manu­<lb/>brio A, agitetur &longs;uper furculam C, pondus <lb/>B. </s> |
| | |
| <s>Con&longs;tat quòd &longs;i addatur pondus ip&longs;i ma­<lb/>nubrio, vtpote plumbum v&longs;que ad certam <lb/>metam, faciliùs de&longs;cendere à lateribus ad <lb/>medium adiuuante pondere: at contrà diffi­<lb/>cilius moueri à medio ad latera. </s> | <s id="s.000510">Con&longs;tat quòd &longs;i addatur pondus ip&longs;i ma­<lb/>nubrio, vtpote plumbum v&longs;que ad certam <lb/>metam, faciliùs de&longs;cendere à lateribus ad <lb/>medium adiuuante pondere: at contrà diffi­<lb/>cilius moueri à medio ad latera. </s> |
| | |
| <s>Ob id, pon­<lb/>deris meta quædam habenda e&longs;t, v&longs;que ad <lb/>quam motus facilitas augetur. </s> | <s id="s.000511">Ob id, pon­<lb/>deris meta quædam habenda e&longs;t, v&longs;que ad <lb/>quam motus facilitas augetur. </s> |
| | |
| <s>Hanc tamen <lb/>&longs;i tran&longs;cendas, motus redditur difficilior. <lb/></s> | <s id="s.000512">Hanc tamen <lb/>&longs;i tran&longs;cendas, motus redditur difficilior. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hac ratione capulos en&longs;ibus grauiores ad­<lb/>dunt, vt en&longs;es videantur leuiores, faciliú&longs;­<lb/>que tractentur. </s> | <s id="s.000513">Hac ratione capulos en&longs;ibus grauiores ad­<lb/>dunt, vt en&longs;es videantur leuiores, faciliú&longs;­<lb/>que tractentur. </s> |
| | |
| <s>Sed & hîc modus &longs;eruan­<lb/>dus e&longs;t. </s></p><pb xlink:href="016/01/018.jpg" pagenum="369"/><p type="margin"> | <s id="s.000514">Sed & hîc modus &longs;eruan­<lb/>dus e&longs;t. </s></p><pb xlink:href="016/01/018.jpg" pagenum="369"/><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg39"/>Quomode <lb/>pondera fa­<lb/>cile mouean­<lb/>tur.</s></p><figure id="id.016.01.018.1.jpg" xlink:href="016/01/018/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000515"><margin.target id="marg39"/>Quomode <lb/>pondera fa­<lb/>cile mouean­<lb/>tur.</s></p><figure id="id.016.01.018.1.jpg" xlink:href="016/01/018/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Adiecimus hoc, quia pleraque in&longs;trumen­<lb/><arrow.to.target n="marg40"/><lb/>ta hauriendis aquis idonea, hominum aut <lb/>iumentorum viribus aguntur. </s> | <s id="s.000516">Adiecimus hoc, quia pleraque in&longs;trumen­<lb/><arrow.to.target n="marg40"/><lb/>ta hauriendis aquis idonea, hominum aut <lb/>iumentorum viribus aguntur. </s> |
| | |
| <s>Sed et&longs;i ip&longs;a­<lb/>rum aquarum rapido impetu agitentur ma­<lb/>chinæ, rur&longs;us addita manubriis pondera fa­<lb/>ciliorum efficiunt motum. </s> | <s id="s.000517">Sed et&longs;i ip&longs;a­<lb/>rum aquarum rapido impetu agitentur ma­<lb/>chinæ, rur&longs;us addita manubriis pondera fa­<lb/>ciliorum efficiunt motum. </s> |
| | |
| <s>Licet itaque &longs;olo <lb/>impetu aquarum defluentium, aquas ip&longs;as in <lb/>&longs;uprema loca impellere, atque ægros humi­<lb/>lioribus aquis irrigare. </s> | <s id="s.000518">Licet itaque &longs;olo <lb/>impetu aquarum defluentium, aquas ip&longs;as in <lb/>&longs;uprema loca impellere, atque ægros humi­<lb/>lioribus aquis irrigare. </s> |
| | |
| <s>Sed hoc tantùm in <lb/>his quæ decurrunt, & impetum labendo ha­<lb/>bent. </s> | <s id="s.000519">Sed hoc tantùm in <lb/>his quæ decurrunt, & impetum labendo ha­<lb/>bent. </s> |
| | |
| <s>Aptetur enim à latere vno Cte&longs;ibica, <lb/>aut Brambilica, aut alterius generis machi­<lb/>na: nam ( vt dixi ) innumeri po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>modi earum, quanquam hæ omnibus aliis, <lb/>coclea excepta, &longs;int elegantiores: & ( vtiam <lb/>docuimus ) alternus manubrij motus rota <lb/>cum pinnis agitata perficiatur, &longs;ic fiet vt <lb/>&longs;pontè aqua &longs;eip&longs;am &longs;ur&longs;um impellat: nam­<lb/>que ars contra &longs;ua in&longs;tituta eam facere co­<lb/>git. </s> | <s id="s.000520">Aptetur enim à latere vno Cte&longs;ibica, <lb/>aut Brambilica, aut alterius generis machi­<lb/>na: nam ( vt dixi ) innumeri po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>modi earum, quanquam hæ omnibus aliis, <lb/>coclea excepta, &longs;int elegantiores: & ( vtiam <lb/>docuimus ) alternus manubrij motus rota <lb/>cum pinnis agitata perficiatur, &longs;ic fiet vt <lb/>&longs;pontè aqua &longs;eip&longs;am &longs;ur&longs;um impellat: nam­<lb/>que ars contra &longs;ua in&longs;tituta eam facere co­<lb/>git. </s> |
| | |
| <s>Quod exemplum nonnullæ ciuitates quæ <lb/>editioribus à flumine locis po&longs;itæ &longs;unt, &longs;e­<lb/>quuntur. <lb/><arrow.to.target n="marg41"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000521">Quod exemplum nonnullæ ciuitates quæ <lb/>editioribus à flumine locis po&longs;itæ &longs;unt, &longs;e­<lb/>quuntur. <lb/><arrow.to.target n="marg41"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg40"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <lb/>impellat &longs;ur­<lb/>&longs;um.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000522"><margin.target id="marg40"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <lb/>impellat &longs;ur­<lb/>&longs;um.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg41"/>De libra & <lb/>illius ratio­<lb/>ne.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000523"><margin.target id="marg41"/>De libra & <lb/>illius ratio­<lb/>ne.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Po&longs;t hæc videndum e&longs;t de ponderibus <lb/>quæ in libra con&longs;tituuntur. </s> | <s id="s.000524">Po&longs;t hæc videndum e&longs;t de ponderibus <lb/>quæ in libra con&longs;tituuntur. </s> |
| | |
| <s>Sit igitur libra, <lb/>cuius trutina &longs;it appen&longs;a in A, & finis vbi <lb/>iunguntur latera lancis B, & lanx CD, & <lb/>manife&longs;tum e&longs;t quòd CD mouetur circa B, <lb/>velut centrum quoddam, quia CD non po­<lb/>te&longs;t &longs;eparari ab ip&longs;o B: & &longs;it angulus ABC, <lb/>& ABD rectus. </s> | <s id="s.000525">Sit igitur libra, <lb/>cuius trutina &longs;it appen&longs;a in A, & finis vbi <lb/>iunguntur latera lancis B, & lanx CD, & <lb/>manife&longs;tum e&longs;t quòd CD mouetur circa B, <lb/>velut centrum quoddam, quia CD non po­<lb/>te&longs;t &longs;eparari ab ip&longs;o B: & &longs;it angulus ABC, <lb/>& ABD rectus. </s> |
| | |
| <s>Dico quòd pondus in C <lb/>con&longs;titutum erit grauius, quàm &longs;i lanx collo­<lb/>cetur in quocunque alio loco, vt pute quòd <lb/><figure id="id.016.01.018.2.jpg" xlink:href="016/01/018/2.jpg"/><lb/>con&longs;titueretur lanx in F. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000526">Dico quòd pondus in C <lb/>con&longs;titutum erit grauius, quàm &longs;i lanx collo­<lb/>cetur in quocunque alio loco, vt pute quòd <lb/><figure id="id.016.01.018.2.jpg" xlink:href="016/01/018/2.jpg"/><lb/>con&longs;titueretur lanx in F. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Vt autem cogno&longs;­<lb/>camus quòd C &longs;it grauius in eo &longs;itu, quam <lb/>in F, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt in æquali tempore <lb/>moueatur per maius &longs;patium ver&longs;us cen­<lb/>trum. </s> | <s id="s.000527">Vt autem cogno&longs;­<lb/>camus quòd C &longs;it grauius in eo &longs;itu, quam <lb/>in F, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt in æquali tempore <lb/>moueatur per maius &longs;patium ver&longs;us cen­<lb/>trum. </s> |
| | |
| <s>Videmus enim grauiora pari ratione <lb/>in reliquis, velociùs ad centrum ferri. </s> | <s id="s.000528">Videmus enim grauiora pari ratione <lb/>in reliquis, velociùs ad centrum ferri. </s> |
| | |
| <s>Quòd <lb/>autem hoc contingat magis pondere & li­<lb/>bra in C collocata quàm in F, o&longs;tendo dua­<lb/>bus rationibus. </s> | <s id="s.000529">Quòd <lb/>autem hoc contingat magis pondere & li­<lb/>bra in C collocata quàm in F, o&longs;tendo dua­<lb/>bus rationibus. </s> |
| | |
| <s>Prima, quòd &longs;i in aliquo <lb/>tempore moueatur ex C in E, & &longs;it arcus <lb/>CE æqualis FG, quod tardius de&longs;cendet ex <lb/>F in G, quàm ex C in E, & ita erit leuiùs <lb/>in F, quàm in C. Secundò, quòd po&longs;ito <lb/>quòd in æquali &longs;patio temporis moueretur <lb/>ex C in E, ex & F in G, adhuc per arcum <lb/>CE æqualem FG, magis appropinquaret <lb/>centro quàm per motum factum in arcu <lb/>FG. </s> | <s id="s.000530">Prima, quòd &longs;i in aliquo <lb/>tempore moueatur ex C in E, & &longs;it arcus <lb/>CE æqualis FG, quod tardius de&longs;cendet ex <lb/>F in G, quàm ex C in E, & ita erit leuiùs <lb/>in F, quàm in C. Secundò, quòd po&longs;ito <lb/>quòd in æquali &longs;patio temporis moueretur <lb/>ex C in E, ex & F in G, adhuc per arcum <lb/>CE æqualem FG, magis appropinquaret <lb/>centro quàm per motum factum in arcu <lb/>FG. </s> |
| | |
| <s>Ideò ergo duplici ratione magis gra­<lb/>uabit pondus lance po&longs;ita ad perpendicu­<lb/>lum cum trutina, quàm in quoque alio <lb/>loco. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000531">Ideò ergo duplici ratione magis gra­<lb/>uabit pondus lance po&longs;ita ad perpendicu­<lb/>lum cum trutina, quàm in quoque alio <lb/>loco. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Primùm igitur &longs;ic declaratur. </s> | <s id="s.000532">Primùm igitur &longs;ic declaratur. </s> |
| | |
| <s>Manife­<lb/>&longs;tum e&longs;t in &longs;tateris, & in his, qui pondera <lb/>eleuant, quòd quantò magis pondus à tru­<lb/>tina, eò magis graue videtur: &longs;ed pondus <lb/>in G di&longs;tat à trutina quantitate BC lineæ, <lb/>& in F quantitate FP, &longs;ed CB e&longs;t maior FP, <lb/>ex decimaquinta, tertij elementorum Eu­<lb/>clidis: igitur lance po&longs;ita in C, grauius pon­<lb/>dus videbitur quàm in F, quod erat primum. <lb/></s> | <s id="s.000533">Manife­<lb/>&longs;tum e&longs;t in &longs;tateris, & in his, qui pondera <lb/>eleuant, quòd quantò magis pondus à tru­<lb/>tina, eò magis graue videtur: &longs;ed pondus <lb/>in G di&longs;tat à trutina quantitate BC lineæ, <lb/>& in F quantitate FP, &longs;ed CB e&longs;t maior FP, <lb/>ex decimaquinta, tertij elementorum Eu­<lb/>clidis: igitur lance po&longs;ita in C, grauius pon­<lb/>dus videbitur quàm in F, quod erat primum. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ex hac etiam demon&longs;tratione manife&longs;tum <lb/>e&longs;t, libram quantò magis di&longs;cendit ver&longs;us <lb/>C ex A, tantò grauiùs pondus reddere, & eò <lb/>velociùs moueri: at ex C ver&longs;us Q, contra­<lb/>ria ratione pondus reddi leuius, & motum <lb/>&longs;egniorem, quod & experimentum docet. <lb/></s> | <s id="s.000534">Ex hac etiam demon&longs;tratione manife&longs;tum <lb/>e&longs;t, libram quantò magis di&longs;cendit ver&longs;us <lb/>C ex A, tantò grauiùs pondus reddere, & eò <lb/>velociùs moueri: at ex C ver&longs;us Q, contra­<lb/>ria ratione pondus reddi leuius, & motum <lb/>&longs;egniorem, quod & experimentum docet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Secundum verò &longs;ic demon&longs;tratur. </s> | <s id="s.000535">Secundum verò &longs;ic demon&longs;tratur. </s> |
| | |
| <s>Quia enim <lb/>CE e&longs;t æqualis FG, &longs;umatur CH æqualis <lb/>CE, eritque æqualis CH ip&longs;i FG, quare re­<lb/>cta &longs;ubten&longs;a CH, æqualis rectæ &longs;ubten&longs;æ <lb/>FG. </s> | <s id="s.000536">Quia enim <lb/>CE e&longs;t æqualis FG, &longs;umatur CH æqualis <lb/>CE, eritque æqualis CH ip&longs;i FG, quare re­<lb/>cta &longs;ubten&longs;a CH, æqualis rectæ &longs;ubten&longs;æ <lb/>FG. </s> |
| | |
| <s>Igitur ex octaua primi elementorum <lb/>angulus BFG, æqualis erit angulo BCH. </s> | <s id="s.000537">Igitur ex octaua primi elementorum <lb/>angulus BFG, æqualis erit angulo BCH. </s> |
| | |
| <s>Igi­<lb/>tur ductis ad perpendiculum rectis FL & <lb/>HK, minor e&longs;t angulus FGL. qui & ip&longs;e <lb/>e&longs;&longs;et pars coæqualis BFG, ex quinta primi <lb/>elementorum, angulo KCH. </s> | <s id="s.000538">Igi­<lb/>tur ductis ad perpendiculum rectis FL & <lb/>HK, minor e&longs;t angulus FGL. qui & ip&longs;e <lb/>e&longs;&longs;et pars coæqualis BFG, ex quinta primi <lb/>elementorum, angulo KCH. </s> |
| | |
| <s>Igitur latus <lb/>HK, maius latere FL: nam rectæ FG & HC <lb/>æquales fuerunt, & trigoni orthogonij &longs;eu <lb/>rectanguli: igitur BN maior OF, & ideo <lb/>BM maior OP. </s> | <s id="s.000539">Igitur latus <lb/>HK, maius latere FL: nam rectæ FG & HC <lb/>æquales fuerunt, & trigoni orthogonij &longs;eu <lb/>rectanguli: igitur BN maior OF, & ideo <lb/>BM maior OP. </s> |
| | |
| <s>Dum igitur libra mouetur ex <lb/>C in E pondus de&longs;cendit per BM lineam, &longs;eu <lb/>propinquius centro redditur quàm e&longs;&longs;et in <lb/>C, & dum mouetur per &longs;patium arcus FG, <lb/>de&longs;cenditque per OP, & BM, maior e&longs;t OP. <lb/></s> | <s id="s.000540">Dum igitur libra mouetur ex <lb/>C in E pondus de&longs;cendit per BM lineam, &longs;eu <lb/>propinquius centro redditur quàm e&longs;&longs;et in <lb/>C, & dum mouetur per &longs;patium arcus FG, <lb/>de&longs;cenditque per OP, & BM, maior e&longs;t OP. <lb/></s> |
| | |
| <s>Igitur &longs;uppo&longs;ito etiam quod in æquali tem­<lb/>pore tran&longs;iret ex C in K, & ex F in G, adhuc <lb/>velociùs de&longs;cendit ex C, quam ex F. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000541">Igitur &longs;uppo&longs;ito etiam quod in æquali tem­<lb/>pore tran&longs;iret ex C in K, & ex F in G, adhuc <lb/>velociùs de&longs;cendit ex C, quam ex F. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Igitur <lb/>grauius e&longs;t in C, quàm in F. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000542">Igitur <lb/>grauius e&longs;t in C, quàm in F. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Ex hoc autem <lb/>demon&longs;tratur quod dicit Philo&longs;ophus, quòd <lb/>&longs;i æqualia &longs;int pondera in F & R, libra ta­<lb/>men &longs;pontè redit ad &longs;itum CD, vbi trutina <lb/>&longs;it AB. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000543">Ex hoc autem <lb/>demon&longs;tratur quod dicit Philo&longs;ophus, quòd <lb/>&longs;i æqualia &longs;int pondera in F & R, libra ta­<lb/>men &longs;pontè redit ad &longs;itum CD, vbi trutina <lb/>&longs;it AB. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Nec hoc demon&longs;trat Iordanus, nec <lb/>intellexit. </s> | <s id="s.000544">Nec hoc demon&longs;trat Iordanus, nec <lb/>intellexit. </s> |
| | |
| <s>Similiter cur trutina QB po&longs;ita, <lb/>atque infrà libram ip&longs;am, velut accidit con­<lb/>uer&longs;a libra, vt manu trutinam teneas &longs;uper­</s></p><p type="main"> | <s id="s.000545">Similiter cur trutina QB po&longs;ita, <lb/>atque infrà libram ip&longs;am, velut accidit con­<lb/>uer&longs;a libra, vt manu trutinam teneas &longs;uper­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg42"/><lb/>incumbente libra pondus quod iam de&longs;cen­<lb/>derat tractum ad R, vbi æquale aliud ad <lb/>con&longs;titutum in F, vel lances omninò vacuæ <lb/>&longs;int, non &longs;olùm non reuertuntur ad &longs;itum <lb/>CD, &longs;eu perpendiculi, imò magis R de&longs;cen­<lb/>dit ver&longs;us Q & F a&longs;cendit ver&longs;us A. vt expe­<lb/>rimento patet. </s> | <s id="s.000546"><arrow.to.target n="marg42"/><lb/>incumbente libra pondus quod iam de&longs;cen­<lb/>derat tractum ad R, vbi æquale aliud ad <lb/>con&longs;titutum in F, vel lances omninò vacuæ <lb/>&longs;int, non &longs;olùm non reuertuntur ad &longs;itum <lb/>CD, &longs;eu perpendiculi, imò magis R de&longs;cen­<lb/>dit ver&longs;us Q & F a&longs;cendit ver&longs;us A. vt expe­<lb/>rimento patet. </s> |
| | |
| <s>Hoc etiam Iordanus non de­<lb/>mon&longs;trauit. </s> | <s id="s.000547">Hoc etiam Iordanus non de­<lb/>mon&longs;trauit. </s> |
| | |
| <s>Ari&longs;toteles dicit hoc contingere, <lb/>quum trutina e&longs;t &longs;upra libram, quia angu­<lb/>lus QBF metæ, maior e&longs;t angulo QBR, Et &longs;i­<lb/>militer quum trutina fuerit QB, erit meta <lb/>AB, & tunc angulus RBA, maior erit angu­<lb/>lo FBA, &longs;ed maior angulus reddit grauius <lb/>pondus: igitur dum trutina &longs;uperius e&longs;t F, <lb/>erit grauius R, ideo F trahet libram ver&longs;us <lb/>C, & dum fuerit inferius R, erit grauius <lb/>quàm F, ideo trahet libram ver&longs;us <expan abbr="q.">que</expan> Quòd &longs;i <lb/>quis obiiciat, igitur pondus in F, erit gra­<lb/>uius quàm in C, trutina in A appen&longs;a cuius <lb/>tamen oppo&longs;itum iam e&longs;t demon&longs;tratum. <lb/></s> | <s id="s.000548">Ari&longs;toteles dicit hoc contingere, <lb/>quum trutina e&longs;t &longs;upra libram, quia angu­<lb/>lus QBF metæ, maior e&longs;t angulo QBR, Et &longs;i­<lb/>militer quum trutina fuerit QB, erit meta <lb/>AB, & tunc angulus RBA, maior erit angu­<lb/>lo FBA, &longs;ed maior angulus reddit grauius <lb/>pondus: igitur dum trutina &longs;uperius e&longs;t F, <lb/>erit grauius R, ideo F trahet libram ver&longs;us <lb/>C, & dum fuerit inferius R, erit grauius <lb/>quàm F, ideo trahet libram ver&longs;us <expan abbr="q.">que</expan> Quòd &longs;i <lb/>quis obiiciat, igitur pondus in F, erit gra­<lb/>uius quàm in C, trutina in A appen&longs;a cuius <lb/>tamen oppo&longs;itum iam e&longs;t demon&longs;tratum. <lb/></s> |
| | |
| <s>Re&longs;pondemus, quòd latior angulus à meta, <lb/>facit pondus grauius, quum rectæ fuerint <pb xlink:href="016/01/019.jpg" pagenum="370"/>æquales: &longs;ed vt demon&longs;tratum e&longs;t, pondus <lb/>in C, plus di&longs;tat tam à meta, quàm à trutina, <lb/>quam in E, ideo ratio anguli ibi non tenet: <lb/>&longs;ed quum comparamus pondera in F & R, <lb/>iam illa æqualiter di&longs;tant tam à trutina, <lb/>quod à meta: ideo tanc anguli ratio &longs;pectan­<lb/>da e&longs;t. </s> | <s id="s.000549">Re&longs;pondemus, quòd latior angulus à meta, <lb/>facit pondus grauius, quum rectæ fuerint <pb xlink:href="016/01/019.jpg" pagenum="370"/>æquales: &longs;ed vt demon&longs;tratum e&longs;t, pondus <lb/>in C, plus di&longs;tat tam à meta, quàm à trutina, <lb/>quam in E, ideo ratio anguli ibi non tenet: <lb/>&longs;ed quum comparamus pondera in F & R, <lb/>iam illa æqualiter di&longs;tant tam à trutina, <lb/>quod à meta: ideo tanc anguli ratio &longs;pectan­<lb/>da e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Generalis igitur ratio hæc &longs;it: pon­<lb/>dera quò plus di&longs;tant à meta &longs;eu linea de&longs;­<lb/>cen&longs;us per rectam, aut obliquum, id e&longs;t, per <lb/>angulum, eò &longs;unt grauiora. </s> | <s id="s.000550">Generalis igitur ratio hæc &longs;it: pon­<lb/>dera quò plus di&longs;tant à meta &longs;eu linea de&longs;­<lb/>cen&longs;us per rectam, aut obliquum, id e&longs;t, per <lb/>angulum, eò &longs;unt grauiora. </s> |
| | |
| <s>Sed primò rectæ <lb/>lineæ magnitudo &longs;pectanda e&longs;t: vbi rectæ li­<lb/>neæ æquales &longs;int, tunc angulus quòd maior <lb/>erit, eò pondus reddetur grauius. </s> | <s id="s.000551">Sed primò rectæ <lb/>lineæ magnitudo &longs;pectanda e&longs;t: vbi rectæ li­<lb/>neæ æquales &longs;int, tunc angulus quòd maior <lb/>erit, eò pondus reddetur grauius. </s> |
| | |
| <s>Si igitur <lb/>BC &longs;inuetur ver&longs;us QC, eleuabitur, & mi­<lb/><arrow.to.target n="marg43"/><lb/>nus di&longs;tabit à B puncto, ideoque reddet pon­<lb/>dera leuiora, aureu&longs;que iu&longs;ti ponderis defi­<lb/>cere videbitur, & ex aduer&longs;a parte po&longs;itus <lb/>qui deficit, bonus videbitur. </s> | <s id="s.000552">Si igitur <lb/>BC &longs;inuetur ver&longs;us QC, eleuabitur, & mi­<lb/><arrow.to.target n="marg43"/><lb/>nus di&longs;tabit à B puncto, ideoque reddet pon­<lb/>dera leuiora, aureu&longs;que iu&longs;ti ponderis defi­<lb/>cere videbitur, & ex aduer&longs;a parte po&longs;itus <lb/>qui deficit, bonus videbitur. </s> |
| | |
| <s>Sed vacua libe­<lb/>ra delegitur fraus, aut commutatis vici&longs;&longs;im <lb/>numo & indice. </s> | <s id="s.000553">Sed vacua libe­<lb/>ra delegitur fraus, aut commutatis vici&longs;&longs;im <lb/>numo & indice. </s> |
| | |
| <s>Sed cur pondera quærunt <lb/>ver&longs;us medium moueri? </s> | <s id="s.000554">Sed cur pondera quærunt <lb/>ver&longs;us medium moueri? </s> |
| | |
| <s>Hoc facilè di&longs;&longs;olui­<lb/>tur, &longs;i quis, quæ diximus mente teneat. </s> | <s id="s.000555">Hoc facilè di&longs;&longs;olui­<lb/>tur, &longs;i quis, quæ diximus mente teneat. </s> |
| | |
| <s>Nam <lb/>pondus in F, dum peruenit ad C, propin­<lb/>quius redditur mundi centro ad quod natu­<lb/>ra fertur linea PB: & dum ex C in Q linea <lb/>BQ & ita intentum ponderis e&longs;t rectà ferri <lb/>ad centrum quia vinculo prohibetur, moue­<lb/>tur eo modo, quo moueri pote&longs;t, atque ita à <lb/>dextra, vel &longs;ini&longs;tra ver&longs;us perpendiculum, & <lb/>medium. </s> | <s id="s.000556">Nam <lb/>pondus in F, dum peruenit ad C, propin­<lb/>quius redditur mundi centro ad quod natu­<lb/>ra fertur linea PB: & dum ex C in Q linea <lb/>BQ & ita intentum ponderis e&longs;t rectà ferri <lb/>ad centrum quia vinculo prohibetur, moue­<lb/>tur eo modo, quo moueri pote&longs;t, atque ita à <lb/>dextra, vel &longs;ini&longs;tra ver&longs;us perpendiculum, & <lb/>medium. </s> |
| | |
| <s>Sed dices, cur igitur libra vacua C, <lb/>non mouetur ver&longs;us Q? Re&longs;pondeo, quòd <lb/>tunc D moueretur ver&longs;us A: &longs;ed vt vi&longs;um e&longs;t <lb/>ratione rectæ linæ po&longs;ito C in Q & D in A, <lb/>adhuc tantum e&longs;&longs;et ami&longs;&longs;um ex parte D, <lb/>quantum acqui&longs;itum ip&longs;i C: &longs;ed quod e&longs;&longs;et <lb/>ami&longs;&longs;um ex parte D, e&longs;&longs;et magis contra na­<lb/>turam quam illud quod e&longs;&longs;et acqui&longs;itum ip&longs;i <lb/>C &longs;ecundum naturam: igitur maius e&longs;&longs;et de­<lb/>trimentum quam iuuamentum. </s> | <s id="s.000557">Sed dices, cur igitur libra vacua C, <lb/>non mouetur ver&longs;us Q? Re&longs;pondeo, quòd <lb/>tunc D moueretur ver&longs;us A: &longs;ed vt vi&longs;um e&longs;t <lb/>ratione rectæ linæ po&longs;ito C in Q & D in A, <lb/>adhuc tantum e&longs;&longs;et ami&longs;&longs;um ex parte D, <lb/>quantum acqui&longs;itum ip&longs;i C: &longs;ed quod e&longs;&longs;et <lb/>ami&longs;&longs;um ex parte D, e&longs;&longs;et magis contra na­<lb/>turam quam illud quod e&longs;&longs;et acqui&longs;itum ip&longs;i <lb/>C &longs;ecundum naturam: igitur maius e&longs;&longs;et de­<lb/>trimentum quam iuuamentum. </s> |
| | |
| <s>Quare pari­<lb/>bus ponderibus in C & D, non &longs;olum non <lb/>remouebuntur ab eo &longs;itu &longs;pontè, &longs;ed vi amo­<lb/>ta redibunt. </s> | <s id="s.000558">Quare pari­<lb/>bus ponderibus in C & D, non &longs;olum non <lb/>remouebuntur ab eo &longs;itu &longs;pontè, &longs;ed vi amo­<lb/>ta redibunt. </s> |
| | |
| <s>His rationibus con&longs;ideratis, po&longs;­<lb/>&longs;umus facere libram quæ vacua ponderibus <lb/>æqua videbitur, iu&longs;ti&longs;que notis ponderum <lb/>maius rerum ip&longs;arum pondus repræ&longs;entet. <lb/></s> | <s id="s.000559">His rationibus con&longs;ideratis, po&longs;­<lb/>&longs;umus facere libram quæ vacua ponderibus <lb/>æqua videbitur, iu&longs;ti&longs;que notis ponderum <lb/>maius rerum ip&longs;arum pondus repræ&longs;entet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sic enim vt Ari&longs;toteles refert, purpuram <lb/>vendentes imponebant emptoribus. </s> | <s id="s.000560">Sic enim vt Ari&longs;toteles refert, purpuram <lb/>vendentes imponebant emptoribus. </s> |
| | |
| <s>Cuius <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: <lb/><arrow.to.target n="marg44"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000561">Cuius <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: <lb/><arrow.to.target n="marg44"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg42"/>Cur libra <lb/>vacua redit <lb/>&longs;pontè ad &longs;i­<lb/>tum rectum, <lb/>vel &longs;i pon<lb/>dera æqua­<lb/>lia fuerint.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000562"><margin.target id="marg42"/>Cur libra <lb/>vacua redit <lb/>&longs;pontè ad &longs;i­<lb/>tum rectum, <lb/>vel &longs;i pon<lb/>dera æqua­<lb/>lia fuerint.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg43"/>Vt aurei iu­<lb/>&longs;ti ponderis <lb/>leuiores vi­<lb/>deantur, & <lb/>leues iu&longs;ti. <lb/></s> | <s id="s.000563"><margin.target id="marg43"/>Vt aurei iu­<lb/>&longs;ti ponderis <lb/>leuiores vi­<lb/>deantur, & <lb/>leues iu&longs;ti. <lb/></s> |
| | |
| <s>Cur pondera <lb/>ver&longs;us me­<lb/>dium mo­<lb/>uentur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000564">Cur pondera <lb/>ver&longs;us me­<lb/>dium mo­<lb/>uentur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg44"/>Modus fa­<lb/>ciendi <expan abbr="librã">libram</expan>, <lb/>quæ pondera <lb/>rerum maio­<lb/>ra quàm <lb/>&longs;int o&longs;tendat.</s></p><figure id="id.016.01.019.1.jpg" xlink:href="016/01/019/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000565"><margin.target id="marg44"/>Modus fa­<lb/>ciendi <expan abbr="librã">libram</expan>, <lb/>quæ pondera <lb/>rerum maio­<lb/>ra quàm <lb/>&longs;int o&longs;tendat.</s></p><figure id="id.016.01.019.1.jpg" xlink:href="016/01/019/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Volenti libram quæ pro vndecim vnciis <lb/>duodecim præ&longs;eferat, virga AB &longs;umatur <lb/>metallica, quæ in partes viginti tres æquas <lb/>( nam totidem con&longs;urgunt iunctis vndecim <lb/>ac duodecim ) diuidatur. </s> | <s id="s.000566">Volenti libram quæ pro vndecim vnciis <lb/>duodecim præ&longs;eferat, virga AB &longs;umatur <lb/>metallica, quæ in partes viginti tres æquas <lb/>( nam totidem con&longs;urgunt iunctis vndecim <lb/>ac duodecim ) diuidatur. </s> |
| | |
| <s>In fine vndecimæ <lb/>& initio duodecimæ partis figatur lingua li­<lb/>bramenti & agina. </s> | <s id="s.000567">In fine vndecimæ <lb/>& initio duodecimæ partis figatur lingua li­<lb/>bramenti & agina. </s> |
| | |
| <s>Con&longs;tat igitur DC vnde­<lb/>cima parte maiorem e&longs;&longs;e AD: quumque CD <lb/>paulò maior &longs;it AD & grauior, leuiorem li­<lb/>ma vel terebratione reddemus, aut lancem <lb/>leuiorem adiiciemus ip&longs;i C quàm A, adeò vt <lb/>dum lances vacuæ &longs;unt longitudinis AC, te­<lb/>nuitatis pen&longs;ata ratione, trutina &longs;ub agina <lb/>iaceat, nullam in partem libra pendente: cui <lb/>tamen cùm ex parte C pondus vnciarum <lb/>vndecim adiunxerimus, & nota duodecim <lb/>vnciarum in lance A, libra æquilibrium de­<lb/>mon&longs;trabit. </s> | <s id="s.000568">Con&longs;tat igitur DC vnde­<lb/>cima parte maiorem e&longs;&longs;e AD: quumque CD <lb/>paulò maior &longs;it AD & grauior, leuiorem li­<lb/>ma vel terebratione reddemus, aut lancem <lb/>leuiorem adiiciemus ip&longs;i C quàm A, adeò vt <lb/>dum lances vacuæ &longs;unt longitudinis AC, te­<lb/>nuitatis pen&longs;ata ratione, trutina &longs;ub agina <lb/>iaceat, nullam in partem libra pendente: cui <lb/>tamen cùm ex parte C pondus vnciarum <lb/>vndecim adiunxerimus, & nota duodecim <lb/>vnciarum in lance A, libra æquilibrium de­<lb/>mon&longs;trabit. </s> |
| | |
| <s>Quum ergo nec adulterinæ &longs;int <lb/>ponderum notæ, nec lancibus vacuis libra <lb/>videatur vitio&longs;a, fraus mutatis mercibus ac <lb/>notis hincinde, vt notæ &longs;unt in C, merces in <lb/>A, manife&longs;tè depræhenditur. </s> | <s id="s.000569">Quum ergo nec adulterinæ &longs;int <lb/>ponderum notæ, nec lancibus vacuis libra <lb/>videatur vitio&longs;a, fraus mutatis mercibus ac <lb/>notis hincinde, vt notæ &longs;unt in C, merces in <lb/>A, manife&longs;tè depræhenditur. </s> |
| | |
| <s>Nam C latus <lb/>infrà de&longs;cendet duplici cau&longs;a, & quia maius <lb/>lanci &longs;uæ pondus ine&longs;t, & quia CD, ip&longs;a DA <lb/>longior e&longs;t. </s> | <s id="s.000570">Nam C latus <lb/>infrà de&longs;cendet duplici cau&longs;a, & quia maius <lb/>lanci &longs;uæ pondus ine&longs;t, & quia CD, ip&longs;a DA <lb/>longior e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Difficilior ac ob&longs;curior e&longs;t &longs;tate­<lb/>ræ ratio, de qua in Arithmeticis diximus. <lb/></s> | <s id="s.000571">Difficilior ac ob&longs;curior e&longs;t &longs;tate­<lb/>ræ ratio, de qua in Arithmeticis diximus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nunc autem quum affinis &longs;it huic con&longs;ide­<lb/>rationi, quantum nece&longs;&longs;arium e&longs;t huic pro­<lb/>po&longs;ito, adiicere optimum erit. </s> | <s id="s.000572">Nunc autem quum affinis &longs;it huic con&longs;ide­<lb/>rationi, quantum nece&longs;&longs;arium e&longs;t huic pro­<lb/>po&longs;ito, adiicere optimum erit. </s> |
| | |
| <s>Ergo tota in <lb/>tribus con&longs;tat, quorum primum e&longs;t Archi­<lb/>medis in Parabolis: & e&longs;t vbi regula &longs;tate­<lb/>ræ, nullius ponderis cen&longs;eatur. </s></p><figure id="id.016.01.019.2.jpg" xlink:href="016/01/019/2.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000573">Ergo tota in <lb/>tribus con&longs;tat, quorum primum e&longs;t Archi­<lb/>medis in Parabolis: & e&longs;t vbi regula &longs;tate­<lb/>ræ, nullius ponderis cen&longs;eatur. </s></p><figure id="id.016.01.019.2.jpg" xlink:href="016/01/019/2.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Stantium in æquilibrio ponderum ratio <lb/><arrow.to.target n="marg45"/><lb/>e&longs;t, vt di&longs;tantiarum à trutina mutua. </s> | <s id="s.000574">Stantium in æquilibrio ponderum ratio <lb/><arrow.to.target n="marg45"/><lb/>e&longs;t, vt di&longs;tantiarum à trutina mutua. </s> |
| | |
| <s>Velut &longs;i <lb/>D appen&longs;um ex lancula in C faciat æquili­<lb/>brium cum G appen&longs;o in F, & proportio FB <lb/>ad BC &longs;it quadrupla, erit etiam D quadru­<lb/>plum ad G Secundum, cùm in parte breuiore <lb/>fuerit &longs;olùm appen&longs;um pondus, & regula fue­<lb/>rit pondero&longs;a, æqualis in magnitudine & <lb/>pondere, & fiat æquilibrium, erit proportio <lb/>ponderis appen&longs;i ad pondus totius regulæ, <lb/>vt differentiæ partium regulæ ad duplum <lb/>ponderis minoris. </s> | <s id="s.000575">Velut &longs;i <lb/>D appen&longs;um ex lancula in C faciat æquili­<lb/>brium cum G appen&longs;o in F, & proportio FB <lb/>ad BC &longs;it quadrupla, erit etiam D quadru­<lb/>plum ad G Secundum, cùm in parte breuiore <lb/>fuerit &longs;olùm appen&longs;um pondus, & regula fue­<lb/>rit pondero&longs;a, æqualis in magnitudine & <lb/>pondere, & fiat æquilibrium, erit proportio <lb/>ponderis appen&longs;i ad pondus totius regulæ, <lb/>vt differentiæ partium regulæ ad duplum <lb/>ponderis minoris. </s> |
| | |
| <s>Exemplum: D pondus in <lb/>C appen&longs;um faciat æquilibrium <expan abbr="cũ">cum</expan> BL virga <lb/><expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> alio pondere, & &longs;ic BL & BC, vt aixi, <lb/>fiat æqualis BK ip&longs;i BC, tunc dico quòd pro­<lb/>portio D ad pondus CL, e&longs;t veluti ponderis <lb/>LK ad pondus KC. </s> | <s id="s.000576">Exemplum: D pondus in <lb/>C appen&longs;um faciat æquilibrium <expan abbr="cũ">cum</expan> BL virga <lb/><expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> alio pondere, & &longs;ic BL & BC, vt aixi, <lb/>fiat æqualis BK ip&longs;i BC, tunc dico quòd pro­<lb/>portio D ad pondus CL, e&longs;t veluti ponderis <lb/>LK ad pondus KC. </s> |
| | |
| <s>Sed ex hoc habetur re­<lb/>gula: cognito pondere CL & CK ha­<lb/>bendi pondus D, ducemus KL, quæ &longs;it 40, <lb/>gratia exempli in &longs;e, fit 1600, diuide per pon­<lb/>dus CK, quod &longs;it 16, exit 100, huic adde <expan abbr="põ-dus">pon­<lb/>dus</expan> KL, quod e&longs;t 40, fit <expan abbr="põdus">pondus</expan> D, 140. Et ita <lb/>poterimus ad <expan abbr="quancunq;">quancunque</expan> men&longs;uram volueri­<lb/>mus &longs;cire <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="põderis">ponderis</expan> refert &longs;tatera. </s> | <s id="s.000577">Sed ex hoc habetur re­<lb/>gula: cognito pondere CL & CK ha­<lb/>bendi pondus D, ducemus KL, quæ &longs;it 40, <lb/>gratia exempli in &longs;e, fit 1600, diuide per pon­<lb/>dus CK, quod &longs;it 16, exit 100, huic adde <expan abbr="põ-dus">pon­<lb/>dus</expan> KL, quod e&longs;t 40, fit <expan abbr="põdus">pondus</expan> D, 140. Et ita <lb/>poterimus ad <expan abbr="quancunq;">quancunque</expan> men&longs;uram volueri­<lb/>mus &longs;cire <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="põderis">ponderis</expan> refert &longs;tatera. </s> |
| | |
| <s>Ter­<lb/>tium habetur ex his duobus & e&longs;t, &longs;i virgula <lb/>&longs;ine pondere cen&longs;eatur, à parte <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> qu&ecedil; dif­<lb/>ferentia e&longs;t <expan abbr="longitudinũ">longitudinum</expan> ab agina, pondus æ­<lb/>quale extendatur per <expan abbr="totã">totam</expan> <expan abbr="virgã">virgam</expan>, <expan abbr="æqual&etilde;">æqualem</expan> <expan abbr="gra-uitat&etilde;">gra­<lb/>uitatem</expan> habebit cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> pondere appen&longs;o in <lb/>puncto di&longs;tante à librili per <expan abbr="medietat&etilde;">medietatem</expan> totius <lb/>virg&ecedil;. </s> | <s id="s.000578">Ter­<lb/>tium habetur ex his duobus & e&longs;t, &longs;i virgula <lb/>&longs;ine pondere cen&longs;eatur, à parte <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> qu&ecedil; dif­<lb/>ferentia e&longs;t <expan abbr="longitudinũ">longitudinum</expan> ab agina, pondus æ­<lb/>quale extendatur per <expan abbr="totã">totam</expan> <expan abbr="virgã">virgam</expan>, <expan abbr="æqual&etilde;">æqualem</expan> <expan abbr="gra-uitat&etilde;">gra­<lb/>uitatem</expan> habebit cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> pondere appen&longs;o in <lb/>puncto di&longs;tante à librili per <expan abbr="medietat&etilde;">medietatem</expan> totius <lb/>virg&ecedil;. </s> |
| | |
| <s>Sit vt virga CL nullius &longs;it ponderis, & <lb/>&longs;it BC æqualis BK, & coexten&longs;um <expan abbr="põdus">pondus</expan> æ­<lb/>qualiter, vt &longs;ub forma tetragoni faciat <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D <expan abbr="app&etilde;&longs;o">appen&longs;o</expan> in C, & &longs;umatur G <expan abbr="&ecedil;qui-pondiũ">&ecedil;qui­<lb/>pondium</expan> &ecedil;quale <expan abbr="põderi">ponderi</expan> <expan abbr="coext&etilde;&longs;o">coexten&longs;o</expan>, & &longs;it BM <expan abbr="di-midiũ">di­<lb/>midium</expan> totius CL, dico quòd G <expan abbr="&longs;u&longs;pensũ">&longs;u&longs;pensum</expan> in M <lb/>faciet <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D, & ita æqualiter gra­<lb/>uabit vt <expan abbr="coextensũ">coextensum</expan> toti KL. </s> | <s id="s.000579">Sit vt virga CL nullius &longs;it ponderis, & <lb/>&longs;it BC æqualis BK, & coexten&longs;um <expan abbr="põdus">pondus</expan> æ­<lb/>qualiter, vt &longs;ub forma tetragoni faciat <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D <expan abbr="app&etilde;&longs;o">appen&longs;o</expan> in C, & &longs;umatur G <expan abbr="&ecedil;qui-pondiũ">&ecedil;qui­<lb/>pondium</expan> &ecedil;quale <expan abbr="põderi">ponderi</expan> <expan abbr="coext&etilde;&longs;o">coexten&longs;o</expan>, & &longs;it BM <expan abbr="di-midiũ">di­<lb/>midium</expan> totius CL, dico quòd G <expan abbr="&longs;u&longs;pensũ">&longs;u&longs;pensum</expan> in M <lb/>faciet <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D, & ita æqualiter gra­<lb/>uabit vt <expan abbr="coextensũ">coextensum</expan> toti KL. </s> |
| | |
| <s>Sit igitur vt in M <lb/>faciat <expan abbr="&ecedil;quilibriũ">&ecedil;quilibrium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D, igitur per <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="harũ">harum</expan> <lb/>proportio MB ad BC, vt D ad G. <expan abbr="It&etilde;">Item</expan> quia facit <pb xlink:href="016/01/020.jpg" pagenum="371"/><expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> D cum G coëxten&longs;o K L, &longs;i igitur <lb/>adderetur æquè graue per totam CK adhuc <lb/>faceret æquilibrium, quia in BC & BK æ­<lb/>quales &longs;unt, & tunc e&longs;&longs;et proportio ponde­<lb/>ris D ad pondus KL, &longs;icut ponderis LC, ad <lb/>pondus CK, ex &longs;ecunda proportione permu­<lb/>tata, igitur vt longitudinis LC ad CK, quia <lb/>pondus e&longs;t æqualiter di&longs;tributum. </s> | <s id="s.000580">Sit igitur vt in M <lb/>faciat <expan abbr="&ecedil;quilibriũ">&ecedil;quilibrium</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> D, igitur per <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="harũ">harum</expan> <lb/>proportio MB ad BC, vt D ad G. <expan abbr="It&etilde;">Item</expan> quia facit <pb xlink:href="016/01/020.jpg" pagenum="371"/><expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> D cum G coëxten&longs;o K L, &longs;i igitur <lb/>adderetur æquè graue per totam CK adhuc <lb/>faceret æquilibrium, quia in BC & BK æ­<lb/>quales &longs;unt, & tunc e&longs;&longs;et proportio ponde­<lb/>ris D ad pondus KL, &longs;icut ponderis LC, ad <lb/>pondus CK, ex &longs;ecunda proportione permu­<lb/>tata, igitur vt longitudinis LC ad CK, quia <lb/>pondus e&longs;t æqualiter di&longs;tributum. </s> |
| | |
| <s>Sed &longs;icut <lb/>ponderis D ad pondus LK, &longs;ic D ad G, quia <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t G & LK æqualia e&longs;&longs;e, igitur <lb/>vt LC ad CK, &longs;ic MB ad BC: quare permu­<lb/>tando vt CK ad CB, &longs;ic LC ad MB: &longs;ed CB <lb/>e&longs;t dimidium CK: igitur BM e&longs;t dimdium <lb/>LC, quod erat demon&longs;trandum. </s> | <s id="s.000581">Sed &longs;icut <lb/>ponderis D ad pondus LK, &longs;ic D ad G, quia <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t G & LK æqualia e&longs;&longs;e, igitur <lb/>vt LC ad CK, &longs;ic MB ad BC: quare permu­<lb/>tando vt CK ad CB, &longs;ic LC ad MB: &longs;ed CB <lb/>e&longs;t dimidium CK: igitur BM e&longs;t dimdium <lb/>LC, quod erat demon&longs;trandum. </s> |
| | |
| <s>Quia verò <lb/>CB e&longs;t dimidium CK, & BM dimidium <lb/>CL, &longs;equitur vt MK &longs;it dimidium KL, & ita <lb/>e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;pen&longs;um e&longs;&longs;et in medio loci cui <lb/>coextenditur. </s> | <s id="s.000582">Quia verò <lb/>CB e&longs;t dimidium CK, & BM dimidium <lb/>CL, &longs;equitur vt MK &longs;it dimidium KL, & ita <lb/>e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;pen&longs;um e&longs;&longs;et in medio loci cui <lb/>coextenditur. </s> |
| | |
| <s>Vnumquodque igitur pondus, <lb/>iuxta Archimedem, quantumvis inæquale, <lb/><arrow.to.target n="marg46"/><lb/>vt triangulum tantum affert grauitatis, coex­<lb/>ten&longs;um virgulæ, quantum &longs;i &longs;u&longs;pendatur ex <lb/>centro in loco vbi centrum grauitatis &longs;e­<lb/><arrow.to.target n="marg47"/><lb/>cundum perpendiculum &longs;itum e&longs;t. </s> | <s id="s.000583">Vnumquodque igitur pondus, <lb/>iuxta Archimedem, quantumvis inæquale, <lb/><arrow.to.target n="marg46"/><lb/>vt triangulum tantum affert grauitatis, coex­<lb/>ten&longs;um virgulæ, quantum &longs;i &longs;u&longs;pendatur ex <lb/>centro in loco vbi centrum grauitatis &longs;e­<lb/><arrow.to.target n="marg47"/><lb/>cundum perpendiculum &longs;itum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Hoc au­<lb/>tem generaliter &longs;upponit, etiam&longs;i pondus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>extendatur v&longs;que ad aginam, &longs;ed coex-ten­<lb/><arrow.to.target n="marg48"/><lb/>datur, gratia exempli per L F, & centrum <lb/>eius &longs;it in directo E, tunc dicit, e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;­<lb/>penderetur in ip&longs;o E. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000584">Hoc au­<lb/>tem generaliter &longs;upponit, etiam&longs;i pondus <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>extendatur v&longs;que ad aginam, &longs;ed coex-ten­<lb/><arrow.to.target n="marg48"/><lb/>datur, gratia exempli per L F, & centrum <lb/>eius &longs;it in directo E, tunc dicit, e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;­<lb/>penderetur in ip&longs;o E. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Ex his, vt in Arithme­<lb/>ticis docuimus, colligitur ratio conficien­<lb/>di &longs;tateras. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000585">Ex his, vt in Arithme­<lb/>ticis docuimus, colligitur ratio conficien­<lb/>di &longs;tateras. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg45"/>Stateræ ra­<lb/>tio.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000586"><margin.target id="marg45"/>Stateræ ra­<lb/>tio.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg46"/>Parabola <lb/>quinta.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000587"><margin.target id="marg46"/>Parabola <lb/>quinta.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg47"/>Parabola <lb/>octaua.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000588"><margin.target id="marg47"/>Parabola <lb/>octaua.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg48"/>Statera <lb/>quomodo <lb/>perfecta e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;it.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000589"><margin.target id="marg48"/>Statera <lb/>quomodo <lb/>perfecta e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;it.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Nunc &longs;olum demon&longs;trare oportet, quo­<lb/>modo &longs;tatera perfecta e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it: et&longs;i in pre­<lb/>cio&longs;is mercibus mercatores libra vtantur. </s> | <s id="s.000590">Nunc &longs;olum demon&longs;trare oportet, quo­<lb/>modo &longs;tatera perfecta e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it: et&longs;i in pre­<lb/>cio&longs;is mercibus mercatores libra vtantur. </s> |
| | |
| <s>Sit <lb/>igitur &longs;tatera diui&longs;a tuo modo cum pondere <lb/>auxiliari, quod mobile e&longs;t G, & æquipon­<lb/>deret G in F ip&longs;i D, quia itaque D æqui­<lb/>ponderat G in F, & etiam regulæ KL. </s> | <s id="s.000591">Sit <lb/>igitur &longs;tatera diui&longs;a tuo modo cum pondere <lb/>auxiliari, quod mobile e&longs;t G, & æquipon­<lb/>deret G in F ip&longs;i D, quia itaque D æqui­<lb/>ponderat G in F, & etiam regulæ KL. </s> |
| | |
| <s>Po­<lb/>nantur enim N pars D, quæ facit <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> LK, & O pars reliqua D, quæ facit <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> cum G. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000592">Po­<lb/>nantur enim N pars D, quæ facit <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> LK, & O pars reliqua D, quæ facit <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> cum G. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Igitur iuxta <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="regulã">regulam</expan> pro­<lb/>portio O ad G, vt FB ad BC. </s> | <s id="s.000593">Igitur iuxta <expan abbr="primã">primam</expan> <expan abbr="regulã">regulam</expan> pro­<lb/>portio O ad G, vt FB ad BC. </s> |
| | |
| <s>Proportio ve­<lb/>rò N ad LK, & e&longs;t vt LK &longs;u&longs;pen&longs;a in M, ex <lb/>tertia regula, vt L C ad CK ex &longs;ecunda re­<lb/>gula. </s> | <s id="s.000594">Proportio ve­<lb/>rò N ad LK, & e&longs;t vt LK &longs;u&longs;pen&longs;a in M, ex <lb/>tertia regula, vt L C ad CK ex &longs;ecunda re­<lb/>gula. </s> |
| | |
| <s>Igitur &longs;tatuemus pondus N primò in <lb/>directo D, deinde facto æquilibrio additio <lb/>O &longs;emper e&longs;t &longs;ecundum proportionem ad G, <lb/>vt partis LB ad BC. </s> | <s id="s.000595">Igitur &longs;tatuemus pondus N primò in <lb/>directo D, deinde facto æquilibrio additio <lb/>O &longs;emper e&longs;t &longs;ecundum proportionem ad G, <lb/>vt partis LB ad BC. </s> |
| | |
| <s>Secundum igitur æqua­<lb/>lia incrementa BL cre&longs;cet O, &longs;ed N manet <lb/>idem &longs;emper: igitur &longs;ecundum æqualia in­<lb/>crementa partium B L cre&longs;cet D pondus. <lb/></s> | <s id="s.000596">Secundum igitur æqua­<lb/>lia incrementa BL cre&longs;cet O, &longs;ed N manet <lb/>idem &longs;emper: igitur &longs;ecundum æqualia in­<lb/>crementa partium B L cre&longs;cet D pondus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Æqua igitur &longs;tatera fieret, &longs;i ad C <expan abbr="apponãtur">apponantur</expan> <lb/>pondus faciens <expan abbr="equilibrũ">equilibrum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> LK: inde diuida­<lb/>mus &longs;patia ab agina ad L per æqualia. </s> | <s id="s.000597">Æqua igitur &longs;tatera fieret, &longs;i ad C <expan abbr="apponãtur">apponantur</expan> <lb/>pondus faciens <expan abbr="equilibrũ">equilibrum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> LK: inde diuida­<lb/>mus &longs;patia ab agina ad L per æqualia. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>quia ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="apponũt">apponunt</expan> pondus in C, <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;t vt prima nota, puta P, o&longs;tendat etiam <lb/>pondus LK: vt &longs;i LK ponderis libras duas, <lb/>& D pondus duas libras æquet, nota primi <lb/>ponderis e&longs;&longs;et in K, exempli gratia: &longs;ed quia <lb/>G po&longs;itum in K, grauaret quantum quatuor <lb/>libræ, & præter id etiam LK grauitatem <lb/>efficit duarum librarum, igitur oporteret vt <lb/>D e&longs;&longs;et librarum &longs;ex, igitur pondus e&longs;&longs;et li­<lb/>brarum &longs;ex, & o&longs;tenderet tantùm quatuor. <lb/></s> | <s id="s.000598">Sed <lb/>quia ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="apponũt">apponunt</expan> pondus in C, <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;t vt prima nota, puta P, o&longs;tendat etiam <lb/>pondus LK: vt &longs;i LK ponderis libras duas, <lb/>& D pondus duas libras æquet, nota primi <lb/>ponderis e&longs;&longs;et in K, exempli gratia: &longs;ed quia <lb/>G po&longs;itum in K, grauaret quantum quatuor <lb/>libræ, & præter id etiam LK grauitatem <lb/>efficit duarum librarum, igitur oporteret vt <lb/>D e&longs;&longs;et librarum &longs;ex, igitur pondus e&longs;&longs;et li­<lb/>brarum &longs;ex, & o&longs;tenderet tantùm quatuor. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ob id faciemus primam notam quatuor li­<lb/>brarum in P, nam & ibi C grauitatem effi­<lb/>cit duarum librarum, & LK duarum alia­<lb/>rum, igitur pondus D erit quatuor librarum, <lb/>quod faciet æquilibrium: igitur nota qua­<lb/>tuor librarum primarum erit in P, & multò <lb/>minus ab agina di&longs;tans, quàm reliquæ inter­<lb/>&longs;e. </s> | <s id="s.000599">Ob id faciemus primam notam quatuor li­<lb/>brarum in P, nam & ibi C grauitatem effi­<lb/>cit duarum librarum, & LK duarum alia­<lb/>rum, igitur pondus D erit quatuor librarum, <lb/>quod faciet æquilibrium: igitur nota qua­<lb/>tuor librarum primarum erit in P, & multò <lb/>minus ab agina di&longs;tans, quàm reliquæ inter­<lb/>&longs;e. </s> |
| | |
| <s>At verò reliquæ inter &longs;e æquidi&longs;tabunt, <lb/>vt &longs;i &longs;ecunda fit in Q, tertia erit in H, & <lb/>quarta in M, & quinta in R, & &longs;exta in E: <lb/>ideoque po&longs;ito G in E, o&longs;tendet libras vigin­<lb/>tiquatuor. </s> | <s id="s.000600">At verò reliquæ inter &longs;e æquidi&longs;tabunt, <lb/>vt &longs;i &longs;ecunda fit in Q, tertia erit in H, & <lb/>quarta in M, & quinta in R, & &longs;exta in E: <lb/>ideoque po&longs;ito G in E, o&longs;tendet libras vigin­<lb/>tiquatuor. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t autem ex hoc, <lb/><arrow.to.target n="marg49"/><lb/>quod commodum affert non leue, quò G <lb/>&longs;it pondus per &longs;e notum, id e&longs;t, libra, vel bi­<lb/>libra, vel trilibra. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000601">Manife&longs;tum e&longs;t autem ex hoc, <lb/><arrow.to.target n="marg49"/><lb/>quod commodum affert non leue, quò G <lb/>&longs;it pondus per &longs;e notum, id e&longs;t, libra, vel bi­<lb/>libra, vel trilibra. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg49"/>Media pon­<lb/>derum quo­<lb/>modo ha­<lb/>beantur.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000602"><margin.target id="marg49"/>Media pon­<lb/>derum quo­<lb/>modo ha­<lb/>beantur.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Centra autem ponderum in circulis & <lb/>rectangulis &longs;unt in communi &longs;ectione di­<lb/>metientium duarum. </s> | <s id="s.000603">Centra autem ponderum in circulis & <lb/>rectangulis &longs;unt in communi &longs;ectione di­<lb/>metientium duarum. </s> |
| | |
| <s>In omnibus autem <lb/>figuris æquilateris, quæ circulo po&longs;&longs;unt <lb/>in&longs;cribi, centrum grauitatis idem e&longs;t cum <lb/>centro circuli circum&longs;cribentis. </s> | <s id="s.000604">In omnibus autem <lb/>figuris æquilateris, quæ circulo po&longs;&longs;unt <lb/>in&longs;cribi, centrum grauitatis idem e&longs;t cum <lb/>centro circuli circum&longs;cribentis. </s> |
| | |
| <s>Supponitur <lb/>autem in omnibus, quòd pondero&longs;a hæc æ­<lb/>qualem vbique habeant cra&longs;&longs;itudinem, & <lb/>quòd ex materia quæ vbique æqualem &longs;or­<lb/>tiatur grauitatem, con&longs;tituantur. </s> | <s id="s.000605">Supponitur <lb/>autem in omnibus, quòd pondero&longs;a hæc æ­<lb/>qualem vbique habeant cra&longs;&longs;itudinem, & <lb/>quòd ex materia quæ vbique æqualem &longs;or­<lb/>tiatur grauitatem, con&longs;tituantur. </s> |
| | |
| <s>In trigonis <lb/>autem omnibus in communi &longs;ectione trium <lb/>linearum, quarum &longs;ingulæ ad &longs;ingula latera <lb/>ex angulis oppo&longs;itis venientes, ea per æqua­<lb/>lia diuidunt. </s> | <s id="s.000606">In trigonis <lb/>autem omnibus in communi &longs;ectione trium <lb/>linearum, quarum &longs;ingulæ ad &longs;ingula latera <lb/>ex angulis oppo&longs;itis venientes, ea per æqua­<lb/>lia diuidunt. </s> |
| | |
| <s>Has verò in vnum punctum <lb/>&longs;ecando &longs;e inuicem concurrere nece&longs;&longs;e e&longs;t: <lb/>et&longs;i id Archimedes non demon&longs;trauerit. <lb/></s> | <s id="s.000607">Has verò in vnum punctum <lb/>&longs;ecando &longs;e inuicem concurrere nece&longs;&longs;e e&longs;t: <lb/>et&longs;i id Archimedes non demon&longs;trauerit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nos autem in Geometricis elementis illud <lb/>o&longs;tendimus generaliter, nunc autem pro ne­<lb/>ce&longs;&longs;itate declarabitur. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000608">Nos autem in Geometricis elementis illud <lb/>o&longs;tendimus generaliter, nunc autem pro ne­<lb/>ce&longs;&longs;itate declarabitur. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Nam diui&longs;is per æqualia lateribus AB & <lb/>AC in D & E, & ducta CD, BE, & per <lb/>communem &longs;ectionem AGH & DE, quæ <lb/>erit æquidi&longs;tans lateri tertio, vnde BEC & <lb/>CDB erunt æquales, quia in eadem ba&longs;i <lb/>BC, &longs;ubducto BCG, communi erit CEG æ­<lb/>qualis DBC, ip&longs;i autem &longs;unt æquales AGE <lb/>& AGD, quia in æquis ba&longs;ibus & inter æ­<lb/>quidi&longs;tantes, quare AGE & AGD æquales. <lb/><figure id="id.016.01.020.1.jpg" xlink:href="016/01/020/1.jpg"/><lb/>Quumque &longs;int &longs;uper eandem lineam AG, <lb/>erunt æqualis altitudinis, qui altitudo e&longs;t tri­<lb/>gonorum etiam FGD, & FGE, qui <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan> <lb/>in eadem ba&longs;i FG, igitur etiam ip&longs;i inter &longs;e <lb/>&longs;unt æquales, Quia verò BC æquidi&longs;tat DE, <lb/>erunt ex 29 primi elementorum & 25. eiu&longs;­<lb/>dem, DGE & BGC æquianguli, & propor­<lb/>tio BG ad GE, vt CG ad GD. ex ei&longs;dem <lb/>etiam BGH & GEF &longs;imiles, itemque GCH <lb/>& DGF. quare proportio trigoni BGH ad <lb/>EFG, vt BG ad GE dupla, & CGH ad DFG, <lb/>vt CG ad GD dupla, e&longs;t autem ( vt dictum <lb/>fuit ) CG ad GD, vt BG, ad GE, quare BGH <lb/>ad EFG, yt HCG ad DFG: quare cum DFG <lb/>& EFG æquales &longs;int, erunt BGH & CGH <lb/>æquales: quumque &longs;int inter æquidi&longs;tantes, <lb/>erunt in ba&longs;ibus æqualibus BH & HC, igi­<lb/>tur trigoni omnes ABH, ACH, CDB, CDA, <lb/>BEC, BEA, erunt, medietas ABC, quare ap­<lb/>pen&longs;us trigonus in G, in nullam poterit par­<lb/>tem inclinari. </s> | <s id="s.000609">Nam diui&longs;is per æqualia lateribus AB & <lb/>AC in D & E, & ducta CD, BE, & per <lb/>communem &longs;ectionem AGH & DE, quæ <lb/>erit æquidi&longs;tans lateri tertio, vnde BEC & <lb/>CDB erunt æquales, quia in eadem ba&longs;i <lb/>BC, &longs;ubducto BCG, communi erit CEG æ­<lb/>qualis DBC, ip&longs;i autem &longs;unt æquales AGE <lb/>& AGD, quia in æquis ba&longs;ibus & inter æ­<lb/>quidi&longs;tantes, quare AGE & AGD æquales. <lb/><figure id="id.016.01.020.1.jpg" xlink:href="016/01/020/1.jpg"/><lb/>Quumque &longs;int &longs;uper eandem lineam AG, <lb/>erunt æqualis altitudinis, qui altitudo e&longs;t tri­<lb/>gonorum etiam FGD, & FGE, qui <expan abbr="con&longs;i&longs;tũt">con&longs;i&longs;tunt</expan> <lb/>in eadem ba&longs;i FG, igitur etiam ip&longs;i inter &longs;e <lb/>&longs;unt æquales, Quia verò BC æquidi&longs;tat DE, <lb/>erunt ex 29 primi elementorum & 25. eiu&longs;­<lb/>dem, DGE & BGC æquianguli, & propor­<lb/>tio BG ad GE, vt CG ad GD. ex ei&longs;dem <lb/>etiam BGH & GEF &longs;imiles, itemque GCH <lb/>& DGF. quare proportio trigoni BGH ad <lb/>EFG, vt BG ad GE dupla, & CGH ad DFG, <lb/>vt CG ad GD dupla, e&longs;t autem ( vt dictum <lb/>fuit ) CG ad GD, vt BG, ad GE, quare BGH <lb/>ad EFG, yt HCG ad DFG: quare cum DFG <lb/>& EFG æquales &longs;int, erunt BGH & CGH <lb/>æquales: quumque &longs;int inter æquidi&longs;tantes, <lb/>erunt in ba&longs;ibus æqualibus BH & HC, igi­<lb/>tur trigoni omnes ABH, ACH, CDB, CDA, <lb/>BEC, BEA, erunt, medietas ABC, quare ap­<lb/>pen&longs;us trigonus in G, in nullam poterit par­<lb/>tem inclinari. </s> |
| | |
| <s>Centrum autem &longs;ectionis pa­<lb/>rabol&ecedil; &longs;eu coni rectanguli e&longs;t in eius dime­<lb/>tiente, quæ à &longs;ummo ad medium ba&longs;is in eo <lb/>puncto qui à &longs;ummitate coni dimidio plus <lb/>di&longs;tat quàm à ba&longs;i, quæ e&longs;t recta linea &longs;up-<pb xlink:href="016/01/021.jpg" pagenum="372"/>po&longs;ita angulo coni. </s> | <s id="s.000610">Centrum autem &longs;ectionis pa­<lb/>rabol&ecedil; &longs;eu coni rectanguli e&longs;t in eius dime­<lb/>tiente, quæ à &longs;ummo ad medium ba&longs;is in eo <lb/>puncto qui à &longs;ummitate coni dimidio plus <lb/>di&longs;tat quàm à ba&longs;i, quæ e&longs;t recta linea &longs;up-<pb xlink:href="016/01/021.jpg" pagenum="372"/>po&longs;ita angulo coni. </s> |
| | |
| <s>Cum itaque fuerit po&longs;ita <lb/>virga æqualis CL ponderis vnciarum 7, & <lb/>librile in B, ita quod KL &longs;it 10. & KC, 4. & G <lb/>libra vna, &longs;ic con&longs;tituemus &longs;tateram. </s> | <s id="s.000611">Cum itaque fuerit po&longs;ita <lb/>virga æqualis CL ponderis vnciarum 7, & <lb/>librile in B, ita quod KL &longs;it 10. & KC, 4. & G <lb/>libra vna, &longs;ic con&longs;tituemus &longs;tateram. </s> |
| | |
| <s>Ducam <lb/>pondus LK, quod e&longs;t 5, in &longs;e, fit 25, diuido <lb/>per pondus KC, quod e&longs;t 2, fit 12 1/2, cui ad­<lb/>do vncias 5, LK, fit 17 1/2: ponam igitur CD <lb/>vinculum ferreum vncias 5 1/2, & relinque­<lb/>tur pondus LK vniuslibræ. </s> | <s id="s.000612">Ducam <lb/>pondus LK, quod e&longs;t 5, in &longs;e, fit 25, diuido <lb/>per pondus KC, quod e&longs;t 2, fit 12 1/2, cui ad­<lb/>do vncias 5, LK, fit 17 1/2: ponam igitur CD <lb/>vinculum ferreum vncias 5 1/2, & relinque­<lb/>tur pondus LK vniuslibræ. </s> |
| | |
| <s>Cùm igitur po­<lb/>&longs;uerimus G in K &ecedil;quabitur libr&ecedil;, & aliam <lb/>libram oportebit addere in D propter LK, <lb/>igitur in K o&longs;tendemus duas libras, & &longs;ic &longs;cri­<lb/>bemus, deinde S 3, in T 4, in F 5. in V 6, in L, <lb/>quis &longs;patiis. </s> | <s id="s.000613">Cùm igitur po­<lb/>&longs;uerimus G in K &ecedil;quabitur libr&ecedil;, & aliam <lb/>libram oportebit addere in D propter LK, <lb/>igitur in K o&longs;tendemus duas libras, & &longs;ic &longs;cri­<lb/>bemus, deinde S 3, in T 4, in F 5. in V 6, in L, <lb/>quis &longs;patiis. </s> |
| | |
| <s>Ex hoc patet quòd omnia hæc <lb/>&longs;patia per vncias di&longs;tribui poterunt, præter <lb/>primum BK. </s> | <s id="s.000614">Ex hoc patet quòd omnia hæc <lb/>&longs;patia per vncias di&longs;tribui poterunt, præter <lb/>primum BK. </s> |
| | |
| <s>Po&longs;&longs;emus tamen & ip&longs;um di­<lb/>uidere, vt in B libra intelligatur, & AB in <lb/>K vnci&ecedil; per æqua &longs;patia addit&ecedil; <expan abbr="&longs;ignificabũt">&longs;ignificabunt</expan>, <lb/><arrow.to.target n="marg50"/><lb/>prima 13. &longs;ecunda 14. tertia 15. & ita de aliis. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000615">Po&longs;&longs;emus tamen & ip&longs;um di­<lb/>uidere, vt in B libra intelligatur, & AB in <lb/>K vnci&ecedil; per æqua &longs;patia addit&ecedil; <expan abbr="&longs;ignificabũt">&longs;ignificabunt</expan>, <lb/><arrow.to.target n="marg50"/><lb/>prima 13. &longs;ecunda 14. tertia 15. & ita de aliis. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg50"/>Cur libræ <lb/>&longs;unt plerum­<lb/>que exactio­<lb/>ves &longs;tateris.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000616"><margin.target id="marg50"/>Cur libræ <lb/>&longs;unt plerum­<lb/>que exactio­<lb/>ves &longs;tateris.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Patet autem cau&longs;a ex his, quare libr&ecedil; tri­<lb/>bus cau&longs;is &longs;tateris &longs;int exactiores. </s> | <s id="s.000617">Patet autem cau&longs;a ex his, quare libr&ecedil; tri­<lb/>bus cau&longs;is &longs;tateris &longs;int exactiores. </s> |
| | |
| <s>Hoc au­<lb/>tem ab initio propo&longs;itum fuit. </s> | <s id="s.000618">Hoc au­<lb/>tem ab initio propo&longs;itum fuit. </s> |
| | |
| <s>Nam in &longs;ta­<lb/>tera difficile e&longs;t virgulam adeò exactam in <lb/>magnitudine con&longs;tituere: & &longs;i etiam &longs;it in <lb/>magnitudine, non erit in pondere: vix enim <lb/>hoc a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;umus. </s> | <s id="s.000619">Nam in &longs;ta­<lb/>tera difficile e&longs;t virgulam adeò exactam in <lb/>magnitudine con&longs;tituere: & &longs;i etiam &longs;it in <lb/>magnitudine, non erit in pondere: vix enim <lb/>hoc a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;umus. </s> |
| | |
| <s>Secundò difficillimum <lb/>e&longs;t per æqualia interualla omninò ad amu&longs;­<lb/>&longs;im diuidere LB. </s> | <s id="s.000620">Secundò difficillimum <lb/>e&longs;t per æqualia interualla omninò ad amu&longs;­<lb/>&longs;im diuidere LB. </s> |
| | |
| <s>Tertiò pondus rarò in ex­<lb/>tremo C appendi &longs;olet, quod cùm citra <lb/>appenditur, confu&longs;ionem parit. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000621">Tertiò pondus rarò in ex­<lb/>tremo C appendi &longs;olet, quod cùm citra <lb/>appenditur, confu&longs;ionem parit. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><expan abbr="Sũt">Sunt</expan> & additamenta multa quæ <expan abbr="vitiãt">vitiant</expan> &longs;tate­<lb/>ram, horum nullum in libra e&longs;t. </s> | <s id="s.000622"><expan abbr="Sũt">Sunt</expan> & additamenta multa quæ <expan abbr="vitiãt">vitiant</expan> &longs;tate­<lb/>ram, horum nullum in libra e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Ob id præ­<lb/>cio&longs;a non in &longs;tatera &longs;ed libra &longs;olent exami­<lb/>nari. </s> | <s id="s.000623">Ob id præ­<lb/>cio&longs;a non in &longs;tatera &longs;ed libra &longs;olent exami­<lb/>nari. </s> |
| | |
| <s>Multum autem refert ad exactam &longs;ta­<lb/>ter&ecedil; &longs;tructuram, vt G leue &longs;it, tum etiam <lb/>LC, & quod LB tripla &longs;it BC. nam &longs;ic LK <lb/>æqualis erit KC, & quòd vincula CD in ex­<lb/>tremo &longs;int LC, & &ecedil;qualis ponderis cum LK. <lb/><arrow.to.target n="marg51"/><lb/>Hoc enim &longs;tater&ecedil; genus, libr&ecedil; <expan abbr="proximũ">proximum</expan> erit. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000624">Multum autem refert ad exactam &longs;ta­<lb/>ter&ecedil; &longs;tructuram, vt G leue &longs;it, tum etiam <lb/>LC, & quod LB tripla &longs;it BC. nam &longs;ic LK <lb/>æqualis erit KC, & quòd vincula CD in ex­<lb/>tremo &longs;int LC, & &ecedil;qualis ponderis cum LK. <lb/><arrow.to.target n="marg51"/><lb/>Hoc enim &longs;tater&ecedil; genus, libr&ecedil; <expan abbr="proximũ">proximum</expan> erit. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg51"/>Vtres quan­<lb/>tum ponderis <lb/>in aqua &longs;u­<lb/>&longs;tineant. <lb/></s> | <s id="s.000625"><margin.target id="marg51"/>Vtres quan­<lb/>tum ponderis <lb/>in aqua &longs;u­<lb/>&longs;tineant. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quomodo <lb/>homo aquæ <lb/>immobilis ac <lb/>&longs;upinus &longs;u­<lb/>per&longs;tet.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000626">Quomodo <lb/>homo aquæ <lb/>immobilis ac <lb/>&longs;upinus &longs;u­<lb/>per&longs;tet.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Quantum verò ponderis vtres in aqua <lb/>&longs;u&longs;tineant pro pontibus con&longs;truendis, expe­<lb/>rimentum docet. </s> | <s id="s.000627">Quantum verò ponderis vtres in aqua <lb/>&longs;u&longs;tineant pro pontibus con&longs;truendis, expe­<lb/>rimentum docet. </s> |
| | |
| <s>Nam ve&longs;ica plena aëre, <lb/>qu&ecedil; capax fuit quinque librarum aqu&ecedil; & <lb/>vnci&ecedil;, pondus librarum quatuordecim ac &longs;e­<lb/>mis laterum &longs;u&longs;tinebat: quo fit vt in flumi­<lb/>num aqua triplum fermè ponderis aquæ, <lb/>cuius &longs;unt capaces vtres, continere po&longs;&longs;int. <lb/></s> | <s id="s.000628">Nam ve&longs;ica plena aëre, <lb/>qu&ecedil; capax fuit quinque librarum aqu&ecedil; & <lb/>vnci&ecedil;, pondus librarum quatuordecim ac &longs;e­<lb/>mis laterum &longs;u&longs;tinebat: quo fit vt in flumi­<lb/>num aqua triplum fermè ponderis aquæ, <lb/>cuius &longs;unt capaces vtres, continere po&longs;&longs;int. <lb/></s> |
| | |
| <s>Illud etiam non pr&ecedil;termittendum, ex den&longs;i­<lb/>tatis ratione oriri, vt homines cùm ita &longs;e <lb/>continuerint &longs;upini in aqua, vt velut iacula­<lb/>tores in funibus nullam penitùs in partem <lb/>flectantur immobiles, tum nequaquam mer­<lb/>gi. </s> | <s id="s.000629">Illud etiam non pr&ecedil;termittendum, ex den&longs;i­<lb/>tatis ratione oriri, vt homines cùm ita &longs;e <lb/>continuerint &longs;upini in aqua, vt velut iacula­<lb/>tores in funibus nullam penitùs in partem <lb/>flectantur immobiles, tum nequaquam mer­<lb/>gi. </s> |
| | |
| <s>Hoc tamen cùm per &longs;e &longs;it difficillimum, <lb/>ob motum etiam & aquæ in&ecedil;qualitatem <lb/>etiam redditur difficiliùs. </s> | <s id="s.000630">Hoc tamen cùm per &longs;e &longs;it difficillimum, <lb/>ob motum etiam & aquæ in&ecedil;qualitatem <lb/>etiam redditur difficiliùs. </s> |
| | |
| <s>Atque hacte­<lb/>nus de rerum mortalium principiis di­<lb/>ctum &longs;it. </s></p><figure id="id.016.01.021.1.jpg" xlink:href="016/01/021/1.jpg"/><p type="main"> | <s id="s.000631">Atque hacte­<lb/>nus de rerum mortalium principiis di­<lb/>ctum &longs;it. </s></p><figure id="id.016.01.021.1.jpg" xlink:href="016/01/021/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>LIBER SECVNDVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s id="s.000632"><emph type="center"/>LIBER SECVNDVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="center"/>De Elementis & eorum motibus & <lb/>actionibus.<emph.end type="center"/><lb/><arrow.to.target n="marg52"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000633"><emph type="center"/>De Elementis & eorum motibus & <lb/>actionibus.<emph.end type="center"/><lb/><arrow.to.target n="marg52"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg52"/>De elemen­<lb/>torum nu.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000634"><margin.target id="marg52"/>De elemen­<lb/>torum nu.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>NVNC verò de Elementis aga­<lb/>mus, quæ forma & materia <lb/>prima con&longs;tant, & animata <lb/>qua&longs;i videntur: ea Græcis <lb/><foreign lang="greek">soix<gap/>_a</foreign> vocant. </s> | <s id="s.000635">NVNC verò de Elementis aga­<lb/>mus, quæ forma & materia <lb/>prima con&longs;tant, & animata <lb/>qua&longs;i videntur: ea Græcis <lb/><foreign lang="greek">soix<gap/>_a</foreign> vocant. </s> |
| | |
| <s>Perdi&longs;cere au­<lb/>tem primum oportet, quot & quænam &longs;int. <lb/></s> | <s id="s.000636">Perdi&longs;cere au­<lb/>tem primum oportet, quot & quænam &longs;int. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ari&longs;toteles quatuor exi&longs;timat, terram, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <lb/>aërem, atque ignem. </s> | <s id="s.000637">Ari&longs;toteles quatuor exi&longs;timat, terram, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <lb/>aërem, atque ignem. </s> |
| | |
| <s>Primùm enim quatuor <lb/>qualitates primæ &longs;unt. </s> | <s id="s.000638">Primùm enim quatuor <lb/>qualitates primæ &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Hæ &longs;olæ non con&longs;ti­<lb/>tuunt elementum, quia vim non haberent <lb/>agendi ac patiendi: nec plu&longs;quam duæ &longs;i­<lb/>mul e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, quin contraria &longs;imul &longs;int. <lb/></s> | <s id="s.000639">Hæ &longs;olæ non con&longs;ti­<lb/>tuunt elementum, quia vim non haberent <lb/>agendi ac patiendi: nec plu&longs;quam duæ &longs;i­<lb/>mul e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, quin contraria &longs;imul &longs;int. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam calidi, frigidi, &longs;icci atque humidi, &longs;i <lb/>tria quomodolibet acceperis, contraria ac­<lb/>cipere nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> | <s id="s.000640">Nam calidi, frigidi, &longs;icci atque humidi, &longs;i <lb/>tria quomodolibet acceperis, contraria ac­<lb/>cipere nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Sed nec calidum cum fri­<lb/>gido, nec &longs;iccum cum humido iungi pote&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.000641">Sed nec calidum cum fri­<lb/>gido, nec &longs;iccum cum humido iungi pote&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Igitur binis iunctis qualitatibus neque con­<lb/>trariis, &longs;imul tantùm quatuor fient coniu­<lb/>gationes, quæ quatuor elementa con&longs;ti­<lb/>tuent. </s> | <s id="s.000642">Igitur binis iunctis qualitatibus neque con­<lb/>trariis, &longs;imul tantùm quatuor fient coniu­<lb/>gationes, quæ quatuor elementa con&longs;ti­<lb/>tuent. </s> |
| | |
| <s>Inter imum etiam locum atque &longs;u­<lb/>premum, &longs;impliciter duo loca intercidere <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t, imum non exqui&longs;itè, atque &longs;u­<lb/>premum: atque eo totidem &longs;implicia cor­<lb/>pora. </s> | <s id="s.000643">Inter imum etiam locum atque &longs;u­<lb/>premum, &longs;impliciter duo loca intercidere <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t, imum non exqui&longs;itè, atque &longs;u­<lb/>premum: atque eo totidem &longs;implicia cor­<lb/>pora. </s> |
| | |
| <s>Videmus etiam, & &longs;i quid probabilia <lb/>argumenta faciunt, in mi&longs;tis ip&longs;is quatuor <lb/>elementa: nam de terra, aëre & aqua, nemo <lb/>dubitare pote&longs;t ob magnitudinem, & maxi­<lb/>mas moles, vt mare aquarum, aëris & terræ <lb/>in vniuer&longs;o: ignis verò incrementa, & po­<lb/>tentiam, ac &longs;implicitatem, cuius etiam fons <lb/>in Lunæ concauo e&longs;&longs;e creditur. </s> | <s id="s.000644">Videmus etiam, & &longs;i quid probabilia <lb/>argumenta faciunt, in mi&longs;tis ip&longs;is quatuor <lb/>elementa: nam de terra, aëre & aqua, nemo <lb/>dubitare pote&longs;t ob magnitudinem, & maxi­<lb/>mas moles, vt mare aquarum, aëris & terræ <lb/>in vniuer&longs;o: ignis verò incrementa, & po­<lb/>tentiam, ac &longs;implicitatem, cuius etiam fons <lb/>in Lunæ concauo e&longs;&longs;e creditur. </s> |
| | |
| <s>Plures etiam <lb/>exi&longs;timant in di&longs;tilationibus hæc quatuor <lb/>videri: & humores totidem in animalibus <lb/>&longs;en&longs;us depræhendi. </s> | <s id="s.000645">Plures etiam <lb/>exi&longs;timant in di&longs;tilationibus hæc quatuor <lb/>videri: & humores totidem in animalibus <lb/>&longs;en&longs;us depræhendi. </s> |
| | |
| <s>Quinetiam multi arbi­<lb/>trantur ob hoc Cometes fieri, quòd &longs;ub cœ­<lb/>lo ab ignis elemento vapores accendantur. <lb/></s> | <s id="s.000646">Quinetiam multi arbi­<lb/>trantur ob hoc Cometes fieri, quòd &longs;ub cœ­<lb/>lo ab ignis elemento vapores accendantur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed certè &longs;ub cœlo Lunæ nullus e&longs;t ignis: <lb/>nam quum cœlum puri&longs;&longs;ima res &longs;it, non <lb/>decuit &longs;ub omnis qualitatis experte re, ar­<lb/>denti&longs;&longs;imam colloca&longs;&longs;e. </s> | <s id="s.000647">Sed certè &longs;ub cœlo Lunæ nullus e&longs;t ignis: <lb/>nam quum cœlum puri&longs;&longs;ima res &longs;it, non <lb/>decuit &longs;ub omnis qualitatis experte re, ar­<lb/>denti&longs;&longs;imam colloca&longs;&longs;e. </s> |
| | |
| <s>Natura enim &longs;em­<lb/>per extrema mediis iungit. </s> | <s id="s.000648">Natura enim &longs;em­<lb/>per extrema mediis iungit. </s> |
| | |
| <s>Inter carnem <lb/>enim & os, membranam: inter os & liga­<lb/>menta, cartilagines: inter os & cerebrum, <lb/>quòd carne cerebrum e&longs;&longs;et mollius, dupli­<lb/>cem membranam, ac duriorem o&longs;&longs;i pro­<lb/>pinquiorem collocauit. </s> | <s id="s.000649">Inter carnem <lb/>enim & os, membranam: inter os & liga­<lb/>menta, cartilagines: inter os & cerebrum, <lb/>quòd carne cerebrum e&longs;&longs;et mollius, dupli­<lb/>cem membranam, ac duriorem o&longs;&longs;i pro­<lb/>pinquiorem collocauit. </s> |
| | |
| <s>Nec motus veloci­<lb/>tas, caloris aut cau&longs;a, aut argumentum e&longs;&longs;e <lb/>pote&longs;t. </s> | <s id="s.000650">Nec motus veloci­<lb/>tas, caloris aut cau&longs;a, aut argumentum e&longs;&longs;e <lb/>pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Nanque ea quæ con&longs;tant, et&longs;i motu <lb/>accendantur, vt lapides, plumbum & anima­<lb/>lia, quæ tamen di&longs;&longs;ipantur, quò celerius mo­<lb/>uentur, eò fiunt frigidiora, vt aqua & aër: <lb/>venti enim validi omnes frigidi, & flumina <lb/>celeriter fluentia frigidi&longs;&longs;imas habent aquas. <lb/></s> | <s id="s.000651">Nanque ea quæ con&longs;tant, et&longs;i motu <lb/>accendantur, vt lapides, plumbum & anima­<lb/>lia, quæ tamen di&longs;&longs;ipantur, quò celerius mo­<lb/>uentur, eò fiunt frigidiora, vt aqua & aër: <lb/>venti enim validi omnes frigidi, & flumina <lb/>celeriter fluentia frigidi&longs;&longs;imas habent aquas. <lb/></s> |
| | |
| <s>E&longs;t etiam aliud non leue argumentum huius <pb xlink:href="016/01/022.jpg" pagenum="373"/>rei, quòd Cometes, aut faces calores his ac­<lb/>cendunt intolerabiles: quid igitur fiet &longs;i tan­<lb/>ta regio & vniuer&longs;us orbe igne ambiatur? <lb/></s> | <s id="s.000652">E&longs;t etiam aliud non leue argumentum huius <pb xlink:href="016/01/022.jpg" pagenum="373"/>rei, quòd Cometes, aut faces calores his ac­<lb/>cendunt intolerabiles: quid igitur fiet &longs;i tan­<lb/>ta regio & vniuer&longs;us orbe igne ambiatur? <lb/></s> |
| | |
| <s>Quid enim prohibebit, ne aërem ip&longs;um ac­<lb/>cendat, inde hæc omnia reliqua, tum maxi­<lb/>mè quòd calor &longs;iderum adiuuabit. </s> | <s id="s.000653">Quid enim prohibebit, ne aërem ip&longs;um ac­<lb/>cendat, inde hæc omnia reliqua, tum maxi­<lb/>mè quòd calor &longs;iderum adiuuabit. </s> |
| | |
| <s>Omnem <lb/>enim lucem Auerroës calidam e&longs;&longs;e exi&longs;timat. <lb/></s> | <s id="s.000654">Omnem <lb/>enim lucem Auerroës calidam e&longs;&longs;e exi&longs;timat. <lb/></s> |
| | |
| <s>Aërem etiam calidum maximè e&longs;&longs;e volunt: <lb/>humida autem qualitas omnium minimè re­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> | <s id="s.000655">Aërem etiam calidum maximè e&longs;&longs;e volunt: <lb/>humida autem qualitas omnium minimè re­<lb/>&longs;i&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>Quomodo igitur violenti&longs;&longs;imo & ma­<lb/>ximo, & acerrimo elementorum aër ip&longs;e re­<lb/>pugnabit? </s> | <s id="s.000656">Quomodo igitur violenti&longs;&longs;imo & ma­<lb/>ximo, & acerrimo elementorum aër ip&longs;e re­<lb/>pugnabit? </s> |
| | |
| <s>Itaque Auerroës ip&longs;e hoc videns </s></p><p type="main"> | <s id="s.000657">Itaque Auerroës ip&longs;e hoc videns </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg53"/><lb/>dixit, aliquando ignem <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e calidum actu: <lb/>&longs;ed &longs;i calidus non e&longs;t actu, quæ potentia hæc <lb/>e&longs;t: Potentia dicimus medicamenta talia, <lb/>quòd deuorata calefaciunt: an verò hic ignis <lb/>ab aliquo <expan abbr="ing&etilde;ti">ingenti</expan> animali deuorabitur? </s> | <s id="s.000658"><arrow.to.target n="marg53"/><lb/>dixit, aliquando ignem <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e calidum actu: <lb/>&longs;ed &longs;i calidus non e&longs;t actu, quæ potentia hæc <lb/>e&longs;t: Potentia dicimus medicamenta talia, <lb/>quòd deuorata calefaciunt: an verò hic ignis <lb/>ab aliquo <expan abbr="ing&etilde;ti">ingenti</expan> animali deuorabitur? </s> |
| | |
| <s>Dein­<lb/>de, &longs;i ignis calidus non e&longs;t, nec aqua pari ra­<lb/>tione frigida (hoc autem e&longs;t confundere or­<lb/>dinem vniuer&longs;i <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> quid etiam prohibet ne lu­<lb/>ceat? </s> | <s id="s.000659">Dein­<lb/>de, &longs;i ignis calidus non e&longs;t, nec aqua pari ra­<lb/>tione frigida (hoc autem e&longs;t confundere or­<lb/>dinem vniuer&longs;i <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> quid etiam prohibet ne lu­<lb/>ceat? </s> |
| | |
| <s>quanquam hoc eludant vt leue argu­<lb/>mentum. </s> | <s id="s.000660">quanquam hoc eludant vt leue argu­<lb/>mentum. </s> |
| | |
| <s>Si etiam ibi ignis e&longs;t, cur quantò <lb/>altius a&longs;cendimus, cuncta frigidiora appa­<lb/>rent, vt etiam &longs;ub torrida zona in montium <lb/>cacuminibus niues abundare <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan>? </s> | <s id="s.000661">Si etiam ibi ignis e&longs;t, cur quantò <lb/>altius a&longs;cendimus, cuncta frigidiora appa­<lb/>rent, vt etiam &longs;ub torrida zona in montium <lb/>cacuminibus niues abundare <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan>? </s> |
| | |
| <s>Quod <lb/>minus mirum e&longs;t, &longs;i quis con&longs;ideret non &longs;o­<lb/>lùm hyeme niues, &longs;ed media etiam æ&longs;tate fri­<lb/>gidi&longs;&longs;imas grandines generari. </s> | <s id="s.000662">Quod <lb/>minus mirum e&longs;t, &longs;i quis con&longs;ideret non &longs;o­<lb/>lùm hyeme niues, &longs;ed media etiam æ&longs;tate fri­<lb/>gidi&longs;&longs;imas grandines generari. </s> |
| | |
| <s>Sed dicunt <lb/>abe&longs;&longs;e ea loca à radiorum repercu&longs;&longs;u: &longs;ed hoc <lb/>minoris caliditatis argumentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, <lb/>non autem frigiditatis. </s> | <s id="s.000663">Sed dicunt <lb/>abe&longs;&longs;e ea loca à radiorum repercu&longs;&longs;u: &longs;ed hoc <lb/>minoris caliditatis argumentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, <lb/>non autem frigiditatis. </s> |
| | |
| <s>Denique &longs;i ibi e&longs;&longs;et, <lb/>maximè ob generationem e&longs;&longs;et: verùm non <lb/>ob hoc e&longs;&longs;e pote&longs;t, cùm calor cœle&longs;tis &longs;it qui <lb/>generet, vel ip&longs;o te&longs;te philo&longs;opho, & leui&longs;&longs;i­<lb/>ma res tam procul de&longs;cendere haud queat. <lb/></s> | <s id="s.000664">Denique &longs;i ibi e&longs;&longs;et, <lb/>maximè ob generationem e&longs;&longs;et: verùm non <lb/>ob hoc e&longs;&longs;e pote&longs;t, cùm calor cœle&longs;tis &longs;it qui <lb/>generet, vel ip&longs;o te&longs;te philo&longs;opho, & leui&longs;&longs;i­<lb/>ma res tam procul de&longs;cendere haud queat. <lb/></s> |
| | |
| <s>For&longs;an quis ignem ferri hunc &longs;ur&longs;um dicet, <lb/>atque ex eo coniectabitur ibi locum illius <lb/>e&longs;&longs;e. </s> | <s id="s.000665">For&longs;an quis ignem ferri hunc &longs;ur&longs;um dicet, <lb/>atque ex eo coniectabitur ibi locum illius <lb/>e&longs;&longs;e. </s> |
| | |
| <s>Sed primùm argumenta hæc rhetorica, <lb/>indigna &longs;unt vt in rebus &longs;eriis adducantur: <lb/>neque hic ignis illius naturæ e&longs;t, cuius &longs;u­<lb/>periorem e&longs;&longs;e ferunt, cùm hic vrat, &longs;plen­<lb/>deat, corrumpat, quorum nullum illi ine&longs;&longs;e <lb/>ferunt. </s> | <s id="s.000666">Sed primùm argumenta hæc rhetorica, <lb/>indigna &longs;unt vt in rebus &longs;eriis adducantur: <lb/>neque hic ignis illius naturæ e&longs;t, cuius &longs;u­<lb/>periorem e&longs;&longs;e ferunt, cùm hic vrat, &longs;plen­<lb/>deat, corrumpat, quorum nullum illi ine&longs;&longs;e <lb/>ferunt. </s> |
| | |
| <s>Dicemus etiam po&longs;t hæc, cur id con­<lb/>tingat: & quòd non &longs;emper etiam contin­<lb/>gat docebimus. </s> | <s id="s.000667">Dicemus etiam po&longs;t hæc, cur id con­<lb/>tingat: & quòd non &longs;emper etiam contin­<lb/>gat docebimus. </s> |
| | |
| <s>Necillud argumenta <expan abbr="probãt">probant</expan>, <lb/>imò potius oppo&longs;itum. </s> | <s id="s.000668">Necillud argumenta <expan abbr="probãt">probant</expan>, <lb/>imò potius oppo&longs;itum. </s> |
| | |
| <s>Nam inter duo ex­<lb/>trema, non duo, &longs;ed tantùm vnum &longs;olet a&longs;&longs;i­<lb/>gnari medium. </s> | <s id="s.000669">Nam inter duo ex­<lb/>trema, non duo, &longs;ed tantùm vnum &longs;olet a&longs;&longs;i­<lb/>gnari medium. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i &longs;tatuatur, non qua­<lb/>tuor, &longs;ed tria tantùm erunt elementa. </s> | <s id="s.000670">Quòd &longs;i &longs;tatuatur, non qua­<lb/>tuor, &longs;ed tria tantùm erunt elementa. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i <lb/>hoc non demon&longs;trat, multò minus quatuor <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trabit. </s> | <s id="s.000671">Quòd &longs;i <lb/>hoc non demon&longs;trat, multò minus quatuor <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trabit. </s> |
| | |
| <s>Nec faces aut cometes <lb/>nobis in&longs;inuant e&longs;&longs;e ibi ignem, cùm ip&longs;e <lb/>Philo&longs;ophus &longs;ub igne aciuxta terram in aë­<lb/>re fieri affirmet hæc ip&longs;a, vt ignis penitùs in­<lb/>digna non &longs;int. </s> | <s id="s.000672">Nec faces aut cometes <lb/>nobis in&longs;inuant e&longs;&longs;e ibi ignem, cùm ip&longs;e <lb/>Philo&longs;ophus &longs;ub igne aciuxta terram in aë­<lb/>re fieri affirmet hæc ip&longs;a, vt ignis penitùs in­<lb/>digna non &longs;int. </s> |
| | |
| <s>Sed neque in mi&longs;tis videtur <lb/>ignis. </s> | <s id="s.000673">Sed neque in mi&longs;tis videtur <lb/>ignis. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i modò e&longs;&longs;et, in euforbio & pi­<lb/>pere potius e&longs;&longs;et, quorum vis calida e&longs;t, ac <lb/>&longs;icca non mediocriter, quàm in frigidi&longs;&longs;imis <lb/>lapidibus. </s> | <s id="s.000674">Nam &longs;i modò e&longs;&longs;et, in euforbio & pi­<lb/>pere potius e&longs;&longs;et, quorum vis calida e&longs;t, ac <lb/>&longs;icca non mediocriter, quàm in frigidi&longs;&longs;imis <lb/>lapidibus. </s> |
| | |
| <s>De&longs;tillationes etiam, tres &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias tantùm docent, aquam pro aqua, oleum <lb/>vice aëris, & terram quæ in imo &longs;ub&longs;idet. <lb/></s> | <s id="s.000675">De&longs;tillationes etiam, tres &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias tantùm docent, aquam pro aqua, oleum <lb/>vice aëris, & terram quæ in imo &longs;ub&longs;idet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i dicas, olei partem rubicundiorem <lb/>ignem referre quòd acuti&longs;&longs;ima &longs;it, re&longs;ponde­<lb/>mus & &longs;erò, hanc acuitatem, acremque &longs;apo­<lb/>rem ex ignis vi acriore profici&longs;ci. </s> | <s id="s.000676">Quòd &longs;i dicas, olei partem rubicundiorem <lb/>ignem referre quòd acuti&longs;&longs;ima &longs;it, re&longs;ponde­<lb/>mus & &longs;erò, hanc acuitatem, acremque &longs;apo­<lb/>rem ex ignis vi acriore profici&longs;ci. </s> |
| | |
| <s>Indicio <lb/>e&longs;t, quòd metallicorum olei nulla e&longs;t pars <lb/>expers acerrimi &longs;aporis. </s> | <s id="s.000677">Indicio <lb/>e&longs;t, quòd metallicorum olei nulla e&longs;t pars <lb/>expers acerrimi &longs;aporis. </s> |
| | |
| <s>Quare &longs;i hoc totum <lb/>quod acerrimum e&longs;t ignem refert, acris ni­<lb/>hil omninò ine&longs;&longs;e oportet. </s> | <s id="s.000678">Quare &longs;i hoc totum <lb/>quod acerrimum e&longs;t ignem refert, acris ni­<lb/>hil omninò ine&longs;&longs;e oportet. </s> |
| | |
| <s>Quate etiam ad <lb/>tria tantùm redimus elementa. </s> | <s id="s.000679">Quate etiam ad <lb/>tria tantùm redimus elementa. </s> |
| | |
| <s>Humores <lb/>in animalibus quatuor &longs;unt: &longs;ed quid hoc <lb/>ad elementa? </s> | <s id="s.000680">Humores <lb/>in animalibus quatuor &longs;unt: &longs;ed quid hoc <lb/>ad elementa? </s> |
| | |
| <s>quid &longs;i tantùm tria cum <lb/>Thru&longs;iano expo&longs;itore artis medicæ Galeni <lb/>e&longs;&longs;e dicam? </s> | <s id="s.000681">quid &longs;i tantùm tria cum <lb/>Thru&longs;iano expo&longs;itore artis medicæ Galeni <lb/>e&longs;&longs;e dicam? </s> |
| | |
| <s>Sed tamen &longs;en&longs;us o&longs;tendit e&longs;&longs;e <lb/>quatuor? </s> | <s id="s.000682">Sed tamen &longs;en&longs;us o&longs;tendit e&longs;&longs;e <lb/>quatuor? </s> |
| | |
| <s>Nequaquam: nam nec ip&longs;i faten­<lb/>tur hunc ignem elementum e&longs;&longs;e. </s> | <s id="s.000683">Nequaquam: nam nec ip&longs;i faten­<lb/>tur hunc ignem elementum e&longs;&longs;e. </s> |
| | |
| <s>Quare po­<lb/>tius tria declarat nobis &longs;en&longs;us, quàm qua­<lb/>tuor. </s> | <s id="s.000684">Quare po­<lb/>tius tria declarat nobis &longs;en&longs;us, quàm qua­<lb/>tuor. </s> |
| | |
| <s>Neque quod celeriter exedat omnia, <lb/>ideo dicendum elementum: nam &longs;ic etiam <lb/>motus elementum e&longs;&longs;et: nec quia celeriter <lb/>cre&longs;cat, nam mures & ip&longs;i elementum e&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> | <s id="s.000685">Neque quod celeriter exedat omnia, <lb/>ideo dicendum elementum: nam &longs;ic etiam <lb/>motus elementum e&longs;&longs;et: nec quia celeriter <lb/>cre&longs;cat, nam mures & ip&longs;i elementum e&longs;­<lb/>&longs;ent. </s> |
| | |
| <s>Sed horum neutrum terræ ine&longs;t, quam <lb/>tamen omnes vno ore elementum e&longs;&longs;e fa­<lb/>tentur. </s> | <s id="s.000686">Sed horum neutrum terræ ine&longs;t, quam <lb/>tamen omnes vno ore elementum e&longs;&longs;e fa­<lb/>tentur. </s> |
| | |
| <s>Omnia igitur ad hæc, ad demon­<lb/>&longs;trandum quatuor e&longs;&longs;e elementa, tum etiam <lb/>ignem elementum e&longs;&longs;e, parum habent fidei: <lb/>quinimò vt ab initio propo&longs;uimus, oppo&longs;i­<lb/>tum potius o&longs;tendunt. </s> | <s id="s.000687">Omnia igitur ad hæc, ad demon­<lb/>&longs;trandum quatuor e&longs;&longs;e elementa, tum etiam <lb/>ignem elementum e&longs;&longs;e, parum habent fidei: <lb/>quinimò vt ab initio propo&longs;uimus, oppo&longs;i­<lb/>tum potius o&longs;tendunt. </s> |
| | |
| <s>Supererat illud ma­<lb/>ximum à qualitatum coniugationibus at <lb/>non vident hoc in mi&longs;tis o&longs;tendere: calida <lb/>enim quædam &longs;unt & humida, alia calida <lb/>& &longs;icca, atque &longs;ic deinceps. </s> | <s id="s.000688">Supererat illud ma­<lb/>ximum à qualitatum coniugationibus at <lb/>non vident hoc in mi&longs;tis o&longs;tendere: calida <lb/>enim quædam &longs;unt & humida, alia calida <lb/>& &longs;icca, atque &longs;ic deinceps. </s> |
| | |
| <s>At in elemen­<lb/>tis quoniam calor & &longs;iccitas tam immodica <lb/>ad interitum omnia erant traductura, pro <lb/>elemento cœle&longs;tem calorem ac bene tem­<lb/>peratum &longs;ub&longs;tituit, ex quo omnia genera­<lb/>rentur. </s> | <s id="s.000689">At in elemen­<lb/>tis quoniam calor & &longs;iccitas tam immodica <lb/>ad interitum omnia erant traductura, pro <lb/>elemento cœle&longs;tem calorem ac bene tem­<lb/>peratum &longs;ub&longs;tituit, ex quo omnia genera­<lb/>rentur. </s> |
| | |
| <s>Hoc quidem ac putredine tum motu <lb/>generari &longs;olet materia, quam ignem vocant. <lb/></s> | <s id="s.000690">Hoc quidem ac putredine tum motu <lb/>generari &longs;olet materia, quam ignem vocant. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ignis <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;it, &longs;ed elementorum <expan abbr="nequaquã">nequaquam</expan>. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000691">Ignis <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;it, &longs;ed elementorum <expan abbr="nequaquã">nequaquam</expan>. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg53"/>Primo Can­<lb/>ticæ com­<lb/>mente 15.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000692"><margin.target id="marg53"/>Primo Can­<lb/>ticæ com­<lb/>mente 15.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Iam &longs;cio quid dicturi &longs;int nonnulli. </s> | <s id="s.000693">Iam &longs;cio quid dicturi &longs;int nonnulli. </s> |
| | |
| <s>Quis <lb/>tu es tam audax, qui aduer&longs;us Philo&longs;ophum <lb/>&longs;entire audes? </s> | <s id="s.000694">Quis <lb/>tu es tam audax, qui aduer&longs;us Philo&longs;ophum <lb/>&longs;entire audes? </s> |
| | |
| <s>præ&longs;ertim in tam confirmata, <lb/>atque antiqua rerum &longs;ententia. </s> | <s id="s.000695">præ&longs;ertim in tam confirmata, <lb/>atque antiqua rerum &longs;ententia. </s> |
| | |
| <s>Deinde, quo­<lb/>nam pacto grandinum & niuis generatio <lb/>o&longs;tendet ignem ibi non e&longs;&longs;e, quum etiam&longs;i <lb/>nullus ad&longs;it ignis, attamen non par e&longs;t regio­<lb/>nem illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imam, cùm radiis &longs;y­<lb/>derum illu&longs;tretur, & nihilominus aër ip&longs;e, in <lb/>quo &longs;ita ea e&longs;t regio, calidi&longs;&longs;imus &longs;it? </s> | <s id="s.000696">Deinde, quo­<lb/>nam pacto grandinum & niuis generatio <lb/>o&longs;tendet ignem ibi non e&longs;&longs;e, quum etiam&longs;i <lb/>nullus ad&longs;it ignis, attamen non par e&longs;t regio­<lb/>nem illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imam, cùm radiis &longs;y­<lb/>derum illu&longs;tretur, & nihilominus aër ip&longs;e, in <lb/>quo &longs;ita ea e&longs;t regio, calidi&longs;&longs;imus &longs;it? </s> |
| | |
| <s>Ignem <lb/>quoque cùm dicimus atque elementum, rem <lb/>pror&longs;us calidi&longs;&longs;imam ac &longs;icci&longs;&longs;imam intelli­<lb/>gimus: hic no&longs;ter ignis calidi&longs;&longs;imus e&longs;t ac <lb/>&longs;icci&longs;&longs;imus, quo fit vt immi&longs;tus etiam &longs;it: <lb/>nam &longs;i mi&longs;tus e&longs;&longs;et, talis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;et, <lb/>quare hic ignis elementum e&longs;t. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000697">Ignem <lb/>quoque cùm dicimus atque elementum, rem <lb/>pror&longs;us calidi&longs;&longs;imam ac &longs;icci&longs;&longs;imam intelli­<lb/>gimus: hic no&longs;ter ignis calidi&longs;&longs;imus e&longs;t ac <lb/>&longs;icci&longs;&longs;imus, quo fit vt immi&longs;tus etiam &longs;it: <lb/>nam &longs;i mi&longs;tus e&longs;&longs;et, talis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;et, <lb/>quare hic ignis elementum e&longs;t. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Hæc &longs;unt qu&ecedil; tamet&longs;i non mihi <expan abbr="obiiciãtur">obiiciantur</expan>, <lb/>obiici tamen po&longs;&longs;e &longs;entio. </s> | <s id="s.000698">Hæc &longs;unt qu&ecedil; tamet&longs;i non mihi <expan abbr="obiiciãtur">obiiciantur</expan>, <lb/>obiici tamen po&longs;&longs;e &longs;entio. </s> |
| | |
| <s>Ergo vt ad <expan abbr="Ari&longs;to-tel&etilde;">Ari&longs;to­<lb/>telem</expan> <expan abbr="deueniã">deueniam</expan>, homo ille fuit, & in di&longs;&longs;ectione <lb/>ac &longs;ingularibus in multis aberrauit. </s> | <s id="s.000699">Ergo vt ad <expan abbr="Ari&longs;to-tel&etilde;">Ari&longs;to­<lb/>telem</expan> <expan abbr="deueniã">deueniam</expan>, homo ille fuit, & in di&longs;&longs;ectione <lb/>ac &longs;ingularibus in multis aberrauit. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Quin-etiã">Quin­<lb/>etiam</expan> illo po&longs;teriores & Theophra&longs;tus, & Ga­<lb/>lenus plura perperàm &longs;cripsêre, <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;i licuit <lb/>illi Platonem ob veritatem relinquere, cur <lb/>etiam ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> illum nobis de&longs;erere non li­<lb/>cebit? </s> | <s id="s.000700"><expan abbr="Quin-etiã">Quin­<lb/>etiam</expan> illo po&longs;teriores & Theophra&longs;tus, & Ga­<lb/>lenus plura perperàm &longs;cripsêre, <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;i licuit <lb/>illi Platonem ob veritatem relinquere, cur <lb/>etiam ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> illum nobis de&longs;erere non li­<lb/>cebit? </s> |
| | |
| <s>Propo&longs;itiones qua&longs;dam conatus e&longs;t ge­<lb/>nerales a&longs;truere, quas experimentum fal&longs;as <lb/>e&longs;&longs;e docet: vt, quòd <expan abbr="nullũ">nullum</expan> animal bene oleat, <lb/>quodque graue non po&longs;&longs;it, vtrinque promi­<lb/>nere, atque ideo terra non ex vtraque parte <lb/>aquis promineat, quæ tamen experimento <lb/>fal&longs;a e&longs;&longs;e depræhenduntur. </s> | <s id="s.000701">Propo&longs;itiones qua&longs;dam conatus e&longs;t ge­<lb/>nerales a&longs;truere, quas experimentum fal&longs;as <lb/>e&longs;&longs;e docet: vt, quòd <expan abbr="nullũ">nullum</expan> animal bene oleat, <lb/>quodque graue non po&longs;&longs;it, vtrinque promi­<lb/>nere, atque ideo terra non ex vtraque parte <lb/>aquis promineat, quæ tamen experimento <lb/>fal&longs;a e&longs;&longs;e depræhenduntur. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> &longs;i inter mil­<lb/>le propo&longs;itiones, in duabus, aut tribus aber­<lb/>ra&longs;&longs;e illum fateamur, haud rem homine indi­<lb/>gnam etiam &longs;apienti&longs;&longs;imo feci&longs;&longs;e illum di­<lb/>cemus. </s> | <s id="s.000702"><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> &longs;i inter mil­<lb/>le propo&longs;itiones, in duabus, aut tribus aber­<lb/>ra&longs;&longs;e illum fateamur, haud rem homine indi­<lb/>gnam etiam &longs;apienti&longs;&longs;imo feci&longs;&longs;e illum di­<lb/>cemus. </s> |
| | |
| <s>Nam & ab Auerroë ip&longs;o in paucis <lb/>de&longs;eritur, in nonnullis coarguitur, in pluri­<lb/>bus verò &longs;en&longs;u tran&longs;po&longs;ito defenditur. </s> | <s id="s.000703">Nam & ab Auerroë ip&longs;o in paucis <lb/>de&longs;eritur, in nonnullis coarguitur, in pluri­<lb/>bus verò &longs;en&longs;u tran&longs;po&longs;ito defenditur. </s> |
| | |
| <s>Hoc <lb/>autem verè e&longs;t etiam ip&longs;um confutare, non <lb/>tueri. </s> | <s id="s.000704">Hoc <lb/>autem verè e&longs;t etiam ip&longs;um confutare, non <lb/>tueri. </s> |
| | |
| <s>Sed <expan abbr="neq;">neque</expan> in hoc di&longs;&longs;entimus ab Ari&longs;to­<lb/>tele: <expan abbr="nã">nam</expan> in <expan abbr="cõcauo">concauo</expan> orbis Lunæ, nec <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> e&longs;&longs;e <lb/>vult, nec rem <expan abbr="calidi&longs;&longs;imã">calidi&longs;&longs;imam</expan>. </s> | <s id="s.000705">Sed <expan abbr="neq;">neque</expan> in hoc di&longs;&longs;entimus ab Ari&longs;to­<lb/>tele: <expan abbr="nã">nam</expan> in <expan abbr="cõcauo">concauo</expan> orbis Lunæ, nec <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> e&longs;&longs;e <lb/>vult, nec rem <expan abbr="calidi&longs;&longs;imã">calidi&longs;&longs;imam</expan>. </s> |
| | |
| <s>Quod ad regionem <pb xlink:href="016/01/023.jpg" pagenum="374"/>aëris attinet, palàm e&longs;t illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;i­<lb/><arrow.to.target n="marg54"/><lb/>mam: quia (vt o&longs;tendemus) omnia elemen­<lb/>ta talia &longs;unt. </s> | <s id="s.000706">Quod ad regionem <pb xlink:href="016/01/023.jpg" pagenum="374"/>aëris attinet, palàm e&longs;t illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;i­<lb/><arrow.to.target n="marg54"/><lb/>mam: quia (vt o&longs;tendemus) omnia elemen­<lb/>ta talia &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Nam quod de vaporibus dici­<lb/>tur, & vocata anti&longs;pa&longs;i, fabulæ &longs;imilius e&longs;t, <lb/>quàm hi&longs;toriæ rei naturalis. </s> | <s id="s.000707">Nam quod de vaporibus dici­<lb/>tur, & vocata anti&longs;pa&longs;i, fabulæ &longs;imilius e&longs;t, <lb/>quàm hi&longs;toriæ rei naturalis. </s> |
| | |
| <s>Quamobrem &longs;i <lb/>ignis in concauo Lunæ ponatur, ac ocy&longs;­<lb/>&longs;imè ibi circumuolui, erit hic frigidi&longs;&longs;imus. <lb/></s> | <s id="s.000708">Quamobrem &longs;i <lb/>ignis in concauo Lunæ ponatur, ac ocy&longs;­<lb/>&longs;imè ibi circumuolui, erit hic frigidi&longs;&longs;imus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ergo nos illud oppugnamus, non experi­<lb/>mentum de&longs;erimus. </s> | <s id="s.000709">Ergo nos illud oppugnamus, non experi­<lb/>mentum de&longs;erimus. </s> |
| | |
| <s>Quippe luce manife&longs;tius <lb/>e&longs;t aërem illic e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imum, tum verò <lb/>magis eum qui in concauo Lunæ e&longs;t: &longs;ed <lb/>temperatur propinquitate &longs;yderum, & ma­<lb/>ximè Lunæ. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000710">Quippe luce manife&longs;tius <lb/>e&longs;t aërem illic e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imum, tum verò <lb/>magis eum qui in concauo Lunæ e&longs;t: &longs;ed <lb/>temperatur propinquitate &longs;yderum, & ma­<lb/>ximè Lunæ. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Et quanquam Luna tantum vni <lb/>parti paruæ è directo &longs;it, quia tamen totum <lb/>mi&longs;cetur &longs;imul ac tenui&longs;&longs;imæ e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ, <lb/>ideo aër ille e&longs;t temperati&longs;&longs;imus, idem etiam <lb/>puri&longs;&longs;imus ac limpidi&longs;&longs;imus, ac totus &longs;ynce­<lb/>rus: qua de cau&longs;a æthera ip&longs;um antiqui, & re­<lb/>ctè, imò & philo&longs;ophus ip&longs;e quandoque ap­<lb/>pellauit. </s> | <s id="s.000711">Et quanquam Luna tantum vni <lb/>parti paruæ è directo &longs;it, quia tamen totum <lb/>mi&longs;cetur &longs;imul ac tenui&longs;&longs;imæ e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ, <lb/>ideo aër ille e&longs;t temperati&longs;&longs;imus, idem etiam <lb/>puri&longs;&longs;imus ac limpidi&longs;&longs;imus, ac totus &longs;ynce­<lb/>rus: qua de cau&longs;a æthera ip&longs;um antiqui, & re­<lb/>ctè, imò & philo&longs;ophus ip&longs;e quandoque ap­<lb/>pellauit. </s> |
| | |
| <s>Congruit hic belli&longs;&longs;imè loco ac cœ­<lb/>li naturæ, vt qui tenuitate & qualitatis tem­<lb/><arrow.to.target n="marg55"/><lb/>peramento fermè &longs;it &longs;imilis. </s> | <s id="s.000712">Congruit hic belli&longs;&longs;imè loco ac cœ­<lb/>li naturæ, vt qui tenuitate & qualitatis tem­<lb/><arrow.to.target n="marg55"/><lb/>peramento fermè &longs;it &longs;imilis. </s> |
| | |
| <s>Neque enim æ­<lb/>ther ideò temperatus e&longs;t, quia æqualiter <lb/>commi&longs;tus ex calido & frigido, &longs;ed quia <lb/>vtriu&longs; que &longs;it expers qualitatis. </s> | <s id="s.000713">Neque enim æ­<lb/>ther ideò temperatus e&longs;t, quia æqualiter <lb/>commi&longs;tus ex calido & frigido, &longs;ed quia <lb/>vtriu&longs; que &longs;it expers qualitatis. </s> |
| | |
| <s>Similiter nec <lb/>&longs;iccus dici pote&longs;t, qui fluit: nec humidus, <lb/>quia non madefacit: &longs;ed purus ( vt dixi ) ac <lb/>limpidus, atque hic ad generationem apti&longs;&longs;i­<lb/>mus, de quo inferiùs dicemus. <lb/><arrow.to.target n="marg56"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000714">Similiter nec <lb/>&longs;iccus dici pote&longs;t, qui fluit: nec humidus, <lb/>quia non madefacit: &longs;ed purus ( vt dixi ) ac <lb/>limpidus, atque hic ad generationem apti&longs;&longs;i­<lb/>mus, de quo inferiùs dicemus. <lb/><arrow.to.target n="marg56"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg54"/>1. Meteoro <lb/>rum c.4.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000715"><margin.target id="marg54"/>1. Meteoro <lb/>rum c.4.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg55"/>Ætber quid <lb/>&longs;it, & vbi.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000716"><margin.target id="marg55"/>Ætber quid <lb/>&longs;it, & vbi.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg56"/>Aër frigidus <lb/>e&longs;t natura, <lb/>non calidus.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000717"><margin.target id="marg56"/>Aër frigidus <lb/>e&longs;t natura, <lb/>non calidus.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Quòd verò aër calidi&longs;&longs;imus &longs;it, hoc nullum <lb/>experimentum dolet, nulla ratio cogit, imò <lb/>&longs;pontè quidem frigidi&longs;&longs;imus: atque hæc om­<lb/>nia experimentis quidem con&longs;entiunt. </s> | <s id="s.000718">Quòd verò aër calidi&longs;&longs;imus &longs;it, hoc nullum <lb/>experimentum dolet, nulla ratio cogit, imò <lb/>&longs;pontè quidem frigidi&longs;&longs;imus: atque hæc om­<lb/>nia experimentis quidem con&longs;entiunt. </s> |
| | |
| <s>Chi­<lb/>mærica illa Ari&longs;totelicorum, ne illum accu­<lb/>&longs;are videar, <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> in inexplicabiles quæ­<lb/>&longs;tiones, quæ adhuc &longs;ub iudice &longs;unt, <expan abbr="terminã-tur">terminan­<lb/>tur</expan>. </s> | <s id="s.000719">Chi­<lb/>mærica illa Ari&longs;totelicorum, ne illum accu­<lb/>&longs;are videar, <expan abbr="cõmenta">commenta</expan> in inexplicabiles quæ­<lb/>&longs;tiones, quæ adhuc &longs;ub iudice &longs;unt, <expan abbr="terminã-tur">terminan­<lb/>tur</expan>. </s> |
| | |
| <s>Itaque melius e&longs;t paucis immutatis tue­<lb/>ri veritatem atque experimenta ip&longs;a, quàm <lb/>in perpetuum cum illis nugantes de rerum <lb/>natura nihil &longs;cire. </s> | <s id="s.000720">Itaque melius e&longs;t paucis immutatis tue­<lb/>ri veritatem atque experimenta ip&longs;a, quàm <lb/>in perpetuum cum illis nugantes de rerum <lb/>natura nihil &longs;cire. </s> |
| | |
| <s>Quis enim ni&longs;i amens au­<lb/>diat di&longs;&longs;erentem atque affirmantem, aërem <lb/>e&longs;&longs;e calidum in extremo ac &longs;ummo, deinde <lb/>ob &longs;olum motum, aut vapores ab&longs;que motu, <lb/>vt &longs;ub &longs;eptentrione, adeò fieri frigidum, vt <lb/>glaciem, niuem ac grandinem gignat, nemo­<lb/>que citra Solis vim de aëris calore conque­<lb/>&longs;tus &longs;it, de frigore omnes quærantur, & ta­<lb/>men audeant aëri non aliam fermè quam <lb/>igni tribuere caliditatem. </s> | <s id="s.000721">Quis enim ni&longs;i amens au­<lb/>diat di&longs;&longs;erentem atque affirmantem, aërem <lb/>e&longs;&longs;e calidum in extremo ac &longs;ummo, deinde <lb/>ob &longs;olum motum, aut vapores ab&longs;que motu, <lb/>vt &longs;ub &longs;eptentrione, adeò fieri frigidum, vt <lb/>glaciem, niuem ac grandinem gignat, nemo­<lb/>que citra Solis vim de aëris calore conque­<lb/>&longs;tus &longs;it, de frigore omnes quærantur, & ta­<lb/>men audeant aëri non aliam fermè quam <lb/>igni tribuere caliditatem. </s> |
| | |
| <s>Cur ignis cùm te­<lb/>nuiore &longs;it &longs;ub&longs;tantia quàm aër, nunquam à <lb/>&longs;uo immen&longs;o calore de&longs;tituitur, aut illius na­<lb/>tura ac feruor mite&longs;cit? </s> | <s id="s.000722">Cur ignis cùm te­<lb/>nuiore &longs;it &longs;ub&longs;tantia quàm aër, nunquam à <lb/>&longs;uo immen&longs;o calore de&longs;tituitur, aut illius na­<lb/>tura ac feruor mite&longs;cit? </s> |
| | |
| <s>non dicam vt frigi­<lb/>dus euadat. </s> | <s id="s.000723">non dicam vt frigi­<lb/>dus euadat. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i dicant, aërem hunc non <lb/>e&longs;&longs;e aërem qui mouetur, aut qui vapores ex­<lb/>cipiat, impo&longs;&longs;ibile enim e&longs;t tanta facta tran&longs;­<lb/>mutatione ex calidi&longs;&longs;imo in frigidi&longs;&longs;imum, <lb/>vel Ari&longs;totele iudice, manere &longs;ub&longs;tantiam: <lb/>palàm e&longs;t, cùm totus aër frigidus &longs;it, qui nos <lb/>ambit, aut &longs;altem temperatus, vt qui iuxta <lb/>cœlum Lunæ &longs;itus e&longs;t: nam vniuer&longs;a aëris <lb/>moles vt ex æthereis flammis &longs;æpius depre­<lb/>hen&longs;um e&longs;t, motus cœli in viginti quatuor <lb/>horis circumfertur, quod etiam admittit ip&longs;e <lb/>Ari&longs;toteles vniuer&longs;am aëris machinam hanc <lb/>frigidam e&longs;&longs;e, aut temperatam: quæ &longs;i non &longs;it <lb/>aër, alius nobis quærendus aër, for&longs;an &longs;upra <lb/>cœlum, aut in imo terræ. </s></p><p type="main"> | <s id="s.000724">Quòd &longs;i dicant, aërem hunc non <lb/>e&longs;&longs;e aërem qui mouetur, aut qui vapores ex­<lb/>cipiat, impo&longs;&longs;ibile enim e&longs;t tanta facta tran&longs;­<lb/>mutatione ex calidi&longs;&longs;imo in frigidi&longs;&longs;imum, <lb/>vel Ari&longs;totele iudice, manere &longs;ub&longs;tantiam: <lb/>palàm e&longs;t, cùm totus aër frigidus &longs;it, qui nos <lb/>ambit, aut &longs;altem temperatus, vt qui iuxta <lb/>cœlum Lunæ &longs;itus e&longs;t: nam vniuer&longs;a aëris <lb/>moles vt ex æthereis flammis &longs;æpius depre­<lb/>hen&longs;um e&longs;t, motus cœli in viginti quatuor <lb/>horis circumfertur, quod etiam admittit ip&longs;e <lb/>Ari&longs;toteles vniuer&longs;am aëris machinam hanc <lb/>frigidam e&longs;&longs;e, aut temperatam: quæ &longs;i non &longs;it <lb/>aër, alius nobis quærendus aër, for&longs;an &longs;upra <lb/>cœlum, aut in imo terræ. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg57"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000725"><arrow.to.target n="marg57"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg57"/>Elemento­<lb/>rum nume­<lb/>rus.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000726"><margin.target id="marg57"/>Elemento­<lb/>rum nume­<lb/>rus.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Tria igitur &longs;unt elementa: terra, quæ den­<lb/>&longs;i&longs;&longs;ima e&longs;t atque graui&longs;&longs;ima, in imoque po&longs;i­<lb/>ta: aër, qui rari&longs;&longs;imus, leui&longs;&longs;imus, in &longs;uprema <lb/>parte collocatur: & aqua, quæ medium in <lb/>omnibus his inter hæc po&longs;&longs;idet. </s> | <s id="s.000727">Tria igitur &longs;unt elementa: terra, quæ den­<lb/>&longs;i&longs;&longs;ima e&longs;t atque graui&longs;&longs;ima, in imoque po&longs;i­<lb/>ta: aër, qui rari&longs;&longs;imus, leui&longs;&longs;imus, in &longs;uprema <lb/>parte collocatur: & aqua, quæ medium in <lb/>omnibus his inter hæc po&longs;&longs;idet. </s> |
| | |
| <s>Communia <lb/>omnibus &longs;unt, quòd expertia &longs;int imnatæ ca­<lb/>liditatis, nullus enim calor ni&longs;i à cœlo, atque <lb/>ideo ab anima vel luce. </s> | <s id="s.000728">Communia <lb/>omnibus &longs;unt, quòd expertia &longs;int imnatæ ca­<lb/>liditatis, nullus enim calor ni&longs;i à cœlo, atque <lb/>ideo ab anima vel luce. </s> |
| | |
| <s>Terra quòd nimis <lb/>cra&longs;&longs;a, aër quòd nimis tenuis, minus frigida </s></p><p type="main"> | <s id="s.000729">Terra quòd nimis <lb/>cra&longs;&longs;a, aër quòd nimis tenuis, minus frigida </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg58"/><lb/>e&longs;&longs;e videntur: &longs;ed aqua cum media &longs;it &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, frigidi&longs;&longs;ima apparet. </s> | <s id="s.000730"><arrow.to.target n="marg58"/><lb/>e&longs;&longs;e videntur: &longs;ed aqua cum media &longs;it &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, frigidi&longs;&longs;ima apparet. </s> |
| | |
| <s>Aër igitur cum <lb/>ingraue&longs;cit, frigidior videtur. </s> | <s id="s.000731">Aër igitur cum <lb/>ingraue&longs;cit, frigidior videtur. </s> |
| | |
| <s>Sed &longs;i non af­<lb/>ficiatur, ob tenuitatem qua&longs;i temperatus exi­<lb/>&longs;timatur. </s> | <s id="s.000732">Sed &longs;i non af­<lb/>ficiatur, ob tenuitatem qua&longs;i temperatus exi­<lb/>&longs;timatur. </s> |
| | |
| <s>Porrò frigida iam &longs;pontè cùm den­<lb/>&longs;antur, frigidiora fiunt, veluti glacies. </s> | <s id="s.000733">Porrò frigida iam &longs;pontè cùm den­<lb/>&longs;antur, frigidiora fiunt, veluti glacies. </s> |
| | |
| <s>Terra <lb/>autem ob raritatem calorem admittit, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>ideò minus frigida e&longs;&longs;e creditur: ob id &longs;axa <lb/>&longs;unt ip&longs;a longè frigidiora. </s> | <s id="s.000734">Terra <lb/>autem ob raritatem calorem admittit, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>ideò minus frigida e&longs;&longs;e creditur: ob id &longs;axa <lb/>&longs;unt ip&longs;a longè frigidiora. </s> |
| | |
| <s>Aër autem ob lu­<lb/>cem qua&longs;i temperatus, & ob raritatem faci­<lb/>lè mutatus, non &longs;olùm minimè frigidus, &longs;ed <lb/>& calidus iudicatur, cum omnia elementa <lb/>ex æquo natura propria &longs;int frigidi&longs;&longs;ima. <lb/></s> | <s id="s.000735">Aër autem ob lu­<lb/>cem qua&longs;i temperatus, & ob raritatem faci­<lb/>lè mutatus, non &longs;olùm minimè frigidus, &longs;ed <lb/>& calidus iudicatur, cum omnia elementa <lb/>ex æquo natura propria &longs;int frigidi&longs;&longs;ima. <lb/></s> |
| | |
| <s>Indicio &longs;unt regiones &longs;ub Vr&longs;a, & noctes & <lb/>montium cacumina: &longs;ed & ratio id o&longs;tendit. <lb/></s> | <s id="s.000736">Indicio &longs;unt regiones &longs;ub Vr&longs;a, & noctes & <lb/>montium cacumina: &longs;ed & ratio id o&longs;tendit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Omnis enim calor ab a&longs;tris e&longs;t. </s> | <s id="s.000737">Omnis enim calor ab a&longs;tris e&longs;t. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Elem&etilde;ta">Elementa</expan> au­<lb/>tem <expan abbr="cũ">cum</expan> pura &longs;int, caloris ab a&longs;tris &longs;unt exper­<lb/>tia. </s> | <s id="s.000738"><expan abbr="Elem&etilde;ta">Elementa</expan> au­<lb/>tem <expan abbr="cũ">cum</expan> pura &longs;int, caloris ab a&longs;tris &longs;unt exper­<lb/>tia. </s> |
| | |
| <s>Calor enim a&longs;trorum illicò mutat: & <lb/>quod mutatur, di&longs;&longs;imile e&longs;t ei ex quo muta­<lb/>tum e&longs;t: quare mi&longs;tum erit elementum ex <lb/>puro atque mutato, non autem &longs;implex. </s> | <s id="s.000739">Calor enim a&longs;trorum illicò mutat: & <lb/>quod mutatur, di&longs;&longs;imile e&longs;t ei ex quo muta­<lb/>tum e&longs;t: quare mi&longs;tum erit elementum ex <lb/>puro atque mutato, non autem &longs;implex. </s> |
| | |
| <s>Om­<lb/>nia igitur elementa &longs;unt frigidi&longs;&longs;ima, id e&longs;t, <lb/>caloris omnis expertia. </s> | <s id="s.000740">Om­<lb/>nia igitur elementa &longs;unt frigidi&longs;&longs;ima, id e&longs;t, <lb/>caloris omnis expertia. </s> |
| | |
| <s>Siquidem nihil aliud <lb/>e&longs;t frigiditas, quam caloris priuatio. </s> | <s id="s.000741">Siquidem nihil aliud <lb/>e&longs;t frigiditas, quam caloris priuatio. </s> |
| | |
| <s>In hu­<lb/>mido etiam di&longs;&longs;ident: <expan abbr="nã">nam</expan> terra e&longs;t &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vt aër humidi&longs;&longs;imus, & aqua in medio collo­<lb/>catur. </s> | <s id="s.000742">In hu­<lb/>mido etiam di&longs;&longs;ident: <expan abbr="nã">nam</expan> terra e&longs;t &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vt aër humidi&longs;&longs;imus, & aqua in medio collo­<lb/>catur. </s> |
| | |
| <s>Siccum dico humido priuatum, atque <lb/>ideo graue, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t exten&longs;um. </s> | <s id="s.000743">Siccum dico humido priuatum, atque <lb/>ideo graue, quia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t exten&longs;um. </s> |
| | |
| <s>Cùm enim <lb/>materia prima &longs;eu hyle non extenditur, mul­<lb/><arrow.to.target n="marg59"/><lb/>ta e&longs;t, & ideo formæ multum & grauitatis. <lb/></s> | <s id="s.000744">Cùm enim <lb/>materia prima &longs;eu hyle non extenditur, mul­<lb/><arrow.to.target n="marg59"/><lb/>ta e&longs;t, & ideo formæ multum & grauitatis. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ideò aqua media in omnibus etiam his e&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.000745">Ideò aqua media in omnibus etiam his e&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Con&longs;tat igitur ex hoc &longs;ydera omnia e&longs;&longs;e ca­<lb/>lida: nam &longs;i omnia &longs;ydera habent lucem, om­<lb/>nia etiam mi&longs;cent. </s> | <s id="s.000746">Con&longs;tat igitur ex hoc &longs;ydera omnia e&longs;&longs;e ca­<lb/>lida: nam &longs;i omnia &longs;ydera habent lucem, om­<lb/>nia etiam mi&longs;cent. </s> |
| | |
| <s>Elementa autem natura <lb/>&longs;ua expertia &longs;unt omnis caloris ac lucis: ni­<lb/>hil autem minus e&longs;&longs;e pote&longs;t eo quòd nihil <lb/>e&longs;t. </s> | <s id="s.000747">Elementa autem natura <lb/>&longs;ua expertia &longs;unt omnis caloris ac lucis: ni­<lb/>hil autem minus e&longs;&longs;e pote&longs;t eo quòd nihil <lb/>e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Omnis igitur lux calida e&longs;t & mi&longs;cet, & <lb/>omne a&longs;trum ob id calidum. </s> | <s id="s.000748">Omnis igitur lux calida e&longs;t & mi&longs;cet, & <lb/>omne a&longs;trum ob id calidum. </s> |
| | |
| <s>Dicitur autem <lb/>Saturnus frigidus <expan abbr="tãtum">tantum</expan> comparatione, quia <lb/>non tantum mi&longs;cet vt generationem in ho­<lb/>nibus iuuet, &longs;ed impedit, velut aqua tepida <lb/>feruenti mi&longs;ta, minus efficit calidam. </s> | <s id="s.000749">Dicitur autem <lb/>Saturnus frigidus <expan abbr="tãtum">tantum</expan> comparatione, quia <lb/>non tantum mi&longs;cet vt generationem in ho­<lb/>nibus iuuet, &longs;ed impedit, velut aqua tepida <lb/>feruenti mi&longs;ta, minus efficit calidam. </s> |
| | |
| <s>Ob id <lb/>&longs;atis magis <expan abbr="cõducit">conducit</expan> Saturnus quàm Iupiter, <lb/>quia &longs;ata moderatiore calore <expan abbr="indig&etilde;t">indigent</expan>, qualis <lb/>e&longs;t in Saturno, non in Ioue. </s> | <s id="s.000750">Ob id <lb/>&longs;atis magis <expan abbr="cõducit">conducit</expan> Saturnus quàm Iupiter, <lb/>quia &longs;ata moderatiore calore <expan abbr="indig&etilde;t">indigent</expan>, qualis <lb/>e&longs;t in Saturno, non in Ioue. </s> |
| | |
| <s>Non tamen mo­<lb/>deratus e&longs;t pro hominum propagatione. </s> | <s id="s.000751">Non tamen mo­<lb/>deratus e&longs;t pro hominum propagatione. </s> |
| | |
| <s>Om­<lb/>nia igitur a&longs;tra calida, omnia elementa fri­<lb/>gida. </s> | <s id="s.000752">Om­<lb/>nia igitur a&longs;tra calida, omnia elementa fri­<lb/>gida. </s> |
| | |
| <s>Rur&longs;us cœlum <expan abbr="neq;">neque</expan> calidum, neque fri­<lb/>gidum. </s> | <s id="s.000753">Rur&longs;us cœlum <expan abbr="neq;">neque</expan> calidum, neque fri­<lb/>gidum. </s> |
| | |
| <s>Decipiuntur plurimi in elementis ob <lb/>calorem violentum, aut impre&longs;&longs;um. </s> | <s id="s.000754">Decipiuntur plurimi in elementis ob <lb/>calorem violentum, aut impre&longs;&longs;um. </s> |
| | |
| <s>Nam ex <lb/>actione a&longs;trorum elementorum partes ad <lb/>mi&longs;tionem veniunt, fiuntque potentia tales, <lb/>vt piper <expan abbr="calidũ">calidum</expan>: &longs;ed hoc non e&longs;t <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed <lb/><expan abbr="mi&longs;tũ">mi&longs;tum</expan>. </s> | <s id="s.000755">Nam ex <lb/>actione a&longs;trorum elementorum partes ad <lb/>mi&longs;tionem veniunt, fiuntque potentia tales, <lb/>vt piper <expan abbr="calidũ">calidum</expan>: &longs;ed hoc non e&longs;t <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed <lb/><expan abbr="mi&longs;tũ">mi&longs;tum</expan>. </s> |
| | |
| <s>Ignis <expan abbr="etiã">etiam</expan> qui <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> colli&longs;ione accen­<lb/>ditur, e&longs;t caliditas <expan abbr="a&longs;trorũ">a&longs;trorum</expan> in corpore rarefa­<lb/>cto. </s> | <s id="s.000756">Ignis <expan abbr="etiã">etiam</expan> qui <expan abbr="lapidũ">lapidum</expan> colli&longs;ione accen­<lb/>ditur, e&longs;t caliditas <expan abbr="a&longs;trorũ">a&longs;trorum</expan> in corpore rarefa­<lb/>cto. </s> |
| | |
| <s>Violenta igitur caliditate mi&longs;ta profundi <lb/>po&longs;&longs;unt, alia corrupta, vt in putridis: alia po­<lb/>tentia, vt in &longs;atis & &longs;eminibus maximè: alia <lb/>impre&longs;&longs;a, vt in aëre æ&longs;tatis tempore: alia na­<lb/>turali, vt in animalibus. </s> | <s id="s.000757">Violenta igitur caliditate mi&longs;ta profundi <lb/>po&longs;&longs;unt, alia corrupta, vt in putridis: alia po­<lb/>tentia, vt in &longs;atis & &longs;eminibus maximè: alia <lb/>impre&longs;&longs;a, vt in aëre æ&longs;tatis tempore: alia na­<lb/>turali, vt in animalibus. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t igi­<lb/>tur cur vita in montium iugis &longs;it perennis, <lb/><arrow.to.target n="marg60"/><lb/>ob puritatem aëris: non autem in Æthiopia, <lb/>ob calorem: neque in vallibus, quia aër &longs;im­<lb/>plex non e&longs;t, &longs;ed calidus ac mi&longs;tus e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it. <pb xlink:href="016/01/024.jpg" pagenum="375"/>In temperata igitur regione vbi venti orien­<lb/>tales &longs;pirant, vita &longs;alubris ac diuturna. </s> | <s id="s.000758">Manife&longs;tum e&longs;t igi­<lb/>tur cur vita in montium iugis &longs;it perennis, <lb/><arrow.to.target n="marg60"/><lb/>ob puritatem aëris: non autem in Æthiopia, <lb/>ob calorem: neque in vallibus, quia aër &longs;im­<lb/>plex non e&longs;t, &longs;ed calidus ac mi&longs;tus e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it. <pb xlink:href="016/01/024.jpg" pagenum="375"/>In temperata igitur regione vbi venti orien­<lb/>tales &longs;pirant, vita &longs;alubris ac diuturna. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>de his aliàs. </s> | <s id="s.000759">Sed <lb/>de his aliàs. </s> |
| | |
| <s>Nunc &longs;olum &longs;cire &longs;ufficiat, quòd <lb/>duæ tantùm &longs;int qualitates, calor cœli, & <lb/>humidum elementorum: &longs;iccum autem & <lb/>frigus horum &longs;unt priuationes. </s> | <s id="s.000760">Nunc &longs;olum &longs;cire &longs;ufficiat, quòd <lb/>duæ tantùm &longs;int qualitates, calor cœli, & <lb/>humidum elementorum: &longs;iccum autem & <lb/>frigus horum &longs;unt priuationes. </s> |
| | |
| <s>Sed & de his <lb/>po&longs;teriùs agemus. </s> | <s id="s.000761">Sed & de his <lb/>po&longs;teriùs agemus. </s> |
| | |
| <s>Vt verò ad in&longs;titutum re­<lb/><arrow.to.target n="marg61"/><lb/>uertar, elementum non voco rem calidi&longs;&longs;i­<lb/>mam, vel frigidi&longs;&longs;imam, quandoquidem <lb/>vix eam liceat reperire: &longs;ed illud elemen­<lb/>tum nunc dico, quod nec pabulo indiget, <lb/>nec &longs;pontè corrumpitur, nec vagatur, &longs;ed <lb/>certam tenet &longs;edem, maximam habens mo­<lb/>lem, eamque &longs;ecundum naturam, ac ad gene­<lb/>rationem paratum e&longs;t. </s> | <s id="s.000762">Vt verò ad in&longs;titutum re­<lb/><arrow.to.target n="marg61"/><lb/>uertar, elementum non voco rem calidi&longs;&longs;i­<lb/>mam, vel frigidi&longs;&longs;imam, quandoquidem <lb/>vix eam liceat reperire: &longs;ed illud elemen­<lb/>tum nunc dico, quod nec pabulo indiget, <lb/>nec &longs;pontè corrumpitur, nec vagatur, &longs;ed <lb/>certam tenet &longs;edem, maximam habens mo­<lb/>lem, eamque &longs;ecundum naturam, ac ad gene­<lb/>rationem paratum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Cumque nullum ho­<lb/>rum igni conueniat, hunc, elementum haud <lb/>quaquam appellabimus. </s> | <s id="s.000763">Cumque nullum ho­<lb/>rum igni conueniat, hunc, elementum haud <lb/>quaquam appellabimus. </s> |
| | |
| <s>Mouetur autem hic, <lb/>impotens, viuere ab&longs;que alimento, aëremque <lb/>proximum adurit: hicque ardens flamma <lb/><arrow.to.target n="marg62"/><lb/>vocatur. </s> | <s id="s.000764">Mouetur autem hic, <lb/>impotens, viuere ab&longs;que alimento, aëremque <lb/>proximum adurit: hicque ardens flamma <lb/><arrow.to.target n="marg62"/><lb/>vocatur. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t enim flamma nihil aliud, quam <lb/>aër accen&longs;us. </s> | <s id="s.000765">E&longs;t enim flamma nihil aliud, quam <lb/>aër accen&longs;us. </s> |
| | |
| <s>Hæc autem perpetuò moue­<lb/>tur, nec vnquam quie&longs;cit. </s> | <s id="s.000766">Hæc autem perpetuò moue­<lb/>tur, nec vnquam quie&longs;cit. </s> |
| | |
| <s>Ignis enim &longs;ub­<lb/>&longs;tantia cum tenui&longs;&longs;ima &longs;it, & quod &longs;ubie­<lb/>ctum e&longs;t illi &longs;emper vrat, perpetuò etiam <lb/>mouetur. </s> | <s id="s.000767">Ignis enim &longs;ub­<lb/>&longs;tantia cum tenui&longs;&longs;ima &longs;it, & quod &longs;ubie­<lb/>ctum e&longs;t illi &longs;emper vrat, perpetuò etiam <lb/>mouetur. </s> |
| | |
| <s>Ob &longs;ubtilitatem igitur per angu­<lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima foramina ingreditur, ob motum ve­<lb/>rò diuidit ac &longs;cindit, di&longs;ci&longs;&longs;a calore immen­<lb/>&longs;o vrit, ac in propriam conuertit &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam. </s> | <s id="s.000768">Ob &longs;ubtilitatem igitur per angu­<lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima foramina ingreditur, ob motum ve­<lb/>rò diuidit ac &longs;cindit, di&longs;ci&longs;&longs;a calore immen­<lb/>&longs;o vrit, ac in propriam conuertit &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam. </s> |
| | |
| <s>Ergo flamma non eadem vnquam <lb/>manet, &longs;ed perpetua generatione altera al­<lb/>teri &longs;uccedit, & ob id moueri eam &longs;emper <lb/>videri nece&longs;&longs;arium e&longs;t. </s> | <s id="s.000769">Ergo flamma non eadem vnquam <lb/>manet, &longs;ed perpetua generatione altera al­<lb/>teri &longs;uccedit, & ob id moueri eam &longs;emper <lb/>videri nece&longs;&longs;arium e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Nam quæ genita <lb/>iam e&longs;t, aëris proximam partem inuadit, <lb/>humidumque eius depa&longs;citur, & moriendo <lb/>aliam nouam excitat flammam. </s> | <s id="s.000770">Nam quæ genita <lb/>iam e&longs;t, aëris proximam partem inuadit, <lb/>humidumque eius depa&longs;citur, & moriendo <lb/>aliam nouam excitat flammam. </s> |
| | |
| <s>Cum igitur <lb/>humidum quod prius erat in flammam ver­<lb/>titur, aucta ex hac mutatione in immen&longs;um <lb/>quantitate, nec po&longs;&longs;it quod illi &longs;ubiectum <lb/>e&longs;t pabulum ob duritiem pellere, nece&longs;&longs;a­<lb/>riò in &longs;uperiorem partem vehementer a&longs;­<lb/>cendit, & eam quæ iam &longs;uprà ip&longs;am erat <lb/>accen&longs;a impellit: vnde &longs;it vt &longs;ur&longs;um ple­<lb/>rumque magno impetu flamma feratur ac <lb/>feriat. </s> | <s id="s.000771">Cum igitur <lb/>humidum quod prius erat in flammam ver­<lb/>titur, aucta ex hac mutatione in immen&longs;um <lb/>quantitate, nec po&longs;&longs;it quod illi &longs;ubiectum <lb/>e&longs;t pabulum ob duritiem pellere, nece&longs;&longs;a­<lb/>riò in &longs;uperiorem partem vehementer a&longs;­<lb/>cendit, & eam quæ iam &longs;uprà ip&longs;am erat <lb/>accen&longs;a impellit: vnde &longs;it vt &longs;ur&longs;um ple­<lb/>rumque magno impetu flamma feratur ac <lb/>feriat. </s> |
| | |
| <s>Si tamen tigna vrantur &longs;upernè, flam­<lb/>mam eadem ratione deor&longs;um ferri nece&longs;&longs;e <lb/><arrow.to.target n="marg63"/><lb/>e&longs;t. </s> | <s id="s.000772">Si tamen tigna vrantur &longs;upernè, flam­<lb/>mam eadem ratione deor&longs;um ferri nece&longs;&longs;e <lb/><arrow.to.target n="marg63"/><lb/>e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Non igitur flamma &longs;emper &longs;ur&longs;um fer­<lb/>tur, &longs;ed ob id plerunque, quòd pabulum in <lb/>imo po&longs;itum e&longs;t. </s> | <s id="s.000773">Non igitur flamma &longs;emper &longs;ur&longs;um fer­<lb/>tur, &longs;ed ob id plerunque, quòd pabulum in <lb/>imo po&longs;itum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Cùm tamen in imum fer­<lb/>tur, adeò vrit, vt &longs;i humidum e&longs;t quod vri­<lb/>tur, repentè colliquatum &longs;uffocet ignem: ob <lb/>idque cerei conuer&longs;a flamma inferius &longs;pontè <lb/>extinguuntur. </s> | <s id="s.000774">Cùm tamen in imum fer­<lb/>tur, adeò vrit, vt &longs;i humidum e&longs;t quod vri­<lb/>tur, repentè colliquatum &longs;uffocet ignem: ob <lb/>idque cerei conuer&longs;a flamma inferius &longs;pontè <lb/>extinguuntur. </s> |
| | |
| <s>Ligna autem non &longs;ic, quòd <lb/>humidum colliquari non queat. </s> | <s id="s.000775">Ligna autem non &longs;ic, quòd <lb/>humidum colliquari non queat. </s> |
| | |
| <s>Extinguun­<lb/><arrow.to.target n="marg64"/><lb/>tur etiam ob aliam rationem, quòd <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt di­<lb/>xi) &longs;emper &longs;uperior pars flammæ ab inferio­<lb/>re, quæ nutrimento proximior e&longs;t, propelli­<lb/>tur: vnde &longs;uprema flammæ pars continuò <lb/>tran&longs;itu extincta in fumum vertitur. </s> | <s id="s.000776">Extinguun­<lb/><arrow.to.target n="marg64"/><lb/>tur etiam ob aliam rationem, quòd <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt di­<lb/>xi) &longs;emper &longs;uperior pars flammæ ab inferio­<lb/>re, quæ nutrimento proximior e&longs;t, propelli­<lb/>tur: vnde &longs;uprema flammæ pars continuò <lb/>tran&longs;itu extincta in fumum vertitur. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg65"/><lb/>enim fumus medium inter flammam & aë­<lb/>rem, atque ideò duplex. </s> | <s id="s.000777">E&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg65"/><lb/>enim fumus medium inter flammam & aë­<lb/>rem, atque ideò duplex. </s> |
| | |
| <s>Quidam qui flam­<lb/>mæ &longs;uccedit, & hic tenuis ac nece&longs;&longs;arius. <lb/></s> | <s id="s.000778">Quidam qui flam­<lb/>mæ &longs;uccedit, & hic tenuis ac nece&longs;&longs;arius. <lb/></s> |
| | |
| <s>Omnis enim flamma in fumum vertitur: &longs;ed <lb/>hic cum tenui&longs;&longs;imus &longs;it, in aërem celeriter <lb/>tran&longs;it, atque ob id nec &longs;uffocat, nec oculos <lb/>vrit, &longs;ed &longs;olum calefacit ac &longs;iccat. </s> | <s id="s.000779">Omnis enim flamma in fumum vertitur: &longs;ed <lb/>hic cum tenui&longs;&longs;imus &longs;it, in aërem celeriter <lb/>tran&longs;it, atque ob id nec &longs;uffocat, nec oculos <lb/>vrit, &longs;ed &longs;olum calefacit ac &longs;iccat. </s> |
| | |
| <s>Alter e&longs;t <lb/>fumus qui flammæ præit generationem, at­<lb/>que humidior e&longs;t, ac oculos vrit & &longs;uffocat, <lb/>quòd in aërem non facilè conuertatur. </s> | <s id="s.000780">Alter e&longs;t <lb/>fumus qui flammæ præit generationem, at­<lb/>que humidior e&longs;t, ac oculos vrit & &longs;uffocat, <lb/>quòd in aërem non facilè conuertatur. </s> |
| | |
| <s>Idem <lb/>plærunque ex carbonibus prauis ac humi­<lb/>dioribus lignis excitari &longs;olet. </s> | <s id="s.000781">Idem <lb/>plærunque ex carbonibus prauis ac humi­<lb/>dioribus lignis excitari &longs;olet. </s> |
| | |
| <s>Primus igitur <lb/>cùm flamma de&longs;cendit in cereis conuer&longs;is, <lb/>dum a&longs;cendere nititur, flammæ ip&longs;i occurrit, <lb/>eamque celerrimè &longs;uffocat. </s> | <s id="s.000782">Primus igitur <lb/>cùm flamma de&longs;cendit in cereis conuer&longs;is, <lb/>dum a&longs;cendere nititur, flammæ ip&longs;i occurrit, <lb/>eamque celerrimè &longs;uffocat. </s> |
| | |
| <s>Declarauimus <lb/>enim quòd huius quantitas gignatur im­<lb/>men&longs;a, cùm &longs;ingulis momentis flamma quæ <lb/>maximè à nutrimento remota e&longs;t, & in am­<lb/>bitu aëri vicina, in fumum tran&longs;eat, cuius <lb/>copia nihil mirum e&longs;t ignem illi occurren­<lb/>tem celerrimè &longs;uffocari. </s> | <s id="s.000783">Declarauimus <lb/>enim quòd huius quantitas gignatur im­<lb/>men&longs;a, cùm &longs;ingulis momentis flamma quæ <lb/>maximè à nutrimento remota e&longs;t, & in am­<lb/>bitu aëri vicina, in fumum tran&longs;eat, cuius <lb/>copia nihil mirum e&longs;t ignem illi occurren­<lb/>tem celerrimè &longs;uffocari. </s> |
| | |
| <s>Huius igitur motus <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>tam rapidi cau&longs;a, flamma cuncta corrumpit, <lb/>non &longs;olius immen&longs;æ caliditatis ratione. </s> | <s id="s.000784">Huius igitur motus <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>tam rapidi cau&longs;a, flamma cuncta corrumpit, <lb/>non &longs;olius immen&longs;æ caliditatis ratione. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>tamen motus hic in flamma interior, quia <lb/>&longs;en&longs;im fit, nos latet. </s> | <s id="s.000785">Sed <lb/>tamen motus hic in flamma interior, quia <lb/>&longs;en&longs;im fit, nos latet. </s> |
| | |
| <s>Nec flamma tota illicò <lb/>perit, &longs;ed quæ &longs;olùm e&longs;t in ambitu: nam quæ <lb/>in medio e&longs;t, tandiu manet, donec ad extre­<lb/>mum in contactu aëris perueniat, aliter in <lb/>flammæ medio non e&longs;&longs;et. </s> | <s id="s.000786">Nec flamma tota illicò <lb/>perit, &longs;ed quæ &longs;olùm e&longs;t in ambitu: nam quæ <lb/>in medio e&longs;t, tandiu manet, donec ad extre­<lb/>mum in contactu aëris perueniat, aliter in <lb/>flammæ medio non e&longs;&longs;et. </s> |
| | |
| <s>Sed fumus retrò <lb/>quandoque agitur, vel ob impetum, vel re­<lb/>pul&longs;us, vel prohibitus. </s> | <s id="s.000787">Sed fumus retrò <lb/>quandoque agitur, vel ob impetum, vel re­<lb/>pul&longs;us, vel prohibitus. </s> |
| | |
| <s>Impetus fit vel ob <lb/>multitudinem, vel ob celeritatem motus. </s> | <s id="s.000788">Impetus fit vel ob <lb/>multitudinem, vel ob celeritatem motus. </s> |
| | |
| <s>Li­<lb/>gna igitur viridia & multitudo flammæ, re­<lb/>plent cubicula fumo. </s> | <s id="s.000789">Li­<lb/>gna igitur viridia & multitudo flammæ, re­<lb/>plent cubicula fumo. </s> |
| | |
| <s>Venti quoque repel­<lb/>lunt fumum, & angu&longs;tia camini prohibet <lb/>exitum, vel &longs;i angu&longs;tior &longs;it in vno, vt non re­<lb/>cipiat. </s> | <s id="s.000790">Venti quoque repel­<lb/>lunt fumum, & angu&longs;tia camini prohibet <lb/>exitum, vel &longs;i angu&longs;tior &longs;it in vno, vt non re­<lb/>cipiat. </s> |
| | |
| <s>Maxima autem cau&longs;a e&longs;t à ventis. </s> | <s id="s.000791">Maxima autem cau&longs;a e&longs;t à ventis. </s> |
| | |
| <s>Nam <lb/>fumus altius &longs;emper a&longs;cendit, tum ob impe­<lb/>tum à flamma conceptum, tum ob leuita­<lb/>tem. </s> | <s id="s.000792">Nam <lb/>fumus altius &longs;emper a&longs;cendit, tum ob impe­<lb/>tum à flamma conceptum, tum ob leuita­<lb/>tem. </s> |
| | |
| <s>Vbi ventis occurrat, maximè vbi copia <lb/><figure id="id.016.01.024.1.jpg" xlink:href="016/01/024/1.jpg"/><lb/>viridium lignorum ad&longs;it, retrogreditur: & <lb/>qui ex quatuor partibus foramina habet, ab <lb/>omni vento impeditur: nam vndique patet. <lb/></s> | <s id="s.000793">Vbi ventis occurrat, maximè vbi copia <lb/><figure id="id.016.01.024.1.jpg" xlink:href="016/01/024/1.jpg"/><lb/>viridium lignorum ad&longs;it, retrogreditur: & <lb/>qui ex quatuor partibus foramina habet, ab <lb/>omni vento impeditur: nam vndique patet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Auxilium à nobis ratione excogitatum. </s> | <s id="s.000794">Auxilium à nobis ratione excogitatum. </s> |
| | |
| <s>In <lb/>quatuor partibus, oriente, occidente, meri­<lb/>die, &longs;eptentrione binos colloca canales ficti­<lb/>les ex aduer&longs;o po&longs;itos, ita vt alter &longs;ur&longs;um fe­<lb/>ratur, reliquus deor&longs;um: nam impo&longs;&longs;ibile e&longs;t <lb/>octo ventos, quatuor inferius <expan abbr="t&etilde;dentes">tendentes</expan>, qua­<lb/>tuor autem &longs;uperiùs, à quatuor cœli princi­<lb/>palibus regionibus &longs;pirare. </s> | <s id="s.000795">In <lb/>quatuor partibus, oriente, occidente, meri­<lb/>die, &longs;eptentrione binos colloca canales ficti­<lb/>les ex aduer&longs;o po&longs;itos, ita vt alter &longs;ur&longs;um fe­<lb/>ratur, reliquus deor&longs;um: nam impo&longs;&longs;ibile e&longs;t <lb/>octo ventos, quatuor inferius <expan abbr="t&etilde;dentes">tendentes</expan>, qua­<lb/>tuor autem &longs;uperiùs, à quatuor cœli princi­<lb/>palibus regionibus &longs;pirare. </s> |
| | |
| <s>Quod ni fiat, fu­<lb/>mus minimè pote&longs;t retrò pelli: atque id <lb/>etiam experimento ad amu&longs;&longs;im comproba­<lb/>tum e&longs;t. </s> | <s id="s.000796">Quod ni fiat, fu­<lb/>mus minimè pote&longs;t retrò pelli: atque id <lb/>etiam experimento ad amu&longs;&longs;im comproba­<lb/>tum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Adiuuat autem non parum latitudo <lb/>faucium in imo. </s> | <s id="s.000797">Adiuuat autem non parum latitudo <lb/>faucium in imo. </s> |
| | |
| <s>Plerunque etiam tutiores <lb/>canales decliues tantum. </s> | <s id="s.000798">Plerunque etiam tutiores <lb/>canales decliues tantum. </s> |
| | |
| <s>Sed tutior omnibus <lb/>e&longs;t qui vagina circumcingitur, quæ inferiùs <lb/>non cohæret tecto. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000799">Sed tutior omnibus <lb/>e&longs;t qui vagina circumcingitur, quæ inferiùs <lb/>non cohæret tecto. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg58"/>Demon&longs;tra­<lb/>tio o&longs;tendens <lb/>quòd omnia <lb/>elementa <lb/>&longs;unt frigi­<lb/>di&longs;&longs;ima.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000800"><margin.target id="marg58"/>Demon&longs;tra­<lb/>tio o&longs;tendens <lb/>quòd omnia <lb/>elementa <lb/>&longs;unt frigi­<lb/>di&longs;&longs;ima.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg59"/>Sidera om­<lb/>nia calida. <lb/></s> | <s id="s.000801"><margin.target id="marg59"/>Sidera om­<lb/>nia calida. <lb/></s> |
| | |
| <s>e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000802">e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg60"/>Aër vitæ &longs;a­<lb/>lubrior.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000803"><margin.target id="marg60"/>Aër vitæ &longs;a­<lb/>lubrior.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg61"/>Ignem hunc <lb/>non e&longs;&longs;e ele­<lb/>mentum.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000804"><margin.target id="marg61"/>Ignem hunc <lb/>non e&longs;&longs;e ele­<lb/>mentum.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg62"/>Flamma <lb/>quid &longs;it. <lb/></s> | <s id="s.000805"><margin.target id="marg62"/>Flamma <lb/>quid &longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Cur flamma <lb/>nunquam <lb/>quie&longs;cat. <lb/></s> | <s id="s.000806">Cur flamma <lb/>nunquam <lb/>quie&longs;cat. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ignis quo­<lb/>modo vrat. <lb/></s> | <s id="s.000807">Ignis quo­<lb/>modo vrat. <lb/></s> |
| | |
| <s>Flamma non <lb/>eadem ma­<lb/>net. <lb/></s> | <s id="s.000808">Flamma non <lb/>eadem ma­<lb/>net. <lb/></s> |
| | |
| <s>Cur flamma <lb/>plerunque <lb/>a&longs;cendat.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000809">Cur flamma <lb/>plerunque <lb/>a&longs;cendat.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg63"/>Cur cerei <lb/>conuer&longs;i ex­<lb/>tinguæntur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000810"><margin.target id="marg63"/>Cur cerei <lb/>conuer&longs;i ex­<lb/>tinguæntur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg64"/>Fumus quo­<lb/>modo geue­<lb/>retur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000811"><margin.target id="marg64"/>Fumus quo­<lb/>modo geue­<lb/>retur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg65"/>Fumus du­<lb/>plex.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000812"><margin.target id="marg65"/>Fumus du­<lb/>plex.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg66"/>Cau&longs;æ cur <lb/>cubicula fu­<lb/>mo replean­<lb/>tur. <lb/></s> | <s id="s.000813"><margin.target id="marg66"/>Cau&longs;æ cur <lb/>cubicula fu­<lb/>mo replean­<lb/>tur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Caminus fu­<lb/>mum non re­<lb/>mittens.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000814">Caminus fu­<lb/>mum non re­<lb/>mittens.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Cùm igitur ad hoc vt ignis vrat tria &longs;int <lb/><arrow.to.target n="marg67"/><lb/>nece&longs;&longs;aria, pabulum, motus, & quod pene­<lb/>tret, cùm in flamma motus maior &longs;it ac ma­<lb/>nife&longs;tior, atque ideò etiam introitus qui ad <lb/>motum con&longs;equitur maior, minimè ob&longs;cu­<lb/>rum e&longs;t cur flamma reliquo igne &longs;it viua­<lb/>tior: ideoque cerei dum flamma viget tan­<lb/><arrow.to.target n="marg68"/><lb/>diu ardent donec &longs;uppetit alimentum: cùm <lb/>flamma de&longs;init, &longs;pontè vel momento peni­<lb/>tus extinguuntur. </s> | <s id="s.000815">Cùm igitur ad hoc vt ignis vrat tria &longs;int <lb/><arrow.to.target n="marg67"/><lb/>nece&longs;&longs;aria, pabulum, motus, & quod pene­<lb/>tret, cùm in flamma motus maior &longs;it ac ma­<lb/>nife&longs;tior, atque ideò etiam introitus qui ad <lb/>motum con&longs;equitur maior, minimè ob&longs;cu­<lb/>rum e&longs;t cur flamma reliquo igne &longs;it viua­<lb/>tior: ideoque cerei dum flamma viget tan­<lb/><arrow.to.target n="marg68"/><lb/>diu ardent donec &longs;uppetit alimentum: cùm <lb/>flamma de&longs;init, &longs;pontè vel momento peni­<lb/>tus extinguuntur. </s> |
| | |
| <s>Quia tamen flamma <pb xlink:href="016/01/025.jpg" pagenum="376"/>multum ab&longs;umit alimenti, ideò per&longs;æpe mi­<lb/>nus durat prunis: &longs;ed hoc non merito &longs;ui <lb/>e&longs;t, &longs;ed quia celerius alimentum finitur. </s> | <s id="s.000816">Quia tamen flamma <pb xlink:href="016/01/025.jpg" pagenum="376"/>multum ab&longs;umit alimenti, ideò per&longs;æpe mi­<lb/>nus durat prunis: &longs;ed hoc non merito &longs;ui <lb/>e&longs;t, &longs;ed quia celerius alimentum finitur. </s> |
| | |
| <s>His <lb/>de cau&longs;is & à pingui humido flammæ diu­<lb/>turnæ, & à tenui atque &longs;icca &longs;ub&longs;tantia im­<lb/>men&longs;æ creantur. </s> | <s id="s.000817">His <lb/>de cau&longs;is & à pingui humido flammæ diu­<lb/>turnæ, & à tenui atque &longs;icca &longs;ub&longs;tantia im­<lb/>men&longs;æ creantur. </s> |
| | |
| <s>Nam in tenui & arida <lb/>&longs;ub&longs;tantia celeriter flamma flammæ &longs;ucce­<lb/>dit, atque ob id in maximam molem cre&longs;cit. <lb/></s> | <s id="s.000818">Nam in tenui & arida <lb/>&longs;ub&longs;tantia celeriter flamma flammæ &longs;ucce­<lb/>dit, atque ob id in maximam molem cre&longs;cit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i hæc ambo iungantur, & arida, te­<lb/>nui&longs;que &longs;ub&longs;tantia, & pingue ac plurimum <lb/>humidum, velut in bitumine, tunc flam­<lb/>mæ maximæ, & diuturnæ excitantur. </s> | <s id="s.000819">Quòd &longs;i hæc ambo iungantur, & arida, te­<lb/>nui&longs;que &longs;ub&longs;tantia, & pingue ac plurimum <lb/>humidum, velut in bitumine, tunc flam­<lb/>mæ maximæ, & diuturnæ excitantur. </s> |
| | |
| <s>Ob <lb/><arrow.to.target n="marg69"/><lb/>id verò manife&longs;tum &longs;it, cur bitumini ar­<lb/>denti aqua iniecta maiores excitet flam­<lb/>mas, quod etiam Georgius Agricola, vir <lb/>no&longs;træ tempe&longs;tatis memoria dignus, narrat: <lb/>e&longs;&longs;e &longs;cilicet in I&longs;landia in&longs;ula montem, no­<lb/>mine Heclam, ex quo ignis emi&longs;&longs;us &longs;iccis <lb/>extinguatur, aqua verò alitur. </s> | <s id="s.000820">Ob <lb/><arrow.to.target n="marg69"/><lb/>id verò manife&longs;tum &longs;it, cur bitumini ar­<lb/>denti aqua iniecta maiores excitet flam­<lb/>mas, quod etiam Georgius Agricola, vir <lb/>no&longs;træ tempe&longs;tatis memoria dignus, narrat: <lb/>e&longs;&longs;e &longs;cilicet in I&longs;landia in&longs;ula montem, no­<lb/>mine Heclam, ex quo ignis emi&longs;&longs;us &longs;iccis <lb/>extinguatur, aqua verò alitur. </s> |
| | |
| <s>Id autem fer­<lb/>mè commune e&longs;t omnibus validioribus <lb/>flammis: vnde etiam fabri in&longs;per&longs;a aqua <lb/>ignes excitare &longs;olent: cùm enim ardentior <lb/>fuerit ignis, à frigido incitatur, & ab hu­<lb/>mido alitur, quorum vtrunque aquæ ine&longs;t. <lb/><arrow.to.target n="marg70"/><lb/>Ea de cau&longs;a etiam ignis qui follibus accen­<lb/>ditur, cùm validus &longs;it, aqua modica non <lb/>extinguitur, &longs;ed robu&longs;tior euadit. </s> | <s id="s.000821">Id autem fer­<lb/>mè commune e&longs;t omnibus validioribus <lb/>flammis: vnde etiam fabri in&longs;per&longs;a aqua <lb/>ignes excitare &longs;olent: cùm enim ardentior <lb/>fuerit ignis, à frigido incitatur, & ab hu­<lb/>mido alitur, quorum vtrunque aquæ ine&longs;t. <lb/><arrow.to.target n="marg70"/><lb/>Ea de cau&longs;a etiam ignis qui follibus accen­<lb/>ditur, cùm validus &longs;it, aqua modica non <lb/>extinguitur, &longs;ed robu&longs;tior euadit. </s> |
| | |
| <s>Folles <lb/>namque ignes accendunt, quoniam mo­<lb/>tum concitant: inde ex motu penetrat <lb/>vis & exurit. </s> | <s id="s.000822">Folles <lb/>namque ignes accendunt, quoniam mo­<lb/>tum concitant: inde ex motu penetrat <lb/>vis & exurit. </s> |
| | |
| <s>Nece&longs;&longs;arij autem &longs;unt in me­<lb/>tallis, quoniam à paruo igne non lique&longs;­<lb/>cunt, &longs;ed &longs;erò, ideò prius exuruntur quàm <lb/>lique&longs;cant. </s> | <s id="s.000823">Nece&longs;&longs;arij autem &longs;unt in me­<lb/>tallis, quoniam à paruo igne non lique&longs;­<lb/>cunt, &longs;ed &longs;erò, ideò prius exuruntur quàm <lb/>lique&longs;cant. </s> |
| | |
| <s>Sed à follibus ignis accen&longs;us <lb/>mouetur & penetrat, ac colliquat metalla. <lb/></s> | <s id="s.000824">Sed à follibus ignis accen&longs;us <lb/>mouetur & penetrat, ac colliquat metalla. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vnde non paruum compendium in celeri <lb/>exitu, & quòd minus impen&longs;æ perit, & <lb/>metalli portio minor vritur. </s> | <s id="s.000825">Vnde non paruum compendium in celeri <lb/>exitu, & quòd minus impen&longs;æ perit, & <lb/>metalli portio minor vritur. </s> |
| | |
| <s>Folles igi­<lb/>tur ad accendendum ignem atque mollien­<lb/>dum ac liquandum apti&longs;&longs;imi &longs;unt. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000826">Folles igi­<lb/>tur ad accendendum ignem atque mollien­<lb/>dum ac liquandum apti&longs;&longs;imi &longs;unt. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg67"/>Flamma cur <lb/>igne alio vi­<lb/>uacior.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000827"><margin.target id="marg67"/>Flamma cur <lb/>igne alio vi­<lb/>uacior.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg68"/>Cau&longs;æ ma­<lb/>gnarum <expan abbr="flã-marum">flam­<lb/>marum</expan>.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000828"><margin.target id="marg68"/>Cau&longs;æ ma­<lb/>gnarum <expan abbr="flã-marum">flam­<lb/>marum</expan>.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg69"/>Cur aqua <lb/>quandoque <lb/>ignes exci­<lb/>tet.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000829"><margin.target id="marg69"/>Cur aqua <lb/>quandoque <lb/>ignes exci­<lb/>tet.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg70"/>Folles cur <lb/>accendant <lb/>ignem, & <lb/>vbi magis <lb/>nece&longs;&longs;arij.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000830"><margin.target id="marg70"/>Folles cur <lb/>accendant <lb/>ignem, & <lb/>vbi magis <lb/>nece&longs;&longs;arij.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Itaque vt ad in&longs;titutum reuertar, aqua <lb/><arrow.to.target n="marg71"/><lb/>&longs;olet vehementes accendere ignes, quoniam <lb/>humidum ip&longs;um quod exhalat, pinguius <lb/>redditur, nec à circumfu&longs;o fumo ab&longs;umi­<lb/>tur, &longs;ed totum ignis ip&longs;e depa&longs;citur, quo <lb/>purior inde factus, & &longs;imul collectus à <lb/>frigido alacrior in&longs;urgit. </s> | <s id="s.000831">Itaque vt ad in&longs;titutum reuertar, aqua <lb/><arrow.to.target n="marg71"/><lb/>&longs;olet vehementes accendere ignes, quoniam <lb/>humidum ip&longs;um quod exhalat, pinguius <lb/>redditur, nec à circumfu&longs;o fumo ab&longs;umi­<lb/>tur, &longs;ed totum ignis ip&longs;e depa&longs;citur, quo <lb/>purior inde factus, & &longs;imul collectus à <lb/>frigido alacrior in&longs;urgit. </s> |
| | |
| <s>Vnde etiam ignes <lb/>qui aqua excitantur & accenduntur: con&longs;tat <lb/>autem pice nauali & Græca, &longs;ulphure, vini <lb/>fæce, quàm vocant tartarum, &longs;arcocolla, ha­<lb/>linitro, bituminis &longs;pecie, illa quam vocant <lb/>petroleum. </s> | <s id="s.000832">Vnde etiam ignes <lb/>qui aqua excitantur & accenduntur: con&longs;tat <lb/>autem pice nauali & Græca, &longs;ulphure, vini <lb/>fæce, quàm vocant tartarum, &longs;arcocolla, ha­<lb/>linitro, bituminis &longs;pecie, illa quam vocant <lb/>petroleum. </s> |
| | |
| <s>Relatum hoc ad Marcum Grac­<lb/>cum. </s> | <s id="s.000833">Relatum hoc ad Marcum Grac­<lb/>cum. </s> |
| | |
| <s>Additur igitur calx viua duplo pon­<lb/>dere, & cum ouorum luteis pariter mi&longs;cen­<lb/>tur omnia, & in fimo equino &longs;epeliuntur. <lb/></s> | <s id="s.000834">Additur igitur calx viua duplo pon­<lb/>dere, & cum ouorum luteis pariter mi&longs;cen­<lb/>tur omnia, & in fimo equino &longs;epeliuntur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Aliud: Sulphurei olei, petrolei, iuniperini <lb/>olei, & halinitri æquales &longs;ingulorum par­<lb/>tes: nigræ picis, pinguedinum an&longs;eris, & <lb/>anatis, &longs;tercoris columini, eius liquoris, <lb/>quam vocant liquidam vernicem con&longs;tant <lb/>autem oleo &longs;eminis lini, rur&longs;us &longs;ingulorum <lb/>tantundem: a&longs;phalti partes quinque: exci­<lb/>pe ardente aqua, & in fimo equino &longs;epeli. <lb/></s> | <s id="s.000835">Aliud: Sulphurei olei, petrolei, iuniperini <lb/>olei, & halinitri æquales &longs;ingulorum par­<lb/>tes: nigræ picis, pinguedinum an&longs;eris, & <lb/>anatis, &longs;tercoris columini, eius liquoris, <lb/>quam vocant liquidam vernicem con&longs;tant <lb/>autem oleo &longs;eminis lini, rur&longs;us &longs;ingulorum <lb/>tantundem: a&longs;phalti partes quinque: exci­<lb/>pe ardente aqua, & in fimo equino &longs;epeli. <lb/></s> |
| | |
| <s>Aliud etiam: Vernicis liquidæ, &longs;ulphurei <lb/>olei, & iuniperini, & eius quod fit ex lini <lb/>&longs;emine, & petrolei, & lachrymæ lariginæ <lb/>partes æquas &longs;ingulorum; aquæ ardentis <lb/>tres ac mediam, tum halinitri, ligni lau­<lb/>rini &longs;icci vi puluerem redactorum quan­<lb/>tum &longs;ufficit, vt omnia &longs;imul mi&longs;ta, luti <lb/>&longs;pi&longs;&longs;itudinem recipiant. </s> | <s id="s.000836">Aliud etiam: Vernicis liquidæ, &longs;ulphurei <lb/>olei, & iuniperini, & eius quod fit ex lini <lb/>&longs;emine, & petrolei, & lachrymæ lariginæ <lb/>partes æquas &longs;ingulorum; aquæ ardentis <lb/>tres ac mediam, tum halinitri, ligni lau­<lb/>rini &longs;icci vi puluerem redactorum quan­<lb/>tum &longs;ufficit, vt omnia &longs;imul mi&longs;ta, luti <lb/>&longs;pi&longs;&longs;itudinem recipiant. </s> |
| | |
| <s>Hæc omnia vitreo <lb/>va&longs;e excipe, & in fimo equino tribus men­<lb/>&longs;ibus &longs;epeli. </s> | <s id="s.000837">Hæc omnia vitreo <lb/>va&longs;e excipe, & in fimo equino tribus men­<lb/>&longs;ibus &longs;epeli. </s> |
| | |
| <s>Si igitur ex his pilæ lignis h&ecedil;­<lb/>reant, &longs;pontè imbribus accenduntur: &longs;ed <lb/>hoc non omninò &longs;emper euenit. </s> | <s id="s.000838">Si igitur ex his pilæ lignis h&ecedil;­<lb/>reant, &longs;pontè imbribus accenduntur: &longs;ed <lb/>hoc non omninò &longs;emper euenit. </s> |
| | |
| <s>Illud au­<lb/>tem &longs;emper euenit, vt iam accen&longs;us nul­<lb/>lis aquis extinguatur. </s> | <s id="s.000839">Illud au­<lb/>tem &longs;emper euenit, vt iam accen&longs;us nul­<lb/>lis aquis extinguatur. </s> |
| | |
| <s>Puluis autem qui fa­<lb/>cillimè ardet, & cuius flamma vehementer <lb/>exurit, con&longs;tat pyrio puluere, & tertia &longs;ul­<lb/>phuris ac Græcæ picis parte. </s> | <s id="s.000840">Puluis autem qui fa­<lb/>cillimè ardet, & cuius flamma vehementer <lb/>exurit, con&longs;tat pyrio puluere, & tertia &longs;ul­<lb/>phuris ac Græcæ picis parte. </s> |
| | |
| <s>Porrò plu­<lb/>ra his in libris de rerum Varietate &longs;crip­<lb/>&longs;imus: hi autem exercitationem omnium <lb/>continent locupletem, quæ hîc ratione <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>explicantur. </s> | <s id="s.000841">Porrò plu­<lb/>ra his in libris de rerum Varietate &longs;crip­<lb/>&longs;imus: hi autem exercitationem omnium <lb/>continent locupletem, quæ hîc ratione <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>explicantur. </s> |
| | |
| <s>Quonam pacto verò aquâ non <lb/>extinguantur hi ignes, facilè patet con&longs;i­<lb/>deranti, quòd motum adeò vehementem <lb/>ciunt, vt flamma flammæ follium loco &longs;it. <lb/></s> | <s id="s.000842">Quonam pacto verò aquâ non <lb/>extinguantur hi ignes, facilè patet con&longs;i­<lb/>deranti, quòd motum adeò vehementem <lb/>ciunt, vt flamma flammæ follium loco &longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ob id igitur paruam flammam facilè e&longs;t <lb/>extinguere, magnam autem difficillimum. <lb/><arrow.to.target n="marg73"/><lb/>Non &longs;olùm enim quòd maior &longs;it, diffici­<lb/>liùs extinguitur parua, &longs;ed quòd motum <lb/>excitet vehementem, à quo ( vt dixi ) <lb/>flamma fouetur. </s> | <s id="s.000843">Ob id igitur paruam flammam facilè e&longs;t <lb/>extinguere, magnam autem difficillimum. <lb/><arrow.to.target n="marg73"/><lb/>Non &longs;olùm enim quòd maior &longs;it, diffici­<lb/>liùs extinguitur parua, &longs;ed quòd motum <lb/>excitet vehementem, à quo ( vt dixi ) <lb/>flamma fouetur. </s> |
| | |
| <s>Ab magnitudine autem <lb/>motus & flammæ procul abe&longs;&longs;e coguntur <lb/><arrow.to.target n="marg74"/><lb/>homines: vnde etiam auxilium primò dee&longs;t, <lb/>inde fumo abundante &longs;ubit de&longs;peratio. </s> | <s id="s.000844">Ab magnitudine autem <lb/>motus & flammæ procul abe&longs;&longs;e coguntur <lb/><arrow.to.target n="marg74"/><lb/>homines: vnde etiam auxilium primò dee&longs;t, <lb/>inde fumo abundante &longs;ubit de&longs;peratio. </s> |
| | |
| <s>In <lb/>his ca&longs;ibus tria auxilia &longs;olùm &longs;uper&longs;unt: vt <lb/>detrahatur materia ardere apta, vel vt <lb/>murus ex lapidibus erigatur, lapide&longs;que &longs;u­<lb/>per incendium proiiciantur, quo quidam <lb/>amici no&longs;tri vicinam &longs;uam domum ab in­<lb/>cendio &longs;eruauerunt: vel quo vti &longs;olemus <lb/>dum luci ardent, aut &longs;egetes, vt pars in <lb/>quam ignis fertur accendatur. </s> | <s id="s.000845">In <lb/>his ca&longs;ibus tria auxilia &longs;olùm &longs;uper&longs;unt: vt <lb/>detrahatur materia ardere apta, vel vt <lb/>murus ex lapidibus erigatur, lapide&longs;que &longs;u­<lb/>per incendium proiiciantur, quo quidam <lb/>amici no&longs;tri vicinam &longs;uam domum ab in­<lb/>cendio &longs;eruauerunt: vel quo vti &longs;olemus <lb/>dum luci ardent, aut &longs;egetes, vt pars in <lb/>quam ignis fertur accendatur. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;ic <lb/>extincto eo igne, vel etiam nondum ex­<lb/>tincto, maiori &longs;ubtracta materia, peri­<lb/>culo&longs;o, &longs;ed vtili tamen inuento, &longs;erua­<lb/>mus reliquum. </s> | <s id="s.000846">Nam &longs;ic <lb/>extincto eo igne, vel etiam nondum ex­<lb/>tincto, maiori &longs;ubtracta materia, peri­<lb/>culo&longs;o, &longs;ed vtili tamen inuento, &longs;erua­<lb/>mus reliquum. </s> |
| | |
| <s>Hoc autem auxilij gene­<lb/>re &longs;eruati &longs;unt luci no&longs;tri in Nouarien&longs;i <lb/>agro, non multum ab&longs;imili, quo loci <lb/>dominus &longs;æpe &longs;eip&longs;um à periculo libe­<lb/>rauit. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000847">Hoc autem auxilij gene­<lb/>re &longs;eruati &longs;unt luci no&longs;tri in Nouarien&longs;i <lb/>agro, non multum ab&longs;imili, quo loci <lb/>dominus &longs;æpe &longs;eip&longs;um à periculo libe­<lb/>rauit. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg71"/>Ignes qui <lb/>aqua non ex <lb/>tinguuntur <lb/>artificio&longs;i.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000848"><margin.target id="marg71"/>Ignes qui <lb/>aqua non ex <lb/>tinguuntur <lb/>artificio&longs;i.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg72"/>Libri de re­<lb/>rum Varie­<lb/>tate &longs;unt <lb/>praxis hu­<lb/>ius.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000849"><margin.target id="marg72"/>Libri de re­<lb/>rum Varie­<lb/>tate &longs;unt <lb/>praxis hu­<lb/>ius.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg73"/>Magna <expan abbr="flã-ma">flam­<lb/>ma</expan> tribus <lb/>cau&longs;is diffi­<lb/>cile extin­<lb/>guitur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000850"><margin.target id="marg73"/>Magna <expan abbr="flã-ma">flam­<lb/>ma</expan> tribus <lb/>cau&longs;is diffi­<lb/>cile extin­<lb/>guitur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg74"/>Auxilia ex­<lb/>tinguendi <lb/>magna in­<lb/>cendia.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000851"><margin.target id="marg74"/>Auxilia ex­<lb/>tinguendi <lb/>magna in­<lb/>cendia.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sunt igitur bitumine loca abundantia, <lb/><arrow.to.target n="marg75"/><lb/>vel &longs;ulphure, quæ &longs;pontè ardent, & aqua <lb/>minimè extinguuntur. </s> | <s id="s.000852">Sunt igitur bitumine loca abundantia, <lb/><arrow.to.target n="marg75"/><lb/>vel &longs;ulphure, quæ &longs;pontè ardent, & aqua <lb/>minimè extinguuntur. </s> |
| | |
| <s>Ætnæ in Sicilia <lb/>montis famo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t incendium. </s> | <s id="s.000853">Ætnæ in Sicilia <lb/>montis famo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t incendium. </s> |
| | |
| <s>Cra­<lb/>teres duo, inferior in putei formam an­<lb/>gu&longs;tus, angu&longs;to labro lapideo circumcin­<lb/>gente: &longs;uperior verò ab imo ( vt referunt) <lb/>fundæ iactu di&longs;tat, quatuor habens in am­<lb/>bitu &longs;tadia ad centum M. pa&longs;&longs;uum: cineres <lb/>circumquaque effundit, &longs;umma caligine <lb/>cuncta biduo offu&longs;cans, quod etiam Pli­<lb/>nius affirmat. </s> | <s id="s.000854">Cra­<lb/>teres duo, inferior in putei formam an­<lb/>gu&longs;tus, angu&longs;to labro lapideo circumcin­<lb/>gente: &longs;uperior verò ab imo ( vt referunt) <lb/>fundæ iactu di&longs;tat, quatuor habens in am­<lb/>bitu &longs;tadia ad centum M. pa&longs;&longs;uum: cineres <lb/>circumquaque effundit, &longs;umma caligine <lb/>cuncta biduo offu&longs;cans, quod etiam Pli­<lb/>nius affirmat. </s> |
| | |
| <s>Sed no&longs;tris temporibus re­<lb/>mi&longs;&longs;um videtur. </s> | <s id="s.000855">Sed no&longs;tris temporibus re­<lb/>mi&longs;&longs;um videtur. </s> |
| | |
| <s>Puteolis verò parum an­<lb/>tequàm hæc &longs;criberemus (XX. M. pa&longs;&longs;uum, <lb/>vt audio, à Neapoli di&longs;tant ) maxima ex <lb/>incendio iactura contigit. </s> | <s id="s.000856">Puteolis verò parum an­<lb/>tequàm hæc &longs;criberemus (XX. M. pa&longs;&longs;uum, <lb/>vt audio, à Neapoli di&longs;tant ) maxima ex <lb/>incendio iactura contigit. </s> |
| | |
| <s>Fiunt igitur hi <lb/>ignes vbi &longs;ulphur aut bitumen gignitur, <lb/>plerunque autem iuxta mare, quòd bitu­<lb/>men, & &longs;ulphur à marinis &longs;ordibus ac ca­<lb/>lore fomentum accipiant. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000857">Fiunt igitur hi <lb/>ignes vbi &longs;ulphur aut bitumen gignitur, <lb/>plerunque autem iuxta mare, quòd bitu­<lb/>men, & &longs;ulphur à marinis &longs;ordibus ac ca­<lb/>lore fomentum accipiant. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg75"/>Loca quæ <lb/>ardent.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000858"><margin.target id="marg75"/>Loca quæ <lb/>ardent.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Quomodo autem accendatur parata mate­<lb/><arrow.to.target n="marg76"/><lb/>ria, inferius dicemus. </s> | <s id="s.000859">Quomodo autem accendatur parata mate­<lb/><arrow.to.target n="marg76"/><lb/>ria, inferius dicemus. </s> |
| | |
| <s>Ignis autem qui inter­<lb/>diu latet, & &longs;olùm noctu videtur, quemadmo­<lb/>dum in Apennini Mugellano videmus, inno­<lb/>xius e&longs;t arboribus <expan abbr="atq;">atque</expan> etiam herbis. </s> | <s id="s.000860">Ignis autem qui inter­<lb/>diu latet, & &longs;olùm noctu videtur, quemadmo­<lb/>dum in Apennini Mugellano videmus, inno­<lb/>xius e&longs;t arboribus <expan abbr="atq;">atque</expan> etiam herbis. </s> |
| | |
| <s>Duplex <lb/>hic: alius ignis verè, &longs;ed à vaporibus qui &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> cùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ube&longs;&longs;e &longs;ignificet, <lb/><expan abbr="iacturã">iacturam</expan> affert. </s> | <s id="s.000861">Duplex <lb/>hic: alius ignis verè, &longs;ed à vaporibus qui &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> cùm <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ube&longs;&longs;e &longs;ignificet, <lb/><expan abbr="iacturã">iacturam</expan> affert. </s> |
| | |
| <s>Alius e&longs;t omninò innoxius, qui <lb/>non verè ignis, &longs;ed velut materia putrida li-<pb xlink:href="016/01/026.jpg" pagenum="377"/><expan abbr="gnorũ">gnorum</expan> ignem noctu &longs;olo &longs;plendore, &longs;ed <expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> <lb/><arrow.to.target n="marg77"/><lb/>calore refert. </s> | <s id="s.000862">Alius e&longs;t omninò innoxius, qui <lb/>non verè ignis, &longs;ed velut materia putrida li-<pb xlink:href="016/01/026.jpg" pagenum="377"/><expan abbr="gnorũ">gnorum</expan> ignem noctu &longs;olo &longs;plendore, &longs;ed <expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> <lb/><arrow.to.target n="marg77"/><lb/>calore refert. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Eiu&longs;d&etilde;">Eiu&longs;dem</expan> fermè generis ignis ve­<lb/>ri e&longs;t Helenæ &longs;idus circa malum nauis, quod <lb/>cadens etiam ænea va&longs;a colliquat, certus <lb/>&longs;ubmer&longs;ionis nuncius. </s> | <s id="s.000863"><expan abbr="Eiu&longs;d&etilde;">Eiu&longs;dem</expan> fermè generis ignis ve­<lb/>ri e&longs;t Helenæ &longs;idus circa malum nauis, quod <lb/>cadens etiam ænea va&longs;a colliquat, certus <lb/>&longs;ubmer&longs;ionis nuncius. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;olùm in gra­<lb/>uibus accidit tempe&longs;tatibus, nec ni&longs;i cra&longs;&longs;i&longs;­<lb/>&longs;imo &longs;piritu & magna ventorum vi vapor <lb/>ille cogi pote&longs;t in naui, & ardere &longs;imul vn­<lb/>de etiam imminentem nunciat perniciem. <lb/></s> | <s id="s.000864">Nam &longs;olùm in gra­<lb/>uibus accidit tempe&longs;tatibus, nec ni&longs;i cra&longs;&longs;i&longs;­<lb/>&longs;imo &longs;piritu & magna ventorum vi vapor <lb/>ille cogi pote&longs;t in naui, & ardere &longs;imul vn­<lb/>de etiam imminentem nunciat perniciem. <lb/></s> |
| | |
| <s>Velut è diuer&longs;o Ca&longs;toris olim ac Pollucis, <lb/>nunc Petri & Nicolai diuorum numina, &longs;eu <lb/>potiùs lumina gemina. </s> | <s id="s.000865">Velut è diuer&longs;o Ca&longs;toris olim ac Pollucis, <lb/>nunc Petri & Nicolai diuorum numina, &longs;eu <lb/>potiùs lumina gemina. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Nonnunquã">Nonnunquam</expan> in Ocea <lb/>no terna, imò ibi frequentius quàm gemina, <lb/>ob maiorem <expan abbr="c oncu&longs;&longs;ion&etilde;">concu&longs;&longs;ionem</expan>. </s> | <s id="s.000866"><expan abbr="Nonnunquã">Nonnunquam</expan> in Ocea <lb/>no terna, imò ibi frequentius quàm gemina, <lb/>ob maiorem <expan abbr="c oncu&longs;&longs;ion&etilde;">concu&longs;&longs;ionem</expan>. </s> |
| | |
| <s>Vocant tunc ea, <lb/>Diui Nicolai, Helenæ, & Claræ, &longs;ignificato <lb/>deducto à claritate, ab antiqua &longs;uper&longs;titione <lb/>&longs;ideris Helenæ, & quòd Nicolaus ex qua­<lb/>dam hi&longs;toria nauigantibus præe&longs;&longs;e credatur. <lb/></s> | <s id="s.000867">Vocant tunc ea, <lb/>Diui Nicolai, Helenæ, & Claræ, &longs;ignificato <lb/>deducto à claritate, ab antiqua &longs;uper&longs;titione <lb/>&longs;ideris Helenæ, & quòd Nicolaus ex qua­<lb/>dam hi&longs;toria nauigantibus præe&longs;&longs;e credatur. <lb/></s> |
| | |
| <s>In mediterraneo autem mari &longs;olùm gemi­<lb/>na, & plerunque in rudentibus, ex vnoque <lb/>in alterum, velut aues cum quodam &longs;ono <lb/>&longs;alientia, finem tempe&longs;tatis, nec non &longs;e­<lb/>curitatem o&longs;tendunt. </s> | <s id="s.000868">In mediterraneo autem mari &longs;olùm gemi­<lb/>na, & plerunque in rudentibus, ex vnoque <lb/>in alterum, velut aues cum quodam &longs;ono <lb/>&longs;alientia, finem tempe&longs;tatis, nec non &longs;e­<lb/>curitatem o&longs;tendunt. </s> |
| | |
| <s>Sunt enim vapores <lb/>rudentibus hærentes, qui &longs;ucce&longs;&longs;u temporis, <lb/>igne ex altero in alterum tran&longs;eunte, &longs;pe­<lb/>ciem cerei accen&longs;i præbent. </s> | <s id="s.000869">Sunt enim vapores <lb/>rudentibus hærentes, qui &longs;ucce&longs;&longs;u temporis, <lb/>igne ex altero in alterum tran&longs;eunte, &longs;pe­<lb/>ciem cerei accen&longs;i præbent. </s> |
| | |
| <s>Indicant autem <lb/>&longs;alutem, quòd parui &longs;int, quòd minimè len­<lb/>ti, in vnum enim coi&longs;&longs;ent, quodque breui <lb/>ab&longs;umantur &longs;inguli: quanquam fal&longs;a ima­<lb/>gine &longs;aliendi, qui plures &longs;unt, plerun­<lb/>que duos referant, cùm &longs;ucce&longs;&longs;u multi <lb/>continuò &longs;peciem vnius diuturnioris effi­<lb/>ciant. <lb/><arrow.to.target n="marg78"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000870">Indicant autem <lb/>&longs;alutem, quòd parui &longs;int, quòd minimè len­<lb/>ti, in vnum enim coi&longs;&longs;ent, quodque breui <lb/>ab&longs;umantur &longs;inguli: quanquam fal&longs;a ima­<lb/>gine &longs;aliendi, qui plures &longs;unt, plerun­<lb/>que duos referant, cùm &longs;ucce&longs;&longs;u multi <lb/>continuò &longs;peciem vnius diuturnioris effi­<lb/>ciant. <lb/><arrow.to.target n="marg78"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg76"/>Ignis inno­<lb/>xius plan­<lb/>tis.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000871"><margin.target id="marg76"/>Ignis inno­<lb/>xius plan­<lb/>tis.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg77"/>Helenæ &longs;idus <lb/>quòd &longs;ub­<lb/>mer&longs;ionem <lb/>nauium <lb/>nunciat.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000872"><margin.target id="marg77"/>Helenæ &longs;idus <lb/>quòd &longs;ub­<lb/>mer&longs;ionem <lb/>nauium <lb/>nunciat.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg78"/>Folium mo­<lb/>tus quomo­<lb/>do.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000873"><margin.target id="marg78"/>Folium mo­<lb/>tus quomo­<lb/>do.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Diximus hucu&longs;que de igne, folliumque <lb/>interim vtilitatem adiunximus: par verò <lb/>videtur vt etiam motus rationem adiicia­<lb/>mus: &longs;iquidem, vt diximus, nihil egregium <lb/>fit ab igne qui follibus non iuuetur. </s> | <s id="s.000874">Diximus hucu&longs;que de igne, folliumque <lb/>interim vtilitatem adiunximus: par verò <lb/>videtur vt etiam motus rationem adiicia­<lb/>mus: &longs;iquidem, vt diximus, nihil egregium <lb/>fit ab igne qui follibus non iuuetur. </s> |
| | |
| <s>Du­<lb/>plures illos e&longs;&longs;e oportet, &longs;eu duo &longs;int, &longs;eu <lb/>quatuor, &longs;eu plures, vt opera nunquam in­<lb/>termittatur. </s> | <s id="s.000875">Du­<lb/>plures illos e&longs;&longs;e oportet, &longs;eu duo &longs;int, &longs;eu <lb/>quatuor, &longs;eu plures, vt opera nunquam in­<lb/>termittatur. </s> |
| | |
| <s>Horum motus alternis vicibus <lb/>variatur, ac mi&longs;tus planè e&longs;t, ex violento, <lb/>quo aperiuntur, & aërem trahunt: & na­<lb/>turali, quo &longs;pontè decidentes conceptum <lb/>iam aërem exprimunt. </s> | <s id="s.000876">Horum motus alternis vicibus <lb/>variatur, ac mi&longs;tus planè e&longs;t, ex violento, <lb/>quo aperiuntur, & aërem trahunt: & na­<lb/>turali, quo &longs;pontè decidentes conceptum <lb/>iam aërem exprimunt. </s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t au­<lb/>tem, quòd quò celerius expre&longs;&longs;erint, eò <lb/>acrius ignem impellere: ob hoc ponderi­<lb/>bus ea onerant. </s> | <s id="s.000877">Manife&longs;tum e&longs;t au­<lb/>tem, quòd quò celerius expre&longs;&longs;erint, eò <lb/>acrius ignem impellere: ob hoc ponderi­<lb/>bus ea onerant. </s> |
| | |
| <s>Sed quia quæ grauia &longs;unt <lb/>non facilè nec celeriter attolluntur, ideò </s></p><p type="main"> | <s id="s.000878">Sed quia quæ grauia &longs;unt <lb/>non facilè nec celeriter attolluntur, ideò </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg79"/><lb/>magnis rotis & magno aquarum impetu <lb/>machina illorum voluenda e&longs;t. </s> | <s id="s.000879"><arrow.to.target n="marg79"/><lb/>magnis rotis & magno aquarum impetu <lb/>machina illorum voluenda e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>His igitur <lb/>cau&longs;is manife&longs;tum e&longs;t, non po&longs;&longs;e glaciem, <lb/>et&longs;i frigidi&longs;&longs;ima &longs;it, tantùm lædere frigidita­<lb/>te, quantum ignis calore. </s> | <s id="s.000880">His igitur <lb/>cau&longs;is manife&longs;tum e&longs;t, non po&longs;&longs;e glaciem, <lb/>et&longs;i frigidi&longs;&longs;ima &longs;it, tantùm lædere frigidita­<lb/>te, quantum ignis calore. </s> |
| | |
| <s>Nam vt ignis mo­<lb/>tu omnia penetrat, introituque prius di&longs;&longs;i­<lb/>pat ip&longs;a, quàm vrat, &longs;ic glacies quiete qua­<lb/>dam con&longs;tat & cra&longs;&longs;a &longs;ub&longs;tantia, quibus fit, <lb/>ne omninò po&longs;&longs;it penetrare quicquam. <lb/></s> | <s id="s.000881">Nam vt ignis mo­<lb/>tu omnia penetrat, introituque prius di&longs;&longs;i­<lb/>pat ip&longs;a, quàm vrat, &longs;ic glacies quiete qua­<lb/>dam con&longs;tat & cra&longs;&longs;a &longs;ub&longs;tantia, quibus fit, <lb/>ne omninò po&longs;&longs;it penetrare quicquam. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quòd enim glacies non minus frigida &longs;it <lb/>quàm calidus ignis, o&longs;tendit experimen­<lb/>tum. </s> | <s id="s.000882">Quòd enim glacies non minus frigida &longs;it <lb/>quàm calidus ignis, o&longs;tendit experimen­<lb/>tum. </s> |
| | |
| <s>Nam &longs;i ligno aut lateri ardenti, glaciei <lb/>tantundem imponas, non celeriùs glacies <lb/>di&longs;&longs;oluetur, quàm extinguatur ex toto ignis. <lb/></s> | <s id="s.000883">Nam &longs;i ligno aut lateri ardenti, glaciei <lb/>tantundem imponas, non celeriùs glacies <lb/>di&longs;&longs;oluetur, quàm extinguatur ex toto ignis. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam vt ignis motu & tenuitate magis pe­<lb/>netrat, ac facilius corrumpit & depa&longs;citur <lb/>quàm glacies: indicioque e&longs;t, introitum & <lb/>&longs;ubtilitatem horum effectuum mirabilium <lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;as, quòd quæ penetrabilia non &longs;unt, <lb/>vt aurum & adamas, ab igni non ab&longs;umun­<lb/>tur neque vtuntur, nec omninò verè ignea <lb/>dici po&longs;&longs;unt: ita glacies den&longs;itate &longs;ua & <lb/>quiete magis re&longs;i&longs;tit, & diutius permanet. <lb/><arrow.to.target n="marg80"/><lb/>Vt enim ignis &longs;emper fit, &longs;ic glacies eadem <lb/>manet, & multis annis quandoque durat in <lb/>gelidis &longs;ub Vr&longs;a montibus, &longs;icut & nix. </s> | <s id="s.000884">Nam vt ignis motu & tenuitate magis pe­<lb/>netrat, ac facilius corrumpit & depa&longs;citur <lb/>quàm glacies: indicioque e&longs;t, introitum & <lb/>&longs;ubtilitatem horum effectuum mirabilium <lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;as, quòd quæ penetrabilia non &longs;unt, <lb/>vt aurum & adamas, ab igni non ab&longs;umun­<lb/>tur neque vtuntur, nec omninò verè ignea <lb/>dici po&longs;&longs;unt: ita glacies den&longs;itate &longs;ua & <lb/>quiete magis re&longs;i&longs;tit, & diutius permanet. <lb/><arrow.to.target n="marg80"/><lb/>Vt enim ignis &longs;emper fit, &longs;ic glacies eadem <lb/>manet, & multis annis quandoque durat in <lb/>gelidis &longs;ub Vr&longs;a montibus, &longs;icut & nix. </s> |
| | |
| <s>Ergo <lb/>glacies ac ignis penitus contraria &longs;unt. </s> | <s id="s.000885">Ergo <lb/>glacies ac ignis penitus contraria &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Ignis <lb/>enim calidi&longs;&longs;imus, tenui&longs;&longs;imus, celerrimi mo­<lb/>tus, ac qui facilè omnia inuadat, & momen­<lb/>to maneat &longs;olùm: at glacies frigidi&longs;&longs;ima, <lb/>den&longs;i&longs;&longs;ima, quieta omninò, lenti progre&longs;&longs;us, <lb/>& maximè diuturna. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000886">Ignis <lb/>enim calidi&longs;&longs;imus, tenui&longs;&longs;imus, celerrimi mo­<lb/>tus, ac qui facilè omnia inuadat, & momen­<lb/>to maneat &longs;olùm: at glacies frigidi&longs;&longs;ima, <lb/>den&longs;i&longs;&longs;ima, quieta omninò, lenti progre&longs;&longs;us, <lb/>& maximè diuturna. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg79"/>Ignis cur <lb/>magis calore <lb/>lædat, quàm <lb/>glacies fri­<lb/>gore.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000887"><margin.target id="marg79"/>Ignis cur <lb/>magis calore <lb/>lædat, quàm <lb/>glacies fri­<lb/>gore.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg80"/>Ignis & <lb/>glacies pe­<lb/>nitùs con­<lb/>traria.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000888"><margin.target id="marg80"/>Ignis & <lb/>glacies pe­<lb/>nitùs con­<lb/>traria.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Ergo magnæ quæ&longs;tionis iam &longs;olutio ex <lb/><arrow.to.target n="marg81"/><lb/>his emergit, &longs;cilicet, an ignis hic no&longs;ter &longs;ub­<lb/>&longs;tantia &longs;it, an accidens. </s> | <s id="s.000889">Ergo magnæ quæ&longs;tionis iam &longs;olutio ex <lb/><arrow.to.target n="marg81"/><lb/>his emergit, &longs;cilicet, an ignis hic no&longs;ter &longs;ub­<lb/>&longs;tantia &longs;it, an accidens. </s> |
| | |
| <s>Si enim &longs;ub&longs;tantia <lb/>foret, videbatur durum, quonam pacto in <lb/>candenti ferro duæ e&longs;&longs;ent &longs;imul &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>mutuò penetrabiles, ignea atque ferrea: tum <lb/>verò &longs;i altera di&longs;&longs;oluatur, vtpote ferrea &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, dum ignem concipit, fiet corruptio, <lb/>dum extinguitur ignis generatio fieri dice­<lb/>tur, quod perab&longs;urdum e&longs;t. </s> | <s id="s.000890">Si enim &longs;ub&longs;tantia <lb/>foret, videbatur durum, quonam pacto in <lb/>candenti ferro duæ e&longs;&longs;ent &longs;imul &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>mutuò penetrabiles, ignea atque ferrea: tum <lb/>verò &longs;i altera di&longs;&longs;oluatur, vtpote ferrea &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, dum ignem concipit, fiet corruptio, <lb/>dum extinguitur ignis generatio fieri dice­<lb/>tur, quod perab&longs;urdum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Si verò aerem <lb/>&longs;olùm qui intus e&longs;t ardere latere ardente di­<lb/>cas, non di&longs;&longs;olueretur &longs;ub&longs;tantia ligni in <lb/>cineres, nec ferrum deterius adeò euaderet: <lb/>igitur humidum proprium ferri, dum later <lb/>ferreus accen&longs;us e&longs;t, ardet. </s> | <s id="s.000891">Si verò aerem <lb/>&longs;olùm qui intus e&longs;t ardere latere ardente di­<lb/>cas, non di&longs;&longs;olueretur &longs;ub&longs;tantia ligni in <lb/>cineres, nec ferrum deterius adeò euaderet: <lb/>igitur humidum proprium ferri, dum later <lb/>ferreus accen&longs;us e&longs;t, ardet. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i omni­<lb/>nò ignis accidens e&longs;t, quomodo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam immutat lignorum in cinerem, ac fer­<lb/>rum omniaque fermè ab&longs;umit? </s> | <s id="s.000892">Quòd &longs;i omni­<lb/>nò ignis accidens e&longs;t, quomodo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam immutat lignorum in cinerem, ac fer­<lb/>rum omniaque fermè ab&longs;umit? </s> |
| | |
| <s>Itaque ( vt <lb/>dixi ) hic ignis nihil aliud e&longs;t, quàm &longs;um­<lb/>ma caliditas cum &longs;iccitate iuncta. </s> | <s id="s.000893">Itaque ( vt <lb/>dixi ) hic ignis nihil aliud e&longs;t, quàm &longs;um­<lb/>ma caliditas cum &longs;iccitate iuncta. </s> |
| | |
| <s>Nec &longs;ub­<lb/>&longs;tantia dici pote&longs;t, ni&longs;i vt glacies, &longs;i pro re, <lb/>qu&ecedil; gelu <expan abbr="cõcreta">concreta</expan> e&longs;t intelligatur, ita ignis pro <lb/>re ip&longs;a quæ ardet. </s> | <s id="s.000894">Nec &longs;ub­<lb/>&longs;tantia dici pote&longs;t, ni&longs;i vt glacies, &longs;i pro re, <lb/>qu&ecedil; gelu <expan abbr="cõcreta">concreta</expan> e&longs;t intelligatur, ita ignis pro <lb/>re ip&longs;a quæ ardet. </s> |
| | |
| <s>Ignis igitur accidens om­<lb/>nino e&longs;t, atque caliditas cum &longs;iccitate &longs;um­<lb/>ma, inhæretque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;emper quemad­<lb/>modum reliqua accidentia: non igitur ele­<lb/>mentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, quod & &longs;uperius de­<lb/>mon&longs;trauimus. </s> | <s id="s.000895">Ignis igitur accidens om­<lb/>nino e&longs;t, atque caliditas cum &longs;iccitate &longs;um­<lb/>ma, inhæretque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;emper quemad­<lb/>modum reliqua accidentia: non igitur ele­<lb/>mentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, quod & &longs;uperius de­<lb/>mon&longs;trauimus. </s> |
| | |
| <s>Nam naturæ principium ca­<lb/>&longs;u quodam con&longs;taret, ac pabulo incerto cir­<lb/>cumferri oporteret, imò eadem ratione gla­<lb/>cies aliud e&longs;&longs;et elementum. </s> | <s id="s.000896">Nam naturæ principium ca­<lb/>&longs;u quodam con&longs;taret, ac pabulo incerto cir­<lb/>cumferri oporteret, imò eadem ratione gla­<lb/>cies aliud e&longs;&longs;et elementum. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i elemen­<lb/>tum aliud e&longs;t ignis, &longs;iquidem æqualiter cali­<lb/>dus e&longs;t ac hic, aut magis, igitur & ille pa­<lb/>bulò indigebit, quoniam pa&longs;ci nece&longs;&longs;e erit: <lb/>vnde igitur tantæ moli pabulum? </s> | <s id="s.000897">Quòd &longs;i elemen­<lb/>tum aliud e&longs;t ignis, &longs;iquidem æqualiter cali­<lb/>dus e&longs;t ac hic, aut magis, igitur & ille pa­<lb/>bulò indigebit, quoniam pa&longs;ci nece&longs;&longs;e erit: <lb/>vnde igitur tantæ moli pabulum? </s> |
| | |
| <s>Si verò <lb/>minus calidus e&longs;t, ce&longs;&longs;at ratio ob quam &longs;ta­<lb/>tuebatur elementum. </s> | <s id="s.000898">Si verò <lb/>minus calidus e&longs;t, ce&longs;&longs;at ratio ob quam &longs;ta­<lb/>tuebatur elementum. </s> |
| | |
| <s>Siquidem ob hoc ele­<lb/>mentum ignis po&longs;itus fuit, quòd e&longs;&longs;et &longs;ub­<lb/>&longs;tantia calidi&longs;&longs;ima quædam ac &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vtranque habens harum qualitatum, vel al­<lb/>teram &longs;altem perfectam: at non habebit, <lb/>cùm iam con&longs;tet hunc ignem illo e&longs;&longs;o longè <lb/>calidiorem, &longs;icciorem, ardentiorem, ac ma­<lb/>gis penetrabilem. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.000899">Siquidem ob hoc ele­<lb/>mentum ignis po&longs;itus fuit, quòd e&longs;&longs;et &longs;ub­<lb/>&longs;tantia calidi&longs;&longs;ima quædam ac &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vtranque habens harum qualitatum, vel al­<lb/>teram &longs;altem perfectam: at non habebit, <lb/>cùm iam con&longs;tet hunc ignem illo e&longs;&longs;o longè <lb/>calidiorem, &longs;icciorem, ardentiorem, ac ma­<lb/>gis penetrabilem. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg81"/>Ignis quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000900"><margin.target id="marg81"/>Ignis quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed & alterius dubitationis clara &longs;olutio <lb/><arrow.to.target n="marg82"/><lb/>emergit, an &longs;cilicet ignis igne calidior &longs;it? <lb/></s> | <s id="s.000901">Sed & alterius dubitationis clara &longs;olutio <lb/><arrow.to.target n="marg82"/><lb/>emergit, an &longs;cilicet ignis igne calidior &longs;it? <lb/></s> |
| | |
| <s>Con&longs;tat autem, quòd non ob &longs;olam mate­<lb/>riam ignis calidior euadit, vt qui in ferro <lb/>e&longs;t, eo qui in palea, & qui in quercus lignis, <lb/>eo qui in &longs;alíginis, &longs;ed velut in glacie quæ­<lb/>dam vix coacta e&longs;t, alia dura, alia prædura, <lb/>ita ignis quidam vix e&longs;t ignis, vt cùm cande­<lb/>re ferrum incipit: alius candidor, alius &longs;plen­<lb/>didi&longs;&longs;imus. </s> | <s id="s.000902">Con&longs;tat autem, quòd non ob &longs;olam mate­<lb/>riam ignis calidior euadit, vt qui in ferro <lb/>e&longs;t, eo qui in palea, & qui in quercus lignis, <lb/>eo qui in &longs;alíginis, &longs;ed velut in glacie quæ­<lb/>dam vix coacta e&longs;t, alia dura, alia prædura, <lb/>ita ignis quidam vix e&longs;t ignis, vt cùm cande­<lb/>re ferrum incipit: alius candidor, alius &longs;plen­<lb/>didi&longs;&longs;imus. </s> |
| | |
| <s>Cùm enim accidens &longs;it, augeri ac <lb/>minui pote&longs;t. </s> | <s id="s.000903">Cùm enim accidens &longs;it, augeri ac <lb/>minui pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Itaque ignis igne validior <lb/><arrow.to.target n="marg83"/><lb/>euadit &longs;ex modis. </s> | <s id="s.000904">Itaque ignis igne validior <lb/><arrow.to.target n="marg83"/><lb/>euadit &longs;ex modis. </s> |
| | |
| <s>Natura, vt diximus: <lb/>ardentior enim celerius exurit ac ma­<lb/>gis. </s> | <s id="s.000905">Natura, vt diximus: <lb/>ardentior enim celerius exurit ac ma­<lb/>gis. </s> |
| | |
| <s>Materia, vt qui in ferro &longs;edem ha­<lb/>bet, eo qui in &longs;tipulis. </s> | <s id="s.000906">Materia, vt qui in ferro &longs;edem ha­<lb/>bet, eo qui in &longs;tipulis. </s> |
| | |
| <s>Motu, nam magis <pb xlink:href="016/01/027.jpg" pagenum="378"/>fit penetrabilis: Magnitudine, &longs;eu propria, <lb/>&longs;eu diuturnitate temporis: hoc enim nemini <lb/>ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> | <s id="s.000907">Motu, nam magis <pb xlink:href="016/01/027.jpg" pagenum="378"/>fit penetrabilis: Magnitudine, &longs;eu propria, <lb/>&longs;eu diuturnitate temporis: hoc enim nemini <lb/>ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Denique re&longs;pirationis <lb/><arrow.to.target n="marg84"/><lb/>impedimento: non ignorant hoc nautæ, qui <lb/>exiguo foculo ollam &longs;uperponentes oll&ecedil;, om­<lb/>nes feruere cogunt, vnde paupertati con­<lb/>&longs;ultum. </s> | <s id="s.000908">Denique re&longs;pirationis <lb/><arrow.to.target n="marg84"/><lb/>impedimento: non ignorant hoc nautæ, qui <lb/>exiguo foculo ollam &longs;uperponentes oll&ecedil;, om­<lb/>nes feruere cogunt, vnde paupertati con­<lb/>&longs;ultum. </s> |
| | |
| <s>Sed oportet <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi ) ne proprio <lb/><arrow.to.target n="marg85"/><lb/>fumo extinguatur igniculus, paululum illum <lb/>re&longs;pirare. </s> | <s id="s.000909">Sed oportet <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi ) ne proprio <lb/><arrow.to.target n="marg85"/><lb/>fumo extinguatur igniculus, paululum illum <lb/>re&longs;pirare. </s> |
| | |
| <s>Ob id qui impen&longs;æ con&longs;ulunt, fur­<lb/>nos exiguos ollæ in modum ex ære confi­<lb/>ciunt, clatratos in imo &longs;trictè ex ferro, vt <lb/>cinis excidere po&longs;&longs;it. </s> | <s id="s.000910">Ob id qui impen&longs;æ con&longs;ulunt, fur­<lb/>nos exiguos ollæ in modum ex ære confi­<lb/>ciunt, clatratos in imo &longs;trictè ex ferro, vt <lb/>cinis excidere po&longs;&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Vltimus modus e&longs;t, <lb/>cum cogitur ignis, atque ob id calx aqua ac­<lb/>cenditur: nam calor in fornace acqui&longs;itus <lb/>ac latitans, cùm (vt dixi) ex genere ignis &longs;it, <lb/>exiguæ aquæ frigore intus concluditur, <lb/>tum motu, tum coitione ip&longs;a in ignem <lb/>euadit. <lb/><arrow.to.target n="marg86"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000911">Vltimus modus e&longs;t, <lb/>cum cogitur ignis, atque ob id calx aqua ac­<lb/>cenditur: nam calor in fornace acqui&longs;itus <lb/>ac latitans, cùm (vt dixi) ex genere ignis &longs;it, <lb/>exiguæ aquæ frigore intus concluditur, <lb/>tum motu, tum coitione ip&longs;a in ignem <lb/>euadit. <lb/><arrow.to.target n="marg86"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg82"/>Ignis igne <lb/>calidior e&longs;t.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000912"><margin.target id="marg82"/>Ignis igne <lb/>calidior e&longs;t.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg83"/>Ignis &longs;ex <lb/>modis vali­<lb/>dior euadit.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000913"><margin.target id="marg83"/>Ignis &longs;ex <lb/>modis vali­<lb/>dior euadit.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg84"/>Modus co­<lb/>quendi cum <lb/>modico igne.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000914"><margin.target id="marg84"/>Modus co­<lb/>quendi cum <lb/>modico igne.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg85"/>Cur calx <lb/>aqua accen­<lb/>datur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000915"><margin.target id="marg85"/>Cur calx <lb/>aqua accen­<lb/>datur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg86"/>Calx quæ <lb/>optima.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000916"><margin.target id="marg86"/>Calx quæ <lb/>optima.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Optima igitur calx e&longs;t, quæ &longs;uperfu&longs;a <lb/>aqua maximos edit &longs;trepitus, & ignem <lb/>concipit, ligna accendens proxima. </s> | <s id="s.000917">Optima igitur calx e&longs;t, quæ &longs;uperfu&longs;a <lb/>aqua maximos edit &longs;trepitus, & ignem <lb/>concipit, ligna accendens proxima. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t h&ecedil;c <lb/>plerunque coloris cinerei: nam in candida <lb/>iam ignis exhalauit, quia aër ingre&longs;&longs;us e&longs;t: <lb/>candor enim fit ingrediente nece&longs;&longs;ariò aë­<lb/>re. </s> | <s id="s.000918">E&longs;t h&ecedil;c <lb/>plerunque coloris cinerei: nam in candida <lb/>iam ignis exhalauit, quia aër ingre&longs;&longs;us e&longs;t: <lb/>candor enim fit ingrediente nece&longs;&longs;ariò aë­<lb/>re. </s> |
| | |
| <s>Talis autem ex &longs;olidioribus lapidibus fit: <lb/>nam lapides, vt &longs;olidiores extiterint, maio­<lb/>rem & diuturniorem calorem retinent. </s> | <s id="s.000919">Talis autem ex &longs;olidioribus lapidibus fit: <lb/>nam lapides, vt &longs;olidiores extiterint, maio­<lb/>rem & diuturniorem calorem retinent. </s> |
| | |
| <s>Quo­<lb/>modo verò calor in his quæ ardent relin­<lb/>quatur, & motu ac coitione ignis accen­<lb/>datur, inferius o&longs;tendemus. </s> | <s id="s.000920">Quo­<lb/>modo verò calor in his quæ ardent relin­<lb/>quatur, & motu ac coitione ignis accen­<lb/>datur, inferius o&longs;tendemus. </s> |
| | |
| <s>Verùm motus <lb/>non &longs;olùm penetrare magis cogit, &longs;ed & ca­</s></p><p type="main"> | <s id="s.000921">Verùm motus <lb/>non &longs;olùm penetrare magis cogit, &longs;ed & ca­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg87"/><lb/>lorem ip&longs;um accendit, atque ( vt dixi ignem <lb/>igne calidiorem reddit. </s> | <s id="s.000922"><arrow.to.target n="marg87"/><lb/>lorem ip&longs;um accendit, atque ( vt dixi ignem <lb/>igne calidiorem reddit. </s> |
| | |
| <s>Nihil mirum igitur <lb/>e&longs;t fulmini tantam ine&longs;&longs;e vim, ac ignem <lb/>illum, qua&longs;i ab aliorum ignium natura alie­<lb/>num miracula quædam efficere. </s> | <s id="s.000923">Nihil mirum igitur <lb/>e&longs;t fulmini tantam ine&longs;&longs;e vim, ac ignem <lb/>illum, qua&longs;i ab aliorum ignium natura alie­<lb/>num miracula quædam efficere. </s> |
| | |
| <s>Namque ob <lb/>motum celerem non &longs;olùm magis penetrat, <lb/>&longs;ed ignis ille multò calidior reliquo omni <lb/>igne exi&longs;tit. </s> | <s id="s.000924">Namque ob <lb/>motum celerem non &longs;olùm magis penetrat, <lb/>&longs;ed ignis ille multò calidior reliquo omni <lb/>igne exi&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>Itaque omnia animalia præter <lb/>hominem &longs;olo contactu occidit, hominem <lb/>verò vix vnquam euadere licet. </s> | <s id="s.000925">Itaque omnia animalia præter <lb/>hominem &longs;olo contactu occidit, hominem <lb/>verò vix vnquam euadere licet. </s> |
| | |
| <s>Eua&longs;it tamen <lb/><arrow.to.target n="marg88"/><lb/>Ioannes Maria Cardanus, & &longs;uperuixit raro <lb/>miraculo. </s> | <s id="s.000926">Eua&longs;it tamen <lb/><arrow.to.target n="marg88"/><lb/>Ioannes Maria Cardanus, & &longs;uperuixit raro <lb/>miraculo. </s> |
| | |
| <s>Quis verò e&longs;t alius ignis, qui &longs;olo <lb/>contactu occidat ( hoc igitur ei <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> proprium <lb/>e&longs;t, quòd calidi&longs;&longs;imus &longs;it calidi&longs;&longs;imorum, at­<lb/>que ( vt ita dicere liceat <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ignis ignium. <lb/></s> | <s id="s.000927">Quis verò e&longs;t alius ignis, qui &longs;olo <lb/>contactu occidat ( hoc igitur ei <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> proprium <lb/>e&longs;t, quòd calidi&longs;&longs;imus &longs;it calidi&longs;&longs;imorum, at­<lb/>que ( vt ita dicere liceat <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ignis ignium. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quamobrem & multum refert, an procul, & <lb/>& ex alto veniat, aut prope. </s> | <s id="s.000928">Quamobrem & multum refert, an procul, & <lb/>& ex alto veniat, aut prope. </s> |
| | |
| <s>Itaque illæ&longs;a <lb/>quandoque crumena pecunias colliquat: ne­<lb/>que e&longs;t enim hoc aut fabulo&longs;um, aut mirum. <lb/></s> | <s id="s.000929">Itaque illæ&longs;a <lb/>quandoque crumena pecunias colliquat: ne­<lb/>que e&longs;t enim hoc aut fabulo&longs;um, aut mirum. <lb/></s> |
| | |
| <s>Namque quod lædit, aut mole, aut mora <lb/>corrumpit: hic cùm tenui&longs;&longs;imus &longs;it, crume­<lb/>nam non di&longs;cerpit: cùm verò veloci&longs;&longs;imè <lb/>moueatur, non hæret, atque ob id crumenæ <lb/>innoxium. </s> | <s id="s.000930">Namque quod lædit, aut mole, aut mora <lb/>corrumpit: hic cùm tenui&longs;&longs;imus &longs;it, crume­<lb/>nam non di&longs;cerpit: cùm verò veloci&longs;&longs;imè <lb/>moueatur, non hæret, atque ob id crumenæ <lb/>innoxium. </s> |
| | |
| <s>Tran&longs;ire autem nec hærere ob <lb/>&longs;ubtilitatem in crumenam docet aër, qui & <lb/>ip&longs;e vacua diducta crumena ingreditur, at­<lb/>que illam implet: quod fieri non po&longs;&longs;et, ni <lb/>per abditos meatus ingrederetur, quando­<lb/><arrow.to.target n="marg89"/><lb/>quidem ip&longs;ius os diligenter ob&longs;tructum &longs;it. <lb/></s> | <s id="s.000931">Tran&longs;ire autem nec hærere ob <lb/>&longs;ubtilitatem in crumenam docet aër, qui & <lb/>ip&longs;e vacua diducta crumena ingreditur, at­<lb/>que illam implet: quod fieri non po&longs;&longs;et, ni <lb/>per abditos meatus ingrederetur, quando­<lb/><arrow.to.target n="marg89"/><lb/>quidem ip&longs;ius os diligenter ob&longs;tructum &longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ergo ignis &longs;cintilla, fulmini&longs;que pars aëre <lb/>ip&longs;o longè tenuior, po&longs;tquàm ingre&longs;&longs;a fue­<lb/>rit, metallo infigitur, ac præ&longs;tanti&longs;&longs;ima illa <lb/>vi, tum impetu, ip&longs;um repentè liquat. </s> | <s id="s.000932">Ergo ignis &longs;cintilla, fulmini&longs;que pars aëre <lb/>ip&longs;o longè tenuior, po&longs;tquàm ingre&longs;&longs;a fue­<lb/>rit, metallo infigitur, ac præ&longs;tanti&longs;&longs;ima illa <lb/>vi, tum impetu, ip&longs;um repentè liquat. </s> |
| | |
| <s>Hanc <lb/>tam excellentem caloris ac &longs;iccitatis ïmmo­<lb/>dicæ vim, velut raram, & ob raritatem oc­<lb/>cultam, quidam turpiter proprietatem ap­<lb/>pellarunt, cùm con&longs;tet immodicum e&longs;&longs;e ca­<lb/>lorem, ac ( vt dixi ) ignis ignium. </s> | <s id="s.000933">Hanc <lb/>tam excellentem caloris ac &longs;iccitatis ïmmo­<lb/>dicæ vim, velut raram, & ob raritatem oc­<lb/>cultam, quidam turpiter proprietatem ap­<lb/>pellarunt, cùm con&longs;tet immodicum e&longs;&longs;e ca­<lb/>lorem, ac ( vt dixi ) ignis ignium. </s> |
| | |
| <s>Mirum <lb/>autem minimè e&longs;&longs;e debet, ignem hunc, aut <lb/>alium quempiam, lapides accendere po&longs;&longs;e. <lb/></s> | <s id="s.000934">Mirum <lb/>autem minimè e&longs;&longs;e debet, ignem hunc, aut <lb/>alium quempiam, lapides accendere po&longs;&longs;e. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam ferrum haud candens, tamen accen­<lb/>dit lignum & ardere facit, & lignum &longs;ul­<lb/>phur, quamvis lignum non ardeat & &longs;ul­<lb/>phur vitæ aquam vocatam: quod enim &longs;o­<lb/>lidius e&longs;t, quod potentia tenuius e&longs;t euincit. <lb/></s> | <s id="s.000935">Nam ferrum haud candens, tamen accen­<lb/>dit lignum & ardere facit, & lignum &longs;ul­<lb/>phur, quamvis lignum non ardeat & &longs;ul­<lb/>phur vitæ aquam vocatam: quod enim &longs;o­<lb/>lidius e&longs;t, quod potentia tenuius e&longs;t euincit. <lb/></s> |
| | |
| <s>In &longs;olidi&longs;&longs;ima igitur materia ignis feruen­<lb/>tior lapides accendere poterit. </s> | <s id="s.000936">In &longs;olidi&longs;&longs;ima igitur materia ignis feruen­<lb/>tior lapides accendere poterit. </s> |
| | |
| <s>Latet autem <lb/>hoc, quod magno v&longs;ui e&longs;&longs;e pote&longs;t ad vr­<lb/>bium expugnationem. </s> | <s id="s.000937">Latet autem <lb/>hoc, quod magno v&longs;ui e&longs;&longs;e pote&longs;t ad vr­<lb/>bium expugnationem. </s> |
| | |
| <s>Oportet autem cùm <lb/>magno motu hoc ignium genus nece&longs;&longs;ariò <lb/>coniunctum e&longs;&longs;e, & ( vt dixi) in &longs;olidi&longs;&longs;ima <lb/>materia. </s> | <s id="s.000938">Oportet autem cùm <lb/>magno motu hoc ignium genus nece&longs;&longs;ariò <lb/>coniunctum e&longs;&longs;e, & ( vt dixi) in &longs;olidi&longs;&longs;ima <lb/>materia. </s> |
| | |
| <s>Sed cur fulmen columnas non fe­<lb/><arrow.to.target n="marg90"/><lb/>rit, non carinas? </s> | <s id="s.000939">Sed cur fulmen columnas non fe­<lb/><arrow.to.target n="marg90"/><lb/>rit, non carinas? </s> |
| | |
| <s>Rarò quidem hæc ferit, non <lb/>tamen nunquam: nam Florentiæ in æde <lb/>maxima, &longs;eu potius in ædis ambitu, vidi­<lb/>mus columnam fulgure percu&longs;&longs;am ac viola­<lb/>tam: non tamen ferit frequunter, nec adeò <lb/>di&longs;iicit, quòd ob rotunditatem ictus labatur. <lb/></s> | <s id="s.000940">Rarò quidem hæc ferit, non <lb/>tamen nunquam: nam Florentiæ in æde <lb/>maxima, &longs;eu potius in ædis ambitu, vidi­<lb/>mus columnam fulgure percu&longs;&longs;am ac viola­<lb/>tam: non tamen ferit frequunter, nec adeò <lb/>di&longs;iicit, quòd ob rotunditatem ictus labatur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Carinas non ferit eadem ratione, ni&longs;i rarò: <lb/><arrow.to.target n="marg91"/><lb/>nam vltra quinque cubitos &longs;ub terra de&longs;cen­<lb/>dere negatur. </s> | <s id="s.000941">Carinas non ferit eadem ratione, ni&longs;i rarò: <lb/><arrow.to.target n="marg91"/><lb/>nam vltra quinque cubitos &longs;ub terra de&longs;cen­<lb/>dere negatur. </s> |
| | |
| <s>Humilis autem e&longs;t carina na­<lb/>uis, ac cel&longs;a maius, quam frequenter tangit. <lb/></s> | <s id="s.000942">Humilis autem e&longs;t carina na­<lb/>uis, ac cel&longs;a maius, quam frequenter tangit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ergo certum e&longs;t contra fulgura auxilium, <lb/>profundis &longs;pecubus &longs;e abdere: tutiùs enim <lb/>hoc quàm vel lauro coronari, aut vituli ma­<lb/>rini pelle tegi, aut æquilæ, aut hyacinthum <lb/>lapidem ge&longs;tare: nam negant hæc fulmine <lb/>tangi. </s> | <s id="s.000943">Ergo certum e&longs;t contra fulgura auxilium, <lb/>profundis &longs;pecubus &longs;e abdere: tutiùs enim <lb/>hoc quàm vel lauro coronari, aut vituli ma­<lb/>rini pelle tegi, aut æquilæ, aut hyacinthum <lb/>lapidem ge&longs;tare: nam negant hæc fulmine <lb/>tangi. </s> |
| | |
| <s>Quidam ficum pro lauro &longs;crip&longs;erunt: <lb/>laurum cohibere comitiales & dæmonas, id <lb/>e&longs;t, per&longs;ua&longs;ionem illam meticulo&longs;am. </s> | <s id="s.000944">Quidam ficum pro lauro &longs;crip&longs;erunt: <lb/>laurum cohibere comitiales & dæmonas, id <lb/>e&longs;t, per&longs;ua&longs;ionem illam meticulo&longs;am. </s> |
| | |
| <s>At de <lb/>hyacintho inferius di&longs;putabimus: nam non <lb/>leues &longs;unt autores, qui hoc affirmant. </s> | <s id="s.000945">At de <lb/>hyacintho inferius di&longs;putabimus: nam non <lb/>leues &longs;unt autores, qui hoc affirmant. </s> |
| | |
| <s>Fulmi­<lb/><arrow.to.target n="marg92"/><lb/>nis admiranda vis olim fuit, &longs;ed de&longs;iit e&longs;&longs;e, <lb/>bellicorum tormentorum nunc effectibus & <lb/>copia: parum enim abe&longs;&longs;e videntur à fulmi­<lb/>nis violentia. </s> | <s id="s.000946">Fulmi­<lb/><arrow.to.target n="marg92"/><lb/>nis admiranda vis olim fuit, &longs;ed de&longs;iit e&longs;&longs;e, <lb/>bellicorum tormentorum nunc effectibus & <lb/>copia: parum enim abe&longs;&longs;e videntur à fulmi­<lb/>nis violentia. </s> |
| | |
| <s>Illud vnde veniat, & quam <lb/>procul, ne&longs;cimus, neque quantum &longs;ecum <lb/>ponderis ferat. </s> | <s id="s.000947">Illud vnde veniat, & quam <lb/>procul, ne&longs;cimus, neque quantum &longs;ecum <lb/>ponderis ferat. </s> |
| | |
| <s>Sunt etiam qui affirment <lb/>&longs;olum ignem e&longs;&longs;e cum impetu, lapidem nul­<lb/>lum. </s> | <s id="s.000948">Sunt etiam qui affirment <lb/>&longs;olum ignem e&longs;&longs;e cum impetu, lapidem nul­<lb/>lum. </s> |
| | |
| <s>Hoc &longs;olùm certò &longs;cimus, turres inte­<lb/>gras quandoque vno ictu di&longs;iici. </s> | <s id="s.000949">Hoc &longs;olùm certò &longs;cimus, turres inte­<lb/>gras quandoque vno ictu di&longs;iici. </s> |
| | |
| <s>Cardani è <lb/>turre vnica, quæ &longs;ola &longs;upere&longs;t, &longs;ed antiqua <lb/>tamen, laterum plu&longs;quàm 12000. vno ictu <lb/>excu&longs;&longs;it, ac di&longs;iecit. </s> | <s id="s.000950">Cardani è <lb/>turre vnica, quæ &longs;ola &longs;upere&longs;t, &longs;ed antiqua <lb/>tamen, laterum plu&longs;quàm 12000. vno ictu <lb/>excu&longs;&longs;it, ac di&longs;iecit. </s> |
| | |
| <s>At machinæ hæ 60. <lb/>pleræque pondo ferri per 5000. pa&longs;&longs;uum <lb/>( mirabile certè dictu, ni dicto experientia <lb/>fidem faceret ) ferunt: eædem muros qua­<lb/>tiunt, excutiuntque turritas vrbes, nec vlla <lb/>vis tanto malo re&longs;i&longs;tere pote&longs;t. </s> | <s id="s.000951">At machinæ hæ 60. <lb/>pleræque pondo ferri per 5000. pa&longs;&longs;uum <lb/>( mirabile certè dictu, ni dicto experientia <lb/>fidem faceret ) ferunt: eædem muros qua­<lb/>tiunt, excutiuntque turritas vrbes, nec vlla <lb/>vis tanto malo re&longs;i&longs;tere pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Leui&longs;&longs;ima <lb/>ære ex Cyprio factitio tubæ in modum ca­<lb/>nalis efficitur. </s> | <s id="s.000952">Leui&longs;&longs;ima <lb/>ære ex Cyprio factitio tubæ in modum ca­<lb/>nalis efficitur. </s> |
| | |
| <s>Neque arctiores, aut latiores <lb/>in imo e&longs;&longs;e decet, quippe latiores à pila non <lb/>exactè cluduntur, & ideò minus habent im­<lb/>petus. </s> | <s id="s.000953">Neque arctiores, aut latiores <lb/>in imo e&longs;&longs;e decet, quippe latiores à pila non <lb/>exactè cluduntur, & ideò minus habent im­<lb/>petus. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i cludantur, periculum fracturæ <lb/><arrow.to.target n="marg93"/><lb/>&longs;ubeunt, ob pulueris multitudinem: Arctio­<lb/>res autem ni longiores efficiantur, quantum <lb/>oportet pulueris minimè &longs;u&longs;cipiunt. </s> | <s id="s.000954">Quòd &longs;i cludantur, periculum fracturæ <lb/><arrow.to.target n="marg93"/><lb/>&longs;ubeunt, ob pulueris multitudinem: Arctio­<lb/>res autem ni longiores efficiantur, quantum <lb/>oportet pulueris minimè &longs;u&longs;cipiunt. </s> |
| | |
| <s>Si lon­<lb/>giores in imo fiant, breuiores euadunt &longs;upe­<lb/>riùs, ob idque multum virium. </s> | <s id="s.000955">Si lon­<lb/>giores in imo fiant, breuiores euadunt &longs;upe­<lb/>riùs, ob idque multum virium. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i non <lb/>quantum oportet pila de&longs;cendat ferrea, reli­<lb/>cto vacuo debiliorem ictum reddunt, & ma­<lb/>chinam agitant, ac etiam quandoque fran­<lb/>gunt. </s> | <s id="s.000956">Quòd &longs;i non <lb/>quantum oportet pila de&longs;cendat ferrea, reli­<lb/>cto vacuo debiliorem ictum reddunt, & ma­<lb/>chinam agitant, ac etiam quandoque fran­<lb/>gunt. </s> |
| | |
| <s>Et tamen artifices, magno Principum <lb/>malo, ne aperti&longs;&longs;ima ratio vilior videatur, <lb/>men&longs;uras qua&longs;dam fingunt arctiores, alij <lb/>in imo, alij latiores facientes perperam, <lb/>cùm vna &longs;it ratio, vt vndique æquales <lb/>&longs;int, optima & &longs;ecuri&longs;&longs;ima. </s> | <s id="s.000957">Et tamen artifices, magno Principum <lb/>malo, ne aperti&longs;&longs;ima ratio vilior videatur, <lb/>men&longs;uras qua&longs;dam fingunt arctiores, alij <lb/>in imo, alij latiores facientes perperam, <lb/>cùm vna &longs;it ratio, vt vndique æquales <lb/>&longs;int, optima & &longs;ecuri&longs;&longs;ima. </s> |
| | |
| <s>Machinæ ad <lb/>&longs;phærulam ponderis ratio centupla, vt <pb xlink:href="016/01/028.jpg" pagenum="379"/>&longs;i &longs;phæra quam emittere debet, &longs;it pon­<lb/>do XX. erit machina pondo MM. </s> | <s id="s.000958">Machinæ ad <lb/>&longs;phærulam ponderis ratio centupla, vt <pb xlink:href="016/01/028.jpg" pagenum="379"/>&longs;i &longs;phæra quam emittere debet, &longs;it pon­<lb/>do XX. erit machina pondo MM. </s> |
| | |
| <s>Cra&longs;&longs;itu­<lb/>do in imo, vbi pulueris locus e&longs;t, dodrans <lb/>dimetientis &longs;phærulæ. </s> | <s id="s.000959">Cra&longs;&longs;itu­<lb/>do in imo, vbi pulueris locus e&longs;t, dodrans <lb/>dimetientis &longs;phærulæ. </s> |
| | |
| <s>Licet autem & pon­<lb/>dus, & men&longs;uram cum eo machinæ augere; <lb/>&longs;ed minuere citra periculum fracturæ haud <lb/>licet. </s> | <s id="s.000960">Licet autem & pon­<lb/>dus, & men&longs;uram cum eo machinæ augere; <lb/>&longs;ed minuere citra periculum fracturæ haud <lb/>licet. </s> |
| | |
| <s>In &longs;ummo cra&longs;&longs;itudo labri machinæ <lb/>non minor triente dimetientis &longs;phærulæ. <lb/></s> | <s id="s.000961">In &longs;ummo cra&longs;&longs;itudo labri machinæ <lb/>non minor triente dimetientis &longs;phærulæ. <lb/></s> |
| | |
| <s>Canalis dimetientis ( vt dixi ) æqualis dime­<lb/>tienti &longs;phærulæ & pulueris pyrij pondus <expan abbr="põ-deri">pon­<lb/>deri</expan> ip&longs;ius &longs;phærulæ. </s> | <s id="s.000962">Canalis dimetientis ( vt dixi ) æqualis dime­<lb/>tienti &longs;phærulæ & pulueris pyrij pondus <expan abbr="põ-deri">pon­<lb/>deri</expan> ip&longs;ius &longs;phærulæ. </s> |
| | |
| <s>In minoribus <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> tor­<lb/>mentis machinæ pondus ac cra&longs;&longs;itudo maio­<lb/>rem ad &longs;phærulam proportionem habere de­<lb/>bet ob &longs;ecuritatem, atque eadem ratione <lb/>pulueris pondus minus e&longs;&longs;e quàm &longs;pærulæ. <lb/></s> | <s id="s.000963">In minoribus <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> tor­<lb/>mentis machinæ pondus ac cra&longs;&longs;itudo maio­<lb/>rem ad &longs;phærulam proportionem habere de­<lb/>bet ob &longs;ecuritatem, atque eadem ratione <lb/>pulueris pondus minus e&longs;&longs;e quàm &longs;pærulæ. <lb/></s> |
| | |
| <s>Patet ex hoc ratio quantum &longs;patij imum <lb/>debeat capere, nempe quantum &longs;atis e&longs;t ad <lb/>continendum puluerem, qui pondus &longs;phæ­<lb/>rulæ æquet. </s> | <s id="s.000964">Patet ex hoc ratio quantum &longs;patij imum <lb/>debeat capere, nempe quantum &longs;atis e&longs;t ad <lb/>continendum puluerem, qui pondus &longs;phæ­<lb/>rulæ æquet. </s> |
| | |
| <s>Foramen vbi ignis accenditur, <lb/>fundi partem etiam obtineat: nam machi­<lb/>na non adeò retrò agitur, cùm ignis &longs;olùm <lb/>pror&longs;um accendatur: ob id rectius collima­<lb/>re ictu licet, & minore periculo. </s> | <s id="s.000965">Foramen vbi ignis accenditur, <lb/>fundi partem etiam obtineat: nam machi­<lb/>na non adeò retrò agitur, cùm ignis &longs;olùm <lb/>pror&longs;um accendatur: ob id rectius collima­<lb/>re ictu licet, & minore periculo. </s> |
| | |
| <s>Nam cùm <lb/>multum retrò aguntur, paruæ lædunt mili­<lb/>tes, qui eis vtuntur: magnæ, &longs;i non conti­<lb/>neantur, incertos edunt ictus, & labefa­<lb/><arrow.to.target n="marg94"/><lb/>ctant currus quibus in&longs;ident: &longs;i vi con&longs;i&longs;tere <lb/>cogantur, fracturæ periculum &longs;uberint. </s> | <s id="s.000966">Nam cùm <lb/>multum retrò aguntur, paruæ lædunt mili­<lb/>tes, qui eis vtuntur: magnæ, &longs;i non conti­<lb/>neantur, incertos edunt ictus, & labefa­<lb/><arrow.to.target n="marg94"/><lb/>ctant currus quibus in&longs;ident: &longs;i vi con&longs;i&longs;tere <lb/>cogantur, fracturæ periculum &longs;uberint. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t <lb/>igitur hoc vnum fracturæ &longs;ignum, vt vehe­<lb/>menter retrò agatur: aliud, &longs;i men&longs;ura non <lb/>conueniat, vt cùm tenuior fuerit, aut ar­<lb/>ctior quàm oporteat, vel inæqualis vel obli­<lb/>qua, quo nil fermè e&longs;t deterius. </s> | <s id="s.000967">E&longs;t <lb/>igitur hoc vnum fracturæ &longs;ignum, vt vehe­<lb/>menter retrò agatur: aliud, &longs;i men&longs;ura non <lb/>conueniat, vt cùm tenuior fuerit, aut ar­<lb/>ctior quàm oporteat, vel inæqualis vel obli­<lb/>qua, quo nil fermè e&longs;t deterius. </s> |
| | |
| <s>Tertium &longs;i­<lb/>gnum e&longs;t, cum materia ip&longs;a fuerit &longs;quamo­<lb/>&longs;a aut minimè tenax, aut ve&longs;icis plena, aut <lb/>rimam obduxerit. </s> | <s id="s.000968">Tertium &longs;i­<lb/>gnum e&longs;t, cum materia ip&longs;a fuerit &longs;quamo­<lb/>&longs;a aut minimè tenax, aut ve&longs;icis plena, aut <lb/>rimam obduxerit. </s> |
| | |
| <s>Quartum, cùm æruginem <lb/>contraxerit, aut aqua maduerit: quo errore <lb/>dum pompa Papiæ, anno M. D. <!-- REMOVE S-->X L V I. <lb/>&longs;olemnis corporis Chri&longs;ti ageretur, quin­<lb/>que aut &longs;ex viri ex his qui pompam &longs;eque­<lb/>bantur, fractis tormentis perierunt. </s> | <s id="s.000969">Quartum, cùm æruginem <lb/>contraxerit, aut aqua maduerit: quo errore <lb/>dum pompa Papiæ, anno M. D. <!-- REMOVE S-->X L V I. <lb/>&longs;olemnis corporis Chri&longs;ti ageretur, quin­<lb/>que aut &longs;ex viri ex his qui pompam &longs;eque­<lb/>bantur, fractis tormentis perierunt. </s> |
| | |
| | |
| | |
| <s>Quin­<lb/>tum e&longs;t, &longs;i plus pulueris, aut tenuiorem pro <lb/>cra&longs;&longs;iore immi&longs;eris. </s> | <s id="s.000970">Quin­<lb/>tum e&longs;t, &longs;i plus pulueris, aut tenuiorem pro <lb/>cra&longs;&longs;iore immi&longs;eris. </s> |
| | |
| <s>Nimis enim aucto ig­<lb/>ne, nec moram ad exitum inueniente, fran­<lb/><arrow.to.target n="marg95"/><lb/>gitur machina. </s> | <s id="s.000971">Nimis enim aucto ig­<lb/>ne, nec moram ad exitum inueniente, fran­<lb/><arrow.to.target n="marg95"/><lb/>gitur machina. </s> |
| | |
| <s>Accidit & fractura, dum <lb/>&longs;phærula nimis violenter intruditur. </s> | <s id="s.000972">Accidit & fractura, dum <lb/>&longs;phærula nimis violenter intruditur. </s> |
| | |
| <s>Auxi­<lb/>lium præ&longs;tat ne frangatur &longs;u&longs;pecta iam ma­<lb/>china, &longs;i dum excutere &longs;phærulam debet, <lb/>in terra iacet: nam ea libertate in eam par­<lb/>tem agitur, ad quam ignis impellit: &longs;ed <lb/>tum valde incerto ictu & exitu. </s> | <s id="s.000973">Auxi­<lb/>lium præ&longs;tat ne frangatur &longs;u&longs;pecta iam ma­<lb/>china, &longs;i dum excutere &longs;phærulam debet, <lb/>in terra iacet: nam ea libertate in eam par­<lb/>tem agitur, ad quam ignis impellit: &longs;ed <lb/>tum valde incerto ictu & exitu. </s> |
| | |
| <s>Ob id ma­<lb/>gnas machinas in curribus mobilibus ita <lb/>collocant, vt &longs;olo ac finitori æquidi&longs;tan­<lb/>tes &longs;int: atque &longs;ic dum ignem concepe­<lb/>rint, recta retrò, citráque periculum agantur. <lb/><arrow.to.target n="marg96"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.000974">Ob id ma­<lb/>gnas machinas in curribus mobilibus ita <lb/>collocant, vt &longs;olo ac finitori æquidi&longs;tan­<lb/>tes &longs;int: atque &longs;ic dum ignem concepe­<lb/>rint, recta retrò, citráque periculum agantur. <lb/><arrow.to.target n="marg96"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg87"/>Fulmen cur <lb/>tantam ha­<lb/>beat vim.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000975"><margin.target id="marg87"/>Fulmen cur <lb/>tantam ha­<lb/>beat vim.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg88"/><expan abbr="Fulm&etilde;">Fulmen</expan> quo­<lb/>modo cru <lb/>mena illæ&longs;a <lb/>pecunias li­<lb/>quet.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000976"><margin.target id="marg88"/><expan abbr="Fulm&etilde;">Fulmen</expan> quo­<lb/>modo cru <lb/>mena illæ&longs;a <lb/>pecunias li­<lb/>quet.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg89"/>Ignis lateres <lb/>vrens.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000977"><margin.target id="marg89"/>Ignis lateres <lb/>vrens.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg90"/>Fulmen ra­<lb/>rò columnas <lb/>ferit, & cur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000978"><margin.target id="marg90"/>Fulmen ra­<lb/>rò columnas <lb/>ferit, & cur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg91"/>Aduer&longs;us <lb/>fulgura <lb/>cautio.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000979"><margin.target id="marg91"/>Aduer&longs;us <lb/>fulgura <lb/>cautio.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg92"/><expan abbr="Machinarũ">Machinarum</expan> <lb/>ignearum <lb/>vis.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000980"><margin.target id="marg92"/><expan abbr="Machinarũ">Machinarum</expan> <lb/>ignearum <lb/>vis.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg93"/>Modus ma­<lb/>chinas igneas <lb/>faciendi.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000981"><margin.target id="marg93"/>Modus ma­<lb/>chinas igneas <lb/>faciendi.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg94"/>Signa machi­<lb/>næ quæ fra­<lb/>cturæ obno­<lb/>xia &longs;it.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000982"><margin.target id="marg94"/>Signa machi­<lb/>næ quæ fra­<lb/>cturæ obno­<lb/>xia &longs;it.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg95"/>Auxilium <lb/>machinarum <lb/>ne frangan­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.000983"><margin.target id="marg95"/>Auxilium <lb/>machinarum <lb/>ne frangan­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg96"/><expan abbr="Machinarũ">Machinarum</expan> <lb/>bellicarum <lb/>duo genera <lb/>noua.</s></p><p type="main"> | <s id="s.000984"><margin.target id="marg96"/><expan abbr="Machinarũ">Machinarum</expan> <lb/>bellicarum <lb/>duo genera <lb/>noua.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>E&longs;t & aliud genus ignei tormenti nouum, <lb/>cubiti & &longs;emis longitudine, pondere libra­<lb/>rum LXX. v&longs;que ad LXXX. <!-- KEEP S--></s> | <s id="s.000985">E&longs;t & aliud genus ignei tormenti nouum, <lb/>cubiti & &longs;emis longitudine, pondere libra­<lb/>rum LXX. v&longs;que ad LXXX. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Canalis capit <lb/>&longs;phæram pilæ paruæ magnitudine. </s> | <s id="s.000986">Canalis capit <lb/>&longs;phæram pilæ paruæ magnitudine. </s> |
| | |
| <s>Ferreo <lb/>baculo dum exoneratur, &longs;u&longs;tinetur, caudá­<lb/>que continetur: vnius hominis onus ac ma­<lb/>china: cæterùm ob cra&longs;&longs;itudinem mirum in <lb/>modum valida, nec minus tuta. </s> | <s id="s.000987">Ferreo <lb/>baculo dum exoneratur, &longs;u&longs;tinetur, caudá­<lb/>que continetur: vnius hominis onus ac ma­<lb/>china: cæterùm ob cra&longs;&longs;itudinem mirum in <lb/>modum valida, nec minus tuta. </s> |
| | |
| <s>Aliud, in <lb/>quo cauitas ampla iuxta foramen: varij mo­<lb/>dioli cauitati imponuntur, omnes eiu&longs;dem <lb/>magnitudinis, quorum canales canalibus <lb/>machinæ è directo corre&longs;pondent, vt muta­<lb/>tis modiolis non concale&longs;cat machina. </s> | <s id="s.000988">Aliud, in <lb/>quo cauitas ampla iuxta foramen: varij mo­<lb/>dioli cauitati imponuntur, omnes eiu&longs;dem <lb/>magnitudinis, quorum canales canalibus <lb/>machinæ è directo corre&longs;pondent, vt muta­<lb/>tis modiolis non concale&longs;cat machina. </s> |
| | |
| <s>Vi­</s></p><p type="main"> | <s id="s.000989">Vi­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg97"/><lb/>dimus hæc Papi&ecedil; Principis Saxoniæ inuen­<lb/>ta. </s> | <s id="s.000990"><arrow.to.target n="marg97"/><lb/>dimus hæc Papi&ecedil; Principis Saxoniæ inuen­<lb/>ta. </s> |
| | |
| <s>Fiunt <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi) è Cyprio ære maiores, &longs;ed <lb/>tuti&longs;&longs;imæ è ferro, vnde nunc minores om­<lb/>nes: maiores tamen ex ferro efficere opero­<lb/>&longs;um e&longs;t, ob id pleræque è Cyprio ære. </s> | <s id="s.000991">Fiunt <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi) è Cyprio ære maiores, &longs;ed <lb/>tuti&longs;&longs;imæ è ferro, vnde nunc minores om­<lb/>nes: maiores tamen ex ferro efficere opero­<lb/>&longs;um e&longs;t, ob id pleræque è Cyprio ære. </s> |
| | |
| <s>Tor­<lb/>no minores, maiores liquato metallo pla­<lb/>&longs;tices opera: inde etiam torno. </s> | <s id="s.000992">Tor­<lb/>no minores, maiores liquato metallo pla­<lb/>&longs;tices opera: inde etiam torno. </s> |
| | |
| <s>Fiunt au­<lb/>tem typi pro fingendis machinis plerunque <lb/>è tribus fru&longs;tis, quoniam ex vno fingere ni­<lb/>mis e&longs;&longs;et difficile, quando vel &longs;ic etiam gra­<lb/>ue &longs;it. </s> | <s id="s.000993">Fiunt au­<lb/>tem typi pro fingendis machinis plerunque <lb/>è tribus fru&longs;tis, quoniam ex vno fingere ni­<lb/>mis e&longs;&longs;et difficile, quando vel &longs;ic etiam gra­<lb/>ue &longs;it. </s> |
| | |
| <s>Pars vna canalis, &longs;ecunda embolus <lb/>ma&longs;culus, tertia &longs;edes. </s> | <s id="s.000994">Pars vna canalis, &longs;ecunda embolus <lb/>ma&longs;culus, tertia &longs;edes. </s> |
| | |
| <s>Ip&longs;a verò machina <lb/>plerunque ex vno con&longs;tat fru&longs;to. </s> | <s id="s.000995">Ip&longs;a verò machina <lb/>plerunque ex vno con&longs;tat fru&longs;to. </s> |
| | |
| <s>Vidi etiam <lb/>ex duobus con&longs;tantem, ac tornatili vitæ al­<lb/>teram altera ab imo alligatam. </s> | <s id="s.000996">Vidi etiam <lb/>ex duobus con&longs;tantem, ac tornatili vitæ al­<lb/>teram altera ab imo alligatam. </s> |
| | |
| <s>Materia (vt <lb/>dixi) æs Cyprium factitium. </s> | <s id="s.000997">Materia (vt <lb/>dixi) æs Cyprium factitium. </s> |
| | |
| <s>Con&longs;tat ære <lb/>ip&longs;o, & &longs;eptima fermè parte plumbi nigri <lb/>vel candidi, vel aurichalco. </s> | <s id="s.000998">Con&longs;tat ære <lb/>ip&longs;o, & &longs;eptima fermè parte plumbi nigri <lb/>vel candidi, vel aurichalco. </s> |
| | |
| <s>Sed impetus <lb/><arrow.to.target n="marg98"/><lb/>tanti ratio in pyrio puluere e&longs;t. </s> | <s id="s.000999">Sed impetus <lb/><arrow.to.target n="marg98"/><lb/>tanti ratio in pyrio puluere e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Hic con&longs;tat <lb/>ex tribus partibus halinitri, & duabus &longs;ali­<lb/>gnei carbonis, atque vna &longs;ulphuris: conue­<lb/>nitque magnis machinis. </s> | <s id="s.001000">Hic con&longs;tat <lb/>ex tribus partibus halinitri, & duabus &longs;ali­<lb/>gnei carbonis, atque vna &longs;ulphuris: conue­<lb/>nitque magnis machinis. </s> |
| | |
| <s>Sed mediocribus <lb/>halinitri partes decem, &longs;alignei carboni <lb/>tres, &longs;ulphuris duæ. </s> | <s id="s.001001">Sed mediocribus <lb/>halinitri partes decem, &longs;alignei carboni <lb/>tres, &longs;ulphuris duæ. </s> |
| | |
| <s>Paruis verò halinitri <lb/>partes decem, carbonis lignorum nucis <lb/>auellanæ ab&longs;que nodis, tum &longs;ulphuris, par­<lb/>tem vnam &longs;ingulorum. </s> | <s id="s.001002">Paruis verò halinitri <lb/>partes decem, carbonis lignorum nucis <lb/>auellanæ ab&longs;que nodis, tum &longs;ulphuris, par­<lb/>tem vnam &longs;ingulorum. </s> |
| | |
| <s>Contundantur hæc <lb/>ligneo malleo, madefacta priùs aqua putei, <lb/>ne ignem dum tunduntur concipiant. </s> | <s id="s.001003">Contundantur hæc <lb/>ligneo malleo, madefacta priùs aqua putei, <lb/>ne ignem dum tunduntur concipiant. </s> |
| | |
| <s>Sunt <lb/>qui acetum addant, qui ardentem aquam, <lb/>ac &longs;iccent in &longs;ole, &longs;ed non tundunt tunc: fa­<lb/>cilè enim ignem po&longs;&longs;ent concipere. </s> | <s id="s.001004">Sunt <lb/>qui acetum addant, qui ardentem aquam, <lb/>ac &longs;iccent in &longs;ole, &longs;ed non tundunt tunc: fa­<lb/>cilè enim ignem po&longs;&longs;ent concipere. </s> |
| | |
| <s>Verùm <lb/>tota cura e&longs;t, vt omnia &longs;ic à terrena parte <lb/>expurgata &longs;int, maximè halinitrum, vt to­<lb/>tum ardeat, nec quicquam &longs;uper&longs;it. </s> | <s id="s.001005">Verùm <lb/>tota cura e&longs;t, vt omnia &longs;ic à terrena parte <lb/>expurgata &longs;int, maximè halinitrum, vt to­<lb/>tum ardeat, nec quicquam &longs;uper&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Dein­<lb/>de, vt ad tenui&longs;&longs;imas partes redigatur, &longs;ic <lb/>enim partes partibus optimè hærebunt: hoc <lb/>fiet, &longs;i &longs;æpiùs contundatur, made&longs;cat, &longs;ic­<lb/>cetúrque. </s> | <s id="s.001006">Dein­<lb/>de, vt ad tenui&longs;&longs;imas partes redigatur, &longs;ic <lb/>enim partes partibus optimè hærebunt: hoc <lb/>fiet, &longs;i &longs;æpiùs contundatur, made&longs;cat, &longs;ic­<lb/>cetúrque. </s> |
| | |
| <s>Tertiò, vt cùm perfectus fuerit, <lb/>in &longs;ole &longs;iccetur: nam iuxta ignem apponere <lb/>periculo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t. </s> | <s id="s.001007">Tertiò, vt cùm perfectus fuerit, <lb/>in &longs;ole &longs;iccetur: nam iuxta ignem apponere <lb/>periculo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Ergo iam tanti effectus <lb/><arrow.to.target n="marg99"/><lb/>cau&longs;a quæratur. </s> | <s id="s.001008">Ergo iam tanti effectus <lb/><arrow.to.target n="marg99"/><lb/>cau&longs;a quæratur. </s> |
| | |
| <s>Impo&longs;itus hic puluis in ma­<lb/>chinam, &longs;phæruláque obducta, adiecto ab <lb/>imo machinæ extrin&longs;ecus igne illicò fermè <lb/>totus àccenditur, ac maius quàm centuplum <lb/>&longs;patium occupare nititur: quòd enim exi­<lb/>guus puluis in vola manus non minus quàm <lb/>centuplum &longs;patij occupet, experimentum <lb/>o&longs;tendet, cùm &longs;i quantum e&longs;t granum milij, <lb/>ex hoc puluere accendatur, locum nucis ig­<lb/>ne compleat. </s> | <s id="s.001009">Impo&longs;itus hic puluis in ma­<lb/>chinam, &longs;phæruláque obducta, adiecto ab <lb/>imo machinæ extrin&longs;ecus igne illicò fermè <lb/>totus àccenditur, ac maius quàm centuplum <lb/>&longs;patium occupare nititur: quòd enim exi­<lb/>guus puluis in vola manus non minus quàm <lb/>centuplum &longs;patij occupet, experimentum <lb/>o&longs;tendet, cùm &longs;i quantum e&longs;t granum milij, <lb/>ex hoc puluere accendatur, locum nucis ig­<lb/>ne compleat. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendit & ratio: nam ignis <lb/>rara materia ac tenuis magnis limitibus <lb/>continetur, cùm terra & puluis &longs;olida &longs;int <lb/>ac den&longs;a. </s> | <s id="s.001010">O&longs;tendit & ratio: nam ignis <lb/>rara materia ac tenuis magnis limitibus <lb/>continetur, cùm terra & puluis &longs;olida &longs;int <lb/>ac den&longs;a. </s> |
| | |
| <s>Itaque accen&longs;us iam puluis cùm <lb/>in arcto &longs;it, violenter excutit machinam <lb/>vndique, nec aliubi faciliorem exitum in­<lb/>ueniens, quàm vbi &longs;phærula vi inclu&longs;a fuit, <lb/>eam magno conatu elidit, primò per canalis <lb/>&longs;patium, inde ea &longs;eruata vehementia foràs <lb/>expellit, & continuato inde impetu &longs;patia <lb/>terrarum longa &longs;uperat, & obuia quæque <lb/>euertit ac diruit. </s> | <s id="s.001011">Itaque accen&longs;us iam puluis cùm <lb/>in arcto &longs;it, violenter excutit machinam <lb/>vndique, nec aliubi faciliorem exitum in­<lb/>ueniens, quàm vbi &longs;phærula vi inclu&longs;a fuit, <lb/>eam magno conatu elidit, primò per canalis <lb/>&longs;patium, inde ea &longs;eruata vehementia foràs <lb/>expellit, & continuato inde impetu &longs;patia <lb/>terrarum longa &longs;uperat, & obuia quæque <lb/>euertit ac diruit. </s> |
| | |
| <s>Par e&longs;t etiam cum magno <lb/>&longs;trepitu hæc fieri, cùm ignis ille affatim & <lb/>tanto impetu exeat, & aërem repentè con­<lb/>cutiat. </s> | <s id="s.001012">Par e&longs;t etiam cum magno <lb/>&longs;trepitu hæc fieri, cùm ignis ille affatim & <lb/>tanto impetu exeat, & aërem repentè con­<lb/>cutiat. </s> |
| | |
| <s>Ip&longs;a quoque &longs;phærula &longs;tridulum <lb/><arrow.to.target n="marg100"/><lb/>quendam &longs;onum, dum aërem velox diuidit, <lb/>excitat. </s> | <s id="s.001013">Ip&longs;a quoque &longs;phærula &longs;tridulum <lb/><arrow.to.target n="marg100"/><lb/>quendam &longs;onum, dum aërem velox diuidit, <lb/>excitat. </s> |
| | |
| <s>Tum verò halinitrum, & omne &longs;a­<lb/>lis genus, &longs;pontè etiam in libero igne po­<lb/>&longs;itum non leuem crepitum excitat. </s> | <s id="s.001014">Tum verò halinitrum, & omne &longs;a­<lb/>lis genus, &longs;pontè etiam in libero igne po­<lb/>&longs;itum non leuem crepitum excitat. </s> |
| | |
| <s>His tri­<lb/>bus cau&longs;is, &longs;ed prima præcipuè, dum exo­<lb/>neratur machina, fragor tantus, ac tonitru <lb/>non ab&longs;imilis excitatur. </s> | <s id="s.001015">His tri­<lb/>bus cau&longs;is, &longs;ed prima præcipuè, dum exo­<lb/>neratur machina, fragor tantus, ac tonitru <lb/>non ab&longs;imilis excitatur. </s> |
| | |
| <s>Sed &longs;i puluis non <pb xlink:href="016/01/029.jpg" pagenum="380"/>confertim ardeat, aut quia lentus, aut im­<lb/>purus, vel non elaboratus, vel quia parum <lb/>habeat halinitri, lentè emittit, debiliter, <lb/>& paruo cum &longs;onitu. </s> | <s id="s.001016">Sed &longs;i puluis non <pb xlink:href="016/01/029.jpg" pagenum="380"/>confertim ardeat, aut quia lentus, aut im­<lb/>purus, vel non elaboratus, vel quia parum <lb/>habeat halinitri, lentè emittit, debiliter, <lb/>& paruo cum &longs;onitu. </s> |
| | |
| <s>At &longs;i iu&longs;to tenuior fue­<lb/>rit, tota &longs;imul ardens frangit machinam. <lb/></s> | <s id="s.001017">At &longs;i iu&longs;to tenuior fue­<lb/>rit, tota &longs;imul ardens frangit machinam. <lb/></s> |
| | |
| <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur, quòd cùm celeritas <lb/>tran&longs;itus in ignem ex proportione pendeat, <lb/>caloris ad pulueris repugnantiam attenuato <lb/>autem puluere repugnantia minuatur, quòd <lb/>in infinitum hæc perfectio pulueris progre­<lb/>di pote&longs;t, &longs;ic vt momento tota accendatur. <lb/></s> | <s id="s.001018">Manife&longs;tum e&longs;t igitur, quòd cùm celeritas <lb/>tran&longs;itus in ignem ex proportione pendeat, <lb/>caloris ad pulueris repugnantiam attenuato <lb/>autem puluere repugnantia minuatur, quòd <lb/>in infinitum hæc perfectio pulueris progre­<lb/>di pote&longs;t, &longs;ic vt momento tota accendatur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Tunc verò cum repentè non inuenire exi­<lb/>tum po&longs;&longs;it, quippe cùm motus omnis tem­<lb/>pus po&longs;tulet, machinam franget. </s> | <s id="s.001019">Tunc verò cum repentè non inuenire exi­<lb/>tum po&longs;&longs;it, quippe cùm motus omnis tem­<lb/>pus po&longs;tulet, machinam franget. </s> |
| | |
| <s>Igitur non <lb/>&longs;olùm puluerem licebit conficere, qui om­<lb/>nes machinas effringet, &longs;ed tenuiore impo­<lb/>&longs;ito maioribus machinis illæ peribunt: & <lb/>rur&longs;us cra&longs;&longs;iore tenuibus ac paruis, vix &longs;phæ­<lb/>rulam excutere poterunt. </s> | <s id="s.001020">Igitur non <lb/>&longs;olùm puluerem licebit conficere, qui om­<lb/>nes machinas effringet, &longs;ed tenuiore impo­<lb/>&longs;ito maioribus machinis illæ peribunt: & <lb/>rur&longs;us cra&longs;&longs;iore tenuibus ac paruis, vix &longs;phæ­<lb/>rulam excutere poterunt. </s> |
| | |
| <s>Igitur intra limites <lb/>certos atque angu&longs;tos po&longs;ita hæc e&longs;t ra­<lb/>tio, quæ cum tractantium machinas peri­<lb/>culo coniuncta e&longs;t. </s> | <s id="s.001021">Igitur intra limites <lb/>certos atque angu&longs;tos po&longs;ita hæc e&longs;t ra­<lb/>tio, quæ cum tractantium machinas peri­<lb/>culo coniuncta e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Ille autem tutò & ma­<lb/>ximo cum impetu tractabit eas, & ictus di­<lb/>riget, qui qualem oportebit pro <expan abbr="machinarũ">machinarum</expan> <lb/>ratione puluerem efficiet & admini&longs;trabit. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.001022">Ille autem tutò & ma­<lb/>ximo cum impetu tractabit eas, & ictus di­<lb/>riget, qui qualem oportebit pro <expan abbr="machinarũ">machinarum</expan> <lb/>ratione puluerem efficiet & admini&longs;trabit. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg97"/>Machinæ <lb/>bebbicæ è qua <lb/>materia <expan abbr="fiãt">fiant</expan>.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001023"><margin.target id="marg97"/>Machinæ <lb/>bebbicæ è qua <lb/>materia <expan abbr="fiãt">fiant</expan>.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg98"/>Pyrij pulue­<lb/>ris compo&longs;i­<lb/>tio.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001024"><margin.target id="marg98"/>Pyrij pulue­<lb/>ris compo&longs;i­<lb/>tio.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg99"/>Cur puluis <lb/>pyrius à ma­<lb/>china tanto <lb/>impetu <expan abbr="&longs;phe-rulã">&longs;phe­<lb/>rulam</expan> mittat.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001025"><margin.target id="marg99"/>Cur puluis <lb/>pyrius à ma­<lb/>china tanto <lb/>impetu <expan abbr="&longs;phe-rulã">&longs;phe­<lb/>rulam</expan> mittat.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg100"/>Cau&longs;a &longs;oni­<lb/>tus magni <lb/>machinarum <lb/>dum exone­<lb/>rantur.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001026"><margin.target id="marg100"/>Cau&longs;a &longs;oni­<lb/>tus magni <lb/>machinarum <lb/>dum exone­<lb/>rantur.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Porrò eadem quæ machinarum, &longs;ed ad­<lb/><arrow.to.target n="marg101"/><lb/>mirabilior cuniculorum ratio e&longs;t. </s> | <s id="s.001027">Porrò eadem quæ machinarum, &longs;ed ad­<lb/><arrow.to.target n="marg101"/><lb/>mirabilior cuniculorum ratio e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Huius tam <lb/>atrocis inuenti auctor fuit Franci&longs;cus Geor­<lb/>gius Senen&longs;is. </s> | <s id="s.001028">Huius tam <lb/>atrocis inuenti auctor fuit Franci&longs;cus Geor­<lb/>gius Senen&longs;is. </s> |
| | |
| <s>Docuit hic Hi&longs;panos arcem <lb/>Lucullianam iuxta Neapolim, quam Galli <lb/>tuebantur, nunc Ouum vocatam, euerte­<lb/>re, æde illius &longs;acra cum Gallis, qui intus <lb/>erant, etiam in mare ex monte tran&longs;lata. <lb/></s> | <s id="s.001029">Docuit hic Hi&longs;panos arcem <lb/>Lucullianam iuxta Neapolim, quam Galli <lb/>tuebantur, nunc Ouum vocatam, euerte­<lb/>re, æde illius &longs;acra cum Gallis, qui intus <lb/>erant, etiam in mare ex monte tran&longs;lata. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ergo cùm arx maximè in monte iacet, vi­<lb/>detúrque ob &longs;itum inexpugnabilis, cu­<lb/>niculum effodiunt obliquum, altitudi­<lb/>nis quatuor cubitorum, latitudinis duo­<lb/>rum: nec multum refert obliquitas, dum <lb/>procul fueris: &longs;ed cùm ad locum quem &longs;u­<lb/>bruere de&longs;tinas perueneris, obliquum &longs;pe­<lb/>cum e&longs;&longs;e oportet, vt iuxta A, tum verò ibi <lb/>etiam &longs;olidam montis &longs;ub&longs;tantiam, ne vis <lb/><figure id="id.016.01.029.1.jpg" xlink:href="016/01/029/1.jpg"/><lb/>ignis conclu&longs;i raritate loci euane&longs;cat: inde <lb/>locus ille puluere totus fermè completur py­<lb/>rio, eóque tenui&longs;&longs;imo. </s> | <s id="s.001030">Ergo cùm arx maximè in monte iacet, vi­<lb/>detúrque ob &longs;itum inexpugnabilis, cu­<lb/>niculum effodiunt obliquum, altitudi­<lb/>nis quatuor cubitorum, latitudinis duo­<lb/>rum: nec multum refert obliquitas, dum <lb/>procul fueris: &longs;ed cùm ad locum quem &longs;u­<lb/>bruere de&longs;tinas perueneris, obliquum &longs;pe­<lb/>cum e&longs;&longs;e oportet, vt iuxta A, tum verò ibi <lb/>etiam &longs;olidam montis &longs;ub&longs;tantiam, ne vis <lb/><figure id="id.016.01.029.1.jpg" xlink:href="016/01/029/1.jpg"/><lb/>ignis conclu&longs;i raritate loci euane&longs;cat: inde <lb/>locus ille puluere totus fermè completur py­<lb/>rio, eóque tenui&longs;&longs;imo. </s> |
| | |
| <s>Funis verò deduci­<lb/>tur ex A, v&longs;que ad &longs;pecus o&longs;tium B, hic iux­<lb/>ta A, vbi puluis e&longs;t, cra&longs;&longs;us ac latus in mo­<lb/>dum flocci. </s> | <s id="s.001031">Funis verò deduci­<lb/>tur ex A, v&longs;que ad &longs;pecus o&longs;tium B, hic iux­<lb/>ta A, vbi puluis e&longs;t, cra&longs;&longs;us ac latus in mo­<lb/>dum flocci. </s> |
| | |
| <s>Totus autem funis aceto, &longs;ul­<lb/>phure & halinitro incoquitur: inde intectus <lb/>pyrio puluere, &longs;iccatur in &longs;ole: denuò &longs;icca­<lb/>to in&longs;pergitur tenui&longs;&longs;imus puluis pyrius, & <lb/>arundine circumue&longs;titur ab A, v&longs;que ad B: <lb/>inde cuneis, lapidibú&longs;que C, o&longs;tium, & <lb/>v&longs;que ad D, clauditur adeò diligenter, vt <lb/>&longs;olius arundinis locus relinquatur. </s> | <s id="s.001032">Totus autem funis aceto, &longs;ul­<lb/>phure & halinitro incoquitur: inde intectus <lb/>pyrio puluere, &longs;iccatur in &longs;ole: denuò &longs;icca­<lb/>to in&longs;pergitur tenui&longs;&longs;imus puluis pyrius, & <lb/>arundine circumue&longs;titur ab A, v&longs;que ad B: <lb/>inde cuneis, lapidibú&longs;que C, o&longs;tium, & <lb/>v&longs;que ad D, clauditur adeò diligenter, vt <lb/>&longs;olius arundinis locus relinquatur. </s> |
| | |
| <s>Igitur <lb/>accen&longs;o B, funis initio, celerrimè ob pul­<lb/>uerem pyrium ignis v&longs;que ad A, permeat, <lb/>accenditque puluerem totum: cúmque cu­<lb/>neis & lapidibus ob&longs;tructus locus &longs;it, nec &longs;i <lb/>extrudantur vllus pateat exitus, quia E, noo <lb/>e&longs;t in directo A, nec D, in directo C, nec <lb/>B, in directo ED, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt di&longs;ru­<lb/>pto monte, quicquid &longs;uperius e&longs;t euertat, <lb/>totam montis molem concutiens. </s> | <s id="s.001033">Igitur <lb/>accen&longs;o B, funis initio, celerrimè ob pul­<lb/>uerem pyrium ignis v&longs;que ad A, permeat, <lb/>accenditque puluerem totum: cúmque cu­<lb/>neis & lapidibus ob&longs;tructus locus &longs;it, nec &longs;i <lb/>extrudantur vllus pateat exitus, quia E, noo <lb/>e&longs;t in directo A, nec D, in directo C, nec <lb/>B, in directo ED, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt di&longs;ru­<lb/>pto monte, quicquid &longs;uperius e&longs;t euertat, <lb/>totam montis molem concutiens. </s> |
| | |
| <s>Ob id <lb/>viam BA, <expan abbr="nõ">non</expan> breuem e&longs;&longs;e oportet: nec locum <lb/>A, aliqua ex tenui montis parte, ne qua <lb/>tenue e&longs;&longs;et ob&longs;taculum ignis erumperet, &longs;u­<lb/>periorémque locum illæ&longs;um permittere. <lb/></s> | <s id="s.001034">Ob id <lb/>viam BA, <expan abbr="nõ">non</expan> breuem e&longs;&longs;e oportet: nec locum <lb/>A, aliqua ex tenui montis parte, ne qua <lb/>tenue e&longs;&longs;et ob&longs;taculum ignis erumperet, &longs;u­<lb/>periorémque locum illæ&longs;um permittere. <lb/></s> |
| | |
| <s>Obliquitas igitur &longs;pecu stanti miraculi cau­<lb/>&longs;a e&longs;t, vt etiam montes euertantur. </s> | <s id="s.001035">Obliquitas igitur &longs;pecu stanti miraculi cau­<lb/>&longs;a e&longs;t, vt etiam montes euertantur. </s> |
| | |
| <s>Refe­<lb/>runt hæc cuniculorum antiquam rationem <lb/>omnibus tunc notam: cùm & pari modo <lb/>obuiam tuti&longs;&longs;imè itur effo&longs;&longs;a è regione ter­<lb/>ra, vt cuniculis occurrentes ignem exhala­<lb/>re cogamus, & irritum illius impetum red­<lb/>damus. </s> | <s id="s.001036">Refe­<lb/>runt hæc cuniculorum antiquam rationem <lb/>omnibus tunc notam: cùm & pari modo <lb/>obuiam tuti&longs;&longs;imè itur effo&longs;&longs;a è regione ter­<lb/>ra, vt cuniculis occurrentes ignem exhala­<lb/>re cogamus, & irritum illius impetum red­<lb/>damus. </s> |
| | |
| <s>Vt verò rectè cuniculis occurramus, <lb/>docet &longs;onus fodientium, qui va&longs;is æneis cir­<lb/>cum circa iuxta aggerem intus di&longs;po&longs;itis, per <lb/>noctis &longs;ilentium excipitur. </s> | <s id="s.001037">Vt verò rectè cuniculis occurramus, <lb/>docet &longs;onus fodientium, qui va&longs;is æneis cir­<lb/>cum circa iuxta aggerem intus di&longs;po&longs;itis, per <lb/>noctis &longs;ilentium excipitur. </s> |
| | |
| <s>Et quamvis in­<lb/>fatigabili opere illum ob&longs;curare inconditis <lb/>&longs;trepitibus ho&longs;tes nitantur: &longs;i tamen ob&longs;e&longs;&longs;i <lb/>accuratius atque diligentius rei incumbant <lb/>indu&longs;tria atque &longs;olertia, faba in auctorem <lb/>cudetur: ip&longs;i&longs;que doli auctoribus inuentum <lb/>damno&longs;ius erit, quàm his aduer&longs;us quos do­<lb/>lus hic excogitatus e&longs;t. </s> | <s id="s.001038">Et quamvis in­<lb/>fatigabili opere illum ob&longs;curare inconditis <lb/>&longs;trepitibus ho&longs;tes nitantur: &longs;i tamen ob&longs;e&longs;&longs;i <lb/>accuratius atque diligentius rei incumbant <lb/>indu&longs;tria atque &longs;olertia, faba in auctorem <lb/>cudetur: ip&longs;i&longs;que doli auctoribus inuentum <lb/>damno&longs;ius erit, quàm his aduer&longs;us quos do­<lb/>lus hic excogitatus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Perilai boui &longs;imilem <lb/>exitum habens. </s> | <s id="s.001039">Perilai boui &longs;imilem <lb/>exitum habens. </s> |
| | |
| <s>Adde quòd per&longs;æpe, vt in <lb/>Cunnei præ&longs;enti ob&longs;idione parum peritis <lb/>Ducibus ab eli&longs;a murorum, & terræ mole <lb/>acies militum obruuntur, vt quaqua ver­<lb/>&longs;um, & quam longè ca&longs;ura &longs;it præ&longs;cire opor­<lb/>teat. </s> | <s id="s.001040">Adde quòd per&longs;æpe, vt in <lb/>Cunnei præ&longs;enti ob&longs;idione parum peritis <lb/>Ducibus ab eli&longs;a murorum, & terræ mole <lb/>acies militum obruuntur, vt quaqua ver­<lb/>&longs;um, & quam longè ca&longs;ura &longs;it præ&longs;cire opor­<lb/>teat. </s> |
| | |
| <s>Porrò quomodo hæc docere conue­<lb/>niat, in libris de Æternitatis arcanis defini­<lb/>tum e&longs;t. </s> | <s id="s.001041">Porrò quomodo hæc docere conue­<lb/>niat, in libris de Æternitatis arcanis defini­<lb/>tum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Sed cui nondum ratio ex libris illis <lb/>tradendi, vtendique non in bonorum perni­<lb/>ciem per&longs;pecta fuerit, nepharij propo&longs;iti e&longs;t <lb/>etiam vulgata, nedum abdita, huius generis <lb/>tradere. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.001042">Sed cui nondum ratio ex libris illis <lb/>tradendi, vtendique non in bonorum perni­<lb/>ciem per&longs;pecta fuerit, nepharij propo&longs;iti e&longs;t <lb/>etiam vulgata, nedum abdita, huius generis <lb/>tradere. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg101"/>Cuniculo­<lb/>rum igneo­<lb/>rum quos <lb/>minas vo­<lb/>cant, ratio.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001043"><margin.target id="marg101"/>Cuniculo­<lb/>rum igneo­<lb/>rum quos <lb/>minas vo­<lb/>cant, ratio.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sed his relictis, rur&longs;us ad ignis vim re­<lb/><arrow.to.target n="marg102"/><lb/>deamus, ex qua non leues dubitationes or­<lb/>tum habent. </s> | <s id="s.001044">Sed his relictis, rur&longs;us ad ignis vim re­<lb/><arrow.to.target n="marg102"/><lb/>deamus, ex qua non leues dubitationes or­<lb/>tum habent. </s> |
| | |
| <s>Nam cùm dixerimus motu il­<lb/>lum con&longs;eruari, cur, dicet aliquis, melius <lb/>&longs;ub cineribus pruna &longs;eruatur quam detecta, <lb/>cùm cineres omnem prohibeant motum <gap/><lb/><!--neuer Satz-->Hæc facilis e&longs;t dubitatio, atque ad hunc li­<lb/>brum minimè pertinens, in quo propo&longs;itum <lb/>e&longs;t, &longs;olum magna & difficillima ac pulcher­<lb/>rima per&longs;equi. </s> | <s id="s.001045">Nam cùm dixerimus motu il­<lb/>lum con&longs;eruari, cur, dicet aliquis, melius <lb/>&longs;ub cineribus pruna &longs;eruatur quam detecta, <lb/>cùm cineres omnem prohibeant motum <gap/><lb/><!--neuer Satz-->Hæc facilis e&longs;t dubitatio, atque ad hunc li­<lb/>brum minimè pertinens, in quo propo&longs;itum <lb/>e&longs;t, &longs;olum magna & difficillima ac pulcher­<lb/>rima per&longs;equi. </s> |
| | |
| <s>Quamobrem in po&longs;terum à <lb/>talibus ab&longs;tinebo, qualis e&longs;t hæc propo&longs;ita <lb/>dubitatio. </s> | <s id="s.001046">Quamobrem in po&longs;terum à <lb/>talibus ab&longs;tinebo, qualis e&longs;t hæc propo&longs;ita <lb/>dubitatio. </s> |
| | |
| <s>Itaque illi re&longs;pondere &longs;atis e&longs;t, <lb/>ignem &longs;emper motum habere aliquem, &longs;ed <lb/>prunas admodum tenuem, qui etiam &longs;ub ci­<lb/>neribus maneat. </s> | <s id="s.001047">Itaque illi re&longs;pondere &longs;atis e&longs;t, <lb/>ignem &longs;emper motum habere aliquem, &longs;ed <lb/>prunas admodum tenuem, qui etiam &longs;ub ci­<lb/>neribus maneat. </s> |
| | |
| <s>Cùm igitur prunæ detectæ <lb/>&longs;unt, aër corrumpit ignem illum circum­<lb/>&longs;tans: mauult enim corrumpere quam cor­<lb/>rumpi: nec tam tenuis motus illum &longs;eruare <lb/>pote&longs;t, verum contectus cinere, ab aëris <lb/>offen&longs;a tutus e&longs;t. </s> | <s id="s.001048">Cùm igitur prunæ detectæ <lb/>&longs;unt, aër corrumpit ignem illum circum­<lb/>&longs;tans: mauult enim corrumpere quam cor­<lb/>rumpi: nec tam tenuis motus illum &longs;eruare <lb/>pote&longs;t, verum contectus cinere, ab aëris <lb/>offen&longs;a tutus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Itaque tribus modis ignis <lb/>&longs;eruatur: vel cum motum ex &longs;eip&longs;o excitat, <lb/>vt in cereis, & generaliter vbi flamma mo­<lb/>tu &longs;uo &longs;eip&longs;am tuetur: vel cùm aliunde mo­<lb/>tu fouetur, vt flante vento, vel follibus, <lb/>vnde magna incendia fermè omnia dum <lb/>venti validi flarent, facta &longs;unt. </s> | <s id="s.001049">Itaque tribus modis ignis <lb/>&longs;eruatur: vel cum motum ex &longs;eip&longs;o excitat, <lb/>vt in cereis, & generaliter vbi flamma mo­<lb/>tu &longs;uo &longs;eip&longs;am tuetur: vel cùm aliunde mo­<lb/>tu fouetur, vt flante vento, vel follibus, <lb/>vnde magna incendia fermè omnia dum <lb/>venti validi flarent, facta &longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Tertiò, cùm <lb/>tutus e&longs;t ab aëre, &longs;ic tamen vt re&longs;pirare po&longs;­<lb/>&longs;it, velut &longs;ub cineribus. </s> | <s id="s.001050">Tertiò, cùm <lb/>tutus e&longs;t ab aëre, &longs;ic tamen vt re&longs;pirare po&longs;­<lb/>&longs;it, velut &longs;ub cineribus. </s> |
| | |
| <s>Nec refert an cine­<lb/>res alieni &longs;int, an vt in quibu&longs;dam lignis <lb/><arrow.to.target n="marg103"/><lb/>contingit, illos &longs;ibi circumcirca paret. </s> | <s id="s.001051">Nec refert an cine­<lb/>res alieni &longs;int, an vt in quibu&longs;dam lignis <lb/><arrow.to.target n="marg103"/><lb/>contingit, illos &longs;ibi circumcirca paret. </s> |
| | |
| <s>Alia <lb/>e&longs;t etiam dubitatio cur ignem magis &longs;olea­<lb/>mus dicere &longs;ub&longs;tantiam quam glaciem: nam <lb/>nemo glaciem &longs;ub&longs;tantiam dixit, ignem <pb xlink:href="016/01/030.jpg" pagenum="381"/>autem plerique non &longs;olum dixerunt, &longs;ed <lb/>etiam exi&longs;timauerunt, cùm tamen ambo ac­<lb/>cidentia &longs;int. </s> | <s id="s.001052">Alia <lb/>e&longs;t etiam dubitatio cur ignem magis &longs;olea­<lb/>mus dicere &longs;ub&longs;tantiam quam glaciem: nam <lb/>nemo glaciem &longs;ub&longs;tantiam dixit, ignem <pb xlink:href="016/01/030.jpg" pagenum="381"/>autem plerique non &longs;olum dixerunt, &longs;ed <lb/>etiam exi&longs;timauerunt, cùm tamen ambo ac­<lb/>cidentia &longs;int. </s> |
| | |
| <s>Cau&longs;a e&longs;t in promptu. </s> | <s id="s.001053">Cau&longs;a e&longs;t in promptu. </s> |
| | |
| <s>Acciden­<lb/>tia &longs;olemus appellare, quæ ad&longs;unt non cor­<lb/>rupto &longs;ubiecto: talis autem videtur glacies. <lb/></s> | <s id="s.001054">Acciden­<lb/>tia &longs;olemus appellare, quæ ad&longs;unt non cor­<lb/>rupto &longs;ubiecto: talis autem videtur glacies. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nam gelu concreta aqua, lac, vinum, &longs;o­<lb/>luto gelu eadem con&longs;piciuntur. </s> | <s id="s.001055">Nam gelu concreta aqua, lac, vinum, &longs;o­<lb/>luto gelu eadem con&longs;piciuntur. </s> |
| | |
| <s>At igne ple­<lb/>raque corrumpuntur, & quæ manent, vt <lb/>lapides & metalla, læ&longs;a vehementer vi­<lb/>dentur, præter aurum & argentum, & pau­<lb/>culas gemmas: ob id ignem arbitrabantur <lb/>maius aliquid e&longs;&longs;e quàm calorem. </s> | <s id="s.001056">At igne ple­<lb/>raque corrumpuntur, & quæ manent, vt <lb/>lapides & metalla, læ&longs;a vehementer vi­<lb/>dentur, præter aurum & argentum, & pau­<lb/>culas gemmas: ob id ignem arbitrabantur <lb/>maius aliquid e&longs;&longs;e quàm calorem. </s> |
| | |
| <s>Huius <lb/>tamen differentiæ cau&longs;am &longs;uperius docui­<lb/>mus. <lb/><arrow.to.target n="marg104"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.001057">Huius <lb/>tamen differentiæ cau&longs;am &longs;uperius docui­<lb/>mus. <lb/><arrow.to.target n="marg104"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg102"/>Cur ignis <lb/>&longs;ub cineri­<lb/>bus &longs;eruatur. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.001058"><margin.target id="marg102"/>Cur ignis <lb/>&longs;ub cineri­<lb/>bus &longs;eruatur. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg103"/>Cur ignem <lb/>magis &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam e&longs;&longs;e. <lb/><!--neuer Satz-->dicamus <lb/><expan abbr="quã">quam</expan> glaciem.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001059"><margin.target id="marg103"/>Cur ignem <lb/>magis &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam e&longs;&longs;e. <lb/><!--neuer Satz-->dicamus <lb/><expan abbr="quã">quam</expan> glaciem.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg104"/>An aliquis <lb/>ignis non <lb/>&longs;plendeat.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001060"><margin.target id="marg104"/>An aliquis <lb/>ignis non <lb/>&longs;plendeat.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Erat & aliud dubitatione dignum: quo­<lb/>niam ignis quiddam à quocunque calore &longs;e­<lb/>paratum videbatur, non tamen e&longs;t, licet co­<lb/>lorem mutet, & &longs;ibi &longs;imilem facilè gignat. <lb/></s> | <s id="s.001061">Erat & aliud dubitatione dignum: quo­<lb/>niam ignis quiddam à quocunque calore &longs;e­<lb/>paratum videbatur, non tamen e&longs;t, licet co­<lb/>lorem mutet, & &longs;ibi &longs;imilem facilè gignat. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed non omnis ignis &longs;plendet: etenim fer­<lb/>rum igneum &longs;ulphur accendit & vrit, ex <lb/>quo patet ip&longs;um ignis iam formam conce­</s></p><p type="main"> | <s id="s.001062">Sed non omnis ignis &longs;plendet: etenim fer­<lb/>rum igneum &longs;ulphur accendit & vrit, ex <lb/>quo patet ip&longs;um ignis iam formam conce­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg105"/><lb/>pi&longs;&longs;e, nec tamen &longs;plendere. </s> | <s id="s.001063"><arrow.to.target n="marg105"/><lb/>pi&longs;&longs;e, nec tamen &longs;plendere. </s> |
| | |
| <s>Ita diuer&longs;a ra­<lb/>tione ignis quem ardens aqua emittit, non <lb/>&longs;olùm ob &longs;ub&longs;tantiæ raritatem, &longs;ed quia mi­<lb/>nus calidus e&longs;t: ob id et&longs;i con&longs;umatur & <lb/>&longs;plendeat, vix dicam illum ignem, qui lin­<lb/>teum cui inhæret, & quod aqua ip&longs;a maduit, <lb/><arrow.to.target n="marg106"/><lb/>non vrat, ignem dici debere. </s> | <s id="s.001064">Ita diuer&longs;a ra­<lb/>tione ignis quem ardens aqua emittit, non <lb/>&longs;olùm ob &longs;ub&longs;tantiæ raritatem, &longs;ed quia mi­<lb/>nus calidus e&longs;t: ob id et&longs;i con&longs;umatur & <lb/>&longs;plendeat, vix dicam illum ignem, qui lin­<lb/>teum cui inhæret, & quod aqua ip&longs;a maduit, <lb/><arrow.to.target n="marg106"/><lb/>non vrat, ignem dici debere. </s> |
| | |
| <s>Eadem ratio­<lb/>&longs;ic &longs;i diutiùs di&longs;tilletur, attenuetúrque ma­<lb/>gis, magno miraculo manus ardebit, neque <lb/>&longs;entiet. </s> | <s id="s.001065">Eadem ratio­<lb/>&longs;ic &longs;i diutiùs di&longs;tilletur, attenuetúrque ma­<lb/>gis, magno miraculo manus ardebit, neque <lb/>&longs;entiet. </s> |
| | |
| <s>Itaque &longs;i quis rectè in&longs;piciat, po&longs;t­<lb/>quàm calor certam metam attigit, ignis di­<lb/>ci meretur: hæc autem meta non vna e&longs;t, <lb/>&longs;ed quum aërem vincere pote&longs;t. </s> | <s id="s.001066">Itaque &longs;i quis rectè in&longs;piciat, po&longs;t­<lb/>quàm calor certam metam attigit, ignis di­<lb/>ci meretur: hæc autem meta non vna e&longs;t, <lb/>&longs;ed quum aërem vincere pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Quum verò <lb/>eò iam peruenerit, &longs;plendoris & lucis ac ro­<lb/>boris tantùm acquirit, quantum etiam ca­<lb/>lor ip&longs;e, ip&longs;éque ignis augetur. </s> | <s id="s.001067">Quum verò <lb/>eò iam peruenerit, &longs;plendoris & lucis ac ro­<lb/>boris tantùm acquirit, quantum etiam ca­<lb/>lor ip&longs;e, ip&longs;éque ignis augetur. </s> |
| | |
| <s>Vim verò <lb/>iuxta &longs;ub&longs;tantiæ, cui ine&longs;t, den&longs;itatem: nam <lb/>pruna calidior ob id flamma e&longs;t, adeò vt py­<lb/>rius puluis à pruna &longs;tatim à flamma vix ac­<lb/>cendatur: atque id qui cau&longs;am ignorant, <lb/>tanquam rem magnam admirantur. </s> | <s id="s.001068">Vim verò <lb/>iuxta &longs;ub&longs;tantiæ, cui ine&longs;t, den&longs;itatem: nam <lb/>pruna calidior ob id flamma e&longs;t, adeò vt py­<lb/>rius puluis à pruna &longs;tatim à flamma vix ac­<lb/>cendatur: atque id qui cau&longs;am ignorant, <lb/>tanquam rem magnam admirantur. </s> |
| | |
| <s>Ergo <lb/>vt ab initio dixi, ignis nihil aliud e&longs;t, quàm <lb/>calor valde magnus cum &longs;iccitate iunctus: <lb/><arrow.to.target n="marg107"/><lb/>nam ab&longs;que &longs;iccitate ignis e&longs;&longs;e non pote&longs;t, <lb/>aliter aqua feruens ignis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et. </s> | <s id="s.001069">Ergo <lb/>vt ab initio dixi, ignis nihil aliud e&longs;t, quàm <lb/>calor valde magnus cum &longs;iccitate iunctus: <lb/><arrow.to.target n="marg107"/><lb/>nam ab&longs;que &longs;iccitate ignis e&longs;&longs;e non pote&longs;t, <lb/>aliter aqua feruens ignis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et. </s> |
| | |
| <s>Non <lb/>minus igitur ignis e&longs;&longs;entia à &longs;iccitate ip&longs;a <lb/>pendet, quàm à calore. </s> | <s id="s.001070">Non <lb/>minus igitur ignis e&longs;&longs;entia à &longs;iccitate ip&longs;a <lb/>pendet, quàm à calore. </s> |
| | |
| <s>Hac igitur de cau­<lb/>&longs;a faces è quocunque ligno facere edocti <lb/>&longs;umus: &longs;ed &longs;i ex den&longs;iore ac &longs;olidiore, diu­<lb/><arrow.to.target n="marg108"/><lb/>turniores. </s> | <s id="s.001071">Hac igitur de cau­<lb/>&longs;a faces è quocunque ligno facere edocti <lb/>&longs;umus: &longs;ed &longs;i ex den&longs;iore ac &longs;olidiore, diu­<lb/><arrow.to.target n="marg108"/><lb/>turniores. </s> |
| | |
| <s>Stolonem querneum, cubi cra&longs;­<lb/>&longs;itudine à vertice ad imum diuides in pluri­<lb/>ma fru&longs;ta, velut duodecim, aut &longs;exdecim, <lb/>pluráve, ita vt imum integrum maneat, in­<lb/>de &longs;iccetur in furno duobus, tribú&longs;ve die­<lb/>bus: exclu&longs;o itaque humido aqueo quum <lb/>remaneat quod pingue e&longs;t, ardet vt tœda: <lb/>& &longs;i longitudine hominem æquat, durat <lb/>alacris flamma per horæ ac dimidiæ &longs;patium <lb/>lumine &longs;plendidi&longs;&longs;imo. </s> | <s id="s.001072">Stolonem querneum, cubi cra&longs;­<lb/>&longs;itudine à vertice ad imum diuides in pluri­<lb/>ma fru&longs;ta, velut duodecim, aut &longs;exdecim, <lb/>pluráve, ita vt imum integrum maneat, in­<lb/>de &longs;iccetur in furno duobus, tribú&longs;ve die­<lb/>bus: exclu&longs;o itaque humido aqueo quum <lb/>remaneat quod pingue e&longs;t, ardet vt tœda: <lb/>& &longs;i longitudine hominem æquat, durat <lb/>alacris flamma per horæ ac dimidiæ &longs;patium <lb/>lumine &longs;plendidi&longs;&longs;imo. </s> |
| | |
| <s>Ergo, vt iam dixi, <lb/><arrow.to.target n="marg109"/><lb/>tam frigidis ignis extinguitur, quàm humi­<lb/>dis obruitur: ab humidis quidem duabus cau­<lb/>&longs;is, tum vt contrariis, tum quòd re&longs;pirare ac <lb/>moueri illum prohibeant: à frigidis autem, <lb/>&longs;olùm vt contrariis. </s> | <s id="s.001073">Ergo, vt iam dixi, <lb/><arrow.to.target n="marg109"/><lb/>tam frigidis ignis extinguitur, quàm humi­<lb/>dis obruitur: ab humidis quidem duabus cau­<lb/>&longs;is, tum vt contrariis, tum quòd re&longs;pirare ac <lb/>moueri illum prohibeant: à frigidis autem, <lb/>&longs;olùm vt contrariis. </s> |
| | |
| <s>Ab aqua igitur, triplici <lb/>ratione extinguitur. <lb/><arrow.to.target n="marg110"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.001074">Ab aqua igitur, triplici <lb/>ratione extinguitur. <lb/><arrow.to.target n="marg110"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg105"/>Aqua <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan> <lb/>vritur illæ&longs;o <lb/>linteo quòd <lb/>ea madet.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001075"><margin.target id="marg105"/>Aqua <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan> <lb/>vritur illæ&longs;o <lb/>linteo quòd <lb/>ea madet.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg106"/>Manus vt <lb/>ardeat ho­<lb/>mine non <lb/>&longs;entiente.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001076"><margin.target id="marg106"/>Manus vt <lb/>ardeat ho­<lb/>mine non <lb/>&longs;entiente.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg107"/>Ignis ratio <lb/>non minus <lb/>con&longs;tat &longs;ic­<lb/>citate quam <lb/>calore.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001077"><margin.target id="marg107"/>Ignis ratio <lb/>non minus <lb/>con&longs;tat &longs;ic­<lb/>citate quam <lb/>calore.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg108"/>Faces quo­<lb/>modo è quo­<lb/>cunque ligno <lb/>fiant.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001078"><margin.target id="marg108"/>Faces quo­<lb/>modo è quo­<lb/>cunque ligno <lb/>fiant.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg109"/>Ignis ab <lb/>aqua triplici <lb/>ratione ex­<lb/>tinguitur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001079"><margin.target id="marg109"/>Ignis ab <lb/>aqua triplici <lb/>ratione ex­<lb/>tinguitur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg110"/>Modi quibus <lb/>ignis genera­<lb/>tur.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001080"><margin.target id="marg110"/>Modi quibus <lb/>ignis genera­<lb/>tur.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Nunc tandem &longs;upere&longs;t, vt cau&longs;as gene­<lb/>rationis illius o&longs;tendamus, neque leuem <lb/>habent in &longs;e ob&longs;curitatem. </s> | <s id="s.001081">Nunc tandem &longs;upere&longs;t, vt cau&longs;as gene­<lb/>rationis illius o&longs;tendamus, neque leuem <lb/>habent in &longs;e ob&longs;curitatem. </s> |
| | |
| <s>Igitur primò, <lb/>quot modis fiat con&longs;ideremus. </s> | <s id="s.001082">Igitur primò, <lb/>quot modis fiat con&longs;ideremus. </s> |
| | |
| <s>Fit autem <lb/>propagatione, anti&longs;pa&longs;i percu&longs;&longs;ione, fri­<lb/>ctione, putredine, coïtione. </s> | <s id="s.001083">Fit autem <lb/>propagatione, anti&longs;pa&longs;i percu&longs;&longs;ione, fri­<lb/>ctione, putredine, coïtione. </s> |
| | |
| <s>Nam qui vel <lb/>&longs;peculis concauis, vel &longs;phærulis per&longs;picuis <lb/>generantur, ad coïtionem manife&longs;tè perti­<lb/>net. </s> | <s id="s.001084">Nam qui vel <lb/>&longs;peculis concauis, vel &longs;phærulis per&longs;picuis <lb/>generantur, ad coïtionem manife&longs;tè perti­<lb/>net. </s> |
| | |
| <s>Sed coïtionis o&longs;cura ratio non e&longs;t, nam­<lb/>que &longs;i denis viris nummos denos di&longs;tri­<lb/>buas, &longs;inguli habebunt nummum: &longs;ed &longs;i in <lb/>quinque, binos. </s> | <s id="s.001085">Sed coïtionis o&longs;cura ratio non e&longs;t, nam­<lb/>que &longs;i denis viris nummos denos di&longs;tri­<lb/>buas, &longs;inguli habebunt nummum: &longs;ed &longs;i in <lb/>quinque, binos. </s> |
| | |
| <s>Si igitur calor qui per ma­<lb/>gnum &longs;patium di&longs;per&longs;us e&longs;t, in vnum con­<lb/>trahatur, quicquid magnæ illi quantitati <lb/>inerat, & modicæ illi ine&longs;t: quamobrem <lb/>magnus calor in paruo &longs;patio contentus, <lb/>magnos effectus producet, magnú&longs;que ob <lb/>id dici merebitur, atque ob id ignis. </s> | <s id="s.001086">Si igitur calor qui per ma­<lb/>gnum &longs;patium di&longs;per&longs;us e&longs;t, in vnum con­<lb/>trahatur, quicquid magnæ illi quantitati <lb/>inerat, & modicæ illi ine&longs;t: quamobrem <lb/>magnus calor in paruo &longs;patio contentus, <lb/>magnos effectus producet, magnú&longs;que ob <lb/>id dici merebitur, atque ob id ignis. </s> |
| | |
| <s>Hoc <lb/>enim adeò planè expo&longs;itum e&longs;t, vt repetere <lb/>haud &longs;it nece&longs;&longs;arium. </s> | <s id="s.001087">Hoc <lb/>enim adeò planè expo&longs;itum e&longs;t, vt repetere <lb/>haud &longs;it nece&longs;&longs;arium. </s> |
| | |
| <s>Sed qui anti&longs;pa&longs;i fit, <lb/>ad coïtionem reducitur. </s> | <s id="s.001088">Sed qui anti&longs;pa&longs;i fit, <lb/>ad coïtionem reducitur. </s> |
| | |
| <s>Non enim ob aliud <lb/>anti&longs;pa&longs;is accedit, quàm quòd in vnum co­<lb/>git: ergo & huius cau&longs;a cognita e&longs;t. </s> | <s id="s.001089">Non enim ob aliud <lb/>anti&longs;pa&longs;is accedit, quàm quòd in vnum co­<lb/>git: ergo & huius cau&longs;a cognita e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Propa­<lb/>gatione autem o&longs;tendimus quomodo gene­<lb/>retur &longs;uperius. </s> | <s id="s.001090">Propa­<lb/>gatione autem o&longs;tendimus quomodo gene­<lb/>retur &longs;uperius. </s> |
| | |
| <s>Vnumquódque enim natura <lb/>con&longs;tantium atque mortalium &longs;ibi &longs;imile ge­<lb/>nerare aptum e&longs;t, itaque nihil mirum ex ig­<lb/>ne ignem accendi: verùm frictio & percu&longs;­<lb/>&longs;io à motu initium habent: putredo autem <lb/>non &longs;ufficit ignem accendere, &longs;ed vel alio <lb/>calore confirmatur, aut motu, aut anti&longs;pa­<lb/>&longs;i, atque coïtione. </s> | <s id="s.001091">Vnumquódque enim natura <lb/>con&longs;tantium atque mortalium &longs;ibi &longs;imile ge­<lb/>nerare aptum e&longs;t, itaque nihil mirum ex ig­<lb/>ne ignem accendi: verùm frictio & percu&longs;­<lb/>&longs;io à motu initium habent: putredo autem <lb/>non &longs;ufficit ignem accendere, &longs;ed vel alio <lb/>calore confirmatur, aut motu, aut anti&longs;pa­<lb/>&longs;i, atque coïtione. </s> |
| | |
| <s>Itaque &longs;i quo modo mo­</s></p><p type="main"> | <s id="s.001092">Itaque &longs;i quo modo mo­</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg111"/><lb/>tu ignis accendatur docuerimus, modos om­<lb/>nes &longs;imul quibus ignis accendi po&longs;&longs;it de­<lb/>mon&longs;trabimus: & quòd tantùm tres verè <lb/>&longs;int, coïtio, propagationem motus, quan­<lb/>quam longè plures e&longs;&longs;e videantur. </s> | <s id="s.001093"><arrow.to.target n="marg111"/><lb/>tu ignis accendatur docuerimus, modos om­<lb/>nes &longs;imul quibus ignis accendi po&longs;&longs;it de­<lb/>mon&longs;trabimus: & quòd tantùm tres verè <lb/>&longs;int, coïtio, propagationem motus, quan­<lb/>quam longè plures e&longs;&longs;e videantur. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tende­<lb/>re autem quomodo ignis à motu generetur, <lb/>non aliud e&longs;t, quàm quomodo motus &longs;it <lb/>cau&longs;a caloris demon&longs;trare: nam &longs;i motus e&longs;t <lb/>cau&longs;a caloris, erit & augmenti illius. </s> | <s id="s.001094">O&longs;tende­<lb/>re autem quomodo ignis à motu generetur, <lb/>non aliud e&longs;t, quàm quomodo motus &longs;it <lb/>cau&longs;a caloris demon&longs;trare: nam &longs;i motus e&longs;t <lb/>cau&longs;a caloris, erit & augmenti illius. </s> |
| | |
| <s>Ignis <lb/>autem ( vt diximus ) nihil aliud e&longs;t, quàm <lb/>color in immen&longs;um auctus. </s> | <s id="s.001095">Ignis <lb/>autem ( vt diximus ) nihil aliud e&longs;t, quàm <lb/>color in immen&longs;um auctus. </s> |
| | |
| <s>Ergo quónam <lb/>pacto motus calefacit, inquirunt Ari&longs;tote­<lb/>lici, ac multa nugantur: tandem verò ad id <lb/>redeunt, vt calor &longs;it effectus motus: e&longs;tque <lb/>hoc ac &longs;i dicerent, Ne&longs;cimus. </s> | <s id="s.001096">Ergo quónam <lb/>pacto motus calefacit, inquirunt Ari&longs;tote­<lb/>lici, ac multa nugantur: tandem verò ad id <lb/>redeunt, vt calor &longs;it effectus motus: e&longs;tque <lb/>hoc ac &longs;i dicerent, Ne&longs;cimus. </s> |
| | |
| <s>Idem enim <lb/>per idem o&longs;tendere, certum nugacis atque <lb/>imperiti argumentum e&longs;t. </s> | <s id="s.001097">Idem enim <lb/>per idem o&longs;tendere, certum nugacis atque <lb/>imperiti argumentum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Quid tandem ob&longs;­<lb/><arrow.to.target n="marg112"/><lb/>curè & &longs;uo more dixerunt quidam, quòd <lb/>calor hic in aëre iam e&longs;t, &longs;ed per motum ad <lb/>formam illam deducitur, e&longs;&longs;éque hunc ca­<lb/>lorem illum qui à de&longs;ideribus prouenerit? <lb/></s> | <s id="s.001098">Quid tandem ob&longs;­<lb/><arrow.to.target n="marg112"/><lb/>curè & &longs;uo more dixerunt quidam, quòd <lb/>calor hic in aëre iam e&longs;t, &longs;ed per motum ad <lb/>formam illam deducitur, e&longs;&longs;éque hunc ca­<lb/>lorem illum qui à de&longs;ideribus prouenerit? <lb/></s> |
| | |
| <s>O egregium hominem: calida non cen&longs;ent <lb/>a&longs;tra, inde calorem illum a&longs;trorum ignem <lb/>e&longs;&longs;e volunt. </s> | <s id="s.001099">O egregium hominem: calida non cen&longs;ent <lb/>a&longs;tra, inde calorem illum a&longs;trorum ignem <lb/>e&longs;&longs;e volunt. </s> |
| | |
| <s>Quòd et&longs;i caliditatem efficere <lb/>&longs;idera, quæ calida e&longs;&longs;e negant concedatur, <lb/>rur&longs;us dubitatio emergit, quomodo calo­<lb/>rem illum motus augeat. </s> | <s id="s.001100">Quòd et&longs;i caliditatem efficere <lb/>&longs;idera, quæ calida e&longs;&longs;e negant concedatur, <lb/>rur&longs;us dubitatio emergit, quomodo calo­<lb/>rem illum motus augeat. </s> |
| | |
| <s>Certum enim e&longs;t, <lb/>conceptam caliditatem antè à &longs;yderibus ab&longs;­<lb/>que motu nondum e&longs;&longs;e igneam. </s> | <s id="s.001101">Certum enim e&longs;t, <lb/>conceptam caliditatem antè à &longs;yderibus ab&longs;­<lb/>que motu nondum e&longs;&longs;e igneam. </s> |
| | |
| <s>Alexander <lb/><arrow.to.target n="marg113"/><lb/>rectè &longs;entit in hoc, quòd non ex lapidibus <lb/>excutitur ignis, &longs;ed aër qui ibi continetur, <lb/>attritu repentino vertitur in ignem. </s> | <s id="s.001102">Alexander <lb/><arrow.to.target n="marg113"/><lb/>rectè &longs;entit in hoc, quòd non ex lapidibus <lb/>excutitur ignis, &longs;ed aër qui ibi continetur, <lb/>attritu repentino vertitur in ignem. </s> |
| | |
| <s>Sed &longs;i <lb/>ita e&longs;t, cur non è &longs;olidi&longs;&longs;imis lapidibus, vt <lb/>porphyrite, ac duri&longs;&longs;imis magis excutitur, <lb/>quàm à mollioribus, vt chry&longs;tallo & chal­<lb/>cedonio? </s> | <s id="s.001103">Sed &longs;i <lb/>ita e&longs;t, cur non è &longs;olidi&longs;&longs;imis lapidibus, vt <lb/>porphyrite, ac duri&longs;&longs;imis magis excutitur, <lb/>quàm à mollioribus, vt chry&longs;tallo & chal­<lb/>cedonio? </s> |
| | |
| <s>Rur&longs;us, cur non è duobus lapidi­<lb/>bus eiu&longs;dem generis magis, vt chry&longs;tallinis, <lb/>quàm è chry&longs;tallo & chalybe ignis proue­<lb/>nit? </s> | <s id="s.001104">Rur&longs;us, cur non è duobus lapidi­<lb/>bus eiu&longs;dem generis magis, vt chry&longs;tallinis, <lb/>quàm è chry&longs;tallo & chalybe ignis proue­<lb/>nit? </s> |
| | |
| <s>Deinde, cur ( quod maximum e&longs;t ) &longs;i <lb/>&longs;olus aër accenditur, &longs;cintillæ illæ magna <lb/>ex parte, ac veluti graues, lento proce&longs;&longs;u <lb/>de&longs;cendunt? </s> | <s id="s.001105">Deinde, cur ( quod maximum e&longs;t ) &longs;i <lb/>&longs;olus aër accenditur, &longs;cintillæ illæ magna <lb/>ex parte, ac veluti graues, lento proce&longs;&longs;u <lb/>de&longs;cendunt? </s> |
| | |
| <s>Nam purus ignis, aut non de&longs;-<pb xlink:href="016/01/031.jpg" pagenum="382"/>cendit, aut &longs;i impetu cogatur, celeriter de&longs;­<lb/>cendit. </s> | <s id="s.001106">Nam purus ignis, aut non de&longs;-<pb xlink:href="016/01/031.jpg" pagenum="382"/>cendit, aut &longs;i impetu cogatur, celeriter de&longs;­<lb/>cendit. </s> |
| | |
| <s>Cùm igitur lentè de&longs;cendant quæ­<lb/>dam, non ex &longs;olo aëre illæ con&longs;tant. </s> | <s id="s.001107">Cùm igitur lentè de&longs;cendant quæ­<lb/>dam, non ex &longs;olo aëre illæ con&longs;tant. </s> |
| | |
| <s>Ergo <lb/>quòd non &longs;it in lapide ignis conceptus, re­<lb/>ctè dixit Alexander: vret enim ignis lapi­<lb/>dem, & rur&longs;us lapis tangentis manum, <lb/>& facilè accenderetur, & alimento indige­<lb/>ret, & duobus lapidibus concu&longs;&longs;is &longs;imul fa­<lb/>cilè elideretur, vt duobus chalcedoniis, at­<lb/>tritus enim &longs;ufficeret ad elidendum ignem: <lb/>quorum nullum cum verum &longs;it, liquidò con­<lb/>&longs;tat ignem in lapide non contineri. </s> | <s id="s.001108">Ergo <lb/>quòd non &longs;it in lapide ignis conceptus, re­<lb/>ctè dixit Alexander: vret enim ignis lapi­<lb/>dem, & rur&longs;us lapis tangentis manum, <lb/>& facilè accenderetur, & alimento indige­<lb/>ret, & duobus lapidibus concu&longs;&longs;is &longs;imul fa­<lb/>cilè elideretur, vt duobus chalcedoniis, at­<lb/>tritus enim &longs;ufficeret ad elidendum ignem: <lb/>quorum nullum cum verum &longs;it, liquidò con­<lb/>&longs;tat ignem in lapide non contineri. </s> |
| | |
| <s>Sed nec <lb/>rur&longs;us ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ex aëre generantur: nam <lb/>lapides vt duriores &longs;unt, indigent maiore <lb/>percu&longs;&longs;ione vt ignis generetur. </s> | <s id="s.001109">Sed nec <lb/>rur&longs;us ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ex aëre generantur: nam <lb/>lapides vt duriores &longs;unt, indigent maiore <lb/>percu&longs;&longs;ione vt ignis generetur. </s> |
| | |
| <s>Ergo &longs;i &longs;o­<lb/>lùm &longs;ufficeret aërem repentè concuti ex tali <lb/>ictu, qualis e&longs;t is quo è chalybe, & chry­<lb/>&longs;tallo ignis excutitur, ex duobus chalybis <lb/>fru&longs;tis po&longs;&longs;et ignis generari: at non e&longs;t &longs;ic, <lb/>&longs;ed, ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> duriora vehementiores ictus <lb/>expo&longs;cunt, ignémque creant &longs;olidiorem ac <lb/>viuaciorem, vt cuius quandoque &longs;cintilla <lb/>non paruo maneat tempore. </s> | <s id="s.001110">Ergo &longs;i &longs;o­<lb/>lùm &longs;ufficeret aërem repentè concuti ex tali <lb/>ictu, qualis e&longs;t is quo è chalybe, & chry­<lb/>&longs;tallo ignis excutitur, ex duobus chalybis <lb/>fru&longs;tis po&longs;&longs;et ignis generari: at non e&longs;t &longs;ic, <lb/>&longs;ed, ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> duriora vehementiores ictus <lb/>expo&longs;cunt, ignémque creant &longs;olidiorem ac <lb/>viuaciorem, vt cuius quandoque &longs;cintilla <lb/>non paruo maneat tempore. </s> |
| | |
| <s>Quinetiam qui­<lb/>dam &longs;unt lapides vitrei ac molles, qui leui&longs;­<lb/>&longs;imis ictibus, vel &longs;olùm tacti, ignem, &longs;ed <lb/>minimè viuacem, edunt. </s> | <s id="s.001111">Quinetiam qui­<lb/>dam &longs;unt lapides vitrei ac molles, qui leui&longs;­<lb/>&longs;imis ictibus, vel &longs;olùm tacti, ignem, &longs;ed <lb/>minimè viuacem, edunt. </s> |
| | |
| <s>Indicium verò <lb/>certum e&longs;t ex lapidis &longs;ub&longs;tantia ignem ge­<lb/>nerari, quòd &longs;ine illius attritione nunquam <lb/>eliditur: aër etiam <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt diximus) in flam­<lb/>mam, non &longs;cintillas, vertitur. </s> | <s id="s.001112">Indicium verò <lb/>certum e&longs;t ex lapidis &longs;ub&longs;tantia ignem ge­<lb/>nerari, quòd &longs;ine illius attritione nunquam <lb/>eliditur: aër etiam <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt diximus) in flam­<lb/>mam, non &longs;cintillas, vertitur. </s> |
| | |
| <s>Quinetiam <lb/>molæ circumactæ, cùm aqua non aëre ob­<lb/>ductæ &longs;int, ignem tamen emittunt: lapides <lb/>etiam ip&longs;i non ni&longs;i ex angulis. </s> | <s id="s.001113">Quinetiam <lb/>molæ circumactæ, cùm aqua non aëre ob­<lb/>ductæ &longs;int, ignem tamen emittunt: lapides <lb/>etiam ip&longs;i non ni&longs;i ex angulis. </s> |
| | |
| <s>Itaque non <lb/>in lapidibus abditus latet ignis, nec concu&longs;­<lb/>&longs;o aëre ex aëre generantur. </s> | <s id="s.001114">Itaque non <lb/>in lapidibus abditus latet ignis, nec concu&longs;­<lb/>&longs;o aëre ex aëre generantur. </s> |
| | |
| <s>Sed nec quòd in <lb/>illis potentia &longs;it ignis, vllum certum e&longs;t in­<lb/>dicium: vix enim in ignem proiecti accen­<lb/>duntur, nec à frigido vnquam inflamman­<lb/>tur, & epoti &longs;trenuè refrigerant. </s> | <s id="s.001115">Sed nec quòd in <lb/>illis potentia &longs;it ignis, vllum certum e&longs;t in­<lb/>dicium: vix enim in ignem proiecti accen­<lb/>duntur, nec à frigido vnquam inflamman­<lb/>tur, & epoti &longs;trenuè refrigerant. </s> |
| | |
| <s>Quare ma­<lb/>nife&longs;tum e&longs;t, ex attritione lapidis ad tenui&longs;­<lb/>&longs;imas partes illius &longs;ub&longs;tantia redacta, ignem <lb/>generari, e&longs;&longs;éque huius materiam, vel il­<lb/>lius ad hoc aptiorem. </s> | <s id="s.001116">Quare ma­<lb/>nife&longs;tum e&longs;t, ex attritione lapidis ad tenui&longs;­<lb/>&longs;imas partes illius &longs;ub&longs;tantia redacta, ignem <lb/>generari, e&longs;&longs;éque huius materiam, vel il­<lb/>lius ad hoc aptiorem. </s> |
| | |
| <s>Namque puriores ac <lb/>non parum duri, ac tenui &longs;ub&longs;tantia con­<lb/>&longs;tantes, vt chalcedonij, chry&longs;talli, atque <lb/>huiu&longs;cemodi, apti&longs;&longs;imi &longs;unt: contrà fragi­<lb/>les, aut præduri, aut cra&longs;&longs;a con&longs;tantes &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, minimè apti. </s> | <s id="s.001117">Namque puriores ac <lb/>non parum duri, ac tenui &longs;ub&longs;tantia con­<lb/>&longs;tantes, vt chalcedonij, chry&longs;talli, atque <lb/>huiu&longs;cemodi, apti&longs;&longs;imi &longs;unt: contrà fragi­<lb/>les, aut præduri, aut cra&longs;&longs;a con&longs;tantes &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, minimè apti. </s> |
| | |
| <s>Sic etiam ex &longs;agittæ <lb/>motu plumbum lique&longs;cit: quoniam extre­<lb/>mæ partes, minimè angulorum, quæ tenui&longs;­<lb/>&longs;imæ &longs;unt, atteruntur. </s> | <s id="s.001118">Sic etiam ex &longs;agittæ <lb/>motu plumbum lique&longs;cit: quoniam extre­<lb/>mæ partes, minimè angulorum, quæ tenui&longs;­<lb/>&longs;imæ &longs;unt, atteruntur. </s> |
| | |
| <s>Idem contingit in <lb/>longo motu, quòd in pluribus exiguis repe­<lb/>titis: velut cùm tabulæ gladium affricamus: <lb/>&longs;ed hic eo vehementior attritio, quo id quod <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t, etiam duritie &longs;ua re&longs;i&longs;tit, vt <lb/>aër in medio compre&longs;&longs;us dum attenuatur at­<lb/>tenuat. </s> | <s id="s.001119">Idem contingit in <lb/>longo motu, quòd in pluribus exiguis repe­<lb/>titis: velut cùm tabulæ gladium affricamus: <lb/>&longs;ed hic eo vehementior attritio, quo id quod <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t, etiam duritie &longs;ua re&longs;i&longs;tit, vt <lb/>aër in medio compre&longs;&longs;us dum attenuatur at­<lb/>tenuat. </s> |
| | |
| <s>Sed ad id vnde digre&longs;&longs;us eram, de <lb/>motu accendente calorem, reuerti opus e&longs;t: <lb/>nam ex hoc omnia fermè pendêre videntur. <lb/></s> | <s id="s.001120">Sed ad id vnde digre&longs;&longs;us eram, de <lb/>motu accendente calorem, reuerti opus e&longs;t: <lb/>nam ex hoc omnia fermè pendêre videntur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Itaque ex aqua ignem vnquam accendi vi­<lb/>demus, ex aëre autem non ni&longs;i propagatio­<lb/>ne, non motu: & &longs;i humidorum aliquod <lb/>accenditur, vt oleum ac vinum, ab igne, <lb/>non non motu, inflammatur. </s> | <s id="s.001121">Itaque ex aqua ignem vnquam accendi vi­<lb/>demus, ex aëre autem non ni&longs;i propagatio­<lb/>ne, non motu: & &longs;i humidorum aliquod <lb/>accenditur, vt oleum ac vinum, ab igne, <lb/>non non motu, inflammatur. </s> |
| | |
| <s>Ergo quod <lb/>motu accenditur, &longs;iccum e&longs;&longs;e oportet, non <lb/>humidum: quod verò ab alio igne, etiam <lb/>humidum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> | <s id="s.001122">Ergo quod <lb/>motu accenditur, &longs;iccum e&longs;&longs;e oportet, non <lb/>humidum: quod verò ab alio igne, etiam <lb/>humidum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Quòd igitur &longs;iccum <lb/>e&longs;t ac vehementer, iam ex dimidio ignis <lb/>e&longs;t. </s> | <s id="s.001123">Quòd igitur &longs;iccum <lb/>e&longs;t ac vehementer, iam ex dimidio ignis <lb/>e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t enim ( vt dixi ) ignis vehemens cali­<lb/>ditas ac &longs;iccitas. </s> | <s id="s.001124">E&longs;t enim ( vt dixi ) ignis vehemens cali­<lb/>ditas ac &longs;iccitas. </s> |
| | |
| <s>Indiget igitur hoc quod <lb/>&longs;iccum e&longs;t, vt tantum incale&longs;cat: verùm <lb/>partis & totius eadem ratio e&longs;t. </s> | <s id="s.001125">Indiget igitur hoc quod <lb/>&longs;iccum e&longs;t, vt tantum incale&longs;cat: verùm <lb/>partis & totius eadem ratio e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Si enim in­<lb/>cale&longs;cit motu vehementi, etiam vehemen­<lb/>ter incale&longs;cet. </s> | <s id="s.001126">Si enim in­<lb/>cale&longs;cit motu vehementi, etiam vehemen­<lb/>ter incale&longs;cet. </s> |
| | |
| <s>Cùm igitur &longs;iccum motu col­<lb/>liditur, vt rarum euadat ac tenuè nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t: at tenuis &longs;ub&longs;tantia & &longs;icca, ignea e&longs;t. <lb/></s> | <s id="s.001127">Cùm igitur &longs;iccum motu col­<lb/>liditur, vt rarum euadat ac tenuè nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t: at tenuis &longs;ub&longs;tantia & &longs;icca, ignea e&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vnaquæque enim materia &longs;ub certa quan­<lb/>titate formam ad &longs;e rapit. </s> | <s id="s.001128">Vnaquæque enim materia &longs;ub certa quan­<lb/>titate formam ad &longs;e rapit. </s> |
| | |
| <s>Hoc &longs;olùm e&longs;t igi­<lb/>tur bene dictum, quòd calor ille qui è &longs;yde­<lb/>bus mi&longs;tis ine&longs;t &longs;iccæ iunctus materiæ, dum <lb/>motu nimis attenuatur non repugnante hu­<lb/>mido, quippe cùm &longs;iccam eam iam &longs;uppo­<lb/>&longs;uerimus, nec formà priore vt pote lapidis, <lb/>adeò ob tenuitatem debilitatæ, ne &longs;imul <lb/>qualitates lapidis ade&longs;&longs;ent, abe&longs;&longs;et verò &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, ignis formam &longs;u&longs;cipiunt calore <lb/>agente. </s> | <s id="s.001129">Hoc &longs;olùm e&longs;t igi­<lb/>tur bene dictum, quòd calor ille qui è &longs;yde­<lb/>bus mi&longs;tis ine&longs;t &longs;iccæ iunctus materiæ, dum <lb/>motu nimis attenuatur non repugnante hu­<lb/>mido, quippe cùm &longs;iccam eam iam &longs;uppo­<lb/>&longs;uerimus, nec formà priore vt pote lapidis, <lb/>adeò ob tenuitatem debilitatæ, ne &longs;imul <lb/>qualitates lapidis ade&longs;&longs;ent, abe&longs;&longs;et verò &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, ignis formam &longs;u&longs;cipiunt calore <lb/>agente. </s> |
| | |
| <s>Ergo hic modus coïtioni, qua&longs;i con­<lb/>trarius e&longs;t: in illo con&longs;tante materia calor <lb/>cogitur, hîc &longs;ub eodem calore materia ip­<lb/>&longs;a attenuatur. </s> | <s id="s.001130">Ergo hic modus coïtioni, qua&longs;i con­<lb/>trarius e&longs;t: in illo con&longs;tante materia calor <lb/>cogitur, hîc &longs;ub eodem calore materia ip­<lb/>&longs;a attenuatur. </s> |
| | |
| <s>Indicio e&longs;t hanc e&longs;&longs;e cau­<lb/>&longs;am, quòd aqua motu in aërem verti­<lb/>tur, vt qui&longs;que vbi illæ cadunt magno im­<lb/>petu pote&longs;t videre. </s> | <s id="s.001131">Indicio e&longs;t hanc e&longs;&longs;e cau­<lb/>&longs;am, quòd aqua motu in aërem verti­<lb/>tur, vt qui&longs;que vbi illæ cadunt magno im­<lb/>petu pote&longs;t videre. </s> |
| | |
| <s>Nam attenuata &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia cùm humido iuncta &longs;it, aëris formam <lb/>induit. <lb/><arrow.to.target n="marg114"/></s></p><p type="margin"> | <s id="s.001132">Nam attenuata &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia cùm humido iuncta &longs;it, aëris formam <lb/>induit. <lb/><arrow.to.target n="marg114"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg111"/>Motus quo­<lb/>modo <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> <lb/>& ignem ge­<lb/>neret.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001133"><margin.target id="marg111"/>Motus quo­<lb/>modo <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> <lb/>& ignem ge­<lb/>neret.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg112"/>Auerroës in <lb/>paraphra&longs;i <lb/>Metaphy. <lb/></s> | <s id="s.001134"><margin.target id="marg112"/>Auerroës in <lb/>paraphra&longs;i <lb/>Metaphy. <lb/></s> |
| | |
| <s>tract. <!-- REMOVE S-->2. <lb/>col. </s> | <s id="s.001135">tract. <!-- REMOVE S-->2. <lb/>col. </s> |
| | |
| | |
| | |
| <s>2.<!-- KEEP S--></s></p><p type="margin"> | <s id="s.001136">2.<!-- KEEP S--></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg113"/>Quomodo è <lb/>lapidibus ig­<lb/>nis excutia­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> | <s id="s.001137"><margin.target id="marg113"/>Quomodo è <lb/>lapidibus ig­<lb/>nis excutia­<lb/>tur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg114"/>Frigus nihil <lb/>e&longs;t actu, &longs;ed <lb/>&longs;ola caloris <lb/>priuatio.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001138"><margin.target id="marg114"/>Frigus nihil <lb/>e&longs;t actu, &longs;ed <lb/>&longs;ola caloris <lb/>priuatio.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Verùm dubitabis, in frigido aëre ac ma­<lb/>teria, in qua iam frigus &longs;uperat, vt in lapi­<lb/>de, cur calor in&longs;urgit, cùm frigus &longs;it poten­<lb/>tius? </s> | <s id="s.001139">Verùm dubitabis, in frigido aëre ac ma­<lb/>teria, in qua iam frigus &longs;uperat, vt in lapi­<lb/>de, cur calor in&longs;urgit, cùm frigus &longs;it poten­<lb/>tius? </s> |
| | |
| <s>Re&longs;pondeo, frigus &longs;i pro actu intelli­<lb/>gatur, nihil e&longs;&longs;e ni&longs;i calorem illum exiguum: <lb/>quod autem non e&longs;t, nullas habet opera­<lb/>tiones. </s> | <s id="s.001140">Re&longs;pondeo, frigus &longs;i pro actu intelli­<lb/>gatur, nihil e&longs;&longs;e ni&longs;i calorem illum exiguum: <lb/>quod autem non e&longs;t, nullas habet opera­<lb/>tiones. </s> |
| | |
| <s>Ob id frigus non in&longs;urgit, cùm &longs;ola <lb/>priuatio quædam &longs;it, &longs;ed calor, qui tamen <lb/>ad paucitatem &longs;ubiectæ materiæ compara­<lb/>tus, magnus e&longs;t. </s> | <s id="s.001141">Ob id frigus non in&longs;urgit, cùm &longs;ola <lb/>priuatio quædam &longs;it, &longs;ed calor, qui tamen <lb/>ad paucitatem &longs;ubiectæ materiæ compara­<lb/>tus, magnus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Indicio e&longs;t frigus nihil om­<lb/>ninò e&longs;&longs;e præter caloris priuationem, ter­<lb/>tianarum rigor, in quo cùm nulla &longs;it mate­<lb/>ria frigida, &longs;ed &longs;olius caloris fuga, frigus <lb/>tamen non leue &longs;entitur. </s> | <s id="s.001142">Indicio e&longs;t frigus nihil om­<lb/>ninò e&longs;&longs;e præter caloris priuationem, ter­<lb/>tianarum rigor, in quo cùm nulla &longs;it mate­<lb/>ria frigida, &longs;ed &longs;olius caloris fuga, frigus <lb/>tamen non leue &longs;entitur. </s> |
| | |
| <s>Vbi ergo calor exi­<lb/>guus in materia pauca fuerit, &longs;eruatur. </s> | <s id="s.001143">Vbi ergo calor exi­<lb/>guus in materia pauca fuerit, &longs;eruatur. </s> |
| | |
| <s>Ea­<lb/>dem ratione nec &longs;iccitas aliud e&longs;t, quam hu­<lb/>midi priuatio. </s> | <s id="s.001144">Ea­<lb/>dem ratione nec &longs;iccitas aliud e&longs;t, quam hu­<lb/>midi priuatio. </s> |
| | |
| <s>Quamobrem &longs;icca humectari </s></p><p type="main"> | <s id="s.001145">Quamobrem &longs;icca humectari </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg115"/><lb/>impo&longs;&longs;ibile e&longs;t, cum non &longs;it reditus ad ha­<lb/>bitum ex priuatione. </s> | <s id="s.001146"><arrow.to.target n="marg115"/><lb/>impo&longs;&longs;ibile e&longs;t, cum non &longs;it reditus ad ha­<lb/>bitum ex priuatione. </s> |
| | |
| <s>Sed difficilius e&longs;t hu­<lb/>mectare, quia humidum principium e&longs;t ex <lb/>elemento, calor ex cœlo, quod &longs;emper dif­<lb/>fundit. </s> | <s id="s.001147">Sed difficilius e&longs;t hu­<lb/>mectare, quia humidum principium e&longs;t ex <lb/>elemento, calor ex cœlo, quod &longs;emper dif­<lb/>fundit. </s> |
| | |
| <s>Re&longs;taurantur igitur &longs;olis adiectis ma­<lb/>teriis. </s> | <s id="s.001148">Re&longs;taurantur igitur &longs;olis adiectis ma­<lb/>teriis. </s> |
| | |
| <s>At infrigidare, aut &longs;iccare, faciliùs <lb/>conceditur, cùm impedimento con&longs;tent hæ <lb/>mutationes. </s> | <s id="s.001149">At infrigidare, aut &longs;iccare, faciliùs <lb/>conceditur, cùm impedimento con&longs;tent hæ <lb/>mutationes. </s> |
| | |
| <s>Iu&longs;tè ætherem, & aquam prin­<lb/>cipium naturalium rerum antiqui po&longs;uêre, <lb/>quòd in altero calor dominari exi&longs;timatur <lb/>in reliquo abundet humidum. </s> | <s id="s.001150">Iu&longs;tè ætherem, & aquam prin­<lb/>cipium naturalium rerum antiqui po&longs;uêre, <lb/>quòd in altero calor dominari exi&longs;timatur <lb/>in reliquo abundet humidum. </s> |
| | |
| <s>Iu&longs;tius aërem, <lb/>&longs;i ille calidus e&longs;&longs;et & humidus. </s> | <s id="s.001151">Iu&longs;tius aërem, <lb/>&longs;i ille calidus e&longs;&longs;et & humidus. </s> |
| | |
| <s>Terram ne­<lb/>mo: nam ip&longs;a frigida, &longs;iccáque e&longs;t. </s> | <s id="s.001152">Terram ne­<lb/>mo: nam ip&longs;a frigida, &longs;iccáque e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Sed ca­<lb/>lida præter naturam difficilè refrigerantur, <lb/>motus enim con&longs;eruat. </s> | <s id="s.001153">Sed ca­<lb/>lida præter naturam difficilè refrigerantur, <lb/>motus enim con&longs;eruat. </s> |
| | |
| <s>Ergo difficilius <lb/>quæ natura talia &longs;unt, motus enim eo­<lb/>rum perpetuus. </s> | <s id="s.001154">Ergo difficilius <lb/>quæ natura talia &longs;unt, motus enim eo­<lb/>rum perpetuus. </s> |
| | |
| <s>Verùm in aëre frigido <lb/>&longs;cintilla ignis illicò, ni &longs;uccurratur, extin­<lb/>guitur. </s> | <s id="s.001155">Verùm in aëre frigido <lb/>&longs;cintilla ignis illicò, ni &longs;uccurratur, extin­<lb/>guitur. </s> |
| | |
| <s>Sed aër non pote&longs;t prohibere gene­<lb/>rationem quæ intus fit, illo tantùm circum­<lb/>ambiente. </s></p><p type="margin"> | <s id="s.001156">Sed aër non pote&longs;t prohibere gene­<lb/>rationem quæ intus fit, illo tantùm circum­<lb/>ambiente. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg115"/>Siccitas non <lb/>e&longs;t ni&longs;i hu­<lb/>midi priua­<lb/>tio.</s></p><p type="main"> | <s id="s.001157"><margin.target id="marg115"/>Siccitas non <lb/>e&longs;t ni&longs;i hu­<lb/>midi priua­<lb/>tio.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Verùm rur&longs;us dices: &longs;i frigus nihil e&longs;t <lb/>actu, &longs;ed &longs;ola caloris priuatio, quomodo <lb/>frigida refrigerant, vt calida calefaciunt? <lb/></s> | <s id="s.001158">Verùm rur&longs;us dices: &longs;i frigus nihil e&longs;t <lb/>actu, &longs;ed &longs;ola caloris priuatio, quomodo <lb/>frigida refrigerant, vt calida calefaciunt? <lb/></s> |
| | |
| <s>Frigus &longs;emper e&longs;t cùm multa maria, im­<lb/>po&longs;&longs;ibile verò tenui&longs;&longs;imum aliquid e&longs;&longs;e fri­<lb/>gidum: multa materia impedit, nec ca­<lb/>lo penetrare po&longs;&longs;it neque moueri, quare hoc <pb xlink:href="016/01/032.jpg" pagenum="383"/>modo refrigerat. </s> | <s id="s.001159">Frigus &longs;emper e&longs;t cùm multa maria, im­<lb/>po&longs;&longs;ibile verò tenui&longs;&longs;imum aliquid e&longs;&longs;e fri­<lb/>gidum: multa materia impedit, nec ca­<lb/>lo penetrare po&longs;&longs;it neque moueri, quare hoc <pb xlink:href="016/01/032.jpg" pagenum="383"/>modo refrigerat. </s> |
| | |
| <s>Ergo quod calefacit, per <lb/>&longs;e calefacit: quòd refrigerat, &longs;olùm ex ac­<lb/>cidenti. </s> | <s id="s.001160">Ergo quod calefacit, per <lb/>&longs;e calefacit: quòd refrigerat, &longs;olùm ex ac­<lb/>cidenti. </s> |
| | |
| <s>Repugnabis for&longs;an, quoniam re­<lb/>frigerari &longs;entimus nos, non aliter à frigidis <lb/>tum repentè, vt à calidis calefieri, vt pro­<lb/>ducta frigoris quædam &longs;pecies videatur. <lb/></s> | <s id="s.001161">Repugnabis for&longs;an, quoniam re­<lb/>frigerari &longs;entimus nos, non aliter à frigidis <lb/>tum repentè, vt à calidis calefieri, vt pro­<lb/>ducta frigoris quædam &longs;pecies videatur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Equidem ( vt dixi ) nihil aliud e&longs;t frigidum, <lb/>quàm caloris priuatio: & quæ mouentur <lb/>nec con&longs;i&longs;tunt, refrigerantur, vt aqua, & <lb/>ventorum validorum aër. </s> | <s id="s.001162">Equidem ( vt dixi ) nihil aliud e&longs;t frigidum, <lb/>quàm caloris priuatio: & quæ mouentur <lb/>nec con&longs;i&longs;tunt, refrigerantur, vt aqua, & <lb/>ventorum validorum aër. </s> |
| | |
| <s>Porrò cùm conta­<lb/>ctu refrigeratur, &longs;olùm &longs;uperficies refrigera­<lb/>tur, fugiente intus palàm calore: nec po&longs;&longs;ibi­<lb/>le e&longs;t ob hoc &longs;ubitò quippiam refrigerari, <lb/>mora autem ducta refrigerantur etiam pe­<lb/>niti&longs;&longs;imæ partes. </s></p><p type="main"> | <s id="s.001163">Porrò cùm conta­<lb/>ctu refrigeratur, &longs;olùm &longs;uperficies refrigera­<lb/>tur, fugiente intus palàm calore: nec po&longs;&longs;ibi­<lb/>le e&longs;t ob hoc &longs;ubitò quippiam refrigerari, <lb/>mora autem ducta refrigerantur etiam pe­<lb/>niti&longs;&longs;imæ partes. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Atque hæc vera &longs;unt rerum naturalium <lb/>fundamenta, in quibus nihil e&longs;t repugnans. <lb/></s> | <s id="s.001164">Atque hæc vera &longs;unt rerum naturalium <lb/>fundamenta, in quibus nihil e&longs;t repugnans. <lb/></s> |
| | |
| <s>Qui verò eas qualitates &longs;ub&longs;tantiis affixas <lb/>imaginantur, & frigiditatem aliquod e&longs;&longs;e <lb/>naturæ principium, in difficillimas perue­<lb/>niunt quæ&longs;tiones, rerúmque quæ videntur <lb/>cau&longs;as dicere non po&longs;&longs;unt, omniáque &longs;ilen­<lb/>tio ac verbis ob&longs;curis inuoluere, tum etiam <lb/>ambiguis, nituntur. </s> | <s id="s.001165">Qui verò eas qualitates &longs;ub&longs;tantiis affixas <lb/>imaginantur, & frigiditatem aliquod e&longs;&longs;e <lb/>naturæ principium, in difficillimas perue­<lb/>niunt quæ&longs;tiones, rerúmque quæ videntur <lb/>cau&longs;as dicere non po&longs;&longs;unt, omniáque &longs;ilen­<lb/>tio ac verbis ob&longs;curis inuoluere, tum etiam <lb/>ambiguis, nituntur. </s> |
| | |
| <s>Igitur calor ip&longs;e propria <lb/>qualitas e&longs;t cœle&longs;tis, hæc agitans corpora, <lb/>quæ motu adiuta ignem creat. </s> | <s id="s.001166">Igitur calor ip&longs;e propria <lb/>qualitas e&longs;t cœle&longs;tis, hæc agitans corpora, <lb/>quæ motu adiuta ignem creat. </s> |
| | |
| <s>Si à materia <lb/>obruatur ac impediatur, frigus gignit. </s> | <s id="s.001167">Si à materia <lb/>obruatur ac impediatur, frigus gignit. </s> |
| | |
| <s>Quæ­<lb/>cunque autem motu non eadem manent, <lb/>frigidiora euadunt, vt aqua & aër. </s> | <s id="s.001168">Quæ­<lb/>cunque autem motu non eadem manent, <lb/>frigidiora euadunt, vt aqua & aër. </s> |
| | |
| <s>Aëris <lb/>verò temperiem facit radiorum multitu­<lb/>do Solis, tum &longs;yderum, quos excipit, <lb/>qui illum calefaciunt. </s> | <s id="s.001169">Aëris <lb/>verò temperiem facit radiorum multitu­<lb/>do Solis, tum &longs;yderum, quos excipit, <lb/>qui illum calefaciunt. </s> |
| | |
| <s>Terra verò non adeò <lb/>e&longs;&longs;e frigida pote&longs;t vt aqua, quoniam non <lb/>mouetur. </s></p><p type="main"> | <s id="s.001170">Terra verò non adeò <lb/>e&longs;&longs;e frigida pote&longs;t vt aqua, quoniam non <lb/>mouetur. </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>His itaque con&longs;titutis, quibus non pauca <lb/>qu&aeli |