| version 1.14, 2007/03/15 13:35:40 |
version 1.15, 2007/03/15 15:19:14 |
| |
| | |
| <s><emph type="center"/>corporum repugnantia, motu Naturali, & Loco.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="center"/>corporum repugnantia, motu Naturali, & Loco.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>PROPOSITVM no&longs;tri ne­</s></p><p type="main"> | <s>PROPOSITVM no&longs;tri ne­<arrow.to.target n="marg1"/><lb/>gotij in hoc Opere e&longs;t, de <lb/>Subtilitate tractare. </s> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg1"/><lb/>gotij in hoc Opere e&longs;t, de <lb/>Subtilitate tractare. </s> | |
| | |
| <s>E&longs;t au­<lb/>tem &longs;ubtilitas ratio quædam, <lb/>qua &longs;en&longs;ibilia à &longs;en&longs;ibus, in­<lb/>telligibilia ab intellectu, dif­<lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>ficilè compræhenduntur. </s> | <s>E&longs;t au­<lb/>tem &longs;ubtilitas ratio quædam, <lb/>qua &longs;en&longs;ibilia à &longs;en&longs;ibus, in­<lb/>telligibilia ab intellectu, dif­<lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>ficilè compræhenduntur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>In reliquo, ne Oedipus ip&longs;e <lb/>Lectori &longs;atisfaciat. </s> | <s>In reliquo, ne Oedipus ip&longs;e <lb/>Lectori &longs;atisfaciat. </s> |
| | |
| <s>Itaque cùm rem ad­<lb/>modum laborio&longs;am aggre&longs;&longs;i &longs;imus, non ta­<lb/>men pro laboris magnitudine, operi ip&longs;i <lb/>præmij vice vtilitatis & gloriæ tantundem <lb/>acceder. </s> | <s>Itaque cùm rem ad­<lb/>modum laborio&longs;am aggre&longs;&longs;i &longs;imus, non ta­<lb/>men pro laboris magnitudine, operi ip&longs;i <lb/>præmij vice vtilitatis & gloriæ tantundem <lb/>accedet. </s> |
| | |
| <s>Erant & quædam præter hæc ab <lb/>antiquis non rectè tractata. </s> | <s>Erant & quædam præter hæc ab <lb/>antiquis non rectè tractata. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Attractio igitur à forma fit, quæ <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>metuit aliam con&longs;equi raritatem, ne pereat, <lb/>quantum pote&longs;t, re&longs;i&longs;tit. </s> | <s>Attractio igitur à forma fit, quæ <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/>metuit aliam con&longs;equi raritatem, ne pereat, <lb/>quantum pote&longs;t, re&longs;i&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>O&longs;tendimut enim <lb/>&longs;uperiùs, mutata &longs;ub&longs;tantia atque den&longs;itate, <lb/>mutari quoque formam. </s> | <s>O&longs;tendimur enim <lb/>&longs;uperiùs, mutata &longs;ub&longs;tantia atque den&longs;itate, <lb/>mutari quoque formam. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i metu vacui <lb/>fieret attractio, qua&longs;i con&longs;entiente vniuer&longs;o, <lb/>e&longs;&longs;et hæc attractio infinita, &longs;ed non e&longs;t, ve­<lb/>rùm pro quantitate formæ, & elementi ac <lb/>in&longs;trumenti continentis. </s> | <s>Quòd &longs;i metu vacui <lb/>fieret attractio, qua&longs;i con&longs;entiente vniuer&longs;o, <lb/>e&longs;&longs;et hæc attractio infinita, &longs;ed non e&longs;t, ve­<lb/>rùm pro quantitate formæ, & elementi ac <lb/>in&longs;trumenti continentis. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Cùm igitur humilius e&longs;t <lb/>o&longs;culum C, ad illud perueniet: tùm autem <lb/>&longs;ublimius, non de&longs;cendet: quia quæ è directo <lb/>e&longs;t loci inferioris, vt in A, a&longs;cendere cogetur <lb/>ad C, quod e&longs;t in directo D. <!-- KEEP S--></s> | <s>Cùm igitur humilius e&longs;t <lb/>o&longs;culum C, ad illud perueniet: tùm autem <lb/>&longs;ublimius, non de&longs;cendet: quia quæ è directo <lb/>e&longs;t loci inferioris, vt in A, a&longs;cendere cogetur <lb/>ad C, quod e&longs;t in directo D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Si autem aqua <lb/>de&longs;cendat primò, deinde a&longs;cendat, vt in figu­<lb/>ra &longs;equente, ex A, in B, inde in E, & po&longs;tmo­</s></p><p type="main"> | <s>Si autem aqua <lb/>de&longs;cendat primò, deinde a&longs;cendat, vt in figu­<lb/>ra &longs;equente, ex A, in B, inde in E, & po&longs;tmo­<arrow.to.target n="marg25"/><lb/><figure id="id.016.01.013.1.jpg" xlink:href="016/01/013/1.jpg"/><lb/>dum in C, & in D: tunc peruenire poterit, &longs;i <lb/>D, minùs di&longs;tet à linea B C, quàm A, locus, <lb/>ex quo de&longs;cendit. </s> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg25"/><lb/><figure id="id.016.01.013.1.jpg" xlink:href="016/01/013/1.jpg"/><lb/>dum in C, & in D: tunc peruenire poterit, &longs;i <lb/>D, minùs di&longs;tet à linea B C, quàm A, locus, <lb/>ex quo de&longs;cendit. </s> | |
| | |
| <s>Sed oportet in &longs;ingulis &longs;pa­<lb/>tiis certam e&longs;&longs;e differentiam altitudinis A, & <lb/>D. <!-- KEEP S--></s> | <s>Sed oportet in &longs;ingulis &longs;pa­<lb/>tiis certam e&longs;&longs;e differentiam altitudinis A, & <lb/>D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Quantò enim lengior via fuerit, eò maior <lb/>differentia A, & D, iuxta altitudinis men&longs;u­<lb/>ram e&longs;&longs;e debet. </s> | <s>Quantò enim longior via fuerit, eò maior <lb/>differentia A, & D, iuxta altitudinis men&longs;u­<lb/>ram e&longs;&longs;e debet. </s> |
| | |
| <s>Hinc errores quorundam, qui <lb/>ad libramentum, quum conati e&longs;&longs;ent aquas <lb/>deducere, maximas iacturas impen&longs;arum &longs;u&longs;­<lb/>ceperunt. </s> | <s>Hinc errores quorundam, qui <lb/>ad libramentum, quum conati e&longs;&longs;ent aquas <lb/>deducere, maximas iacturas impen&longs;arum &longs;u&longs;­<lb/>ceperunt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><margin.target id="marg28"/>Machina <lb/>Heronis.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg28"/>Machina <lb/>Heronis.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg29"/>De motu al­<lb/>lernante.</s></p><figure id="id.016.01.014.2.jpg" xlink:href="016/01/014/2.jpg"/><p type="main"> | <s><margin.target id="marg29"/>De motu al­<lb/>ternante.</s></p><figure id="id.016.01.014.2.jpg" xlink:href="016/01/014/2.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Trabs &longs;uperiacens tignis atque inclu&longs;a fo­<lb/>raminibus rotundis vocetur B, ita vt mobilis <lb/>&longs;it, ac vt in cardinibus circumuolui po&longs;&longs;it. <lb/></s> | <s>Trabs &longs;uperiacens tignis atque inclu&longs;a fo­<lb/>raminibus rotundis vocetur B, ita vt mobilis <lb/>&longs;it, ac vt in cardinibus circumuolui po&longs;&longs;it. <lb/></s> |
| | |
| <s>Iuxta huius extremum E, annulus infixus, cui <lb/>alter annulus cum ferrea virga F: hæ rur&longs;us <lb/>in annulum finiatur, quem excipiat alter an­<lb/>nulus G, virga H, annexus: in extrtmo H, an­<lb/>nulus iunctus e&longs;t, qui vnco ita annectitur in <lb/>&longs;ummitate axis A, vt &longs;ecum moueatur, &longs;ed <lb/>redeunte axe, redit & annulus ad pri&longs;tinum <lb/>locum ac &longs;itum. </s> | <s>Iuxta huius extremum E, annulus infixus, cui <lb/>alter annulus cum ferrea virga F: hæ rur&longs;us <lb/>in annulum finiatur, quem excipiat alter an­<lb/>nulus G, virga H, annexus: in extremo H, an­<lb/>nulus iunctus e&longs;t, qui vnco ita annectitur in <lb/>&longs;ummitate axis A, vt &longs;ecum moueatur, &longs;ed <lb/>redeunte axe, redit & annulus ad pri&longs;tinum <lb/>locum ac &longs;itum. </s> |
| | |
| <s>Ex altera trabis parte duo <lb/>annuli ex aduer&longs;o collocantur C, & D. <!-- KEEP S--></s> | <s>Ex altera trabis parte duo <lb/>annuli ex aduer&longs;o collocantur C, & D. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed motuum tran&longs;latio, quæ &longs;olet in v&longs;u <lb/>e&longs;&longs;e, tùm in molendinis, tum horologiis, <lb/>quamvis vulgata, tamen &longs;ubtiliori con&longs;tat <lb/>ratione. <lb/><figure id="id.016.01.014.3.jpg" xlink:href="016/01/014/3.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg30"/></s></p><p type="margin"> | <s>Sed motuum tran&longs;latio, quæ &longs;olet in v&longs;u <lb/>e&longs;&longs;e, tùm in molendinis, tum horologiis, <lb/>quamvis vulgata, tamen &longs;ubtiliori con&longs;tat <lb/>ratione. <lb/><figure id="id.016.01.014.3.jpg" xlink:href="016/01/014/3.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg30"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg30"/>Motuum <lb/>tra&longs;latio.</s></p><p type="main"> | <s><margin.target id="marg30"/>Motuum <lb/><expan abbr="tra&longs;latio">tran&longs;latio</expan>.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Sit igitur rota AB, quæ circumagi po&longs;&longs;it <pb xlink:href="016/01/015.jpg" pagenum="366"/>alia rota cum paxillis, vt in molendinis fieri <lb/>&longs;olet aut manubrio C, dentes verò in eius <lb/>exteriore &longs;uperficie re&longs;picientes cylindrum <lb/>&longs;eu columnam FG, erectam ad perpendicu­<lb/>lum plani F H. <!-- KEEP S--></s> | <s>Sit igitur rota AB, quæ circumagi po&longs;&longs;it <pb xlink:href="016/01/015.jpg" pagenum="366"/>alia rota cum paxillis, vt in molendinis fieri <lb/>&longs;olet aut manubrio C, dentes verò in eius <lb/>exteriore &longs;uperficie re&longs;picientes cylindrum <lb/>&longs;eu columnam FG, erectam ad perpendicu­<lb/>lum plani F H. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>In quo plano etiam rota &longs;u­<lb/>per&longs;tans fixum habet palum, cui axis infi­<lb/>gigitur. </s> | <s>In quo plano etiam rota &longs;u­<lb/>per&longs;tans fixum habet palum, cui axis infi­<lb/>gitur. </s> |
| | |
| <s>In FG, autem columna, DE, cur­<lb/>riculum dentatum e&longs;t. </s> | <s>In FG, autem columna, DE, cur­<lb/>riculum dentatum e&longs;t. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Contingit is motus, quum aqua, <lb/>gratia exempli, rotam, qua aqua effunditur </s></p><p type="main"> | <s>Contingit is motus, quum aqua, <lb/>gratia exempli, rotam, qua aqua effunditur </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><arrow.to.target n="marg31"/><lb/>vertetit. </s> | <s><arrow.to.target n="marg31"/><lb/>verterit. </s> |
| | |
| <s>Atque hoc in genere primum e&longs;t <lb/>Archimedis inuentum Cochlea appellata, <lb/>cuius meminit Diodorus Siculus in antiqua <lb/>hi&longs;toria bis, dicens Ægyptum &longs;iccatam <lb/>beneficio cochleæ ab Archimede inuentæ. <lb/></s> | <s>Atque hoc in genere primum e&longs;t <lb/>Archimedis inuentum Cochlea appellata, <lb/>cuius meminit Diodorus Siculus in antiqua <lb/>hi&longs;toria bis, dicens Ægyptum &longs;iccatam <lb/>beneficio cochleæ ab Archimede inuentæ. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><margin.target id="marg31"/>Coclhea Ar­<lb/>chimedis.</s></p><figure id="id.016.01.015.1.jpg" xlink:href="016/01/015/1.jpg"/><p type="main"> | <s><margin.target id="marg31"/>Coclhea Ar­<lb/>chimedis.</s></p><figure id="id.016.01.015.1.jpg" xlink:href="016/01/015/1.jpg"/><p type="main"> |
| | |
| <s>Lignum A H, &longs;olidum, rectum, rotun­<lb/>dum, æqualéque, ac tam longum vt incli­<lb/>natum ad &longs;uper&longs;iciem aquæ, infixúmque <lb/>alueo quantum opus e&longs;t, &longs;upraip&longs;am aquam <lb/>promineat, canali ( vt vides ) metallico <lb/>&longs;implici, ad cochleæ imaginem fabricato, <lb/>circumtegatur. </s> | <s>Lignum A H, &longs;olidum, rectum, rotun­<lb/>dum, æqualéque, ac tam longum vt incli­<lb/>natum ad &longs;uperficiem aquæ, infixúmque <lb/>alueo quantum opus e&longs;t, &longs;upra ip&longs;am aquam <lb/>promineat, canali ( vt vides ) metallico <lb/>&longs;implici, ad cochleæ imaginem fabricato, <lb/>circumtegatur. </s> |
| | |
| <s>Sunt qui multiplici vtantur: <lb/>tres mihi nece&longs;&longs;arij e&longs;&longs;e videntur, quique <lb/>adeò &longs;en&longs;im a&longs;cendant, vt omnia &longs;patia com­<lb/>pleantur. </s> | <s>Sunt qui multiplici vtantur: <lb/>tres mihi nece&longs;&longs;arij e&longs;&longs;e videntur, quique <lb/>adeò &longs;en&longs;im a&longs;cendant, vt omnia &longs;patia com­<lb/>pleantur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Si igitur <lb/>BC &longs;inuetur ver&longs;us QC, eleuabitur, & mi­<lb/><arrow.to.target n="marg43"/><lb/>nus di&longs;tabit à B puncto, ideoque reddet pon­<lb/>dera leuiora, aureu&longs;que iu&longs;ti ponderis defi­<lb/>cere videbitur, & ex aduer&longs;a parte po&longs;itus <lb/>qui deficit, bonus videbitur. </s> | <s>Si igitur <lb/>BC &longs;inuetur ver&longs;us QC, eleuabitur, & mi­<lb/><arrow.to.target n="marg43"/><lb/>nus di&longs;tabit à B puncto, ideoque reddet pon­<lb/>dera leuiora, aureu&longs;que iu&longs;ti ponderis defi­<lb/>cere videbitur, & ex aduer&longs;a parte po&longs;itus <lb/>qui deficit, bonus videbitur. </s> |
| | |
| <s>Sed vacua libe­<lb/>ra delegitur fraus, aur commutatis vici&longs;&longs;im <lb/>numo & indice. </s> | <s>Sed vacua libe­<lb/>ra delegitur fraus, aut commutatis vici&longs;&longs;im <lb/>numo & indice. </s> |
| | |
| <s>Sed cur pondera quærunt <lb/>ver&longs;us medium moueri? </s> | <s>Sed cur pondera quærunt <lb/>ver&longs;us medium moueri? </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nunc &longs;olum demon&longs;trare oportet, quo­<lb/>modo &longs;tatera perfecta e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it: et&longs;i in pre­<lb/>cio&longs;is mercibus mercatores libra vtantur. </s> | <s>Nunc &longs;olum demon&longs;trare oportet, quo­<lb/>modo &longs;tatera perfecta e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it: et&longs;i in pre­<lb/>cio&longs;is mercibus mercatores libra vtantur. </s> |
| | |
| <s>Sit <lb/>igitur &longs;tatera diui&longs;a tuo modo cum pondere <lb/>auxiliari, quod mobile e&longs;t G, & æquiponi­<lb/>deret G in F ip&longs;i D, quia itaque D æqui­<lb/>ponderat G in F, & etiam regulæ KL. </s> | <s>Sit <lb/>igitur &longs;tatera diui&longs;a tuo modo cum pondere <lb/>auxiliari, quod mobile e&longs;t G, & æquipon­<lb/>deret G in F ip&longs;i D, quia itaque D æqui­<lb/>ponderat G in F, & etiam regulæ KL. </s> |
| | |
| <s>Po­<lb/>nantur enim N pars D, quæ facit <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> LK, & O pars reliqua D, quæ facit <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> cum G. <!-- KEEP S--></s> | <s>Po­<lb/>nantur enim N pars D, quæ facit <expan abbr="æquilibriũ">æquilibrium</expan> <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> LK, & O pars reliqua D, quæ facit <expan abbr="æqui-libriũ">æqui­<lb/>librium</expan> cum G. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Secundum igitur æqua­<lb/>lia incrementa BL cre&longs;cet O, &longs;ed N manet <lb/>idem &longs;emper: igitur &longs;ecundum æqualia in­<lb/>crementa partium B L cre&longs;cet D pondus. <lb/></s> | <s>Secundum igitur æqua­<lb/>lia incrementa BL cre&longs;cet O, &longs;ed N manet <lb/>idem &longs;emper: igitur &longs;ecundum æqualia in­<lb/>crementa partium B L cre&longs;cet D pondus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Æqua igitur &longs;tatera fieret, &longs;i ad <expan abbr="Capponãtur">Capponantur</expan> <lb/>pondus faciens <expan abbr="equilibrũ">equilibrum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> LK: inde diuida­<lb/>mus &longs;patia ab agina ad L per æqualia. </s> | <s>Æqua igitur &longs;tatera fieret, &longs;i ad C <expan abbr="apponãtur">apponantur</expan> <lb/>pondus faciens <expan abbr="equilibrũ">equilibrum</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> LK: inde diuida­<lb/>mus &longs;patia ab agina ad L per æqualia. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>quia ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="apponũt">apponunt</expan> pondus in C, <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;t vt prima nota, puta P, o&longs;tendat etiam <lb/>pondus LK: vt &longs;i LK ponderis libras duas, <lb/>& D pondus duas libras æquet, nota primi <lb/>ponderis e&longs;&longs;et in K, exempli gratia: &longs;ed quia <lb/>G po&longs;itum in K, grauaret quantum quatuor <lb/>libræ, & præter id etiam LK grauitatem <lb/>efficit duarum librarum, igitur oporteret vt <lb/>D e&longs;&longs;et librarum &longs;ex, igitur pondus e&longs;&longs;et li­<lb/>brarum &longs;ex, & o&longs;tenderet tantùm quatuor. <lb/></s> | <s>Sed <lb/>quia ip&longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="apponũt">apponunt</expan> pondus in C, <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;t vt prima nota, puta P, o&longs;tendat etiam <lb/>pondus LK: vt &longs;i LK ponderis libras duas, <lb/>& D pondus duas libras æquet, nota primi <lb/>ponderis e&longs;&longs;et in K, exempli gratia: &longs;ed quia <lb/>G po&longs;itum in K, grauaret quantum quatuor <lb/>libræ, & præter id etiam LK grauitatem <lb/>efficit duarum librarum, igitur oporteret vt <lb/>D e&longs;&longs;et librarum &longs;ex, igitur pondus e&longs;&longs;et li­<lb/>brarum &longs;ex, & o&longs;tenderet tantùm quatuor. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Perdi&longs;cere au­<lb/>tem primum oportet, quot & quænam &longs;int. <lb/></s> | <s>Perdi&longs;cere au­<lb/>tem primum oportet, quot & quænam &longs;int. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ari&longs;toteles quatuor exiftimat, terram, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <lb/>aërem, atque ignem. </s> | <s>Ari&longs;toteles quatuor exi&longs;timat, terram, <expan abbr="aquã">aquam</expan>, <lb/>aërem, atque ignem. </s> |
| | |
| <s>Primùm enim quatuor <lb/>qualitates primæ &longs;unt. </s> | <s>Primùm enim quatuor <lb/>qualitates primæ &longs;unt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed primùm argumenta hæc rhetorica, <lb/>indigna &longs;unt vt in rebus &longs;eriis adducantur: <lb/>neque hic ignis illius naturæ e&longs;t, cuius &longs;u­<lb/>periorem e&longs;&longs;e ferunt, cùm hic vrat, &longs;plen­<lb/>deat, corrumpat, quorum nullum illi ine&longs;&longs;e <lb/>ferunt. </s> | <s>Sed primùm argumenta hæc rhetorica, <lb/>indigna &longs;unt vt in rebus &longs;eriis adducantur: <lb/>neque hic ignis illius naturæ e&longs;t, cuius &longs;u­<lb/>periorem e&longs;&longs;e ferunt, cùm hic vrat, &longs;plen­<lb/>deat, corrumpat, quorum nullum illi ine&longs;&longs;e <lb/>ferunt. </s> |
| | |
| <s>Dicemus etiam po&longs;t hæc, cur id con­<lb/>tingat: & quòd non &longs;emper eriam contin­<lb/>gat docebimus. </s> | <s>Dicemus etiam po&longs;t hæc, cur id con­<lb/>tingat: & quòd non &longs;emper etiam contin­<lb/>gat docebimus. </s> |
| | |
| <s>Necillud argumenta <expan abbr="probãt">probant</expan>, <lb/>imò potius oppo&longs;itum. </s> | <s>Necillud argumenta <expan abbr="probãt">probant</expan>, <lb/>imò potius oppo&longs;itum. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>De&longs;tillationes etiam, tres &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias tantùm docent, aquam pro aqua, oleum <lb/>vice aëris, & terram quæ in imo &longs;ub&longs;idet. <lb/></s> | <s>De&longs;tillationes etiam, tres &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias tantùm docent, aquam pro aqua, oleum <lb/>vice aëris, & terram quæ in imo &longs;ub&longs;idet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i dicas, olei partem rubicundiorem <lb/>ignem referre quòd acuti&longs;&longs;ima &longs;it, re&longs;ponde­<lb/>mus & &longs;erò, hanc acuitatem, acremque &longs;apo­<lb/>rem ex ignis vi acriote profici&longs;ci. </s> | <s>Quòd &longs;i dicas, olei partem rubicundiorem <lb/>ignem referre quòd acuti&longs;&longs;ima &longs;it, re&longs;ponde­<lb/>mus & &longs;erò, hanc acuitatem, acremque &longs;apo­<lb/>rem ex ignis vi acriore profici&longs;ci. </s> |
| | |
| <s>Indicio <lb/>e&longs;t, quòd metallicorum olei nulla e&longs;t pars <lb/>expers acerrimi &longs;aporis. </s> | <s>Indicio <lb/>e&longs;t, quòd metallicorum olei nulla e&longs;t pars <lb/>expers acerrimi &longs;aporis. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>præ&longs;ertim in tam confirmata, <lb/>atque antiqua rerum &longs;ententia. </s> | <s>præ&longs;ertim in tam confirmata, <lb/>atque antiqua rerum &longs;ententia. </s> |
| | |
| <s>Deinde, quo­<lb/>nam pacto grandinum & niuis generatio <lb/>o&longs;tendet ignem ibi non e&longs;&longs;e, quum etiam&longs;i <lb/>nullus ad&longs;it ignis, attamen non par e&longs;t regio­<lb/>nem illam e&longs;&longs;e &longs;rigidi&longs;&longs;imam, cùm radiis &longs;y­<lb/>derum illu&longs;tretur, & nihilominus aërip&longs;e, in <lb/>quo &longs;ita ea e&longs;t regio, calidi&longs;&longs;imus &longs;it? </s> | <s>Deinde, quo­<lb/>nam pacto grandinum & niuis generatio <lb/>o&longs;tendet ignem ibi non e&longs;&longs;e, quum etiam&longs;i <lb/>nullus ad&longs;it ignis, attamen non par e&longs;t regio­<lb/>nem illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imam, cùm radiis &longs;y­<lb/>derum illu&longs;tretur, & nihilominus aër ip&longs;e, in <lb/>quo &longs;ita ea e&longs;t regio, calidi&longs;&longs;imus &longs;it? </s> |
| | |
| <s>Ignem <lb/>quoque cùm dicimus atque elementum, rem <lb/>pror&longs;us calidi&longs;&longs;imam ac &longs;icci&longs;&longs;imam intelli­<lb/>gimus: hic no&longs;ter ignis calidi&longs;&longs;imus e&longs;t ac <lb/>&longs;icci&longs;&longs;imus, quo fit vt immi&longs;tus etiam &longs;it: <lb/>nam &longs;i mi&longs;tus e&longs;&longs;et, talis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;et, <lb/>quare hic ignis elementum e&longs;t. </s></p><p type="main"> | <s>Ignem <lb/>quoque cùm dicimus atque elementum, rem <lb/>pror&longs;us calidi&longs;&longs;imam ac &longs;icci&longs;&longs;imam intelli­<lb/>gimus: hic no&longs;ter ignis calidi&longs;&longs;imus e&longs;t ac <lb/>&longs;icci&longs;&longs;imus, quo fit vt immi&longs;tus etiam &longs;it: <lb/>nam &longs;i mi&longs;tus e&longs;&longs;et, talis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;et, <lb/>quare hic ignis elementum e&longs;t. </s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Neque enim æ­<lb/>ther ideò temperatus e&longs;t, quia æqualiter <lb/>commi&longs;tus ex calido & frigido, &longs;ed quia <lb/>vtriu&longs; que &longs;it expers qualitatis. </s> | <s>Neque enim æ­<lb/>ther ideò temperatus e&longs;t, quia æqualiter <lb/>commi&longs;tus ex calido & frigido, &longs;ed quia <lb/>vtriu&longs; que &longs;it expers qualitatis. </s> |
| | |
| <s>Similiter nec <lb/>&longs;iccus dici pote&longs;t, qui fluit: nee humidus, <lb/>quia non madefacit: &longs;ed purus ( vt dixi ) ac <lb/>limpidus, atque hic ad generationem apti&longs;&longs;i­<lb/>mus, de quo inferiùs dicemus. <lb/><arrow.to.target n="marg56"/></s></p><p type="margin"> | <s>Similiter nec <lb/>&longs;iccus dici pote&longs;t, qui fluit: nec humidus, <lb/>quia non madefacit: &longs;ed purus ( vt dixi ) ac <lb/>limpidus, atque hic ad generationem apti&longs;&longs;i­<lb/>mus, de quo inferiùs dicemus. <lb/><arrow.to.target n="marg56"/></s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg54"/>1. Meteoro <lb/>rum c.4.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg54"/>1. Meteoro <lb/>rum c.4.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Primus igitur <lb/>cùm flamma de&longs;cendit in cereis conuer&longs;is, <lb/>dum a&longs;cendere nititur, flammæ ip&longs;i occurrit, <lb/>eamque celerrimè &longs;uffocat. </s> | <s>Primus igitur <lb/>cùm flamma de&longs;cendit in cereis conuer&longs;is, <lb/>dum a&longs;cendere nititur, flammæ ip&longs;i occurrit, <lb/>eamque celerrimè &longs;uffocat. </s> |
| | |
| <s>Declarauimus <lb/>enim quòd huius quantitas gignatur im­<lb/>men&longs;a, cùm fingulis momentis flamma quæ <lb/>maximè à nutrimento remota e&longs;t, & in am­<lb/>bitu aëri vicina, in fumum tran&longs;eat, cuius <lb/>copia nihil mirum e&longs;t ignem illi occurren­<lb/>tem celerrimè &longs;uffocari. </s> | <s>Declarauimus <lb/>enim quòd huius quantitas gignatur im­<lb/>men&longs;a, cùm &longs;ingulis momentis flamma quæ <lb/>maximè à nutrimento remota e&longs;t, & in am­<lb/>bitu aëri vicina, in fumum tran&longs;eat, cuius <lb/>copia nihil mirum e&longs;t ignem illi occurren­<lb/>tem celerrimè &longs;uffocari. </s> |
| | |
| <s>Huius igitur motus <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>tam rapidi cau&longs;a, flamma cuncta corrumpit, <lb/>non &longs;olius immen&longs;æ caliditatis ratione. </s> | <s>Huius igitur motus <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>tam rapidi cau&longs;a, flamma cuncta corrumpit, <lb/>non &longs;olius immen&longs;æ caliditatis ratione. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><margin.target id="marg67"/>Flamma cur <lb/>igne alio vi­<lb/>uacior.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg67"/>Flamma cur <lb/>igne alio vi­<lb/>uacior.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg68"/>Cau&longs;æ ma­<lb/>gnarum <expan abbr="flã-marum">flan­<lb/>marum</expan>.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg68"/>Cau&longs;æ ma­<lb/>gnarum <expan abbr="flã-marum">flam­<lb/>marum</expan>.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg69"/>Cur aqua <lb/>quandoque <lb/>ignes exci­<lb/>tet.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg69"/>Cur aqua <lb/>quandoque <lb/>ignes exci­<lb/>tet.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Puluis autem qui fa­<lb/>cillimè ardet, & cuius flamma vehementer <lb/>exurit, con&longs;tat pyrio puluere, & tertia &longs;ul­<lb/>phuris ac Græcæ picis parte. </s> | <s>Puluis autem qui fa­<lb/>cillimè ardet, & cuius flamma vehementer <lb/>exurit, con&longs;tat pyrio puluere, & tertia &longs;ul­<lb/>phuris ac Græcæ picis parte. </s> |
| | |
| <s>Porrò plu­<lb/>ra his in libris de rerum Varietate &longs;crip­<lb/>&longs;imus: hi autem exercitationem omnium <lb/>continent locupletem, quæ hîe ratione <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>explicantur. </s> | <s>Porrò plu­<lb/>ra his in libris de rerum Varietate &longs;crip­<lb/>&longs;imus: hi autem exercitationem omnium <lb/>continent locupletem, quæ hîc ratione <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>explicantur. </s> |
| | |
| <s>Quonam pacto verò aquâ non <lb/>extinguantur hi ignes, facilè patet con&longs;i­<lb/>deranti, quòd motum adeò vehementem <lb/>ciunt, vt flamma flammæ follium loco &longs;it. <lb/></s> | <s>Quonam pacto verò aquâ non <lb/>extinguantur hi ignes, facilè patet con&longs;i­<lb/>deranti, quòd motum adeò vehementem <lb/>ciunt, vt flamma flammæ follium loco &longs;it. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><margin.target id="marg72"/>Libri de re­<lb/>rum Varie­<lb/>tate &longs;unt <lb/>praxis hu­<lb/>ius.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg72"/>Libri de re­<lb/>rum Varie­<lb/>tate &longs;unt <lb/>praxis hu­<lb/>ius.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg73"/>Magna <expan abbr="flã-ma">flan­<lb/>ma</expan> tribus <lb/>cau&longs;is diffi­<lb/>cile extin­<lb/>guitur.</s></p><p type="margin"> | <s><margin.target id="marg73"/>Magna <expan abbr="flã-ma">flam­<lb/>ma</expan> tribus <lb/>cau&longs;is diffi­<lb/>cile extin­<lb/>guitur.</s></p><p type="margin"> |
| | |
| <s><margin.target id="marg74"/>Auxilia ex­<lb/>tinguendi <lb/>magna in­<lb/>cendia.</s></p><p type="main"> | <s><margin.target id="marg74"/>Auxilia ex­<lb/>tinguendi <lb/>magna in­<lb/>cendia.</s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Velut è diuer&longs;o Ca&longs;toris olim ac Pollucis, <lb/>nunc Petri & Nicolai diuorum numina, &longs;eu <lb/>potiùs lumina gemina. </s> | <s>Velut è diuer&longs;o Ca&longs;toris olim ac Pollucis, <lb/>nunc Petri & Nicolai diuorum numina, &longs;eu <lb/>potiùs lumina gemina. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Nonnunquã">Nonnunquam</expan> in Ocea <lb/>no terna, imò ibi frequentius quàm gemina, <lb/>ob maioremc <expan abbr="oncu&longs;&longs;ion&etilde;">oncu&longs;&longs;ionem</expan>. </s> | <s><expan abbr="Nonnunquã">Nonnunquam</expan> in Ocea <lb/>no terna, imò ibi frequentius quàm gemina, <lb/>ob maiorem <expan abbr="c oncu&longs;&longs;ion&etilde;">concu&longs;&longs;ionem</expan>. </s> |
| | |
| <s>Vocant tunc ea, <lb/>Diui Nicolai, Helenæ, & Claræ, fignificato <lb/>deducto à claritate, ab antiqua &longs;uper&longs;titione <lb/>&longs;ideris Helenæ, & quòd Nicolaus ex qua­<lb/>dam hi&longs;toria nauigantibus præe&longs;&longs;e credatur. <lb/></s> | <s>Vocant tunc ea, <lb/>Diui Nicolai, Helenæ, & Claræ, &longs;ignificato <lb/>deducto à claritate, ab antiqua &longs;uper&longs;titione <lb/>&longs;ideris Helenæ, & quòd Nicolaus ex qua­<lb/>dam hi&longs;toria nauigantibus præe&longs;&longs;e credatur. <lb/></s> |
| | |
| <s>In mediterraneo autem mari &longs;olùm gemi­<lb/>na, & plerunque in rudentibus, ex vnoque <lb/>in alterum, velut aues cum quodam &longs;ono <lb/>&longs;alientia, finem tempe&longs;tatis, nec non &longs;e­<lb/>curitatem o&longs;tendunt. </s> | <s>In mediterraneo autem mari &longs;olùm gemi­<lb/>na, & plerunque in rudentibus, ex vnoque <lb/>in alterum, velut aues cum quodam &longs;ono <lb/>&longs;alientia, finem tempe&longs;tatis, nec non &longs;e­<lb/>curitatem o&longs;tendunt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Si enim &longs;ub&longs;tantia <lb/>foret, videbatur durum, quonam pacto in <lb/>candenti ferro duæ e&longs;&longs;ent &longs;imul &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>mutuò penetrabiles, ignea atque ferrea: tum <lb/>verò &longs;i altera di&longs;&longs;oluatur, vtpote ferrea &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, dum ignem concipit, fiet corruptio, <lb/>dum extinguitur ignis generatio fieri dice­<lb/>tur, quod perab&longs;urdum e&longs;t. </s> | <s>Si enim &longs;ub&longs;tantia <lb/>foret, videbatur durum, quonam pacto in <lb/>candenti ferro duæ e&longs;&longs;ent &longs;imul &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>mutuò penetrabiles, ignea atque ferrea: tum <lb/>verò &longs;i altera di&longs;&longs;oluatur, vtpote ferrea &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, dum ignem concipit, fiet corruptio, <lb/>dum extinguitur ignis generatio fieri dice­<lb/>tur, quod perab&longs;urdum e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Si verò aerem <lb/>&longs;olùm qui intus e&longs;t ardere latere ardente di­<lb/>cas, non di&longs;&longs;olueretur &longs;ub&longs;tantia ligni in <lb/>cineres, nec &longs;errum deterius adeò euaderet: <lb/>igitur humidum proprium ferri, dum later <lb/>ferreus accen&longs;us e&longs;t, ardet. </s> | <s>Si verò aerem <lb/>&longs;olùm qui intus e&longs;t ardere latere ardente di­<lb/>cas, non di&longs;&longs;olueretur &longs;ub&longs;tantia ligni in <lb/>cineres, nec ferrum deterius adeò euaderet: <lb/>igitur humidum proprium ferri, dum later <lb/>ferreus accen&longs;us e&longs;t, ardet. </s> |
| | |
| <s>Quòd &longs;i omni­<lb/>nò ignis accidens e&longs;t, quomodo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam immutat lignorum in cinerem, ac fer­<lb/>rum omniaque fermè ab&longs;umit? </s> | <s>Quòd &longs;i omni­<lb/>nò ignis accidens e&longs;t, quomodo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam immutat lignorum in cinerem, ac fer­<lb/>rum omniaque fermè ab&longs;umit? </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Foramen vbi ignis accenditur, <lb/>fundi partem etiam obtineat: nam machi­<lb/>na non adeò retrò agitur, cùm ignis &longs;olùm <lb/>pror&longs;um accendatur: ob id rectius collima­<lb/>re ictu licet, & minore periculo. </s> | <s>Foramen vbi ignis accenditur, <lb/>fundi partem etiam obtineat: nam machi­<lb/>na non adeò retrò agitur, cùm ignis &longs;olùm <lb/>pror&longs;um accendatur: ob id rectius collima­<lb/>re ictu licet, & minore periculo. </s> |
| | |
| <s>Nam cùm <lb/>multum retrò aguntur, paruæ lædunt mili­<lb/>tes, qui eis vtuntur: magnæ, &longs;i non conti­<lb/>neantur, incertos edunt ictus, & labefa­<lb/><arrow.to.target n="marg94"/><lb/>ctant currus quibus in&longs;ident: &longs;i vi con&longs;i&longs;tere <lb/>cogantur, fracturæ periculum &longs;ubetint. </s> | <s>Nam cùm <lb/>multum retrò aguntur, paruæ lædunt mili­<lb/>tes, qui eis vtuntur: magnæ, &longs;i non conti­<lb/>neantur, incertos edunt ictus, & labefa­<lb/><arrow.to.target n="marg94"/><lb/>ctant currus quibus in&longs;ident: &longs;i vi con&longs;i&longs;tere <lb/>cogantur, fracturæ periculum &longs;uberint. </s> |
| | |
| <s>E&longs;t <lb/>igitur hoc vnum fracturæ &longs;ignum, vt vehe­<lb/>menter retrò agatur: aliud, &longs;i men&longs;ura non <lb/>conueniat, vt cùm tenuior fuerit, aut ar­<lb/>ctior quàm oporteat, vel inæqualis vel obli­<lb/>qua, quo nil fermè e&longs;t deterius. </s> | <s>E&longs;t <lb/>igitur hoc vnum fracturæ &longs;ignum, vt vehe­<lb/>menter retrò agatur: aliud, &longs;i men&longs;ura non <lb/>conueniat, vt cùm tenuior fuerit, aut ar­<lb/>ctior quàm oporteat, vel inæqualis vel obli­<lb/>qua, quo nil fermè e&longs;t deterius. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Igitur non <lb/>&longs;olùm puluerem licebit conficere, qui om­<lb/>nes machinas effringet, &longs;ed tenuiore impo­<lb/>&longs;ito maioribus machinis illæ peribunt: & <lb/>rur&longs;us cra&longs;&longs;iore tenuibus ac paruis, vix &longs;phæ­<lb/>rulam excutere poterunt. </s> | <s>Igitur non <lb/>&longs;olùm puluerem licebit conficere, qui om­<lb/>nes machinas effringet, &longs;ed tenuiore impo­<lb/>&longs;ito maioribus machinis illæ peribunt: & <lb/>rur&longs;us cra&longs;&longs;iore tenuibus ac paruis, vix &longs;phæ­<lb/>rulam excutere poterunt. </s> |
| | |
| <s>Igitur intra limites <lb/>certos atque angu&longs;tos po&longs;ita hæc e&longs;t ra­<lb/>tio, quæ cum tractantium machinas peri­<lb/>culo cnniuncta e&longs;t. </s> | <s>Igitur intra limites <lb/>certos atque angu&longs;tos po&longs;ita hæc e&longs;t ra­<lb/>tio, quæ cum tractantium machinas peri­<lb/>culo coniuncta e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Ille autem tutò & ma­<lb/>ximo cum impetu tractabit eas, & ictus di­<lb/>riget, qui qualem oportebit pro <expan abbr="machinarũ">machinarum</expan> <lb/>ratione puluerem efficiet & admini&longs;trabit. </s></p><p type="margin"> | <s>Ille autem tutò & ma­<lb/>ximo cum impetu tractabit eas, & ictus di­<lb/>riget, qui qualem oportebit pro <expan abbr="machinarũ">machinarum</expan> <lb/>ratione puluerem efficiet & admini&longs;trabit. </s></p><p type="margin"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Funis verò deduci­<lb/>tur ex A, v&longs;que ad &longs;pecus o&longs;tium B, hic iux­<lb/>ta A, vbi puluis e&longs;t, cra&longs;&longs;us ac latus in mo­<lb/>dum flocci. </s> | <s>Funis verò deduci­<lb/>tur ex A, v&longs;que ad &longs;pecus o&longs;tium B, hic iux­<lb/>ta A, vbi puluis e&longs;t, cra&longs;&longs;us ac latus in mo­<lb/>dum flocci. </s> |
| | |
| <s>Totus autem funis aceto, &longs;ul­<lb/>phure & halinitro incoquitur: inde intectus <lb/>pyrio puluere, &longs;iccatur in &longs;ole: denuò &longs;icca­<lb/>to in&longs;pergitur tenui&longs;&longs;imus puluis pyrius, & <lb/>arundine circumueftitur ab A, v&longs;que ad B: <lb/>inde cuneis, lapidibú&longs;que C, o&longs;tium, & <lb/>v&longs;que ad D, clauditur adeò diligenter, vt <lb/>&longs;olius arundinis locus relinquatur. </s> | <s>Totus autem funis aceto, &longs;ul­<lb/>phure & halinitro incoquitur: inde intectus <lb/>pyrio puluere, &longs;iccatur in &longs;ole: denuò &longs;icca­<lb/>to in&longs;pergitur tenui&longs;&longs;imus puluis pyrius, & <lb/>arundine circumue&longs;titur ab A, v&longs;que ad B: <lb/>inde cuneis, lapidibú&longs;que C, o&longs;tium, & <lb/>v&longs;que ad D, clauditur adeò diligenter, vt <lb/>&longs;olius arundinis locus relinquatur. </s> |
| | |
| <s>Igitur <lb/>accen&longs;o B, funis initio, celerrimè ob pul­<lb/>uerem pyrium ignis v&longs;que ad A, permeat, <lb/>accenditque puluerem totum: cúmque cu­<lb/>neis & lapidibus ob&longs;tructus locus &longs;it, nec &longs;i <lb/>extrudantur vllus pateat exitus, quia E, noo <lb/>e&longs;t in directo A, nec D, in directo C, nec <lb/>B, in directo ED, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt di&longs;ru­<lb/>pto monte, quicquid &longs;uperius e&longs;t euertat, <lb/>totam montis molem concutiens. </s> | <s>Igitur <lb/>accen&longs;o B, funis initio, celerrimè ob pul­<lb/>uerem pyrium ignis v&longs;que ad A, permeat, <lb/>accenditque puluerem totum: cúmque cu­<lb/>neis & lapidibus ob&longs;tructus locus &longs;it, nec &longs;i <lb/>extrudantur vllus pateat exitus, quia E, noo <lb/>e&longs;t in directo A, nec D, in directo C, nec <lb/>B, in directo ED, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt di&longs;ru­<lb/>pto monte, quicquid &longs;uperius e&longs;t euertat, <lb/>totam montis molem concutiens. </s> |
| | |