| version 1.2, 2003/11/20 17:53:52 |
version 1.26, 2004/04/06 17:37:36 |
| |
| <?xml version="1.0"?> | <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > | <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > |
| <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> | <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> |
| | <info> |
| <author>Cardano, Girolamo</author> | <author>Cardano, Girolamo</author> |
| <title>Opus novum de proportionibus</title> | <title>Opus novum de proportionibus</title> |
| <date>1570</date> | <date>1570</date> |
| |
| <cvs_file>carda_propo_015_la_1570.xml</cvs_file> | <cvs_file>carda_propo_015_la_1570.xml</cvs_file> |
| <cvs_version/> | <cvs_version/> |
| <locator>015.xml</locator> | <locator>015.xml</locator> |
| </info> <text> <front> <section> <pb xlink:href="015/01/001.jpg" /><pb xlink:href="015/01/002.jpg" /><pb xlink:href="015/01/003.jpg" /><pb xlink:href="015/01/004.jpg" /><p type="head"> | </info> |
| | <text> |
| | <front> |
| | <section> |
| | <pb xlink:href="015/01/001.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/002.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/003.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/004.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000001">HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIO<lb/>LANENSIS, CIVISQVE BONO­<lb/>NIENSIS, PHILOSOPHI, MEDICI ET <lb/>Mathematici clari&longs;simi,</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000002">OPVS NOVVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS NVMERORVM, MO<lb/>TVVM, PONDERVM, SONORVM, ALIARVMQVE RERVM <lb/>men&longs;urandarum, non &longs;olùm Geometrico more &longs;tabilitum, &longs;ed etiam <lb/>uarijs experimentis & ob&longs;eruationibus rerum in natura, &longs;olerti <lb/>demon&longs;tratione illu&longs;tratum, ad multiplices u&longs;us ac­<lb/>commodatum, & in V libros dige&longs;tum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000003">PRAETEREA.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000004">ARTIS MAGNÆ, SIVE DE REGVLIS <lb/>ALGEBRAICIS, LIBER VNVS, ABSTRVSISSIMVS <lb/>& inexhau&longs;tus plane totius Arithmeticæ the&longs;aurus, ab <lb/>authore recens multis in locis recogni­<lb/>tus & auctus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000005">ITEM.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000006">DE ALIZA REGVLA LIBER, HOC EST, ALGEBRAICAE <lb/>logi&longs;ticæ &longs;uæ, numeros recondita numerandi &longs;ubtilitate, &longs;ecundum Geo­<lb/>metricas quantitates inquirentis, nece&longs;&longs;aria Coronis, <lb/>nunc demum in lucem edita.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000007">O<emph type="italics"/>pus<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>hy&longs;icis &<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>athematicis imprimis <lb/>utile & nece&longs;&longs;arium.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000008">Cum Cæ&longs;. </s> |
| | <s id="id000009">Maie&longs;t. </s> |
| | <s id="id000010">Gratia & Priuilegio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000011">BASILEÆ.</s> |
| | </p> |
| | </section> |
| | <section> |
| | <pb xlink:href="015/01/005.jpg"/> |
| | <pb xlink:href="015/01/006.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000012">IN LIBRVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIOLANENSIS, CIVISQVE <lb/>Bononien&longs;is, Medici, Præfatio ad M. A. </s> |
| | <s id="id000013">Amulium <lb/>Venetum Card. </s> |
| | <s id="id000014">Illu&longs;tri&longs;simum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000015">Bene Dictum e&longs;t meo iudicio à Platone M. <lb/>A. </s> |
| | <s id="id000016">Amuli optime, beatas fore Re&longs;pub. </s> |
| | <s id="id000017">&longs;i uel <lb/>illarum domini &longs;apientiæ amatores e&longs;&longs;ent, <lb/>aut qui &longs;apientiæ e&longs;&longs;ent amatores domina­<lb/>rentur, hoc ip&longs;um clarè intelligens, &longs;tudio &longs;a<lb/>pientiæ nihil e&longs;&longs;e utilius humano generi: <lb/>quo &longs;imul & pietas, & iu&longs;titia, & mutuus <lb/>amor hominum inter &longs;e & eorum commo­<lb/>da continerentur. </s> |
| | <s id="id000018">Nempe hi&longs;ce quatuor tota no&longs;tra felicitas com­<lb/>prehenditur. </s> |
| | <s id="id000019">Si quidem pietate in Deos nihil ni&longs;i &longs;anctum, & pu­<lb/>rum, & illu&longs;tre &longs;apimus: hoc ip&longs;o primum quod &longs;upra nos e&longs;t, intel­<lb/>ligimus, Deos ueneramur, gratias agimus, timor cum ueneratione <lb/>no&longs;tros animos &longs;ubit, & de futura uita cogitamus, hæc ip&longs;a morta­<lb/>lia &longs;i non negligentes &longs;altem paruifacientes. </s> |
| | <s id="id000020">Iu&longs;titiam autem adeò <lb/>nece&longs;&longs;ariam humano generi e&longs;&longs;e &longs;cimus, ut &longs;ine illa neque e&longs;&longs;e, nedum <lb/>benè e&longs;&longs;e po&longs;símus, ut neque latronum cœtus ab&longs;que ea diu &longs;tare po&longs;­<lb/>&longs;int. </s> |
| | <s id="id000021">Porrò quid dicam de concordia, & mutua hominum beneuo­<lb/>lentia, in quibus omnis uit&etail; human&etail; dulcedo repo&longs;ita e&longs;t: nec quis <lb/>&longs;u&longs;tineat uiuere, qui &longs;e omnibus odio&longs;um e&longs;&longs;e &longs;entiat. </s> |
| | <s id="id000022">His ip&longs;is fi­<lb/>lios in &longs;pem alimus, parentes fouemus, fratres tuemur, & adiuua­<lb/>mus, amicis opitulamur, cum hominibus hilarem & iucundam ui­<lb/>tam ducimus. </s> |
| | <s id="id000023">Si quis &longs;erpentem in lecto haberet, nunquam &longs;om­<lb/>num caperet: ita nihil mole&longs;tius e&longs;t in hac uita, quam e&longs;&longs;e cum quo <lb/>nolis, & priuari con&longs;uetudine eorum cum quibus maximè uiuere <lb/>cupias. </s> |
| | <s id="id000024">Quid enim habent Principes præcipuum cum tota illa po­<lb/>tentia quam habent, ni&longs;i hoc unum, quod &longs;uis quos amant bene fa­<lb/>cere po&longs;sint: nam reliqua omnia exerceri, uenari, edere, bibere, dor­<lb/>mire, iter agere, loca amæna inui&longs;ere multis alijs conce&longs;&longs;um e&longs;t, ma­<lb/>ioreque commodo qui in uita priuata degunt. </s> |
| | <s id="id000025">Si ergo principatum <lb/>cum tot laboribus, curis, periculis, & meritò omnes appetunt: nec <lb/>e&longs;t in eo quicquam præcipuum præter hoc, cui dubium e&longs;t quin <lb/>hoc non &longs;it &longs;ummum huius uitæ hominibus bonum? </s> |
| | <s id="id000026">propter cu­<lb/>ius uel dubiam &longs;pem eorum, quæ habent obliti mortales pericli­<lb/>tantur. </s> |
| | <s id="id000027">Succedunt inde tot commoda, non &longs;olum utilia, &longs;ed pleraque<pb xlink:href="015/01/007.jpg"/>etiam nece&longs;&longs;aria, quæ nos &longs;apientia docet: huiu&longs;modi ergo omnia <lb/>cùm libris contineantur, meritò optimus qui&longs;que librorum bono­<lb/>rum perpetuitati atque in columitati fauere debet. </s> |
| | <s id="id000028">C. </s> |
| | <s id="id000029">Caligulam exe­<lb/>cramur &longs;olum ob id quod Vergilij, & T. </s> |
| | <s id="id000030">Liuij &longs;cripta delere cogi­<lb/>tauerit. </s> |
| | <s id="id000031">Quid facturi e&longs;&longs;emus, &longs;i feci&longs;&longs;et quod cogitauerat? </s> |
| | <s id="id000032">E&longs;t in &longs;a­<lb/>pientum monumentis bonum &longs;ine malo, mens &longs;ine corporea labe: <lb/>Virtutes ab&longs;que uitijs, gratiæ & iucunditas &longs;ine &longs;orde, & immundi­<lb/>tia, uoluptas &longs;ine dolore, conuer&longs;atio ab&longs;que tædio, delitiæ ab&longs;que mi&longs;e<lb/>ria nuda, omnia bona præ&longs;tant, atque laudabilia ab omnibus morta­<lb/>litatis exuuijs libera, tantum commodi afferunt libri. </s> |
| | <s id="id000033">Sed & in eo­<lb/>rum electione ac &longs;tudijs modus, ac medio critas quædam &longs;eruanda <lb/>e&longs;t, quæ &longs;i quis neglexerit non leui incommodo afficietur: eam an­<lb/>tiqui rationem alij proportionem appellarunt, non equidem etiam <lb/>in pertritis tam <expan abbr="facillimã">facillimam</expan>, ut rentur homines: nam in alijs rebus per­<lb/>ob&longs;curam e&longs;&longs;e fatentur, ego difficillimam puto undique, & magis for<lb/>&longs;an ubi non exi&longs;timamus. </s> |
| | <s id="id000034">Vnde plures decidere uidemus magnis <lb/>cum auxilijs, & euidenti &longs;pe: quid aliud e&longs;t in cau&longs;a quàm ignota <lb/>men&longs;ura rerum? </s> |
| | <s id="id000035">quam tamen plerique tenere &longs;e putant. </s> |
| | <s id="id000036">Ergo, cùm <lb/>&longs;ummum bonum in hac men&longs;ura &longs;itum e&longs;&longs;e cernerem, ut clarè o&longs;ten<lb/>dunt mu&longs;icæ uoces, quæ non ni&longs;i indiuiduo (ut ita dicam) &longs;patio <lb/>&longs;eu loco &longs;tare po&longs;&longs;unt, ita & in figuris picturarum & &longs;tatuarum, & <lb/>diebus decretorijs, & negotijs ciuilibus oper&etail; pretium me factu­<lb/>rum exi&longs;timaui, &longs;i omnia hæc quæ latè patebant breuiter in unum <lb/>redegi&longs;&longs;em, <expan abbr="nõ">non</expan> tantum ne lectorem tædio afficerem, quàm ut quòd <lb/>aliàs do cui, breuibus tractationibus, & plura continerentur, & faci<lb/>lius docerentur. </s> |
| | <s id="id000037">Cum uerò bona fortuna quædam effeci&longs;&longs;et, ut tibi <lb/>libellum dedica&longs;&longs;em de Prouidentia ex con&longs;titutione temporum, <lb/>longe meliore occa&longs;ione nominis tui typographi obliti &longs;int, indi­<lb/>gnum fore putaui, ut non ærea (quemadmodum cum Glauco Dio<lb/>medes) cum aureis commutarem. </s> |
| | <s id="id000038">Itaque infinitis licet circumuentus <lb/>negotijs totus huic operæ in cubui, atque adeò ut præter &longs;pem unius <lb/>anni penè &longs;patio liber ab&longs;olueretur. </s> |
| | <s id="id000039">Qui cum tibi (ut dixi) iam iurè <lb/>deberetur, eò tamen magis dedicandum putaui, quod non ego &longs;o­<lb/>lum quanquam id maximè, &longs;ed communis con&longs;en&longs;us ho­<lb/>minum exi&longs;timet, te &longs;ingulari uirtute omnibus <lb/>&longs;tudio&longs;is plurimum fauere, <lb/>Vale.</s> |
| | </p> |
| | </section> |
| | <section> |
| | <pb xlink:href="015/01/008.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000040">TABVLA PRO­<lb/>POSITIONVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS.<lb/><arrow.to.target n="table1"/></s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table1"/> |
| | <row> |
| | <cell>I.</cell> |
| | <cell>Proportionem <emph type="italics"/>in proportionem duci, e&longs;t &longs;uperiores numeros atque inferiores inuicem ducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell><emph type="italics"/>pagina<emph.end type="italics"/> 6</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>II.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio extremorum producitur ex intermedijs.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>7</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>III.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis producatur, ip&longs;a uerò proportio inter duas alias quantitates fuerit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecen­ti &longs;exaginta modi productionis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>7</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportionibus tertij ad quartum, & quinti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione tertij ad &longs;extum, & quinti ad quartum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>8</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>V.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportione tertij ad quartum, & quinti ad &longs;extum: erit proportio tertij ad &longs;extum, producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, & quarti ad quintum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>8</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VI.</cell> |
| | <cell>E<emph type="italics"/>x trecentis &longs;exaginta modis producendarum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arios.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>9</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>n modis qui nece&longs;&longs;ariò producuntur ex duabus proportionibus, cum duæ quantitates ex illis quæ modos conficiunt, æquales fuerint: proportio producta ad quatuor quanti­tates omiologas reducetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>10</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>VIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen­tur atque coniungantur, erit proportio aggregati ad productum ex inferioribus in­uicem proportio, ex primis proportionibus compo&longs;ita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>IX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen­tur, minusque productum ex maiore detrahatur, erit re&longs;idui ad productum ex in&longs;e­rioribus proportio uelut illa, quæ relinquitur detracta minore proportione ex ma­iore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>X.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio, uelut alterius partis ad &longs;ecun­dam quantitatem, erit proportio cuiu&longs;uis quantitatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam compo&longs;ita proportio, ex proportionibus eiu&longs;dem quantitatis, a&longs;&longs;umptæ ad utranque partem primæ quantitatis &longs;eor&longs;um.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>11</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad aggregatum duarum æqua­lium <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> e&longs;t, compo&longs;ita ex proportionibus primis, & diui&longs;a per duplam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>12</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que multiplicatione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>12</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio confu&longs;a aggregata primæ & tertiæ quatuor quantitatum omiologarum ad aggregatum &longs;ecundæ & quartæ, e&longs;t uelut compo&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per du­plam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>13</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones confu&longs;æ & coniunctæ in tribus quantitatibus inuicem commutantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>13</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quatuor quantitates proportio confu&longs;a, aggregati primæ & tertiæ, ad aggre­gatum &longs;ecundæ & quartæ, erit ut monadis addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia, differentiarum primæ & &longs;ecundæ, atque quartæ & tertiæ, per aggregatum tertiæ & quartæ ad ip&longs;am monadem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>14</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVI.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnium quatuor quantitatum propo&longs;ita prima, quæ non minorem habet proportio­nem ad &longs;uam corre&longs;pondentem quàm alia ad aliam, erit proportio confu&longs;a illarum,<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/009.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>ut producti ex aggregato primæ & tertiæ, in tertiam ad productum ex aggregato tertiæ & omiotatæ ad &longs;ecundam in ip&longs;am quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>14</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnes duæ proportiones conuer&longs;æ producunt æqualem proportionem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>15</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XVIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multiplici præter, <expan abbr="ultimã">ultimam</expan> proportio uerò penultimæ ad ultimam, qualis re&longs;idui primæ ad &longs;ecundam, erit primæ ad aggregatum reliquarum, uelut penultimæ ad ultimam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>15</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates arithmeticæ omiologæ, quarum exce&longs;&longs;us &longs;it æqualis minimè, omnibus autem deficientibus &longs;upplementa ad æqualitatem maximè adiungantur, erunt quadrata omnium quantitatum æqualium, adiecto rur&longs;us quadrato primæ cum eo quod fit ex minima primi ordinis in aggregatum o­mnium quantitatum eiu&longs;dem, tripla aggregato quadratorum omnium quantitatum primi ordinis pariter acceptis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>17</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XX.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint quatuor quantitates, fueritque <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> æqualis tertiæ, aut prima æqualis quartæ, erit proportio primæ ad quartam, aut tertiæ ad &longs;ecundam, producta ex proportionibus primæ ad &longs;ecundam & tertiæ ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>21</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, & &longs;ecunda in tertiam, produ­ctumque primæ in quartam, diui&longs;um fuerit per productum &longs;ecundæ in tertiam, erit proportio primæ ad &longs;ecundam, diui&longs;a per proportíonem tertiæ ad quar­tam.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;imiliter interpo&longs;ita omiologa.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>22</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit proportio primæ ad &longs;ecundam maior quàm tertiæ ad quartam, erit confu&longs;a ex his maior quàm tertiæ ad quartam, minor autem quàm primæ ad &longs;ecundam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>23</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ideò per rectam lineam fit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>23</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXIIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>23</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXV.</cell> |
| | <cell>T<emph type="italics"/>res &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius, & uiolentus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>24</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXVI.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ariò &longs;unt &longs;pecies.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>24</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXVII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus ex loco.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>25</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXVIII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus quilibet uoluntarius aut uiolentus in aliquo medio fit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>25</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXIX.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus uoluntarius æqualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam quilibet alius mo­tus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>25</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXX.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>n omni corpore mobili in medio partes medij re&longs;i&longs;tunt obuiæ, aliæ impel­lunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>26</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXI.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis in æquali medio ualidior e&longs;t in fine quàm in principio.<emph.end type="italics"/>V<emph type="italics"/>iolentus contrà.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>26</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile naturaliter motum &longs;eu uiolenter uelocius mouetur in medio rariore quàm den&longs;iore.<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>aior quoque e&longs;t proportio finis motus in corpore rariore ad finem motus in corpore den&longs;iore quàm principij.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n uiolento autem celerius perueniret ad finem motus in corpore den&longs;iore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>27</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnia duo mobilia æqualis undique magnitudinis quæ æquali in tempore æqualia &longs;pacia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia medijs nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad pondus, quem ad modum medij ad medium proportio duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>27</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t uelut eiu&longs;dem &longs;uperficiei, ad latus eiu&longs;dem uerò ad monadem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>28</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXV.</cell> |
| | <cell>V<emph type="italics"/>ocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine, non in grauitate, finis autem e&longs;t in utroque extremo.<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ropter hoc minima facta uariatione in hypate acutæ uix ferunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>29</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio per proportionem minorem æquali ducatur, proportio minor pro­<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/010.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>ducetur.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife&longs;tum e&longs;t duas proportiones minores æqualitate <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> ductas proportionem minorem unaquaque illarum producere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>30</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i plures homines, quorum per &longs;e nauim mouere poßint, aut pondus ferre &longs;imul iuncti eam moueant, aut pondus ferant, erunt illæ proportiones coniunctæ non productæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>30</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXVIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus tantum re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo natúrali, quantum mouetur oc­culto motu quie&longs;cendo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>31</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XXXIX.</cell> |
| | <cell>A<emph type="italics"/>b æquali aut minore ui quàm &longs;it impedimentum non fit motus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>31</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XL.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus &longs;phæricum tangens planum in puncto mouetur ad latus per quam­cunque uim, quæ medium diuidere pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>31</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duæ quantitates &longs;umaturque toties <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> maioris & minoris, quo­ties aggregatum minoris & maioris, erit proportio confu&longs;a maioris aggregati ad minus, minor quam multiplicis maioris ad multiplex minoris.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>32</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLII.</cell> |
| | <cell>T<emph type="italics"/>rahentium nauim, aut ferentium pondera proportiones in &longs;e inuicem, quomodo ducere oporteat con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>32</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roductionem ad additionem retrahere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>33</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio motoris ad id quod e&longs;t maximum non mouens, & &longs;patium & tempus, nota erit etiam reliquorum nota.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>33</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLV.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;tateræ o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>34</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLVI.</cell> |
| | <cell>A<emph type="italics"/>n &longs;it aliqua proportio & qualis inter animam & uitas, & &longs;ua corpora con&longs;ide­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>35</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duo mobilia æqualister in eodem circulo iuxta proprios motus moueantur, pro­ductum temporis circuituum inuicem, erit æquale producto differentiæ temporum circuitus ductæ in tempus coniunctionis primæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>36</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLVIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum ac duorum coniun­ctiones in temporibus commen&longs;is, illa tria mobilia denuo coniungentur in tem pore producto ex denominatore diui&longs;ionis temporis maioris per minus in mi­nus aut numeratore in maius.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>37</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XLIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropofitio mobilis in circulo circuitus tempore dataque ratione di&longs;tantiæ ab illo mo bilis circuitum inuenire, quod ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto di&longs;cedens <expan abbr="cũalio">cunalio</expan> mobili in dato puncto <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan> &longs;ub <expan abbr="quocũque">quocunque</expan> numero <expan abbr="circuituũ">circuituum</expan> <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> quoque <expan abbr="cõiunctionis">coniunctionis</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>39</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>L.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnes circuituum portiones in ei&longs;dem temporibus repetuntur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>40</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LI.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>perationes dictas exemplo declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>41</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LII.</cell> |
| | <cell>T<emph type="italics"/>ria mobilia coniuncta in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto, quorum duo & duo conueniant in partib. incommen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nullo unquam puncto conuenient.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>42</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculorum &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>43</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio circuli ad &longs;uum diametrum per &longs;imilitudinem e&longs;t quarta pars periphe­riæ.<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>ur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diametri quarta pars.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>44</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum per ordines &longs;up po&longs;ita æquali proportione in or­dinibus per quantitates & proportiones demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>44</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen&longs;um e&longs;t duplicata ei quæ ad numeri latus.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>49</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LVII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>otus rationem ad pondus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>49</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LVIII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uæ ex alto de&longs;cendunt, cur non eandem pro di&longs;tantia motus rationem in libero aëre &longs;eruent con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>49</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LIX.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motum duobus motibus non ad idem tendentibus utroque &longs;eor&longs;um tardius mouetur &longs;imili motu.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>50</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LX.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motu naturali de&longs;cendentis parte, de&longs;cendit grauiore &longs;ecundum gra­<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/011.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>uitatis centrum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>51</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionum ictus ad pondus rei & di&longs;tantiam generaliter con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>52</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motoris in plano ad motorem, qui eleuat pondus iuxta id quod mouet, inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>53</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne graue quanto proximius alligatum plano, tantò facilius trabitur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>53</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXIIII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile quantò latius tanto tardius mouitur in plano.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>54</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum mobilium inter &longs;e cum auxilio medij inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>54</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem laterum eptagoni, & &longs;ubten&longs;arum con&longs;iderare, & quæ à reflexa proportione pendent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>55</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates ab una quantitate aliæque totidem ab eadem analo­gæ, erit proportio tertiæ unius ordinis ad tertiam alterius, ut &longs;ecundæ ad &longs;e­cundum duplicata, & quartæ ad quartam triplicata, quintæ ad quintam quadruplicata, atque &longs;ic de alijs.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>57</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ab<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>uclide &<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>rchimede.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>57</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ex quatuor libris<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>pollonij<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ergei &<emph.end type="italics"/> <expan abbr="q.">que</expan> S<emph type="italics"/>ereni.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>59</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint tres quantitates in continua proportione, aliæque totidem in continua proportione poterunt con&longs;tituere tres quantitates in æquali differentia per­uer&longs;im copulatæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>62</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem leuitatis ponderis per uirgam torcularem attracti ad rectam &longs;u­&longs;pen&longs;ionem inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>63</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis &longs;phæræ pendentis ad a&longs;cendentem per accliue planum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>63</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum attractorum penes figuram in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>64</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem concutientis ad concu&longs;&longs;um in&longs;tabili inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>64</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> immoti in aqua, ad <expan abbr="immotũ">immotum</expan> in terra in excipiendo <expan abbr="ictũ">ictum</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>65</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem <expan abbr="duorũ">duorum</expan> mobilium &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="concurrentiũ">concurrentium</expan> per <expan abbr="rectã">rectam</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>66</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus obliqui ad motum rectum in nauibus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>66</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem nauis ad triremes quotuis concurrentes demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>67</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum purgantium inuicem declarare<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>68</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus &longs;ecundum obliquum ad rectum in &longs;pacio declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>69</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXI.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>ualis &longs;it angulus, per quem pote&longs;t moueri nauis ad rectum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>70</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uelorum indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>70</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem rece&longs;&longs;us à recta uia ad obliquitatem inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>72</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXIIII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="i&longs;tantiã">i&longs;tantiam</expan> centri terræ à centro mundi per motum lapidis<emph.end type="italics"/> H<emph type="italics"/>erculei declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>73</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio ponderis unius grauis ad aliud &longs;ub eadem men&longs;ura e&longs;t ueluti eiu&longs;dem ad differentiam ponderis ua&longs;is repleti ex altero graui, & ex ambobus de­tracto priore.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>74</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i circuli in æ quales &longs;eu in &longs;phæra &longs;eu in plano &longs;e &longs;ecuerint, nunquàm oppo&longs;itos angulos æquales habent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>77</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones craßitiei aquæ ad <expan abbr="a&etilde;r&etilde;">aerem</expan> in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> ad radios demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>78</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXVIII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/><expan abbr="n&longs;trumentũ">n&longs;trumentum</expan><emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>colingen, quo momenta temporum <expan abbr="deprehendãtur">deprehendantur</expan> fabricare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>79</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>LXXXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem den&longs;itatis aquæ ad aërem per pondera inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>82</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XC.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem impetus uiolenti extra mißi ponderis ad æqualitatem reducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>82</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauis cubi, & &longs;phærici æqualium in accliui, & de&longs;cen&longs;us eorum demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>83</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> ponderis æqualis iuxta longitudinis <expan abbr="cõparation&etilde;">comparationem</expan> demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>85</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropter qd in <expan abbr="cõcußione">concußione</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> leui nauis loco moueatar <expan abbr="o&longs;t&etilde;dere">o&longs;tendere</expan>.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife<expan abbr="&longs;iũ">&longs;tum</expan> e&longs;t duas naues &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> occur&longs;antes retrocedere, & <expan abbr="quãtũ">quantum</expan> <expan abbr="retrocedãt">retrocedant</expan> ambæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>86</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/012.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell>XCIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> aliqua nota atque proportio erit producta, <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> nota &longs;imiliter.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i duæ proportiones notæ fuerint, erit producta ex his atque diui&longs;a coniunctaque atque detra­cta nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit totius ad partem proportio nota, erit et ad aliam partem nota: & alterius partis ad <expan abbr="alterã">alteram</expan> uno minor.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit partis ad partem, erit ad totum monade minor atque nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit unius <expan abbr="quãtitatis">quantitatis</expan> ad duas <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> proportio nota, erit & <expan abbr="cõfu&longs;a">confu&longs;a</expan> ex eis nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerint trium quantitatum omiologarum, aut quatuor analogarum omnes præter unam cognitæ, erunt & illa alia cognita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>87</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>uiu&longs;uis trigoni rectanguli, aut cuius duo anguli &longs;int in dupla proportione, aut qui circulo in&longs;criptus &longs;it cognita quantitate unius lateris in comparatione ad dimetien<expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, &longs;i proportio duorum laterum cognita fuerit, <expan abbr="erũt">erunt</expan> omnia eius latera cognita.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>88</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um in <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> den&longs;um radij lumino&longs;i inciderint, quatuor fiunt luminis genera.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>89</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCVII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/><expan abbr="otũ">otum</expan> inuer&longs;ionis in figuris in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;phæræ in plano inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>91</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum æqualium per differentiam angulorum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>92</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>XCIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauitatum per multitudinem &longs;uppo&longs;itorum orbium o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>93</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>C.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> grauitatis <expan abbr="ponderũ">ponderum</expan> attractorum per <expan abbr="trochlearũ">trochlearum</expan> <expan abbr="numerũ">numerum</expan> inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>93</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem pretij gemmarum ex tribus in eodem genere cognitis inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>94</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum inuer&longs;ionis, & attractionis in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>95</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem eorundem in accliui demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>95</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus attractionis in decliui ad motum in plano determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>95</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ferentium pondus in pertica inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>96</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CVI.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uales proportiones angulorum doceant laterum proportiones.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>tque uicißim deter­minare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>97</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i in circulo duæ diametri ad rectum angulum &longs;e &longs;ecauerint: aliæ uerò ad perpendicu­lum ex diametro exierint ad circum ferentiam, &longs;ingulæ &longs;upra diametrum erunt maiores portionibus reliquis diametri &longs;uperioribus, infra autem minores.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/>imidium autem portionis &longs;uperioris re&longs;iduum ad centrum maius &longs;agitta habebit.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n aliqua præterea portionis &longs;uperioris parte, quæ uer&longs;us diametrum tran&longs;uer&longs;um po&longs;ita e&longs;t, maior e&longs;t differentia partis diametri ei <expan abbr="corre&longs;põdentis">corre&longs;pondentis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> line æ tran&longs;uer&longs;æ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>100</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>unctum æqualitatis differentiæ de&longs;cen&longs;us & remotionis à centro inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>100</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem libræ expendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>101</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ &longs;phæræ ex eadem materia de&longs;cendant in aëre, eodem temporis momento ad planum ueniunt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>104</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur ex medio tela ualidiorem ictum, & naues in &longs;calmo à remo ac malo recipiant in­de ex puppi explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>105</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur ex imo leuia longiùs ferantur declarare,<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>106</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur uirga longius mittatur à puero quam à uiro inuestigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>107</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ircularis motus differentias quatuor e&longs;&longs;e, earumque rationem contemplari.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>108</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum impul&longs;ionis, & attractionis inter &longs;e, ab eadem ui decla­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>110</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur machinæ oblongæ igneæ longius emittant &longs;phæram explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>111</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXVII.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>n curriculis maior e&longs;t uis pulueris copio&longs;ioris ampliore in &longs;pacio, quàm paucioris in minore iuxta proportionem eandem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>112</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXVIII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uanta proportione decedat ictus in obliquum parietem ab eo qui e&longs;t ad perpendi­culum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>114</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXIX.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uantum ictus machinæ procliuis ad angulum minuatur explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>115</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXX</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem partium nauis ad eundem obliquum uentum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>118</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXI.</cell> |
| | <cell>F<emph type="italics"/>labelli uires atque naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>219</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ontemptus circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis rationem in umbris declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>120</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/013.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell>CXXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ognita ratione umbræ ad gnomonem &longs;inum, & arcum altitudinis ab horizon­te, quouis tempore digno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>121</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem umbræ uer&longs;æ e&longs;&longs;e ad gnomonem, uelut gnomonis ad umbram uer&longs;am.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>122</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem dimetientis, & peripheriæ cuiuslibet circuli paralleli æquino­ctiali per cognitam partem magni circuli demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>123</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculi horarij naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>123</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXVII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata poli altitudine ortus amplitudinem demonstrare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXVIII.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>ota amplitudine ortus, cuiu&longs;que puncti arcum &longs;emidiurnum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXIX.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata altitudine<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis in quacunque regione, quacunque die di&longs;tantiam<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis à meri­diano cogno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>124</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXX.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>ata regionis altitudine, & loco<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis proportionem gnomonis, tam ad um­bram rectam quàm uer&longs;am, uel etiam in cylindro determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>125</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lineæ alicui duplum alterius adiungatur, erit proportio duarum ad primam maior quàm dupli cum prima ad primam cum una adiecta.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>126</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ad duas lineas quarum una alteri dupla &longs;it eadem linea addatur, erit aggrega­ti ex minore, & adiecta ad ip&longs;am minorem, minor proportio quàm aggre­gati ex maiore, & adiecta ad ip&longs;am maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>126</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duæ quantitates, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> una alteri dupla &longs;it: minuatur à minore quæ­dam quantitas, <expan abbr="ead&etilde;que">eadenque</expan> maiori addatur, erit minoris ad re&longs;iduum maior pro­portio, quàm aggregati ad maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uerò minori addatur, & à maiore detrabatur, erit aggregati ad minorem minor proportio quàm maioris ad re&longs;iduum duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>127</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i rectangula &longs;uperficies &longs;it, cuius pars tertia quadrata &longs;it corpus, quod ex la­tere quadratæ in re&longs;iduum &longs;uperficiei con&longs;tat, maius e&longs;t quouis corpore ex eadem &longs;uperficies, aliter diui&longs;a con&longs;tituto.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>127</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes, quarum una fit alteri dupla diuidatur, erit quod fit ex tertia parte in quadratum re&longs;idui parallelipedum maius omni pararalleli­pedo, quod ex diui&longs;ione eiu&longs;dem lineæ creari poßit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>128</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXVI.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>enominationes in infinitum extendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>129</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXVII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem numerorum ex progreßione declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>131</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXVIII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>odos u&longs;us horum numerorum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>131</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXXXIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>adices omnes à propo&longs;itis numeris extrahere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>132</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXL.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>adices per numeros fractos determinare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>133</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLI.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>umeros fractos ad minores in ea <expan abbr="i&etilde;">iem</expan> proportione ualde propinqud deducere<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>136</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="enominationũ">enominationum</expan> in <expan abbr="crem&etilde;ta">crementa</expan> ex extrema cognita inuenire.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t <expan abbr="cõuer&longs;o">conuer&longs;o</expan> modo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>137</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur, corpora quæ fiunt ex una parte in alterius quadratum mutuo æqualia &longs;unt corpori, quod fit ex tota linea in &longs;uperfi­ciem unius partis in alteram.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>138</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLIIII.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>uplum cubi medietatis maius e&longs;t aggregato corporum mutuorum, cuiuslibet diui&longs;ionis quantum e&longs;t, quod fit ex tota in quadratum differentiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur quadrata ambarum partium detracto eo, quod fit ex una parte in alteram, æqualia &longs;unt producto unius in alteram cum quadrato differentiæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLVI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>orpus quod fit ex linea diui&longs;a in &longs;uperficiem æqualem quadratis ambarum partium detracta &longs;uperficie unius partis in alteram, e&longs;t æquale aggregato cubo­rum ambarum partium.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>139</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea diui&longs;a duas ei lineas adijcere, ut proportio <expan abbr="additarũ">additarum</expan> &longs;ingularium<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/014.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>& partium &longs;imul iunctarum ad additas &longs;it mutua.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>148</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis tribus lineis primam &longs;ic diuidere, ut adiectis duabus alijs lineis, &longs;ecun­dum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> mutuam &longs;ingularum &longs;ingulis, <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> ex una <expan abbr="adiectarũ">adiectarum</expan>, & par te ad <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> ex alia parte, & adiecta &longs;e habeat, ut &longs;ecunda ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>140</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXLIX.</cell> |
| | <cell>D<emph type="italics"/>atam lineam &longs;ic diuidere, ut proportio quadratorum ad duplum unius partis in alteram &longs;it, ut lineæ datæ ad lineam datam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>141</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CL.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus lineis, lineam communem utrique adiungere, ut &longs;it maioris ad ad­ditam proportio, uelut quadratorum minoris, & adiectæ ad duplum unius in alteram.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>141</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio differentiæ quadratorum partium cuiu&longs;uis lineæ, ad quadratum diffe­rentiæ illarum e&longs;t, uelut totius lineæ ad differentiam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>142</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes æquales, duasque inæquales diuidatur, fueritque proportio ag­gregati ex maiore, & dimidio ad ip&longs;am maiorem, uelut ex minore, & ali­qua linea ad ip&longs;am minorem, & rur&longs;us aggregati ex minore, & dimidio ad ip&longs;am minorem, uelut aggregati ex maiore, & alia addita ad ip&longs;am maiorem, erit proportio dimidij ad partem unam inæqualem, uelut alterius partis inæ­qualis ad &longs;uam additam mutuò, & etiam proportio additarum inuicem, uelut proportio <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="inæqualiũ">inæqualium</expan> duplicata, & rur&longs;us ip&longs;um <expan abbr="dimidiũ">dimidium</expan> lineæ a&longs;&longs;um­ptæ <expan abbr="mediũ">medium</expan>, erit proportione inter additas.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/><expan abbr="emũ">emum</expan> proportio dimidij <expan abbr="cũ">cum</expan> addita maiore ad <expan abbr="dimidiũ">dimidium</expan>, cum addita minore, uelut maioris partis ad <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>142</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLIII.</cell> |
| | <cell>V<emph type="italics"/>im quamcunque manus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>144</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lineæ datæ alia linea adiungatur, ab extremitatibus autem prioris lineæ duæ rectæ in unum punctum concurrant proportionem habentes, quam mediam inter tota m & adiectam, & adiectam erit punctus, concur&longs;us à puncto extre­mo lineæ adiectæ di&longs;tans per lineam mediam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i ab extremo alicuius li­neæ æqualis mediæ, &longs;eu peripheria circuli, cuius &longs;emidiameter &longs;it media linea duæ lineæ ad prædicta puncta producantur, ip&longs;æ erunt in proportione mediæ ad adiectam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>145</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLV.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uadratorum numerum proportionem & inuentionem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>147</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLVI.</cell> |
| | <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum tempus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>152</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLVII.</cell> |
| | <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum molarium rationem o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>154</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLVIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem indicis mobilis cum rota, qua horarum numerus per ictus indicatur ex­plicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>156</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLIX.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>ullus angulus rectilineus æqualis e&longs;&longs;e pote&longs;t alicui angulo contento recta, & circuli portione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>158</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea tribusque in ea &longs;ignis punctum inuenire, ex quo ductæ tres lineæ ad &longs;igna &longs;int in proportionibus datis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>162</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duo trianguli, quorum ba&longs;es in eadem linea &longs;int con&longs;tituti, & æquales ad unum punctum terminati, & latus unum commune inter reliqua quantita­te medium nece&longs;&longs;e e&longs;t angulum à maioribus lineis <expan abbr="contentũ">contentum</expan> minorem e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>162</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum orbium, quorum diametrorum conuexæ partis, & conca­uæ proportiones datæ &longs;int inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>164</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uirium &longs;tellarum per motus &longs;uos indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>165</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>yderum proportionem in magnitudine o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>166</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum omnium &longs;tellarum ad<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>167</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones mu&longs;icas &longs;uperpartientes in eas, quæ particulá una tantum abundant reducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>168</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/015.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell>CLXVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam ad &longs;apores & odores coaptare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>176</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>icturarum proportiones explicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>179</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXIX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam in in&longs;trumentis declarare iuxta compo&longs;itionis ra­tionem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>182</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXX.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>oniugationes cuiu&longs;uis numeri breuiter inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>185</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duobus quibuslibet numeris, quotuis alios &longs;eu in continuum &longs;eu medios in continua proportione arithmetica, geometrica & mu&longs;ica in­uenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>187</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportiones<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>tiphelij de&longs;cribere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>191</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>irculum &longs;uper centro &longs;uo mouere æqualiter, ita quod omnia illius puncta per rectam lineam moueantur ultro citroque.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>192</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>rogre&longs;&longs;us & regre&longs;&longs;us, tam &longs;ine latitudine quàm cum latitudine in planetis per &longs;olos concentricos circulos æqualiter motos demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>194</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am uarietatis diametrorum ex &longs;uppo&longs;itis concentricis demon&longs;tra­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>195</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXVI.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem centri grauitatis declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>197</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i proportio aliqua ex duabus proportionibus eiu&longs;dem quantitatis ad alias duas componatur, erit proportio illarum duarum eadem proportioni producti ex proportione in primam duarum quantitatum, detracta prio­re illa quantitate, quæ ad duas comparatur, ad eandem priorem quanti­tatem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>198</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mi&longs;tionis metallorum, maximè auri & argenti declara­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>199</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duobus totis duæ portiones &longs;imiles ab&longs;cindantur ab ei&longs;dem denuò, & ab­&longs;cißis portionibus partes eædem auferantur, denuoque ac denuò quoties libuerit à portionibus, & ù re&longs;iduis ip&longs;arum quantitatum partes eædem auferantur, erit re&longs;iduí ad re&longs;iduum, ueluti totius ad totum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>200</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i aliqua quantitas in duas partes diuidatur, fueritque alicuius quantitatis ad partes illas compo&longs;ita proportio, non poterit eiu&longs;dem quantitatis ad par­tes alias quantitatis diui&longs;a, aliter proportio eadem componi.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>202</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXI.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit aliqua proportio, compo&longs;ita ex proportionibus primæ ad &longs;ecun­dam & tertiam, & rur&longs;us quartæ ad quintam & &longs;extam: ita &longs;e habebit proportio &longs;ecundæ ad tertiam, ad proportionem quintæ ad &longs;extam, uelut producti ex proportione in &longs;ecundam detracta prima ad primam ad pro­ductum ex proportione in quintam, detracta quarta ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>203</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita differentia proportionum partium &longs;imilium ad partes a&longs;&longs;umptas, propo&longs;itaque proportione totius ad re&longs;idua eadem, differentiam propor­tionum totius ad reliquum re&longs;idui inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>203</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>patium uitæ naturalis per &longs;pacium uitæ fortuitum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>204</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXIIII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uæcunque grauia in uorticibus aquarum, merguntur, in medio uorticis, pri­mum uer&longs;a mergantur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>211</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXV.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur homo &longs;edens quanto altius &longs;edet, & quanto magis crura ad fœmora, & fœmora ad pectus reclinata habet, facilius con&longs;urgat, cum tamen hæc op­po&longs;ito modo inuicem &longs;e habeant, declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>213</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primæ & &longs;ecundæ quantitatis ad tertiam, ut primæ & quartæ ad quintam, fueritque quarta &longs;ecunda maior, erit proportio quar­tæ ad quintam maior quàm &longs;ecundæ ad tertiam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i fuerit maior<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/016.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>quartæ ad quintam quàm &longs;ecundæ ad tertiam, nece&longs;&longs;e e&longs;t quartam &longs;ecunda e&longs;&longs;e maiorem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>214</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXVII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ei&longs;dem uiribus & ‘eadem’ proportione cum auxilio ponderis tertij quar­tum pondus moueatur quibus &longs;ecundum, auxilio primi nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="quartũ">quartum</expan> pondus tardius & maiore cum difficultate moueri quàm &longs;ecundum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>214</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXVIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i uires aliquæ moueant cum ponderibus aliqua pondera, ut compo&longs;ita pro­portio &longs;it eadem proportioni uirium & duorum ponderum mouentium ag­gregatum æquale duorum ponderum, ubi maior fuerit partium in æqualitas, ibi erit maior difficultas.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>214</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CLXXXIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i pondus minus ad longitudinem minorem &longs;ub æquali proportione coapte­tur, facilius deor&longs;um trahetur quàm quod maius e&longs;t & propius.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>215</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXC.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit primum graue minus &longs;ecundo, & &longs;ecundum minus tertio, proportio autem primi ad &longs;ecundum multo maior quàm &longs;ecundi ad tertium, pos&longs;ibile erit propo&longs;itis uiribus ei&longs;dem addere pondus <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan>, ut ip&longs;um & tertium mouea­tur faciliùs ab ei&longs;dem uiribus, & primo uel &longs;ecundo quàm antea.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>215</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCL.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint duo pondera & uires, duxerisque aggregatum ex uiribus & mi­nore pondere in maius, addiderisque in&longs;uper quantum e&longs;t productum dimidij uirium in &longs;e latus aggregati detracto dimidio uirium, dicetur pondus auxiliare æqualis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>215</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ex medio diametri linea ad perpendiculum erigatur ad circuli peripheri­am, ex eo puncto autem quotlibet lineæ ducantur &longs;eu intus ad circun ferentiam u&longs;que, &longs;eu extra ad diametrum, erit proportio totius lineæ ad totam uelut mu­tuo partis ad partem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>217</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem ponderis triplicem explicare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>218</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCIIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis longioris in medio &longs;u&longs;pen&longs;i, ad breuius illi æquale & in medio &longs;u&longs;pen&longs;um declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>219</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i lectus fiat dupla longitudine ad latitudinem, melius &longs;uffulcietur re&longs;tibus ex medio ad angulos & eius æquidi&longs;tantibus quàm &longs;ecundum longitudinem & latitudinem.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>220</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duo circuli &longs;uper eodem centro eodem motu trans feruntur, æquale &longs;pacium &longs;uperant.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>221</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCVII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur lances ad locum &longs;uum &longs;u&longs;pen&longs;i redeant, impendentes <expan abbr="nõ">non</expan>, <expan abbr="demõ&longs;trare">demon&longs;trare</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>224</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCVIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;olidum quod cubus uocatur<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>yramide &longs;tabilius &longs;it o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>225</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CXCIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem remorum nauim impellentium inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>227</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CC.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur temo cum paruus &longs;it, magnam nauim agere pote&longs;t, & cur cùm uarietas &longs;it in prora, ip&longs;e con&longs;tituatur in puppi.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t cum transuer&longs;im ab aqua prematur rectà nauim dirigat.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>228</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ non &longs;ecantes circuli peripheriam in unum punctum ex ea coe­ant exterius, nece&longs;&longs;e e&longs;t illas peripheria contenta e&longs;&longs;e maiores.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>229</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;trepitus o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>232</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;cytalis onera portentur faciliùs, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>233</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCIIII.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>ur pluribus trochleis, pondera facilius eleuentur o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>233</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCV.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>uper uerbis<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>latonis de fine<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>eipublicæ.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>234</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCVI.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>hombi paßiones qua&longs;dam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>235</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCVII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem agentium naturalium in tran&longs;mutatione con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>238</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCVIII.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>ota res à centro grauitatis per <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> motum, in reditu uelocius mouetur quam &longs;i quieuerit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>238</cell> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/017.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell>CCIX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i &longs;uperficies rectangula in duas partes æquales diui&longs;a intelligatur, quæ am­bæ quadratæ &longs;int, itemque in duas inæquales, erit parallelipedum ex latere mediæ partis in totam &longs;uperficiem maius aggregato parallelipedorum ex partibus inæqualibus in latera alterius partis mutuo, in eo, quod fit ex differentia lateris minoris partis à mediæ latere in differentiam maioris par­tis &longs;uperficiei à media &longs;uperficie bis, & ex differentia amborum laterum inæqualium iunctorum ad ambo latera, æqualia iuncta in minorem par­tem &longs;uperficiei.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>241</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCX.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ ad æquales angulos ab eodem puncto peripheriæ circuli refle­ctantur, nece&longs;&longs;e e&longs;t angulos cum dimetiente factos æquales e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde ma­nife&longs;tum e&longs;t, protractam diametrum angulum &longs;uppo&longs;itum per æqualia di­uidere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>242</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i duæ lineæ ex duobus punctis peripheriam contingentes, in eandem par­tem protrahantur, &longs;emper magis di&longs;tabunt inuicem ea ex parte, & nun­quam concurrent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>243</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i ab eodem puncto ad circuli peripheriam lineæ quotuis ducantur, tres inue­nire lineas, quæ non in alium punctum reflectentur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>244</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ito circulo, atque in eius peripheria puncto &longs;ignato, lineas contingentes ultra cítraque, & eam ab ip&longs;omet deducere.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>245</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXIIII.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i extra circulum duo puncta æqualiter à centro di&longs;tantia &longs;ignentur, erit pun­ctum reflexionis æqualis in medio arcus intercepti inter lineas, quæ à centro ducuntur ad illa puncta.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uerò unum centro proximius fuerit altero, punctum æqualitatis in peripheria tantò longius, uer&longs;us breuiorem line­am, quantò punctum aliud à centro magis di&longs;teterit.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>245</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>unctum reflexionis punctorum inæqualiter di&longs;tantium à centro, æqualiter di&longs;tat à lineis, ductis à centro ad puncta æqualiter di&longs;tantia alterutrin­que.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>246</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXVI.</cell> |
| | <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint circuli duo inæquales, & extra utrunqúe punctum ad illud ex mi­nore reflexè per magnam partem minoris à maiore perueuire pote­runt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>247</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXVII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>culus uidet partem &longs;uperficiei<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ illuminatam à<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ole per radios reflexos à<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis corpore: nec tamen pote&longs;t uidere imaginem ip&longs;ius in<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>una tanquam in &longs;peculo.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>248</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXVIII.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem maculæ<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ indagare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>248</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXIX.</cell> |
| | <cell>R<emph type="italics"/>ationem eorum quæ apparent circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem &longs;peculo in aqua po&longs;ito decla­rare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>150</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXX.</cell> |
| | <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am cur<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ol æ&longs;tiuis diebus exoriens umbram ad meridiem, cum in meridie ad boream mittat, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>252</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXI.</cell> |
| | <cell>M<emph type="italics"/>agnitudo<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>unæ & cæterorum a&longs;trorum digno&longs;citur ex proportione alio­rum ad eam iuxta di&longs;tantiam: ip&longs;ius uerò iuxta rationem pupillæ ad<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>u­nam di&longs;tantiæ ratione.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>354</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates quæ æquales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt in eodem genere, maius tamen & minus recipiunt, &longs;unt in proportione pote&longs;tatis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>255</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXIII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates quæ actu æquales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt, in nulla proportione actu e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>256</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXIIII.</cell> |
| | <cell>N<emph type="italics"/>eque temporis totius, ut imaginamur, ip&longs;um e&longs;&longs;e infinitum, neque æui ui­tarum proportio ulla e&longs;t ad tempus, quod pote&longs;tate e&longs;t, utpotè diem<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <pb xlink:href="015/01/018.jpg"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell><emph type="italics"/>uel men&longs;em.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>256</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXV.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio media non e&longs;t ex ratione agentis, &longs;ed patientis.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>256</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXVI.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio &longs;ublimis non con&longs;i&longs;tit in magnitudine, &longs;ed ordine, iuxta quem diffe­rentia e&longs;t eius quod e&longs;t ante & po&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>257</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXVII.</cell> |
| | <cell>V<emph type="italics"/>itæ iuxta numerum perfectionum in comparatione ad cogitationem no­&longs;tram proportionem quandam habent.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>259</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXVIII.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportionem &longs;cientiæ futurorum & cæterorum occultorum con&longs;idera­re.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>260</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXIX.</cell> |
| | <cell>I<emph type="italics"/>ncorporea omnia unum &longs;unt, neque numerus e&longs;t eorum.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>261</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXX.</cell> |
| | <cell>P<emph type="italics"/>roportio incorporeorum a&longs;cendentium &longs;emper maior e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>262</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXXI.</cell> |
| | <cell>T<emph type="italics"/>res e&longs;&longs;e mundos atque inter ip&longs;os nullam e&longs;&longs;e proportionem: nec numero eos definiri.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>263</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXXII.</cell> |
| | <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis quanto uelocior e&longs;t tanto propior e&longs;t & magis &longs;imilflimus quieti.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>264</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>CCXXXIII.</cell> |
| | <cell>Q<emph type="italics"/>uod e&longs;t in mundo incorporeo æternum e&longs;t, beatum, &longs;ecurum, immutabile &longs;ecundum locum, &longs;olum iuxta e&longs;&longs;entiam fit: iuxta quod uelut à leui &longs;u­&longs;urro aquæ & aura æ&longs;tiua demulcetur.<emph.end type="italics"/></cell> |
| | <cell>270</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000041">FINIS.</s> |
| | </p> |
| | <pb xlink:href="015/01/019.jpg"/> |
| | </section> |
| | </front> |
| | <body> |
| | <chap> |
| | <pb pagenum="1" xlink:href="015/01/020.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000042">HIERONYMI CAR<lb/>DANI MEDIOLANENSIS, CI­<lb/>VISQVE BONONIENSIS, MEDICI <lb/>de Proportionibus, &longs;eu Ope­<lb/>ris Perfecti <lb/>LIBER QVINTVS.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000043">Prima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000044">Proportio ab Euclide &longs;ic de&longs;cribitur, Quòd <lb/>&longs;it duarum quantitatum eiu&longs;dem generis, <lb/>quod ad magnitudinem attinet, compara­<lb/>tio certa.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000045">Secunda diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000046">Proportiones per &longs;imilitudinem <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <lb/>cùm quantitas quantitati <expan abbr="compara&ttilde;">comparatur</expan> alterius <lb/>generis, cui fingitur æqualis e&longs;&longs;e pote&longs;tate.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000047">Velut &longs;i a b fingatur monas in comparatione <lb/>ad b c erit rectangulum a c æquale lineæ b c.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.020.1.jpg" xlink:href="015/01/020/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000048">Tertia diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000049">Proportio æqualis proportioni e&longs;t, cùm eodem modo termini <lb/>&longs;e habent inuicem in utraque</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000050">Quarta diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000051">Proportiones &longs;ecundum genus notæ dicuntur, cùm nouimus, <lb/>quòd &longs;int maiores, aut minores. </s> |
| | <s id="id000052">Nam cùm æquales &longs;unt, &longs;imul ne<lb/>cesse e&longs;t, ut cogno&longs;camus genus, & &longs;peciem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000053">Quinta diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000054">Datum po&longs;itione e&longs;t: quod nece&longs;&longs;ariò ex po&longs;itis certam habet <lb/>quantitatem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000055">Sexta diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000056">Datum &longs;impliciter dicitur, quod ex propo&longs;itis cogno&longs;ci pote&longs;t, <lb/>quantum &longs;it.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000057">Septima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000058">Proportiones pote&longs;tate <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan>, quæ &longs;ub comparatione aliarum <lb/><expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> nece&longs;&longs;ariam habentium <expan abbr="cõnexionem">connexionem</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="cogno&longs;cun&ttilde;">cogno&longs;cuntur</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000059">Hæ autem &longs;unt aliquando eiu&longs;dem generis, cum primis ut nu­<lb/>meri: aliquandò alterius, ut linearum & &longs;uperficierum, angulorum, <lb/>& arcuum: aliquando eiu&longs;dem generis, & diuer&longs;arum &longs;pecierum, <lb/>ut arcuum per &longs;inus, qua utuntur A&longs;tronomi.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000060">Octaua diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000061">Proportio homonyma dicitur duarum quantitatum diuer&longs;i ge</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000062"><arrow.to.target n="marg1"/><lb/>neris, &longs;ed alterius a b altero dependentium, uelut motus ad tem­ |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="2" xlink:href="015/01/021.jpg"/>pus. </s> |
| | <s id="id000063">Dicimus enim motum tardum, uel uelocem in comparatione <lb/>ad tempus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000064"><margin.target id="marg1"/>C<emph type="italics"/>ar<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000065">Nona diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000066">Proportionum aliæ dicuntur rhete, aliæ alogæ, rhetæ quæ &longs;unt <lb/>ut numeri ad numerum, alogæ quæ non &longs;unt numeri ad numerum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000067">Decima diffinitio</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000068">Proportio rhete alia æqualis, alia multiplex, uel &longs;ubmultiplex: <lb/>alia unius partis exce&longs;&longs;us, aut defectus, alia plurium, quam &longs;uper­<lb/>partientem, aut &longs;upartientem uocant.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000069">Vndecima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000070">Cum diui&longs;o denominatore per numeratorem exit quantitas alo<lb/>ga, proportio dicitur aloga: &longs;i autem numerus integer, aut pars nu­<lb/>meri nota dicitur rhete.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000071">Duodecima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000072">Proportionem in proportionem duci e&longs;t, quoties recto ordine <lb/>tres quantitates in ei&longs;dem collo<expan abbr="can&ttilde;">cantur</expan>: ut &longs;int tres quan<lb/><figure id="id.015.01.021.1.jpg" xlink:href="015/01/021/1.jpg"/><lb/>titates a b c dicetur proportio a ad c producta ex pro <lb/>portione a ad b & b ad c, & &longs;imiliter proportio c ad <lb/>a producitur ex proportione b ad a, & c ad b.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000073">Tertia decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000074">Proportionem per proportionem diuidi e&longs;t, quoties ad eandem <lb/>quantitatem duæ quantitates comparantur, tunc illarum propor­<lb/>tio e&longs;t, quæ prodit una per alteram diui&longs;a.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000075">Sint proportiones a & b ad c & interponatur b inter a & c, dico <lb/>proportionem a ad c diui&longs;am per proportionem a ad b, & prodire <lb/>proportionem b ad c, con&longs;tat ex conuer&longs;a præcedentis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000076">Quarta decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000077">Additio proportionum intelligitur quotiens duarum quanti­<lb/>tatum ad unam tertiam, proportiones per aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum ad eandem coniunguntur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000078">Velut &longs;i comparentur a b & b c ad d, inde tota <lb/><figure id="id.015.01.021.2.jpg" xlink:href="015/01/021/2.jpg"/><lb/>a c ad d dicemus proportionem, ac ad d e&longs;&longs;e con<lb/><expan abbr="iunctã">iunctam</expan> ex duabus proportionibus a b ad d & b c <lb/>ad <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> d. </s> |
| | <s id="id000079">Hoc & duo &longs;equentes &longs;icut & du&etail; <expan abbr="anteced&etilde;tes">antecedentes</expan> demon­<lb/>&longs;trabitur e&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="id000080">nunc &longs;olum quomodo <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> &longs;it proponimus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000081">Quinta decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000082">Detractionem proportionis à proportione intelligimus fieri <lb/>per <expan abbr="detraction&etilde;">detractionem</expan> minoris quantitatis à maiore, comparatam ad ean­<lb/>dem quantitatem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000083">Velut in exemplo &longs;uperiore detracta proportione b c ad d ex |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="3" xlink:href="015/01/022.jpg"/>proportione a c ad d, relinquetur proportio a b ad d. </s> |
| | <s id="id000084">& probatur <lb/>ex conuer&longs;ione præcedentis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000085">Sexta decima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000086">Extractio radicum alicuius proportionis fit per extractionem <lb/>radicum quantitatum illius iuxta unam, & eandem rationem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000087">Velut quadratæ, uel cubæ, uel pronicæ, uel uniner&longs;alis, uel alte­<lb/>rius modi.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000088">Decima &longs;eptima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000089">Cùm fuerint duæ proportiones &longs;imiles in tribus terminis con­<lb/>tinuatæ, dicetur proportio primæ quantitatis ad tertiam ueluti <lb/>primæ ad &longs;ecundam duplicata. </s> |
| | <s id="id000090">Et &longs;i &longs;int tres proportiones &longs;imiles <lb/>in quatuor terminis, dicetur proportio primæ quantitatis ad quar­<lb/>tam triplicatà ei, quæ e&longs;t primæ ad &longs;ecundam,</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000091">Decima octaua diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000092">Confu&longs;a proportio dicitur &longs;implicis, aut compo&longs;itæ quantitatis <lb/>ad compo&longs;itam in comparatione ad proportiones ad partes.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000093">Decima nona diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000094">Quantitates qu&etail; in continua &longs;unt proportione Analogæ <expan abbr="uocan&ttilde;">uocantur</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000095">Dictum e&longs;t hoc ad fugiendum nomen barbarum, etiam ut bre­<lb/>uiter tamen po&longs;&longs;emus &longs;ententiam explicare.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000096">Vige&longs;ima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000097">Reflexa proportio dicitur cum trium quantitatum aggregatum <lb/>primæ, & tertiæ &longs;e habet ad &longs;ecundam uelut &longs;ecunda ad tertiam,</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000098">Vige&longs;ima prima diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000099">Trium quantitatum analogarum aliæ quidem Geometricæ, <lb/>cùm proportio &longs;imilis e&longs;t: Aliæ Arithmeticæ, cum fuerit æqualis <lb/>exce&longs;&longs;us huc indè: Aliæ mu&longs;icæ cum fuerit proportio primæ ad ter<lb/>tiam multiplex, aut &longs;implex, aut compo&longs;ita exce&longs;&longs;us quæ &longs;implici <lb/>iuncta &longs;it ad multiplicis perfectionem: eadem autem &longs;it proportio <lb/>exce&longs;&longs;us primæ, & &longs;ecundæ ad exce&longs;&longs;um &longs;ecundæ &longs;upra tertiam.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000100">Velut proportio 6. 4. 3. dupla e&longs;t utrinque, & 6. 3. 2 tripla. </s> |
| | <s id="id000101">& 28. 24. <lb/>21. & 45. 40. 36. Geometrica uerò & arithmetica facilius continuan­<lb/>tur in quotquot quantitatibus, &longs;ed & mu&longs;ica uelut 12. 8. 6. 4. 3. & <lb/>proportio 8 ad 5 mu&longs;ica e&longs;t: quia proportio 5 ad 4 mu&longs;ica e&longs;t, & <lb/>bene &longs;onans, igitur con&longs;titutis 8. 5. 4. cum 8 ad 4 benè &longs;onet, & 5 <lb/>ad 4, & 4 &longs;it extrema non media inde 8. & 5 benè <expan abbr="&longs;onãt">&longs;onant</expan>. </s> |
| | <s id="id000102">nam in me­<lb/>dijs <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="uerũ">uerum</expan>, ut in 9. 6. 4 bis diapente, & 16. 12. 9 bis diate&longs;&longs;aron.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000103">Vige&longs;ima &longs;ecunda diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000104">Quantitates quæ &longs;imilem habent proportionem non continua­<lb/>tam, omiologæ appellantur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000105">Vige&longs;ima tertia diffinitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000106">Prima operatione con&longs;i&longs;tere dicuntur proportiones, cùm inter <lb/>primo conflatas quantitates con&longs;titerint.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="4" xlink:href="015/01/023.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000107">PRIMA Animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000108">Omnis Proportio e&longs;t, aut æqualitatis, aut maior inæqualis, <lb/>aut minor.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000109">Secunda animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000110">Quilibet numerus tantus dicitur, quanta e&longs;t illius proportio ad <lb/>monadem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000111">Dicimus enim quatuor, quod monadem quater contineat. </s> |
| | <s id="id000112">Et <lb/>duo cum dimidio cùm monadem bis & &longs;emis contineat.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000113">Tertia animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000114">Proportionem defectus, &longs;eu detractæ quantitatis ad defectum <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ut quantitatis ad quantitatem dicuntur communes ani­<lb/>mi &longs;ententiæ, quæ ex intellectu &longs;olo terminorum, quod ueræ &longs;int, <lb/>cogno&longs;cuntur. </s> |
| | <s id="id000115">Si ergo defectus e&longs;t quantitas, & quantitas eiu&longs;dem <lb/>&longs;peciei, quia detrahitur, & defectus non e&longs;t &longs;implicitur, &longs;ed detra­<lb/>cto ergo per quartam petitionem: uel primam diffinitionem erit <lb/>proportio inter illas. </s> |
| | <s id="id000116">Sunt enim ambæ detractæ.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000117">Quarta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000118">Inter quantitatem, & defectum minorem quantitate, cuius e&longs;t de<lb/>fectus, e&longs;t proportio, quatenus e&longs;t quantitas. </s> |
| | <s id="id000119">Sit a b linea, & detra­<lb/>cta quantitas b c, non maior a b & d &longs;it alia quæuis quantitas eiu&longs;­<lb/><figure id="id.015.01.023.1.jpg" xlink:href="015/01/023/1.jpg"/><lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> generis, dico quòd inter d & b c e&longs;t propor­<lb/>tio quatenus b c e&longs;t quantitas, quia &longs;unt eiu&longs;­<lb/>dem generis ideo &longs;unt in aliqua proportione <lb/>per primam diffinitionem. </s> |
| | <s id="id000120">Sed ut b c e&longs;t defectus, nulla e&longs;t propor­<lb/>tio: quia quanto b c augetur, tanto augetur proportio d ad b c, & <lb/>hoc e&longs;t contra demon&longs;trata ab Euclide.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000121">Quinta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000122">Cum proportio producitur ex proportionibus quælibet illa­<lb/>rum dicetur producta diui&longs;a per alteram.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000123">Sexta animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000124">Æqualium quantitatum &longs;eu proportionum ad tertiam compa­<lb/>rabilium eadem e&longs;t proportio atque uici&longs;sim. </s> |
| | <s id="id000125">Hæc et&longs;i demon&longs;tre­<lb/>tur ab Euclide, e&longs;t tamen hic generalior: & &longs;atis per &longs;e nota. </s> |
| | <s id="id000126">Vt &longs;it <lb/>propior animi communi &longs;ententiæ, quàm rei demon&longs;trandæ.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000127">Septima animi communis &longs;ententia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000128">Ad quod quantitas proportionem habet infinitam, id in genere <lb/>illius quantitatis non comprehenditur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000129">Nam proportio e&longs;t duarum quantitatum eiu&longs;dem generis com­<lb/>paratio certa: at hæc comparatio certa non e&longs;t: non igitur quantita­<lb/>tes ambæ &longs;unt, aut non eiu&longs;dem generis.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="5" xlink:href="015/01/024.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000130">PRIMA Petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000131">Si fuerit primi ad &longs;ecundum, ut tertij ad quartum, & ex primo in <lb/>&longs;ecundum producatur æquale, aut maius, aut minus primo, uel <lb/>&longs;ecundo, producetur eodem modo ex tertio in quartum &etail;quale aut <lb/>maius, aut minus tertio, uel quarto eadem ratione & ordine.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000132">Secunda petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000133">Proportiones po&longs;&longs;unt duci, diuidi, iungi, & auferri, & &longs;umi radix <lb/>in eis cuiu&longs;cunque generis, atque earum quantitatis, ut libet, po&longs;&longs;e <lb/>tran&longs;ponere.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000134">Tertia petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000135">Proportionis cuiu&longs;uis nomen à denominatore &longs;uprà &longs;cripto, & <lb/>numeratore infrà &longs;cripto &longs;umitur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000136">Quarta petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000137">Diui&longs;a quauis quantitate per aliam eiu&longs;dem generis, quod exit <lb/>proportio dicitur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000138">Quinta petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000139">Qu&etail;libet proportio e&longs;t uel inter duas quantitates, uel per unam <lb/>&longs;ignificatur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000140">Nam per tertiam petitionem &longs;i &longs;int duæ quantitates, quæ non ha<lb/>beant unius rationem, nomen &longs;umit proportio à duobus numeris, <lb/>&longs;in autem &longs;it altera monas, erit per &longs;ecundam animi communem &longs;en<lb/>tentiam, proportio numerus ip&longs;e Ideò patet, quod dicitur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000141">Sexta petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000142">Propo&longs;ita proportione quacunque, & monade quantitatem inue<lb/>nire, quæ &longs;e habeat ad monadem in proportione propo&longs;ita.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000143">Nam cùm per quartam petitionem diui&longs;a quantitate per quan­<lb/>titatem exeat proportio, & numerus ad <expan abbr="monad&etilde;">monadem</expan> &longs;e habeat, ut pro­<lb/>portio, ideo &longs;umpta monade &longs;ecundum illum numerum, ille nume <lb/>rus e&longs;t quantitas quæ&longs;ita.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000144">Septima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000145">Quamlibet quantitatem per aliam eiu&longs;dem generis diuidere <lb/>po&longs;&longs;e.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000146">Octaua petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000147">Proportionem in proportionem ducere po&longs;&longs;e: quamuis &longs;int in­<lb/>ter quantitates diuer&longs;i generis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000148">Quod dicitur de multiplicatione intelligendum e&longs;t de alijs ope­<lb/>rationibus &longs;uprà enumeratis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000149">Nona petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000150">Monadem &longs;emper &longs;umere in quo cunque genere po&longs;&longs;e propo&longs;i­<lb/>ta proportione.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="6" xlink:href="015/01/025.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000151">Nam licet diuidere per &longs;eptimam petitionem quantitatem per <lb/>quantitatem proportionis: & quod exit, e&longs;t proportio per quar­<lb/>tam petitionem, & per &longs;ecundam animi communem &longs;ententiam <lb/>illa proportio e&longs;t numero æqualis: ergo diui&longs;a proportione, per &longs;i­<lb/>milem numerum &longs;tatuetur monas.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000152">Decima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000153">In quouis genere quantitatum &longs;umere po&longs;&longs;e quantitatem, quæ <lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>&longs;e habeat ad monadem in proportione data. </s> |
| | <s id="id000154">Similem huic propo­<lb/>nit Euclides in lineis generaliter: nos autem contrà generaliter in <lb/>omnibus quantitatibus, &longs;ed de monade tantum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000155"><margin.target id="marg2"/>D<emph type="italics"/>uodecima <lb/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/>Vndecima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000156">Monadem in quancunque quantitatem ductam æquale ip&longs;i pro­<lb/>ducere. </s> |
| | <s id="id000157">Similiter & proportionem æqualem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000158">Nam cum aliqua quantitas augeat ducta aliqua minuat, nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t aliquam e&longs;&longs;e, quæ nec augeat, nec minuat, & hæc e&longs;t monas. <lb/></s> |
| | <s id="id000159">Idem dico de diui&longs;ione. </s> |
| | <s id="id000160">Aequalitas etiam ducta, uel diuidens non <lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>mutat proportionem: nec quantitatem ip&longs;am, igitur monas æqua­<lb/>litatem refert. </s> |
| | <s id="id000161">Quod etiam e&longs;t per&longs;picuum ex &longs;upradictis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000162"><margin.target id="marg3"/>S<emph type="italics"/>ecunda ani<lb/>mi <expan abbr="cõmunis">communis</expan> <lb/>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000163">Duodecima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000164">Cum fuerint quatuor quantitates & ad primam, & tertiam æquè <lb/>multiplicibus a&longs;&longs;umptis, item que ad &longs;ecundam & quartam, & &longs;i mul­<lb/>tiplex primæ maius e&longs;t multiplici &longs;ecundæ, multiplex tertiæ &longs;it ma­<lb/>ius multiplici quartæ, & &longs;i minus minus, & &longs;i æquale æquale, idque<lb/> &longs;emper quouis modo a&longs;&longs;umptis his proportionibus ad primam & <lb/>tertiam, & ad &longs;ecundam & quartam erit proportio primæ ad &longs;ecun<lb/>dam, ut tertiæ ad quartam. </s> |
| | <s id="id000165">Hæc etiam a&longs;&longs;umitur ab Euclide. </s> |
| | <s id="id000166">Et per <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>hanc intelligimus etiam conuer&longs;am.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000167"><margin.target id="marg4"/>Q<emph type="italics"/>uinto<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le. <lb/>diff.<emph.end type="italics"/> 6.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000168">Tertia decima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000169">Quantitates æquales, atque proportiones in qua&longs;uis quanti­<lb/>tates ductæ eandem &longs;eruant rationem. </s> |
| | <s id="id000170">Euclides hanc demon&longs;trat, <lb/>nos autem ad uitandum tædium petimus concedi, &longs;ub qua in­<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>cluduntur diui&longs;io etiam additio, detractio, laterum omnium in­<lb/>uentio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000171"><margin.target id="marg5"/>Q<emph type="italics"/>uarta quin<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000172">Quarta decima petitio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000173">Cùm termini alicuius quantitatis eandem &longs;eruant rationem in <lb/>omnibus, & firmi &longs;unt ac &longs;tabiles eiu&longs;dem rationis comparatione <lb/>contentæ partes æqualem &longs;eruant exce&longs;&longs;um, &longs;eu proportionem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000174">PROPOSITIO prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000175">Proportionem in proportionem duci e&longs;t &longs;uperiores nume­<lb/>ros atque inferiores inuicem ducere.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="7" xlink:href="015/01/026.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000176">Sit proportio lineæ a ad lineam b, ut anguli c ad angulum d, &longs;ta­<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>tuatur e monas in genere a <lb/><figure id="id.015.01.026.1.jpg" xlink:href="015/01/026/1.jpg"/><lb/>b, & fiat f ad e, ut c ad d, & du<lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>catur a in f & b in e, & pro­<lb/>ducantur g & h. </s> |
| | <s id="id000177">Quia ergo <lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>f e&longs;t proportio ip&longs;a, erit g ad <lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>a ut c ad d, &longs;ed h e&longs;t æqualis <lb/>b, igitur a ad h ut ad b. </s> |
| | <s id="id000178">Du­<lb/>cta ergo dicetur proportio a <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>ad b in proportionem c ad d <lb/>ducendo terminos proportionis, &longs;eu quantitatis recta &longs;cilicet &longs;u­<lb/>periores cum &longs;uperioribus, & inferiores cum inferioribus. </s> |
| | <s id="id000179">Nam &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>rur&longs;um con&longs;tituantur f ad e ut a ad b cùm f &longs;it proportio, & k ad f ut <lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>c ad d, erit k ad e, ut g ad h, k autem fit ex ductu proportionis a ad b, <lb/>quæ e&longs;t fin proportionem c ad d, liquet igitur propo&longs;itum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000180"><margin.target id="marg6"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000181"><margin.target id="marg7"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000182"><margin.target id="marg8"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000183"><margin.target id="marg9"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000184"><margin.target id="marg10"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. A<emph type="italics"/>ni­<lb/>mi &longs;entent.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000185"><margin.target id="marg11"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000186"><margin.target id="marg12"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000187">Propo&longs;itio <expan abbr="&longs;ecũnda">&longs;ecunda</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000188">Proportio extremorum producitur ex intermedijs.<lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000189"><margin.target id="marg13"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000190">Sint a b c quantitates dico proportio­<lb/><figure id="id.015.01.026.2.jpg" xlink:href="015/01/026/2.jpg"/><lb/>nem a ad c, produci ex proportione a ad b </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000191"><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>& b ad c, &longs;tatuantur totidem à monade d e <lb/>f, erúntque ex demon&longs;trantis ab Euclide in <lb/>quinto <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> in eadem proportio­<lb/>ne, &longs;tatuatur ergo d prima quantitas e &longs;e­<lb/>cunda & tertia f quarta. </s> |
| | <s id="id000192">eritqúe per præce­<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>dentem proportio productorum ex d in e <lb/>& &longs;it g, & in f & &longs;it h, producta ex propor­<lb/>tionibus d ad e & e ad f, quare ex propor­<lb/>tionibus a ad b & b ad e, &longs;ed ex dictis cum <lb/>e &longs;it eadem, erit proportio d ad f, ut g ad h & proportio, d ad f per <lb/>æquam proportionem ab Euclide demon&longs;tratam, ut a ad c, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>proportio a ad c producitur ex proportionibus a ad b & b ad c, & <lb/>e&longs;t proportio ip&longs;a a ad c d numerus, ut o&longs;ten&longs;um e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000193"><margin.target id="marg14"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&<emph.end type="italics"/> 9. <lb/>P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000194"><margin.target id="marg15"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000195"><margin.target id="marg16"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000196">Ex hoc &longs;equitur, quòd cùm fuerit quantitas tertia monas ex pro­<lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>portionibus inuicem ductis producetur prima quantitas.<lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000197"><margin.target id="marg17"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000198"><margin.target id="marg18"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000199">Ex hoc &longs;equitur, quòd conuer&longs;a proportio producitur ex con­<lb/>uer&longs;is proportionibus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000200">Propo&longs;itio tertia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000201">Si proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis <lb/>producatur, ip&longs;a uerò proportio inter duas alias quantitates fue­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="8" xlink:href="015/01/027.jpg"/>rit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecenti &longs;exaginta modi productionis <lb/>proportionis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000202"><arrow.to.target n="marg19"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000203"><margin.target id="marg19"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000204">H&etail;c propo&longs;itio ut præcedens & <expan abbr="&longs;equ&etilde;tes">&longs;equentes</expan> tres ab Alchindo &longs;um­<lb/>ptæ &longs;unt, & ab eo demon&longs;trantur. </s> |
| | <s id="id000205">Sit ergo proportio a ad b, pro­<lb/><arrow.to.target n="table2"/><lb/><figure id="id.015.01.027.1.jpg" xlink:href="015/01/027/1.jpg"/>ducta ex proportione c ad d & e ad f, con&longs;tat <lb/>quòd cum &longs;int &longs;ex quantitates, quòd fieri pote­<lb/>runt quindecim coniugationes, quas po&longs;ui à la­<lb/>tere facilitatis gratia, quibus re&longs;pondent totidem <lb/><arrow.to.target n="table3"/><lb/>conuer&longs;æ: erunt ergo triginta. </s> |
| | <s id="id000206">Singulæ autem ha<lb/>rum produci po&longs;&longs;unt duodecim modis: ductis <lb/><figure id="id.015.01.027.2.jpg" xlink:href="015/01/027/2.jpg"/>duodecim in triginta, fiunt trecenti &longs;exaginta mo <lb/>di. </s> |
| | <s id="id000207">Et hoc e&longs;t clarum per&longs;e, modo <expan abbr="demõ&longs;tremus">demon&longs;tremus</expan>, <lb/>quod &longs;inguli horum modorum po&longs;sint produ­<lb/>ci duodecim modis, & capiamus ab primam qu&etail; <lb/>pote&longs;t produci ex c d & e f: Item ambabus con­<lb/>uer&longs;is d c & fe: & rur&longs;us altera recta altera con­<lb/>uer&longs;a: & hoc bifariam c d & f e, & d c & e f, &longs;unt er­<lb/>go iam quatuor modi. </s> |
| | <s id="id000208">Totidem ex c e & d f, toti­<lb/>demque ex c f & d e, igitur erunt duodecim mo­<lb/>di, quibus produci po&longs;&longs;e intelligitur propor­<lb/>tio a ad b.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table2"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>e</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <table> |
| | <table.target id="table3"/> |
| | <row> |
| | <cell>a b</cell> |
| | <cell>b a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>a c</cell> |
| | <cell>c a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>a d</cell> |
| | <cell>d a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>a e</cell> |
| | <cell>e a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>a f</cell> |
| | <cell>f a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b c</cell> |
| | <cell>c b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b d</cell> |
| | <cell>d b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b e</cell> |
| | <cell>e b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b f</cell> |
| | <cell>f b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c d</cell> |
| | <cell>d c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c e</cell> |
| | <cell>e c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c f</cell> |
| | <cell>f c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d e</cell> |
| | <cell>e d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d f</cell> |
| | <cell>f d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>e f</cell> |
| | <cell>f e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>direc.</cell> |
| | <cell>conuer.</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000209">Propo&longs;itio quarta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000210">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum produ­<lb/>cta ex proportionibus tertij ad quartum, & quin <lb/>ti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione <lb/>tertij ad &longs;extum, & quinti ad quartum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000211">Sit proportio a b producta ex proportioni­<lb/><arrow.to.target n="table4"/><lb/><figure id="id.015.01.027.3.jpg" xlink:href="015/01/027/3.jpg"/>bus c ad d, & e ad f, dico quod etiam erit produ­</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table4"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | <cell>g</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| | <cell>h</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | <cell>g</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>f</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| | <cell>h</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000212"><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>cta ex proportionibus c ad f, & e ad d, di&longs;ponan­<lb/>tur ut in figura & fiat ex c in e g, & ex d in fh, ergo <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>per primam harum g ad h ut a ad b, &longs;ed per præ­<lb/>&longs;uppo&longs;ita in &longs;ecunda productione etiam prode­<lb/>unt g & h, igitur per primam propo&longs;itionem ha­<lb/>rum a ad b proportio producitur ex proportionibus c ad f tertiæ <lb/>&longs;cilicet ad &longs;extam, & e ad d quint&etail; ad quartam, quod fuit <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000213"><margin.target id="marg20"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000214"><margin.target id="marg21"/>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000215">Propo&longs;itio quinta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000216">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum producta ex proportio­<lb/>ne tertij ad quartum, & quinta ad &longs;extum: erit proportio tertij ad <lb/>&longs;extum producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, & quar­<lb/>ti ad quintum.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="9" xlink:href="015/01/028.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <figure id="id.015.01.028.1.jpg" xlink:href="015/01/028/1.jpg"/> |
| | <s id="id000217">Sit proportio a ad b producta ex proportio­<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/><arrow.to.target n="table5"/><lb/>nibus c ad d, & e ad f, dico quod proportio c ad <lb/>f producitur ex proportione a ad b & d ad e. </s> |
| | <s id="id000218">In­<lb/>terponam d e inter c & f, eritque ex &longs;ecunda pro­<lb/>po&longs;itione repetita proportio c ad f producta ex <lb/>tribus proportionibus c ad d, d ad e, e ad f, &longs;ed <lb/>proportiones c ad d, & e ad f producunt pro­<lb/><figure id="id.015.01.028.2.jpg" xlink:href="015/01/028/2.jpg"/>portionem a ad b, igitur proportio c ad f produ<lb/>citur ex proportionibus a ad b, & e ad f.<lb/><arrow.to.target n="table6"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000219"><margin.target id="marg22"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table5"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <table> |
| | <table.target id="table6"/> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000220">Propo&longs;itio &longs;exta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000221">Ex trecentis &longs;exaginta modis producenda­<lb/>rum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;arios.<lb/><arrow.to.target n="table7"/></s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table7"/> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>p</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <figure id="id.015.01.028.3.jpg" xlink:href="015/01/028/3.jpg"/> |
| | <s id="id000222">Per quartam enim proportio a ad b produ­<lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>citur bifariam, & ex c ad d, & e ad f, & ex c ad f, & <lb/>e ad d. </s> |
| | <s id="id000223">& per præcedentem c ad f producitur ex <lb/>a ad b, & d ad e, & per quartam rur&longs;us ex a ad e, <lb/>& d ad b. </s> |
| | <s id="id000224">Et per præcedentem rur&longs;us a ad e ex c <lb/>ad f & b ad d, igitur per quartam eadem produ­<lb/>cetur ex c ad d & b ad f. </s> |
| | <s id="id000225">Quare per præceden­<lb/>tem c ad f ex a ad e, & d ad b, & ita di&longs;ponemus <lb/>hos modos in tabula. </s> |
| | <s id="id000226">Vides etiam <lb/><arrow.to.target n="table8"/><lb/><figure id="id.015.01.028.4.jpg" xlink:href="015/01/028/4.jpg"/>aliquos modos non produci, ut pri­<lb/>mi ad quartum nec ad &longs;extum, & li­<lb/>quet, quòd cùm &longs;int quindecim o­<lb/>mnes modi qui produci po&longs;&longs;e intelli­<lb/>guntur, & nouem tantum producan­<lb/>tur &longs;ex e&longs;&longs;e, qui non producuntur, quos <lb/>&longs;eor&longs;um in tabula coniunxi. </s> |
| | <s id="id000227">Et con­<lb/>&longs;tat etiam, quod totidem conuer&longs;i &longs;ci­<lb/>licet decem octo <expan abbr="producũtur">producuntur</expan>, de qui­<lb/>bus diximus, ut &longs;int omnes triginta <lb/>&longs;ex, qui con&longs;tat ex duabus propo&longs;i­<lb/>tionibus præmi&longs;sis, & hac tertia, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>adiungemus &longs;cilicet, quòd propor­<lb/>tio primi ad tertium producatur ex <lb/>proportionibus <expan abbr="&longs;ecũdi">&longs;ecundi</expan> ad quartum, <lb/>& quinti ad <expan abbr="&longs;extũ">&longs;extum</expan>. </s> |
| | <s id="id000228">Hoc enim ex præ­<lb/>cedentibus non liquet: benè liquet <lb/>permutatis ordinibus, quod &longs;i pro­<lb/>portio primi ad tertium producitur, |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="9 [=10]" xlink:href="015/01/029.jpg"/>quod etiam propor­<lb/><figure id="id.015.01.029.1.jpg" xlink:href="015/01/029/1.jpg"/><arrow.to.target n="marg24"/><lb/>tio primi ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan>. <lb/></s> |
| | <s id="id000229">Nam tertium, & quin <lb/>tum, item que quartum, <lb/>& &longs;extum non <expan abbr="diffe­rũt">diffe­<lb/>runt</expan> ni&longs;i ordine uolun<lb/>tario. </s> |
| | <s id="id000230">Ergo interpo&longs;i­<lb/>to e inter a, & c per &longs;e­<lb/>cundam propo&longs;itio­<lb/>nem proportio a ad c <lb/>producitur ex proportionibus a ad <lb/>e, & e ad c, ut ex demon&longs;tratis in præ­<lb/>&longs;enti proportio a ad c producitur ex <lb/>c ad f & b ad d. </s> |
| | <s id="id000231">Proportio ergo a ad <lb/>c producitur ex proportionibus e <lb/>ad c & c ad f & b ad d, at e ad c & c ad <lb/>f producunt eam, quæ e&longs;t e ad f per <lb/><expan abbr="&longs;ecũdam">&longs;ecundam</expan> propo&longs;itionem. </s> |
| | <s id="id000232">Igitur pro­<lb/>portio a ad c producitur ex propor­<lb/>tionibus b ad d &longs;ecundi ad quartum, <lb/>& e ad f quinti ad &longs;extum. </s> |
| | <s id="id000233">Hæc Al­<lb/>chindus in &longs;uo libello: &longs;ed licet inge­<lb/>nio &longs;a ualde: parum <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> utilia olim <lb/><expan abbr="erãt">erant</expan> nece&longs;&longs;aria ad intelligendum ma­<lb/>gnam <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> Ptolem&etail;i, nunc <lb/>po&longs;tquam Heber has &longs;ex quantita­<lb/>tes traduxit ad quatuor, pror&longs;us hæc <lb/>&longs;cientia ulli u&longs;ui e&longs;&longs;e de&longs;ijt.<lb/><arrow.to.target n="table9"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000234"><margin.target id="marg23"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000235"><margin.target id="marg24"/>Modi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>producuntur <lb/>pri. ad quartu <lb/>pri. ad &longs;extum <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan> <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan> <lb/>tert. </s> |
| | <s id="id000236">ad quint. <lb/></s> |
| | <s id="id000237">quart. </s> |
| | <s id="id000238">ad &longs;ext.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table8"/> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Primi ad &longs;ecundum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>1</cell> |
| | <cell>tertij ad <expan abbr="quartũ">quartum</expan>, & quin</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>2</cell> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum, & quin</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad quartum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Primi ad tertium.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>3</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad quartum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>quinti ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>4</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>quinti ad quartum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Primi ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>5</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad <expan abbr="&longs;extũ">&longs;extum</expan>, & ter­</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>tij ad quartum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>6</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad quartum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Secundi ad quartum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>7</cell> |
| | <cell>primi ad tertium, & &longs;ex</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>8</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, et &longs;ex</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad tertium.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Secundi ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>9</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="quintũ">quintum</expan>, & quar</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad tertium.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>10</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan>, & quar­</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Tertij ad quartum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>11</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>&longs;exti ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>12</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, & &longs;ex</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Tertij ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>13</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>quarti ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>14</cell> |
| | <cell>primi ad quintum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>quarti ad &longs;ecundum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Quarti ad quintum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>15</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad primum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>16</cell> |
| | <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, & ter</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>tij ad primum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>Quinti ad &longs;extum.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>17</cell> |
| | <cell>primi ad &longs;ecundum, &</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>quarti ad tertium.</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>18</cell> |
| | <cell>primi ad <expan abbr="tertiũ">tertium</expan>, & quar­</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <table> |
| | <table.target id="table9"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>e c</cell> |
| | <cell>a e</cell> |
| | <cell>e c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | <cell>c b</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | <cell>f d</cell> |
| | <cell>c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000239">Propo&longs;itio &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.029.2.jpg" xlink:href="015/01/029/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000240">In modis qui nece&longs;&longs;ariò produ­<lb/>cuntur ex duabus proportionibus, <lb/>cum du&etail; quantitates ex illis, qu&etail; mo <lb/><figure id="id.015.01.029.3.jpg" xlink:href="015/01/029/3.jpg"/>dos conficiunt, æquales fuerint: pro­<lb/><arrow.to.target n="table10"/><lb/>portio producta ad quatuor quanti­<lb/>tates omiologas reducetur.<lb/><arrow.to.target n="marg25"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000241"><margin.target id="marg25"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table10"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | <cell>e</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>d</cell> |
| | <cell>f</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000242">Sint &longs;ex quantitates a b c d e f, & <lb/>producatur proportio a ad b ex pro­<lb/>portione c ad d, & e ad f, tu &longs;cis, quòd <lb/>modi recepti &longs;unt prima cum &longs;ecunda, tertia uel quinta, & &longs;ecunda <lb/>cum quarta, & &longs;exta, & tertia &longs;imiliter cum ei&longs;dem, & quinta eodem <lb/>modo cum ei&longs;dem: &longs;i igitur du&etail; quantitates ex his, qu&etail; faciunt pro­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="11" xlink:href="015/01/030.jpg"/>portionem productam inter &longs;e fuerint æquales reducetur hæc pro­<lb/>portio ad quatuor quantitates omologas, &longs;ciliter abiectis amba­<lb/>bus æqualibus. </s> |
| | <s id="id000243">Sit gratia exempli prima æqualis quintæ: & quia <lb/>in octauo modo proportio <expan abbr="&longs;ecũdi">&longs;ecundi</expan> ad quartum producitur ex pro­<lb/>portione primi ad quintum, & &longs;exti ad tertium, ergo per expo&longs;ita <lb/>proportio &longs;ecundi ad quartum, ut &longs;exti ad tertium, & ita permutan­<lb/>do, & conuertendo &longs;ecundi ad &longs;extum, ut quarti ad tertium, & tertij </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000244"><arrow.to.target n="marg26"/><lb/>ad quartum, ut &longs;exti ad &longs;ecundum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000245"><margin.target id="marg26"/>V<emph type="italics"/>ndecima <lb/>petitione.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000246">Propo&longs;itio octaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000247">Si duarum <expan abbr="proportionũ">proportionum</expan> &longs;uperiores numeri alternatim cum infe<lb/>rioribus multiplicentur, atque coniungantur: erit proportio aggre­<lb/>gati ad productum ex inferioribus inuicem proportio ex primis <lb/>proportionibus compo&longs;ita.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.030.1.jpg" xlink:href="015/01/030/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000248">Sit proportio una a ad b, alia c ad d, ducatur b in <lb/><arrow.to.target n="marg27"/><lb/>c, fiatque e & a in d, & fiat f, iunganturque e & f & fiat h, <lb/>& ducatur b in d et fiat g: dico <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> h g com­<lb/>po&longs;itam e&longs;&longs;e ex proportione a ad b, & c ad d. </s> |
| | <s id="id000249">Quia <lb/><arrow.to.target n="marg28"/><lb/>enim ex b in c fit e, & ex b in d fit g, erit proportio e <lb/>ad g, ut c ad d, & &longs;imiliter, quia ex d in a fit f, & ex d in b fit g, erit f ad <lb/>g ut a ad b. </s> |
| | <s id="id000250">Sed e & f componunt h, igitur proportio h ad g e&longs;t com<lb/>po&longs;ita ex proportionibus e & f ad g, igitur per communem animi <lb/>&longs;ententiam, & diffinitionem compo&longs;itæ proportionis, proportio h <lb/><arrow.to.target n="marg29"/><lb/>ad g compo&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad b, & c ad d, quod e&longs;t <lb/>propo&longs;itum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000251"><margin.target id="marg27"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000252"><margin.target id="marg28"/>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 13 <emph type="italics"/>peti­<lb/>tione.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000253"><margin.target id="marg29"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14 <emph type="italics"/>diffi <lb/>nitionem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000254">Propo&longs;itio nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000255">Si duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum <lb/>inferioribus multiplicentur, minusque productum ex maiore detra­<lb/>hatur, erit re&longs;idui ad productum ex inferioribus proportio uelut <lb/>illa, quæ relinquitur detracta minore proportione ex maiore.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000256">Hæc eodem modo probatur, ut præcedens, ni&longs;i quod h fit de­<lb/><arrow.to.target n="marg30"/><lb/>tracto è minore: gratia exempli ex f, & ita ex diffinitione patet pro­<lb/>po&longs;itum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000257"><margin.target id="marg30"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>_{m}. <lb/>152.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000258">Propo&longs;itio decima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000259">Si fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio uelut al<lb/>terius partis ad <expan abbr="&longs;ecũdam">&longs;ecundam</expan> quantitatem erit proportio cuiu&longs;uis quan<lb/>titatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam compo&longs;ita proportio ex pro­<lb/>portionibus eiu&longs;dem quantitatis a&longs;&longs;umptæ ad utran que partem pri­<lb/>mæ quantitatis &longs;eor&longs;um.<lb/><arrow.to.target n="marg31"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000260"><margin.target id="marg31"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.030.2.jpg" xlink:href="015/01/030/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000261">Sit a b quantitas diui&longs;a in c, & &longs;i c ut a b ad a c, <lb/>ita b c ad d: eritque iterum permutando a b ad b c, <lb/>ut a c ad d, & &longs;umatur quædam quantitas e eiu&longs;­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="12" xlink:href="015/01/031.jpg"/>dem tamen generis, cum illis dico quòd proportio e ad d e&longs;t com­<lb/>po&longs;ita ex proportionibus e ad a c, & e ad b c. </s> |
| | <s id="id000262">Po&longs;ita ergo e tanquam &longs;u­<lb/>periore numero, & a c & c b inferioribus, erit ex octaua propo&longs;itio­<lb/>ne huius proportio productorum ex e in a c, & coniunctorum, & <lb/>ex con&longs;equenti per primam &longs;ecundi Elementorum producti ex e in <lb/>a b ad productum ex a c in c b compo&longs;ita ex proportionibus e ad <lb/>a c, & e ad c b: at quod fit ex a c in c b, e&longs;t æquale ei quod fit ex a b in <lb/>d, eo quòd a b, a c, c b & d &longs;unt omiologæ per decimam &longs;extam &longs;exti <lb/><expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan>: Proportio igitur producti ex e in a b ad productum <lb/>ex d in a b e&longs;t compo&longs;ita ex proportionibus e ad a c, & e ad e b: At <lb/>proportio producti ex e in a b ad productum ex d in a b, e&longs;t uelut e <lb/><arrow.to.target n="marg32"/><lb/>ad d. </s> |
| | <s id="id000263">per &longs;uppo&longs;ita igitur proportio e ad d e&longs;t compo&longs;ita ex propor<lb/>tionibus e ad a c, & e ad b c, quod fuit demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000264"><margin.target id="marg32"/>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000265">Propo&longs;itio undecima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000266">Proportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad ag­<lb/>gregatum duarum æqualium quantitatum e&longs;t compo&longs;ita ex pro­<lb/>portionibus primis, & diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg33"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000267"><margin.target id="marg33"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000268">Sit proportio a ad c, & b ad d, & &longs;int c & d <lb/><figure id="id.015.01.031.1.jpg" xlink:href="015/01/031/1.jpg"/><lb/>æquales, dico quòd proportio a b ad c d e&longs;t <lb/>compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, & b ad <lb/>d diui&longs;o compo&longs;ito per duplam. </s> |
| | <s id="id000269">Quia enim </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000270"><arrow.to.target n="marg34"/><lb/>c & d &longs;unt æquales, erit b ad c, ut b ad d, qua­<lb/>re ex diffinitione cùm proportio a b ad c d <lb/><arrow.to.target n="marg35"/><lb/>&longs;it compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, & b <lb/>ad c, erit etiam compo&longs;ita ex dictis ex propo&longs;itione a ad c, & b ad d, <lb/><arrow.to.target n="marg36"/><lb/>&longs;tatuatur ergo e æqualis c d media inter a b & c. </s> |
| | <s id="id000271">Et erit per &longs;ecun­<lb/>dam propo&longs;itionem proportio aggregati a b ad c producta ex <lb/><arrow.to.target n="marg37"/><lb/>proportione aggregati a b ad c, & e ad c, igitur proportio a b ad e <lb/>erit proportio a b ad c, diui&longs;a per proportionem e ad c, &longs;ed e ad c e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg38"/><lb/>dupla: igitur proportio a b ad c d e&longs;t proportio a b ad c diui&longs;a per <lb/>duplam.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000272"><margin.target id="marg34"/>E<emph type="italics"/>x &longs;exta<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. <lb/>com. </s> |
| | <s id="id000273">&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000274"><margin.target id="marg35"/>D<emph type="italics"/>ecimaquarta<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000275"><margin.target id="marg36"/>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000276"><margin.target id="marg37"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000277"><margin.target id="marg38"/>P<emph type="italics"/>er quintam <emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>nim. </s> |
| | <s id="id000278">com. </s> |
| | <s id="id000279">&longs;en <lb/>tentiam.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000280">Propo&longs;itio duodecima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000281">Propo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que <lb/>multiplicatione.<lb/><arrow.to.target n="marg39"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000282"><margin.target id="marg39"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. <lb/>10. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000283">Sint propo&longs;itæ proportiones a ad c & <lb/><figure id="id.015.01.031.2.jpg" xlink:href="015/01/031/2.jpg"/><lb/>b ad d, & a&longs;&longs;umo e ad c, iuxta ea quæ Eu­<lb/>clides demon&longs;trauit, ut b ad d, erit igitur </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000284"><arrow.to.target n="marg40"/><lb/>proportio a e ad c, compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, & e ad c, <lb/>&longs;ed proportio e ad c e&longs;t, ut b ad d, igitur proportio a e ad c compo­<lb/>&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad c, & b ad d.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000285"><margin.target id="marg40"/>E<emph type="italics"/>x generali <lb/>com.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. &longs;en <lb/>tentia.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000286">Aliter ex b in c fiat f ex a in d, g ex c in d h coniunctum ex f g, k.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="13" xlink:href="015/01/032.jpg"/> |
| | <figure id="id.015.01.032.1.jpg" xlink:href="015/01/032/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000287">Quia ergo ex c in b fit f, ex c in d h, erit f ad h, <lb/>ut b ad d, igitur ut e ad c, &longs;ed a ad c, ut g ad h igi<lb/><arrow.to.target n="marg41"/><lb/>tur a e ad c, ut k ad h, &longs;ed k ad h cómponitur ex <lb/>proportionibus a ad c, & b ad d. </s> |
| | <s id="id000288">Ex octaua ha<lb/>rum igitur proportio a c ad c compo&longs;ita e&longs;t ex <lb/>ei&longs;dem. </s> |
| | <s id="id000289">For&longs;an quis dicat hanc eandem e&longs;&longs;e <lb/>octauæ &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, in illa enim proportio com­<lb/>paratur ad productum, in hac ad unam ex <lb/>quantitatibus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000290"><margin.target id="marg41"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000291">Ex hoc &longs;equitur quòd: Quælibet duæ quantitates quarum ag­<lb/><arrow.to.target n="marg42"/><lb/>gregatum e&longs;t idem ad eam quantitatem, componunt eandem pro­<lb/>portionem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000292"><margin.target id="marg42"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000293">Propo&longs;itio tertia decima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000294">Proportio confu&longs;a aggregati primæ & tertiæ quatuor quantita­<lb/>tum omiologarum ad <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> &longs;ecundæ & quartæ, e&longs;t uelut com<lb/>po&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg43"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000295"><margin.target id="marg43"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000296">Sint a ad b, ut c ad d, dico, quòd erit confu&longs;a <lb/><figure id="id.015.01.032.2.jpg" xlink:href="015/01/032/2.jpg"/><arrow.to.target n="table11"/><lb/>proportio a c aggregati ad <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> b d, com<lb/>po&longs;itæ ex his proportionibus diui&longs;æ per du­<lb/>plam æqualis. </s> |
| | <s id="id000297">Erit enim aggregati ex a c ad aggregatum ex b d, ue­<lb/>lut a ad b per 18 quinti Elementorum. </s> |
| | <s id="id000298">Sed proportiones a ad b, <lb/>& c ad d componunt proportionem producti a in d, & c in b per <lb/>octauam harum, ad <expan abbr="productũ">productum</expan> ex b in d, productum uerò ex a in d <lb/>e&longs;t æquale producto ex b in c per decimam &longs;extam &longs;exti Elemento­<lb/>rum, & proportio producti ex b in c ad productum ex b in d e&longs;t ue <lb/>lut c ad d, quare ut aggregati a c ad aggregatum b d, igitur propor­<lb/>tio compo&longs;ita ex a ad b, & c ad d, e&longs;t uelut confu&longs;a bis &longs;umpta. </s> |
| | <s id="id000299">Igi­<lb/>tur confu&longs;a e&longs;t uelut compo&longs;ita diui&longs;a per duplam per modum un­<lb/>decimæ huius.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table11"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | <cell>c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b</cell> |
| | <cell>d</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000300">Propo&longs;itio quarta decima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000301">Proportiones confu&longs;æ, & coniunctæ in tribus quantitatibus in­<lb/>uicem commutantur.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.032.3.jpg" xlink:href="015/01/032/3.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000302">Sint tres quantitates, dico, quod proportio c </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000303"><arrow.to.target n="marg44"/><lb/>ad a b confu&longs;a e&longs;t, conuer&longs;a coniunctæ a & b ad <lb/><arrow.to.target n="marg45"/><lb/>c. </s> |
| | <s id="id000304">Nam per dicta proportio a b ad c efficit con­<lb/>iunctam ex a b ad c: &longs;ed c ad a b conuer&longs;a e&longs;t eius, quæ e&longs;t a b ad c, & <lb/>proportio c ad a b e&longs;t confu&longs;a eius, quæ e&longs;t c ad a & b. </s> |
| | <s id="id000305">Igitur pro­<lb/>portio confu&longs;a in tribus quantitatibus e&longs;t contraria coniunctæ in <lb/>ei&longs;dem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000306"><margin.target id="marg44"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000307"><margin.target id="marg45"/>14. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000308">Ex quauis ergo illarum data, data erit & reliqua.<lb/><arrow.to.target n="marg46"/></s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="14" xlink:href="015/01/033.jpg"/> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000309"><margin.target id="marg46"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000310">Propo&longs;itio quinta decima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000311">Si fuerint quatuor quantitas proportio confu&longs;a aggregati pri­<lb/>mæ & tertiæ ad aggregatum &longs;ecundæ, & quartæ erit ut monadis <lb/>addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia differentiarum primæ & <lb/>&longs;ecundæ, atque quartæ & tertiæ per aggregatum tertiæ, & quartæ ad <lb/>ip&longs;am monadem.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.033.1.jpg" xlink:href="015/01/033/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000312">Sint quatuor quantitates a b, c, d, e f, & <lb/><arrow.to.target n="marg47"/><lb/>&longs;it a b maior cin a h, & e f maior d in f g, & <lb/>differentia f g & a h &longs;it a k: dico proportio­<lb/>nem a b, & d confu&longs;am ad c & e f, e&longs;&longs;e ut mo<lb/>nadis addito prouentu, uel detracto a k diui&longs;æ per aggregatum c. <lb/>& e f ad ip&longs;am monadem, & manife&longs;tum e&longs;t, quòd pote&longs;t continge­<lb/>re pluribus modis: Primus ut a b &longs;it maior c & e f minor d, & tunc <lb/>differentiæ coniungentur, & prouentus, addetur monadi. </s> |
| | <s id="id000313">Idem fa­<lb/>ciendum erit &longs;i a b &longs;it maior c, & e f &longs;it minor d, &longs;ed exce&longs;&longs;us &longs;uperet <lb/>defectum. </s> |
| | <s id="id000314">At &longs;i uel a b &longs;it minor c, & e f maior d, uel ita minor, ut c <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;upra b a &longs;it maior defectu, detrahemus prouentum à mo­<lb/>nade. </s> |
| | <s id="id000315">Alia cautio e&longs;t quòd &longs;i fuerint utrinque exce&longs;&longs;us, aut defectus, <lb/>minuemus minorem de maiore: &longs;i autem unus &longs;it exce&longs;&longs;us alter de­<lb/>fectus, iungemus illos, & po&longs;t diuidemus. </s> |
| | <s id="id000316">uno ergo demon&longs;trato <lb/>ut pote primo intelligentur reliqui. </s> |
| | <s id="id000317">Quia ergo b h e&longs;t æqualis c & <lb/>e g æqualis d & h k æqualis g f, erit ex communi animi &longs;ententia ag<lb/>gregatum ex d & k b æquale aggregato ex c & e f, igitur per dicta <lb/>proportio aggregati ad aggregatum e&longs;t unum. </s> |
| | <s id="id000318">at uerò diui&longs;a k a <lb/>per c & e f fit quantum diui&longs;a eadem per b k, & d, &longs;ed diui&longs;a k a per b <lb/>k, & d iunctas, exit proportio a k ad aggregatum b k & d: igitur di­<lb/>ui&longs;a a k per aggregatum e f & c, exibit eadem proportio, igitur a b <lb/>& d ad aggregatum c & e f e&longs;t coniuncta ex monade & proportio­<lb/>ne a k ad aggregatum c & e f, quod erat demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000319"><margin.target id="marg47"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.033.2.jpg" xlink:href="015/01/033/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000320">Ex hoc patet quod proportionum confu&longs;io <lb/><arrow.to.target n="marg48"/><lb/>fit iunctis denominatoribus numeratoris: mul­<lb/>tiplicatio multiplicatis: additio multiplicatis <lb/>decu&longs;&longs;atim in numeratores ad productum ex <lb/>denominatoribus, ut in exemplis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000321"><margin.target id="marg48"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000322">Propo&longs;itio &longs;exta decima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000323">Omnium quatuor quantitatum propo&longs;ita <lb/>prima, quæ non minorem habet proportionem <lb/>ad &longs;uam corre&longs;pondentem, quàm alia ad aliam <lb/><figure id="id.015.01.033.3.jpg" xlink:href="015/01/033/3.jpg"/><lb/>erit proportio confu&longs;a illarum, ut pro­<lb/>ducti ex aggregato primæ & tertiæ in |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="15" xlink:href="015/01/034.jpg"/>tertiam, ad productum ex aggregato tertiæ & omiotatæ ad &longs;ecun­<lb/>dam in ip&longs;am quartam.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000324">Hæc magis reducit confu&longs;am proportionem ad notitiam, quàm, <lb/>præcedens, quia reducit ad proportionem <expan abbr="productã">productam</expan>, qu&etail; operatio <lb/>e&longs;t &longs;implici&longs;sima, &longs;iue per multiplicationem quantitatum fiat, duæ <lb/>&longs;unt tantum multiplicationes, &longs;iue per eundem terminum &longs;ufficit <lb/>alium addere. </s> |
| | <s id="id000325">Summatur ergo a b, c, d & e, & non &longs;it maior propor­<lb/>tio d ad e, quàm a b ad c, & &longs;tatuatur tunc prima a b, &longs;ecunda c, ter­<lb/>tia d, quarta e, & po&longs;tquam non e&longs;t minor ratio a b ad c, quàm d ad <lb/>e, &longs;umatur a f ad c, ut d ad e. </s> |
| | <s id="id000326">licet enim hoc facere. </s> |
| | <s id="id000327">Dico quod pro­<lb/>portio confu&longs;a a b & d ad c & e e&longs;t uelut producti ex aggregato a b <lb/>& d in d ad productum ex aggregato a f & d in e. </s> |
| | <s id="id000328">Statuatur aggre­<lb/><arrow.to.target n="marg49"/><lb/>gatum a b & d linea a d prima quantitas, & aggregatum a f & d, <lb/><figure id="id.015.01.034.1.jpg" xlink:href="015/01/034/1.jpg"/><lb/>a d &longs;ecunda quantitas, & d tertia, <lb/>& c quarta, & ex a b in d fiat g, ex <lb/>a d in e fiat h, erit ergo per pri­<lb/>mam propo&longs;itionem g ad h pro­<lb/><arrow.to.target n="marg50"/><lb/>ducta ex proportionibus a b d ad <lb/>a f d, & d ad c. </s> |
| | <s id="id000329">Sed proportio a f d <lb/>ad aggregatum c e, e&longs;t uelut d ad <lb/>e. </s> |
| | <s id="id000330">Proportio uerò a b d ad a f d, & <lb/>a f d ad e c producunt proportio­<lb/>nem a b d ad c & e per &longs;ecundam propo&longs;itionem, harum igitur con­<lb/>fu&longs;a a b ad c, & d ad e, & e&longs;t proportio a b d ad c & e, producuntur <lb/>ex proportionibus a b d ad a f d, & d ad e. </s> |
| | <s id="id000331">Ergo proportio g ad h <lb/>e&longs;t confu&longs;a ex a b ad e, & d ad e, quod erat demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000332"><margin.target id="marg49"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000333"><margin.target id="marg50"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000334">Propo&longs;itio decima &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000335">Omnes du&etail; proportiones conuer&longs;æ producunt æqualem pro­<lb/>portionem.<lb/><arrow.to.target n="table12"/></s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table12"/> |
| | <row> |
| | <cell>a</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>-----</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>b</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>---</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>c</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>----</cell> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000336">Sint duæ proportiones a ad b & b ad a conuer&longs;a, <lb/><figure id="id.015.01.034.2.jpg" xlink:href="015/01/034/2.jpg"/><arrow.to.target n="marg51"/><lb/>dico, quòd producunt proportionem æqualem. </s> |
| | <s id="id000337">fiat <lb/>enim b ad c, ut b ad a, erit igitur a æqualis c & b c con<lb/><arrow.to.target n="marg52"/><lb/>uer&longs;a eius quæ e&longs;t a ad b, &longs;ed per &longs;ecundam harum <lb/>proportiones a ad b, & b ad c producunt propor­<lb/>tionem a ad c, igitur proportiones etiam a ad b & b ad a produ­<lb/>cunt eandem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000338"><margin.target id="marg51"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000339"><margin.target id="marg52"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. A<emph type="italics"/>ni­<lb/>mi <expan abbr="commun&etilde;">communem</expan> <lb/>&longs;ententiam.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000340">Propo&longs;itio decima octaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000341">Si fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multi­<lb/>plici præter ultimam: proportio uerò penultimæ ad ultimam qua­<lb/>lis re&longs;idui primæ ad &longs;ecundam, erit primæ ad aggregatum reliqua­<lb/>rum uelut penultimæ ad ultimam. |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="16" xlink:href="015/01/035.jpg"/><arrow.to.target n="marg53"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000342"><margin.target id="marg53"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000343">Sint quantitates a b c d in continua proportione multiplici, &longs;ed <lb/>d ad e &longs;it uelut re&longs;idui a & b ad b, dico proportionem a ad b c d e <lb/>e&longs;&longs;e ut d ad e. </s> |
| | <s id="id000344">Quia enim e&longs;t gnomonis e ad quadratum d, ut d ad e <lb/>ex &longs;uppo&longs;ito erit per coniunctam proportionem c & d ad d & e, ut</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000345"><arrow.to.target n="marg54"/><lb/>d ad e, &longs;ed e gnomo cum quadrato d efficit qua­<lb/><figure id="id.015.01.035.1.jpg" xlink:href="015/01/035/1.jpg"/><lb/>dratum e, igitur ut c quadrati ad d & eiuncta, ita <lb/>d ad e. </s> |
| | <s id="id000346">Rur&longs;us, quia b quadrati ad c quadratum, <lb/><arrow.to.target n="marg55"/><lb/>ut c ad d erit gnomonis b ad quadratum c, ut <lb/>gnomonis c ad quadratum d, & ita d ad e, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg56"/><lb/>gnomonum b c cum quadrato d ad aggrega­<lb/>tum c d e quadratorum, ut d ad e, &longs;ed c gno­<lb/>mo cum d quadrato perficit c quadratum, <lb/>& c quadratum cum gnomone b perficit <lb/>quadratum b, igitur proportio quadrati b <lb/>ad quadrata c d e, ut d quadrati a d e. </s> |
| | <s id="id000347">Et ita <lb/>repetendo de quotuis quantitatibus in infi<lb/>nitum u&longs;que. </s> |
| | <s id="id000348">Hæc proponitur ab Archimede in libro de quadrato <lb/>æquali parabolæ, & minus generaliter & pluribus demon&longs;tratur. <lb/></s> |
| | <s id="id000349">Ego tamen quia e&longs;t generalis, de&longs;cribam illam per corrolarium: ad­<lb/>damque aliud quod ex hoc &longs;equitur.<lb/><arrow.to.target n="marg57"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000350"><margin.target id="marg54"/>13. P<emph type="italics"/>ropo&longs;. <lb/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000351"><margin.target id="marg55"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 19. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000352"><margin.target id="marg56"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000353"><margin.target id="marg57"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000354">Si fuerint quotlibet <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> omnes analogæ præter ultimam, <lb/>&longs;it autem penultima ad ultimam qualis re&longs;idui primæ & &longs;ecundæ <lb/>ad &longs;ecundam, erit proportio primæ ad aggregatum omnium alia­<lb/>rum ueluti penultimæ ad ultimam.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000355"><arrow.to.target n="marg58"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000356"><margin.target id="marg58"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000357">Hæc enim e&longs;t euidens, quia conuenit ei demon&longs;tratio propo&longs;ita. <lb/><figure id="id.015.01.035.2.jpg" xlink:href="015/01/035/2.jpg"/><lb/>exemplo autem in numeris à latere <lb/>po&longs;ito uides declarationem. </s> |
| | <s id="id000358">nam <lb/>proportio 16 ad 32 e&longs;t uelut 27 re&longs;i<lb/>dui primæ & &longs;ecundæ ad ip&longs;am &longs;e­<lb/>cundam &longs;cilicet ad 54.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000359"><arrow.to.target n="marg59"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000360"><margin.target id="marg59"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000361">Ex hoc patet etiam quòd a&longs;&longs;umptis omnibus, &longs;ub multiplicibus <lb/>analogiæ u&longs;que in infinitum prima quantitas e&longs;t multiplex aggre­<lb/>gati omnium reliquarum numero 1 m: quo prima e&longs;t multiplex <lb/>&longs;ecundæ.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000362"><arrow.to.target n="marg60"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000363"><margin.target id="marg60"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000364">Si fuerint quotlibet quantitates in &longs;uper particulari proportio­<lb/>ne analogæ, erit proportio primæ ad aggregatum omnium in infi­<lb/>nitum iuxta proportionem multiplicem conuer&longs;am illius partis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000365"><arrow.to.target n="marg61"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000366"><margin.target id="marg61"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000367">Velut collectæ in &longs;e&longs;quialtera duplæ in &longs;exquitertia triplæ in <lb/>&longs;exqui&longs;eptima &longs;eptuplæ. </s> |
| | <s id="id000368">Vt capio 512 448 392 343, & ita deinceps <lb/>u&longs;que in infinitum aggregatum omnium earum erit 3584. Septu­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="17" xlink:href="015/01/036.jpg"/>plum 512, & aggregatum 18. 12. 8. 5 2/3, & ita deinceps in &longs;exquialtera <lb/>erit 54 duplum 27 primæ in eo ordine.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000369">SCHOLIVM.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000370">Ex quo patet genus demon&longs;trandi nouun & pulchrum: nam <lb/>&longs;upponatur 54, aggregatum duplum 27, primæ igitur addito 27 <lb/>ad 54, cum &longs;it dimidium, & addito 13 1/2, dimidio 27 ad 27, nam ex <lb/>&longs;uppo&longs;ito quantitas &longs;equens e&longs;t &longs;exquialtera ad 27, igitur 81 e&longs;t du­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000371"><arrow.to.target n="marg62"/><lb/>plum ad 40 1/2. Igitur conuertendo e&longs;t proportio aggregati prioris <lb/>ad 27 e&longs;t dupla, ergo aggregatum e&longs;t 54.<lb/><arrow.to.target n="marg63"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000372"><margin.target id="marg62"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000373"><margin.target id="marg63"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000374">Ex hoc patet eandem generaliter quod proportio maioris quan<lb/>titatis ad aggregatum reliquarum analogarum e&longs;t, uelut eius quod <lb/>prouenit diui&longs;o quadrato maioris termini per differentiam eius, & <lb/>&longs;equentis maioris in eadem proportione ad ip&longs;um maiorem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000375"><arrow.to.target n="marg64"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000376"><margin.target id="marg64"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000377">Exemplum &longs;it proportio augens 25 & 35 duarum quintarum, uo <lb/>lo &longs;cire quantum &longs;it aggregatum omnium citra 25, maximam acci­<lb/>pio 35, ulteriorem ad 25, cuius differentia a 25 e&longs;t 10, cum quo diui­<lb/>do 625 quadratum, exit 62 1/2 aggregatum quantitatum. </s> |
| | <s id="id000378">Et facile po­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000379"><arrow.to.target n="marg65"/><lb/>re&longs;t demon&longs;trari. </s> |
| | <s id="id000380">Si quis dicat in qua proportione &longs;unt infinitæ <lb/>quantitates analogæ cum 12, quæ iunctæ efficiunt 10, iunge 10 cum <lb/>12 fit 22, duc 22 in 12 fit 264, diuide 264 per 10, exit 26 2/3, & in ea pro­<lb/>portione <expan abbr="erũt">erunt</expan> illæ quantitates, in qua &longs;unt 26 2/3 ad 12: duc per 5 fiunt <lb/>60, & 132 diuide per 12, exeunt 11 & 5, & ita erunt in proportione 11 <lb/>ad 5 experiaris, & inuenies, & demon&longs;tratur ex prioribus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000381"><margin.target id="marg65"/>Q<emph type="italics"/>uæ&longs;tio.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000382">Propo&longs;itio decima nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000383">Si fuerint aliquot quantitates arithmeticæ omiologæ, quarum <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;it æqualis minimè, omnibus autem deficientibus &longs;upple­<lb/>menta ad &etail;qualitatem maximè adiungantur, erunt quadrata omni­<lb/>um quantitatum æqualium adiecto rur&longs;us quadrato primæ cum <lb/>eo quod fit ex minima primi ordinis in <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> omnium quan­<lb/>titatum eiu&longs;dem tripla aggregato quadra­<lb/><figure id="id.015.01.036.1.jpg" xlink:href="015/01/036/1.jpg"/><lb/>torum omnium quantitatum primi ordinis <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>pariter acceptis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000384"><margin.target id="marg66"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000385">Sint aliquot quantitates a b c d e f g h in <lb/>continua proportione. </s> |
| | <s id="id000386">Arithmetica di&longs;po&longs;it&etail; <lb/>ita ut minima <expan abbr="earũ">earum</expan> qu&etail; &longs;it h, &longs;it &etail;qualis diffe­<lb/>renti&etail; quantitatum <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> ordinem di&longs;po<lb/><expan abbr="&longs;itarũ">&longs;itarum</expan>, uelut differentia a & b, & b & c, & c & <lb/>d, et ita de alijs, addantur <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> &longs;in <lb/>gulis harum, quæ &longs;int i k l m n o p, ita ut <expan abbr="&etilde;os">eos</expan> <lb/>fiant &etail;quales <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;uis &longs;upplementis ip&longs;i line&etail; <lb/>à maiori. </s> |
| | <s id="id000387">E&longs;tque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac &longs;i e&longs;&longs;ent aliquot quanti<pb pagenum="18" xlink:href="015/01/037.jpg"/>tates, & <expan abbr="diuideren&ttilde;">diuiderentur</expan> &longs;ingul&etail; <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> numerum <expan abbr="illarũ">illarum</expan>, &longs;i quatuor in <lb/>quatuor partes æquales, &longs;i quinque in quinque, &longs;i decem in decem, ea ra<lb/>tione ut ultima <expan abbr="diuidere&ttilde;">diuideretur</expan>, ubi e&longs;t finis primæ partis, penultima ubi <lb/>e&longs;t finis &longs;ecundæ partis, ante penultima ubi e&longs;t finis tertiæ, & &longs;ic de <lb/>alijs. </s> |
| | <s id="id000388">Vocabo ergo primas <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> propo&longs;itas a b c d e f g h quan­<lb/>titates primi ordinis, &longs;ed quantitates æquales quæ <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan> ex quan<lb/>titatis. </s> |
| | <s id="id000389">primi ordinis, & &longs;upplementis, appellabo quantitates &longs;ecun<lb/>di ordinis: ex quo patet quòd prima <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan> erit ex utro que ordine, <lb/>quia non e&longs;t diui&longs;a, reliquæ omnes differunt, quantitates uerò quas <lb/>adiunxi nominabo <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan>, & &longs;unt una minus <expan abbr="quã">quam</expan> quantitates <lb/>ordinum: ut &longs;i <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> ordinum &longs;int octo, erunt &longs;upplementa &longs;e­<lb/>ptem, & &longs;i quantitates <expan abbr="ordinũ">ordinum</expan>, e&longs;&longs;ent &longs;eptem e&longs;&longs;ent <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> &longs;ex, <lb/>quia inter &longs;upplementa <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="adnumera&ttilde;">adnumeratur</expan> quantitas indiui&longs;a. </s> |
| | <s id="id000390">Erunt er<lb/>go &longs;upplementa i k l m n o p, quæ tanto erunt maiora quanto quan<lb/>titates primi ordinis &longs;unt minores, & contrà tanto maiora, quanto <lb/><expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> primi ordinis &longs;unt maiores. </s> |
| | <s id="id000391">quantitates <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ecundi ordi<lb/>nis <expan abbr="appellabun&ttilde;">appellabuntur</expan> a, b i, ck, dl, em, fn, go, & hp. </s> |
| | <s id="id000392">Hæc uolui pluribus <lb/>agere, ut dilucidior e&longs;&longs;et propo&longs;itio. </s> |
| | <s id="id000393">quæ licet <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it difficilis, e&longs;t <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>confu&longs;a ualde propter multitudinem <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> & ordinum. </s> |
| | <s id="id000394">Dico <lb/>ergo &qring;d aggregatum <expan abbr="quadratorũ">quadratorum</expan> quantitatum &longs;ecundi ordinis pri<lb/>mo quadrato bis repetito, &longs;eu uno addito <expan abbr="cũ">cum</expan> eo quod fit ex minima <lb/>in aggregatum quantitatum primi ordinis e&longs;t <expan abbr="triplũ">triplum</expan> aggregato ex <lb/>quadratis omnibus <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> primi ordinis, & utres exem<lb/>plo facilius innote&longs;cat, &longs;int <expan abbr="quãtitates">quantitates</expan> primi ordinis 8. 7. 6. 5. 4. 3. 2. 1. <lb/>quorum quadrata &longs;int 64. 49. 36. 25. 16. & 9.4 & 1. quæ iuncta <expan abbr="faciũt">faciunt</expan> <lb/>204, dico quod &longs;i &longs;umamus quadrata omnium <expan abbr="quãtitatum">quantitatum</expan> &longs;ecundi <lb/>ordinis, quæ &longs;unt octies 64, & eis addiderimus unum <expan abbr="quadratũ">quadratum</expan> ex <lb/>his, ut fiant nouies 64, & erunt 556, &longs;imul iuncta & eis addamus, &qring;d <lb/>fit ex 1 quantitate minima primi ordinis in 36 aggregatum quanti­<lb/>tatum omnium primi ordinis, & e&longs;t tale <expan abbr="productũ">productum</expan> 36, ut fiat totum <lb/>612, quod tale 612 e&longs;t triplum 204, aggregati <expan abbr="quadratorũ">quadratorum</expan> primi or­<lb/>dinis unius demon&longs;tratio h&etail;c e&longs;t. </s> |
| | <s id="id000395">Quia ex quarta &longs;ecundi Element. <lb/>Euclidis &longs;ingula quadrata <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> <expan abbr="diui&longs;arũ">diui&longs;arum</expan> &longs;ecundi ordinis con<lb/>&longs;tant ex quatuor partibus quarum du&etail; &longs;unt quadrata partium, reli­<lb/>quæ duæ &longs;unt producta ex partibus <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> bis, & quia h fuit æqua­<lb/>lis 1, & p &etail;qualis b, quia &longs;upplementa <expan abbr="fuerũt&etail;qualia">fuerunt &etail;qualia</expan> mutuò quanti<lb/>tatibus, & ita c æqualis o & k æqualis g & d, æqualis n & l, æqualis <lb/>f, e <expan abbr="aũt">aut</expan> &etail;qualis m. </s> |
| | <s id="id000396"><expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> ergo quod &longs;umptis duabus quantitatibus <lb/>&longs;ecundi ordinis habentibus <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> mutuò æqualia ip&longs;is quan<lb/>titatibus quod quadrata partium <expan abbr="erũt">erunt</expan> dupla quadratis primarum <lb/>quantitatum: ueluti capio b i &longs;ecundam & h p ultimam, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> qua­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="19" xlink:href="015/01/038.jpg"/>drata partium &longs;unt quadrata b & i, & h & p, &longs;ed b e&longs;t æqualis p, & h <lb/>æqualis i. </s> |
| | <s id="id000397">Ergo quatuor quadrata b i & h p &longs;unt dupla quadratis b <lb/>& h, & ita <expan abbr="concludã">concludam</expan> de omnibus ubi duæ quantitates duabus com<lb/>parantur: &longs;ed in e m quia e&longs;t &longs;ola una quantitas, i&longs;tud e&longs;t etiam cla­<lb/>rius, quia quadrata e & m &longs;unt dupla quadrato e &longs;oli eo, quod & m <lb/><arrow.to.target n="marg67"/><lb/>&longs;unt æquales. </s> |
| | <s id="id000398">Igitur per demon&longs;trata ab Euclide erit proportio o­<lb/>mnium quadratorum b i, c k, d l, e m, f n, g o, h p, ad quadrata b c d e <lb/>f g h, pariter accepta proportio dupla. </s> |
| | <s id="id000399">at uerò addito quadrato a <lb/>quadratis b c d e f g h, & erunt quadrata omnium quantitatum, & <lb/>quadratis b i, c k, d l, e m, f n, g o, h p, duplo quadrati a &longs;cilicet &longs;emel, <lb/>quia a e&longs;t ex &longs;ecundo ordine quantitatum, & &longs;emel, quia hoc fuit a&longs;­<lb/>&longs;umptum in Problemate. </s> |
| | <s id="id000400">Sequitur ut quadrata omnia <expan abbr="quãtitatum">quantitatum</expan> <lb/>&longs;ecundi ordinis, pro ut &longs;unt diui&longs;a in partes addito quadrato a, &longs;int <lb/>dupla quadratis primarum quantítatum, &longs;imul pariter acceptis. </s> |
| | <s id="id000401">Re<lb/>liquum e&longs;t modo ut o&longs;tendamus dupla <expan abbr="illorũ">illorum</expan> productorum, cum <lb/>eo quod fit ex minima quantitate, &longs;cilicet h in aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum primi ordinis e&longs;&longs;e æquale quadratis, <expan abbr="quantitatũ">quantitatum</expan> eiu&longs;­<lb/>dem primi ordinis pariter acceptis. </s> |
| | <s id="id000402">Con&longs;tat igitur, quod duplum i<lb/>in b e&longs;t æquale duplo h in ip&longs;um b, quia h & i &longs;unt æquales, & du­<lb/>plum k in ip&longs;um c, e&longs;t æquale quadruplo h in idem c, quia k e&longs;t du­<lb/>pla h, & &longs;imiliter duplum l in ip&longs;um d e&longs;t æquale &longs;excuplo, h in d, <lb/>quia l e&longs;t tripla h, & ita procedendo erunt illa dupla producta æ­<lb/>qualia productis ex h in ip&longs;as quantitates toties &longs;umptis quantus <lb/>e&longs;t numerus, qui prouenit duplicato numero, &longs;ecundum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> h con<lb/>tinetur in illo &longs;upplemento, exemplum uolo duplum producti lin <lb/>d bis, &longs;cio quòd &longs;upplementum l continet h ter, duplicabo tria & fi­<lb/>ent &longs;ex, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="duplũ">duplum</expan> lin d æquale e&longs;t &longs;excuplo h in ip&longs;um d. </s> |
| | <s id="id000403">Quo con­<lb/>&longs;tituto, cum &longs;uppo&longs;itum &longs;it producta illa duplicata cum producto h <lb/>in aggregatum primarum <expan abbr="quãtitatum">quantitatum</expan> e&longs;&longs;e æqualia quadratis ip&longs;a­<lb/>rum quantitatum, igitur addemus <expan abbr="productũ">productum</expan> ex h in &longs;ingulas quan­<lb/>titates productis illis prioribus, & fiet productum h in a &longs;emel, in b <lb/>ter, in c quinquies, in d &longs;epties, in e nouies, in f undecies, in g trede­<lb/>cies, & in h quindecies æquale duplo producti uniu&longs;cuiu&longs;que quan­<lb/>titatis in &longs;uum &longs;upplementum cum producto h in <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> ip&longs;a­<lb/>rum quantitatum, at quadratum a e&longs;t &etail;quale producto ex h in eam, <lb/>qu&etail; talem habet proportionem ad ip&longs;um a, <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> habet a ad ip&longs;um <lb/><arrow.to.target n="marg68"/><lb/>h per demon&longs;trata ab Euclide, & pariter de quadrato b, quod e&longs;t &etail;­<lb/>quale ei quod fit ex h in eam quæ toties continet b, quotiens b con<lb/>tinet h, & ita quadratum c æquale e&longs;t ei, quod continetur &longs;ub h, & <lb/>habente proportionem ad b eandem, quam b ad h, & &longs;imiliter de <lb/>quadrato c & omnibus reliquis, u&longs;que ad h ip&longs;um. </s> |
| | <s id="id000404">Gratia ergo exem<pb pagenum="20" xlink:href="015/01/039.jpg"/>pli quadratum a, erit æquale producto ex h in omnes quantitates &longs;e­<lb/>cundas, quia quotus e&longs;t numerus quantitatum, totus e&longs;t numerus <lb/>&longs;ecundum quem a continet h, & &longs;imiliter quotus e&longs;t numerus quan<lb/>títatum incipiendo à b, & quotus e&longs;t numerus quantitatum incipi­<lb/>endo à c, toties b uel c <expan abbr="contin&etilde;t">continent</expan> h, & ita de alijs, quadrata ergo om­<lb/>nium quantitatum &longs;imul iuncta &longs;unt æqualia productis ex h in &longs;in­<lb/>gulas illarum toties &longs;umptis, quoties illæ <expan abbr="cõtinent">continent</expan> h, &longs;eu quotus e&longs;t <lb/>numerus illius quantitatis, incipiendo ab h, & <expan abbr="numerãdo">numerando</expan> uer&longs;us a. <lb/></s> |
| | <s id="id000405">Rur&longs;us dico, quod productum multiplicis cuiuslibet <expan abbr="quãtitatis">quantitatis</expan> in <lb/>minimam, &longs;eu quadratum eiu&longs;dem quantitatis &etail;quale e&longs;t producto <lb/>eiu&longs;dem quantitatis, & dupli omnium &longs;equentium primi ordinis in <lb/>ip&longs;am minimam quantitatem, uelut quadratum a e&longs;t æquale produ<lb/>cto ex h in a, & in duplum b c d e f g h, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> facile e&longs;t probare in <lb/>his quantitatibus, quia &longs;i quadratum a e&longs;t æquale producto h in o­<lb/>mnes quantitates &longs;ecundi ordinis, & omnes quantitates &longs;ecundi or<lb/>dinis &longs;imul &longs;umptæ &longs;unt &etail;quales ip&longs;i a, & duplo <expan abbr="reliquarũ">reliquarum</expan> primi or<lb/>dinis, quia tales quantitates &longs;unt æquales &longs;uis &longs;upplementis uici&longs;­<lb/>&longs;im, ut h cum i, k cum g, f cum l, e <expan abbr="cũ">cum</expan> m, ergo tam &longs;upplementa, quàm <lb/>quantitates primi ordinis &longs;unt dimidium quantitatum &longs;ecundi or­<lb/>dinis, ergo duplum quantitatum primi ordinis e&longs;t dimidium quan<lb/>titatum &longs;ecundi ordinis, uerùm de b dico idem accidere, quia qua­<lb/>dratum b e&longs;t &etail;quale producto ex h in b, & in duplum reliquarum à <lb/>b, &longs;cilicet duplum c d e f g h, & hoc e&longs;t o&longs;tendere, quod i&longs;t&etail; quantita<lb/>tes &longs;unt dimidium totidem quantitatum æqualium b, nam c e&longs;t mi­<lb/>nor b in h, & &longs;upplementum p quod e&longs;t æquale ip&longs;i b, &longs;i tota h p fiat <lb/>æqualis ip&longs;i b, ut pote h q erit ip&longs;a q dempta h æqualis ip&longs;i c, ergo <lb/>quantitates primi ordinis &longs;emper &longs;unt æquales &longs;upplementis non <lb/>ueris, &longs;ed prioris quantitatis a&longs;&longs;umptæ, &longs;eu in comparatione ad il­<lb/>lam, quadratum igitur b e&longs;t æquale producto ex h in b, & in duplum <lb/>c d e f g h, & &longs;imiliter per eadem, quadratum c e&longs;t æquale producto <lb/>ex h in c, & in duplum d e f g h, & &longs;ic de alijs. </s> |
| | <s id="id000406">Habemus ergo, quod <lb/>quadrata a b c d e f g h &longs;imul iuncta &longs;unt æqualia producto ex h in <lb/>a, & in duplum reliquarum, & ex h in b, & in duplum reliquarum <lb/>&longs;equentium, & producto ex h in c &longs;emel, & in duplum &longs;equentium <lb/>u&longs;que ad h, & ita de reliquis. </s> |
| | <s id="id000407">hoc enim e&longs;t, quod nuper demon&longs;traui­<lb/>mus. </s> |
| | <s id="id000408">Antea quo que <expan abbr="demõ&longs;tratum">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, quod duplum b in i, c in k, d in <lb/>l, e in m, f in n, g in o, h in p, <expan abbr="cũ">cum</expan> producto h in <expan abbr="aggregatũ">aggregatum</expan> a b c d e f g h <lb/>erat &etail;quale productis ex h in a &longs;emel, & in b ter, & in c quinquies, in <lb/>d &longs;epties, in e nouies, in fundecies, in g tredecies, in &longs;e ip&longs;am h quin­<lb/>decies, detractis ergo p <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, &qring;d fit ex h in a ab utro que aggregato, <lb/>& ex h in b c d e f g h bis <expan abbr="relinque&ttilde;">relinquetur</expan> ex una parte, quae fit ex h in b &longs;emel |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="21" xlink:href="015/01/040.jpg"/>cum &longs;uis duplicatis &longs;equentibus, & in c, & in d, & in reliquis pa­<lb/>riter conduplicatis &longs;uis &longs;equentibus ex altera, quod fit ex h in b &longs;e­<lb/>mel, in c ter, in d quinquies, in e &longs;epties, in f nouies, in g undecies, <lb/>in h tredecies, detractis ergo rur&longs;us quod fit ex h in b &longs;emel, & ex <lb/>h in c d e f g h bis relinquetur, quod fit ex h in c, & duplo &longs;equen­<lb/>tium, & d & duplo &longs;equentium, & e & aliarum pariter: & ex alia <lb/>parte, quod fit ex h in c &longs;emel, & in d ter, & in e quinquies, in f &longs;e­<lb/>pties, in g nouies, in h undecies. </s> |
| | <s id="id000409">Ab his rur&longs;us detractis, quòd fit <lb/>ex h in c &longs;emel, & in &longs;equentes bis, relinquetur h in d &longs;emel cum &longs;uis <lb/>&longs;equentibus bis, & in e &longs;emel cum &longs;uis &longs;equentibus & in f, & in g & <lb/>in h pariter, & ex alia parte, quod fit ex h in d &longs;emel, in e ter, f quin­<lb/>quies, g &longs;epties, h nouies, ab his rur&longs;us detraho, quod fit ex h in d <lb/>&longs;emel, & in &longs;equentes bis, relinquetur ex una parte, quod fit ex h <lb/>in e f g h cum duplo &longs;equentium ex alia, quod fit ex h in e &longs;e­<lb/>mel, f ter, g quinquies, h &longs;epties, & &longs;imiliter ab his detractis, quod <lb/>fit ex h in e &longs;emel, & bis in &longs;equentes, relinquetur ex una par­<lb/>te; quod fit ex h in f &longs;emel, & in g h bis, & in g &longs;emel, & in h bis, <lb/>& in h &longs;emel, & ex alia, quod fit ex h in f &longs;emel, in g ter, in h quin­<lb/>quies. </s> |
| | <s id="id000410">Iterum detractis, quod fit ex h in f &longs;emel, & in g h bis com­<lb/>muniter relinquetur, quod fit ex h in g &longs;emel, & in h bis, & in h &longs;e­<lb/>mel, & ex alia parte quod fit ex h in g &longs;emel, & ex h in h ter. </s> |
| | <s id="id000411">Sed <lb/>i&longs;ta, quæ relicta &longs;unt iam, &longs;unt manife&longs;tè æqualia, ergo etiam pri­<lb/>ma aggregata ab initio fuere æqualia, ergo & æqualia illis qua­<lb/>drata a b c d e f g h his, quæ fiunt, ex h in ea&longs;dem quantita­<lb/>tes cum duplo producti b in i, cin k, d in l, e in m, f in n, g in o, <lb/>h in p, &longs;ed iam his quadratis a b c d e f g h demon&longs;trata &longs;unt e&longs;&longs;e du­<lb/>pla quadrata h p, g o, f n, e m, d l, c k, b i, cum duplo quadra­<lb/>ti a, ergo quadrata omnium quantitatum &longs;ecundi ordinis cum <lb/>quadrato a rur&longs;us repetito, & producto h in aggregatum quanti­<lb/>tatum primi ordinis &longs;unt tripla quadratis quantitatum primi ordi­<lb/>nis pariter acceptis, quod fuit propo&longs;itum, & fuit Archimedis in li <lb/>bro de lineis &longs;piralibus, & ego adieci hic propter modum demon<lb/>&longs;trandi, qui e&longs;t eleganti&longs;simus, & procedit ex principijs arithmeti­<lb/>cis, & diuer&longs;is à communibus, & ideo non reuoluitur, ut &longs;olent re­<lb/>liquæ quæ&longs;tiones.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000412"><margin.target id="marg67"/>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 5. E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 12.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000413"><margin.target id="marg68"/>L<emph type="italics"/>ib.<emph.end type="italics"/> 6. E<emph type="italics"/>le.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 17.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000414">Propo&longs;itio uige&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000415">Cùm fuerint quatuor quantitates, fueritque &longs;ecunda æqualis ter­<lb/>tiæ, aut primæ æqualis quartæ, erit proportio primæ ad quartam, <lb/>aut tertiæ ad &longs;ecundam producta ex proportionibus primæ ad &longs;e­<lb/>cundam, & tertiæ ad quartam.<lb/><arrow.to.target n="marg69"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000416"><margin.target id="marg69"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000417">Cùm enim quantitates hæ non fuerint &etail;quales, <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> per &longs;ecun­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="22" xlink:href="015/01/041.jpg"/>dam harum, quod proportio primæ ad <expan abbr="quartã">quartam</expan> producitur ex pro­<lb/>portione primæ ad &longs;ecundam, &longs;ecund&etail; ad tertiam, & terti&etail; ad quar<lb/>tam: ergo non ex &longs;olis proportionibus primæ ad &longs;ecundam, & ter­<lb/>tiæ ad quartam, & &longs;imiliter ex prima harum proportio prim&etail; ad &longs;e­<lb/>cundam, & tertiæ ad quartam producunt proportionem producti <lb/>primæ in &longs;ecundam ad productum tertiæ in quartam. </s> |
| | <s id="id000418">Et in multi­<lb/>plicatione proportio, quæ &longs;olet e&longs;&longs;e inter producta illa, & e&longs;t qua&longs;i <lb/>duplicata e&longs;t inter ip&longs;as quantitates. </s> |
| | <s id="id000419">Sint igitur quantitates a b c d, <lb/>& &longs;it b æqualis c, ponantur ergo recto ordine a b c d, eritque propor<lb/><figure id="id.015.01.041.1.jpg" xlink:href="015/01/041/1.jpg"/><lb/>tio a ad d producta ex proportioni­<lb/>bus a ad b, b ad c, & c ad d, producan­<lb/>tur igitur ex proportionibus a ad b, c <lb/>ad d. </s> |
| | <s id="id000420">proportio c ad f, erit igitur pro­<lb/>portio e ad f, &longs;i multiplicetur per pro­<lb/>portionem b ad c eadem quæ prius, & </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000421"><arrow.to.target n="marg70"/><lb/>producta iam e&longs;t eadem ei, quæ e&longs;t a <lb/>ad d, ergo proportio a ad d erit producta ex proportionibus a ad <lb/>b, c ad d per primam propo&longs;itionem. </s> |
| | <s id="id000422">Quod uerò diximus de pri­<lb/>ma & quarta &longs;i &longs;int æquales, manife&longs;tum e&longs;t, quòd res redit ad idem <lb/>&longs;olum tran&longs;mutato ordine, ut tertia, & quarta præmittantur prim&etail;, <lb/>& &longs;ecundæ. </s> |
| | <s id="id000423">Hæc igitur propo&longs;itio nihil aliud innuit, quàm quod <lb/>in hoc ca&longs;u productio, quæ &longs;olet fieri ex tribus proportionibus fiat <lb/>ex duabus tantum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000424"><margin.target id="marg70"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 16. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000425">Propo&longs;itio uige&longs;ima prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000426">Cùm decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, & &longs;ecunda in ter<lb/>tiam; productumque primæ in quartam diui&longs;um fuerit per produ­<lb/>ctum &longs;ecundæ in tertiam erit proportio primæ ad &longs;ecundam diui­<lb/>&longs;a per proportionem tertiæ ad quartam. </s> |
| | <s id="id000427">Et &longs;imiliter interpo&longs;ita <lb/>omiologa.<lb/><arrow.to.target n="marg71"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000428"><margin.target id="marg71"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.041.2.jpg" xlink:href="015/01/041/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000429">Primum exponamus &longs;ecundam partem, &longs;it <lb/>proportio a ad b, quam uolo diuidere per <lb/>proportionem c ad d, facio e ad b, ut c ad d, erit <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>ergo per <expan abbr="&longs;ecũdam">&longs;ecundam</expan> harum proportio ad b pro­<lb/>ducta ex proportione a ad e, & e ad b, quare ex a ad e, & c ad d, ergo <lb/>diui&longs;a proportione a ad b per proportionem c ad d exit proportio <lb/>a ad e, & hic e&longs;t &longs;ecundus modus. </s> |
| | <s id="id000430">Primus autem modus ducatur a <lb/>in d & fiat f, & b in c & fiat g, dico proportione f ad g e&longs;&longs;e prouen­<lb/>tum proportionis a ad b, diuide per proportionem c ad d, ducatur <lb/>igitur c in f & fiat h, & d in g & fiat k, quia igitur h producitur ex c <lb/>in f, & f producitur ex a in d, ergo h producetur ex producto c in d, <lb/>in a, & &longs;imiliter quia k producitur ex d in g, & g producitur ex b in |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="23" xlink:href="015/01/042.jpg"/>c, ergo k producetur ex c d in b, ergo ex c d in a fit h, ex c d in b fit k. <lb/></s> |
| | <s id="id000431">erit a ad b ut h ad k, igitur ex prima harum cum ex c in f producatur <lb/>h, & ex d in g k, & dicatur produci proportio h ad k ex proportio­<lb/>ne c ad d, & f ad g, & proportio h ad k &longs;it eadem, quæ a ad b, ergo <lb/>proportio a ad b producitur ex c ad d, & f ad g, ergo diui&longs;a propor­<lb/>tione a ad b prodibit proportio f ad g, quod fuit propo&longs;itum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000432"><margin.target id="marg72"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000433">Propo&longs;itio uige&longs;ima &longs;ecunda.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000434">Cùm fuerit proportio primæ ad &longs;ecundam maior, quàm tertiæ <lb/>ad quartam, erit confu&longs;a ex his maior quàm tertiæ ad quartam, mi­<lb/>nor autem quàm primæ ad &longs;ecundam.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.042.1.jpg" xlink:href="015/01/042/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000435">Sit proportio a ad b maior quàm c <lb/><arrow.to.target n="marg73"/><lb/>ad d, dico, quod confu&longs;a ex a c ad b d <lb/>e&longs;t maior, quàm c ad d, et minor quàm <lb/>a ad b, ut enim c ad d ita fiat e ad b, erit que per tertiam decimam ha­<lb/><arrow.to.target n="marg74"/><lb/>rum e c ad b d confu&longs;a minor quàm a c ad b d, nam e e&longs;t minor a, <lb/>quia proportionem habent minorem ad b quam a eo quòd e ha­<lb/>bet proportionem ad b, quam c ad d, quæ <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> c ad d minor, quám <lb/>a ad b, ut &longs;uppo&longs;itum e&longs;t, igitur e c ad b d minor, quàm a b ad c d, e b <lb/>autem ad c d e&longs;t, ut demon&longs;tratum e&longs;t qualis c ad d, ergo c ad d mi­<lb/>nor, quàm confu&longs;a a b ad c d, quod e&longs;t &longs;ecundum per idem proba­<lb/>bitur, & primum po&longs;ita f ad d, ut a ad b, eritque a maior c, igitur ma­<lb/>ior proportio a f ad b d, quàm a c ad b d, &longs;ed a f ad b d, ut a ad b per <lb/>eandem tertiam decimam huius ergo proportio confu&longs;a a b ad c d <lb/>e&longs;t minor, quàm a ad b.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000436"><margin.target id="marg73"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000437"><margin.target id="marg74"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000438">Propo&longs;itio uige&longs;ima tertia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000439">Omnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ideo per rectam li­<lb/>neam fit.<lb/><arrow.to.target n="marg75"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000440"><margin.target id="marg75"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000441">Motus naturalis e&longs;t, ut con&longs;eruetur corpus, & conueniat locus <lb/>corpori, igitur fit ad &longs;uum locum. </s> |
| | <s id="id000442">Locus autem dicitur in compara<lb/>tione ad uniuer&longs;um. </s> |
| | <s id="id000443">ideo omnis motus naturalis e&longs;t à centro mun­<lb/>di &longs;ur&longs;um, uel ad centrum deor&longs;um. </s> |
| | <s id="id000444">Et quia quanto natura celerius <lb/>&longs;uum finem pote&longs;t a&longs;&longs;equi (quia finis bonus e&longs;t aliter non illum ap­<lb/>peteret) eum quærit, cùm &longs;it &longs;apienti&longs;simæ uitæ mini&longs;tra: at linea re­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000445"><arrow.to.target n="marg76"/><lb/>cta breui&longs;sima e&longs;t Euclide te&longs;te à puncto ad punctum, igitur omnis <lb/>motus naturalis e&longs;t &longs;ur&longs;um aut deor&longs;um per rectam lineam.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000446"><margin.target id="marg76"/>D<emph type="italics"/>i&longs;t. tertia <lb/>primi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000447">Propo&longs;itio uige&longs;ima quarta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000448">Omnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000449">Sit motus in circulo &longs;eu per circulum in orbe cuius &longs;it centrum, <lb/>&longs;it c mundi centrum: igitur ex diffinitione circuli tantum di&longs;tabit a, <lb/>quantum b ab ip&longs;o c: &longs;ed in motu naturali per pr&etail;cedentem nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t, ut recta feratur ad c, uel recedat, igitur motus a e&longs;t uoluntarius, |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="24" xlink:href="015/01/043.jpg"/><figure id="id.015.01.043.1.jpg" xlink:href="015/01/043/1.jpg"/><lb/>non naturalis. </s> |
| | <s id="id000450">nam &longs;i uiolentus e&longs;&longs;et, non <lb/>e&longs;&longs;et perpetuus. </s> |
| | <s id="id000451">Omnia ergo a&longs;tra feruntur <lb/>circa centrum mundi. </s> |
| | <s id="id000452">Sit modo rota e f g, di<lb/>co e non moueri motu circulari nam linea <lb/>e c <expan abbr="lõgior">longior</expan> e&longs;t g c, ergo recta mouetur ad cen<lb/>trum non circa centrum. </s> |
| | <s id="id000453">Indicio etiam id <lb/>e&longs;t: quòd &longs;i in e ponatur fru&longs;tum aliquod <lb/>in&longs;igne plumbi in motu ad g per f de&longs;cen­<lb/>det raptim: at dum ex g in e magna cum dif­<lb/>ficultate, igitur motus hic non e&longs;t naturalis, <lb/>nec circularis. </s> |
| | <s id="id000454">nihil etiam hoc modo &longs;ponte mouetur. </s> |
| | <s id="id000455">Sed cum non <lb/>moueatur per rectam naturaliter, nec æquidi&longs;tans à centro per cir­<lb/>culum relinquitur, ut moueatur motu uiolento, aut mi&longs;to, &longs;ed non <lb/>ex uoluntario, cum nullo modo moueatur æquidi&longs;tans à centro, <lb/>&longs;ed &longs;emper ab e lineæ ad centrum fiant breuiores, liquet e&longs;&longs;e mo­<lb/>tum uiolentum: aut mi&longs;tum ex naturali, & uiolento.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000456">Propo&longs;itio uige&longs;ima quinta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000457">Tres &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius & <lb/>uiolentus.<lb/><arrow.to.target n="marg77"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000458"><margin.target id="marg77"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000459">Tres &longs;unt modi, quibus po&longs;&longs;unt moueri in comparatione ad cen<lb/>trum &longs;cilicet uel recta cum centro, uel æquidi&longs;tando à centro, uel <lb/>neutro modo, igitur tres motus. </s> |
| | <s id="id000460">Rur&longs;us uel à principio interiore <lb/>non intelligente, & e&longs;t naturalis, uel intelligente & e&longs;t uoluntarius: <lb/>uel exteriore & e&longs;t uiolentus. </s> |
| | <s id="id000461">Hæc autem diui&longs;io e&longs;t &longs;olum propria <lb/>non prima. </s> |
| | <s id="id000462">Nam e&longs;t uiolentus in recta ad centrum: ideo omnis, qui <lb/>non e&longs;t in recta ad centrum, nec æquidi&longs;tat, uiolentus e&longs;t: non ta­<lb/>men omnis uiolentus e&longs;t extra rectam. </s> |
| | <s id="id000463">Attractio autem, quæ fit ob <lb/>raritatem corporum, &longs;eu, ut dicunt, à uacuo, uiolenta e&longs;t non natu­<lb/>ralis ni&longs;i ratione finis, non agentis. </s> |
| | <s id="id000464">Sunt enim quatuor genera mo­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000465"><arrow.to.target n="marg78"/><lb/>tus uiolenti ab Ari&longs;totele po&longs;ita, uectio, tractio, pul&longs;io, & uolutio: <lb/>quanquam his non opus &longs;it in demon&longs;tratiua &longs;cientia. </s> |
| | <s id="id000466"><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> enim <lb/>uolutionem ex tractione, & pul&longs;ione apud illum con&longs;i&longs;tere.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000467"><margin.target id="marg78"/>7. P<emph type="italics"/>hy&longs;. <lb/>cap.<emph.end type="italics"/> 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000468">Propo&longs;itio uige&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000469">Motus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ariò &longs;unt &longs;pecies.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000470">Si tantum &longs;unt tres &longs;pecies &longs;implicium, con&longs;tat ratione arithme­<lb/>tica quatuor e&longs;&longs;e compo&longs;itorum. </s> |
| | <s id="id000471">Di&longs;quiramus ergo an &longs;int natura­<lb/>liter tot &longs;pecies, for&longs;an enim repugnabit aliquis alicui. </s> |
| | <s id="id000472">Porrò uidea­<lb/>mus primò, quot &longs;int uiolentorum &longs;pecies: Prima erit cum non &longs;e­<lb/>cundum rectam lineam fuerit: nec à centro æquidi&longs;tantem. </s> |
| | <s id="id000473">Secun­<lb/>da cum fuerit &longs;ecundum rectam, &longs;ed non ad centrum. </s> |
| | <s id="id000474">Tertia cum <lb/>fuerit in recta ad centrum, &longs;ed contrario modo, uelut terræ &longs;ur&longs;um. |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="25" xlink:href="015/01/044.jpg"/>Quarta cùm in recta ad centrum, &longs;ecundum naturam, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> à prin<lb/>cipio naturali. </s> |
| | <s id="id000475">Velut cum quis proijcit lapidem rectà in terram è <lb/>turri uiolentius, quàm ille &longs;ua grauitate de&longs;cen&longs;urus e&longs;&longs;et. </s> |
| | <s id="id000476">Hic igi­<lb/>tur motus e&longs;t compo&longs;itus ex naturali, & uiolento. </s> |
| | <s id="id000477">Animalium au­<lb/>tem motus uoluntarius e&longs;t, cum &longs;it à principio interiore cogno&longs;cen <lb/>te: & &longs;it quatenus à principio in linea circulari æqualiter di&longs;tante à <lb/>centro: &longs;ed quia ob&longs;tat grauitas, ideò mi&longs;tus e&longs;t ex naturali, & uo­<lb/>luntario. </s> |
| | <s id="id000478">Sed circularis, & uiolentus &longs;oli e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt: nam uio<lb/>lentus e&longs;t nece&longs;&longs;ariò in corpore graui aut leui: &longs;ed omne corpus gra<lb/>ue aut leue, cùm mouetur, naturaliter mouetur &longs;altem in fine: & per <lb/>totum motum, motu ócculto, qui maximè in hoc libro dignus e&longs;t <lb/>con&longs;ideratione, igitur motus uoluntarius, & uiolentus non po&longs;­<lb/>&longs;unt e&longs;&longs;e &longs;imul &longs;oli. </s> |
| | <s id="id000479">Erunt ergo &longs;ecundum naturam tantùm tres &longs;pe­<lb/>cies. </s> |
| | <s id="id000480">Velut cùm quis &longs;candit, aut &longs;alit: E&longs;t enim motus naturalis &longs;al­<lb/>tem in fine, & uoluntarius, & uiolentus. </s> |
| | <s id="id000481">Si quis autem uelit uiolen­<lb/>tum cum uoluntario copulare dicemus con&longs;tare eam compo&longs;itio­<lb/>nem in initio &longs;aliendi. </s> |
| | <s id="id000482">Motum autem occultum uocamus grauita­<lb/>tem aut leuitatem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000483">Propo&longs;itio uige&longs;ima &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000484">Motus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus <lb/>exloco.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000485">Hæc e&longs;t tertia differentia primarum &longs;pecierum motuum uolun­<lb/>tarius fit manente corpore toto in eodem loco, ideo proprius e&longs;t <lb/>cœlo, corpora autem animalium in eodem loco feruntur: quia in <lb/>eodem orbe nata redire ad proprium locum. </s> |
| | <s id="id000486">Et ideò, ut dixi, e&longs;t mo<lb/>tus mi&longs;tus ex naturali, & uoluntario, qui &longs;i per &longs;e fieret, non fatiga­<lb/>ret mobile, cùm ex utroque principio ab interiore ui procedat. </s> |
| | <s id="id000487">Sed <lb/>quia fit per mu&longs;culos, qui trahuntur: hic autem motus e&longs;t uiolen­<lb/>tus, ideò per con&longs;equentiam fatigat. </s> |
| | <s id="id000488">Qui uerò naturalis, e&longs;t ut re­<lb/>deat corpus ad &longs;uum locum, igitur naturalis e&longs;t ad locum. </s> |
| | <s id="id000489">Sed <lb/>uiolenti finis e&longs;t, ut protrudatur ex loco in quo e&longs;t, non habens cer­<lb/>tum finem. </s> |
| | <s id="id000490">licet enim qui trahit, ad &longs;uum locum trahat, non tamen <lb/>ad locum mobilis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000491">Propo&longs;itio uige&longs;imaoctaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000492">Motus quilibet naturalis aut uiolentus in aliquo medio fit.<lb/><arrow.to.target n="marg79"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000493"><margin.target id="marg79"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000494">Cùm uacuum non detur, & omnis motus naturalis &longs;it ad locum, <lb/>et uiolentus ex loco per præcedentem, igitur cùm non &longs;it in medio, <lb/>uacuum erit in aliquo corpore, uelut aere, aqua, igne, ligno.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000495">Propo&longs;itio uige&longs;ima nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000496">Omnis motus uoluntarius æqualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam <lb/>quilibet alius motus.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="26" xlink:href="015/01/045.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000497"><arrow.to.target n="marg80"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000498"><margin.target id="marg80"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000499">Motus uoluntarius non habet, quòd fatiget, & &longs;umma perfectio <lb/>e&longs;t æqualitas, & natura quæ mouet non debilitatur, igitur perpe­<lb/>tuo per&longs;euerat æqualis. </s> |
| | <s id="id000500">neque enim e&longs;t, ut dixi, per medium corpus. <lb/></s> |
| | <s id="id000501">Naturalis quoque, & uiolentus cum ratione proportionis mouentis <lb/>&longs;upra mobile per&longs;e non uarientur, & ab &etail;quali proportione &etail;qua­<lb/>lis uelo citas proueniat, igitur natura tales motus &longs;unt &etail;quales, nam <lb/>in utroque mouens, mouet &longs;ecundum ultimam &longs;uam uim.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000502">Propo&longs;itio trige&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000503">In omni corpore mobili in medio, partes medij re&longs;i&longs;tunt obuiæ, <lb/>aliæ impellunt.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000504"><arrow.to.target n="marg81"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000505"><margin.target id="marg81"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000506">Sit mobile a cui partes &longs;ubiaceant directæ b, & &longs;it graue. </s> |
| | <s id="id000507">Et pa­<lb/>tet ne diuidatur b re&longs;i&longs;tere, cum autem &longs;uperauerit, partes b de&longs;cen­<lb/>dunt ante a, & trahunt partes c & d adh&etail;rentes &longs;ecum, atque ita e c d f <lb/><figure id="id.015.01.045.1.jpg" xlink:href="015/01/045/1.jpg"/><lb/>adiuuant ad de&longs;cen&longs;um partes etiam laterales <lb/>g & h cum a tran&longs;it in b, ne detur uacuum, tran­<lb/>&longs;eunt in k uelo ci motu, ergo propellunt a maio<lb/>re impetu inferius.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000508"><arrow.to.target n="marg82"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000509"><margin.target id="marg82"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000510">Ex quo patet, quod in omni motu naturali, <lb/>uel uiolento fit augumentum uelocitatis ab initio &longs;altem u&longs;que <lb/>ad aliquid.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000511"><arrow.to.target n="marg83"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000512"><margin.target id="marg83"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000513">Et ideò etiam bellicæ machinæ cuiu&longs;cunque generis certam exi­<lb/>gunt di&longs;tantiam, ut uiolentius feriant.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000514">Propo&longs;itio trige&longs;ima prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000515">Omnis motus naturalis in æquali medio ualidior e&longs;t in fine, <lb/>quàm in principio: uiolentus contrà.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000516"><arrow.to.target n="marg84"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000517"><margin.target id="marg84"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000518">Cùm enim ex præcedenti augeantur &longs;emper ob medium, & cau­<lb/>&longs;a, quæ mouet, &longs;it perpetua, & à principio æterno, quod per dictæ <lb/>æqualiter mouet, igitur motus ille fiet uelocior in fine quàm in alia <lb/>parte temporis. </s> |
| | <s id="id000519">In uiolento autem, cùm perueniat ad finem de&longs;init </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000520"><arrow.to.target n="marg85"/><lb/>uis illa nece&longs;&longs;ariò, quæ mouet, & &longs;uperatur à ui naturali, quæ mo­<lb/>uet in contrarium, igitur antequam ce&longs;&longs;et motus fiet tardi&longs;simus <lb/>in fine.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000521"><margin.target id="marg85"/> 29. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000522">Ex quo patet, quòd motus quadrifariam mi&longs;ti dicuntur, aut &longs;pe­<lb/><arrow.to.target n="marg86"/><lb/>cie, ut cùm quis iacit lapidem è turri: uel ex occulto naturali, & uio­<lb/>lento manife&longs;to: uelut cùm quis iacit lapidem, & de&longs;cendit po&longs;t mo<lb/><figure id="id.015.01.045.2.jpg" xlink:href="015/01/045/2.jpg"/><lb/>dum ex b in c motu utroque manife&longs;to, &longs;ed ex a <lb/>in b motu uiolento manife&longs;to, & naturali oc­<lb/>culto: uel ratione medij, & hoc modo omnis <lb/>motus naturalis etiam non &longs;olum uiolentus e&longs;t <lb/>mi&longs;tus ex proportione uirtutis mouentis, cum motu medij, ad me­<lb/>dium ip&longs;um, uel &longs;i uiolentus &longs;it ex proportione uirtutis mouentis, |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="27" xlink:href="015/01/046.jpg"/>& medij ad mobile, ac medium, quod re&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="id000523">Quarto ex motibus <lb/>imperfectis natura &longs;ua, & non e&longs;t uera mi&longs;tio, & hoc apparet in mo­<lb/>tibus uoluntarijs animalium, qui non &longs;unt neque æquales, neque perfe<lb/>ctè circa medium: &longs;ed &longs;unt potius &longs;imiles uoluntarijs. </s> |
| | <s id="id000524">Et ideo de­<lb/>mon&longs;trationes illæ Ari&longs;totelis quoad u&longs;um nihil iuuant nos.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000525"><margin.target id="marg86"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000526">Propo&longs;itio trige&longs;ima &longs;ecunda.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000527">Omne mobile naturaliter motum, &longs;eu uiolenter uelocius moue­<lb/>tur in medio rariore, quàm den&longs;iore. </s> |
| | <s id="id000528">Maior quoque e&longs;t proportio fi­<lb/>nis motus in corpore rariore ad finem motus in corpore den&longs;iore, <lb/>quàm principij. </s> |
| | <s id="id000529">In uiolento autem celeriùs perueniet ad finem mo<lb/>tus in corpore den&longs;iore.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.046.1.jpg" xlink:href="015/01/046/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000530">A mobile moueatur in b medio rariore, & in c den&longs;io­<lb/><arrow.to.target n="marg87"/><lb/>re, igitur b minus re&longs;i&longs;tit, quàm c & magis adiuuat, quia <lb/>uelociùs mouetur: igitur duplici de cau&longs;a a mouebitur <lb/>uelociùs in b quàm in c: & quia per corrolarium trige&longs;i­<lb/>mæ, & præcedentis proportio finis (ubi æqualiter moueantur) ad <lb/>&longs;ua principia maior erit in d, quàm in e: ergo per <expan abbr="demõ&longs;trata">demon&longs;trata</expan> à Cam <lb/>pano po&longs;ita d prima, b &longs;ecunda, e tertia, c quarta, maior erit propor­<lb/>tio d ad e, quàm b ad c quod fuit propo&longs;itum in naturali.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000531"><margin.target id="marg87"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000532">Propo&longs;itio trige&longs;ima tertia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000533">Omnia duo mobilia æqualis undique magnitudinis, quæ æquali <lb/>in tempore æqualia &longs;patia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia me­<lb/>dijs, nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad pondus, quemadmodum medij <lb/>ad medium, proportio duplicata.<lb/><arrow.to.target n="marg88"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000534"><margin.target id="marg88"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000535">Sint duo mobilia a & b magnitudine, & forma omnino paria, <lb/>& &longs;int media c & d, exempli gratia: & pertran&longs;eant æquale &longs;patium <lb/>in utroque in eodem tempore, e dico proportionem ponderis b ad <lb/>pondus a e&longs;&longs;e duplicatam ei quæ e&longs;t raritatis c ad raritatem d. </s> |
| | <s id="id000536">Quia <lb/>enim feruntur æqualiter, nam in æquali tem­<lb/><figure id="id.015.01.046.2.jpg" xlink:href="015/01/046/2.jpg"/><lb/>pore, &longs;eu eodem æqualia &longs;patia pertran&longs;e­<lb/>unt, erit proportio potentiæ a cum &longs;uo auxi­<lb/>lio ad id, quod re&longs;i&longs;tit ex c ut b cum &longs;uo au­<lb/>xilio ad id, quod re&longs;i&longs;tit ex d, permutando igi<lb/>tur d ad c, ut b ad a, &longs;ed c ad d proportio rari­<lb/>tatis duplicat actionem, tum minus re&longs;i&longs;ten­<lb/>do, tum adiuuando motum a, igitur proportio differentiæ motus <lb/>e&longs;t duplicata proportioni raritatis: &longs;ed proportio motus e&longs;t æqua­<lb/>lis proportioni ponderis uici&longs;sim per uige&longs;imam &longs;extam &longs;exti Ele­<lb/>mentorum b ad a, igitur proportio b ad a ponderis e&longs;t duplicata ei, <lb/>quæ e&longs;t raritatis c ad raritatem d.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="28" xlink:href="015/01/047.jpg"/> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000537">SCHOLIVM PRIMVM.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000538">Ne tamen &longs;ine exemplo intelligas hanc duplicatam rationem, <lb/>proponatur c raritas quatuor, d unum, a pondus duodecim libra­<lb/><figure id="id.015.01.047.1.jpg" xlink:href="015/01/047/1.jpg"/><lb/>rum, tunc c re&longs;i&longs;tit &longs;olum ex quarta parte, & effi­<lb/>cit a quadruplo maioris actionis, &longs;cilicet ut qua­<lb/>draginta octo, tota igitur proportio, qua mo­<lb/>uebitur a in c, erit centum nonaginta duorum, & hoc diuidemus <lb/>per d, quod e&longs;t unum, exibit <expan abbr="põdus">pondus</expan> b centum nonaginta duo. </s> |
| | <s id="id000539">Pro­<lb/>portio igitur b ad a e&longs;t &longs;ex de cupla, & hæc e&longs;t duplicata quadruplæ <lb/>raritatis c ad raritatem d.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000540">Quòd &longs;i quis neget tantundem augere c actionem a, quanto mi­<lb/>nus re&longs;i&longs;tit, &longs;ed aut magis aut minus, & &longs;it proportio b ad a dupli­<lb/>cata ip&longs;i f, dico fe&longs;&longs;e proportionem c ad d, nam proportio b ad a <lb/>e&longs;t uelut actionis c ad d per decimam &longs;extam &longs;exti Elementorum, <lb/>ergo ex auxilio c in proportionem a ad c fit proportio b ad a, &longs;ed ex <lb/>fin &longs;e fit proportio b ad a ex diffinitione proportionis duplicatæ. <lb/></s> |
| | <s id="id000541">Sed ex duabus proportionibus a ad c, & actionis ex c ad a produ­<lb/>citur proportio b ad a, igitur per <expan abbr="decimam&longs;eptimã">decimam &longs;eptimam</expan> &longs;exti Elemento­<lb/>rum proportio c ad d e&longs;t media inter proportiones a ad c, & actio­<lb/>nis a in c, quare æqualis f, igitur proportio b ad a duplicata ei, quæ <lb/>e&longs;t c ad d quod erat demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000542">SCHOLIVM SECVNDVM.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000543">Si autem media fuerint diuer&longs;arum rationum, ut aqua, & aër non <lb/>demon&longs;trat argumentum, quia pondera inter &longs;e non &longs;eruant ratio­<lb/>nem. </s> |
| | <s id="id000544">Nam lignum centum librarum ex &longs;alicis arbore, non magis <lb/>de&longs;cendit, quàm lignum libræ unius. </s> |
| | <s id="id000545">Ideò nec in comparatione ad <lb/>medium aëris.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000546">Propo&longs;itio trige&longs;ima quarta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000547">Proportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t ue­<lb/>lut eiu&longs;dem &longs;uperficiei ad latus, eiu&longs;dem uerò ad monadem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000548"><arrow.to.target n="marg89"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000549"><margin.target id="marg89"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000550">Sit cubus a b c eius quadrata, &longs;uperficies a <lb/><figure id="id.015.01.047.2.jpg" xlink:href="015/01/047/2.jpg"/><lb/>c, latus a b, monas d, dico eas e&longs;&longs;e inuicem <lb/>analogas. </s> |
| | <s id="id000551">Quia enim proportio a b c ad a c <lb/>e&longs;t, ut quoties a&longs;&longs;umitur a c in a b c, & toties <lb/>etiam a&longs;&longs;umitur a b in a c ex diffinitione Eucli </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000552"><arrow.to.target n="marg90"/><lb/>dis &longs;ecundo Elementorum, &longs;i ergo monas e&longs;t <lb/>in continua proportione, habeo intentum: &longs;i <lb/>non ponatur e media inter a e & d, erit ergo <lb/>per decimam noni Elementorum elatus a c, <lb/>ergo æqualis a b, igitur cum a c, e & d &longs;int analogæ, erunt & a b c, <lb/>a b, & d analogæ, quod fuit demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="39 [=29]" xlink:href="015/01/048.jpg"/> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000553"><margin.target id="marg90"/>P<emph type="italics"/>rima ex<emph.end type="italics"/><lb/>C<emph type="italics"/>ampano.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000554">Propo&longs;itio trige&longs;ima quinta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000555">Vocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine non in grauitate, <lb/>finis autem e&longs;t in utroque extremo, propter hoc minima facta uaria­<lb/>tione in hypate acutæ uix ferunt.<lb/><arrow.to.target n="marg91"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000556"><margin.target id="marg91"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000557">Quoniam facta uariatione in hypate, quæ e&longs;t <lb/>in Diapa&longs;on, uel bis Díapa&longs;on maiore interual­<lb/><figure id="id.015.01.048.1.jpg" xlink:href="015/01/048/1.jpg"/><lb/>lo di&longs;tat, uelut ex a in b in grauiore, maius e&longs;t in­<lb/>teruallum ex c in d, igitur maior e&longs;t b d, quàm a c <lb/>ergo &longs;ingulæ uoces inter b & d magis di&longs;tant, <lb/>quàm inter a & c, & quanto magis appropin­<lb/>quant ad d, igitur d maius e&longs;t quàm b. </s> |
| | <s id="id000558">Ergo magnitudo e&longs;t ratione <lb/>acuitatis, non grauitatis, cum &longs;uppo&longs;uerimus d e&longs;&longs;e acutiorem b & <lb/>c ip&longs;o a. </s> |
| | <s id="id000559">O&longs;tenditur etiam idem quia uox grauis fit ex priuatione <lb/>motus &longs;icut acuta ex uehementia. </s> |
| | <s id="id000560">Motus autem e&longs;t res, quies, <lb/>priuatio.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000561">Secundum &longs;ic: nam remi&longs;sio mota non feriet aurem, ideò &longs;onum <lb/>non pariet ob nimiam tarditatem. </s> |
| | <s id="id000562">At in ueloci&longs;simo motu oportet <lb/>uel fidem uel arteriam contrahi, & non contrahitur ni&longs;i per mu&longs;cu­<lb/>los, igitur contentio illa finem habet. </s> |
| | <s id="id000563">Si autem non &longs;it nece&longs;&longs;arium <lb/>habere, uel ualde procul po&longs;sit extendi contentio, ut in machinis <lb/>igneis &longs;trepitus fit maximus, nam motus, ut motus e&longs;t etiam in aëre <lb/>nullum finem per &longs;e habet ni&longs;i ratione in&longs;trumenti, ergo &longs;trepitus <lb/>tantus e&longs;&longs;e pote&longs;t, ut fermè ob&longs;urde&longs;cant, qui audierint, ut ferunt de <lb/>Nili cataractis.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.048.2.jpg" xlink:href="015/01/048/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000564">Tertium &longs;ic &longs;it a b humi­<lb/>lior uox, quæ excre&longs;cat &longs;e­<lb/>mitonio minore &longs;olum in <lb/>c, & &longs;it d e dupla ad ab &longs;e­<lb/>cundum naturam, ut in uo­<lb/>cibus medijs fiet, ut &longs;i e debeat excre&longs;cere &longs;emitonio minore per de­<lb/>cimam nonam quinti <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> f e dupla c b, & in acutis ubi ex­<lb/>creuerit ad diapa&longs;on quadrupla: pueri autem uox, quæ iam diapa­<lb/>&longs;on altior e&longs;t d e, erit bis diapa&longs;on, & ideò quadrupla b c, &longs;ed in acu­<lb/>tioribus erit dupla, nullus enim puer e&longs;t adeo fractæ uocis, qui &longs;u­<lb/>pra humillimam non a&longs;cendat per diapa&longs;on, igitur interuallum uo­<lb/>cum erit octuplum a d, b c, &longs;ed communiter a&longs;cendunt ad bis diapa<lb/>&longs;on, igitur interuallum unius uocis etiam cum &longs;emitonio propor­<lb/>tionem habentis e&longs;t æquale fermè toti a b, cum autem in diapa&longs;on <lb/>&longs;int duodecim &longs;emitonia, & duo comata, manife&longs;tum e&longs;t, quod ex­<lb/>ten&longs;io illa erit maxima in <expan abbr="cõparatíone">comparatíone</expan> grauioris uo cis a b. </s> |
| | <s id="id000565">Et ideò <lb/>minimum in crementum in humilioribus uocibus, ubi quis coga­<pb pagenum="40 [=30]" xlink:href="015/01/049.jpg"/>tur a&longs;cendere, maximum e&longs;&longs;e uidetur, adeò ut ægrè à pluribus fera­<lb/>tur, à quibu&longs;dam non omnino feratur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="head"> |
| | <s id="id000566">SCHOLIVM.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000567">Ob hoc natura fecit, ut non quemadmodum in fidibus uoces ex <lb/>breuitate intenderentur, &longs;ed ex con&longs;trictione ligulæ, ut dicunt, &longs;u­<lb/>per a&longs;peram arteriam uox ad diapa&longs;on acueretur addito impetu <lb/>proportione, ut ex con&longs;trictione, & impetu <expan abbr="cõ&longs;urgeret">con&longs;urgeret</expan> dupla pro­<lb/>portio. </s> |
| | <s id="id000568">Hoc autem manife&longs;tè experimur in elymis in quibus nullæ <lb/>pror&longs;us facta mutatione in&longs;trumenti con&longs;tantibus digitis omni­<lb/>bus præter pollicem &longs;ini&longs;træ uocem exacuimus ad diapa&longs;on, inde <lb/>etiam ad bis diapa&longs;on: &longs;icut declarauimus in commentarijs Epi­<lb/>demiorum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000569">Propo&longs;itio trige&longs;ima &longs;exta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000570">Si proportio per proportionem minorem æquali ducatur, pro­<lb/>portio minor producetur. </s> |
| | <s id="id000571">Vnde manife&longs;tum e&longs;t duas proportio­<lb/>nes minores æqualitate inuicem ductas proportionem minorem <lb/>unaquaque illarum producere.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000572"><arrow.to.target n="marg92"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000573"><margin.target id="marg92"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.049.1.jpg" xlink:href="015/01/049/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000574">Proportio a b ad c, quali&longs;cunque &longs;it, duca­<lb/>tur in proportionem minorem æqualitate <lb/>f ad g, dico quod producta proportio erit <lb/>minor ea, quæ e&longs;t a b ad c fiat d ad a b, ut f <lb/>ad g, et erit per &longs;ecundam huius d ad c pro­<lb/>ducta ex proportionibus a b ad c, & f g. </s> |
| | <s id="id000575">Itemque per decimam quar­<lb/><arrow.to.target n="marg93"/><lb/>tam quinti <expan abbr="Elementorũ">Elementorum</expan> erit d minor a b, igitur maior a b ad c, quàm <lb/>d ad c. igitur quàm proportio a b ad c in proportionem f ad g. </s> |
| | <s id="id000576">Sit <lb/>autem utraque minor æqualitate ea, quæ a b ad c, & ea quæ f ad g, di­<lb/>co productam unaquaque earum e&longs;&longs;e minorem. </s> |
| | <s id="id000577">Quod enim (manen<lb/>tibus his, quæ dicta &longs;unt) minor &longs;it d ad c, quam a b ad c ex prima <lb/>parte o&longs;ten&longs;um e&longs;t. </s> |
| | <s id="id000578">Quòd uerò etiam minor &longs;it d ad c, quàm d ad <lb/>a b, & ex con&longs;equenti quàm f ad g demon&longs;tratur &longs;ic. </s> |
| | <s id="id000579">Quia enim mi­<lb/>nor e&longs;t a b ad c, æqualitate erit a b minor c, fiat ergo h æqualis a b, <lb/>erit ergo d ad h, ut d ad a b per &longs;eptimam quinti Elementorum, at d <lb/>ad c minor quàm d ad h per octauam eiu&longs;dem, igitur minor d ad c, <lb/>quàm d ad a b, igitur patet propo&longs;itum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000580"><margin.target id="marg93"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000581">Propo&longs;itio trige&longs;ima &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000582">Si plures homines, quorum nulli per &longs;e nauim mouere po&longs;sint, <lb/>aut pondus ferre &longs;imul iuncti eam moueant, aut pondus ferant, <lb/>erunt illæ proportiones coniunctæ non productæ.<lb/><arrow.to.target n="marg94"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000583"><margin.target id="marg94"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000584">Cùm enim primus non po&longs;sit mouere nec &longs;ecundus, erunt pro­<lb/>portiones minores æqualitate, Ideò per &longs;ecundam partem præce­<lb/>dentis multo minus mouerent duo, quàm unus. </s> |
| | <s id="id000585">Et &longs;i quatuor mo­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="41 [=31]" xlink:href="015/01/050.jpg"/>uerent unusque per &longs;e mouere non po&longs;&longs;et, adderetur &longs;i proportio <lb/>produceretur, fieret minor, ergo minus mouerent quinque quàm <lb/>quatuor ex ij&longs;dem, quod e&longs;t ab&longs;urdum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000586">Propo&longs;itio trige&longs;ima octaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000587">Omne corpus tantùm re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo naturali quan <lb/>cum mouetur occulto motu quie&longs;cendo.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000588"><arrow.to.target n="marg95"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000589"><margin.target id="marg95"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000590">Sit a corpus quie&longs;cens in pauimento b, & mouetur in eo occul­</s></p><p type="main"><s id="id000591"><arrow.to.target n="marg96"/><lb/>to motu uer&longs;us centrum, ut &longs;uprà ui&longs;um e&longs;t, contra­<lb/><figure id="id.015.01.050.1.jpg" xlink:href="015/01/050/1.jpg"/><lb/>rius illi &longs;it motus ad c, &longs;i ergo a quie&longs;ceret in c moue­<lb/>retur ad b occulto motu certa ui, ergo eadem re&longs;titit, <lb/>ne traheretur ad c. </s> |
| | <s id="id000592">Manife&longs;tum e&longs;t autem, quod hic <lb/><arrow.to.target n="marg97"/><lb/>motus occultus e&longs;t minor manife&longs;to.<lb/><arrow.to.target n="marg98"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000593"><margin.target id="marg96"/>I<emph type="italics"/>n commen.<emph.end type="italics"/><lb/>26. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000594"><margin.target id="marg97"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 30. P<emph type="italics"/>ro <lb/>po&longs;.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000595"><margin.target id="marg98"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000596">Ex hoc patet cur naues & currus ab initio tardè & difficulter mo<lb/>ueantur, ubi moueri cœperint motus augetur: quoniam re&longs;i&longs;tunt </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000597"><arrow.to.target n="marg99"/><lb/>per motum occultum naturalem qui maximus e&longs;t dum quie&longs;cunt, <lb/>ut etiam docebat philo&longs;ophus in mechanicis, nam motus ille natu­<lb/>ralis e&longs;t, & ideò contrarius uiolento: Ergo cum iam mouetur uio­<lb/>lenter minus, mouetur naturaliter, igitur minus re&longs;i&longs;tit. </s> |
| | <s id="id000598">Declarabi­<lb/>tur enim infrà quòd omne quod mouetur duobus motibus tanto <lb/><arrow.to.target n="marg100"/><lb/>minus uno mouetur quanto magis altero.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000599"><margin.target id="marg99"/>Q<emph type="italics"/>ue&longs;t.<emph.end type="italics"/> 31.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000600"><margin.target id="marg100"/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 59.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000601">Propo&longs;itio trige&longs;ima nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000602">Ab æquali aut minore ui, quàm &longs;it <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>, non fit motus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000603">Sit a quod re&longs;i&longs;tat, ne &longs;ur&longs;um trahatur per decem, dico, quod <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><arrow.to.target n="marg101"/><lb/>&longs;ur&longs;um trahetur neque à decem, neque minore: nam &longs;i impedimen­<lb/>tum non e&longs;&longs;et, moueretur infra ut decem, ergo &longs;i traheretur &longs;ur&longs;um <lb/>per decem tantum moueretur &longs;ur&longs;um, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> deor&longs;um, ergo quie­<lb/>&longs;ceret. </s> |
| | <s id="id000604">Si uerò à minore moueretur à maiore ui deor&longs;um, quam &longs;ur­<lb/>&longs;um, ergo deor&longs;um &longs;impliciter non &longs;ur&longs;um.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000605"><margin.target id="marg101"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000606">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000607">Omne corpus &longs;phæricum tangens planum in puncto mouetur <lb/>ad latus per quancunque uim, quæ medium diuidere pote&longs;t.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.050.2.jpg" xlink:href="015/01/050/2.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000608">Sit corpus ad unguem &longs;phæricum a tan­<lb/><arrow.to.target n="marg102"/><lb/>gens planum b in puncto c (e&longs;t enim hoc <lb/>nece&longs;&longs;arium ex demon&longs;tratis ab Euclide in <lb/>decima &longs;exta Propo&longs;itione tertij Elemento­<lb/>rum) dico, quod mouebitur à ui, quæ pote&longs;t <lb/>&longs;cindere aërem. </s> |
| | <s id="id000609">Nam cum non a&longs;cendat, nec <lb/>de&longs;cendat, &longs;ed qua&longs;i in circulo ad centrum <lb/>mundi moueatur, pondus non affert. </s> |
| | <s id="id000610">Neque<lb/> ratione magnitudinis contactus, cum &longs;it in <lb/>puncto &longs;olo, igitur remanet &longs;olum aëris impedimentum. |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="42 [=32]" xlink:href="015/01/051.jpg"/><arrow.to.target n="marg103"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000611"><margin.target id="marg102"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000612"><margin.target id="marg103"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000613">Ex hoc liquet, quod oportet b planum e&longs;&longs;e ex duri&longs;sima mate­<lb/>ria, quæ nullo modo cedat, aliter tanget plu&longs;quàm in puncto.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000614"><arrow.to.target n="marg104"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000615"><margin.target id="marg104"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000616">Vix fieri pote&longs;t, utin elementaribus &longs;phæra tangat planum in <lb/>puncto. </s> |
| | <s id="id000617">Vel quia planum non erit exactè rectum, uel non durum, <lb/>ut pror&longs;us non cedat, uel non ad æquilibrium po&longs;itum, uel &longs;phæra <lb/>non erit exactè rotunda.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000618">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000619">Si fuerint duæ quantitates &longs;umaturque totius aggregatum maio­<lb/>ris & minoris, quoties aggregatum minoris, & maioris, erit pro­<lb/>portio confu&longs;a maioris aggregati ad minus, minor quàm multipli­<lb/>cis maioris ad multiplex minoris.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000620"><arrow.to.target n="marg105"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000621"><margin.target id="marg105"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000622">Sint duæ magnitudines a & b, & &longs;it a maior <lb/><figure id="id.015.01.051.1.jpg" xlink:href="015/01/051/1.jpg"/><lb/>b, & &longs;umatur exempli gratia a quater cum b &longs;e­<lb/>mel, & b quater cum a &longs;emel, dico, quod propor<lb/>tio (quam confu&longs;am e&longs;&longs;e liquet) aggregati primi ad &longs;ecundum, e&longs;t </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000623"><arrow.to.target n="marg106"/><lb/>minor quàm quadrupla. </s> |
| | <s id="id000624">Con&longs;tat enim quod proportio quadru­<lb/>pli a ad a e&longs;t maior, quam b ad quadruplum b, cum una &longs;it quadru­<lb/>pla, alia &longs;ub quadrupla, igitur per uige&longs;imam &longs;ecundam huius ag­<lb/>gregati quadrupli a cum b &longs;emel, ad quadruplum b cum a &longs;emel mi<lb/><arrow.to.target n="marg107"/><lb/>nor, quàm quadrupli a ad a, & maior quàm b ad quadruplum b, & <lb/>e&longs;t pro intellectu Archimedis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000625"><margin.target id="marg106"/>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000626"><margin.target id="marg107"/>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>lib. |
| | |
| | de<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>tqui pon­<lb/>deran.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 10.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000627">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima &longs;ecunda.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000628">Trahentium nauim, ut ferentium pondera proportiones in &longs;e in­<lb/>uicem, quomodo ducere oporteat con&longs;iderare.<lb/><arrow.to.target n="marg108"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000629"><margin.target id="marg108"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000630">Hoc quomodo non po&longs;sit fieri &longs;uprà docuimus, nunc etiam ge­</s></p><p type="main"><s id="id000631"><arrow.to.target n="marg109"/><lb/>neraliter dicam, cum con&longs;i&longs;tant hæc in duobus terminis, productio <lb/>uerò præ&longs;upponit quatuor terminos, ut in prima propo&longs;itione, aut <lb/>&longs;altem tres, atque in his medius habet rationem mouentis, & moti, <lb/>ergo cum in huiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;int quatuor termini, nec tres, è quibus <lb/>unus &longs;it mouens, & motum proportio non poterit produci. </s> |
| | <s id="id000632">Illud <lb/>etiam patet exemplo, nam &longs;i e&longs;&longs;et lapis, aut nauis ob&longs;i&longs;tens ut &longs;ex, & <lb/>e&longs;&longs;ent homines uiribus &longs;inguli, ut quatuor cum dimidio, tres mo­<lb/>uerent in proportione dupla &longs;exquiquarta perdicta &longs;uperius eo­<lb/>dem loco, at &longs;i proportio duci po&longs;&longs;et aliquorum hominum nume­<lb/>rus po&longs;&longs;et mouere in duplicata proportione ad unguem &longs;cilicet <lb/>5 1/16 ut e&longs;&longs;et uix hominum collectorum 30 3/8 at nullus e&longs;t numerus ho<lb/>minum qui collectus faciat hunc numerum, nam &longs;ex homines ex­<lb/>plent numerum 27, & &longs;eptem 31 1/2, & ideò non pote&longs;t duci propor­<lb/>tio. </s> |
| | <s id="id000633">Et ideò maximus e&longs;t error dicendo decem homines mouent na <lb/>uim proportione tripla, ergo triginta alij additis illis &longs;imiles robo­<lb/>re mouebunt à proportione uiginti &longs;eptupla &longs;cilicet ducta nonu­<pb pagenum="33" xlink:href="015/01/052.jpg"/>pla in triplam. </s> |
| | <s id="id000634">Sed &longs;umpta proportione alio modo producitur. </s> |
| | <s id="id000635">Ve<lb/>lut &longs;i dicam, homines decem mouent nauim, aut <expan abbr="ferũt">ferunt</expan> pondus pro­<lb/>portione tripla, igitur quadraginta homines idem facient propor­<lb/>tione duodecupla &longs;cilicet quadrupla in triplam ducta. </s> |
| | <s id="id000636">Cum ergo <lb/>addo triginta homines, qui mouent in proportione nonupla, non <lb/>oportet ducere nonuplam in triplam, &longs;ed totum numerum accipe­<lb/>re, & quam proportionem habet ad partem, tandem habet uis mo­<lb/>uens ad uim <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>. </s> |
| | <s id="id000637">Vnde &longs;i duo moueant in proportione &longs;ex­<lb/>quialtera, & &longs;ex in proportione quadrupla cum dimidia, & iungan<lb/>tur, ut fiant octo, non oportebit ducere &longs;exquialteram, in quadru­<lb/>plam &longs;exquialteram, &longs;ed cum octo ad duo &longs;it in proportione qua­<lb/>drupla, &longs;umemus quadruplam ad &longs;exquialteram, qu&etail; erit &longs;excupla, <lb/>& octo mouebunt, aut pondus gerentin proportione &longs;excupla.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000638"><margin.target id="marg109"/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 37.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000639">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima tertia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000640">Productionem ad additionem retrahere.<lb/><arrow.to.target n="marg110"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000641"><margin.target id="marg110"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.052.1.jpg" xlink:href="015/01/052/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000642">Sit proportio a ad b dupla pote&longs;tate li­<lb/>cet &longs;int quinque homines, & &longs;int quindecim <lb/>homines c, & habebunt ad b &longs;excuplam <lb/>proportionem per præcedentem. </s> |
| | <s id="id000643">Iuncta <lb/>ergo a, & c per octauam huius <expan abbr="mouebũt">mouebunt</expan> <lb/>b proportione octupla, dico, quod &longs;i du­<lb/>xeris <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> c ad a plus uno. </s> |
| | <s id="id000644">i. </s> |
| | <s id="id000645">qua­<lb/>druplam in proportionem a ad b, quæ e&longs;t dupla, proueniet eadem <lb/>octupla. </s> |
| | <s id="id000646">Nam quia in coniunctione &longs;ufficit iungere c cum a, & &longs;u­<lb/>mitur &longs;ecundum proportionem a ad b, igitur cum proportio a ad <lb/>b comparata ad proportionem c & a ad b &longs;it, &longs;icut proportio c & a <lb/>ad a, & proportio c & a ad a &longs;it, &longs;icut proportio c ad a, & a ad a, & <lb/>proportio a ad a habet rationem unius, igitur proportio aggregati <lb/>c a ad b e&longs;t producta ex proportione c ad a plus monade in propor<lb/>tionem a ad b, quod erat demon&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000647">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima quarta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000648">Si fuerit proportio motoris ad id, quod e&longs;t maximum non mo­<lb/>uens & &longs;patium, & tempus, nota erit etiam reliquorum nota.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000649">Sæpe contingit, ut quinque homines moueant nauim, & &longs;patium <lb/>ad tempus notum, & etiam cognitum maximum, quod mouere <lb/>non pote&longs;t. </s> |
| | <s id="id000650">Sit ergo a numerus hominum, b na­<lb/><figure id="id.015.01.052.2.jpg" xlink:href="015/01/052/2.jpg"/><lb/>uis, c maximum, quod non mouere pote&longs;t, d <lb/>tempus, e &longs;patium, f motor alius &longs;iue numerus <lb/>hominum notus, & g tempus, dico, quod h &longs;patium notum erit, &longs;eu <lb/><expan abbr="notũ">notum</expan> g tempus, & h &longs;patium, dico, quod erit f motor, &longs;eu numerus |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="34" xlink:href="015/01/053.jpg"/>hominum notus. </s> |
| | <s id="id000651">Quoniam ergo notum e&longs;t a & c, quia e&longs;t æquale <lb/>b, igitur proportio a ad b nota e&longs;t: &longs;ed iuxta illam a mouet b in d <lb/>tempore per e &longs;patium, igitur per præcedentem, ut f ad a ita &longs;patij <lb/>ad e in d tempore. </s> |
| | <s id="id000652">Sed per eadem ut temporis d ad &longs;patium illud, <lb/>ita g ad h, ergo cum nota &longs;int d e f g erit etiam h, & ita conuertendo.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000653">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima quinta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000654">Rationem &longs;tateræ o&longs;tendere.<lb/><arrow.to.target n="marg111"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000655"><margin.target id="marg111"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000656">Archimedes nititur huic fundamento, quod pondera, quæ pro­<lb/>portionem mutuam habent, ut di&longs;tantiæ à libella a, quæ &longs;u&longs;pen­<lb/>duntur, æqualiter ponderant, &longs;it ergo libella a b, & &longs;u&longs;pen&longs;a in a cen<lb/>trum mundi c, ad quod dirigitur pondus, & liquet, quod ip&longs;um <lb/>non &longs;e inclinabit ex uige&longs;ima tertia propo&longs;itione. </s> |
| | <s id="id000657">Si ergo ponantur <lb/>lo co lineæ b d in e & f, & &longs;it proportio e b <lb/><figure id="id.015.01.053.1.jpg" xlink:href="015/01/053/1.jpg"/><lb/>ad b f, ut g ad h, dico, quòd erit æquili­<lb/>brium, per eandem enim h mouebitur in k, <lb/>&longs;cilicet ut perueniat in rectam a d, &longs;i enim <lb/>non e&longs;&longs;et | &longs;u&longs;pen&longs;um h, moueretur in re­<lb/>cta e h per eandem, quia ergo retinetur, mo­<lb/>uetur per obliquam h k, & &longs;umatur in pro­<lb/>pin quum punctum in b e, & n in æquali di­<lb/>&longs;tantia in e f, quia ergo e b totum mouetur <lb/>eadem ui in &longs;ingulis partibus, quia a pon­<lb/>dere h, & in h mouetur per h k in m per m <lb/>p, ergo qualis e&longs;t proportio magnitudinis h k ad m p, talis e&longs;t uis <lb/>in m p ad uim in h k, & ita in b erit penè infinita: quia quanta ui ex­<lb/>tenditur ex h in k tanta puncta b, &longs;e circumuertit ergo propor­<lb/>tio hypomochlij ad &longs;patium, uelut roboris ad robur, at eadem n o <lb/>ad h k, e&longs;t enim n o æqualis m p, & n b, & b m æquales, ut uerò g ad <lb/>h, ita e b ad b f: ergo ut e b ad b f, ita uirium n o ad h k, ut igitur g ad <lb/>h, ita uirium m p ad h k: ut etiam g l ad n o, ita uirium f b ad n b. <lb/></s> |
| | <s id="id000658">nam idem pondus &longs;cilicet g mouet totam b f, igitur ut g &longs;e habet </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000659"><arrow.to.target n="marg112"/><lb/>ad n o, ita h ad m p, &longs;ed m p & n o &longs;unt æquales, ergo tanta e&longs;t uis g <lb/>in f, quanta h in e.<lb/><arrow.to.target n="marg113"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000660"><margin.target id="marg112"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. <emph type="italics"/>quin­<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000661"><margin.target id="marg113"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000662">Ex quo patet, quod hypomochlion moueretur infinita ui, &longs;i po&longs;­<lb/>&longs;et e&longs;&longs;e punctus: &longs;ed quia in extrema &longs;uperficie cylindri, ideò pote&longs;t <lb/>aliqua ui retineri.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000663"><arrow.to.target n="marg114"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000664"><margin.target id="marg114"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000665">Et &longs;i quis po&longs;&longs;et capere ha&longs;tam in extremo puncto, non po&longs;&longs;et <lb/>eam mouere, etiam quod haberet robur infinitum, quia ab æquali <lb/>non fit motus per trige&longs;imam nonam propo&longs;itionem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000666"><arrow.to.target n="marg115"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000667"><margin.target id="marg115"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000668">Et libella nihil retinet ni&longs;i quantum e&longs;t pondus eius quod cu­<pb pagenum="35" xlink:href="015/01/054.jpg"/>pit ad centrum peruenire, & pondus ei appen&longs;um non prohi­<lb/>bet motum, etiam &longs;i e&longs;&longs;et infinitum, ni&longs;i quatenus non uult recede­<lb/>re ex directo centri mundi: & ut grauat hypomochlion faciens im­<lb/>pre&longs;sionem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000669"><arrow.to.target n="marg116"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000670"><margin.target id="marg116"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000671">Et &longs;i terra tota e&longs;&longs;et appen&longs;a polo, moueretur magna ui: quoni­<lb/>am uis eadem e&longs;t in polo, quæ in circulo toto æquinoctij.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000672"><arrow.to.target n="marg117"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000673"><margin.target id="marg117"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 5.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000674">Et rota, quanto uelocius mouetur in ambitu, tanto mi<lb/>norem habet uim: &longs;ed propter aërem, qui &longs;ecum circum­<lb/><figure id="id.015.01.054.1.jpg" xlink:href="015/01/054/1.jpg"/><lb/>fertur, mouetur magno impetu, & magnas facit læ&longs;iones. <lb/></s> |
| | <s id="id000675">Ideò hoc in cono non accidit.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000676"><arrow.to.target n="marg118"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000677"><margin.target id="marg118"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 6.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000678">Ex quo patet ratio eleuandi pondera magna per tra­<lb/>bem, ut à latere uides.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000679">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima &longs;exta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000680">An &longs;it aliqua proportio, & qualis inter animam, & ui­<lb/>tas, & &longs;ua corpora con&longs;iderare.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000681"><arrow.to.target n="marg119"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000682"><margin.target id="marg119"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000683">Declarauimus motum cœli e&longs;&longs;e uoluntarium, ob&longs;equente cœ­<lb/>lo per uirtutem in eo infu&longs;am. </s> |
| | <s id="id000684">In animalibus autem, & præcipuè <lb/>in homine notius e&longs;t hoc experientibus nobis in ip&longs;is: &longs;ed motus <lb/>hic, ut dixi &longs;upra, mi&longs;tus e&longs;t, ille uerò cœle&longs;tis ignotior e&longs;t. </s> |
| | <s id="id000685">Certum </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000686"><arrow.to.target n="marg120"/><lb/>tamen e&longs;t plenè ob&longs;equi cœlum uitæ, nec pror&longs;us repugnare. </s> |
| | <s id="id000687">So­<lb/>let Ari&longs;toteli imponi, quòd &longs;i adderetur a&longs;trum cœlo, quòd cœlum <lb/>aut quie&longs;ceret, aut tardius moueretur: quod e&longs;t, ac &longs;i diceremus, <lb/>quòd homo paruus &longs;i fieret maior, non e&longs;&longs;et adeò agilis, tanquam <lb/>motus ille e&longs;&longs;et ab externa cau&longs;a. </s> |
| | <s id="id000688">Imò perinde e&longs;&longs;et, ac &longs;i quis dice­<lb/>ret, quod lapides magni minus uelociter de&longs;cenderent, quam par­<lb/>ui. </s> |
| | <s id="id000689">Quin potius ut lapis magnus uelociùs mouetur: quàm par­<lb/>uus naturali motu, & tardius præternaturali, ita cœlum motu uo­<lb/>luntario, &longs;i ita dici po&longs;&longs;et æqualius & maiore cum efficacia, quan­<lb/>to den&longs;ius. </s> |
| | <s id="id000690">Et ita &longs;i Ari&longs;toteles illud dixi&longs;&longs;et, o&longs;tendi&longs;&longs;et magnam <lb/>imperitiam. </s> |
| | <s id="id000691">Ideò quale iudicium debemus facere de Alexandro, & <lb/><arrow.to.target n="marg121"/><lb/>Aueroe, qui hoc ei tribuunt. </s> |
| | <s id="id000692"><expan abbr="legi&ttilde;">legitur</expan> enim in textu Arabico tale quip­<lb/>piam. </s> |
| | <s id="id000693">De Animalibus for&longs;an po&longs;&longs;et hoc dici, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan>, ut &longs;uprà dixi­<lb/>mus, motus ille mi&longs;tus e&longs;t. </s> |
| | <s id="id000694">Remanet ergo difficultas, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> &longs;i mo­<lb/>tus i&longs;te non à proportione fit, quare non e&longs;t infinitus? </s> |
| | <s id="id000695">& dico quae in <lb/>animalibus tres &longs;unt cau&longs;æ, una, quia e&longs;t mi&longs;tus, & habet repugnan<lb/>tiam: &longs;ecunda, quia e&longs;t de loco ad locum, motus autem cœli e&longs;t in lo<lb/>co: tertia e&longs;t communis etiam cœlo, et e&longs;t, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t ratio finis. <lb/></s> |
| | <s id="id000696">Natura enim diuina non appetit mouere <expan abbr="tã">tam</expan> celeriter. </s> |
| | <s id="id000697">Quid e&longs;t ergo <lb/>proportio, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it <expan abbr="ultimũ">ultimum</expan> uoluntatis uit&etail;, ut obtemperet primæ cau&longs;æ, <lb/>ideo illud e&longs;t <expan abbr="ultimũ">ultimum</expan>, &qring; mouet. </s> |
| | <s id="id000698">E&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> idem uelle, & po&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="id000699">In natura |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="46 [=36]" xlink:href="015/01/055.jpg"/>enim cœli e&longs;t ille appetitus, cuius principium e&longs;t uita: & eíus uolun<lb/>tatis bonum ip&longs;um. </s> |
| | <s id="id000700">Et ideo hæc proportio <expan abbr="nõ">non</expan> diuiditur. </s> |
| | <s id="id000701">In anima­<lb/>libus autem non e&longs;t uis illa ni&longs;i, cum proportione, quia primum in­<lb/>&longs;trumentum, quod recipit, & e&longs;t &longs;piritus uim habet determinatam, <lb/>cum &longs;it uirtus in materia: ideo <expan abbr="nõ">non</expan> mouet ni&longs;i cum certa proportio­<lb/>ne, uelut lumen in medio in &longs;e non habet proportionem ni&longs;i ad lu­<lb/>cem, &longs;ed ut e&longs;t in illo, pote&longs;t e&longs;&longs;e remi&longs;&longs;um, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> & hebes. </s> |
| | <s id="id000702">Quæ­<lb/>ritur ergo quantitas illius? </s> |
| | <s id="id000703">&longs;i dicas, quòd e&longs;t à luce: quæro quanti­<lb/>tas lucis, unde &longs;it? </s> |
| | <s id="id000704">for&longs;an dicendum, quòd uelutin motibus, quanto <lb/>den&longs;iora &longs;unt corpora tanto <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> maiore nixu, & robore. </s> |
| | <s id="id000705">Nam <lb/>calor in materia augetur iuxta illius quantitatem: idem in luce, & <lb/>reliquis. </s> |
| | <s id="id000706">Dico ergo proportionem e&longs;&longs;e infinitam: nam &longs;i corpus e&longs;­<lb/>&longs;et infinitum & optimè di&longs;po&longs;itum infinita ui moueretur & agili­<lb/>tate, ut enim maius e&longs;t eo maiores uires habet.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000707"><margin.target id="marg120"/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 27.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000708"><margin.target id="marg121"/>T<emph type="italics"/>ex.<emph.end type="italics"/> 71. <lb/>2. <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>œlo.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000709">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000710">Si duo mobilia æqualiter in eodem circulo iuxta proprios mo­<lb/>tus moueantur, productum temporis circuituum inuicem erit æ­<lb/>quale producto differentiæ temporum circuitus ductæ in tempus <lb/>coniunctionis primæ.<lb/><arrow.to.target n="marg122"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000711"><margin.target id="marg122"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000712">Sint duo mobilia a & b in eodem pun­<lb/><figure id="id.015.01.055.1.jpg" xlink:href="015/01/055/1.jpg"/><lb/>cto, quæ æqualiter uer&longs;us eandem partem <lb/>moueantur æqualibus in temporibus, inui<lb/>cem tamen in æqualiter, ita quod a in f & b <lb/>in g temporibus ab&longs;oluant circulum, & ho<lb/>rum differentia &longs;it h. </s> |
| | <s id="id000713">Dum itaque a perficit <lb/>circulum b perueniat in c, igitur c d b e&longs;t dif<lb/>ferentia, quæ &longs;uperanda e&longs;t, & proportio <lb/>circuli ad b c ut g ad f, quare reliqui ad reli­<lb/>quum, ut re&longs;idui ad re&longs;iduum, &longs;cilicet circu­<lb/>li ad c d b, ut g ad h, & b c ad c d b ut f ad h, coniungantur igitur in k <lb/>tempore, eruntque k f g h omiologa, ut productum ex circulo in b c <lb/>diui&longs;o per certam quantitatem & cum circulo & b c & c d b diffe­<lb/>rentia, & &longs;it &longs; productum ex f in g, dico quod diui&longs;a &longs; per h exibit k <lb/>tempus coniunctionis primæ, &longs;it itaque d locus coniunctionis, dico <lb/>igitur quod differentia &longs;patij pertran&longs;iti a b, a & a, b in reditu ex con<lb/>iunctione prima ad d e&longs;t unus circulus completus, non enim po&longs;­<lb/>&longs;unt e&longs;&longs;e plures, nam &longs;equeretur, quòd a aliquando pertran&longs;i&longs;&longs;et b, <lb/>et &longs;ic non e&longs;&longs;et prima coniunctio, nec pote&longs;t e&longs;&longs;e minus, nam &longs;ic cum <lb/>a & b &longs;int in d ultra perfectas circulationes uterque eorum pertran<lb/>&longs;iuit arcum b c, igitur nullo modo differentia pote&longs;t e&longs;&longs;e minor cir­<lb/>culo, neque maior, ut declaratum e&longs;t, igitur e&longs;t unus circulus ad un­<pb pagenum="37" xlink:href="015/01/056.jpg"/>guem. </s> |
| | <s id="id000714">Hoch declarato ponatur m spatium compositum ex circulis <lb/>pertran&longs;itis a b a cum &longs;patio b d, etenim &longs;patium, quod pertran&longs;it <lb/>b a coniunctione in a, ad coniunctionem primam in d, & erit ex de­<lb/>mon&longs;tratis horum differentia circulus qui uocetur o, & &longs;it p &longs;pa­<lb/>tium, quod pertran&longs;it b in tempore eodem, in quo a pertran&longs;it o, & <lb/>&longs;it q differentia o, & p qu&etail; in circulo e&longs;t c d l b, quia igitur in eodem <lb/>tempore a pertran&longs;it m & b, n, erit m ad n, ut a ad b, & eadem ratio­<lb/>ne a ad b, ut o ad p, igitur ex undecima quinti Euclidis m ad n, ut o <lb/>ad p, quare cum o &longs;it differentia m & n, & q, differentia o & p erit ex <lb/>decima nona quinti Euclidis, m ad o, ut o ad q, & ita circulus e&longs;t ana<lb/>logus inter &longs;patium pertran&longs;itum à motore uelociori, & inter diffe­<lb/>rentiam &longs;patij quæ accidit, dum uelocior motor pertran&longs;it circu­<lb/>lum, id e&longs;t quòd circulus a c d e&longs;t analogus inter c d l b, & circulos <lb/>pertran&longs;itos a b a cum portione b d. </s> |
| | <s id="id000715">Reuertor igitur ad propo&longs;i­<lb/>tum, cum &longs;it m ad o, ut o ad q, & m ad o, ut n ad p, ex &longs;exta decima <lb/>quinti Euclidis, erit ex undecima eiu&longs;dem n ad p, ut o ad q, quare ex <lb/>&longs;exta decima &longs;exti Elementorum ducto o, id e&longs;t circulo, &longs;eu maiore <lb/>numero in p &longs;patium pertran&longs;itum a b, &longs;eu ducto fin g, & diui&longs;o per <lb/>q differentiam &longs;patiorum, &longs;eu per h exibit n, &longs;eu &longs;patium quod <lb/>pertran&longs;it b ab una coniunctione ad aliam quod erat demon­<lb/>&longs;trandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000716"><arrow.to.target n="marg123"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000717"><margin.target id="marg123"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000718">Ex hoc patet, quod proportio temporis coniunctionis ad tem­<lb/>pus tardioris motus circuitionis e&longs;t ueluti temporis circuitus uelo<lb/>cioris motoris ad differentiam temporis motus tardioris, & uelo­<lb/>cioris motoris in uno circuitu.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000719">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima octaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000720">Si tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum, ac <lb/>duorum coniunctiones in temporibus commen&longs;is illa tria mobi­<lb/>lia denuò coniungentur in tempore producto ex denominatore di <lb/>ui&longs;ionis temporis maioris per minus in minus, aut numeratore <lb/>in maius.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000721"><arrow.to.target n="marg124"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000722"><margin.target id="marg124"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000723">Sint tria mobilia a, quod circuat in duobus annis b in quinque, <lb/>c in &longs;eptem. </s> |
| | <s id="id000724">Dico quod primum redibunt in numero producto ex <lb/>&longs;eptem quinque & duobus, qui &longs;unt numeri primi, & erit ille nume­<lb/>rus &longs;eptuaginta annorum. </s> |
| | <s id="id000725">Nam in &longs;eptuaginta annis a perficiet tri­<lb/>ginta quinque reuolutiones b quatuordecim, c decem: ergo <expan abbr="redibũt">redibunt</expan> <lb/>per perfectos circuitus ad idem punctum. </s> |
| | <s id="id000726">O&longs;tendo modo quod <lb/>non ante: nam &longs;i &longs;ic: &longs;it, ut in triginta quinque annis igitur b & c per­<lb/>ficient perfectos circuitus, ergo <expan abbr="redibũt">redibunt</expan> ad idem punctum, a autem <lb/>non redibit, quoniam eius circuitus non numerat triginta quinque <lb/>aliter non fui&longs;&longs;et &longs;eptuaginta minimus numeratus ab a b c, cum |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="38" xlink:href="015/01/057.jpg"/>ergo iam &longs;upponatur numerari a b & c non numerabitur a b a, er­<lb/>go a non perficiet circuitus, ergo non redibit ad primum <expan abbr="locũ">locum</expan>, ergo <lb/>non erit iunctus cum b & c. </s> |
| | <s id="id000727">Quod &longs;i dicas a b c coniungi in decem <lb/>&longs;eptem annis numero non numerato ab ali <lb/><figure id="id.015.01.057.1.jpg" xlink:href="015/01/057/1.jpg"/><lb/>quo illorum temporum, auferantur perfe­<lb/>ctæ circulationes, & <expan abbr="remanebũt">remanebunt</expan> dimidium <lb/>ex a, duæ quintæ ex b, tres &longs;eptimæ ex c, igi­<lb/>tur oportebit ut hæ portiones &longs;int æqua­<lb/>les, ut po&longs;t perfectas circulationes in idem <lb/>punctum, <expan abbr="cõueniant">conueniant</expan>, ergo 1/2 & 2/5 & 3/7 æqui­<lb/>ualebunt, quare proportio 7 ad 3 & 5 ad 2 <lb/>& 2 ad 1, e&longs;t una, quare permutando 3 ad 2 <lb/>ut 7 ad 5, &longs;ed 7 & 5 &longs;unt contra &longs;e primi, ergo in &longs;ua proportione mi <lb/>nimi per dicta in &longs;eptimo Elementorum: ergo tria, & duo non &longs;unt <lb/>in eadem proportione. </s> |
| | <s id="id000728">Rur&longs;us dicantur conuenire in annis qua­</s></p><p type="main"><s id="id000729"><arrow.to.target n="marg125"/><lb/>tuordecim cum dimidio, ergo in uiginti nouem conuenient ite­<lb/>rum: ergo per &longs;ecundam partem erit &longs;eptem ad unum, ut duo ad <lb/>unum, igitur permutando unius ad unum, ut &longs;eptem ad duo, &longs;ed <lb/>unum e&longs;t æquale uni, ergo duo erunt æqualia &longs;eptem. </s> |
| | <s id="id000730">Rur&longs;us dica­<lb/>mus, quod in tempore annorum <02> quadrata decem &longs;imiliter aufe­<lb/>ram integras reuolutiones, quas potero, & erunt <02> 2 1/2 m: 1, & <02> 2/5 & <lb/><02> 10/49 æqualia. </s> |
| | <s id="id000731">Hic uides infinita &longs;equi in conuenientia, quæ longum <lb/>e&longs;&longs;et numerare, nam &longs;eptem e&longs;&longs;et æquale quinque, & proportio reci&longs;i <lb/>ad potentia rethe, ut numeri ad numerum. </s> |
| | <s id="id000732">Igitur non conueniunt <lb/>ante &longs;eptuaginta annos.<lb/><arrow.to.target n="marg126"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000733"><margin.target id="marg125"/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 23</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000734"><margin.target id="marg126"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000735">Ex hoc &longs;equitur, quòd nullibi conuenient præterquàm in eo­<lb/>dem puncto, &longs;cilicet in quo ab initio coniuncti fuerunt.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000736"><arrow.to.target n="marg127"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000737"><margin.target id="marg127"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>m. </s> |
| | <s id="id000738">2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000739">Sequitur denuo ex propo&longs;itione ip&longs;a repetita, & primo corrola­<lb/>rio, quod nullibi alibi conuenient quàm in dato primo puncto, in <lb/>quo coniuncti fuerant ab initio etiam u&longs;que in æternum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000740">Sit rur&longs;us ut a circuat in annis duobus cum dimidio, b in tribus <lb/>cum tertia parte, cin quatuor cum quarta parte ducam per &longs;uos <lb/>denominatores, & erit ut a in quinque annis. </s> |
| | <s id="id000741">b in decem, c in decem­<lb/>&longs;eptem circuant, & redeant ad idem punctum, & quia quin que nu­<lb/>merat decem, & decem, & decem &longs;eptem &longs;unt numeri inuicem pri­<lb/>mi, ducam decem in decem &longs;eptem fiunt centum &longs;eptuaginta. </s> |
| | <s id="id000742">Con­<lb/>&longs;tat igitur c quadragíes, b quinquagies &longs;emel, a &longs;exagies octies cir­<lb/>cumuerti, & redire ad idem punctum: ergo rur&longs;us coibunt po&longs;t tot <lb/>annos in eo, dico modo, quod non ante: nam &longs;i non &longs;it, ut in trigin­<lb/>ta tribus annis. </s> |
| | <s id="id000743">gratia exempli, aufero <expan abbr="decem&longs;ept&etilde;">decem &longs;eptem</expan>, decem, & quin­<lb/>que, & relinquentur &longs;ex decim tria & tria, & rur&longs;us ex &longs;ex decim tres <pb pagenum="39" xlink:href="015/01/058.jpg"/>circuitus c, & relinquentur 3 3/4 &longs;equetur igitur, ut &longs;it proportio 17 ad <lb/>13, & 2 1/2 ad 1/2 & 3 1/3 ad 3 eadem, & ita 17/13, 5/2 & 10/9 eadem &longs;i iam &longs;upponi<lb/>mus 17 & 10 e&longs;&longs;e primos inuicem, ut in &longs;ecunda demon&longs;tratione./><lb/></s> |
| | <s id="id000744">Igitur &longs;equuntur eadem corrolaria, quæ dicta &longs;unt.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000745">Propo&longs;itio quadrage&longs;ima nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000746">Propo&longs;ito mobilis in circulo circuitus tempore, dataque ratione <lb/>di&longs;tantiæ ab illo mobilis circuitum inuenire, quod ex eodem pun­<lb/>cto di&longs;cedens cum alio mobili in dato puncto conueniat &longs;ub quo­<lb/>cunque numero circuituum tempus quoque coniunctionis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000747"><arrow.to.target n="marg128"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000748"><margin.target id="marg128"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <figure id="id.015.01.058.1.jpg" xlink:href="015/01/058/1.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000749">Sit in circuli peripheria a <expan abbr="pũctus">punctus</expan>, qui cir <lb/>cuat æquali motu (hoc enim &longs;emper intel­<lb/>ligitur) in b tempore: & &longs;it datus punctus c <lb/>in quo di&longs;cedens e mobile ex coniunctio­<lb/>ne cum a po&longs;t certos circuitus proprios, <lb/>aut etiam. </s> |
| | <s id="id000750">&longs;ine ulla circuitione perfecta de­<lb/>beat conuenire. </s> |
| | <s id="id000751">Volo &longs;cire tempus circui­<lb/>tionis e: & etiam tempus coniunctionis. <lb/></s> |
| | <s id="id000752">Sit ergo primum ut ab&longs;que circuitione ulla e, a debeat comprehen­<lb/>dere e in c po&longs;t numerum circuitionum ip&longs;ius a, qui &longs;it f. </s> |
| | <s id="id000753">nam &longs;i a o c <lb/>currit e in prima circuitione ip&longs;ius e, igitur a mouetur uelocius <lb/>quàm e, cum ergo debeat attingere ip&longs;um e, nece&longs;&longs;e e&longs;t ut a pertran­<lb/>&longs;eat prius per punctum ex quo di&longs;ce&longs;sit antequam redeat ad con­<lb/>iunctionem e: ergo perficiet &longs;altem unam circuitionem. </s> |
| | <s id="id000754">Ducemus <lb/>ergo f in b, & fiet g tempus circuitus aut circuituum a, & quia &longs;pa­<lb/>tium a c datum e&longs;t, &longs;it b temporis circuitus a ad h, uelut circuli to­<lb/><arrow.to.target n="marg129"/><lb/>tius ad a c, & iungatur g cum h & fiat k. </s> |
| | <s id="id000755">Fiat quoque, ut monadis <lb/>ad h, ita l ad monadem, & ducatur l in k, & fiat m: dico m e&longs;&longs;e tem­<lb/>pus circuitus e. </s> |
| | <s id="id000756">Con&longs;tat enim ex &longs;uppo&longs;ito, quod k e&longs;t tempus to­<lb/>tum in quo a peruenit po&longs;t b circuitiones in c, &longs;i ergo e moueretur <lb/>per m tempus totum ex &longs;uppo&longs;ito perficeret circuitum, at quia cir­<lb/>cuitus ad a c, ut monadis ad h, igitur etiam ut l ad monadem, ergo <lb/>proportio circuitus ad a c, ut m ad monadem: ergo &longs;i in m tran&longs;it to<lb/>tum circuitum in monade tran&longs;it a c: &longs;ed monas ducta in k facit k, <lb/>igitur e in tempore k perueniet in c, quod erat demon&longs;trandum. <lb/></s> |
| | <s id="id000757">Proponatur modo tempus reuolutionum e ip&longs;um d: eodem mo­<lb/><arrow.to.target n="marg130"/><lb/>do agemus ducendo fin b fit g, addatur h & fiat k, diuidatur k per <lb/>aggregatum d & a e, & exeat m, (idem enim e&longs;t diuidere per aggre­<lb/>gatum d & h, & multiplicare per l) dico ergo ut in demon&longs;tratione <lb/>priore, quod m e&longs;t tempus circuitus e. </s> |
| | <s id="id000758">Nam cum k &longs;it tempus, in <lb/>quo a po&longs;t circuitus f peruenit ad c, ergo diui&longs;o ip&longs;o toto tempore |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="40" xlink:href="015/01/059.jpg"/>per numerum reuolutionum d, & partem reuolutionis exibit tem­<lb/>pus unius reuolutionis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000759"><margin.target id="marg129"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000760"><margin.target id="marg130"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000761">Exemplum primi in re paulò ob&longs;curiore: &longs;it f 4 & b 2 1/2 & a c 4/5, du<lb/>cemus 4 in 2 1/2 fit 10, adde 4/5 6 quod e&longs;t 2 fit 12, diuide per 4/5 &longs;eu mul­<lb/>tiplica per 5/4 quod idem e&longs;t, fit 15 circuitus e, in quatuor ergo circui­<lb/>tibus, & 4/5 qui &longs;unt duodecim anni perueniet a ad c, & in duodecim <lb/>annis e perueniet ad c, nam 12 &longs;unt 4/5 ip&longs;ius 15. Similiter in &longs;ecundo <lb/>ca&longs;u &longs;it f 4 ut prius b 2 1/3 a c 1/7, ducemus 4 in 2 1/3 fit 9 1/3, addemusque h <lb/>portionem b qualis a c e&longs;t totius circuitus, id e&longs;t 1/7, e&longs;t autem 1/7 2 1/3, 1/3 <lb/>fient 9 1/3, &longs;imiliter ponatur d 5, & quia a c e&longs;t 1/7 erunt 36/7, diuide ergo <lb/>9 2/3 id e&longs;t 29/3 per 36/7 exeunt 203/108 tempus reuolutionis e. </s> |
| | <s id="id000762">Quin que ergo <lb/>reuolutiones e erunt 1015/108 addita &longs;eptima parte, quæ e&longs;t 29/108 fient 2044/108 <lb/>&longs;eu 261/27, & &longs;unt anni 9 18/27 &longs;eu 9 2/3, ergo in tanto tempore a faciet qua­<lb/>tuor circuitus, & &longs;eptimam partem, & e quinque circuitus, & &longs;e­<lb/>ptimam.<lb/><arrow.to.target n="marg131"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000763"><margin.target id="marg131"/>C<emph type="italics"/>om./><emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000764">Ex hoc patet, quod non coniungentur in alio loco, neque alio tem<lb/>pore ante prædictum tempus.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000765">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000766">Omnes circuituum portiones in eiu&longs;dem temporibus <expan abbr="repetun&ttilde;">repetuntur</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000767">Sint in circulo a b c d e f g: a & b iuncta, & in primo congre&longs;&longs;u <lb/>iungantur in c, in &longs;ecundo in d, in tertio in e, in quarto in f, in quinto <lb/>in g, in &longs;exto in h, in &longs;eptimo in k, in octauo in l. </s> |
| | <s id="id000768">Et &longs;ic deinceps <expan abbr="cũquetempora">cuique <lb/>tempora</expan> &longs;int æqualia, erunt & circuitus totidem numero, & exce&longs;­<lb/>&longs;us æquales etiam a c, c d, d e, e f, f g, g h, h k, <lb/><figure id="id.015.01.059.1.jpg" xlink:href="015/01/059/1.jpg"/><lb/>k l. </s> |
| | <s id="id000769">Et &longs;i aggregatum a &longs;cilicet circulorum, <lb/>& portionis fuerit commen&longs;um circulo, & <lb/>ita de b erunt omnia <expan abbr="cõmen&longs;a">commen&longs;a</expan> ad circulum, </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000770"><arrow.to.target n="marg132"/><lb/>& etiam inter &longs;e. </s> |
| | <s id="id000771">Et &longs;i inter &longs;e aggregata, uel <lb/>portiones erunt, & eodem modo reliqua. <lb/></s> |
| | <s id="id000772">Et quoniam circuli circulis commen&longs;i &longs;unt: <lb/>&longs;i portiones erunt inuicem commen&longs;æ <expan abbr="erũt">erunt</expan>, <lb/>& toti circuitus cum partibus commen&longs;i, & <lb/>&longs;i non commen&longs;i, neque erunt inter &longs;e, neque ad circulum. </s> |
| | <s id="id000773">Et &longs;i totum <lb/>&longs;patium cum circuitibus erit unius generis, erunt duplicata, & tri­<lb/>plicata, & quadruplicata eiu&longs;dem generis: quare cum &longs;patia ip&longs;a <lb/>detractis circuitibus uelut rhete habeant naturam reci&longs;i, & &longs;patia <lb/>ip&longs;a tota &longs;int eiu&longs;dem generis, erunt &longs;patia, quæ relinquuntur eiu&longs;­<lb/>dem generis. </s> |
| | <s id="id000774">Erunt tamen incommen&longs;a nece&longs;&longs;ariò, &longs;i partes fuerint <lb/>incommen&longs;æ toti. </s> |
| | <s id="id000775">Ponatur a c incommen&longs;a toti circulo dico, quod <lb/>a k <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t incommen&longs;a toti circulo: & <expan abbr="etiã">etiam</expan> a k, & k c. </s> |
| | <s id="id000776">Quia enim a c <lb/>e&longs;t incommen&longs;a circulo, & k a cum toto circulo &longs;emel e&longs;t commen­<pb pagenum="41" xlink:href="015/01/060.jpg"/>&longs;a a c, quia multiplex ei. </s> |
| | <s id="id000777">igitur cum circulus, & a k diuidantur in cir­<lb/><arrow.to.target n="marg133"/><lb/>culum et a k, & circulus &longs;it incommen&longs;us circulo, cum a k erit aggre<lb/></s><s id="id000778">gatum ex circulo, & a k incommen&longs;um ip&longs;i a k, & a k pariter incom<lb/><arrow.to.target n="marg134"/><lb/>men&longs;a circulo. </s> |
| | <s id="id000779">Rur&longs;us quia a k e&longs;t incommen&longs;a circulo cum a k, & <lb/>circulus cum a k &longs;it multiplex ad a c, erit a k incommen&longs;a a c, quare <lb/><arrow.to.target n="marg135"/><lb/>erit c k incommen&longs;a a k & a c, & circulo ad dita a k. </s> |
| | <s id="id000780">Si ergo a c &longs;it <lb/>commen&longs;a circulo, erunt omnes portiones e genere numeri, & &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg136"/><lb/>potentia rhete erunt omnes, uel potentia rhete, uel circulis detra­<lb/>ctis, ut a k & a l reci&longs;a: & a c &longs;it potentia &longs;ecunda rhete, id e&longs;t radix cu<lb/>bica erunt omnes c d, d e, e f, potentia &longs;ecunda rhete, et radices cubi­<lb/>cæ numeri, &longs;eu latera corporum rhete, a k uero & a l, & huiu&longs;modi <lb/>in infinitum reci&longs;a potentia rhete.<lb/><arrow.to.target n="marg137"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000781"><margin.target id="marg132"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. <lb/><emph type="italics"/>præcedentis.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000782"><margin.target id="marg133"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. <emph type="italics"/>deci <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000783"><margin.target id="marg134"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000784"><margin.target id="marg135"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. <lb/><emph type="italics"/>rur&longs;us.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000785"><margin.target id="marg136"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>rur&longs;us.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000786"><margin.target id="marg137"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000787">Ex hoc patet, quod cum circulus po&longs;sit diuidi in infinita gene­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000788"><arrow.to.target n="marg138"/><lb/>ra quantitatum, quæ non &longs;unt inuicem commen&longs;æ cumque coniun­<lb/>ctiones hæ &longs;emper in eodem genere maneant, quod infinita pun­<lb/>cta, & infinitis in &longs;peciebus quantitatum remanebunt in quibus a <lb/>& b in perpetuum nunquam conuenient. </s> |
| | <s id="id000789">Velut &longs;i coniunctio pri­<lb/>ma fiat in <02> cu. </s> |
| | <s id="id000790">1/2 alicuius circuli, nunquam conuenient, neque in me­<lb/>dietate, neque in quarta parte, nec octaua, nec tertia, nec &longs;exta, nec no­<lb/>na, nec quinta, nec decima, & &longs;ic de &longs;ingulis in genere commen&longs;a­<lb/>rum toti circulo. </s> |
| | <s id="id000791">Neque in <02> quadrata 1/2 uel 1/3 uel 1/5 neque <02> 1/6 uel 1/20, <lb/>neque in <02> 3 m: 1, nec 2 m: <02> 3 nec in <02> <02> 2 aut 3 aut 7 nec in <02> rela­<lb/>ta alicuius numeri, nec in 2 m: <02> <02> cub. </s> |
| | <s id="id000792">3 nec 2 m: <02> cub. </s> |
| | <s id="id000793">4, & &longs;ic <lb/>de alijs.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000794"><margin.target id="marg138"/>P<emph type="italics"/>er penulti­<lb/>mam uige&longs;i­<lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000795">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000796">Operationes dictas exemplo declarare.<lb/><arrow.to.target n="marg139"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000797"><margin.target id="marg139"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000798">Supponamus in circulo prædicto a c <02> 7 con&longs;tat, quod e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t, quia <02> 7 e&longs;t maior monade, ideo toto circulo, quare non po<lb/>terit e&longs;&longs;e pars circuli, &longs;ed referetur ad <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> certam, uelut quod <lb/>circulus &longs;it 10. &longs;emper ergo diuidemus <02> 7, &longs;eu eam portionem per <lb/>10 quantitatem circuli & exibit <02> 7/100, & hæc erit portio circuli, & ita <lb/>&longs;i portio &longs;it <02> cub. </s> |
| | <s id="id000799">16, diuidemus <02> cub. </s> |
| | <s id="id000800">16 per 10 exibit <02> cu 2/125, & <lb/>ita de alijs.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000801">Sed cum ex repetitione cre&longs;cat portio illa, donec exuperet mo­<lb/>nadem, aut aliquem quemuis numerum detracta monade aut nu­<lb/>mero circuituum habebit rationem reci&longs;i. </s> |
| | <s id="id000802">Velut <02> 7/100 quater &longs;um­<lb/>pta efficit <02> 112/100. Et hoc e&longs;t potentia rhete, &longs;ed &longs;i quis auferat mona­<lb/>dem fiet <02> 112/100 m: 1, & hoc e&longs;t reci&longs;um 1, &longs;cilicet 1 p: <02> v: 23/25 m: <02> 28/25, &longs;ed ta<lb/>men uerè e&longs;t linea media.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000803">Quod uerò non contingat coniungi in alio loco, neque tem­<lb/>pore &longs;it, ut a b iungantur in c, & &longs;it reuolutio a triplex integra, & b |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="42" xlink:href="015/01/061.jpg"/>&longs;excuplex, & tempus totum decem annorum: ita ut a c &longs;it tertia <lb/>pars circuitus, & a circuitus tres anni, & quia circuitus b &longs;unt &longs;ex <lb/>cum tertia, diuidemus decem per 6 1/3 exit <lb/>1 11/29, dico quod non prius, neque in alio <lb/><figure id="id.015.01.061.1.jpg" xlink:href="015/01/061/1.jpg"/><lb/>puncto. </s> |
| | <s id="id000804">Si enim primùm in eodem pun­<lb/>cto, &, gratia exempli, in quatuor annis <lb/>congruit enim, & b dicamus quod per­<lb/>egerit duas reuolutiones cum tertia, hoc <lb/>enim e&longs;t nece&longs;&longs;arium, &longs;i debet perueni­<lb/>re ad c, & erunt anni tres, & 23/19, non ergo <lb/>anni quatuor. </s> |
| | <s id="id000805">Cum enim tempora di­<lb/>uer&longs;a diuiduntur per numeros haben­<lb/>tes proportionem erunt, qui prodeunt <lb/><arrow.to.target n="table13"/><lb/>numeri in eadem ratione. </s> |
| | <s id="id000806">Diui&longs;o ergo <lb/>10 per 1 11/19 exit 6 2/3, & diui&longs;o 4 per 1 11/19 exit <lb/>2 8/15, igitur 6 1/3 ad 2 8/15, ut 10 ad 4, igitur 8/25 <lb/>non pote&longs;t e&longs;&longs;e æquale 1/3. Si enim per <lb/>præcedentem repetuntur, ergo non po&longs;­<lb/>&longs;unt redire, donec iterum coniungantur in ip&longs;o a. </s> |
| | <s id="id000807">Si enim aliter &longs;it <lb/>ut ex e, igitur e c e&longs;t æqualis a c pars toti, quod contingere non po­<lb/>te&longs;t. </s> |
| | <s id="id000808">Sin uerò coniunctio fiat in d, igitur per præcedentem d e e&longs;t <lb/>pars a c &longs;ubmultiplex quomodolibet, quare non fuerunt a&longs;&longs;um­<lb/>pti primi numeri. </s> |
| | <s id="id000809">Veluti in exemplo con&longs;tituimus, quod a, & b <lb/>conueniunt in c in decem annis, & a c e&longs;t tertia pars circuitus: er­<lb/>go in triginta annis conueniunt in a, & in quadraginta rur&longs;us in c. <lb/>&longs;i ergo quis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et quadraginta annos ab initio pro con­<lb/>gre&longs;&longs;u, & diui&longs;i&longs;&longs;et per 1 12/19 exiret 25 1/3, & &longs;i per 3 exiret 13 1/3, & mani­<lb/>fe&longs;tum e&longs;t, quod uterque numerus pote&longs;t diuidi per eundem nu­<lb/>merum, utpote 4 & exit numerus cum eadem parte &longs;cilicet 6 1/3 & <lb/>3 1/3 ergo conuenient ante, non ergo a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;ti minimos in ea pro­<lb/>portione. </s> |
| | <s id="id000810">Illi autem nequaquam amplius diuidi non po&longs;&longs;unt eo­<lb/>dem modo.</s> |
| | </p> |
| | <table> |
| | <table.target id="table13"/> |
| | <row> |
| | <cell>Decem</cell> |
| | <cell/> |
| | <cell>Quatuor</cell> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>3</cell> |
| | <cell>3 1/3</cell> |
| | <cell>1 11/19</cell> |
| | <cell>2 8/15)</cell> |
| | </row> |
| | <row> |
| | <cell>1 11/19</cell> |
| | <cell>6 1/3</cell> |
| | <cell/> |
| | <cell/> |
| | </row> |
| | </table> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000811">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima &longs;ecunda.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000812">Tria mobilia coniuncta in eodem puncto, quorum duo, & duo <lb/>conueniant in partibus in commen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nul­<lb/>lo unquam puncto conuenient.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000813"><arrow.to.target n="marg140"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000814"><margin.target id="marg140"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000815">Sint a b c iuncta, & primo iungantur a & b, iterum in d & b, & <lb/>c in e, & &longs;int a d, a e incommen&longs;æ, dico quòd a b c nunquam con­<lb/>uenient in aliquo puncto, &longs;eu primo, &longs;eu alio à primo: &longs;i non con­<pb pagenum="43" xlink:href="015/01/062.jpg"/><figure id="id.015.01.062.1.jpg" xlink:href="015/01/062/1.jpg"/><lb/>ueniant in f, erunt ergo in g tempore re­<lb/>uolutiones integræ, & portio a f in&longs;uper. <lb/></s> |
| | <s id="id000816">Et quia hæ con&longs;tituuntur per congre&longs;&longs;us <lb/>b cum a, & &longs;unt &longs;patia a d, & b cum c, & <lb/>&longs;unt &longs;patia e f, igitur &longs;patium a f erit ex ge­<lb/>nere quantitatis a d, & a e per quinqua­<lb/>ge&longs;imam, harum ergo erunt commen&longs;æ: <lb/>quod e&longs;t contra &longs;uppo&longs;itum. </s> |
| | <s id="id000817">Et harum <lb/>propo&longs;itionum principium e&longs;t traditum <lb/>à Campano Nouarien&longs;i Euclidis expo&longs;itore, in quodam libello <lb/>non edito qui diligentia patris mei Facij ad me peruenit.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000818">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima tertia.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000819"><expan abbr="Circulorũ">Circulorum</expan> &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000820"><arrow.to.target n="marg141"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000821"><margin.target id="marg141"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000822">Sit orbis a b cuius cen­<lb/><figure id="id.015.01.062.2.jpg" xlink:href="015/01/062/2.jpg"/><lb/>centrum c, manubrium c <lb/>d f e, &longs;eu uero tangat circu<lb/>lum g, &longs;eu more gemmas <lb/>&longs;culpentium aligetur al­<lb/>teri orbi funiculo a l b, & <lb/>&longs;it in uertice axis k m or­<lb/>biculus &longs;olidus aut &longs;emi­<lb/>circulari forma m, dico <lb/>quod proportio motus a <lb/>b ad motum m e&longs;t produ<lb/>cta ex duabus proportio­<lb/>nibus c n <expan abbr="&longs;emidimeti&etilde;tis">&longs;emidimetientis</expan>, <lb/>& &longs;emidimetientis m ad k <lb/>o, quare ut rectanguli c n <lb/>in dimidium dimetientis <lb/>m ad quadratum o, ut enim a b ad ol orbem, id e&longs;t <expan abbr="peripheriarũ">peripheriarum</expan> ita <lb/>c n ad o k, quoniam o l mouetur toties in una circuitione a b, quo­<lb/>ties <expan abbr="peripheriã">peripheriam</expan> o l <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan> in peripheria a b, ergo quoties o k con­<lb/>tinetur in c n toties in una circuitione a b o l circumuertitur, &longs;ed <lb/>quoties circumuertitur ol, toties etiam m, quia uterque mouetur eo­<lb/>dem circuitu k m axis, ergo quoties m circumducitur in circuitu a <lb/>b toties o k continetur in c n, ergo &longs;i fiat comparatio &longs;emidiametri <lb/>m ad c n, erit producta proportio circuitus a b ad circuitum m ex <lb/>proportione c n ad o k, et &longs;emidimetientis m ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> o k, ergo per 26 <lb/>proportio numeri circuitus unius p <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;t, ut rectanguli &longs;ub c n, <lb/>& &longs;emidimetiente m ad quadratum k o, quod erat <expan abbr="demon&longs;trandũ">demon&longs;trandum</expan>.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000823">Manife&longs;tum e&longs;t autem ex ip&longs;a &longs;ola con&longs;titutione, quod &longs;i a b mo­</s></p><p type="main"><s id="id000824"><arrow.to.target n="marg142"/><pb pagenum="44" xlink:href="015/01/063.jpg"/>uetur &longs;ur&longs;um à dextro in &longs;ini&longs;trum in inferiore parte, mouebitur à <lb/>&longs;ini&longs;tro in dextrum, & uterque circulorum g & k in &longs;uperiore parte, <lb/>& in inferiore mouebitur contrario motu, &longs;cilicet in &longs;uperiore à &longs;ini<lb/>&longs;tro in dextrum, & inferiore à dextro in &longs;ini&longs;trum, illi uerò duo or­<lb/>bes &longs;imili motu mouebuntur tam in parte &longs;uperiore, quàm inferio­<lb/>re, & proportio motuum eorum inter &longs;e erit uelut dimetientium <lb/>eorundem.<lb/><arrow.to.target n="marg143"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000825"><margin.target id="marg142"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000826"><margin.target id="marg143"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000827">Rur&longs;us cum a b circumuertatur cum manubrio c d f e, tanto uelo<lb/>cius circumuertetur, & in ea proportione, qua d f continetur in c n, <lb/>& in eodem tempore, in quo manubrium circumuertitur in eodem <lb/>axis circumuertitur, & orbis, ut dictum e&longs;t, ergo in eodem tempo­<lb/>re, in quo axis circumuertitur in eodem orbis: ergo tanto tardius <lb/>uidebitur moueri axis ip&longs;o orbe, quanta e&longs;t proportio minoris in <lb/>æqualitatis ip&longs;ius axis, &longs;eu ambitus, &longs;eu &longs;emidimetientis ad ambi­<lb/>tum, &longs;eu &longs;emidimetientem orbis.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000828">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima quarta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000829">Proportio circuli ad &longs;uum diametrum per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> e&longs;t quar­<lb/>ta pars peripheriæ. </s> |
| | <s id="id000830">Rur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diame<lb/>tri quarta pars.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000831"><arrow.to.target n="marg144"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000832"><margin.target id="marg144"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000833">Quoniam enim &longs;uperficies circuli, ut ab <lb/><figure id="id.015.01.063.1.jpg" xlink:href="015/01/063/1.jpg"/><lb/>Archimede demon&longs;tratum e&longs;t, fit ex dimi­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000834"><arrow.to.target n="marg145"/><lb/>dio diametri in <expan abbr="dimidiũ">dimidium</expan> peripheriæ erit, ut <lb/>eadem fiat ex tota peripheria in <expan abbr="quartã">quartam</expan> par<lb/>tem diametri, & ex tota diametro in quar­<lb/>tam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> peripheri&etail;. </s> |
| | <s id="id000835">ergo proportio are&etail; <lb/>circuli ad diametrum per &longs;imilitudinem <lb/><arrow.to.target n="marg146"/><lb/>e&longs;t quarta pars peripheri&etail;, & proportio are&etail; <lb/>ad <expan abbr="peripheriã">peripheriam</expan> e&longs;t quarta pars dimetientis, quod erat probandum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000836"><margin.target id="marg145"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 16. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000837"><margin.target id="marg146"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000838">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima quinta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000839">Proportionem medicamentorum per ordines &longs;uppo&longs;ita æquali <lb/>proportione in ordinibus per quantitates, & proportiones de­<lb/>mon&longs;trare.<lb/><arrow.to.target n="marg147"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000840"><margin.target id="marg147"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000841">Galenus libro quinto de Simplicibus medicamentis, quem &longs;e­</s></p><p type="main"><s id="id000842"><arrow.to.target n="marg148"/><lb/>quuti &longs;unt alij medici, ponit quatuor ordines <expan abbr="medicamentorũ">medicamentorum</expan> iux­<lb/>ta qualitates calidi, frigidi, &longs;icci, & humidi, & primus e&longs;t cum <expan abbr="medi­camentũ">medi­<lb/>camentum</expan> non &longs;entitur quale &longs;it licet operetur, uelut cam&etail;melon, ab­<lb/>&longs;ynthium, & oriza: &longs;ecundus e&longs;t, cum &longs;entitur, &longs;ed non lædit, ut nux <lb/>myri&longs;tica, &longs;aluia, ozimum: tertius e&longs;t cum &longs;entitur, & lædit, &longs;ed <lb/>non de&longs;truit, neque corrumpit corpus, uelut a&longs;&longs;arum apium &longs;ta­<lb/>phi&longs;agria, cappares, myrrha, ruta: quartus e&longs;t, cum de&longs;truit ue­<lb/>lut pyretrum, piper, euphorbium cæpe aggre&longs;te, & &longs;inapis, cina­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="45" xlink:href="015/01/064.jpg"/>momum autem, & gingiber numerantur inter medicinas calídas <lb/>tertij gradus, & hoc opus comparatur ad corpus &longs;icut dicit Gale­<lb/>nus, & Serapio non ad linguam, ut medici no&longs;tri temporis interpre<lb/>tantur. </s> |
| | <s id="id000843">Ex quo patet, quod aliqua medicina poterit e&longs;&longs;e quarti ordi<lb/>nis, & non lædere linguam in gu&longs;tu, & alia tertij ordinis, quæ non <lb/>&longs;olum lædet linguam, &longs;ed &longs;en&longs;um eius corrumpet, et de&longs;truet, quod <lb/>contingit propter &longs;ub&longs;tantiam tenuem cra&longs;&longs;æ mi&longs;tam cum &longs;iccitate <lb/>pari ip&longs;i calori. </s> |
| | <s id="id000844">Sed non oportet h&etail;c nunc tractar, enon &longs;olum quia <lb/>non &longs;it locus, &longs;ed etiam quòd confu&longs;a &longs;it per &longs;e ip&longs;a materia ab&longs;que <lb/>eo, quod difficultatem difficultati addamus, &longs;olum ergo eas dubita<lb/>tiones adiungemus, quas <expan abbr="uol&etilde;tes">uolentes</expan> declarare propo&longs;itionem præ&longs;en<lb/>tem, neque &longs;uperfugere, neque declinare po&longs;&longs;umus. </s> |
| | <s id="id000845">Nam de &longs;icco, <lb/>& humido, cum &longs;int longè minoris actionis, quàm calidum, & fri­<lb/>gidum, & præcipuè humidum, non uideo quomodo po&longs;sit Gale­<lb/>nus &longs;tatuere medicinam humidam tertij gradus, nedum quarti, <lb/>cum non po&longs;sit inueniri medicina, quæ de&longs;truat corpus no&longs;trum <lb/>propter humidam qualitatem. </s> |
| | <s id="id000846">Et licet Serapio po&longs;uerit gingiber <lb/><arrow.to.target n="marg149"/><lb/>& enulam & zelim in tertio ordine calidorum & humidorum: & <lb/>inter frigidas, & humidas in tertio portulacam, aizoum, & uirgam <lb/>pa&longs;toris, & fungos. </s> |
| | <s id="id000847">Primum non au&longs;us e&longs;t ponere medicinas ullas <lb/>calidas, aut frigidas in quarto ordine, qu&etail; &longs;int humidæ. </s> |
| | <s id="id000848">&longs;ecundum, <lb/>quando dicit medicinas calídas, aut frigidas, atque humídas in ter­<lb/>tio ordine, intelligit &longs;olum de qualitate actiua &longs;cilicet caliditate, uel <lb/>frigiditate, & non de humida qualitate, quod o&longs;tendit de gingibe­<lb/>re, & enula, dicens, quod &longs;unt calidæ in tertio ordine, & humidæ <lb/>humido crudo, non au&longs;us addere ordinem, quia non uídit ratio­<lb/>nem, qua po&longs;&longs;ent dici humidæ in tertio. </s> |
| | <s id="id000849">Et clarius in capite de zei­<lb/>len, quem &longs;tatuerat inter medicinas calidas, & humidas in tertio, di<lb/>cit quod e&longs;t calida in tertio, & humida in primo, ergo non intelligit <lb/>per medicinas calidas & humidas in tertio ordine, quod &longs;int humi­<lb/>dæ in tertio ordine. </s> |
| | <s id="id000850">Clarius etiam de frigidis & humidis, nam por­<lb/>tula cam dicit e&longs;&longs;e frigidam in tertio, humidam in &longs;ecundo, & quod <lb/>maius, e&longs;t cum collo ca&longs;&longs;et aizoum inter medicinas frigidas, & hu­<lb/>midas in tertio ordine, dicit, quod e&longs;t frigidum in tertio ordine, ad­<lb/>ijcit, quod e&longs;t &longs;iccum parum, & de uirga pa&longs;toris nihil dicit de hu­<lb/>mido, &longs;ed dicit, quod a&longs;tringit, ex quo concludo, quod &longs;ecun­<lb/>dum mentem Serapionis nulla e&longs;t medicina humidior portulaca, <lb/>etiam uidetur innuere de fungis, &longs;atis e&longs;t quod non excedunt &longs;ecun<lb/>dum ordinem in humido neque calida neque frigida, &longs;ed frigida &longs;unt <lb/>humidiora, ut fungi, & portulaca, quia frigiditas in generatione <lb/>humidum magis admittit, quàm caliditas, & calida magis hu<pb pagenum="46" xlink:href="015/01/065.jpg"/>mectant, quia magis penetrat uis medicamenti, & hæc regula de <lb/>humido, & &longs;icco e&longs;t generalis apud Serapionem, quod non intelli­<lb/>gitur ordo in pa&longs;siuis, ni&longs;i &longs;pecialiter exprimatur, nam de &longs;iccitate <lb/>non nego, quin inueniantur medicinæ &longs;iccæ in tertio, & for&longs;an in <lb/>quarto ordine, &longs;ed de hac Galeni o&longs;citantia, quæ in illo peculiaris <lb/>e&longs;t dum uult &longs;equi &longs;uas methodos &longs;ine alio di&longs;crimine, medicis con<lb/>&longs;iderandum relinquo.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000851"><margin.target id="marg148"/>C<emph type="italics"/>ap. </s> |
| | <s id="id000852">ult.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000853"><margin.target id="marg149"/>C<emph type="italics"/>ap.<emph.end type="italics"/> 336. <lb/>337. & <lb/>338.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000854">Secunda difficultas e&longs;t maior, & magis pertinet ad nos, & e&longs;t, <lb/>quòd non declarauit an i&longs;ti ordines inter &longs;e <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> proportionem <lb/>&longs;eruarent, an omnino nullam, &longs;i enim nulla proportio &longs;eruatur, fieri <lb/>nullo modo pote&longs;t, ut per cognitionem temperaturæ &longs;implicium <lb/>medicamentorum cogno&longs;camus temperaturam compo&longs;itorum ex <lb/>illis ratione ulla, &longs;ed oportebit &longs;olum experiri. </s> |
| | <s id="id000855">Sed &longs;i ordines &longs;er­<lb/>uant proportionem, adhuc relinquitur dubium, an illa proportio <lb/>&longs;it Arithmetica, uel Geometrica, uel Mu&longs;ica, & nihil mirum e&longs;&longs;et, <lb/>quod e&longs;&longs;et Mu&longs;ica, ut aliâs docuimus, ubi tractauimus de differen­<lb/>tia inter &longs;en&longs;um auditus, et ui&longs;us. </s> |
| | <s id="id000856">Sed quia de hac nullus medicus ui <lb/>detur intellexi&longs;&longs;e, omittam hanc tractationem. </s> |
| | <s id="id000857">Et quanquàm Gale­<lb/>nus po&longs;sit uideri non exi&longs;tima&longs;&longs;e, quòd hi ordines non &longs;eruent <lb/>proportionem ullam, quia non au&longs;us e&longs;t tractare de temperamen­<lb/>to medicamentorum compo&longs;itorum per rationem temperamen­<lb/>ti &longs;implicium, nihilominus &longs;uppo&longs;ito quod ita e&longs;&longs;et, quod &longs;eruetur <lb/>altera proportionum, uolo o&longs;tendere rationem componendi in <lb/>utraque proportione & Arithmetica, & Geometrica. </s> |
| | <s id="id000858">Ex quo &longs;e­<lb/>quitur, quod Aueroes quàm o&longs;citanter tractauerit in quinto &longs;uo­<lb/>rum collectaneorum de hoc, & non di&longs;tinguit, neque docet pri­<lb/>mum an &longs;it aliqua proportio, deinde &longs;i qua &longs;it, cuius generis &longs;it, & <lb/>cum in re tam clara pugnet pror&longs;us, ut cœcus ictus maximos eden­<lb/>do, &longs;ed in ca&longs;&longs;um plero&longs;que, quàm malè agant qui ei in arduis tan­<lb/>tum tribuunt fidei, & authoritatis, &longs;ed hæc e&longs;t infelicitas no&longs;tra, & <lb/>ira Deorum. </s> |
| | <s id="id000859">Suppo&longs;ito ergo quod primò ordines di&longs;tinguantur <lb/>per proportionem arithmeticam, &longs;it &longs;uperficies a b pro quantitate, <lb/><figure id="id.015.01.065.1.jpg" xlink:href="015/01/065/1.jpg"/><lb/>& a &longs;it calida in primo gradu, & b in ter­<lb/>tio, erit ergo perinde ac &longs;i duo corpora <lb/>e&longs;&longs;ent unum altitudinis unius cum ba&longs;i <lb/>quadrilatera rectangula a, aliud altitu­<lb/>dinis trium, ba&longs;i autem quadrilatera &longs;u­<lb/>perficie rectangula b, hoc igitur erit to­<lb/>tum mi&longs;tum, & quia quantitas medicamenti non mutatur quæ e&longs;t <lb/>a, b, ergo talia corpora æquantur uni corpori, cuius ba&longs;is e&longs;t a b, <lb/>cum ergo talia corpora producantur ex a in unum, & b in tria, ergo |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="47" xlink:href="015/01/066.jpg"/>diui&longs;o aggregato per a b prodibit altitudo, &longs;eu ordo qualitatis to­<lb/>tius medicamenti, iuxta quod con&longs;tituitur regula prima libri artis <lb/>medendi paruæ huiu&longs;modi, & reliquæ, traduxi autem illas ad hunc <lb/>locum, “quia pendent ex demon&longs;tratione hac: “duc numerum ordi­<lb/>nis &longs;ingulorum medicamentorum in numerum quantitatis, &longs;imilia <lb/>iunge, di&longs;similia detrahe, quod fit, diuide per aggregatum, quanti­<lb/>tatum, exibit numerus ordinis compo&longs;iti. </s> |
| | <s id="id000860">Sic mi&longs;cendo calidum in <lb/>&longs;ecundo ordine cum duplo pondere temperati conflabit calidum <lb/>in be&longs;&longs;e. </s> |
| | <s id="id000861">Secunda &longs;i ex pluribus diuer&longs;arum, qualitatum, & ordi­<lb/>num temperatum efficere uelis, duc quæ &longs;unt eiu&longs;dem qualitatis in <lb/>&longs;uas quantitates, & iunge, quod fit, diuide per numerum ordinis <lb/>medicamenti contrarij, exibit quantitas illius, &longs;ub qua &longs;i iungatur, <lb/>fiet medicamentum temperatum. </s> |
| | <s id="id000862">Tertia cum nolueris ex tempera­<lb/>to, & alio cuiu&longs;cunque ordinis medicamen conficere ordinis re­<lb/>mi&longs;sionis, detrahe numerum ordinis eius, quod conficere uis ex nu<lb/>mero ordinis eius, quod habes, & cum re&longs;iduo diuide numerum <lb/>medicaminis, quod conficere uis, quod exit e&longs;t numerus quantita­<lb/>tis medicamenti non temperati in comparatione ad temperatum.” <lb/>Ex his potes propo&longs;itis quibu&longs;cunque medicamentis conficere <lb/>antidotum &longs;ub quo cunque ordine remi&longs;siore potenti&longs;simo ex il­<lb/>lis. </s> |
| | <s id="id000863">Quarta in compo&longs;itione, quæ non fermente&longs;cit calida, calidis <lb/>iuncta &longs;emper opus augent, ut mel cum pipere. </s> |
| | <s id="id000864">Quæ autem &longs;ub mi<lb/>nore quantitate exhibentur non &longs;ub remi&longs;siore ordine agant, &longs;ed <lb/>uel facilius impediuntur, uel minorem corporis partem, uel leuius <lb/>immutant.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000865">Quod &longs;i &longs;tatuamus proportionem e&longs;&longs;e Geometricam, modus <lb/>erit idem in omnibus, & quo ad numerum etiam in primo, & &longs;ecun<lb/>do ordine, quia in proportione dupla Geometrica &longs;ecundus ordo <lb/>tantundem di&longs;tat à primo, quantum primus ab æqualitate, quia <lb/>unum & duo &longs;eruant proportionem, & æqualem di&longs;tantiam, &longs;ed in <lb/>cæteris ordinibus non ita erit, quia qui e&longs;&longs;et trium in Arithmetica, <lb/>&longs;cilicet totius ordo e&longs;t, quatuor in Geometrica, & quartus ordo, <lb/>qui e&longs;&longs;et quatuor in Arithmetica, e&longs;&longs;et octo in Geometrica, ideo <lb/><figure id="id.015.01.066.1.jpg" xlink:href="015/01/066/1.jpg"/><lb/>&longs;cribemus ordines hoc modo, & operabimur cum <lb/>numeris loco ordinum, exemplum ergo primum <lb/>&longs;it medicina calida in tertio ordine quatuor uncia­<lb/>rum, & medicina frigida in <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> ordine duarum <lb/>unciarum, duco quatuor in tria, &longs;i proportio &longs;it Arithmetica, fit <lb/>duodecim, duco duo in duo fit quatuor, detraho quatuor in duo­<lb/>decim, quia omnis medicina tantum retondit de contrario, &longs;eu mi­<lb/>nuit relinquuntur octo &longs;cilicet caliditatis, diuido per &longs;ex ag­<pb pagenum="48" xlink:href="015/01/067.jpg"/>gregatum unciarum exit unum, & tertia, ergo erit calida in princi­<lb/>pio &longs;ecundi ordinis. </s> |
| | <s id="id000866">Secundum exemplum &longs;int eædem medicinæ, <lb/>& &longs;it proportio Geometrica, ducemus ergo quatuor in quatuor, & <lb/>fiunt &longs;exdecim, & duo in duo fiunt quatuor, detrahe quatuor ex &longs;ex<lb/>decim, & remanent duodecim, diuide per &longs;ex, ut prius, exeunt duo, <lb/>ergo erit calida in fine &longs;ecundi gradus uides ergo di&longs;crimen. </s> |
| | <s id="id000867">rur&longs;us <lb/>&longs;int ambæ medicinæ calidæ, & ducemus, ut prius in tertio exem­<lb/>plo, ubi proportio &longs;it Arithmetica iungendo duodecim cum qua­<lb/>tuor, & fient &longs;exdecim, diuide per &longs;ex, exeunt duo, & duæ tertiæ, er­<lb/>go erit calida in medio tertij gradus, rur&longs;us in quarto exemplo iun<lb/>gemus &longs;edecim cum quatuor, & fient uiginti, diuide per &longs;ex exi­<lb/>bunt tria & tertia, & ita erit in medio tertij gradus, ut prius, &longs;ed &longs;i <lb/>ille quatuor unciæ e&longs;&longs;ent calidæ in quarto gradu, & illæ duæ unciæ <lb/>in &longs;ecundo gradu, ut prius ducendo quatuor in quatuor fiunt &longs;ex­<lb/>decim, & duo in duo fiunt quatuor, iunge, & fient uiginti, diuide <lb/>per &longs;ex exeunt tria cum tertia, ergo erit calida in principio quarti <lb/>gradus &longs;ecundum proportionem Arithmeticam, &longs;ed &longs;ecundum <lb/>Geometricam duc quatuor in octo, fiunt triginta duo, adde qua­<lb/>tuor ut prius, &longs;cilicet productum duorum in duo fiunt triginta &longs;ex, <lb/>diuide per &longs;ex, exeunt &longs;ex, & quia &longs;ex ad quatuor maiorem habent <lb/>proportionem, quàm octo ad &longs;ex ideo hæc medicina erit calida ul­<lb/>tra medium quarti gradus, iam ergo uides rationem, & differen­<lb/>tiam horum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000868">Quod &longs;i quis dicat, an debeat attendi Geometrica proportio in <lb/>medicamentis, an Arithmetica, re&longs;pondeo, quòd ueri&longs;imilius e&longs;t de <lb/>Arithmetica, quia illa proportio etiam quod &longs;it minor quatuor ad <lb/>trium, quàm trium ad duo, & multò minor quàm duo ad unum ni­<lb/>hilominus longè plus operatur, quia tertius ordo iam incipit e&longs;&longs;e <lb/>præter naturam, & uidemus, quod læ&longs;io facta in uulnerato, etiam <lb/>quòd &longs;it quadruplo minor, plus nocet longè, quàm in &longs;ano qua­<lb/>druplo maior: quia termini præter naturam &longs;unt ualdè angu&longs;ti in <lb/>comparatione ad latitudinem naturalem, &longs;icut etiam uidemus in­<lb/>tendendis chordis &longs;corpionum, quod ultima pars e&longs;t breuis & ta­<lb/>men homini tantam difficultatem adijcit. </s> |
| | <s id="id000869">Notandum e&longs;t etiam, <lb/>quòd ob hoc diui&longs;erunt ordines in tres partes, uelut gingiber e&longs;t <lb/>calidum in fine tertij ordinis, origanum in medio, cinamomum in <lb/>principio, & ita euphorbium e&longs;t calidum in principio quarti gra­<lb/>dus, &longs;ed in fine principij piper, in principio principij aqua &longs;epara­<lb/>tionis in medio quarti ordinis, &longs;ed oleum chalcanthi factum ea ar­<lb/>te, ut exurat paleas, &longs;icut ignis e&longs;t calidum in fine quarti ordinis, & <lb/>ita &longs;ufficiet diuidere propter eandem cau&longs;am primum, & &longs;ecun­ |
| | |
| | |
| | <pb pagenum="49" xlink:href="015/01/068.jpg"/>dum ordinem in duas tantum partes non ratione latitudinis, quæ <lb/>e&longs;t æqualis, uel etiam for&longs;an maior, &longs;ed ratione uarietatis operatio­<lb/>nis quæ minus &longs;entitur, & maximè in primo ordine.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000870">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima&longs;exta.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000871">Proportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen­<lb/>&longs;um e&longs;t duplicata ei, quæ ad numeri latus.<lb/><arrow.to.target n="marg150"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000872"><margin.target id="marg150"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000873">Cum enim proportionis medium &longs;it latus numeri eo quod ex bi<lb/>nomio in reci&longs;um &longs;uum fit numerus ex his, quæ demon&longs;trata &longs;unt <lb/>generaliter in tertio Arithmeticæ de omnibus binomijs cum &longs;uis </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000874"><arrow.to.target n="marg151"/><lb/>reci&longs;is, uel in quadratis lateribus erit <02> numeri media proportione <lb/>inter binomium, & &longs;uum reci&longs;um, igitur cum proportio producto­<lb/>rum ex binomio in commen&longs;a reci&longs;o &longs;it, ut commen&longs;orum ad reci­<lb/><arrow.to.target n="marg152"/><lb/>&longs;a erunt omnia producta ex binomio in commen&longs;a reci&longs;o &longs;uo <02> nu<lb/><arrow.to.target n="marg153"/><lb/>meri, igitur proportio binomij ad reci&longs;um &longs;uum, & omnia com­<lb/>men&longs;a illi, e&longs;t duplicata ei quæ ad <02> numeri.<lb/><arrow.to.target n="marg154"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000875"><margin.target id="marg151"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. P<emph type="italics"/>ro­<lb/>po&longs;. </s> |
| | <s id="id000876">lib. |
| | |
| | de<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>liza.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000877"><margin.target id="marg152"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000878"><margin.target id="marg153"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>&longs;eptimi <lb/>eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000879"><margin.target id="marg154"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>deci­<lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement:<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000880">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima &longs;eptima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000881">Motus rationem ad pondus inuenire.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000882"><arrow.to.target n="marg155"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000883"><margin.target id="marg155"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000884">O&longs;ten&longs;um e&longs;t antea, quod motus naturalis uelocior fit in fine, ac <lb/>magis augetur ob aëris motum, ubi uerò hæret e&longs;t ac &longs;i quie&longs;cat. <lb/></s> |
| | <s id="id000885">Eadem autem e&longs;t ratio in motis uiolenter, & naturaliter dum &etail;qua­<lb/>li impetu feruntur. </s> |
| | <s id="id000886">Sed &longs;ubitò po&longs;t etiam, quod motus æqualiter <lb/>augerentur minus tamen cre&longs;cit proportio uiolenti &longs;cilicet ob im­<lb/><figure id="id.015.01.068.1.jpg" xlink:href="015/01/068/1.jpg"/><lb/>pedimentum naturale. </s> |
| | <s id="id000887">Sed &longs;i uis mouens fuerit <lb/>adeò ualida ut proportio incrementi ex aëre &longs;it <lb/>maior, quàm impedimentum, & in crementum al<lb/>terius mobilis naturaliter moti, motus ille uelo­<lb/>cior fiet naturali, ut in &longs;phæris ferreis ex machina <lb/>igne excu&longs;sis, quod ergo attinet ad præ&longs;entem <lb/>motum ratio e&longs;t eadem. </s> |
| | <s id="id000888">Quicunque ergo motus <lb/>minoris grauis cogit de&longs;cendere lancem ex ad­<lb/>uer&longs;o proportionem habet eandem ad &longs;uum mo <lb/>bile quam habet graue æquiponderans. </s> |
| | <s id="id000889">Sit ergo <lb/>ut a ex b, c, d, e, eleuet eodem ordine pondera e, f, <lb/>g, h, erit ergo ponderum h, g, f, e, ad &longs;e inuicem, & ad a qualis mo­<lb/>tuum ob di&longs;tantiam intentorum. </s> |
| | <s id="id000890">Experimentum ergo docet, quòd <lb/>dimidium ponderis æquilibrium facit ex palmo minoris dimidio <lb/>motum manife&longs;tum, & ex palmo quarta pars ponderis, ergo &longs;e ha­<lb/>bent prope portionem.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000891">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima octaua.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000892">Qu&etail; ex alto de&longs;cendunt cur non eandem pro di&longs;tantia motus ra<lb/>tionem in libero aëre &longs;eruent con&longs;iderare.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="50" xlink:href="015/01/069.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000893">Aër in &longs;ublimiore eius regione &longs;emper naturali motu fertur ex <lb/>Oriente in Occidentem, &longs;ed & infra uerum minus manife&longs;tè. </s> |
| | <s id="id000894">At ca­<lb/>&longs;u plerun que contingit, ut moueatur longè uehementius, &longs;eu ad ean­<lb/>dem partem, &longs;eu aliam. </s> |
| | <s id="id000895">Qui uerò naturalis e&longs;t, debilis <lb/><figure id="id.015.01.069.1.jpg" xlink:href="015/01/069/1.jpg"/><lb/>e&longs;t, quoniam in tenui ualde &longs;ub&longs;tantia e&longs;t: nec <expan abbr="cõtinuus">continuus</expan> <lb/>&longs;ed in&longs;tar motus aquæ maris fluit ac refluit: aliter ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;&longs;et, ut &longs;ingulis horis per mille milliaria procede­<lb/>ret, ut &longs;ic ne que latere po&longs;&longs;et, quandoquidem fortuiti mo<lb/>tus, qui &longs;unt multo tardiores non latent nos. </s> |
| | <s id="id000896">Nam tardiores illos <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, cum in hora &longs;int pul&longs;us arteriarum, quatuor millia <expan abbr="ictuũ">ictuum</expan> <lb/>in homine prope temperamentum: &longs;i igitur motus naturalis aëris <lb/>e&longs;&longs;et continuus, in hora aër procederet ob ambitum terræ millies <lb/>mille pa&longs;&longs;us, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in ictu pul&longs;us &longs;uperaret pa&longs;&longs;us 250. At experimur <lb/>nullum uentum aut procellam &longs;uperare quinquaginta pa&longs;&longs;us, cum <lb/>etiam continuus e&longs;&longs;e nunquam &longs;oleat, imò ne po&longs;sit quidem, itaque <lb/>cum hic multo tardior etiam in &longs;ublimi, dum e&longs;t, nos latere non <lb/>queat, multo minus po&longs;&longs;et naturalis latere, &longs;i adeò uelox & in ea­<lb/>dem parte <expan abbr="a&etilde;ris">aeris</expan> e&longs;&longs;et at que continuus. </s> |
| | <s id="id000897">Præterea tantus impetus nun­<lb/>quam à minore motu, aut cau&longs;a &longs;uperaretur, adeò ut &longs;emper flatum <lb/>aëris orientalem &longs;entiremus. </s> |
| | <s id="id000898">Quotidie etiam aduenire ad nos aë­<lb/>rem ex Illyrico, Macedonia, My&longs;ia, Ponto, Bythínia, Capadocia, Sy <lb/>ria, Babylonia, Hyrcanomarí, Bactrianis, Sacís, Scythis, ac Seris, to­<lb/>to præterea Oceano orientali tam ua&longs;to, & Gallica noua, terraque flo<lb/>rida non &longs;olum res e&longs;t admirabilis', & incredibilis, &longs;ed etiam aliena <lb/>à &longs;en&longs;u, & ab his, quæ eueniunt. </s> |
| | <s id="id000899">A' &longs;en&longs;u quidem, quoniam nebul&etail;, <lb/>quæ in aëre mouentur, primùm non in eandem partem &longs;emper mo<lb/>uentur: nun quam autem adeò celeriter: at &longs;i aër &longs;ic circumuoluere­<lb/>tur, mouerentur & illa, qu&etail; in eo continentur, quotidieque aërem ex­<lb/>periremur & nubilo&longs;um, & madidum propter mare. </s> |
| | <s id="id000900">Nechis, quæ <lb/>eueniunt hoc &longs;atis re&longs;pondet, nec nobis id contingeret, ut &longs;i pe&longs;ti <lb/>aliqua in regione no&longs;tra directa &longs;æuiret, ut aër &longs;ingulis diebus la­<lb/>be ea infectus ad nos deferretur. </s> |
| | <s id="id000901">Moueri uerò aërem &longs;emper mani­<lb/>fe&longs;ti&longs;simum e&longs;t tum experimento, tum ratione: ratione &longs;iquidem, <lb/>quod aqua & cœlum naturaliter perpetuò mouentur, quare etiam <lb/>aër. </s> |
| | <s id="id000902">Experimento, quòd ubi hiant o&longs;tia, & ianuæ, ibi perpetuus &longs;en­<lb/>titur flatus. </s> |
| | <s id="id000903">Ergo &longs;i a pondus de&longs;cendat in c, ex alto fertur rectà, &longs;ed <lb/>&longs;i ex &longs;ublimi transferetur in b, & indirecta, & ad latus, unde ex <lb/>hoc &longs;equitur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000904">Propo&longs;itio quinquage&longs;ima nona.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000905"><arrow.to.target n="marg156"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000906"><margin.target id="marg156"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000907">Omne mobile motum duobus motibus non ad idem tendenti­<lb/>bus, utro que &longs;eor&longs;um tardius mouetur &longs;imili motu.</s> |
| | </p> |
| | <pb pagenum="51" xlink:href="015/01/070.jpg"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000908">Sit a mobile, quod moueatur per a b c impul&longs;u uenti aut uiolen­</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000909"><arrow.to.target n="marg157"/><lb/><figure id="id.015.01.070.1.jpg" xlink:href="015/01/070/1.jpg"/><lb/>to cum naturali coniuncto: & &longs;it terminus naturalis e, <lb/><arrow.to.target n="marg158"/><lb/>& uiolenti d: uter que in directo c, dico, quod tardius per­<lb/>ueniet ad c quam d, uel e. </s> |
| | <s id="id000910">De e manife&longs;tum e&longs;t, quoniam <lb/>motus aëris, qui intendit motum a, diuíditur in partem, <lb/>quæ iuuat motum ad d, & partem, quæ mouetur ad e, <lb/>igitur fit minor adiectio. </s> |
| | <s id="id000911">Et etiam quia a c e&longs;t longior <lb/>a e ex diffinitione rectæ: quare tardius perueniet ad c quàm ad e du<lb/>plici ratione. </s> |
| | <s id="id000912">Dico etiam, quod tardius ad c quàm d. </s> |
| | <s id="id000913">Quia enim <lb/>uis, quæ fert ad d repugnat ei, quæ fert ad e, & uis, quæ fert ad e, re­<lb/>pugnat ei quæ fert ad d, igitur tardius perueniet ad c, quàm d. </s> |
| | <s id="id000914">Nec <lb/>potes dicere, quòd uis, quæ fert ad c adiuuet ad motum è regione <lb/>d, nam cum unus motus non po&longs;sit perfici &longs;ine altero, igitur quan­<lb/>tum motus ad e retardabit motum ad d, tanto motus a c erit tardí­<lb/>or ab&longs;olutè motu ad d. </s> |
| | <s id="id000915">Verum etiam e&longs;t, quod c e breuior erit a d, <lb/>quia motus ad e &longs;emper contrahit motum ad d naturalis uiolen­<lb/>tum ob cau&longs;am dictam. </s> |
| | <s id="id000916">Vtrùm uerò motus ad c ab&longs;olutè &longs;it tardi­<lb/>or, quàm ad d, non &longs;uppo&longs;ito, quod c e &longs;it æqualis a d, &longs;ed minor, <lb/>nunc non e&longs;t locus determinandi.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000917"><margin.target id="marg157"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000918"><margin.target id="marg158"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>bu­ius.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000919">Ex hoc patet, quod motus æquidi&longs;tantis mobilis, finis e&longs;t mini­<lb/><arrow.to.target n="marg159"/><lb/>mus omnium: quoniam mobile qua&longs;i quie&longs;cit in illo. </s> |
| | <s id="id000920">Velut &longs;i a mo<lb/>ueatur ad b, inde deflectat ad c minimus motus erit in b, ubi incipit <lb/>naturalis: nam cum incipiat, erit debili&longs;simus, quia non <lb/><figure id="id.015.01.070.2.jpg" xlink:href="015/01/070/2.jpg"/><lb/>e&longs;t motus actu: uiolentus autem æqualis e&longs;t naturali, <lb/>dum minimus e&longs;t: ergo cum ex di&longs;tantia medij palmi <lb/>duplicetur, naturalis erit motus in b minimus, ni&longs;i b c <lb/><arrow.to.target n="marg160"/><lb/>e&longs;&longs;et minor dimidio palmi. </s> |
| | <s id="id000921">Et etiam quòd e&longs;&longs;et minor, quia ut di­<lb/>ctum e&longs;t, uter que &longs;imul iunctus e&longs;t æqualis uni eorum non impedito <lb/>uel minor.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000922"><margin.target id="marg159"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000923"><margin.target id="marg160"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 57. <emph type="italics"/>bu­ius.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000924">Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000925">Omne mobile motu naturali de&longs;cendens parte, de&longs;cendit gra­<lb/>uiore &longs;ecundum grauitatis centrum.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000926">Sit a mobile, grauitatis centrum b, cuius pars ei pro­<lb/><arrow.to.target n="marg161"/><lb/><figure id="id.015.01.070.3.jpg" xlink:href="015/01/070/3.jpg"/><lb/>ximior &longs;it c a, dico quod de&longs;cendat motu naturali c a, <lb/>parte tangendo terram, quia enim totum a non pote&longs;t <lb/>de&longs;cendere ad centrum de&longs;cendit b, quia eadem e&longs;t na­<lb/>tura partis, & totius: totius autem terræ natura e&longs;t ut <lb/>centrum, totius &longs;it centrum grauitatis, quare b breuiore uia fertur <lb/><arrow.to.target n="marg162"/><lb/>ad centrum, ergo per c d proximiorem partem ip&longs;i b. </s> |
| | <s id="id000927">Sed pars pro­<lb/>ximior nece&longs;&longs;ariò e&longs;t grauior, quia centrum e&longs;t in medio grauita­<pb pagenum="52" xlink:href="015/01/071.jpg"/>tis, ergo omne mobile de&longs;cendit motu naturali per &longs;ui grauio­<lb/>rem partem.<lb/><arrow.to.target n="marg163"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000928"><margin.target id="marg161"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000929"><margin.target id="marg162"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>bu­ius.<emph.end type="italics"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000930"><margin.target id="marg163"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000931">Ex hoc &longs;equitur, quòd graue habens partes inæquales, &longs;eu &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, &longs;eu forma, &longs;i ita excutiatur, ut pars grauior <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, infrà opor­<lb/>tet, ut circumuoluatur.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000932">Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima prima.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000933">Proportionem ictus ad pondus rei, & di&longs;tantiam generaliter <lb/>con&longs;iderare.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000934"><arrow.to.target n="marg164"/></s> |
| | </p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s id="id000935"><margin.target id="marg164"/>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000936">Dictum e&longs;t &longs;uperius de proportione de&longs;cen&longs;us ad grauitatem: </s> |
| | </p> |
| | <p type="main"> |
| | <s id="id000937"><arrow.to.target n="marg165"/><lb/>& quòd &longs;i graue de&longs;cendat ex alto impeditur à motu aëris: & quòd <lb/><arrow.to.target n="marg166"/><lb/>res, quæ mouetur duobus motibus non ad idem tendentibus tar­<lb/><arrow.to.target n="marg167"/><lb/>dius mouetur, quam motus &longs;it unu&longs;qui&longs;que. </s> |
| | <s id="id000938">Demùm quòd graue <lb/><arrow.to.target n="marg168"/><lb/>de&longs;cendens circumuoluitur, &longs;i pars grauior non &longs;it, deor&longs;um: & an­<lb/>tea |