Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to carda_propo_015_la_1570.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

Colored diff for /texts/archimedes/xml/carda_propo_015_la_1570.xml between version 1.10 and 1.30

version 1.10, 2004/02/05 10:22:16 version 1.30, 2005/09/30 12:35:03
Line 1 
Line 1 
 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <?xml version="1.0"?>
 <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd"> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd">
 <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink">      <info>
   <info> 
     <author>Cardano, Girolamo</author>     <author>Cardano, Girolamo</author>
     <title>Opus novum de proportionibus</title>         <title>De subtilitate</title>
     <date>1570</date>         <date>1663</date>
     <place>Basel</place>         <place>Lyon</place>
     <translator/>     <translator/>
     <lang>la</lang>     <lang>la</lang>
     <cvs_file>carda_propo_015_la_1570.xml</cvs_file>         <cvs_file>carda_subti_016_la_1663.xml</cvs_file>
     <cvs_version/>     <cvs_version/>
     <locator>015.xml</locator>         <locator>016.xml</locator>
   </info> </info>      <text>          <front><section> <p type="main">
   <text> 
     <front> <s>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/001.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/002.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/003.jpg"/>Title page and dedication missing<pb xlink:href="016/01/004.jpg"/>Title page and dedication missing</s></p><pb xlink:href="016/01/005.jpg"/></section>         </front>          <body>            <chap>      <pb xlink:href="016/01/006.jpg" pagenum="357"/><figure id="id.016.01.006.1.jpg" xlink:href="016/01/006/1.jpg"/><p type="main">
       <section> 
         <pb xlink:href="015/01/001.jpg"/> <s><emph type="center"/>DE SVBTILITATE.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">
         <pb xlink:href="015/01/002.jpg"/> 
         <pb xlink:href="015/01/003.jpg"/> <s><emph type="center"/>LIBER PRIMVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">
         <pb xlink:href="015/01/004.jpg"/> 
         <p type="head"> <s><emph type="center"/>DE PRINCIPIIS, MATERIA, FORMA, VACVO,<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">
           <s id="id000001">HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIO<lb/>LANENSIS, CIVISQVE BONO&shy;<lb/>NIENSIS, PHILOSOPHI, MEDICI ET <lb/>Mathematici clari&longs;simi,</s> 
         </p> <s><emph type="center"/>corporum repugnantia, motu Naturali, &amp; Loco.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">
         <p type="head"> 
           <s id="id000002">OPVS NOVVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS NVMERORVM, MO<lb/>TVVM, PONDERVM, SONORVM, ALIARVMQVE RERVM <lb/>men&longs;urandarum, non &longs;ol&ugrave;m Geometrico more &longs;tabilitum, &longs;ed etiam <lb/>uarijs experimentis &amp; ob&longs;eruationibus rerum in natura, &longs;olerti <lb/>demon&longs;tratione illu&longs;tratum, ad multiplices u&longs;us ac&shy;<lb/>commodatum, &amp; in &lt;var&gt;V&lt;/var&gt; libros dige&longs;tum.</s> <s>PROPOSITVM no&longs;tri ne&shy;</s></p><p type="main">
         </p> 
         <p type="head"> <s><arrow.to.target n="marg1"/><lb/>gotij in hoc Opere e&longs;t, de <lb/>Subtilitate tractare. </s>
           <s id="id000003">PRAETEREA.</s> 
         </p> <s>E&longs;t au&shy;<lb/>tem &longs;ubtilitas ratio qu&aelig;dam, <lb/>qua &longs;en&longs;ibilia &agrave; &longs;en&longs;ibus, in&shy;<lb/>telligibilia ab intellectu, dif&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>ficil&egrave; compr&aelig;henduntur. </s>
         <p type="head"> 
           <s id="id000004">ARTIS MAGN&AElig;, SIVE DE REGVLIS <lb/>ALGEBRAICIS, LIBER VNVS, ABSTRVSISSIMVS <lb/>&amp; inexhau&longs;tus plane totius Arithmetic&aelig; the&longs;aurus, ab <lb/>authore recens multis in locis recogni&shy;<lb/>tus &amp; auctus.</s> <s>Ergo &longs;i &longs;ingula, qu&ecedil; <lb/>&longs;ubtilitate con&longs;tant, magnum etiam per &longs;e <lb/>exhibent negotium, &longs;untque difficillima, <lb/>quid rogo de ea tractatione dicendum erit, <lb/>in qua omnis &longs;ubtilitatis ratio explicanda <lb/>e&longs;t? </s>
         </p> 
         <p type="head"> <s>Idque &longs;ol&ugrave;m apertum &amp; facil&egrave; videri <lb/>pote&longs;t, quod in vnaquaque di&longs;ciplina e&longs;t <lb/>ob&longs;curi&longs;&longs;imum. </s>
           <s id="id000005">ITEM.</s> 
         </p> <s>Maiu&longs;que nobis negotium <lb/>&longs;upere&longs;t in ip&longs;ius rei tractatione, qu&agrave;m in <lb/>ip&longs;a re. </s>
         <p type="head"> 
           <s id="id000006">DE ALIZA REGVLA LIBER, HOC EST, ALGEBRAICAE <lb/>logi&longs;tic&aelig; &longs;u&aelig;, numeros recondita numerandi &longs;ubtilitate, &longs;ecundum Geo&shy;<lb/>metricas quantitates inquirentis, nece&longs;&longs;aria Coronis, <lb/>nunc demum in lucem edita.</s> <s>Cum enim &longs;cribentes in quatuor <lb/>laborent generibus, rerum ob&longs;curitate, in&shy;<lb/>certorum dubitatione, cau&longs;arum inuentio&shy;<lb/>ne, rectaque earum explicatione, omnia <lb/>h&aelig;c hoc in libro cumulati&ugrave;s habentur. </s>
         </p> 
         <p type="head"> <s>Si <lb/>ob&longs;curitas difficultatem parit, hic liber &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m ob&longs;curi&longs;&longs;ima &longs;eligit. </s>
           <s id="id000007">O<emph type="italics"/>pus<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>hy&longs;icis &amp;<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>athematicis imprimis <lb/>utile &amp; nece&longs;&longs;arium.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Si cert&ograve; &longs;cire &longs;em&shy;<lb/>per laborio&longs;um fuit: quid hoc argumento <lb/>laborio&longs;ius? </s>
         <p type="head"> 
           <s id="id000008">Cum C&aelig;&longs;. </s> <s>vbi habeam quos fugiam, vt <lb/>Plinium &amp; Albertum, quibus nulla in hoc <lb/>genere, qu&ograve;d pal&agrave;m mentiantur, fides ha&shy;<lb/>betur, quos &longs;equar non habeam. </s>
           <s id="id000009">Maie&longs;t. </s> 
           <s id="id000010">Gratia &amp; Priuilegio.</s> <s>Et tamen <lb/>&longs;i non omnia mihi ad vnguem fuerint ex&shy;<lb/>plorata, operam ( vt dici &longs;olet ) &amp; oleum <lb/>perdam. </s>
         </p> 
         <p type="head"> <s>Quid de cau&longs;is dicam? </s>
           <s id="id000011">BASILE&AElig;.</s> 
         </p> <s>quos omni&shy;<lb/>bus intactas, velut tamen ex Oraculo quo&shy;<lb/>dam acceptas, depromere oportet. </s>
       </section> 
       <section> <s>At Ora&shy;<lb/>culis fides ab&longs;que demon&longs;tratione habeba&shy;<lb/>tur: nobis, &longs;i eam non addiderimus, nulla <lb/>dabitur. </s>
         <pb xlink:href="015/01/005.jpg"/> 
         <pb xlink:href="015/01/006.jpg"/> <s>Intentata pror&longs;us tot &longs;eculis vel res <lb/>ip&longs;as &longs;cientibus Philo&longs;ophis, qu&aelig; nunc &agrave; <lb/>me vno &longs;unt explicanda. </s>
         <p type="head"> 
           <s id="id000012">IN LIBRVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIOLANENSIS, CIVISQVE <lb/>Bononien&longs;is, Medici, Pr&aelig;fatio ad M. A. </s> <s>Qu&aelig;dam etiam <lb/>c&ugrave;m de&longs;ierint, aut nuper &longs;int inuenta, nomi&shy;<lb/>nibus aut carent, aut nomina rebus ip&longs;is. <lb/></s>
           <s id="id000013">Amulium <lb/>Venetum Card. </s> 
           <s id="id000014">Illu&longs;tri&longs;simum.</s> <s>Porr&ograve; nomina inuenire nouis rebus, &amp; &longs;e&shy;<lb/>ne&longs;cente lingua difficillimum e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Et &longs;i inue&shy;<lb/>nero, vt calumniam non &longs;ubeam eorum, <lb/>qui nuper de his &longs;crip&longs;erunt, iudicium ad&shy;<lb/>iicere cogor. </s>
           <s id="id000015">Bene Dictum e&longs;t meo iudicio &agrave; Platone M.  <lb/>A. </s> 
           <s id="id000016">Amuli optime, beatas fore Re&longs;pub. </s> <s>In reliquo, ne Oedipus ip&longs;e <lb/>Lectori &longs;atisfaciat. </s>
           <s id="id000017">&longs;i uel <lb/>illarum domini &longs;apienti&aelig; amatores e&longs;&longs;ent, <lb/>aut qui &longs;apienti&aelig; e&longs;&longs;ent amatores domina&shy;<lb/>rentur, hoc ip&longs;um clar&egrave; intelligens, &longs;tudio &longs;a<lb/>pienti&aelig; nihil e&longs;&longs;e utilius humano generi: <lb/>quo &longs;imul &amp; pietas, &amp; iu&longs;titia, &amp; mutuus <lb/>amor hominum inter &longs;e &amp; eorum commo&shy;<lb/>da continerentur. </s> 
           <s id="id000018">Nempe hi&longs;ce quatuor tota no&longs;tra felicitas com&shy;<lb/>prehenditur. </s> <s>Itaque c&ugrave;m rem ad&shy;<lb/>modum laborio&longs;am aggre&longs;&longs;i &longs;imus, non ta&shy;<lb/>men pro laboris magnitudine, operi ip&longs;i <lb/>pr&aelig;mij vice vtilitatis &amp; glori&aelig; tantundem <lb/>acceder. </s>
           <s id="id000019">Si quidem pietate in Deos nihil ni&longs;i &longs;anctum, &amp; pu&shy;<lb/>rum, &amp; illu&longs;tre &longs;apimus: hoc ip&longs;o primum quod &longs;upra nos e&longs;t, intel&shy;<lb/>ligimus, Deos ueneramur, gratias agimus, timor cum ueneratione <lb/>no&longs;tros animos &longs;ubit, &amp; de futura uita cogitamus, h&aelig;c ip&longs;a morta&shy;<lb/>lia &longs;i non negligentes &longs;altem paruifacientes. </s> 
           <s id="id000020">Iu&longs;titiam autem ade&ograve; <lb/>nece&longs;&longs;ariam humano generi e&longs;&longs;e &longs;cimus, ut &longs;ine illa neque e&longs;&longs;e, nedum <lb/>ben&egrave; e&longs;&longs;e po&longs;s&iacute;mus, ut neque latronum c&oelig;tus ab&longs;que ea diu &longs;tare po&longs;&shy;<lb/>&longs;int. </s> <s>Erant &amp; qu&aelig;dam pr&aelig;ter h&aelig;c ab <lb/>antiquis non rect&egrave; tractata. </s>
           <s id="id000021">Porr&ograve; quid dicam de concordia, &amp; mutua hominum beneuo&shy;<lb/>lentia, in quibus omnis uit&etail; human&etail; dulcedo repo&longs;ita e&longs;t: nec quis <lb/>&longs;u&longs;tineat uiuere, qui &longs;e omnibus odio&longs;um e&longs;&longs;e &longs;entiat. </s> 
           <s id="id000022">His ip&longs;is fi&shy;<lb/>lios in &longs;pem alimus, parentes fouemus, fratres tuemur, &amp; adiuua&shy;<lb/>mus, amicis opitulamur, cum hominibus hilarem &amp; iucundam ui&shy;<lb/>tam ducimus. </s> <s>Sed in his non <lb/>laboro, c&ugrave;m nulla &longs;it authoritas aduer&longs;us ex&shy;<lb/>perimenta &longs;cribentibus. </s>
           <s id="id000023">Si quis &longs;erpentem in lecto haberet, nunquam &longs;om&shy;<lb/>num caperet: ita nihil mole&longs;tius e&longs;t in hac uita, quam e&longs;&longs;e cum quo <lb/>nolis, &amp; priuari con&longs;uetudine eorum cum quibus maxim&egrave; uiuere <lb/>cupias. </s> 
           <s id="id000024">Quid enim habent Principes pr&aelig;cipuum cum tota illa po&shy;<lb/>tentia quam habent, ni&longs;i hoc unum, quod &longs;uis quos amant bene fa&shy;<lb/>cere po&longs;sint: nam reliqua omnia exerceri, uenari, edere, bibere, dor&shy;<lb/>mire, iter agere, loca am&aelig;na inui&longs;ere multis alijs conce&longs;&longs;um e&longs;t, ma&shy;<lb/>ioreque commodo qui in uita priuata degunt. </s> <s>Ergo tot &amp; tanta <lb/>&longs;unt difficultatis argumenta in hac tracta&shy;<lb/>tione. </s>
           <s id="id000025">Si ergo principatum <lb/>cum tot laboribus, curis, periculis, &amp; merit&ograve; omnes appetunt: nec <lb/>e&longs;t in eo quicquam pr&aelig;cipuum pr&aelig;ter hoc, cui dubium e&longs;t quin <lb/>hoc non &longs;it &longs;ummum huius uit&aelig; hominibus bonum? </s> 
           <s id="id000026">propter cu&shy;<lb/>ius uel dubiam &longs;pem eorum, qu&aelig; habent obliti mortales pericli&shy;<lb/>tantur. </s> <s>Sed vt ad rem ip&longs;am reuertar, quan&shy;<lb/>quam ob&longs;cura tenuia &longs;int plerunque, &amp; exi&shy;<lb/>lia &longs;ubtilia, non tamen omnia neque &longs;em&shy;<lb/>per. </s>
           <s id="id000027">Succedunt inde tot commoda, non &longs;olum utilia, &longs;ed pleraque<pb xlink:href="015/01/007.jpg"/>etiam nece&longs;&longs;aria, qu&aelig; nos &longs;apientia docet: huiu&longs;modi ergo omnia <lb/>c&ugrave;m libris contineantur, merit&ograve; optimus qui&longs;que librorum bono&shy;<lb/>rum perpetuitati atque in columitati fauere debet. </s> 
           <s id="id000028">C. </s> <s>Qu&aelig; enim verborum vitio poti&ugrave;s qu&agrave;m <lb/>arte vlla ob&longs;cura &longs;unt atque implicata, ve&shy;<lb/>lut nodi fortuit&ograve; in &longs;eip&longs;os redeuntes, tum <lb/>qu&aelig; &longs;en&longs;u tenuia videntur, haud tamen den&shy;<lb/>&longs;a, h&aelig;c &longs;ubtilitatis nomen non merentur. <lb/></s>
           <s id="id000029">Caligulam exe&shy;<lb/>cramur &longs;olum ob id quod Vergilij, &amp; T. </s> 
           <s id="id000030">Liuij &longs;cripta delere cogi&shy;<lb/>tauerit. </s> <s>Talia &longs;unt gracilia hominum crura ab ini&shy;<lb/>tio praua nutritione, aliove ca&longs;u obl&aelig;&longs;a. </s></p><p type="margin">
           <s id="id000031">Quid facturi e&longs;&longs;emus, &longs;i feci&longs;&longs;et quod cogitauerat? </s> 
           <s id="id000032">E&longs;t in &longs;a&shy;<lb/>pientum monumentis bonum &longs;ine malo, mens &longs;ine corporea labe: <lb/>Virtutes ab&longs;que uitijs, grati&aelig; &amp; iucunditas &longs;ine &longs;orde, &amp; immundi&shy;<lb/>tia, uoluptas &longs;ine dolore, conuer&longs;atio ab&longs;que t&aelig;dio, deliti&aelig; ab&longs;que mi&longs;e<lb/>ria nuda, omnia bona pr&aelig;&longs;tant, atque laudabilia ab omnibus morta&shy;<lb/>litatis exuuijs libera, tantum commodi afferunt libri. </s> <s><margin.target id="marg1"/>Subtilitatis <lb/>definitio.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000033">Sed &amp; in eo&shy;<lb/>rum electione ac &longs;tudijs modus, ac medio critas qu&aelig;dam &longs;eruanda <lb/>e&longs;t, qu&aelig; &longs;i quis neglexerit non leui incommodo afficietur: eam an&shy;<lb/>tiqui rationem alij proportionem appellarunt, non equidem etiam <lb/>in pertritis tam <expan abbr="facillim&atilde;">facillimam</expan>, ut rentur homines: nam in alijs rebus per&shy;<lb/>ob&longs;curam e&longs;&longs;e fatentur, ego difficillimam puto undique, &amp; magis for<lb/>&longs;an ubi non exi&longs;timamus. </s> 
           <s id="id000034">Vnde plures decidere uidemus magnis <lb/>cum auxilijs, &amp; euidenti &longs;pe: quid aliud e&longs;t in cau&longs;a qu&agrave;m ignota <lb/>men&longs;ura rerum? </s> <s><margin.target id="marg2"/>Difficultas <lb/>in opere <lb/>&longs;cribendo.</s></p><p type="main">
           <s id="id000035">quam tamen plerique tenere &longs;e putant. </s> 
           <s id="id000036">Ergo, c&ugrave;m <lb/>&longs;ummum bonum in hac men&longs;ura &longs;itum e&longs;&longs;e cernerem, ut clar&egrave; o&longs;ten<lb/>dunt mu&longs;ic&aelig; uoces, qu&aelig; non ni&longs;i indiuiduo &lpar;ut ita dicam&rpar; &longs;patio <lb/>&longs;eu loco &longs;tare po&longs;&longs;unt, ita &amp; in figuris picturarum &amp; &longs;tatuarum, &amp; <lb/>diebus decretorijs, &amp; negotijs ciuilibus oper&etail; pretium me factu&shy;<lb/>rum exi&longs;timaui, &longs;i omnia h&aelig;c qu&aelig; lat&egrave; patebant breuiter in unum <lb/>redegi&longs;&longs;em, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> tantum ne lectorem t&aelig;dio afficerem, qu&agrave;m ut qu&ograve;d <lb/>ali&agrave;s do cui, breuibus tractationibus, &amp; plura continerentur, &amp; faci<lb/>lius docerentur. </s> <s>Con&longs;tat ergo &longs;ubtilitas in tribus &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>tiis, accidentibus, ac repr&aelig;&longs;entationibus. <lb/></s>
           <s id="id000037">Cum uer&ograve; bona fortuna qu&aelig;dam effeci&longs;&longs;et, ut tibi <lb/>libellum dedica&longs;&longs;em de Prouidentia ex con&longs;titutione temporum, <lb/>longe meliore occa&longs;ione nominis tui typographi obliti &longs;int, indi&shy;<lb/>gnum fore putaui, ut non &aelig;rea &lpar;quemadmodum cum Glauco Dio<lb/>medes&rpar; cum aureis commutarem. </s> 
           <s id="id000038">Itaque infinitis licet circumuentus <lb/>negotijs totus huic oper&aelig; in cubui, atque ade&ograve; ut pr&aelig;ter &longs;pem unius <lb/>anni pen&egrave; &longs;patio liber ab&longs;olueretur. </s> <s>Eorum enim quorum e&longs;t &longs;cientia aliqua, <lb/>qu&aelig;dam &longs;unt, qu&aelig;dam autem non, &longs;ed &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m e&longs;&longs;e videntur. </s>
           <s id="id000039">Qui cum tibi &lpar;ut dixi&rpar; iam iur&egrave; <lb/>deberetur, e&ograve; tamen magis dedicandum putaui, quod non ego &longs;o&shy;<lb/>lum quanquam id maxim&egrave;, &longs;ed communis con&longs;en&longs;us ho&shy;<lb/>minum exi&longs;timet, te &longs;ingulari uirtute omnibus <lb/>&longs;tudio&longs;is plurimum fauere, <lb/>Vale.</s> 
         </p> <s>Qu&aelig; videntur, alia qui&shy;<lb/>dem nobis dormientibus, alia autem vigi&shy;<lb/>lantibus alia per interiores &longs;en&longs;us, alia ver&ograve; <lb/>per externos. </s>
       </section> 
       <section> <s>Externi &longs;en&longs;us, quorum e&longs;t <lb/>ratio habenda, quatuor &longs;unt: tactus, vi&longs;us, <lb/>olfactus, auditus. </s>
         <pb xlink:href="015/01/008.jpg"/> 
         <p type="head"> <s>Nam gu&longs;tus qua&longs;i con&shy;<lb/>temnendus e&longs;&longs;e videtur. </s>
           <s id="id000040">TABVLA PRO&shy;<lb/>POSITIONVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS.<lb/><arrow.to.target n="table1"/></s> 
         </p> <s>Horum &longs;ingulis <lb/>quadrifariam repr&aelig;&longs;entatio contingit: vel <lb/>quia non percipiunt qu&aelig; percipere debent, <lb/>velut c&ugrave;m caro acu citra dolorem perfora&shy;<lb/>tur: vel quia percipiunt, quod non e&longs;t, vt <lb/>ec&longs;ta&longs;i ac &longs;omniis: vel aliter qu&agrave;m &longs;int, vt <lb/>magnitudines aut colores: aut non &longs;imili <lb/>ratione, vt in imagine. </s>
         <table> 
           <table.target id="table1"/> <s>Videntur rur&longs;us &longs;ub <lb/>hoc genere plura e&longs;&longs;e, &longs;ed non &longs;unt. </s>
           <row> 
             <cell>I.</cell> <s>Nam <lb/>oratio, auditus: pictura, &longs;culptura, vi&longs;us, &longs;pe&shy;<lb/>cies imaginantis virtutis: &longs;criptura autem <lb/>vi&longs;u &amp; auditu con&longs;tare videtur: vtraque au&shy;<lb/>tem, tam &longs;criptura qu&agrave;m oratio, auxilio in&shy;<lb/>terioris &longs;en&longs;us con&longs;tant. </s>
             <cell>Proportionem <emph type="italics"/>in proportionem duci, e&longs;t &longs;uperiores numeros atque inferiores inuicem ducere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell><emph type="italics"/>pagina<emph.end type="italics"/> 6</cell> <s>Qu&aelig; autem &longs;unt, <lb/>alia quidem &longs;ub&longs;tanti&aelig;, alia accidentia. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sub&shy;<lb/>&longs;tantiarum ali&aelig; quidem corpore&aelig;, ali&aelig; cor&shy;<lb/>pore carent: atque h&aelig; omnes immortales <lb/>atque incorruptibiles: carent enim contra&shy;<lb/>rio, &amp; in &longs;eip&longs;is &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s>
             <cell>II.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio extremorum producitur ex intermedijs.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&aelig; igitur incor&shy;<lb/>pore&aelig;, ali&aelig; quidem &agrave; nullis pendent, &longs;ed <lb/>aliorum &longs;unt cau&longs;&aelig;, ali&aelig; ab aliis. </s>
             <cell>7</cell> 
           </row> <s>Qu&aelig; &agrave; <lb/>nullis pendeat, vna tant&ugrave;m e&longs;t, Deus opti&shy;<lb/>mus atque immen&longs;us, cuius fabrica e&longs;t <lb/>vniuer&longs;um ip&longs;um. </s>
           <row> 
             <cell>III.</cell> <s>De illius intellectu, &longs;a&shy;<lb/>pientia ac pote&longs;tate bonitat&eacute;que, inde de <lb/>vniuer&longs;i ortu, extremo loco tanquam de <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>perfecti&longs;&longs;imo dicendum erit. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis producatur,   ip&longs;a uer&ograve; proportio inter duas alias quantitates fuerit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecen&shy;ti &longs;exaginta modi productionis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>7</cell> <s>Ad de vniuer&longs;i <lb/>ordine etiam ibidem erit con&longs;iderandum. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Nam vniuer&longs;um ordine con&longs;tat: ip&longs;um ver&ograve; <lb/>in tempore, aut in illo tempus. </s>
             <cell>IIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportionibus tertij ad quartum,   &amp; quinti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione tertij ad &longs;extum, &amp; quinti ad   quartum.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Septem igi&shy;<lb/>tur h&aelig;c vltimo in libro tractanda erunt. <pb xlink:href="016/01/007.jpg" pagenum="358"/>Qu&aelig; autem pendent ab aliis, &amp; corpore ca&shy;<lb/>rent, alia aliorum &longs;unt cau&longs;&aelig;, alia nullius. <lb/></s>
             <cell>8</cell> 
           </row> <s>Et qu&aelig; aliorum &longs;unt cau&longs;&aelig;, vt perpetu&ograve; <lb/>cau&longs;&aelig; &longs;int corporibus etiam immortalibus <lb/>annectuntur, vocant&uacute;rque &longs;ub&longs;tanti&aelig; pri&shy;<lb/>m&aelig;. </s>
           <row> 
             <cell>V.</cell> <s>Quatuor igitur in his &longs;pectanda erunt, <lb/>vt intelligunt, vt producunt, vt manent <lb/>(in &aelig;uo enim e&longs;&longs;e videntur<emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> vt mouent, at&shy;<lb/>que corpori a&longs;&longs;i&longs;tunt. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportione tertij ad quartum, &amp;   quinti ad &longs;extum: erit proportio tertij ad &longs;extum, producta ex proportionibus primi   ad &longs;ecundum, &amp; quarti ad quintum.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>8</cell> <s>Plurima ver&ograve; in hoc <lb/>genere &amp; in vltima tractatione ad libros de <lb/>&aelig;ternitatis arcanis reiecta &longs;unt, qu&ograve;d c&ugrave;m <lb/>omnia h&aelig;c &longs;upra humanam mentem &longs;int <lb/>clariora, &amp; qu&aelig; aperti&ugrave;s demon&longs;trari pote&shy;<lb/>rant, t&ugrave;m generalia, tant&ugrave;m huic negotio <lb/>pertinebant. </s>
           </row> 
           <row> <s>Qu&aelig; ver&ograve; immortalia &amp; in&shy;<lb/>corporea nullius erant cau&longs;a: mortali cor&shy;<lb/>pori annexa fu&ecirc;re. </s>
             <cell>VI.</cell> 
             <cell>E<emph type="italics"/>x trecentis &longs;exaginta modis producendarum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e   nece&longs;&longs;arios.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Alia igitur horum ma&shy;<lb/>nife&longs;ta, alia de quibus e&longs;t dubitatio. </s>
             <cell>9</cell> 
           </row> <s>Atque <lb/>illa &longs;i &longs;int pr&aelig;clara magis, d&aelig;monas quidam <lb/>vocant, de quibus ante intelligentias tra&shy;<lb/>ctabimus. </s>
           <row> 
             <cell>VII.</cell> <s>Tum ver&ograve; ante illud de xxiv. </s>
             <cell>I<emph type="italics"/>n modis qui nece&longs;&longs;ari&ograve; producuntur ex duabus proportionibus, cum du&aelig; quantitates ex   illis qu&aelig; modos conficiunt, &aelig;quales fuerint: proportio producta ad quatuor quanti&shy;tates omiologas reducetur.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>10</cell> <s>ge&shy;<lb/>neribus repr&aelig;&longs;entationum dictis, ob rei affi&shy;<lb/>nitatem: plerique enim mirabilia &longs;unt, ad <lb/>hos veluti cau&longs;as referunt. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ver&ugrave;m c&ugrave;m an <lb/>&longs;int, nondum liqueat naturam &longs;pectantibus, <lb/>de his tant&ugrave;m, velut de probabilibus loque&shy;<lb/>mur, initium ab effectibus, &longs;ol&uacute;mque id <lb/>cum dubitatione &longs;umentes. </s>
             <cell>VIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen&shy;tur atque coniungantur, erit proportio aggregati ad productum ex inferioribus in&shy;uicem proportio, ex primis proportionibus compo&longs;ita.<emph.end type="italics"/></cell> <s>At de intelle&shy;<lb/>ctus immortalitate, illi&uacute;&longs;que &longs;eparatione, <lb/>ali&agrave;s dictum e&longs;t. </s>
             <cell>11</cell> 
           </row> <s>Reliquum e&longs;t igitur, vt de <lb/>propriis illius affectus loquamur. </s>
           <row> 
             <cell>IX.</cell> <s>Sunt au&shy;<lb/>tem artes, de quibus ante illa tractabimus, <lb/>t&ugrave;m de rebus, qu&aelig; artibus ip&longs;is con&longs;tant. <lb/></s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen&shy;tur, minusque productum ex maiore detrahatur, erit re&longs;idui ad productum ex in&longs;e&shy;rioribus proportio uelut illa, qu&aelig; relinquitur detracta minore proportione ex ma&shy;iore.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>11</cell> <s>Ante artes, de &longs;cientiis atque intellectu di&shy;<lb/>cendum erit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Nam de Prudentia, in libris <lb/>de Sapientia di&longs;putauimus. </s>
             <cell>X.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio, uelut alterius partis ad &longs;ecun&shy;dam quantitatem, erit proportio cuiu&longs;uis quantitatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam   compo&longs;ita proportio, ex proportionibus eiu&longs;dem quantitatis, a&longs;&longs;umpt&aelig; ad utranque   partem prim&aelig; quantitatis &longs;eor&longs;um.<emph.end type="italics"/></cell> <s>At pri&ugrave;s de Ani&shy;<lb/>ma &amp; Intellectu dicendum erit, quoniam <lb/>non e&longs;t &longs;cientia, neque principiorum cogni&shy;<lb/>tio ab&longs;que illis. </s>
             <cell>11</cell> 
           </row> <s>Atque po&longs;t h&aelig;c de leuioris <lb/>cuiu&longs;dam generis &longs;ubtilitatibus &longs;eu inutili&shy;<lb/>bus, qu&aelig; nec ad artem, qu&ograve;d non confe&shy;<lb/>rant: nec ad &longs;cientiam, qu&ograve;d non demon&shy;<lb/>&longs;trentur, referri queunt. </s>
           <row> 
             <cell>XI.</cell> <s>Rur&longs;us, vt anima <lb/>corpori mortali annectitur, &longs;en&longs;us fiunt: <lb/>atque inde c&ugrave;m &longs;en&longs;us non &longs;int, ni&longs;i etiam <lb/>&longs;en&longs;ibilia, tum ver&ograve; &longs;en&longs;u &longs;en&longs;ibilia perci&shy;<lb/>piente voluptas &longs;it, antea de his tribus di&shy;<lb/>cendum erit, &longs;cilicet de &longs;en&longs;u, &longs;en&longs;ibilibus, <lb/>ac voluptate. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad aggregatum duarum &aelig;qua&shy;lium <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> e&longs;t, compo&longs;ita ex proportionibus primis, &amp; diui&longs;a per duplam.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>12</cell> <s>Colores tamen ad luminis tra&shy;<lb/>ctationem ob commodum reiicimus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Cor&shy;<lb/>porearum ver&ograve; &longs;ub&longs;tantiarum ali&aelig; quidem <lb/>immortales, vt c&oelig;lum: ali&aelig; corruptioni <lb/>obnoxi&aelig;. </s>
             <cell>XII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que multiplicatione.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Horum etiam qu&aelig;dam &longs;implices, <lb/>ali&aelig; mixt&aelig;. </s>
             <cell>12</cell> 
           </row> <s>Atque omnium horum &longs;unt <lb/>principia qu&aelig;dam, velut locus &amp; motus, <lb/>&amp; corporum repugnantia, &amp; certa men&longs;u&shy;<lb/>ra &longs;ub&longs;tanti&aelig;: neque enim di&longs;&longs;olui pote&longs;t <lb/>corpus in incorporea, neque vacuum admit&shy;<lb/>titur. </s>
           <row> 
             <cell>XIII.</cell> <s>Tum etiam forma e&longs;t principium, at&shy;<lb/>que communis cum aliis tam generabilibus, <lb/>qu&agrave;m ingenerabilibus corporibus. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio confu&longs;a aggregata prim&aelig; &amp; terti&aelig; quatuor quantitatum omiologarum ad   aggregatum &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, e&longs;t uelut compo&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per du&shy;plam.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>13</cell> <s>Igitur de <lb/>omnibus his quinque, tum de materia, pri&shy;<lb/>mo loco, atque in primo libro tractandum <lb/>erit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Po&longs;t h&aelig;c de quatuor elementis <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> tot <lb/>enim exi&longs;timantur <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> inde de c&oelig;lo, p&ograve;&longs;t de <lb/>luce, lumine atque coloribus. </s>
             <cell>XIIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportiones confu&longs;&aelig; &amp; coniunct&aelig; in tribus quantitatibus inuicem commutantur.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Inde ad com&shy;<lb/>po&longs;ita corpora de&longs;cendendum. </s>
             <cell>13</cell> 
           </row> <s>Horum qu&aelig;&shy;<lb/>dam perfecta, qu&aelig;dam imperfecta, de qui&shy;<lb/>bus prim&ograve; dicendum erit. </s>
           <row> 
             <cell>XV.</cell> <s>Con&longs;tant h&aelig;c mi&shy;<lb/>&longs;tione. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quatuor quantitates proportio confu&longs;a, aggregati prim&aelig; &amp; terti&aelig;, ad aggre&shy;gatum &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, erit ut monadis addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia,   differentiarum prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig;, atque quart&aelig; &amp; terti&aelig;, per aggregatum terti&aelig; &amp;   quart&aelig; ad ip&longs;am monadem.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>14</cell> <s>De mi&longs;tione igitur quinto loco di&shy;<lb/>cendum erit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Perfectorum autem corporum <lb/>&amp; qu&aelig; viuunt, qu&aelig;dam vitam in &longs;eip&longs;is <lb/>habent, atque horum alia aque&aelig; &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>ti&aelig;, qu&aelig; Metalla vocantur: qu&aelig;dam ter&shy;<lb/>re&aelig;, qu&aelig; Lapides dicuntur: C&ugrave;m ver&ograve; h&aelig;c <lb/>generatione &amp; corruptione, &amp; mutatione <lb/>qualitatum fiant, imprimis de metallis: de <lb/>mutatione qualitatum, quam barbari vo&shy;<lb/>cant Altercationem, dicendum erit: p&ograve;&longs;t <lb/>de Lapidibus. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>XVI.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mnium quatuor quantitatum propo&longs;ita prima, qu&aelig; non minorem habet proportio&shy;nem ad &longs;uam corre&longs;pondentem qu&agrave;m alia ad aliam, erit proportio confu&longs;a illarum,<emph.end type="italics"/></cell> <s>Eorum autem qu&aelig; vitam <lb/>aliund&egrave; trahunt, qu&aelig;dam motu carent, vt <lb/>arbores, &amp; herb&aelig;, de quibus octauo loco <lb/>dicendum e&longs;t: p&ograve;&longs;t de his qu&aelig; motu pr&aelig;di&shy;<lb/>ta &longs;unt, non tamen &longs;emine generantur. </s>
             <cell/> 
           </row> <s>At <lb/>de generatione tali dicendum erit: &longs;icut in <lb/>decimo de Generatione, qu&aelig; &longs;emine in ani&shy;<lb/>malibus fit. </s>
           <pb xlink:href="015/01/009.jpg"/> 
           <row> <s>Atque h&aelig;c animalia intellectu <lb/>carent. </s>
             <cell/> 
             <cell><emph type="italics"/>ut producti ex aggregato prim&aelig; &amp; terti&aelig;, in tertiam ad productum ex aggre gato terti&aelig; &amp; omiotat&aelig; ad &longs;ecundam in ip&longs;am quartam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>De corpore ver&ograve;, quod &longs;ummam <lb/>perfectionem con&longs;ecutum e&longs;t, <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> illud autem <lb/>e&longs;t homo ) cur factum &longs;it, &amp; de illius for&shy;<lb/>ma atque actionibus dicendum erit. </s>
             <cell>14</cell> 
           </row> <s>Duode&shy;<lb/>cimus ver&ograve; ea tractat de illo, qu&aelig; ad cor&shy;<lb/>pus pertinent, atque h&aelig;c quatuor &longs;unt ge&shy;<lb/>nerum: qu&aelig;dam enim aliis &longs;unt communia <lb/>animalibus, qu&aelig;dam propria: qu&aelig;dam &longs;unt <lb/>actiones ex &longs;ub&longs;tanti&aelig; propria quadam na&shy;<lb/>tura, qu&aelig;dam ver&ograve; qu&aelig; ad illius manife&shy;<lb/>&longs;tam &longs;tructuram referuntur. </s>
           <row> 
             <cell>XVII.</cell> <s>Iam ver&ograve; &amp; <lb/>qu&aelig;dam &longs;unt accidentia, de quibus dicen&shy;<lb/>dum e&longs;t, velut grauitas, leuitas: h&aelig;c au&shy;<lb/>tem in elementis, den&longs;itas, raritas, a&longs;pe&shy;<lb/>ritas, lenitas, durities, mollities: atque <lb/>h&aelig;c in mi&longs;tis, communi&aacute;que, velut genitis <lb/>nitor, per&longs;picuitas, figur&aacute;que genitis &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mnes du&aelig; proportiones conuer&longs;&aelig; producunt &aelig;qualem proportionem.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>15</cell> <s>Qu&aelig;dam ver&ograve; de aliis tant&ugrave;m dicun&shy;<lb/>tur, vt generatio, corruptio, nutritio, mu&shy;<lb/>tatio, auctio, attractio, retentio, conco&shy;<lb/>ctio, expul&longs;io. </s>
           </row> 
           <row> <s>Subtilitas ver&ograve; in omnibus <lb/>his, quorum genera numerauimus. </s>
             <cell>XVIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multiplici pr&aelig;ter, <expan abbr="ultim&atilde;">ultimam</expan>   proportio uer&ograve; penultim&aelig; ad ultimam, qualis re&longs;idui prim&aelig; ad &longs;ecundam,   erit prim&aelig; ad aggregatum reliquarum, uelut penultim&aelig; ad ultimam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quod <lb/>igitur tot &longs;int, de quibus tractandum e&longs;t, &amp; <lb/>qu&ograve;d plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int, t&ugrave;m ver&ograve; qu&aelig; <lb/>de illis demon&longs;tranda, &amp; quo ordine, abun&shy;<lb/>d&egrave; me explica&longs;&longs;e reor. </s>
             <cell>15</cell> 
           </row> <s>Vnde non leuis vti&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>litas ex tanto labore, &longs;ed quanta vnquam <lb/>alia ex tractatione po&longs;&longs;it haberi, &longs;eu ad <lb/>vnum tant&ugrave;m genus, &longs;eu ad plurima refe&shy;<lb/>ratur. </s>
           <row> 
             <cell>XIX.</cell> <s>Prim&ugrave;m enim ad omnem natur&aelig; co&shy;<lb/>gnitionem confert, &amp; ad difficilium rerum <lb/>&longs;cientiam, &amp; ob&longs;curarum inuentionem, li&shy;<lb/>bris quoque interpretandis omnibus aliqua <lb/>in parte auxiliatur. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates arithmetic&aelig; omiolog&aelig;, quarum exce&longs;&longs;us &longs;it &aelig;qualis   minim&egrave;, omnibus autem deficientibus &longs;upplementa ad &aelig;qualitatem maxim&egrave;   adiungantur, erunt quadrata omnium quantitatum &aelig;qualium, adiecto rur&longs;us   quadrato prim&aelig; cum eo quod fit ex minima primi ordinis in aggregatum o&shy;mnium quantitatum eiu&longs;dem, tripla aggregato quadratorum omnium quanti tatum primi ordinis pariter acceptis.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>17</cell> <s>Artium vires docet, ac <lb/>noua qu&aelig;dam &longs;citu iucunda common&longs;trat, <lb/>tum ex his etiam, qu&aelig; ad comparandas di&shy;<lb/>uitias, &amp; opes non par&ugrave;m momenti afferunt. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Decernit &amp; circa antiquas, &amp; non leues du&shy;<lb/>bitationes, quid verum &longs;it, velut in chymi&shy;<lb/>cis. </s>
             <cell>XX.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint quatuor quantitates, fueritque <expan abbr="&longs;ec&utilde;da">&longs;ecunda</expan> &aelig;qualis terti&aelig;, aut prima &aelig;qualis   quart&aelig;, erit proportio prim&aelig; ad quartam, aut terti&aelig; ad &longs;ecundam, producta   ex proportionibus prim&aelig; ad &longs;ecundam &amp; terti&aelig; ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>O&longs;tendit &amp; prodigio&longs;a opera t&ugrave;m natu&shy;<lb/>r&aelig;, t&ugrave;m artis. </s>
             <cell>21</cell> 
           </row> <s>Reuocat &amp; antiqua in v&longs;um <lb/>inuenta, qu&aelig; vetu&longs;tate, vel bellis gra&shy;<lb/>ui&longs;&longs;imis excoluerunt. </s>
           <row> 
             <cell>XXI.</cell> <s>Et qu&aelig; &longs;en&longs;ibus ad&shy;<lb/>miranda videntur, cur fiant, in omni&shy;<lb/>bus edocet. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>um decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, &amp; &longs;ecunda in tertiam, produ&shy;ctumque prim&aelig; in quartam, diui&longs;um fuerit per productum &longs;ecund&aelig; in tertiam,   erit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam, diui&longs;a per proport&iacute;onem terti&aelig; ad quar&shy;tam.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;imiliter interpo&longs;ita omiologa.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>22</cell> <s>Iam ver&ograve; propo&longs;itum rem ag&shy;<lb/>grediamur. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg3"/>Subtilitas in <lb/>quib. </s>
             <cell>XXII.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam maior qu&agrave;m terti&aelig; ad quartam, erit   confu&longs;a ex his maior qu&agrave;m terti&aelig; ad quartam, minor autem qu&agrave;m prim&aelig; ad   &longs;ecundam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>&longs;it. <lb/></s>
             <cell>23</cell> 
           </row> <s>Qu&aelig; <expan abbr="tract&atilde;-da">tractan&shy;<lb/>da</expan> &longs;int in <lb/>his libris.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>XXIII.</cell> <s><margin.target id="marg4"/>Ordo li&shy;<lb/>brorum.</s></p><p type="margin">
             <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ide&ograve; per rectam lineam fit.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>23</cell> <s><margin.target id="marg5"/>Vtilitas.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>Hylen e&longs;&longs;e, o&longs;tendit rerum ip&longs;arum per&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>petua generatio, qu&aelig; &longs;emper ex aliquo fit <lb/>alio. </s>
             <cell>XXIIII.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Etenim frumenta ex terra &amp; humore, <lb/>&amp; animalia ex &longs;emine, &amp; &longs;anguine, vel <lb/>ouis, &amp; cinis ex lignis: nec quicquam tam <lb/>pu&longs;illum e&longs;t, qu&ograve;d ex nullo fiat. </s>
             <cell>23</cell> 
           </row> <s>Nec &longs;uffi&shy;<lb/>cit, vt aliquid pr&aelig;&longs;it, c&ugrave;m non ex arundi-<pb xlink:href="016/01/008.jpg" pagenum="359"/>ne, aut &longs;tipula multus cinis fieri po&longs;&longs;it, ex <lb/>multa ver&ograve; quercu paucus nunquam cinis <lb/>euadet. </s>
           <row> 
             <cell>XXV.</cell> <s>Itaque aliquid in generatione om&shy;<lb/>ni commune manet, quod materiam pri&shy;<lb/>mam dicimus aut hylen. </s>
             <cell>T<emph type="italics"/>res &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius, &amp; uiolentus.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>24</cell> <s>C&ugrave;m enim aliquid <lb/>generatur ex alio, &longs;i forma perit (aliter enim <lb/>e&longs;&longs;et idem ac non e&longs;&longs;et) manente aliquo ma&shy;<lb/>teriam illud e&longs;&longs;e, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>O&longs;tendit idem <lb/>corruptio, c&ugrave;m nihil pror&longs;us dum corrum&shy;<lb/>pitur, pereat. </s>
             <cell>XXVI.</cell> 
             <cell>M<emph type="italics"/>otus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;unt &longs;pecies.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam malum putre&longs;cit, &amp; in <lb/>vermes tran&longs;it: &amp; ligna dum vruntur, in <lb/>cineres: &amp; aquam in vapores calore ignis, <lb/>aut &longs;olis, vel fumum permutatur. </s>
             <cell>24</cell> 
           </row> <s>E&longs;t au&shy;<lb/>tem vapor &amp; fumus aliquid: nam &amp; homi&shy;<lb/>nem &longs;uffocat, &amp; &longs;i colligatur, denu&ograve; tran&shy;<lb/>&longs;it in guttas aqu&aelig;. </s>
           <row> 
             <cell>XXVII.</cell> <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur <lb/>aliquid e&longs;&longs;e in rerum natura &longs;ub forma lati&shy;<lb/>tans, quod nec per generationem fit, nec <lb/>corruptione ip&longs;a interit: atque hoc ip&longs;um <lb/>vt primum quoddam, &amp; quod multis &longs;ub&shy;<lb/>iicitur formis, materiam primam vocare <lb/>&longs;olemus ingenitam, &amp; nunquam interitu&shy;<lb/>ram. </s>
             <cell>M<emph type="italics"/>otus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus ex loco.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>25</cell> <s>Manet autem atque e&longs;t: quod enim <lb/>manet e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Materia igitur actu e&longs;t talis, qua&shy;<lb/>lem de&longs;crip&longs;imus: ver&ugrave;m formis compara&shy;<lb/>ta, potentia e&longs;t: illas enim &longs;u&longs;cipere pote&longs;t. <lb/></s>
             <cell>XXVIII.</cell> 
             <cell>M<emph type="italics"/>otus quilibet uoluntarius aut uiolentus in aliquo medio fit.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ad formam igitur comparata materia, po&shy;<lb/>tentia e&longs;t, in &longs;eip&longs;a ver&ograve; actu. </s>
             <cell>25</cell> 
           </row> <s>Quemadmo&shy;<lb/>dum f&oelig;tus c&ugrave;m nondum perfectus e&longs;t, in&shy;<lb/>fans potentia e&longs;t, &longs;ed talis, qualis f&oelig;tus actu <lb/>e&longs;t: e&longs;t enim hoc quidem &longs;ic delineatum com&shy;<lb/>mi&longs;tum, ac tale quale videtur. </s>
           <row> 
             <cell>XXIX.</cell> <s>C&ugrave;m autem <lb/>ad formam infantis comparatur, potentia <lb/>e&longs;&longs;e dicitur: nam &longs;i actu e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;et infans <lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>iam, non autem f&oelig;tus. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus uoluntarius &aelig;qualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam quilibet alius mo&shy;tus.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>25</cell> <s>Materia igitur pri&shy;<lb/>ma actu e&longs;t, atque ( vt ita dicam ) imminu&shy;<lb/>to: ad formas comparata, potentia e&longs;t: nam <lb/>ni&longs;i potentia ad illas e&longs;&longs;et, eas nunquam <lb/>&longs;u&longs;ciperet: neque enim ex lapide homo fit, <lb/>quia lapis ad hominis formam &longs;u&longs;cipiendam <lb/>potentiam non habet. </s>
           </row> 
           <row> <s>Complexa ver&ograve; &agrave; for&shy;<lb/>ma, cui tunc &longs;ubiacet, actum con&longs;equitur <lb/>perfectiorem, non tamen perfectum: actus <lb/>enim perfectus e&longs;t, qui potentia omnin&ograve; <lb/>caret. </s>
             <cell>XXX.</cell> 
             <cell>I<emph type="italics"/>n omni corpore mobili in medio partes medij re&longs;i&longs;tunt obui&aelig;, ali&aelig; impel&shy;lunt.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Dicemus igitur ficus materiam per <lb/>&longs;e con&longs;ideratam actu e&longs;&longs;e, &longs;ed tenui admo&shy;<lb/>dum: vt ver&ograve; ad alienas formas compara&shy;<lb/>tur, potentia quidem ad illas: vt autem pro&shy;<lb/>pri&egrave; ficus form&aelig; &longs;ubiacet, actu con&longs;i&longs;tere. <lb/></s>
             <cell>26</cell> 
           </row> <s>Sed nec materia prima omnibus e&longs;t &longs;poliata <lb/>rebus: c&ugrave;m enim <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dixi ) neque ex pugil&shy;<lb/>lo pale&aelig;, ferri pugillus ob materi&aelig; paucita&shy;<lb/>tem, nec rur&longs;us ex ferri pugillo, pale&aelig; pu&shy;<lb/>gillus ob illius redundantiam, &longs;equitur <lb/>vt materia prima quantitatem quandam <lb/>retineat, quam indefinitam vocamus. </s>
           <row> 
             <cell>XXXI.</cell> <s>Nam&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>que non &longs;ibi certos de&longs;cribit limites, c&ugrave;m <lb/>mod&ograve; &longs;ub forma maius complendo &longs;pa&shy;<lb/>tium, mod&ograve; min&ugrave;s latitet. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis in &aelig;quali medio ualidior e&longs;t in fine qu&agrave;m in principio.<emph.end type="italics"/>V<emph type="italics"/>iolentus contr&agrave;.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>26</cell> <s>Nam &longs;i ex terra <lb/>ignis fiat, ampliorem occupat locum: qua&shy;<lb/>re materia illa prior, qu&aelig; minori &longs;ubiicie&shy;<lb/>batur quantitati, mutatione form&aelig; maio&shy;<lb/>rem locum impleuit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Circum&longs;criptos tamen <lb/>habet limites magnitudinis ac paruitatis, <lb/>intra quos ceu quidam Proteus infinitos ma&shy;<lb/>gnitudinis t&egrave;rminos &longs;ubit. </s>
             <cell>XXXII.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile naturaliter motum &longs;eu uiolenter uelocius mouetur in medio rariore   qu&agrave;m den&longs;iore.<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>aior quoque e&longs;t proportio finis motus in corpore rariore ad   finem motus in corpore den&longs;iore qu&agrave;m principij.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n uiolento autem celerius   perueniret ad finem motus in corpore den&longs;iore.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&uacute;mque h&aelig;c <lb/>quantitatis certa determinatio illi actu in&shy;<lb/>h&aelig;reat, quid mirum e&longs;t ip&longs;am materiam pri&shy;<lb/>mam, propter quam magnitudo ip&longs;a e&longs;t <lb/>con&longs;tituta, actu e&longs;&longs;e, ac &longs;ub&longs;i&longs;tere? </s>
             <cell>27</cell> 
           </row> <s>ob&longs;cu&shy;<lb/>ri&ugrave;s h&aelig;c quidem ab aliis dicta &longs;unt, non &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m ob rei ip&longs;ius &longs;ubtilitatem, &longs;ed qu&ograve;d ple&shy;<lb/>rique dum qu&aelig; non perfect&egrave; a&longs;&longs;equebantur, <lb/>&longs;cribere vellent, &longs;ermonibus non tant&ugrave;m <lb/>ob&longs;curius, &longs;ed etiam ambiguis tractationem <lb/>ip&longs;am inuoluunt. </s>
           <row> 
             <cell>XXXIII.</cell> <s>Porr&ograve; ad materi&aelig; &longs;cien&shy;<lb/>tiam, im&ograve; e&longs;&longs;entiam &longs;equitur, vt c&ugrave;m for&shy;<lb/>mas ip&longs;as aduenientes impedimus, prior re&shy;<lb/>maneat: atque eo modo aqua frigida in &longs;an&shy;<lb/>guineis temperantiam con&longs;eruat, bilis pro&shy;<lb/>hibendo generationem. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mnia duo mobilia &aelig;qualis undique magnitudinis qu&aelig; &aelig;quali in tempore &aelig;qualia   &longs;pacia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia medijs nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad   pondus, quem ad modum medij ad medium proportio duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>27</cell> <s>Etenim c&ugrave;m nece&longs;&shy;<lb/>&longs;e &longs;it materiam primam &longs;emper &longs;ub aliqua <lb/>iacere forma, &longs;i &longs;ub&longs;equens impediatur ar&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>te, vel ca&longs;u, priorem formam manere ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Inde igitur tota pr&aelig;&longs;eruandi me&shy;<lb/>thodus ortum habuit. </s>
             <cell>XXXIIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t uelut eiu&longs;dem &longs;uperfi   ciei, ad latus eiu&longs;dem uer&ograve; ad monadem.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Similiter &amp; in tran&longs;&shy;<lb/>mutationibus par materi&aelig; quantitas requi&shy;<lb/>renda fuit, c&ugrave;m maior aut minor oportuna <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;it. </s>
             <cell>28</cell> 
           </row> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> ea ratione ex con&longs;imili&shy;<lb/>bus con&longs;imilia magis fiunt, qu&agrave;m ex di&longs;&longs;imi&shy;<lb/>libus. </s>
           <row> 
             <cell>XXXV.</cell> <s>Rur&longs;us rari ac den&longs;i ratio &agrave; materi&aelig; <lb/>multitudine, aut paucitate &longs;umpta e&longs;t: ve&shy;<lb/>r&ugrave;m de his inferi&ugrave;s dicemus. </s>
             <cell>V<emph type="italics"/>ocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine, non in grauitate, finis autem e&longs;t in   utroque extremo.<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ropter hoc minima facta uariatione in hypate acut&aelig; uix   ferunt.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>29</cell> <s>C&ugrave;m itaque <lb/>materia ab initio tota fui&longs;&longs;et, imple&longs;&longs;&eacute;tque <lb/>hoc concauum orbis, nec po&longs;&longs;et finiri, va&shy;<lb/>cuum e&longs;&longs;e non poterat: nam vacuo aucto, <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>materiam tolli nece&longs;&longs;e erat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Multa etiam <lb/>erant, qu&aelig; vacuum e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e demon&shy;<lb/>&longs;trabant, et&longs;i Heron in &longs;piritualibus illud <lb/>e&longs;&longs;e o&longs;tendere nitatur: ver&ugrave;m non e&longs;t &longs;a&shy;<lb/>pientis omnia ab&longs;urda refellere: nec no&longs;tri <lb/>mult&ograve; min&ugrave;s in&longs;tituti, qu&aelig; ab euidentibus <lb/>rationibus po&longs;&longs;unt demon&longs;trari, ob&longs;curiori&shy;<lb/>bus argumentis pro&longs;equi. </s>
             <cell>XXXVI.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i proportio per proportionem minorem &aelig;quali ducatur, proportio minor pro&shy;<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&ograve;d igitur va&shy;<lb/>cuum non &longs;it, folles o&longs;tendunt occlu&longs;i, qui <lb/>&longs;i nimium di&longs;tendantur ac violenter fran&shy;<lb/>guntur: nam locus capacior factus, c&ugrave;m <lb/>nec a&euml;re impleri po&longs;&longs;it, tantam tenuitatem <lb/>non admittente, nec vacuum dari queat, &longs;u&shy;<lb/>pere&longs;t tertium vt folles ip&longs;i di&longs;rumpantur. <lb/></s>
             <cell/> 
           </row> <s>Huius igitur vacui nece&longs;&longs;itate aqua a&longs;cen&shy;<lb/>dit, dum per canalem &longs;ugimus, pron&aacute;que de&shy;<lb/>&longs;cendit, hauriens &longs;itulam ex vrceolo. </s>
           <pb xlink:href="015/01/010.jpg"/> 
           <row> <s>H&aelig;c <lb/>autem infr&agrave; demon&longs;trabuntur. </s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell><emph type="italics"/>ducetur.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife&longs;tum e&longs;t duas proportiones minores &aelig;qualitate <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> du ctas proportionem minorem unaquaque illarum producere.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg6"/>Materiam <lb/>primam e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin">
             <cell>30</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg7"/>Materiam <lb/>primam <lb/>actu e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>XXXVII.</cell> <s><margin.target id="marg8"/>Materiam <lb/>primam <lb/>quandam <lb/>retinere.</s></p><p type="margin">
             <cell>S<emph type="italics"/>i plures homines, quorum per &longs;e nauim mouere po&szlig;int, aut pondus ferre &longs;imul   iuncti eam moueant, aut pondus ferant, erunt ill&aelig; proportiones coniunct&aelig; non product&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>30</cell> <s><margin.target id="marg9"/>Pr&aelig;&longs;eruandi <lb/>methodus <lb/>vnde ortum <lb/>habuerit.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg10"/>Vacuum non <lb/>e&longs;&longs;e.</s></p><p type="main">
             <cell>XXXVIII.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus tantum re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo nat&uacute;rali, quantum mouetur oc&shy;culto motu quie&longs;cendo.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Hac ratione lucerna mirabilis excogitata <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>e&longs;t, turris form&acirc; vndequaque conclu&longs;a, &longs;o&shy;<lb/>l&oacute;que foramine D, contenta, per quod <lb/>oleum ip&longs;um infunditur, donec tota implea&shy;<lb/>tur. </s>
             <cell>31</cell> 
           </row>           <s>Solida e&longs;t ex &longs;tanno, c&uacute;mque conuer&shy;<lb/>titur, vt nunc iacet, oleum effundi per D, <lb/>non pote&longs;t.</s>
           <row> 
             <cell>XXXIX.</cell> <s>Nam &longs;i effunderetur, quod e&longs;t <lb/>in C, de&longs;cenderet grauis &amp; vacui ratione ad <lb/>D: &amp; quod e&longs;&longs;et in B, ad C: &amp; quod e&longs;&longs;et <lb/>in A: ad B: igitur vacuum in A, relinque&shy;<lb/>retur. </s>
             <cell>A<emph type="italics"/>b &aelig;quali aut minore ui qu&agrave;m &longs;it impedimentum non fit motus.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>31</cell> <s>Ne igitur vacuum in A, relinquatur, <lb/><figure id="id.016.01.008.1.jpg" xlink:href="016/01/008/1.jpg"/><lb/>manet: quare etiam in B, oleum, &amp; in C <lb/>&amp; in D: nihil ergo effunditur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed quonam <lb/>pacto igitur dum accen&longs;o ellychnio in F, <lb/>oleum con&longs;umitur, per E, canalem ex ip&longs;o <lb/>D, exire pote&longs;t, itaque ad vacui rationem <pb xlink:href="016/01/009.jpg" pagenum="360"/>rur&longs;us peruenire videtur nece&longs;&longs;arium? </s>
             <cell>XL.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mne corpus &longs;ph&aelig;ricum tangens planum in puncto mouetur ad latus per quam&shy;cunque uim, qu&aelig; medium diuidere pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Siue <lb/>enim trahatur caloris vi, &longs;eu &longs;pont&egrave; de&longs;cen&shy;<lb/>dat oleum, quantum ad vacui rationem at&shy;<lb/>tinet, nihil intere&longs;&longs;e videtur. </s>
             <cell>31</cell> 
           </row> <s>Attamen ex&shy;<lb/>perimentum edocet, ardere quidem lucer&shy;<lb/>nam, &amp; &longs;ic &longs;en&longs;im vacuam reddi: &longs;pont&egrave; <lb/>autem oleum nequaquam de&longs;cendere. </s>
           <row> 
             <cell>XLI.</cell> <s>Cau&shy;<lb/>&longs;a igitur e&longs;t, qu&ograve;d ignis calefaciendo rari&ugrave;s <lb/>ac tenui&ugrave;s efficit oleum: id rarius factum <lb/>intume&longs;cit, &amp; per D, foramen exuberat, <lb/>leui&longs;&longs;im&aacute;que eius pars interim a&longs;cendit ad <lb/>&longs;ummum lucern&aelig;, vbi A, &longs;crip&longs;imus: qu&aelig; <lb/>cum multo a&euml;re referta &longs;it, locum a&euml;re com&shy;<lb/>plet, ac &longs;ic &longs;en&longs;im augetur, dum <expan abbr="ole&utilde;">oleum</expan> effundi&shy;<lb/>tur. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint du&aelig; quantitates &longs;umaturque toties <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> maioris &amp; minoris, quo&shy;ties aggregatum minoris &amp; maioris, erit proportio confu&longs;a maioris aggregati   ad minus, minor quam multiplicis maioris ad multiplex minoris.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>32</cell> <s>Quamobrem &amp; illud diligenter cauere <lb/>nece&longs;&longs;arium e&longs;t, ne canalis D E F, iu&longs;to bre&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>uior &longs;it, aut ellychnium in F, maius: nam <lb/>vtroque modo oleum nimio calore celeri&ugrave;s <lb/>intume&longs;cit, ade&ograve; vt effundatur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Hac ratione <lb/>excogitarunt Athenien&longs;es lucernam ante <lb/>Mineru&aelig; &longs;imulachrum, qu&aelig; toto anno ar&shy;<lb/>deret. </s>
             <cell>XLII.</cell> 
             <cell>T<emph type="italics"/>rahentium nauim, aut ferentium pondera proportiones in &longs;e inuicem, quomodo   ducere oporteat con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam A B C D, &longs;patium auctum erat <lb/>iuxta multitudinem dierum anni: commo&shy;<lb/>di&ugrave;s for&longs;an fuerit, &longs;i &longs;ubere craticul&aelig; ferre&aelig; <lb/>&longs;u&longs;tententur. </s>
             <cell>32</cell> 
           </row> <s>Ide&oacute;que in va&longs;e maximo <lb/>oleum effu&longs;um, per&longs;euerante flamma el&shy;<lb/>lychnij &longs;ufficiet in totum annum. </s>
           <row> 
             <cell>XLIII.</cell> <s>Vt ver&ograve; <lb/>per&longs;eueret flamma, ellychnium comburi non <lb/>debet. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roductionem ad additionem retrahere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>33</cell> <s>Tale fit &egrave; ligno Carpa&longs;io, hoc enim <lb/>non vritur: aut, vt inferi&ugrave;s docebimus, &egrave; la&shy;<lb/>pidum cru&longs;tarum filis. <lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg11"/>Lucerna mi&shy;<lb/>rabilis.</s></p><p type="margin">
             <cell>XLIIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio motoris ad id quod e&longs;t maximum non mouens, &amp; &longs;patium &amp;   tempus, nota erit etiam reliquorum nota.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg12"/>Lucernatoto <lb/>anno <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan>.</s></p><p type="margin">
             <cell>33</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg13"/>Vbique tria <lb/>&longs;unt, mate&shy;<lb/>ria, forma <lb/>&amp; anima.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>XLV.</cell> <s>Materia igitur vbique e&longs;t, illa ver&ograve; &longs;ine <lb/>forma e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quare &amp; formam vbi&shy;<lb/>que e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ed &amp; animam quan&shy;<lb/>dam, &longs;eu qu&ograve;d vbique fiat generatio, &longs;eu <lb/>quod magis ad pr&aelig;&longs;entem attinet tractatio&shy;<lb/>nem, in quocunque corpore, c&ugrave;m extra lo&shy;<lb/>cum &longs;uum fuerit, motus principium e&longs;&longs;e vi&shy;<lb/>deatur. </s>
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;tater&aelig; o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>34</cell> <s>At motus non ab anima, &longs;ed &agrave; na&shy;<lb/>tura e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Mea nihil intere&longs;t, mod&ograve; ( quod ad <lb/>pr&aelig;&longs;entem mihi &longs;ol&ugrave;m tractationem nece&longs;&shy;<lb/>&longs;arium e&longs;t ) fatearis principium e&longs;&longs;e quod&shy;<lb/>dam motus: nam de anima, an omnis natu&shy;<lb/>ra anima &longs;it po&longs;teri&ugrave;s con&longs;iderandum. </s>
             <cell>XLVI.</cell> 
             <cell>A<emph type="italics"/>n &longs;it aliqua proportio &amp; qualis inter animam &amp; uitas, &amp; &longs;ua corpora con&longs;ide&shy;rare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nunc <lb/>&longs;atis &longs;it, c&ugrave;m mi&longs;ta omnia &longs;int corporea aut <lb/>&longs;implicia, qu&aelig;dam ex his vt leuia &longs;urs&ugrave;m, <lb/>alia deors&ugrave;m ferri vt grauia: neque ver&ograve; <lb/>impelluntur: nam violenter ad propria re&shy;<lb/>mearent: nec trahuntur: locus enim acci&shy;<lb/>dens e&longs;t, &amp; elementum ip&longs;um non trahit <lb/>vbique: vt c&ugrave;m aqua &longs;urs&ugrave;m fuerit. </s>
             <cell>35</cell> 
           </row> <s>Inti&shy;<lb/>mum igitur e&longs;t, quo mouetur elementum, <lb/>aut ab elemento mixtum. </s>
           <row> 
             <cell>XLVII.</cell> <s>Dico etenim mix&shy;<lb/>tum, vt lapidem, &agrave; terra, qu&aelig; in ip&longs;o e&longs;t <lb/>deors&ugrave;m moueri, aut aqua. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i duo mobilia &aelig;qualister in eodem circulo iuxta proprios motus moueantur, pro&shy;ductum temporis circuituum inuicem, erit &aelig;quale producto differenti&aelig; tempo   rum circuitus duct&aelig; in tempus coniunctionis prim&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>36</cell> <s>Siquidem mix&shy;<lb/>ta &amp; ip&longs;a ab elemento, aut elementis, qu&aelig; <lb/>in ip&longs;is dominantur, moueri &longs;olent. </s>
           </row> 
           <row> <s>C&ugrave;m <lb/>ver&ograve; corpora ip&longs;a eiu&longs;dem non fuerint ge&shy;<lb/>neris, eodem in loco e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt: nam </s></p><p type="main">
             <cell>XLVIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum ac duorum coniun&shy;ctiones in temporibus commen&longs;is, illa tria mobilia denuo coniungentur in tem   pore producto ex denominatore diui&longs;ionis temporis maioris per minus in mi&shy;nus aut numeratore in maius.<emph.end type="italics"/></cell> <s><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>materia illa duas haberet &longs;imul formas. </s>
             <cell>37</cell> 
           </row> <s>Plus <lb/>ver&ograve; e&longs;&longs;e ac min&ugrave;s de eodem corpore, o&longs;ten&shy;<lb/>dunt oua vitrea, qu&aelig; c&ugrave;m exuguntur, ex par&shy;<lb/>uulo foramine aquam trahunt: nam a&euml;r ille <lb/>rarior factus ob attractionem denu&ograve; cogi&shy;<lb/>tur, occup&aacute;tque minorem locum qu&agrave;m pri&ugrave;s, <lb/>atque &longs;ic ne vacuum detur, aquam ad &longs;e <lb/>trahit. </s>
           <row> 
             <cell>XLIX.</cell> <s>Igitur a&euml;r ip&longs;e cogi pote&longs;t, ac &longs;eip&shy;<lb/>&longs;um &longs;ubingredi, ead&eacute;mque ratione rarior <lb/>euadere: vtque e&longs;t terminus quidam in rari&shy;<lb/>tate, qui vacui rationem habet atque &longs;ic <lb/>mouet, ita den&longs;itatis alius, quem &longs;i quis <lb/>pr&aelig;terire nitatur, motum excitat, qui vo&shy;<lb/>catur impul&longs;us. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>ropofitio mobilis in circulo circuitus tempore dataque ratione di&longs;tanti&aelig; ab illo mo   bilis circuitum inuenire, quod ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto di&longs;cedens <expan abbr="c&utilde;alio">cunalio</expan> mobili in dato   puncto <expan abbr="c&otilde;ueniat">conueniat</expan> &longs;ub <expan abbr="quoc&utilde;que">quocunque</expan> numero <expan abbr="circuitu&utilde;">circuituum</expan> <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> quoque <expan abbr="c&otilde;iunctionis">coniunctionis</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>39</cell> <s>Fit igitur impul&longs;us, vel c&ugrave;m <lb/>corpus locum alterius &longs;ubingreditur, vel c&ugrave;m <lb/>idem corpus ade&ograve; cra&longs;&longs;e&longs;cit, vt tantam cra&longs;&longs;i&shy;<lb/>tiem ferre non queat: tunc enim locum alium <lb/>atque ampliorem qu&aelig;rens, motum impul&longs;us <lb/>excitat: vtque &agrave; vacuo &amp; raritate nimia attra&shy;<lb/>ctio fit, &longs;ic &agrave; den&longs;itate maiore aut corporum <lb/>co&iuml;tione in vnum, impul&longs;io, qu&aelig; attractioni <lb/>contraria e&longs;t. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg14"/>Duo corpora <lb/>in eodem loco <lb/>e&longs;&longs;e non po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt.</s></p><p type="main">
             <cell>L.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mnes circuituum portiones in ei&longs;dem temporibus repetuntur.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Igitur qu&ograve;d corpora &longs;imilia co&euml;ant &amp; ra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>re&longs;cant, ab experimento acceptum e&longs;t: &longs;ed <lb/>ratio non ade&ograve; clara. </s>
             <cell>40</cell> 
           </row> <s>Alexander putat ma&shy;<lb/>teriam habere potentiam ad formas diuer&shy;<lb/>&longs;as, quarum quantitates materi&aelig; diuer&longs;&aelig; <lb/>&longs;unt: veluti &longs;i ex aqua fiat a&euml;r, qu&ograve;d a&euml;r <lb/>minorem po&longs;tulet materiam, materia illa <lb/>rare&longs;cit, quod in igne dum &egrave; puluere fit, ma&shy;<lb/>nife&longs;t&egrave; videmus. </s>
           <row> 
             <cell>LI.</cell> <s>At conden&longs;ari &amp; rare&longs;ce&shy;<lb/>cere, e&longs;t formam ex parte mutare. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>perationes dictas exemplo declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>41</cell> <s>C&uacute;m enim <lb/>a&euml;r cogitur, ad aqu&aelig; naturam tran&longs;it. </s>
           </row> 
           <row> <s>Vn&shy;<lb/>de in cucurbitulis lintea madefacta cogunt <lb/>a&euml;rem, atque ide&ograve; magis trahunt. </s>
             <cell>LII.</cell> 
             <cell>T<emph type="italics"/>ria mobilia coniuncta in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto, quorum duo &amp; duo conueniant in partib.   incommen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nullo unquam puncto conuenient.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Igitur <lb/>qu&aelig; rare&longs;cunt vel conden&longs;antur, formam <lb/>partim mutant. </s>
             <cell>42</cell> 
           </row> <s>At forma corporis, formam <lb/>elementi &longs;equitur. </s>
           <row> 
             <cell>LIII.</cell> <s>Repugnat igitur, duo <lb/>corpora &longs;imul e&longs;&longs;e, non ob materiam, qu&aelig; <lb/>potentia tant&ugrave;m in loco e&longs;t, &amp; locum occu&shy;<lb/>pat, &amp; decernit &longs;ibi quantitatem pote&longs;tate <lb/>quidem &longs;ola, non actu, &longs;ed ob formarum di&shy;<lb/>uer&longs;itatem. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>irculorum &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>43</cell> <s>Conden&longs;ari igitur corpus po&shy;<lb/>te&longs;t, quod &longs;imiles habet partes, non autem <lb/>corpora &longs;e penetrare po&longs;&longs;unt. </s>
           </row> 
           <row> <s>Porr&ograve; in con&shy;<lb/>den&longs;atione videtur difflari aliquid tenuius, <lb/>aut exprimi. </s>
             <cell>LIIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio circuli ad &longs;uum diametrum per &longs;imilitudinem e&longs;t quarta pars periphe&shy;ri&aelig;.<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>ur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diametri quarta pars.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sed &longs;i ita e&longs;t, videbitur quod <lb/>rare&longs;cit, aut conden&longs;at generari. </s>
             <cell>44</cell> 
           </row> <s>Ver&ugrave;m ele&shy;<lb/>mentorum mutatio ade&ograve; facilis e&longs;t in con&shy;<lb/>iuncta &amp; &longs;imilia, vt non omnin&ograve; vera <lb/>generatio videatur. </s>
           <row> 
             <cell>LV.</cell> <s>Nam ex aqua in le&shy;<lb/>bete a&euml;r fit ob ignis calorem: ignis au&shy;<lb/>tem nihil generat. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum per ordines &longs;up po&longs;ita &aelig;quali proportione in or&shy;dinibus per quantitates &amp; proportiones demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>44</cell> <s>Non igitur e&longs;t h&aelig;c ge&shy;<lb/>neratio elementorum, &longs;ed tran&longs;mutatio qu&aelig;&shy;<lb/>dam ad affinia. </s>
           </row> 
           <row> <s>Dicemus autem de hoc in&shy;<lb/>feri&ugrave;s. </s></p><p type="margin">
             <cell>LVI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen&longs;um e&longs;t duplicata ei   qu&aelig; ad numeri latus.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg15"/>Corporum <lb/>vnitio quo&shy;<lb/>modo fiat.</s></p><p type="main">
             <cell>49</cell> 
           </row> <s>Ergo in vniuer&longs;umtres erunt motus n&agrave;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>turales. </s>
           <row> 
             <cell>LVII.</cell> <s>Primus quidem ac validi&longs;&longs;imus &agrave; va&shy;<lb/>cui fuga, &longs;ed veri&ugrave;s &agrave; forma elementi, c&ugrave;m <lb/>maiorem raritatem non admittat, nec ma&shy;<lb/>teri&aelig; partes &longs;eparari vnquam queant. </s>
             <cell>M<emph type="italics"/>otus rationem ad pondus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>49</cell> <s>C&ugrave;m <lb/>igitur in follibus apertio maior fit, qu&agrave;m <lb/>paucus ille a&euml;r ferre po&longs;&longs;it, prim&ugrave;m rarior <lb/>redditus, c&ugrave;m materia prima &longs;eperationem <lb/>non admittat, a&euml;r ille non &longs;u&longs;tinens maio&shy;<lb/>rem raritatem, aut aliquid ad &longs;e trahit, aut <lb/>folles omnin&ograve; di&longs;rumpit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Non igitur &agrave; va&shy;<lb/>cuo motus vllus, &longs;ed &agrave; formis ip&longs;is maxim&egrave; <lb/>a&euml;ris, dum ampli&ugrave;s diuelli nequit, nec &longs;e&shy;<lb/>parari, fieri con&longs;ueuit. </s>
             <cell>LVIII.</cell> 
             <cell>Q<emph type="italics"/>u&aelig; ex alto de&longs;cendunt, cur non eandem pro di&longs;tantia motus rationem in libero   a&euml;re &longs;eruent con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>E&longs;&longs;e autem hunc mo&shy;<lb/>tum naturalem, o&longs;tendit con&longs;en&longs;us in hoc <lb/>vniuer&longs;i, &amp; obedientia omnium corporum, <lb/>qu&aelig; relictis propriis motibus, vt huic &longs;a&shy;<lb/>tisfaciant, a&longs;cendunt &longs;pont&egrave; grauia, de&longs;cen&shy;<lb/>d&uacute;ntque leuia. </s>
             <cell>49</cell> 
           </row> <s>Secundus ( vt dixi ) &egrave; directo <lb/>huic contrarius, &longs;pecie quidem vt primus <lb/>&agrave; vacuo fit. </s>
           <row> 
             <cell>LIX.</cell> <s>Hic ne corpora &longs;e mutu&ograve; pene&shy;<lb/>trent factus videtur, &longs;ed veri&ugrave;s oppo&longs;itam <lb/>priori ob rationem, ne &longs;cilicet forma plus <lb/>iu&longs;to, qu&agrave;m debeat materi&aelig; prim&aelig; con&longs;e&shy;<lb/>quatur, &longs;icut in priore ne iu&longs;to min&ugrave;s. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motum duobus motibus non ad idem tendentibus utroque &longs;eor&longs;um tar   dius mouetur &longs;imili motu.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>50</cell> <s>Hunc <pb xlink:href="016/01/010.jpg" pagenum="361"/>igitur ei&longs;dem rationibus quibus priorem, na&shy;<lb/>turalem e&longs;&longs;e demon&longs;trauimus &agrave; natura pro&shy;<lb/>fici&longs;ci, quamvis apud quo&longs;dam ob&longs;curius <lb/>cert&egrave; con&longs;tat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Neque &longs;atis liquet ex his mo&shy;<lb/>tibus, qui &longs;it validior. </s>
             <cell>LX.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motu naturali de&longs;cendentis parte, de&longs;cendit grauiore &longs;ecundum gra&shy;<emph.end type="italics"/></cell> <s>Illud tamen clarum <lb/>e&longs;t, ambos motibus omnibus violentis, tum <lb/>etiam elementorum naturalibus potentiores <lb/>mult&ograve; e&longs;&longs;e, neque vbi impul&longs;us huius ge&shy;<lb/>neris, aut attractionis ratio habenda &longs;it, <lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>grauis aut leuis pen&egrave; vllam e&longs;&longs;e curam. </s>
             <cell/> 
           </row> <s>At&shy;<lb/>que ea ratione, quam &longs;uo loco pro&longs;eque&shy;<lb/>mur, tanta vi tormenta bellica pilas illas fer&shy;<lb/>reas emittunt, c&ugrave;m nulla vis alia impellen&shy;<lb/>do quicquam &longs;imile po&longs;&longs;it efficere. </s>
           <pb xlink:href="015/01/011.jpg"/> 
           <row> <s>Qu&ograve;d <lb/>ni&longs;i machin&aelig; periculum fractur&aelig; ob&longs;ta&shy;<lb/>ret, nihil prohiberet ex Germaniis in In&shy;<lb/>diam, quoniam ex ordine e&longs;t vniuer&longs;i, im&shy;<lb/>pelli. </s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell><emph type="italics"/>uitatis centrum.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg16"/>Tres e&longs;&longs;e mo&shy;<lb/>tus natura&shy;<lb/>les &agrave; princi&shy;<lb/>pio.</s></p><p type="margin">
             <cell>51</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg17"/>Bellic&aelig; ma&shy;<lb/>chin&aelig; impel&shy;<lb/>lunt ordine <lb/>vniuer&longs;i.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>LXI.</cell> <s>Tertius autem motus grauium e&longs;t ad in&shy;<lb/>ferna, leuium ad &longs;uperna: quem plan&egrave; om&shy;<lb/>nes naturalem e&longs;&longs;e fatentur, qu&ograve; min&ugrave;s de <lb/>eo laboro. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionum ictus ad pondus rei &amp; di&longs;tantiam generaliter con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>52</cell> <s>Sed nec &longs;i concedatur nobis alios <lb/>motus naturales dici debere, mod&ograve; &longs;emper <lb/>his, vt dixi, contingant rationibus, quic&shy;<lb/>quam ad ea, qu&aelig; declarare propo&longs;ueramus <lb/>oberit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Erat &amp; quartum genus naturalis mo&shy;<lb/>tus, quo qu&aelig;dam ad alia mouentur: quod <lb/>quia generale non e&longs;t, ad locum &longs;uum trans&shy;<lb/>feretur, velut de Herculeo vocato lapide, <lb/>&amp; ferro, electro atque fe&longs;tuca. </s>
             <cell>LXII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motoris in plano ad motorem, qui eleuat pondus iuxta id quod   mouet, inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>His igitur de&shy;<lb/>mon&longs;tratis tanquam principiis ratio con&longs;ur&shy;<lb/>git machin&aelig; Cte&longs;ibic&aelig;, qu&aelig; &longs;ic con&longs;tat. <lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s></p><p type="margin">
             <cell>53</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg18"/>Machina <lb/>Ctc&longs;iaica.</s></p><figure id="id.016.01.010.1.jpg" xlink:href="016/01/010/1.jpg"/><p type="main">
           <row> 
             <cell>LXIII.</cell> <s>Catinus A, &aelig;&shy;<lb/>reus, cuius &longs;um&shy;<lb/>mum os per quod <lb/>effundi aqua de&shy;<lb/>bet B. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>mne graue quanto proximius alligatum plano, tant&ograve; facilius trabitur.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>53</cell> <s>In imo eius <lb/>duo foramina C, <lb/>&amp; D, &longs;uper qui&shy;<lb/>bus axes aut coria <lb/>ita collocentur vt <lb/>in follibus: qu&aelig; <lb/>ex inferiore par&shy;<lb/>te eleuentur ver&shy;<lb/>s&ugrave;s A, &longs;ed &longs;i com&shy;<lb/>primantur, occludant ob&longs;cula illa: h&aelig;re&aacute;nt&shy;<lb/>que catino ex o&longs;culis C, &amp; D, fi&longs;tul&aelig; du&aelig;, <lb/>dextra ac &longs;ini&longs;tra producantur E, &amp; F, &amp; <lb/>modiolis in&longs;erantur in G, &amp; in H. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Modioli <lb/>inanes &longs;unt, &amp; in aqua mer&longs;i, in imo haben&shy;<lb/>tes foramina K, &amp; L, in medio: &longs;upra qu&aelig; <lb/>axes cum corio vt in catino, qui eleuari po&longs;&shy;<lb/>&longs;int ad &longs;uperi&ugrave;s: c&ugrave;m ver&ograve; premuntur o&longs;cula, <lb/>ad vnguem concludant. </s>
             <cell>LXIIII.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mne mobile quant&ograve; latius tanto tardius moustur in plano.<emph.end type="italics"/></cell> <s>In modiolis autem <lb/>emboli ma&longs;culi M, &amp; N, torno politi, &amp; oleo <lb/><arrow.to.target n="marg19"/><lb/>&longs;ubacti, vt modiolos ad amu&longs;&longs;im impleant: <lb/>inde vectibus &amp; tegulis ita &longs;int aptati, vt vl&shy;<lb/>tr&ograve;, citr&oacute;que permeantes, c&ugrave;m M, a&longs;cendit, <lb/>exinanit&uacute;rque &longs;ubiectum vas, alterna vice <lb/>N, de&longs;cendat, &amp; impleat embolum, expri&shy;<lb/>m&aacute;tque quicquid in eo continetur. </s>
             <cell>54</cell> 
           </row> <s>Hac ra&shy;<lb/>tione parata c&ugrave;m ex O, trahitur M, embo&shy;<lb/>lus ma&longs;culus, locus Q, modioli exinanitur: <lb/>quare eleuatur axis &amp; corium &longs;upr&agrave; K, aqu&aacute;&shy;<lb/>que a&longs;cendit donec impleatur modiolus ex <lb/>primi motus ratione: interim ver&ograve; c&ugrave;m N, <lb/>pre&longs;&longs;us &longs;it, incipiat ex imo trahi alterno mo&shy;<lb/>tu, <expan abbr="de&longs;cend&eacute;tq;">de&longs;cend&eacute;tque</expan> M, embolus <expan abbr="c&uacute;mq;">c&uacute;mque</expan> aqua, qu&aelig; <lb/>in &longs;patio Q, continebatur non po&longs;&longs;it effluere, <lb/>M, concludente &longs;uperi&ugrave;s modioli capacita&shy;<lb/>tem ad vnguem: nec de&longs;cendere per K, quo&shy;<lb/>niam axis foramen premit, &amp; qu&ograve; magis vr&shy;<lb/>getur pondere &amp; impetu ex &longs;uperiore loco <lb/>ab aqua, ita magis exqui&longs;it&egrave; h&aelig;ret K, fora&shy;<lb/>mini: &longs;equitur vt aqua per G, exeat, qua &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m exitus patet, a&longs;cend&eacute;n&longs;que per fi&longs;tulam <lb/>E, ingreditur eleuans operculum in catinum <lb/>per C, <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>, donec catinus impleatur: p&ograve;&longs;t <lb/>ce&longs;&longs;ante impul&longs;u ex E, &longs;ub&longs;idet corium, &amp; <lb/>axis in C, v&aacute;&longs;que A, plenum manet. </s>
           <row> 
             <cell>LXV.</cell> <s>Interim <lb/>ver&ograve; dnm M, ad K, de&longs;cendit, N, ad &longs;ummum <lb/>modioli <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan>, modiol&uacute;&longs;que impletur aqua <lb/>eadem ratione: vnde cum rur&longs;us premitur, <lb/>exprimit aquam per H, in F, &amp; per D, eadem <lb/>ratione in modiolum, qui c&ugrave;m iam plenus &longs;it <lb/>aqua, nec illa per C, regredi po&longs;&longs;it, c&ugrave;m axis <lb/>&amp; corium e&ograve; magis h&aelig;reant foramini, qu&ograve; <lb/>magis ab aqua ex &longs;uperiore parte premun&shy;<lb/>tur, &longs;equitur vt ex &longs;ecundi motus naturalis <lb/>ratione, quo etiam grauia &longs;urs&ugrave;m feruntur, <lb/>vt aqua per A, in B, a&longs;cendens effundatur, at&shy;<lb/>que ita alternante motu ac pleno &longs;emper ca&shy;<lb/>tino, vt effluere ex imo K, &amp; L, in altum a&longs;&shy;<lb/>cendens, quantumlibet per B, nunquam de&shy;<lb/>&longs;inat. </s></p><p type="margin">
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum mobilium inter &longs;e cum auxilio medij inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>54</cell> <s><margin.target id="marg19"/>Vitruuius <lb/>lib.
           </row> 
           <row> 10. 6. 12.</s></p><p type="main">
             <cell>LXVI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem laterum eptagoni, &amp; &longs;ubten&longs;arum con&longs;iderare, &amp; qu&aelig; &agrave; reflexa   proportione pendent.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Eiu&longs;dem argumenti e&longs;t tuba nauium, qua <lb/>&longs;olent naues aqua periclitantes euacuare. <lb/></s>
             <cell>55</cell> 
           </row> <s>Cuius exemplo con&longs;tructa e&longs;t machina Bar&shy;<lb/>tholom&aelig;i Brambill&aelig;, quam nos vidimus <lb/>Mediolani, nulla ex parte antiquis artificio <lb/>inferior. </s></p><figure id="id.016.01.010.2.jpg" xlink:href="016/01/010/2.jpg"/><p type="caption">
           <row> 
             <cell>LXVII.</cell> <s>Machina Brambilica.</s></p><p type="main">
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates ab una quantitate ali&aelig;que totidem ab eadem analo&shy;g&aelig;, erit proportio terti&aelig; unius ordinis ad tertiam alterius, ut &longs;ecund&aelig; ad &longs;e&shy;cundum duplicata, &amp; quart&aelig; ad quartam triplicata, quint&aelig; ad quintam   quadruplicata, atque &longs;ic de alijs.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>57</cell> <s>BD, tuba, inanis in&shy;<lb/>tus, lignea, rotunda, ve&shy;<lb/>ctibus &amp; regulis fixa, <lb/>latior parte &longs;uperiore <lb/>tota DM, inferiore ar&shy;<lb/>ctior: qua parte exci&shy;<lb/>pitur C, va&longs;e aqu&aelig; im&shy;<lb/>mer&longs;o, &amp; vndique &agrave; la&shy;<lb/>teribus perforato, vt <lb/>aqua ingredi po&longs;&longs;it: la&shy;<lb/>pilli autem &amp; arena <lb/>minim&egrave;, fundo va&longs;is C, <lb/>&longs;olido. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sic fiet vt tuba <lb/>aquam ex va&longs;e puram, <lb/>c&ugrave;m opus fuerit, non <lb/>lapillos aut arenam, <lb/>quibus machina impe&shy;<lb/>diretur, hauriat. </s>
             <cell>LXVIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ab<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>uclide &amp;<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>rchimede.<emph.end type="italics"/></cell> <s>In loco <lb/>M, vbi arctior pars la&shy;<lb/>tiori committitur, co&shy;<lb/>rium &longs;uperi&ugrave;s ex parte <lb/>M, annectitur, cui &longs;u&shy;<lb/>perimminet lamina te&shy;<lb/>nuis plumbea, vt c&ugrave;m <lb/>eleuetur ex parte Q, <lb/>pondere &longs;uo denu&ograve; cadat, &amp; integat canalem <lb/>L, exqui&longs;ite. </s>
             <cell>57</cell> 
           </row> <s>Embolus autem ma&longs;culus AE, <lb/>minor tub&aelig; latitudine, &longs;ed <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> in &longs;upremo, <lb/>vbi e&longs;t D, ad amu&longs;&longs;im ob&longs;truat tub&aelig; <expan abbr="foram&etilde;">foramen</expan>. <lb/></s>
           <row> 
             <cell>LXIX.</cell> <s>Inane autem &longs;it OP. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ex quatuor libris<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>pollonij<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ergei &amp;<emph.end type="italics"/> <expan abbr="q.">que</expan> S<emph type="italics"/>ereni.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>59</cell> <s>Ex imo emboli tres vir&shy;<lb/>g&aelig; ferre&aelig; &longs;olid&aelig; prodeant, ad latera tub&aelig; in&shy;<lb/>tus pertingentes, quas corio circumue&longs;ties, <lb/>ne contactu tubam exulcerent. </s>
           </row> 
           <row> <s>H&aelig; tripodis <lb/>imaginem referunt, inferi&ugrave;s latiores ac ma&shy;<lb/>gis di&longs;tantes, vbi F, qu&agrave;m &longs;uperi&ugrave;s vbi E. <lb/><!-- KEEP S--></s>
             <cell>LXX.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint tres quantitates in continua proportione, ali&aelig;que totidem in continua   proportione poterunt con&longs;tituere tres quantitates in &aelig;quali differentia per&shy;uer&longs;im copulat&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur, totum &longs;patium iuxta <lb/>N, e&longs;&longs;e inane, nec pr&aelig;ter virgulas aliquid <lb/>e&longs;&longs;e in eo: quo fit vt peruia &longs;it vita ex O, &amp; <lb/>P, in N, atque vici&longs;&longs;im ex N, in O, &amp; P: <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> <pb xlink:href="016/01/011.jpg" pagenum="362"/>enim &longs;patium &longs;upra F, inane e&longs;t, nec in eo <lb/>aliquid continetur pr&aelig;ter embolum &amp; vir&shy;<lb/>gulas. </s>
             <cell>62</cell> 
           </row> <s>In imo harum virgularum circulus F, <lb/>c&acirc;pitibus earum annexus con&longs;tituatur, nec <lb/>totus inanis, &longs;ed in medio tant&ugrave;m, &amp; vbi <lb/>foramen relinquitur, corio &longs;upern&egrave;, ac &longs;u&shy;<lb/>per corium plumbi lamina tenui, vt in M, <lb/>dictum e&longs;t, integatur, &longs;ic vt c&ugrave;m integitur, <lb/>ne a&euml;r po&longs;&longs;it tran&longs;ire, &amp; corium tamen cum <lb/>plumbo eleuari po&longs;&longs;it ver&longs;us N, &amp; foramen <lb/>ip&longs;um detegere. </s>
           <row> 
             <cell>LXXI.</cell> <s>Hoc itaque fiet, &longs;i corium <lb/>media qua&longs;i parte annexum fuerit circulo, <lb/>capita virgarum continente: reliqua parte <lb/>di&longs;iunctum, ac &longs;ol&ugrave;m ad amu&longs;&longs;im foramen <lb/>illud, c&ugrave;m h&aelig;ret, occludens. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem leuitatis ponderis per uirgam torcularem attracti ad rectam &longs;u&shy;&longs;pen&longs;ionem inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>63</cell> <s>Ex ip&longs;is rur&longs;us <lb/>virgarum capitibus tres ali&aelig; virg&aelig; rect&agrave; <lb/>prodeant, lateribus intror&longs;um tub&aelig; h&aelig;ren&shy;<lb/>tes. </s>
           </row> 
           <row> <s>Has corium circumambit vndequaque <lb/>ab F, &longs;uprema parte v&longs;que in G, h&aelig;rens ad <lb/>amu&longs;&longs;im lateribus tub&aelig; intror&longs;um, ne vel a&euml;r <lb/>ex K, in N, po&longs;&longs;it permeare. </s>
             <cell>LXXII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis &longs;ph&aelig;r&aelig; pendentis ad a&longs;cendentem per accliue planum   inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ita fiet in H, mo&shy;<lb/>diolum, &longs;ed inuer&longs;um, videatur: e&longs;t enim fun&shy;<lb/>dus F, &amp; corio circumue&longs;titus vndequaque <lb/>tereti forma, &amp; in G, apertus ac patens. </s>
             <cell>63</cell> 
           </row> <s>Quo <lb/>peracto ita aptetur A, embolus, vt citr&ograve;, vl&shy;<lb/>tr&oacute;que commeare mod&ograve; de&longs;cendendo v&longs;que <lb/>ad M, parte G, ima modioli inuer&longs;i, mod&ograve; <lb/>&longs;urs&ugrave;m vbi nunc pingitur, retrahi po&longs;&longs;it. </s>
           <row> 
             <cell>LXXIII.</cell> <s>His <lb/>itaque &longs;ic di&longs;po&longs;itis, iaceat G, &longs;uper M Q, &amp; <lb/>incipiat eleuari, tunc a&euml;r contentus in &longs;patio <lb/>H, rarior factus dem&ugrave;m trahit Q, &amp; eleuat: <lb/>cuius &longs;ucce&longs;&longs;u a&longs;cendit a&euml;r ex L, in K, &longs;pa&shy;<lb/>tium, huius &longs;ucce&longs;&longs;u aqua a&longs;cendit ex B, in <lb/>L. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum attractorum penes figuram in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>64</cell> <s>C&ugrave;m autem embolus de&longs;cendit a&euml;ris im&shy;<lb/>pul&longs;u, &amp; plumbi grauitate, illic&ograve; Q, de&longs;cen&shy;<lb/>dit: quare aqua, qu&aelig; e&longs;t in L, nece&longs;&longs;ari&ograve; ma&shy;<lb/>net: nam reclu&longs;o operculo MQ, &longs;i aqua de&longs;&shy;<lb/>cenderet, conuelleretur modicus ille a&euml;r, qui <lb/>e&longs;&longs;et in &longs;uprema parte L, &longs;upra aquam, c&ugrave;m <lb/>non po&longs;&longs;it alium haurire a&euml;rem ex K, pro&shy;<lb/>pter periculum MQ: a&euml;r ver&ograve; qui in K, con&shy;<lb/>tinebatur, dum de&longs;cendit per G, eleuans <lb/>operculum F, effugit &longs;patium O, &amp; per P, <lb/>foramen exit for&agrave;s: ita &longs;&aelig;pi&ugrave;s repetito a&longs;cen&shy;<lb/>&longs;u, de&longs;cen&longs;&uacute;que G, &amp; emboli, impletur lo&shy;<lb/>cus L, aqua, p&ograve;&longs;t rur&longs;us eleuato G, &amp; ob <lb/>motus primi rationem, ne a&euml;r in K, nimis <lb/>conuellatur, eleuato Q M, operculo aqua <lb/>ingreditur, &longs;patium K, donec impleatur, &amp; <lb/>&longs;imul cum eo &longs;patium H, quod (vt dixi) com&shy;<lb/>mune e&longs;t cum K, quia G, e&longs;t medioli os pa&shy;<lb/>tens, &amp; nulla ex parte conclu&longs;um. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sic igitur <lb/>iam plenum, &amp; rur&longs;us embolus de&longs;cendat: <lb/>aqua igitur qu&aelig; in H, e&longs;t, eleuabit opercu&shy;<lb/>lum F, &amp; implebit &longs;patia N, &amp; O. </s>
             <cell>LXXIIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem concutientis ad concu&longs;&longs;um in&longs;tabili inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>C&ugrave;m au&shy;<lb/>tem &longs;urs&ugrave;m trahitur embolus, ne aqua, qu&aelig; <lb/>in O. a&longs;cenderat, rurs&ugrave;m de&longs;cendat, prohibet <lb/>operculum in F, quod grauitate tum propria, <lb/>tum aqu&aelig; &longs;uperincumbentis, cadens obturat <lb/>foramen. </s>
             <cell>64</cell> 
           </row> <s>Itaque con&longs;tat hac machina aquam <lb/>&longs;emper a&longs;cendere, &amp; nunquam po&longs;&longs;e de&longs;&shy;<lb/>cendere: vnde c&ugrave;m peruenerit ad P, effun&shy;<lb/>ditur per P, os tub&aelig; in locum, quem volue&shy;<lb/>ris, tuncque minimo labore quantum voles <lb/>aqu&aelig; ex B, exhauries: nam plena iam tuba <lb/><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>facilior fit motus emboli A. <!-- KEEP S--></s>
           <row> 
             <cell>LXXV.</cell> <s>Tub&aelig; ver&ograve; qui&shy;<lb/>bus &longs;iccantur naues, tum fontes &amp; &longs;caturigi&shy;<lb/>nes aquarum, &longs;impliciore con&longs;tructione con&shy;<lb/>&longs;tant. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> immoti in aqua, ad <expan abbr="immot&utilde;">immotum</expan> in terra in excipiendo <expan abbr="ict&utilde;">ictum</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>65</cell> <s>Manente ratione B, &amp; C, ne lapides <lb/>machinam impediant, embolus quatuor <lb/>habet corij fru&longs;ta in imo, &amp; totidem iuxt&agrave;, <lb/>duorum tamen cubitorum, aut paul&ograve; plus <lb/>&longs;patio di&longs;tincta, qu&aelig; &longs;upern&egrave; alligantur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Pal&shy;<lb/>mi longitudo e&longs;t eorum: &amp; vt trahuntur, <lb/>aqua ingreditur vacui ratione: c&ugrave;m de&longs;cen&shy;<lb/>dunt, dilatantur propter a&euml;ris impul&longs;um, &longs;ed <lb/>&amp; ob celeritatem aliquid rur&longs;us permeat <lb/>aqu&aelig; &longs;uperi&ugrave;s. </s>
             <cell>LXXVI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> mobilium &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="concurrenti&utilde;">concurrentium</expan> per <expan abbr="rect&atilde;">rectam</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Itaque non &longs;ol&ugrave;m trahen&shy;<lb/>do, &longs;ed &amp; premendo aqua a&longs;cendit. </s>
             <cell>66</cell> 
           </row> <s>Iam igi&shy;<lb/>tur declarauimus exemplum quietis, qu&aelig; <lb/>fit per vacui fugam, hanc tamen docui&shy;<lb/>mus poti&ugrave;s debere dici raritatis violentiam: </s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>LXXVII.</cell> <s><margin.target id="marg20"/>Tub&aelig; <expan abbr="hauri&etilde;-tes">haurien&shy;<lb/>tes</expan> aquas.</s></p><figure id="id.016.01.011.1.jpg" xlink:href="016/01/011/1.jpg"/><p type="caption">
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus obliqui ad motum rectum in nauibus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>66</cell> <s>Horologij <lb/>mola.<lb/>fit enim &agrave; forma elementi fu&shy;<lb/>gientis maiorem, quam ei con&shy;<lb/>uenire po&longs;&longs;it, raritatem. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sic ea&shy;<lb/>dem ratione appellabimus im&shy;<lb/>pul&longs;um, &longs;eu &longs;it motus, &longs;eu quies, <lb/>&agrave; den&longs;itate, &longs;icut tertium ele&shy;<lb/>menti motum, &longs;eu grauis &longs;it, &longs;eu <lb/>leuis. </s>
             <cell>LXXVIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem nauis ad triremes quotuis concurrentes demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Exemplo igitur lucern&aelig; <lb/>quies olei in &longs;uprema parte <lb/>o&longs;ten&longs;a e&longs;t. </s>
             <cell>67</cell> 
           </row> <s>Secundo autem <lb/>exmplo motus attractionis ob <lb/>raritatem, &amp; impul&longs;us ob den&shy;<lb/>&longs;itatem, in machina Cte&longs;ibica <lb/>demon&longs;tratur. </s>
           <row> 
             <cell>LXXIX.</cell> <s>Hoc tertio &longs;imi&shy;<lb/>liter <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> motus exemplar, <lb/>ac quietis etiam grauis pr&aelig;ter <lb/>naturam. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum purgantium inuicem declarare<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>68</cell> <s>Supere&longs;t mod&ograve;, vt <lb/>motum &agrave; &longs;ola raritate, &longs;eu &agrave; va&shy;<lb/>cuo quarto exemplo doceamus: <lb/>ver&ugrave;m id inferi&ugrave;s exponere <lb/>oportet, ratione quadam &longs;in&shy;<lb/>gulari, c&ugrave;m motus elemento&shy;<lb/>rum docebimus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Nunc ver&ograve; <lb/>motum qui ob &longs;olam fit den&longs;i&shy;<lb/>tatem aggrediemur, cuius <lb/>exemplum in tormentis bellicis <lb/>patuit, in quibus impul&longs;us mo&shy;<lb/>tus &longs;olum apparet. </s></p><p type="main">
             <cell>LXXX.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus &longs;ecundum obliquum ad rectum in &longs;pacio declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Eiu&longs;dem plan&egrave; generis e&longs;t <lb/>motus, qui fit in molis horologiorum, &longs;i&shy;<lb/>cut bali&longs;tarum ex raritate, tum &longs;corpio&shy;<lb/>num, ac eiu&longs;cemodi generis tormentorum: <lb/>nam c&ugrave;m nimium tenditur neruus, vt &longs;e <lb/>contrahat, impul&longs;u mouetur acriore, ac <lb/>impo&longs;itum lapidem, aut &longs;agittam impel&shy;<lb/>lit. </s>
             <cell>69</cell> 
           </row> <s>Itaque ad motum raritatis h&aelig;c ratio re&shy;<lb/>ducitur. </s>
           <row> 
             <cell>LXXXI.</cell> <s>Contraria igitur ( vr dixi ) ratio&shy;<lb/>ne, mola torquetur in horologio: nam <lb/>chalybs mollis redditus, in tenuem bra&shy;<lb/>cteam prolongam &amp; &longs;trictam, vt in figu&shy;<lb/>ra vides, redigitur; inde per vim in or&shy;<lb/>bem arcti&longs;&longs;ime colligitur, cap&longs;ul&aelig;que in&shy;<lb/>cluditur. </s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>ualis &longs;it angulus, per quem pote&longs;t moueri nauis ad rectum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>70</cell> <s>Funis autem tenuis, &longs;ed validior, <lb/>circumuoluitur cap&longs;ul&aelig;, cuius extremum <lb/>axi rot&aelig; latiori nectitur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ita fit, vt dum <lb/>chalybs den&longs;itate nimia pre&longs;&longs;us tenditur, <lb/>cap&longs;ulam circumuoluat, qu&aelig; trahit funem: <lb/>inde axis &longs;en&longs;im circumuolutus, rota &agrave; qua <lb/>denticulis implicatis ali&aelig; circumaguntur, <lb/>&longs;ecum agit. </s>
             <cell>LXXXII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uelorum indagare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sextum exemplum e&longs;t, qu&oacute;nam <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>pacto quies ex impul&longs;u po&longs;&longs;it contingere. <lb/></s>
             <cell>70</cell> 
           </row> <s>Huius generis e&longs;t vrceus aqua plenus fi&longs;tu&shy;<lb/>lam inanem habens: c&ugrave;m enim fi&longs;tula ver&shy;<lb/>titur inferi&ugrave;s, aqua ip&longs;a pendere vide&shy;<lb/>tur. </s>
           <row> 
             <cell>LXXXIII.</cell> <s>Simili ratione lapides &longs;uper aquam <lb/>iacti re&longs;iliunt: &amp; &longs;itula aqua plena cir&shy;<lb/>cumuelociter acta, non effundit aquam: <lb/>quia c&ugrave;m tempus de&longs;it a&euml;ris diui&longs;ioni, ne <pb xlink:href="016/01/012.jpg" pagenum="363"/>nimium comprimatur, aqua &longs;ub&longs;i&longs;tit. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem rece&longs;&longs;us &agrave; recta uia ad obliquitatem inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>72</cell> <s>Ea&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/>dem ratione plumbea lamina lata aqu&aelig; &longs;u&shy;<lb/>pernatat: nam de&longs;cendendo partes, qu&aelig; in <lb/>medio &longs;unt, non habentes, qu&ograve; diffugiant, <lb/>nimium comprimerentur: vel &longs;i ant&egrave; di&shy;<lb/>labantur, vacuum relinqui in medio ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t: non pote&longs;t igitur vllo pacto de&longs;&shy;<lb/>cendere, ni&longs;i ad vnam partem pri&ugrave;s incli&shy;<lb/>netur. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg21"/>Situla aqua <lb/>plena <expan abbr="circ&utilde;-uoluta">circun&shy;<lb/>uoluta</expan> cur <lb/>non effunda&shy;<lb/>tur.</s></p><p type="margin">
             <cell>LXXXIIII.</cell> 
             <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="i&longs;tanti&atilde;">i&longs;tantiam</expan> centri terr&aelig; &agrave; centro mundi per motum lapidis<emph.end type="italics"/> H<emph type="italics"/>erculei declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg22"/>Plumbea, la&shy;<lb/>mina lata &longs;i <lb/>&aelig;qualiter <lb/>aqua in&longs;i&shy;<lb/>&longs;tat, mergi <lb/>cur non po&longs;&shy;<lb/>&longs;it.</s></p><p type="main">
             <cell>73</cell> 
           </row> <s>Qu&ograve;d igitur &agrave; raritate fiant h&aelig;c, &amp; quo&shy;<lb/>modo, o&longs;ten&longs;um e&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>LXXXV.</cell> <s>Oper&aelig;pretium autem <lb/>erit, vt demon&longs;tremus, hos motus &agrave; vacuo <lb/>nulla ratione fieri po&longs;&longs;e. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio ponderis unius grauis ad aliud &longs;ub eadem men&longs;ura e&longs;t ueluti eiu&longs;dem   ad differentiam ponderis ua&longs;is repleti ex altero graui, &amp; ex ambobus de&shy;tracto priore.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>74</cell> <s>Hoc autem infr&agrave; per <lb/>exqui&longs;itas rationes declarabitur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Nunc autem <lb/>&longs;ufficiat tantum declara&longs;&longs;e &longs;en&longs;ibili quodam <lb/>experimento, quantum ad rationem in&longs;tru&shy;<lb/>mentorum docendam &longs;ufficiat. </s>
             <cell>LXXXVI.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i circuli in &aelig; quales &longs;eu in &longs;ph&aelig;ra &longs;eu in plano &longs;e &longs;ecuerint, nunqu&agrave;m oppo&longs;itos   angulos &aelig;quales habent.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam &longs;i fati&longs;&shy;<lb/>cant rimis machin&aelig;, iam nullus vacui metus <lb/>e&longs;t, &amp; tamen trahunt, &longs;ed tant&ograve; debilius, &amp; <lb/>maiore difficultate, quant&ograve; hiant magis. <lb/></s>
             <cell>77</cell> 
           </row> <s>H&oacute;cque fundamento machin&aelig; omnes con&shy;<lb/>&longs;tant, qu&aelig; alioquin ab indiui&longs;ibili quadam <lb/>ratione pend&ecirc;rent, e&longs;&longs;&eacute;tque ob id omnes &longs;ta&shy;<lb/>tim inutiles, vel &longs;altem non diuturn&aelig;. </s>
           <row> 
             <cell>LXXXVII.</cell> <s>In non <lb/>exactis ergo operibus atque vetu&longs;tis manet <lb/>etiam v&longs;us: fru&longs;tatio ver&ograve; pro erroris magni&shy;<lb/>tudine. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportiones cra&szlig;itiei aqu&aelig; ad <expan abbr="a&etilde;r&etilde;">aerrem</expan> in <expan abbr="c&otilde;paratione">comparatione</expan> ad radios demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>78</cell> <s>Attractio igitur &agrave; forma fit, qu&aelig; <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <lb/>metuit aliam con&longs;equi raritatem, ne pereat, <lb/>quantum pote&longs;t, re&longs;i&longs;tit. </s>
           </row> 
           <row> <s>O&longs;tendimut enim <lb/>&longs;uperi&ugrave;s, mutata &longs;ub&longs;tantia atque den&longs;itate, <lb/>mutari quoque formam. </s>
             <cell>LXXXVIII.</cell> 
             <cell>I<emph type="italics"/><expan abbr="n&longs;trument&utilde;">n&longs;trumentum</expan><emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>colingen, quo momenta temporum <expan abbr="deprehend&atilde;tur">deprehendantur</expan> fabricare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&ograve;d &longs;i metu vacui <lb/>fieret attractio, qua&longs;i con&longs;entiente vniuer&longs;o, <lb/>e&longs;&longs;et h&aelig;c attractio infinita, &longs;ed non e&longs;t, ve&shy;<lb/>r&ugrave;m pro quantitate form&aelig;, &amp; elementi ac <lb/>in&longs;trumenti continentis. </s>
             <cell>79</cell> 
           </row> <s>Nam canalis paruus <lb/>aquam modicam haurit, nec trahit plumbi <lb/>magnam molem. </s>
           <row> 
             <cell>LXXXIX.</cell> <s>Indicio igitur hoc e&longs;t, &agrave; <lb/>forma fieri <expan abbr="h&atilde;c">hanc</expan> attractionem, &amp; pro viribus <lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>eius atque magnitudine. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem den&longs;itatis aqu&aelig; ad a&euml;rem per pondera inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>82</cell> <s>E&longs;t &amp; tertia conie&shy;<lb/>ctura, qu&ograve;d plana qu&aelig; non fati&longs;cunt, <expan abbr="attam&etilde;">attamen</expan> <lb/>di&longs;iunguntur. </s>
           </row> 
           <row> <s>At hoc fieri nequiret, ni&longs;i ad&shy;<lb/>mi&longs;&longs;o vacuo. </s>
             <cell>XC.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem impetus uiolenti extra mi&szlig;i ponderis ad &aelig;qualitatem reducere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Inter plana igitur qu&aelig;cunque <lb/>dum clauduntur, a&euml;r intercipitur, qui vetat <lb/>plana di&longs;iungi quoad licet. </s>
             <cell>82</cell> 
           </row> <s>Sed cum (vt dixi) <lb/>pro &longs;ui robore &longs;ol&ugrave;m impediat, maiore nixu <lb/>vincitur. </s>
           <row> 
             <cell>XCI.</cell> <s>Sol&ugrave;m illud obiicies, qu&ograve;d &agrave; minore <lb/>a&euml;re min&ugrave;s h&aelig;c di&longs;iunctio impediretur, at <lb/>magis tamen impeditur. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauis cubi, &amp; &longs;ph&aelig;rici &aelig;qualium in accliui, &amp; de&longs;cen&longs;us eorum   demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>83</cell> <s>Vt enim magis pla&shy;<lb/>na ad vnguem coierint, e&ograve; min&ugrave;s a&euml;ris inter&shy;<lb/>cipitur, &amp; tamen e&ograve; difficilius diuelluntur. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Sed cau&longs;a e&longs;t, quia magis nece&longs;&longs;e e&longs;t a&euml;rem <lb/>illum &agrave; propria forma recedere, qu&ograve; magis <lb/>rare&longs;cit. </s>
             <cell>XCII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> ponderis &aelig;qualis iuxta longitudinis <expan abbr="c&otilde;paration&etilde;">comparationem</expan> demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> <s><expan abbr="C&otilde;&longs;equitur">Con&longs;equitur</expan> enim, vt dictum e&longs;t, alia <lb/>&longs;ub&longs;tantia qu&aelig;dam, &amp; noua generatio, qu&aelig; <lb/>vt &agrave; priore magis recedit, e&ograve; maiore labore <lb/><expan abbr="c&otilde;ficitur">conficitur</expan>. </s>
             <cell>85</cell> 
           </row> <s>At dices: A&euml;re rarefacto, quid aliud <lb/>pote&longs;t generari qu&agrave;m ignis? </s>
           <row> 
             <cell>XCIII.</cell> <s>Ignis autem ca&shy;<lb/>lidi&longs;&longs;imus: at inter plana nulla e&longs;t manife&longs;ta <lb/>caliditas, im&ograve; frigus. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>ropter qd in <expan abbr="c&otilde;cu&szlig;ione">concu&szlig;ione</expan> <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> leui nauis loco moueatar <expan abbr="o&longs;t&etilde;dere">o&longs;tendere</expan>.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manifi <expan abbr="&longs;i&utilde;">&longs;ium</expan>   e&longs;t duas naues &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> occur&longs;antes retrocedere, &amp; <expan abbr="qu&atilde;t&utilde;">quantum</expan> <expan abbr="retroced&atilde;t">retrocedant</expan> amb&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>86</cell> <s>Sed non e&longs;t ignis &longs;eu <lb/>&aelig;ther calidus: hoc enim inferi&ugrave;s declarabi&shy;<lb/>tur. </s>
           </row> 
           <pb xlink:href="015/01/012.jpg"/> <s>Quod enim humidum e&longs;t, &longs;i attenuetur, <lb/>non in ignem, &longs;ed in &aelig;theris tran&longs;it natu&shy;<lb/>ram: a&euml;r autem humidus, &amp; &aelig;ther minim&egrave; <lb/>calidus e&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>XCIIII.</cell> <s>Confe&longs;tim ver&ograve; alio in ingredien&shy;<lb/>te a&euml;re, fit mixtio. </s></p><p type="margin">
             <cell>S<emph type="italics"/>i <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> aliqua nota atque proportio erit producta, <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> nota &longs;imiliter.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i du&aelig;   proportiones not&aelig; fuerint, erit producta ex his atque diui&longs;a coniunctaque atque detra&shy;cta nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit totius ad partem proportio nota, erit et ad aliam partem nota:   &amp; alterius partis ad <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> uno minor.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit partis ad partem, erit ad totum   monade minor atque nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit unius <expan abbr="qu&atilde;titatis">quantitatis</expan> ad duas <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> proportio   nota, erit &amp; <expan abbr="c&otilde;fu&longs;a">confu&longs;a</expan> ex eis nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerint trium quantitatum omiologarum, aut   quatuor analogarum omnes pr&aelig;ter unam cognit&aelig;, erunt &amp; illa alia cognita.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>87</cell> <s><margin.target id="marg23"/>Plana iun&shy;<lb/>cta quomodo <lb/>di&longs;iungi po&longs;&shy;<lb/>&longs;int.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>H&aelig;c &longs;atis &longs;int de his motibus duobus prio&shy;<lb/>ribus, tum quiete, qu&aelig; ab eis fit, exempla, <lb/>c&ugrave;m h&icirc;c non &longs;it pr&aelig;&longs;entis in&longs;tituti de ma&shy;<lb/>chinis loqui, &longs;ed in duodecimo libro de <expan abbr="Rer&utilde;">Rerum</expan> <lb/>varietate. </s>
             <cell>XCV.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>uiu&longs;uis trigoni rectanguli, aut cuius duo auguli &longs;int in dupla proportione, aut qui   circulo in&longs;criptus &longs;it cognita quantitate unius lateris in comparatione ad dimetien   <expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, &longs;i proportio duorum laterum cognita fuerit, <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> omnia eius latera cognita.<emph.end type="italics"/></cell> <s>His ad vnguem tot exempla ex&shy;<lb/>plica&longs;&longs;e &longs;ufficiat, quot etiam modos: &longs;ex enim <lb/>modis &longs;ena &longs;ufficiunt exempla. </s>
             <cell>88</cell> 
           </row> <s>Ergo grauia <lb/>deor&longs;um moueri, leuia &longs;urs&ugrave;m, pal&agrave;m e&longs;t. <lb/></s>
           <row> 
             <cell>XCVI.</cell> <s>Sed &longs;uperaddunt quidam ne hoc contenti, <lb/>leuia grauibus velle &longs;upere&longs;&longs;e, vnde etiam <lb/>a&euml;r &longs;i &longs;ub aqua exi&longs;tat, quamvis in propria <lb/>regione, &longs;uperi&ugrave;s tamen emergere nititur: vt <lb/>in vrceis manife&longs;tum e&longs;t, cum &longs;emipleni ver&shy;<lb/>tuntur: &amp; in ve&longs;ica a&euml;re plena, qu&aelig; aqu&aelig; im&shy;<lb/>mer&longs;a e&longs;t. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>um in <expan abbr="per&longs;picu&utilde;">per&longs;picuum</expan> den&longs;um radij lumino&longs;i inciderint, quatuor fiunt luminis genera.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>89</cell> <s>Sed non e&longs;t hic motus alius &agrave; pri&shy;<lb/>mo: nam aqua ip&longs;a cum &longs;it in &longs;ublimi, cona&shy;<lb/>tur, de&longs;cendere, &amp; ad illius de&longs;cen&longs;um a&euml;r ne <lb/>nimium con&longs;tringatur, a&longs;cendit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed in ve&shy;<lb/>&longs;ica, qu&aelig; in flumine e&longs;t, cum a&euml;r &longs;it in loco <lb/>aqu&aelig;, a&longs;cendere nititur: igitur &longs;ufficiet vna <lb/>ratio motus in elementis ad locum &longs;num. <lb/></s>
             <cell>XCVII.</cell> 
             <cell>M<emph type="italics"/><expan abbr="ot&utilde;">otum</expan> inuer&longs;ionis in figuris in <expan abbr="c&otilde;paratione">comparatione</expan> ad <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> &longs;ph&aelig;r&aelig; in plano inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&ograve;d autem aqua ve&longs;icam impellat &longs;urs&ugrave;m, <lb/>non a&euml;r a&longs;cendat, patet, quoniam ve&longs;ica &longs;ub <lb/>terra po&longs;ita non a&longs;cendit. </s></p><p type="main">
             <cell>91</cell> 
           </row> <s>Quod ver&ograve; dubitatione magis dignum e&longs;t, <lb/>id e&longs;t: Quomodo aqua tant&ugrave;m a&longs;cendat, <lb/>quant&ugrave;m de&longs;cendere pote&longs;t, dum &agrave; motu ra&shy;<lb/>ritatis adiuuatur: id ip&longs;um plenius exemplo <lb/>patebit. <lb/><figure id="id.016.01.012.1.jpg" xlink:href="016/01/012/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg24"/></s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>XCVIII.</cell> <s><margin.target id="marg24"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <lb/>a&longs;cendat, <lb/>quantum <lb/>pote&longs;t de&longs;&shy;<lb/>cendere.</s></p><p type="main">
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum &aelig;qualium per differentiam angulorum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>92</cell> <s>Vas &longs;it aqua plenum, cuius &longs;upremum E, <lb/>imum F, in quo canalis A B C. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Sit autem <lb/>CD, linea &aelig;qualiter &agrave; finitore di&longs;tans, &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m quem libella ducitur. </s>
             <cell>XCIX.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauitatum per multitudinem &longs;uppo&longs;itorum orbium o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Impleatur autem <lb/>canalis ABC, aqua, &amp; emittetur aqua per <lb/>C, dico, qu&ograve;d exhauriet quicquid e&longs;t aqu&aelig; <lb/>&longs;upra C D, lineam: nihil autem eius quod <lb/>e&longs;t infra C D, lineam, &longs;ed canalis plenus <lb/>pendebit, &amp; vas v&longs;que ad CD, aqua plenum <lb/>con&longs;picietur. </s>
             <cell>93</cell> 
           </row> <s>Hoc itaque &longs;ic e&longs;&longs;e, declarat <lb/>exemplum. </s>
           <row> 
             <cell>C.</cell> <s>For&longs;an quis dicat, h&aelig;c ad aqu&aelig; <lb/>tractationem debui&longs;&longs;e transferri: &longs;ed non <lb/>oportuit, quandoquidem &longs;eu aqua, &longs;eu vino, <lb/>oleo, lact&eacute;ve vas plenum fuerit, nihil inter&shy;<lb/>&longs;it. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> grauitatis <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> attractorum per <expan abbr="trochlear&utilde;">trochlearum</expan> <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>93</cell> <s>Itaque huius experimenti poti&ugrave;s ratio <lb/>reddenda e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Aqua igitur qu&aelig; &longs;upra C D, <lb/>e&longs;t, quum tanta ad vnguem &longs;it, qu&aelig; a&longs;cendit, <lb/>quanta e&longs;t illa, qu&aelig; ex C, effunditur, &longs;eu ca&shy;<lb/>nalis latior &longs;it in C, qu&agrave;m in A, &longs;eu arctior, <lb/>quia &longs;emper totus canalis ad vnguem ple&shy;<lb/>nus e&longs;t, leuior e&longs;t aqua, qu&aelig; effunditur <lb/>per C. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>CI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem precij gemmarum ex tribus in eodem genere cognitis inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&ograve;d ver&ograve; leuior &longs;it aqua in parte <lb/>&longs;upra C D, qu&agrave;m in C, cau&longs;a e&longs;t, quia <lb/>aqua &longs;upra C D, de&longs;cendere appetit, vt &longs;it <lb/>inferior illa, qu&aelig; e&longs;t in C, igitur compri&shy;<lb/>mit aquam, &amp; in canalem impellit. </s>
             <cell>94</cell> 
           </row> <s>Qu&aelig; <lb/>autem e&longs;t infra C D, non appetit e&longs;&longs;e in C, <lb/>alti&ugrave;s e&longs;t loco eius, ideo non vult a&longs;cende&shy;<lb/>re. </s>
           <row> 
             <cell>CII.</cell> <s>Sed aqua, qu&aelig; effluit ex C, non pr&aelig;&shy;<lb/>bet con&longs;iderandi cau&longs;am, c&ugrave;m tamen &longs;it hu&shy;<lb/>milior ip&longs;a aqua, qu&aelig; in va&longs;e continetur: <lb/>quia attractio illa non fit, ni&longs;i continuita&shy;<lb/>tis ratione: continuitas pendet ex ratione ra&shy;<lb/>ritatis, qu&aelig; nulla e&longs;&longs;e pote&longs;t, aqua iam <lb/>egrediente os canalis C. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum inuer&longs;ionis, &amp; attractionis in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>95</cell> <s>Denique tota h&aelig;c <lb/>contemplatio ab&longs;oluitur hoc argumento, <pb xlink:href="016/01/013.jpg" pagenum="364"/>qu&ograve;d aqua, qu&aelig; debet trahere aliam aquam <lb/>&longs;ecum, oportet vt va&longs;e contineatur, quoniam <lb/>&longs;ine illo conuelli nequit, &longs;ed ab a&euml;re iuuatur <lb/>adueniente, &amp; vt corpus continuum ad &ecedil;qui&shy;<lb/>librium perueniat. </s>
           </row> 
           <row> <s>C&ugrave;m igitur humilius e&longs;t <lb/>o&longs;culum C, ad illud perueniet: t&ugrave;m autem <lb/>&longs;ublimius, non de&longs;cendet: quia qu&aelig; &egrave; directo <lb/>e&longs;t loci inferioris, vt in A, a&longs;cendere cogetur <lb/>ad C, quod e&longs;t in directo D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>CIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem eorundem in accliui demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Si autem aqua <lb/>de&longs;cendat prim&ograve;, deinde a&longs;cendat, vt in figu&shy;<lb/>ra &longs;equente, ex A, in B, inde in E, &amp; po&longs;tmo&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>95</cell> 
           </row> <s><arrow.to.target n="marg25"/><lb/><figure id="id.016.01.013.1.jpg" xlink:href="016/01/013/1.jpg"/><lb/>dum in C, &amp; in D: tunc peruenire poterit, &longs;i <lb/>D, min&ugrave;s di&longs;tet &agrave; linea B C, qu&agrave;m A, locus, <lb/>ex quo de&longs;cendit. </s>
           <row> 
             <cell>CIIII.</cell> <s>Sed oportet in &longs;ingulis &longs;pa&shy;<lb/>tiis certam e&longs;&longs;e differentiam altitudinis A, &amp; <lb/>D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus attractionis in decliui ad motum in plano determinare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>95</cell> <s>Quant&ograve; enim lengior via fuerit, e&ograve; maior <lb/>differentia A, &amp; D, iuxta altitudinis men&longs;u&shy;<lb/>ram e&longs;&longs;e debet. </s>
           </row> 
           <row> <s>Hinc errores quorundam, qui <lb/>ad libramentum, quum conati e&longs;&longs;ent aquas <lb/>deducere, maximas iacturas impen&longs;arum &longs;u&longs;&shy;<lb/>ceperunt. </s>
             <cell>CV.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ferentium pondus in pertica inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>In &longs;ingulis igitur millibus pa&longs;&longs;uum, <lb/>A, altius palmo e&longs;&longs;e debet qu&agrave;m D, vt in de&shy;<lb/>cem millibus pa&longs;&longs;uum decem palmis. </s>
             <cell>96</cell> 
           </row> <s>Cau&longs;a <lb/>huius e&longs;t, aqu&ecedil; rotunditas euidens, qu&aelig; etiam <lb/>in vrceorum &longs;uperficie apparet. </s>
           <row> 
             <cell>CVI.</cell> <s>Vnde ad li&shy;<lb/>bramentum licet A, &longs;it altius qu&agrave;m D, non <lb/>tamen erit altius quandoque loco medio in&shy;<lb/>ter A &amp; D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>uales proportiones angulorum doceant laterum proportiones.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>tque uici&szlig;im deter&shy;minare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>97</cell> <s>Indiget etiam impetu quodam. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Sed h&aelig;c nunc pr&aelig;ter intentum qua&longs;i &longs;unt: <lb/>voluit tamen ob magnitudinem periculi, &amp; <lb/>erroris frequentiam, h&aelig;c &longs;ubieci&longs;&longs;e. </s></p><p type="margin">
             <cell>CVII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i in circulo du&aelig; diametri ad rectum angulum &longs;e &longs;ecauerint: ali&aelig; uer&ograve; ad perpendicu&shy;lum ex diametro exicrint ad circum ferentiam, &longs;ingul&aelig; &longs;upra diametrum erunt ma   iores portionibus reliquis diametri &longs;uperioribus, infra autem minores.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/>imidium   autem portionis &longs;uperioris re&longs;iduum ad centrum maius &longs;agitta habebit.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n aliqua   pr&aelig;terea portionis &longs;uperioris parte, qu&aelig; uer&longs;us diametrum tran&longs;uer&longs;um po&longs;ita   e&longs;t, maior e&longs;t differentia partis diametri ei <expan abbr="corre&longs;p&otilde;dentis">corre&longs;pondentis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> line &aelig; tran&longs;uer&longs;&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg25"/>Ratio <expan abbr="duc&etilde;-d&aelig;">ducen&shy;<lb/>d&aelig;</expan> aqu&aelig;.</s></p><p type="main">
             <cell>100</cell> 
           </row> <s>Sed iam ad elementorum motum &longs;impli&shy;<lb/>cem veniamus exemplis explicandum. </s>
           <row> 
             <cell>CVIII.</cell> <s>Igitur <lb/>grauis motus exemplum pr&aelig;bent ponderum <lb/>horologia, qu&aelig; &longs;en&longs;im trahendo rotas ver&shy;<lb/>tunt. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>unctum &aelig;qualitatis differenti&aelig; de&longs;cen&longs;us &amp; remotionis &agrave; centro inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>100</cell> <s>Huiu&longs;ce autem generis infinita facil&egrave; <lb/>e&longs;&longs;et inuenire exempla. </s>
           </row> 
           <row> <s>At motus leuis hoc <lb/>vnum &longs;ubiiciatur exemplum. <lb/><arrow.to.target n="marg26"/></s></p><p type="margin">
             <cell>CIX.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem libr&aelig; expendere.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg26"/>Modus quo <lb/>naues demer&shy;<lb/>&longs;&aelig; gurgitibus <lb/><expan abbr="recuper&atilde;tur">recuperantur</expan>.</s></p><p type="main">
             <cell>101</cell> 
           </row> <s>C&ugrave;m naues freto merguntur, quas eruere <lb/>con&longs;ilium e&longs;t, cymb&aelig; onu&longs;t&aelig; &longs;axis per funes <lb/>alligantur nauigio ab vrinatoribus, &longs;ic vt <lb/>funes quantum fieri pote&longs;t, tendatur, inde <lb/>totidem cymbis vacuis lapides ex prioribus <lb/>detracti excipiuntur: quo fit vt alleuat&aelig; <lb/>cymb&aelig; nauigium paulul&ugrave;m ex profundo &longs;e&shy;<lb/>cum trahant. </s>
           <row> 
             <cell>CX.</cell> <s>Nam a&euml;r cymbas, qu&aelig; pondere <lb/>lapidum ferm&egrave; mergebantur, c&ugrave;m aqu&aelig; &longs;ub&shy;<lb/>e&longs;&longs;e nolit, in &longs;uperficiem aqu&aelig; attollit, vnde <lb/>nauigium ferm&egrave; pro cymb&aelig; altitudine &longs;upe&shy;<lb/>ri&ugrave;s trahitur. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig; ex eadem materia de&longs;cendant in a&euml;re, eodem temporis momento ad   planum ueniunt.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>104</cell> <s>Trahatur igitur ex A, in B, tunc <lb/>cymb&aelig;, qu&aelig; plen&aelig; &longs;unt lapidibus illi anne&shy;<lb/>ctantur funibus, transfu&longs;i&longs;que lapidibus na&shy;<lb/>nigium trahetur in C. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Rur&longs;us priores cym&shy;<lb/>b&aelig;, in quas lapides transfudi&longs;ti, nectuntur <lb/>ten&longs;is funibus nauigio in C, trah&eacute;ntque de&shy;<lb/>ductis lapidibus ip&longs;um in D, atque perpetua <lb/>tran&longs;mutatione ad aqu&aelig; &longs;uperficiem tandem <lb/>deducetur. </s>
             <cell>CXI.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>ur ex medio tela ualidiorem ictum, &amp; naues in &longs;calmo &agrave; remo ac malo recipiant in&shy;de ex puppi explorare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sed dices, plurimis cymbis opus <lb/>erit ad triremem educendam. </s>
             <cell>105</cell> 
           </row> <s>Verum e&longs;t, &longs;ed <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: qu&aelig;libet nauis aut cymba <lb/>tant&ugrave;m ferre pote&longs;t ponderis, quantum e&longs;t <lb/>pondus aqu&aelig;, quam continere pote&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>CXII.</cell> <s>Velut <lb/>&longs;i triremis capiat in flumine mille amphoras <lb/>aqu&aelig;, quarum pondus &longs;it decem millium ta&shy;<lb/>lentorum, triremis illa in flumine decem <lb/>millia talenta feret. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ur ex imo leuia longi&ugrave;s ferantur declarare,<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>106</cell> <s>Qu&ograve;d &longs;i eadem in mari <lb/>capiat ( vt dixi ) ea&longs;dem mille amphoras, <lb/>quarum pondus &longs;it duodecim millium talen&shy;<lb/>torum (nam aqua maris grauior e&longs;t aqua flu&shy;<lb/>minis ) eadem in mari duodecim millia ta&shy;<lb/>lenta ponderis feret. </s>
           </row> 
           <row> <s>Atque ea ratione mani&shy;<lb/><figure id="id.016.01.013.2.jpg" xlink:href="016/01/013/2.jpg"/><lb/>fe&longs;tum e&longs;t, cur nauigia appellare &longs;oleamus &agrave; <lb/>men&longs;ura, vt nauem mille, vel quingentarum <lb/>amphorarum: idem enim e&longs;t ac &longs;i dicas, qu&aelig; <lb/>ferre pote&longs;t mille aut quingenta ponderis ta&shy;<lb/>lenta. </s>
             <cell>CXIII.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>ur uirga longius mittatur &agrave; puero quam &agrave; uiro inueftigare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam qualis e&longs;t capacitas, vt dixi, nauis <lb/>ratione aqu&aelig;, tant&ugrave;m e&longs;t pondus, quod ferre <lb/>pote&longs;t, &longs;cilicet quantum e&longs;t pondus aqu&aelig; <lb/>quam capit. </s>
             <cell>107</cell> 
           </row> <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur ex hoc, <lb/>qu&ograve;d diuer&longs;a pondera eadem nauis in diuer&shy;<lb/>&longs;is aquis feret, quoniam &amp; aquarum ip&longs;arum <lb/>diuer&longs;a &longs;unt pondera. </s>
           <row> 
             <cell>CXIIII.</cell> <s>Iuxta ver&ograve; hanc ratio&shy;<lb/>nem liquet ponderis magnitudinem e&longs;&longs;e pro <lb/>ratione impellentis aqu&aelig;. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ircularis motus differentias quatuor e&longs;&longs;e, earumque rationem contemplari.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>108</cell> <s>Nam &longs;i ( vt gratia <lb/>exempli dicam) cymba viginti amphoras &longs;u&shy;<lb/>&longs;tinet, hoc e&longs;t, quia a&euml;r inclu&longs;us ab aqu&aelig; am&shy;<lb/>phoris viginti &longs;uperi&ugrave;s impellitur, vt aqua <lb/>illa &longs;cilicet, qu&aelig; in naui contineretur, locum <lb/>&longs;uum recipiat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Bell&egrave; igitur conuenit hoc ex&shy;<lb/>perimentum cum ratione, qu&aelig; &longs;uperi&ugrave;s dicta <lb/>e&longs;t, &longs;cilicet ve&longs;icam a&euml;re plenam ab aqua &longs;ur&shy;<lb/>s&ugrave;m pelli, qu&ograve;d ve&longs;ica aqu&aelig; locum occupet: <lb/>quare pondus pro magnitudine aqu&aelig;, quam <lb/>ve&longs;ica continere pote&longs;t, in a&euml;re &longs;u&longs;tinebit: id <lb/>e&longs;t, ita ve&longs;ic&aelig; pondere &longs;uperimpo&longs;ito, vt ip&shy;<lb/>&longs;um pondus totum in a&euml;re &longs;it, non in aqua. <lb/></s>
             <cell>CXV.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum impul&longs;ionis, &amp; attractionis inter &longs;e, ab eadem ui decla&shy;rare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ver&ugrave;m pondus, quod in aqua e&longs;t ( vt ad na&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>110</cell> 
           </row> <s><arrow.to.target n="marg27"/><lb/>uigium eruendum rur&longs;us veniam ) tant&ograve; le&shy;<lb/>uius redditur, quant&ograve; aqua ip&longs;a grauior ex&shy;<lb/>titerit: vnde paucioribus cymbis opus erit, <lb/>qu&agrave;m qu&aelig; pondus demer&longs;i nauigij ferre po&longs;&shy;<lb/>&longs;ent. </s>
           <row> 
             <cell>CXVI.</cell> <s>Duplici ver&ograve; ratione nauigia ex gra&shy;<lb/>uioribus aquis facili&ugrave;s extrahuntur, qu&agrave;m <pb xlink:href="016/01/014.jpg" pagenum="365"/>ex leuioribus: atque ide&ograve; ex mari, qu&agrave;m ex <lb/>fluminibus, vel lacubus. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ur machin&aelig; oblong&aelig; igne&aelig; longius emittant &longs;ph&aelig;ram explorare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>111</cell> <s>Altera qu&ograve;d cymb&aelig; <lb/>in mari plus &longs;u&longs;tinent ponderis: reliqua, qu&ograve;d <lb/>nauigium in ea aqua min&ugrave;s graue e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Opor&shy;<lb/>tet <expan abbr="h&atilde;c">hanc</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ob cau&longs;am animaduertere, c&ugrave;m, <lb/>vt dictum e&longs;t, nauigium grauius reddatur in <lb/>aqu&aelig; &longs;uperficie <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> quia partim e&longs;t in a&euml;re) <lb/>qu&agrave;m in imo, vt quant&ograve; magis eleuatur &agrave; <lb/>cymbis, e&ograve; plures ac maiores cymb&aelig; alligen&shy;<lb/>tur, ne decepti hac ratione non &longs;ol&ugrave;m denu&ograve; <lb/>mergatur, &longs;ed &amp; impetu adiecto omnes <expan abbr="&longs;ec&utilde;">&longs;ecum</expan> <lb/>cymbas in profundum trahat. </s>
             <cell>CXVII.</cell> 
             <cell>I<emph type="italics"/>n curriculis maior e&longs;t uis pulueris copio&longs;ioris ampliore in &longs;pacio, qu&agrave;m paucioris in   minore iuxta proportionem eandem.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Dubitabit au&shy;<lb/>tem aliquis, cur exoneratis cymbis B, imple&shy;<lb/>tis autem aliis, per A, &longs;ignificantur, non de&longs;&shy;<lb/>cendat nauis, qu&aelig; eleuata fuit ab A, cymbis <lb/>vacuis? </s>
             <cell>112</cell> 
           </row> <s>Non enim plen&aelig; po&longs;&longs;unt &longs;u&longs;tinere <lb/>pondus. </s>
           <row> 
             <cell>CXVIII.</cell> <s>Cau&longs;a e&longs;t, quia factis iam funibus <lb/>&aelig;qualibus cymbarum A, &amp; B, c&ugrave;m iam va&shy;<lb/>cuum &longs;eu inane, vel a&euml;r, qui in cymbis con&shy;<lb/>tinetur potentior &longs;it nauis pondere, plus tra&shy;<lb/>het inane cymbarum B, qu&agrave;m remittet gra&shy;<lb/>uitas aucti poderis cymbarum A. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>uanta proportione decedat ictus in obliquum parietem ab eo qui e&longs;t ad perpendi&shy;culum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>114</cell> <s>Itaque hac <lb/>ratione perpetu&ograve; nauis a&longs;cendet: hoc dunta&shy;<lb/>xat ob&longs;eruato, vt plenarum cymbarum funes <lb/>e&ograve; &longs;int vacuarum cymbarum funibus breuio&shy;<lb/>res, quant&ograve; pondus lapidum eas cymbas de&shy;<lb/>primit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed de &longs;implici leuis motu &longs;ur&longs;um &longs;a&shy;<lb/>tis, nunc de motu, qui ex graui &amp; leui com&shy;<lb/>ponitur, dicendum erit. </s>
             <cell>CXIX.</cell> 
             <cell>Q<emph type="italics"/>uantum ictus machin&aelig; procliuis ad angulum minuatur explorare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Pro cuius exemplo <lb/>mirific&egrave; &longs;e offert Heronis machina, quam <lb/>nos &longs;&aelig;p&egrave; tractauimus. </s>
             <cell>115</cell> 
           </row> <s>Ea &longs;ic &longs;e habet: A, la&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg28"/><lb/><figure id="id.016.01.014.1.jpg" xlink:href="016/01/014/1.jpg"/><lb/>brum aqua plenum: &longs;ub quo vas B, &amp; ip&longs;um <lb/>aqua plenum, &longs;it iunctum A, vt ex altero in <lb/>alterum aqua permeare non po&longs;&longs;it. </s>
           <row> 
             <cell>CXX</cell> <s>Sub B, vas <lb/>aliud, quod vocetur C, inane. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem partium nauis ad eundem obliquum uentum explorare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>118</cell> <s>Fi&longs;tula D, fera&shy;<lb/>tur ex B, in C, cuius &longs;ummum os ferm&egrave; ad <lb/>labrum perueniat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Fi&longs;tula alia E, qu&aelig; &longs;uper <lb/>labrum non par&ugrave;m a&longs;cendat, &amp; in&longs;erta labro, <lb/>in medio penetret v&longs;que ad imum primi va&shy;<lb/>&longs;is, non tamen ip&longs;i imo iungatur. </s>
             <cell>CXXI.</cell> 
             <cell>F<emph type="italics"/>labelli uires atque naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Alia fi&longs;tula <lb/>F, cuius &longs;upremum in imo labri o&longs;culum <expan abbr="&longs;it&utilde;">&longs;itum</expan> <lb/>&longs;it, inferi&ugrave;s os in ip&longs;o &longs;epto inter duo va&longs;a fi&shy;<lb/>niatur, ita <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vt aqua ex labro per &longs;uperius <lb/>os in vas C, deferatur. </s>
             <cell>219</cell> 
           </row> <s>Tunc ver&ograve; videmus <lb/><expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan>, qu&ecedil; e&longs;t in B, va&longs;e, per E, fi&longs;tulam emitti, <lb/>ac e&ograve; donec finiatur labri aqua v&longs;que per&longs;e&shy;<lb/>uerare. </s>
           <row> 
             <cell>CXXII.</cell> <s>Id quomodo fiat ex duobus motibus <lb/>compo&longs;itis demon&longs;trandum. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ontemptus circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis rationem in umbris declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>120</cell> <s>Aqua de&longs;cen&shy;<lb/>dens per F, fi&longs;tulam, c&ugrave;m a&euml;r in C, non po&longs;&longs;it <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tere, a&longs;cendit per D, fi&longs;tulam in vas B, <lb/>&longs;uperi&ugrave;s. </s>
           </row> 
           <pb xlink:href="015/01/013.jpg"/> <s>At ver&ograve; cum ibi locus aqua plenus <lb/>&longs;it, cogitur aqua a&longs;cendere per E, fi&longs;tulam <lb/>pre&longs;&longs;a ab a&euml;re, atque &longs;ic effunditur. </s>
           <row> 
             <cell>CXXIII.</cell> <s>Manife&shy;<lb/>&longs;tum e&longs;t igitur h&icirc;c duos e&longs;&longs;e motus: vnum &longs;e&shy;<lb/>cundum naturam aqu&aelig; de&longs;cendentis ex labro <lb/>in C, vas per F, fi&longs;tulam, alterum a&euml;ris a&longs;cen&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg29"/><lb/>dentis ex va&longs;e C, in vas B, quod <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/>vt dictum <lb/>e&longs;t) ab aqua &longs;urs&ugrave;m impellatur. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ognita ratione umbr&aelig; ad gnomonem &longs;inum, &amp; arcum altitudinis ab horizon&shy;te, quouis tempore digno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>121</cell> <s>Ab his igitur <lb/>duobus motibus naturalibus violentius im&shy;<lb/>petus fit quo aqua ex va&longs;e B, per fi&longs;tulam <lb/>a&longs;cendit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ver&ugrave;m motus grauis dum repetit <lb/>alternatim folles mouet, aut alias machinas, <lb/>qu&ograve;d in machina Cte&longs;ibica demon&longs;trare <lb/>oportunum erat, vt emboli ma&longs;culi vici&longs;&longs;im <lb/>in modiolis a&longs;cendere, de&longs;cender&eacute;tque po&longs;&shy;<lb/>&longs;ent. </s>
             <cell>CXXIIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem umbr&aelig; uer&longs;&aelig; e&longs;&longs;e ad gnomonem, uelut gnomonis ad umbram   uer&longs;am.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Id autem &longs;ic fit: Rota cum pinnis iux&shy;<lb/>ta aqu&aelig; delabentis ca&longs;um ( vt &longs;olet fieri) &longs;ta&shy;<lb/>tuatur, vt ex aqu&aelig; perpetuo defluxu &longs;uper <lb/>pinnas rota circumuoluatur, in qua &longs;it axis <lb/>A, quem pal&agrave;m e&longs;t nece&longs;&longs;e fore, vt &amp; ip&longs;e <lb/>circumagatur. </s>
             <cell>122</cell> 
           </row> <s>Rot&aelig; de&longs;criptionem, vt rem <lb/>noti&longs;&longs;imam ac in molis omnibus con&longs;pi&shy;<lb/>cuam, pr&aelig;termitto. </s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>CXXV.</cell> <s><margin.target id="marg27"/>Nauigia fa&shy;<lb/>cili&ugrave;s ex ma&shy;<lb/>ri, extrahi, <lb/>qu&agrave;m flumi&shy;<lb/>nibus vel la&shy;<lb/>cubus.</s></p><p type="margin">
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem dimetientis, &amp; peripheri&aelig; cuiuslibet circuli paralleli &aelig;quino&shy;ctiali per cognitam partem magni circuli demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>123</cell> <s><margin.target id="marg28"/>Machina <lb/>Heronis.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg29"/>De motu al&shy;<lb/>lernante.</s></p><figure id="id.016.01.014.2.jpg" xlink:href="016/01/014/2.jpg"/><p type="main">
             <cell>CXXVI.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>irculi horarij naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Trabs &longs;uperiacens tignis atque inclu&longs;a fo&shy;<lb/>raminibus rotundis vocetur B, ita vt mobilis <lb/>&longs;it, ac vt in cardinibus circumuolui po&longs;&longs;it. <lb/></s>
             <cell>123</cell> 
           </row> <s>Iuxta huius extremum E, annulus infixus, cui <lb/>alter annulus cum ferrea virga F: h&aelig; rur&longs;us <lb/>in annulum finiatur, quem excipiat alter an&shy;<lb/>nulus G, virga H, annexus: in extrtmo H, an&shy;<lb/>nulus iunctus e&longs;t, qui vnco ita annectitur in <lb/>&longs;ummitate axis A, vt &longs;ecum moueatur, &longs;ed <lb/>redeunte axe, redit &amp; annulus ad pri&longs;tinum <lb/>locum ac &longs;itum. </s>
           <row> 
             <cell>CXXVII.</cell> <s>Ex altera trabis parte duo <lb/>annuli ex aduer&longs;o collocantur C, &amp; D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>D<emph type="italics"/>ata poli altitudine ortus amplitudinem demonftrare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>124</cell> <s>Licet <lb/>&amp; bis duos &amp; tria paria &longs;ic ex aduer&longs;o collo&shy;<lb/>care. </s>
           </row> 
           <row> <s>Si igitur emboli aut folles alter C, fune <lb/>iungatur, alter D, circumuoluto axe, trahitur <lb/>primum trabs ver&longs;us D, t&uacute;ncque eleuatur <lb/>follium alter ex C, altero cadente D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>CXXVIII.</cell> 
             <cell>N<emph type="italics"/>ota amplitudine ortus, cuiu&longs;que puncti arcum &longs;emidiurnum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quum <lb/>ver&ograve; rota dimidium axis circumuertit, annu&shy;<lb/>lus in imo H, redit ad locum &longs;uperiorem &amp; <lb/>impellit E, propter virgas, &amp; trabs flectitur <lb/>ver&longs;us C, atque &longs;ic mutata vice folles mo&shy;<lb/>uentur. </s>
             <cell>124</cell> 
           </row> <s>Nutat enim trabs dextra ac &longs;ini&longs;tra <lb/>vici&longs;&longs;im, &longs;ed non circumuoluitur. </s>
           <row> 
             <cell>CXXIX.</cell> <s>Ergo licet <lb/>multa paria follium annulis multis in trabe <lb/>ex aduer&longs;o collocatis mouere, &longs;ed robu&longs;ta vi <lb/>aqu&aelig; opus e&longs;t. </s>
             <cell>D<emph type="italics"/>ata altitudine<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis in quacunque regione, quacunque die di&longs;tantiam<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis &agrave; meri&shy;diano cogno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>124</cell> <s>Licet &amp; eidem axi alteram <lb/>trabem, quod fabri facere &longs;olent &agrave; &longs;ini&longs;tra <lb/>iungere, <expan abbr="atq;">atque</expan> &longs;ic numerus <expan abbr="folli&utilde;">follium</expan> duplicabitur. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Nec alio opus e&longs;t auxilio, ali&aacute;ve <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> qu&aelig; in <lb/>vno patefacta e&longs;t indu&longs;tria, &longs;ed &longs;ola maiore vi. </s></p><p type="main">
             <cell>CXXX.</cell> 
             <cell>D<emph type="italics"/>ata regionis altitudine, &amp; loco<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis proportionem gnomonis, tam ad um&shy;bram rectam qu&agrave;m uer&longs;am, uel etiam in cylindro determinare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sed motuum tran&longs;latio, qu&aelig; &longs;olet in v&longs;u <lb/>e&longs;&longs;e, t&ugrave;m in molendinis, tum horologiis, <lb/>quamvis vulgata, tamen &longs;ubtiliori con&longs;tat <lb/>ratione. <lb/><figure id="id.016.01.014.3.jpg" xlink:href="016/01/014/3.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg30"/></s></p><p type="margin">
             <cell>125</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg30"/>Motuum <lb/>tra&longs;latio.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CXXXI.</cell> <s>Sit igitur rota AB, qu&aelig; circumagi po&longs;&longs;it <pb xlink:href="016/01/015.jpg" pagenum="366"/>alia rota cum paxillis, vt in molendinis fieri <lb/>&longs;olet aut manubrio C, dentes ver&ograve; in eius <lb/>exteriore &longs;uperficie re&longs;picientes cylindrum <lb/>&longs;eu columnam FG, erectam ad perpendicu&shy;<lb/>lum plani F H. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i line&aelig; alicui duplum alterius adiungatur, erit proportio duarum ad primam   maior qu&agrave;m dupli cum prima ad primam cum una adiecta.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>126</cell> <s>In quo plano etiam rota &longs;u&shy;<lb/>per&longs;tans fixum habet palum, cui axis infi&shy;<lb/>gigitur. </s>
           </row> 
           <row> <s>In FG, autem columna, DE, cur&shy;<lb/>riculum dentatum e&longs;t. </s>
             <cell>CXXXII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i ad duas lineas quarum una alteri dupla &longs;it eadem linea addatur, erit aggrega&shy;ti ex minore, &amp; adiecta ad ip&longs;am minorem, minor proportio qu&agrave;m aggre&shy;gati ex maiore, &amp; adiecta ad ip&longs;am maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Itaque quum rota <lb/>A B, circumuertitur &longs;uper axe CK, motu <lb/>ex A, in B, &longs;eu A, &longs;ur&longs;um deor&longs;um, F G, <lb/>cylindrus circumuertitur ex D E, ver&longs;us <lb/>K, &longs;eu ex dextro in &longs;ini&longs;trum, quare con&shy;<lb/>tingit tran&longs;latio motus, qu&aelig; erit e&ograve; velo&shy;<lb/>cior, qu&ograve; numerus dentium A B, rot&aelig;, <lb/>plures continebit dentes circuli D E. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>126</cell> 
           </row> <s>His <lb/>autem vtemur ad machin&aelig; Augu&longs;tan&aelig; in&shy;<lb/>tellectum. </s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CXXXIII.</cell> <s>His mod&ograve; vi&longs;is, po&longs;tquam &longs;ermonem de <lb/>motibus omnibus generalibus ferm&egrave; ab&longs;ol&shy;<lb/>uimus, quarto exemplo in libramento aqua&shy;<lb/>rum declarato, Heronis autem machina in <lb/>compo&longs;itis elementorum motibus &longs;atisfa&shy;<lb/>ciente, vt in vniuer&longs;um pro decem modis <lb/>decem exempla &longs;ubiecerim, colligere illa in <lb/>vnum breuiter oper&aelig; pretium erit. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint du&aelig; quantitates, <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> una alteri dupla &longs;it: minuatur &agrave; minore qu&aelig;&shy;dam quantitas, <expan abbr="ead&etilde;que">eadenque</expan> maiori addatur, erit minoris ad re&longs;iduum maior pro&shy;portio, qu&agrave;m aggregati ad maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uer&ograve; minori addatur, &amp;   &agrave; maiore detrabatur, erit aggregati ad minorem minor proportio qu&agrave;m   maioris ad re&longs;iduum duplicata.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>127</cell> <s>Quieti <lb/>ob raritatem lucern&aelig; exemplum appo&longs;ui&shy;<lb/>mus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Motui &agrave; raritate fi&longs;tulam in va&longs;e col&shy;<lb/>locatam, vbi de aqu&aelig; de&longs;cen&longs;u egimus. <lb/></s>
             <cell>CXXXIIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i rectangula &longs;uperficies &longs;it, cuius pars tertia quadrata &longs;it corpus, quod ex la&shy;tere quadrat&aelig; in re&longs;iduum &longs;uperficiei con&longs;tat, maius e&longs;t quouis corpore ex   eadem &longs;uperficies, aliter diui&longs;a con&longs;tituto.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quieti ob den&longs;itatem plumbi laminam, tum <lb/>coria &longs;uper aquam &longs;par&longs;a. </s>
             <cell>127</cell> 
           </row> <s>Motui ob den&longs;i&shy;<lb/>tatem impul&longs;um bellicarum machinarum. <lb/></s>
           <row> 
             <cell>CXXXV.</cell> <s>Motui attractionis ob raritatem, &amp; impul&shy;<lb/>&longs;us ob den&longs;itatem, in Cte&longs;ibica machina. <lb/></s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes, quarum una fit alteri dupla diuidatur, erit quod fit ex   tertia parte in quadratum re&longs;idui parallelipedum maius omni pararalleli&shy;pedo, quod ex diui&longs;ione eiu&longs;dem line&aelig; creari po&szlig;it.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>128</cell> <s>Vtriu&longs;que ver&ograve; motus, tum etiam quietis <lb/>ob raritatem, Brambilica machina exem&shy;<lb/>plum erit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Motus leuis elementi, nauigij re&shy;<lb/>cuperationem: grauis ver&ograve;, &longs;implicis horo&shy;<lb/>logiorum motum &longs;ubiecimus. </s>
             <cell>CXXXVI.</cell> 
             <cell>D<emph type="italics"/>enominationes in infinitum extendere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Grauis, &longs;ed <lb/>&longs;&aelig;pi&ugrave;s repetiti, follium alternam iactatio&shy;<lb/>nem. </s>
             <cell>129</cell> 
           </row> <s>Grauis ac leuis &longs;imul ad vnum finem <lb/>tendentium, Heronis machinam. </s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CXXXVII.</cell> <s>Ergo &longs;ic poterat videri tractatio h&aelig;c ab&shy;<lb/>&longs;oluta: &longs;ed non omnia &longs;ump&longs;imus genera. <lb/></s>
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem numerorum ex progre&szlig;ione declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>131</cell> <s>Decem enim h&aelig;c exempla duobus conti&shy;<lb/>nentur generibus: altero, qu&ograve;d vnum tan&shy;<lb/>t&ugrave;m habet motorem, vt Heronis machina: <lb/>reliquo, quod duos, &longs;ed diuer&longs;os habet mo&shy;<lb/>tores, vt Brambilica. </s>
           </row> 
           <row> <s>Supere&longs;t tertium ge&shy;<lb/>nus, in quo ill&aelig; continentur machin&aelig;, qu&aelig; <lb/>plures habent motores, &longs;ed non diuer&longs;os: <lb/>quod quidem videtur e&longs;&longs;e nobili&longs;&longs;imum, quia <lb/>motui principali, &longs;eu <foreign lang="greek">au)tokine/tw|</foreign> magis a&longs;&longs;i&shy;<lb/>milatur. </s>
             <cell>CXXXVIII.</cell> 
             <cell>M<emph type="italics"/>odos u&longs;us horum numerorum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Contingit is motus, quum aqua, <lb/>gratia exempli, rotam, qua aqua effunditur </s></p><p type="main">
             <cell>131</cell> 
           </row> <s><arrow.to.target n="marg31"/><lb/>vertetit. </s>
           <row> 
             <cell>CXXXIX.</cell> <s>Atque hoc in genere primum e&longs;t <lb/>Archimedis inuentum Cochlea appellata, <lb/>cuius meminit Diodorus Siculus in antiqua <lb/>hi&longs;toria bis, dicens &AElig;gyptum &longs;iccatam <lb/>beneficio cochle&aelig; ab Archimede inuent&aelig;. <lb/></s>
             <cell>R<emph type="italics"/>adices omnes &agrave; propo&longs;itis numeris extrahere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>132</cell> <s>Quod &longs;i ita e&longs;t, c&ugrave;m Archimedes &longs;ecundi <lb/>belli Punici temporibus floruerit, ne&longs;cio <lb/>quo pacto antiquo tempore bene potuerit <lb/>&AElig;gyptus habitari. </s>
           </row> 
           <row> <s>Vtcunque tamen res &longs;e <lb/>habeat, in&longs;trumentum id nobili&longs;&longs;imum pro&shy;<lb/>culdubio e&longs;t, atque tali artifice haud indi&shy;<lb/>gnum. </s>
             <cell>CXL.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>adices per numeros fractos determinare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Meminit huius Vitruuius in fine &longs;ui <lb/>operis. </s>
             <cell>133</cell> 
           </row> <s>Sed Galeaz de Rubeis ciuis no&longs;ter, <lb/>fab&eacute;rque ferrarius, cuius infr&agrave; mentionem <lb/>facturi &longs;umus, c&ugrave;m iam olim inuentam ip&shy;<lb/>&longs;e, qua&longs;i primus auctor exi&longs;timaret reperi&longs;&longs;e, <lb/>pr&aelig; l&aelig;titia in&longs;aniuit. </s>
           <row> 
             <cell>CXLI.</cell> <s>Vidimus illum ver&longs;an&shy;<lb/>tem tru&longs;atilem machinam, ac paul&ograve; p&ograve;&longs;t <lb/>mente excu&longs;&longs;um. </s>
             <cell>N<emph type="italics"/>umeros fractos ad minores in ea <expan abbr="i&etilde;">iem</expan> proportione ualde propinqud deducere<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>136</cell> <s>Erat autem machina <lb/>talis: </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg31"/>Coclhea Ar&shy;<lb/>chimedis.</s></p><figure id="id.016.01.015.1.jpg" xlink:href="016/01/015/1.jpg"/><p type="main">
             <cell>CXLII.</cell> 
             <cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="enomination&utilde;">enominationum</expan> in <expan abbr="crem&etilde;ta">crementa</expan> ex extrema cognita inuenire.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t <expan abbr="c&otilde;uer&longs;o">conuer&longs;o</expan> modo.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Lignum A H, &longs;olidum, rectum, rotun&shy;<lb/>dum, &aelig;qual&eacute;que, ac tam longum vt incli&shy;<lb/>natum ad &longs;uper&longs;iciem aqu&aelig;, infix&uacute;mque <lb/>alueo quantum opus e&longs;t, &longs;upraip&longs;am aquam <lb/>promineat, canali ( vt vides ) metallico <lb/>&longs;implici, ad cochle&aelig; imaginem fabricato, <lb/>circumtegatur. </s>
             <cell>137</cell> 
           </row> <s>Sunt qui multiplici vtantur: <lb/>tres mihi nece&longs;&longs;arij e&longs;&longs;e videntur, quique <lb/>ade&ograve; &longs;en&longs;im a&longs;cendant, vt omnia &longs;patia com&shy;<lb/>pleantur. </s>
           <row> 
             <cell>CXLIII.</cell> <s>Duo ora habet canalis, inferius <lb/>quidem latius, angu&longs;tius quod &longs;uperius e&longs;t. <lb/></s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur, corpora qu&aelig; fiunt ex una parte in alterius   quadratum mutuo &aelig;qualia &longs;unt corpori, quod fit ex tota linea in &longs;uperfi&shy;ciem unius partis in alteram.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>138</cell> <s>Vocetur autem illud K. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Demon&longs;trandum <lb/>e&longs;t igitur, qu&ograve;d vbi terminis A &amp; H ti&shy;<lb/>gnum claudatur, ita vt circumuerti po&longs;&longs;it, <lb/>quod motu aqu&aelig; circumuertetur. </s>
             <cell>CXLIIII.</cell> 
             <cell>D<emph type="italics"/>uplum cubi medietatis maius e&longs;t aggregato corporum mutuorum, cuiuslibet   diui&longs;ionis quantum e&longs;t, quod fit ex tota in quadratum differenti&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Secund&ograve;, <lb/>qu&ograve;d vbi circumagatur aqua a&longs;cendet, ef&shy;<lb/>fundeturque per K. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>139</cell> 
           </row> <s>Nam pinn&aelig; qu&aelig; addit&aelig; <lb/>&longs;unt B C D E F G, &longs;eu inter &longs;patia alter&shy;<lb/>utrinque, &longs;eu in coniunctionibus tigni cum <lb/>canali, occurrentes aqu&aelig;, nece&longs;&longs;ari&ograve; ver&shy;<lb/>tent illud in&longs;trumentum: quia augeri po&longs;&longs;unt <lb/>longitudine ac latitudine: pondus ver&ograve; AH, <lb/>paruum e&longs;t, &amp; long&egrave; minus etiam factum <lb/>ob inclinationem, &amp; axes in annulis po&longs;i&shy;<lb/>tos, ita vt circumagi po&longs;&longs;int. </s>
           <row> 
             <cell>CXLV.</cell> <s>O&longs;tendunt id <lb/>etiam mol&aelig; in fluminibus Pado atque Tici&shy;<lb/>no, vbi quanquam leni&longs;&longs;im&egrave; fluant aqu&aelig;, <lb/>hoc tamen ingenio lapides molares circum&shy;<lb/>acti terunt, ac molunt triticum. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur quadrata ambarum partium detracto eo, quod   fit ex una parte in alteram, &aelig;qualia &longs;unt producto unius in alteram cum   quadrato differenti&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>139</cell> <s>Sed qu&ograve;d <lb/>aqua ip&longs;a a&longs;cendat ex L, in K, patet: quum <lb/>enim L, eleuatur, pars qu&aelig; &longs;uccedit fit humi&shy;<lb/>lior, igitur aqua de&longs;cendet, qua a&longs;cendente <lb/>iterum pars &longs;uccedens de&longs;cendit: ead&eacute;mque <lb/>ratio &longs;emper o&longs;tendit <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan> ver&longs;us K, tendere: <lb/>h&oacute;cque experimento pulcherrim&egrave; congruit, <lb/>&amp; nos non &longs;emel periculum de hoc fecimus. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Conuer&longs;o igitur axe &longs;eu tigno in f&oelig;mineis <lb/>cardinibus A, &amp; H, in quibus intruditur, <lb/>donec aqua canalis impletus fuerit, effun&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg32"/><lb/>deretur per K, &longs;uper planum rip&aelig;. </s>
             <cell>CXLVI.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>orpus quod fit ex linea diui&longs;a in &longs;uperficiem &aelig;qualem quadratis ambarum par   tium detracta &longs;uperficie unius partis in alteram, e&longs;t &aelig;quale aggregato cubo&shy;rum ambarum partium.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ex quo <lb/>non videtur h&aelig;c ratio concludere, aqua <lb/>perpetu&ograve; de&longs;cendit, igitur in fine erit in hu&shy;<lb/>miliore loco, qu&agrave;m in initio. </s>
             <cell>139</cell> 
           </row> <s>Sed tamen non <lb/>&longs;emper de&longs;cendit, ver&ugrave;m pars qu&aelig; de&longs;cen&shy;<lb/>dit maior, impellit minorem, cogitque a&longs;&shy;<lb/>cendere. </s>
           <row> 
             <cell>CXLVII.</cell> <s>At c&ugrave;m effundi c&oelig;perit, tunc tam <lb/>machina facili&ugrave;s vertetur, &amp; aqua qua&longs;i <lb/>&longs;ponte effluet, propter ea, qu&aelig; de aqu&aelig; de&longs;&shy;<lb/>cen&longs;u iam demon&longs;trauimus. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea diui&longs;a duas ei line as adijcere, ut proportio <expan abbr="additar&utilde;">additarum</expan> &longs;ingularium<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell/> <s>Sunt qui canali <lb/>tabulas affigant, nect&aacute;ntque omnia &longs;imul, <lb/>vt machina robu&longs;tior ac firmior euadat, pa&shy;<lb/>xillos tabulis, non tigno, ob commodita&shy;<lb/>tem maiorem in&longs;erentes. </s>
           </row> 
           <pb xlink:href="015/01/014.jpg"/> <s>Dubitabit autem <lb/>merit&ograve; aliquis, cur a&longs;cendente parte canalis <lb/>iuxta B, c&ugrave;m tam L, qu&agrave;m C, de&longs;cendant, <lb/>aqua non non redeat in L, &amp; rur&longs;us effun&shy;<lb/>datur ( nam L, humilior e&longs;t qu&agrave;m C, ) &amp; <lb/>ex eadem parte. </s>
           <row> 
             <cell/> <s>Duplex huius ratio e&longs;t: al&shy;<lb/>tera, qu&ograve;d aqua qu&aelig; e&longs;t in B, impellitur <pb xlink:href="016/01/016.jpg" pagenum="367"/>ab ea, qu&aelig; e&longs;t e&longs;t in L, ideo tran&longs;it ad C, <lb/>&amp; non redit: reliqua Geometrica, o&longs;tendens <lb/>partem mediam inter L, &amp; B, in conuer&shy;<lb/>&longs;ione altiorem e&longs;&longs;e, qu&agrave;m &longs;it pars media in&shy;<lb/>ter B, &amp; O. </s>
             <cell><emph type="italics"/>&amp; partium &longs;imul iunctarum ad additas &longs;it mutua.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>148</cell> <s>Indicio etiam e&longs;t, qu&ograve;d plum&shy;<lb/>bea &longs;ph&aelig;rula impo&longs;ita, c&ugrave;m &agrave; nulla alia re <lb/>prematur, a&longs;cendit tamen in K. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Et demon&shy;<lb/>&longs;tratio h&aelig;c e&longs;t: Sit tignum A B, in plano <lb/>A C, eleuatio partis A D, tigni &longs;it D C, <lb/>eius partis cochle&aelig; pars corre&longs;pondens AE, <lb/>&amp; altitudo DE, &longs;it gratia exempli &longs;e&longs;quial&shy;<lb/>tera DC, &amp; ducatur recta AE, erunt igitur <lb/>omnes line&aelig; inter A D, &amp; A C, minores <lb/>lineis &egrave; directo con&longs;titutis inter AD, &amp; AE, <lb/>ex demon&longs;tratis in &longs;exto elementorum Eu&shy;<lb/>clidis: <lb/><figure id="id.016.01.016.1.jpg" xlink:href="016/01/016/1.jpg"/><lb/><arrow.to.target n="marg33"/></s></p><p type="margin">
             <cell>CXLVIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis tribus lineis primam &longs;ic diuidere, ut adiectis duabus alijs lineis, &longs;ecun&shy;dum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> mutuam &longs;ingularum &longs;ingulis, <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ex una <expan abbr="adiectar&utilde;">adiectarum</expan>, &amp; par   te ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ex alia parte, &amp; adiecta &longs;e habeat, ut &longs;ecunda ad <expan abbr="terti&atilde;">tertiam</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg32"/>Aliquid per&shy;<lb/>petu&ograve; <expan abbr="de&longs;c&etilde;-dit">de&longs;cen&shy;<lb/>dit</expan>, quod in <lb/>fine erit al&shy;<lb/>tius.</s></p><p type="margin">
             <cell>140</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg33"/>Demon&longs;tratio <lb/>o&longs;tendens <lb/>quod cochlea <lb/>ver&longs;a graue <lb/>a&longs;cendit.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CXLIX.</cell> <s>Circumuertatur igitur AB, ita vt quando <lb/>E, erit in humillimo loco, pondus rotun&shy;<lb/>dum in A, po&longs;itum &longs;it in directo D. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>D<emph type="italics"/>atam lineam &longs;ic diuidere, ut proportio quadratorum ad dupium unius partis in   alteram &longs;it, ut line&aelig; dat&aelig; ad lineam datam.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>141</cell> <s>Quia <lb/>igitur D E, longior e&longs;t D C, igitur &longs;i E, <lb/>erit in oppo&longs;ito &longs;ui loci, erit infr&agrave; C: &longs;ed <lb/>C, e&longs;t in directo A, igitur pondus erit in&shy;<lb/>feri&ugrave;s qu&agrave;m ab initio: &longs;ed omnes line&aelig; &longs;er&shy;<lb/>uant eandem rationem, &amp; &longs;unt longiores <lb/>etiam in circumferentia A E, qu&agrave;m in re&shy;<lb/>cta A E, &agrave; linea A D, quia pars e&longs;t minor <lb/>toto: igitur conuer&longs;o A B, pondus de&longs;cen&shy;<lb/>det in AE. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed omne graue liberum in mo&shy;<lb/>tu de&longs;cendit, igitur pondus perueniet ad E. <lb/><!-- KEEP S--></s>
             <cell>CL.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus lineis, lineam communem utrique adiungere, ut &longs;it maioris ad ad&shy;ditam proportio, uelut quadratorum minoris, &amp; adiect&aelig; ad duplum unius in   alteram.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sed quum erit in E, circumactum de&longs;cen&shy;<lb/>det ver&longs;us F, non ver&longs;us A, tum ob impe&shy;<lb/>tum, tum quia pars qu&aelig; e&longs;t inter A, &amp; E, <lb/>a&longs;cendit, nam in priore motu de&longs;cenderat: <lb/>pars autem E F, adhuc de&longs;cendit, igitur <lb/>pondus perueniet ex H, in A, quare ex A, in <lb/>B, multis conuer&longs;ionibus eadem ratione fa&shy;<lb/>ctis. </s>
             <cell>141</cell> 
           </row> <s>Facil&egrave; autem ligula circumdata calamo <lb/>hoc, quod tibi perdifficile for&longs;an videtur, ex&shy;<lb/>perieris. </s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CLI.</cell> <s>Sed ad rem reuertor. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio differenti&aelig; quadratorum partium cuiu&longs;uis line&aelig;, ad quadratum diffe&shy;renti&aelig; illarum e&longs;t, uelut totius line&aelig; ad differentiam.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>142</cell> <s>Cochlea quam Vi&shy;<lb/>truuius docet, alieno indiget auxilio, h&aelig;c <lb/>autem no&longs;tra &longs;eip&longs;am circunducit: &longs;ed e&ograve; <lb/>facili&ugrave;s, qu&ograve; &longs;pir&aelig; canalis frequentiores <lb/>fuerint, &amp; machina mollius a&longs;cenderit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Qu&ograve; <lb/>ver&ograve; facili&ugrave;s circumagetur, e&ograve; &longs;erius: hoc <lb/>enim ferm&egrave; generale e&longs;t in omnibus machi&shy;<lb/>nis. </s>
             <cell>CLII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes &aelig;quales, duasque in&aelig;quales diuidatur, fueritque proportio ag&shy;gregati ex maiore, &amp; dimidio ad ip&longs;am maiorem, uelut ex minore, &amp; ali&shy;qua linea ad ip&longs;am minorem, &amp; rur&longs;us aggregati ex minore, &amp; dimidio ad   ip&longs;am minorem, uelut aggregati ex maiore, &amp; alia addita ad ip&longs;am maiorem,   erit proportio dimidij ad partem unam in&aelig;qualem, uelut alterius partis in&aelig;&shy;qualis ad &longs;uam additam mutu&ograve;, &amp; etiam proportio additarum inuicem, uelut   proportio <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <expan abbr="in&aelig;quali&utilde;">in&aelig;qualium</expan> duplicata, &amp; rur&longs;us ip&longs;um <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> line&aelig; a&longs;&longs;um&shy;pt&aelig; <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>, erit proportione inter additas.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/><expan abbr="em&utilde;">emum</expan> proportio dimidij <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> addita   maiore ad <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan>, cum addita minore, uelut maioris partis ad <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ita contrariis rationibus celeriter aquam <lb/>tran&longs;mittet, &longs;ed difficili&ugrave;s reuertetur. </s>
             <cell>142</cell> 
           </row> <s>Por&shy;<lb/>r&ograve; difficultas facit vt machin&aelig; magis atte&shy;<lb/>rantur, &amp; aquarum multitudine ac impetu <lb/>indigeamus. </s>
           <row> 
             <cell>CLIII.</cell> <s>Ver&ugrave;m celeritatem cum diffi&shy;<lb/>culate eligemus, vbi torrens fuerit, &amp; ripa&shy;<lb/>rum altitudo immodica. </s>
             <cell>V<emph type="italics"/>im quamcunque manus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>144</cell> <s>Nam &longs;i in&longs;trumen&shy;<lb/>ti a&longs;cen&longs;us mollis fuerit, reddetur in&longs;trumen&shy;<lb/>tum ob longitudinem graui&longs;&longs;imum. </s>
           </row> 
           <row> <s>Eadem <lb/>in magnitudine &amp; prauitate ratio. </s>
             <cell>CLIIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i line&aelig; dat&aelig; alia linea adiungatur, ab extremitatibus autem prioris line&aelig; du&aelig;   rect&aelig; in unum punctum concurrant proportionem habentes, quam mediam   inter tota m &amp; adiectam, &amp; adiectam erit punctus, concur&longs;us &agrave; puncto extre&shy;mo line&aelig; adiect&aelig; di&longs;tans per lineam mediam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i ab extremo alicuius li&shy;ne&aelig; &aelig;qua&apos;is medi&aelig;, &longs;eu peripheria circuli, cuius &longs;emidiameter &longs;it media linea   du&aelig; line&aelig; ad pr&aelig;dicta puncta producantur, ip&longs;&aelig; erunt in proportione medi&aelig;   ad adiectam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam par&shy;<lb/>uum facil&egrave; circumagitur, &longs;ed &longs;er&ograve; irrigat. <lb/></s>
             <cell>145</cell> 
           </row> <s>V&longs;us eius vbi modica terra e&longs;t irriganda, &amp; <lb/>flumen profundum, &amp; leniter currit, &amp; rip&aelig; <lb/>altiores. </s>
           <row> 
             <cell>CLV.</cell> <s>In contrariis cau&longs;is magnis vtemur <lb/>machinis. </s></p><p type="main">
             <cell>Q<emph type="italics"/>uadr atorum numerum proportionem &amp; inuentionem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>147</cell> <s><arrow.to.target n="marg34"/></s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg34"/>Machina <lb/>Augu&longs;tana.</s></p><p type="main">
             <cell>CLVI.</cell> 
             <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum tempus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>E&longs;t &amp; alius machin&aelig; modus ( vt intelli&shy;<lb/>go ) Augu&longs;t&aelig;, qui tamen &longs;ub hoc genere <lb/>comprehenditur. </s>
             <cell>152</cell> 
           </row> <s>Columna ver&longs;atilis A B, <lb/>rota cum paxillis vertitur &agrave; flumine, iuxta <lb/><figure id="id.016.01.016.2.jpg" xlink:href="016/01/016/2.jpg"/><lb/>rationem &agrave; nobis &longs;uperi&ugrave;s declaratam, dum <lb/>de motuum tran&longs;latione ageremus. </s>
           <row> 
             <cell>CLVII.</cell> <s>In ea <lb/>curriculi pro numero cochlearum, gratia <lb/>exempli, CDEFGHK, &amp; cochle&aelig; pro nu&shy;<lb/>mero va&longs;orum, &amp; va&longs;a pro altitudine: va&longs;a <lb/>autem LMNOPQR, fixa in columna ST. <lb/></s>
             <cell>H<emph type="italics"/>orologiorum molarium rationem o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>154</cell> <s>Ver&longs;a A B, vertuntur in curriculis cochle&aelig; <lb/>omnes, quarum infima C, haurit aquam <lb/>ex &longs;ubiecto flumine, &amp; transfundit eam in <lb/>vas L, &agrave; quo haurit cochlea D, transfun&shy;<lb/>dens aquam in vas M, atque ita vno motu <lb/>column&aelig; A B, C in L, D in M, E in N, <lb/>F in O, G in P, H in Q, K in R, aquam <lb/>fundunt, haurientes &egrave; &longs;ubiectis va&longs;is. </s>
           </row> 
           <row> <s>R, au&shy;<lb/>tem transfert aquam per os V, in locum de&shy;<lb/>&longs;tinatum. </s>
             <cell>CLVIII.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem indicis mobilis cum rota, qua horarum numerus per ictus indicatur ex&shy;plicare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Contingit rur&longs;us dubitatio: quia <lb/>cochle&aelig; ore &longs;uperiore a&longs;cendente, aquam <lb/>mittere haud debent. </s>
             <cell>156</cell> 
           </row> <s>Quamobrem primam <lb/>triplicem fecimus. </s>
           <row> 
             <cell>CLIX.</cell> <s>Sed videntur &longs;ub&longs;ultem <lb/>effundere dum a&longs;cendunt: quia ( vt demon&shy;<lb/>&longs;tratum e&longs;t) partes de&longs;cendunt, &amp; aqua tota <lb/>de&longs;cendit, quam ob cau&longs;am compre&longs;&longs;a exi&shy;<lb/>lit: &longs;ed non quemadmodum ore cochle&aelig; <lb/>de&longs;cendente, &longs;ed pluribus circa eundem axem <lb/>cochleis po&longs;itis, fit continua non &longs;ol&ugrave;m, <lb/>&longs;ed &aelig;qualis aquarum effu&longs;io. </s>
             <cell>N<emph type="italics"/>ullus angulus rectilineus &aelig;qualis e&longs;&longs;e pote&longs;t alicui angulo contento recta, &amp; cir   culi portione.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>158</cell> <s>Atque h&aelig;c de <lb/>machinis iuxta prima genera, &amp; &longs;pecies di&shy;<lb/>cta &longs;int. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed po&longs;tqu&agrave;m de motibus natura&shy;<lb/>libus &longs;ermonem habuimus, qui in loco <lb/>fiunt, par e&longs;t vt quid &longs;it locus intelligamus. <lb/></s>
             <cell>CLX.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea tribusque in ea &longs;ignis punctum inuenire, ex quo duct&aelig; tres line&aelig; ad   &longs;igna &longs;int in proportionibus datis.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam &amp; hoc e&longs;&longs;e quintum naturalium rerum <lb/>principium &longs;uppo&longs;itum e&longs;t: &longs;uppo&longs;iiones au&shy;<lb/>tem h&aelig;, &longs;ecund&ugrave;m &longs;en&longs;um demon&longs;trationi&shy;<lb/>bus ip&longs;is &longs;unt firmiores. </s>
             <cell>162</cell> 
           </row> <s>Quid igitur &longs;it locus, <lb/>&longs;ciendum e&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>CLXI.</cell> <s>E&longs;t igitur locus, vltima corpo&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duo trianguli, quorum ba&longs;es in eadem linea &longs;int con&longs;tituti, &amp; &aelig;quales   ad unum punctum terminati, &amp; latus unum commune inter reliqua quantita&shy;te medium nece&longs;&longs;e e&longs;t angulum &agrave; maioribus lineis <expan abbr="content&utilde;">contentum</expan> minorem e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>162</cell> <s><arrow.to.target n="marg35"/><lb/>ris &longs;uperficies, corpus contentum ambiens. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Manet autem recedente corpore, quia ad c&oelig;&shy;<lb/>li ambitum comparata e&longs;t. </s>
             <cell>CLXII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum orbium, quorum diametrorum conuex&aelig; partis, &amp; conca&shy;u&aelig; proportiones dat&aelig; &longs;int inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Manife&longs;tum e&longs;t <lb/>igitur, locum quemlibet &aelig;qualem e&longs;&longs;e cor&shy;<lb/>pori in eo contento ad vnguem: &amp; qu&ograve;d om&shy;<lb/>ne corpus e&longs;t in loco, &amp; qu&ograve;d in omni loco <lb/>aliquod corpus e&longs;t. </s>
             <cell>164</cell> 
           </row> <s>Nam omne corpus &longs;uam <lb/>habet extre mam &longs;uperficiem, &amp; illa vbi nul&shy;<lb/>lum aliud &longs;it corpus &agrave; quo contineatur vt vl&shy;<lb/>timum, c&oelig;lum e&longs;t ei locus: alia autem cor-<pb xlink:href="016/01/017.jpg" pagenum="368"/>pora ab alio continentur. </s>
           <row> 
             <cell>CLXIII.</cell> <s>Sed locus e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t eadem ratione &longs;ine corpore, &longs;i omnis <lb/>locus e&longs;t vltima &longs;uperficies continens cor&shy;<lb/>pus. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem uirium &longs;tellarum per motus &longs;uos indagare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>165</cell> <s>E&longs;t etiam locus ip&longs;e &aelig;ternus, quia or&shy;<lb/>bis c&oelig;le&longs;tis &longs;uperficies extrema immota e&longs;t, <lb/>vt corpus ip&longs;um continet atque vniuer&longs;um. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Locus igitur vt in vniuer&longs;o, &aelig;ternus e&longs;t &amp; <lb/>immobilis, acimmutabilis: vt autem cor&shy;<lb/>poris certi &longs;uperficies, mutatur corporum <lb/>mutatione, nec manet. </s>
             <cell>CLXIIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>yderum proportionem in magnitudine o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Locus igitur vbi <lb/>Alexander &longs;edit in Babylonica, vel Su&longs;is, <lb/>adhuc manet, &longs;ed nunc in a&euml;re erat in ciui&shy;<lb/>tate atque domo, nunc autem for&longs;an in <lb/>agro, atque etiam &longs;ub terra. </s>
             <cell>166</cell> 
           </row> <s>E&longs;t vbi in <lb/>Ro&longs;tris facundi&longs;&longs;imus Cicero perorauit, <lb/>locus manet, at tunc propter terram in <lb/>a&euml;re fuit, nunc autem cre&longs;cente for&longs;itan <lb/>terra, &longs;ub ip&longs;a terra. </s>
           <row> 
             <cell>CLXV.</cell> <s>Et in quolibet loco <lb/>nunc vici&longs;&longs;itudinibus temporum id agenti&shy;<lb/>bus infiniti erunt homines, ali&aacute;&longs;que fu&ecirc;re, <lb/>&longs;i vera e&longs;t opinio Ari&longs;totelis de mundi &aelig;ter&shy;<lb/>nitate. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum omnium &longs;tellarum ad<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>167</cell> <s>Tria igitur &longs;unt &longs;emper nobi&longs;cum <lb/>&aelig;terna, mens, hyle, &amp; locus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed men&shy;<lb/>tem mutare, aut materiam non licet, locum <lb/>mutare licet, &amp; alium adipi&longs;ci. </s>
             <cell>CLXVI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportiones mu&longs;icas &longs;uperpartientes in eas, qu&aelig; particul&aacute; una tantum abundant   reducere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quocun&shy;<lb/>que igitur perrexerimus, ad rem &aelig;ternam <lb/>imus. </s>
             <cell>168</cell> 
           </row> <s>Et nunc locus in quo &longs;cribo &aelig;ternus <lb/>e&longs;t, atque in eo complures for&longs;an fu&ecirc;re re&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg36"/><lb/>ges, aut &longs;apientes. </s>
           <pb xlink:href="015/01/015.jpg"/> 
           <row> <s>C&ugrave;m enim principia <lb/>rerum naturalium &longs;int quinque, materia <lb/>&longs;eu hyle, forma, anima, locus, motus: <lb/>tempus autem non e&longs;t principium, &longs;ed mo&shy;<lb/>tum &longs;equitur: proximum autem videtur e&longs;&longs;e <lb/>principio, quia nihil &longs;ine ip&longs;o fit: de hoc au&shy;<lb/>tem po&longs;teri&ugrave;s dicemus. </s>
             <cell>CLXVII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam ad &longs;apores &amp; odores coaptare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quies quoqu&egrave; non <lb/>e&longs;t principium, &longs;ed principij priuatio, vt <lb/>mors, frigus, &longs;iccitas. </s>
             <cell>176</cell> 
           </row> <s>Repugnantia item <lb/>corporum atque inane &longs;eu vacuum, non &longs;unt <lb/>principia, &agrave; forma enim pend&ecirc;re h&aelig;c, de&shy;<lb/>mon&longs;trauimus, &amp; ali&agrave;s etiam demon&longs;trabi&shy;<lb/>mus. </s>
           <row> 
             <cell>CLXVIII.</cell> <s>Horum igitur principiorum nul&shy;<lb/>lum non e&longs;t &longs;ecund&ugrave;m genus &aelig;ternum <lb/>&amp; primum, aliter non po&longs;&longs;ent e&longs;&longs;e princi&shy;<lb/>pia. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>icturarum proportiones explicare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>179</cell> <s>Sed per &longs;e &aelig;terna &longs;unt mens, hyle &amp; <lb/>locus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Forma &amp; motus parte &aelig;terna in c&oelig;&shy;<lb/>le&longs;tibus, parte mortalia in his, qu&aelig; &longs;u lun&aelig; <lb/>c&aelig;lo &longs;unt con&longs;tituta. </s>
             <cell>CLXIX.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam in in&longs;trumentis declarare iuxta compo&longs;itionis ra&shy;tionem.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Anima ver&ograve; parte qua&shy;<lb/>dam, qua intelligit, &aelig;terna, reliqua mor&shy;<lb/>talis e&longs;t. </s>
             <cell>182</cell> 
           </row> <s>Expers corporis e&longs;t mens, locus &amp; <lb/>motus. </s>
           <row> 
             <cell>CLXX.</cell> <s>Sed mens ab&longs;oluitur omnin&ograve; &agrave; cor&shy;<lb/>pore, motus &longs;ine corpore non e&longs;t. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>oniugationes cuiu&longs;uis numeri breuiter inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>185</cell> <s>Anima <lb/>autem, hyle &amp; forma, cum corpore nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ri&ograve; &longs;unt. </s>
           </row> 
           <row> <s>Anima tamen non videtur pars il&shy;<lb/>lius. </s>
             <cell>CLXXI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duobus quibuslibet numeris, quotuis alios &longs;eu in continuum &longs;eu   medios in continua proportione arithmetica, geometrica &amp; mu&longs;ica in&shy;uenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Qu&ograve;d ver&ograve; plura e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;int princi&shy;<lb/>pia, ex hoc demon&longs;tratur. </s>
             <cell>187</cell> 
           </row> <s>Nam qu&aelig; &longs;unt, <lb/>qu&aelig;dam viuunt, qu&aelig;dam non. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXII.</cell> <s>Reguntur <lb/>autem omnia atque fiunt, tum manet. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportiones<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>tiphelij de&longs;cribere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>191</cell> <s>Cor&shy;<lb/>pus igitur in loco manet. </s>
           </row> 
           <row> <s>Fiunt autem ex <lb/>materia atque forma. </s>
             <cell>CLXXIII.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>irculum &longs;uper centro &longs;uo mouere &aelig;qualiter, ita quod omnia illius puncta   per rectam lineam moueantur ultro citroque.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Reguntur autem ab <lb/>anima, qu&aelig; in nobilioribus mens e&longs;t, &amp; &agrave; <lb/>corpore &longs;eparata: in corporibus autem, vit&aelig; <lb/>principium. </s>
             <cell>192</cell> 
           </row> <s>Sed cau&longs;a qua manent e&longs;t motus, <lb/>item generationis, &amp; reliquorum. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXIIII.</cell> <s>Omnia <lb/>h&aelig;c c&ugrave;m &longs;int quidam motus, &amp; vt fiunt, &amp; vt <lb/>manent, igitur motus principium e&longs;t. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>rogre&longs;&longs;us &amp; regre&longs;&longs;us, tam &longs;ine latitudine qu&agrave;m cum latitudine in planetis   per &longs;olos concentricos circulos &aelig;qualiter motos demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>194</cell> <s>De <lb/>principiis &longs;ecund&ugrave;m &longs;en&longs;um, &amp; vt ad hanc <lb/>pertinebat tractationem, h&aelig;c docui&longs;&longs;e hacte&shy;<lb/>nus &longs;ufficiat: non enim hoc modo priuatio <lb/>principium e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Supere&longs;t nunc, vt declaremus, <lb/>vacuum non dari, pr&aelig;ter rationes tres &longs;en&longs;i&shy;<lb/>biles &longs;uperi&ugrave;s adductas, hoc diligenti&ugrave;s nunc <lb/>demon&longs;trantes. </s>
             <cell>CLXXV.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am uarietatis diametrorum ex &longs;uppo&longs;itis concentricis demon&longs;tra&shy;re.<emph.end type="italics"/></cell> <s>O&longs;ten&longs;um erit &amp; pari ratio&shy;<lb/>ne de corporum repugnantia, quicquid &longs;upe&shy;<lb/>ri&ugrave;s &longs;uppo&longs;uimus: nam neque in eodem loco <lb/>duo corpora, nec corpus vnum in duobus <lb/>locis, nec corpore locum e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e diximus. <lb/></s>
             <cell>195</cell> 
           </row> <s>Nunc igitur hoc vltimo denu&ograve; demon&longs;tru&shy;<lb/>to, reliqua etiam erunt manife&longs;ta: neque <lb/>enim in hoc libro &longs;ingula demon&longs;trare, &longs;ed <lb/>res per capita tractare propo&longs;itum e&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXVI.</cell> <s>Pri&shy;<lb/>m&uacute;m igitur vacuum non e&longs;t: quomodo igi&shy;<lb/>tur quod non e&longs;t, efficere quicquam po&shy;<lb/>terit? </s>
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem centri grauitatis declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>197</cell> <s>Deinde &longs;i e&longs;&longs;e ponatur, &longs;ub&longs;tantia <lb/>non e&longs;t vacuum, neque &agrave; &longs;ub&longs;tantia profi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg37"/><lb/>ci&longs;citur, &amp; vt vno verbo ab&longs;oluam, nihil <lb/>e&longs;t, atque ideo nullam poterit habere ope&shy;<lb/>rationem. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg35"/>Locus quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="margin">
             <cell>CLXXVII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i proportio aliqua ex duabus proportionibus eiu&longs;dem quantitatis ad alias   duas componatur, erit proportio illarum duarum eadem proportioni   producti ex proportione in primam duarum quantitatum, detracta prio&shy;re illa quantitate, qu&aelig; ad duas comparatur, ad eandem priorem quanti&shy;tatem.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg36"/><expan abbr="Principior&utilde;">Principiorum</expan> <lb/>naturalium <lb/>diui&longs;io.</s></p><p type="margin">
             <cell>198</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg37"/>Demon&longs;tra&shy;<lb/>tio, quia nul&shy;<lb/>lus motus e&longs;t <lb/>&agrave; vacuo.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CLXXVIII.</cell> <s>For&longs;an dicet qui&longs;piam, naturam metu <lb/>vacui, &longs;eu vt illud euitet, motum ciere. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem mi&longs;tionis metallorum, maxim&egrave; auri &amp; argenti declara&shy;re.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>199</cell> <s>Sed <lb/>neque i&longs;tud: nam quum a&euml;r rarior aqua &longs;it, <lb/>oportuit prim&ograve; antequ&agrave;m fiat attractio va&shy;<lb/>cui ratione, quum aqua a&longs;cendit aqu&aelig; con&shy;<lb/>&longs;ecutione, priorem aquam in a&euml;rem verti, <lb/>h&uacute;ncque rur&longs;us in ignem, qui a&euml;re rarior e&longs;t: <lb/>deinde ip&longs;um ignem attenuari, demum fieri <lb/>hanc attractionem. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed nos videmus, aquam <lb/>non verti in a&euml;rem, &longs;ed trahere: &longs;imiliter <lb/>a&euml;rem, antequam in ignem tran&longs;eat: non igi&shy;<lb/>tur metu vacui, quum adhuc &longs;uper&longs;int tot <lb/>intermedia, &longs;ed metu raritatis natura moli&shy;<lb/>tur eam attractionem, quam &agrave; vacuo appel&shy;<lb/>lant. </s>
             <cell>CLXXIX.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i duobus totis du&aelig; portiones &longs;imiles ab&longs;cindantur ab ei&longs;dem denu&ograve;, &amp; ab&shy;&longs;ci&szlig;is portionibus partes e&aelig;dem auferantur, denuoque ac denu&ograve; quoties   libuerit &agrave; portionibus, &amp; &ugrave; re&longs;iduis ip&longs;arum quantitatum partes e&aelig;dem   auferantur, erit re&longs;idu&iacute; ad re&longs;iduum, ueluti totius ad totum.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nec e&longs;t vt eam cum Auerro&euml;, violen&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg38"/><lb/>tam dicam: nam ip&longs;a pror&longs;us e&longs;t naturalis, <lb/>&longs;icut &amp; motus aqu&aelig;, quum in a&euml;re fuerit &amp; <lb/>de&longs;cendit: violenter enim quie&longs;cit, &amp; ideo <lb/>naturaliter mouetur. </s>
             <cell>200</cell> 
           </row> <s>Sic elementum, quod <lb/>raritatis cau&longs;a trahit, violentiam patitur, &agrave; <lb/>qua motu illo &longs;e liberat. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXX.</cell> <s>Qu&ograve;d ver&ograve; eo motu <lb/>graue &longs;ur&longs;um trahatur, contingit ca&longs;u, e&longs;t que <lb/>ei quod trahitur, quandoque violentum, &amp; <lb/>quandoque non, velut &longs;i leue &longs;ur&longs;um traha&shy;<lb/>tur. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i aliqua quantitas in duas partes diuidatur, fueritque alicuius quantitatis ad   partes illas compo&longs;ita proportio, non poterit eiu&longs;dem quantitatis ad par&shy;tes alias quantitatis diui&longs;a, aliter proportio eadem componi.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>202</cell> <s>Satis e&longs;t motum ex principio ip&longs;o e&longs;&longs;e <lb/>naturalem. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg38"/>Motus at&shy;<lb/>tractionis &agrave; <lb/>raritate, non <lb/>e&longs;t <expan abbr="viol&etilde;tus">violentus</expan>.</s></p><p type="main">
             <cell>CLXXXI.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>um fuerit aliqua proportio, compo&longs;ita ex proportionibus prim&aelig; ad &longs;ecun&shy;dam &amp; tertiam, &amp; rur&longs;us quart&aelig; ad quintam &amp; &longs;extam: ita &longs;e habebit   proportio &longs;ecund&aelig; ad tertiam, ad proportionem quint&aelig; ad &longs;extam, uelut   producti ex proportione in &longs;ecundam detracta prima ad primam ad pro&shy;ductum ex proportione in quintam, detracta quarta ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Vt inuito, vel &longs;altem non iuuante pa&longs;&longs;o <lb/>fit? </s>
             <cell>203</cell> 
           </row> <s>Im&ograve; quod mouetur ad locum, &longs;pont&egrave; <lb/>mouetur, vt elementum aut mixtum, non vt <lb/>graue, aut leue. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXXII.</cell> <s>Obliui&longs;citur enim propri&aelig; <lb/>natur&aelig;, qu&ograve;d &longs;ic mouetur con&longs;en&longs;u alterius. <lb/></s>
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita differentia proportionum partium &longs;imilium ad partes a&longs;&longs;umptas,   propo&longs;itaque proportione totius ad re&longs;idua eadem, differentiam propor&shy;tionum totius ad reliquum re&longs;idui inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>203</cell> <s>Velut qui filium hortatur ad vit&aelig; pericu&shy;<lb/>lum, dum muri vrbis ab ho&longs;te oppugnan&shy;<lb/>tur, pietatem exercet: vbi communis cau&shy;<lb/>&longs;a non impelleret, id agens crudelis habe&shy;<lb/>retur. </s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>Sed iam ad motus grauium veniamus. </s>
             <cell>CLXXXIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>pacium uit&aelig; naturalis per &longs;pacium uit&aelig; fortuitum declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Hic <lb/><arrow.to.target n="marg39"/><lb/>autem liber e&longs;t, aut fit pondere alligato, vt in <lb/>libra &amp; &longs;tatera. </s>
             <cell>204</cell> 
           </row> <s>Qu&aelig;ri &longs;olet, cur pondera <lb/>ponderibus magis agitantur? </s>
           <row> 
             <cell>CLXXXIIII.</cell> <s>nam manu&shy;<lb/>brio A, agitetur &longs;uper furculam C, pondus <lb/>B. </s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>u&aelig;cunque grauia in uorticibus aquarum, merguntur, in medio uorticis, pri&shy;mum uer&longs;a mergantur.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>211</cell> <s>Con&longs;tat qu&ograve;d &longs;i addatur pondus ip&longs;i ma&shy;<lb/>nubrio, vtpote plumbum v&longs;que ad certam <lb/>metam, facili&ugrave;s de&longs;cendere &agrave; lateribus ad <lb/>medium adiuuante pondere: at contr&agrave; diffi&shy;<lb/>cilius moueri &agrave; medio ad latera. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ob id, pon&shy;<lb/>deris meta qu&aelig;dam habenda e&longs;t, v&longs;que ad <lb/>quam motus facilitas augetur. </s>
             <cell>CLXXXV.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>ur homo &longs;edens quanto altius &longs;edet, &amp; quanto magis crura ad f&oelig;mora, &amp;   f&oelig;mora ad pectus reclinata habet, facilius con&longs;urgat, cum tamen h&aelig;c op&shy;po&longs;ito modo inuicem &longs;e habeant, declarare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Hanc tamen <lb/>&longs;i tran&longs;cendas, motus redditur difficilior. <lb/></s>
             <cell>213</cell> 
           </row> <s>Hac ratione capulos en&longs;ibus grauiores ad&shy;<lb/>dunt, vt en&longs;es videantur leuiores, facili&uacute;&longs;&shy;<lb/>que tractentur. </s>
           <row> 
             <cell>CLXXXVI.</cell> <s>Sed &amp; h&icirc;c modus &longs;eruan&shy;<lb/>dus e&longs;t. </s></p><pb xlink:href="016/01/018.jpg" pagenum="369"/><p type="margin">
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig; quantitatis ad tertiam, ut prim&aelig; &amp;   quart&aelig; ad quintam, fueritque quarta &longs;ecunda maior, erit proportio quar&shy;t&aelig; ad quintam maior qu&agrave;m &longs;ecund&aelig; ad tertiam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i fuerit maior<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell/> <s><margin.target id="marg39"/>Quomode <lb/>pondera fa&shy;<lb/>cile mouean&shy;<lb/>tur.</s></p><figure id="id.016.01.018.1.jpg" xlink:href="016/01/018/1.jpg"/><p type="main">
           </row> 
           <pb xlink:href="015/01/016.jpg"/> <s>Adiecimus hoc, quia pleraque in&longs;trumen&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg40"/><lb/>ta hauriendis aquis idonea, hominum aut <lb/>iumentorum viribus aguntur. </s>
           <row> 
             <cell/> <s>Sed et&longs;i ip&longs;a&shy;<lb/>rum aquarum rapido impetu agitentur ma&shy;<lb/>chin&aelig;, rur&longs;us addita manubriis pondera fa&shy;<lb/>ciliorum efficiunt motum. </s>
             <cell><emph type="italics"/>quart&aelig; ad quintam qu&agrave;m &longs;ecund&aelig; ad tertiam, nece&longs;&longs;e e&longs;t quartam &longs;ecunda e&longs;&longs;e   maiorem.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>214</cell> <s>Licet itaque &longs;olo <lb/>impetu aquarum defluentium, aquas ip&longs;as in <lb/>&longs;uprema loca impellere, atque &aelig;gros humi&shy;<lb/>lioribus aquis irrigare. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed hoc tant&ugrave;m in <lb/>his qu&aelig; decurrunt, &amp; impetum labendo ha&shy;<lb/>bent. </s>
             <cell>CLXXXVII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i ei&longs;dem uiribus &amp; &lsquo;eadem&rsquo; proportione cum auxilio ponderis tertij quar&shy;tum pondus moueatur quibus &longs;ecundum, auxilio primi nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="quart&utilde;">quartum</expan> pon   dus tardius &amp; maiore cum difficultate moueri qu&agrave;m &longs;ecundum.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Aptetur enim &agrave; latere vno Cte&longs;ibica, <lb/>aut Brambilica, aut alterius generis machi&shy;<lb/>na: nam ( vt dixi ) innumeri po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>modi earum, quanquam h&aelig; omnibus aliis, <lb/>coclea excepta, &longs;int elegantiores: &amp; ( vtiam <lb/>docuimus ) alternus manubrij motus rota <lb/>cum pinnis agitata perficiatur, &longs;ic fiet vt <lb/>&longs;pont&egrave; aqua &longs;eip&longs;am &longs;ur&longs;um impellat: nam&shy;<lb/>que ars contra &longs;ua in&longs;tituta eam facere co&shy;<lb/>git. </s>
             <cell>214</cell> 
           </row> <s>Quod exemplum nonnull&aelig; ciuitates qu&aelig; <lb/>editioribus &agrave; flumine locis po&longs;it&aelig; &longs;unt, &longs;e&shy;<lb/>quuntur. <lb/><arrow.to.target n="marg41"/></s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>CLXXXVIII.</cell> <s><margin.target id="marg40"/>Quomodo <lb/>aqua <expan abbr="&longs;eips&atilde;">&longs;eipsam</expan> <lb/>impellat &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um.</s></p><p type="margin">
             <cell>S<emph type="italics"/>i uires aliqu&aelig; moueant cum ponderibus aliqua pondera, ut compo&longs;ita pro&shy;portio &longs;it eadem proportioni uirium &amp; duorum ponderum mouentium ag&shy;gregatum &aelig;quale duorum ponderum, ubi maior fuerit partium in &aelig;qualitas,   ibi erit maior difficultas.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>214</cell> <s><margin.target id="marg41"/>De libra &amp; <lb/>illius ratio&shy;<lb/>ne.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>Po&longs;t h&aelig;c videndum e&longs;t de ponderibus <lb/>qu&aelig; in libra con&longs;tituuntur. </s>
             <cell>CLXXXIX.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i pondus minus ad longitudinem minorem &longs;ub &aelig;quali proportione coapte&shy;tar, facilius deor&longs;um trahetur qu&agrave;m quod maius e&longs;t &amp; propius.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sit igitur libra, <lb/>cuius trutina &longs;it appen&longs;a in A, &amp; finis vbi <lb/>iunguntur latera lancis B, &amp; lanx CD, &amp; <lb/>manife&longs;tum e&longs;t qu&ograve;d CD mouetur circa B, <lb/>velut centrum quoddam, quia CD non po&shy;<lb/>te&longs;t &longs;eparari ab ip&longs;o B: &amp; &longs;it angulus ABC, <lb/>&amp; ABD rectus. </s>
             <cell>215</cell> 
           </row> <s>Dico qu&ograve;d pondus in C <lb/>con&longs;titutum erit grauius, qu&agrave;m &longs;i lanx collo&shy;<lb/>cetur in quocunque alio loco, vtpute qu&ograve;d <lb/><figure id="id.016.01.018.2.jpg" xlink:href="016/01/018/2.jpg"/><lb/>con&longs;titueretur lanx in F. <!-- KEEP S--></s>
           <row> 
             <cell>CXC.</cell> <s>Vt autem cogno&longs;&shy;<lb/>camus qu&ograve;d C &longs;it grauius in eo &longs;itu, quam <lb/>in F, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt in &aelig;quali tempore <lb/>moueatur per maius &longs;patium ver&longs;us cen&shy;<lb/>trum. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerit primum graue minus &longs;ecundo, &amp; &longs;ecundum minus tertio, proportio   autem primi ad &longs;ecundum multo maior qu&agrave;m &longs;ecundi ad tertium, po&longs;ibile erit   propo&longs;itis uiribus ei&longs;dem addere pondus <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan>, ut ip&longs;um &amp; tertium mouea&shy;tur facili&ugrave;s ab ei&longs;dem uiribus, &amp; primo uel &longs;ecundo qu&agrave;m antea.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>215</cell> <s>Videmus enim grauiora pari ratione <lb/>in reliquis, veloci&ugrave;s ad centrum ferri. </s>
           </row> 
           <row> <s>Qu&ograve;d <lb/>autem hoc contingat magis pondere &amp; li&shy;<lb/>bra in C collocata qu&agrave;m in F, o&longs;tendo dua&shy;<lb/>bus rationibus. </s>
             <cell>CXCL.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>um fuerint duo pondera &amp; uires, duxerisque aggregatum ex uiribus &amp; mi&shy;nore pondere in maius, addiderisque in&longs;uper quantum e&longs;t productum dimidij ui   rium in &longs;e latus aggregati detracto dimidio uirium, dicetur pondus auxiliare   &aelig;qualis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Prima, qu&ograve;d &longs;i in aliquo <lb/>tempore moueatur ex C in E, &amp; &longs;it arcus <lb/>CE &aelig;qualis FG, quod tardius de&longs;cendet ex <lb/>F in G, qu&agrave;m ex C in E, &amp; ita erit leui&ugrave;s <lb/>in F, qu&agrave;m in C. Secund&ograve;, qu&ograve;d po&longs;ito <lb/>qu&ograve;d in &aelig;quali &longs;patio temporis moueretur <lb/>ex C in E, ex &amp; F in G, adhuc per arcum <lb/>CE &aelig;qualem FG, magis appropinquaret <lb/>centro qu&agrave;m per motum factum in arcu <lb/>FG. </s>
             <cell>215</cell> 
           </row> <s>Ide&ograve; ergo duplici ratione magis gra&shy;<lb/>uabit pondus lance po&longs;ita ad perpendicu&shy;<lb/>lum cum trutina, qu&agrave;m in quoque alio <lb/>loco. </s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CXCII.</cell> <s>Prim&ugrave;m igitur &longs;ic declaratur. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i ex medio diametri linea ad perpendiculum erigatur ad circuli peripheri&shy;am, ex eo puncto autem quotlibet line&aelig; ducantur &longs;eu intus ad circun ferentiam u&longs;que, &longs;eu extra ad diametrum, erit proportio totius line&aelig; ad totam uelut mu&shy;tuo partis ad partem.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>217</cell> <s>Manife&shy;<lb/>&longs;tum e&longs;t in &longs;tateris, &amp; in his, qui pondera <lb/>eleuant, qu&ograve;d quant&ograve; magis pondus &agrave; tru&shy;<lb/>tina, e&ograve; magis graue videtur: &longs;ed pondus <lb/>in G di&longs;tat &agrave; trutina quantitate BC line&aelig;, <lb/>&amp; in F quantitate FP, &longs;ed CB e&longs;t maior FP, <lb/>ex decimaquinta, tertij elementorum Eu&shy;<lb/>clidis: igitur lance po&longs;ita in C, grauius pon&shy;<lb/>dus videbitur qu&agrave;m in F, quod erat primum. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Ex hac etiam demon&longs;tratione manife&longs;tum <lb/>e&longs;t, libram quant&ograve; magis di&longs;cendit ver&longs;us <lb/>C ex A, tant&ograve; graui&ugrave;s pondus reddere, &amp; e&ograve; <lb/>veloci&ugrave;s moueri: at ex C ver&longs;us Q, contra&shy;<lb/>ria ratione pondus reddi leuius, &amp; motum <lb/>&longs;egniorem, quod &amp; experimentum docet. <lb/></s>
             <cell>CXCIII.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem ponderis triplicem explicare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Secundum ver&ograve; &longs;ic demon&longs;tratur. </s>
             <cell>218</cell> 
           </row> <s>Quia enim <lb/>CE e&longs;t &aelig;qualis FG, &longs;umatur CH &aelig;qualis <lb/>CE, eritque &aelig;qualis CH ip&longs;i FG, quare re&shy;<lb/>cta &longs;ubten&longs;a CH, &aelig;qualis rect&aelig; &longs;ubten&longs;&aelig; <lb/>FG. </s>
           <row> 
             <cell>CXCIIII.</cell> <s>Igitur ex octaua primi elementorum <lb/>angulus BFG, &aelig;qualis erit angulo BCH. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis longioris in medio &longs;u&longs;pen&longs;i, ad breuius illi &aelig;quale &amp; in   medio &longs;u&longs;pen&longs;um declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>219</cell> <s>Igi&shy;<lb/>tur ductis ad perpendiculum rectis FL &amp; <lb/>HK, minor e&longs;t angulus FGL. qui &amp; ip&longs;e <lb/>e&longs;&longs;et pars co&aelig;qualis BFG, ex quinta primi <lb/>elementorum, angulo KCH. </s>
           </row> 
           <row> <s>Igitur latus <lb/>HK, maius latere FL: nam rect&aelig; FG &amp; HC <lb/>&aelig;quales fuerunt, &amp; trigoni orthogonij &longs;eu <lb/>rectanguli: igitur BN maior OF, &amp; ideo <lb/>BM maior OP. </s>
             <cell>CXCV.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i lectus fiat dupla longitudine ad latitudinem, melius &longs;uffulcietur re&longs;tibus   ex medio ad angulos &amp; eius &aelig;quidi&longs;tantibus qu&agrave;m &longs;ecundum longitudinem   &amp; latitudinem.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Dum igitur libra mouetur ex <lb/>C in E pondus de&longs;cendit per BM lineam, &longs;eu <lb/>propinquius centro redditur qu&agrave;m e&longs;&longs;et in <lb/>C, &amp; dum mouetur per &longs;patium arcus FG, <lb/>de&longs;cenditque per OP, &amp; BM, maior e&longs;t OP. <lb/></s>
             <cell>220</cell> 
           </row> <s>Igitur &longs;uppo&longs;ito etiam quod in &aelig;quali tem&shy;<lb/>pore tran&longs;iret ex C in K, &amp; ex F in G, adhuc <lb/>veloci&ugrave;s de&longs;cendit ex C, quam ex F. <!-- KEEP S--></s>
           <row> 
             <cell>CXCVI.</cell> <s>Igitur <lb/>grauius e&longs;t in C, qu&agrave;m in F. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i duo circuli &longs;uper eodem centro eodem motu trans feruntur, &aelig;quale &longs;pacium   &longs;uperant.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>221</cell> <s>Ex hoc autem <lb/>demon&longs;tratur quod dicit Philo&longs;ophus, qu&ograve;d <lb/>&longs;i &aelig;qualia &longs;int pondera in F &amp; R, libra ta&shy;<lb/>men &longs;pont&egrave; redit ad &longs;itum CD, vbi trutina <lb/>&longs;it AB. <!-- KEEP S--></s>
           </row> 
           <row> <s>Nec hoc demon&longs;trat Iordanus, nec <lb/>intellexit. </s>
             <cell>CXCVII.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>ur lances ad locum &longs;uum &longs;u&longs;pen&longs;i redeant, impendentes <expan abbr="n&otilde;">non</expan>, <expan abbr="dem&otilde;&longs;trare">demon&longs;trare</expan>.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Similiter cur trutina QB po&longs;ita, <lb/>atque infr&agrave; libram ip&longs;am, velut accidit con&shy;<lb/>uer&longs;a libra, vt manu trutinam teneas &longs;uper&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>224</cell> 
           </row> <s><arrow.to.target n="marg42"/><lb/>incumbente libra pondus quod iam de&longs;cen&shy;<lb/>derat tractum ad R, vbi &aelig;quale aliud ad <lb/>con&longs;titutum in F, vel lances omnin&ograve; vacu&aelig; <lb/>&longs;int, non &longs;ol&ugrave;m non reuertuntur ad &longs;itum <lb/>CD, &longs;eu perpendiculi, im&ograve; magis R de&longs;cen&shy;<lb/>dit ver&longs;us Q &amp; F a&longs;cendit ver&longs;us A. vt expe&shy;<lb/>rimento patet. </s>
           <row> 
             <cell>CXCVIII.</cell> <s>Hoc etiam Iordanus non de&shy;<lb/>mon&longs;trauit. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;olidum quod cubus uocatur<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>yramide &longs;tabilius &longs;it o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>225</cell> <s>Ari&longs;toteles dicit hoc contingere, <lb/>quum trutina e&longs;t &longs;upra libram, quia angu&shy;<lb/>lus QBF met&aelig;, maior e&longs;t angulo QBR, Et &longs;i&shy;<lb/>militer quum trutina fuerit QB, erit meta <lb/>AB, &amp; tunc angulus RBA, maior erit angu&shy;<lb/>lo FBA, &longs;ed maior angulus reddit grauius <lb/>pondus: igitur dum trutina &longs;uperius e&longs;t F, <lb/>erit grauius R, ideo F trahet libram ver&longs;us <lb/>C, &amp; dum fuerit inferius R, erit grauius <lb/>qu&agrave;m F, ideo trahet libram ver&longs;us <expan abbr="q.">que</expan> Qu&ograve;d &longs;i <lb/>quis obiiciat, igitur pondus in F, erit gra&shy;<lb/>uius qu&agrave;m in C, trutina in A appen&longs;a cuius <lb/>tamen oppo&longs;itum iam e&longs;t demon&longs;tratum. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Re&longs;pondemus, qu&ograve;d latior angulus &agrave; meta, <lb/>facit pondus grauius, quum rect&aelig; fuerint <pb xlink:href="016/01/019.jpg" pagenum="370"/>&aelig;quales: &longs;ed vt demon&longs;tratum e&longs;t, pondus <lb/>in C, plus di&longs;tat tam &agrave; meta, qu&agrave;m &agrave; trutina, <lb/>quam in E, ideo ratio anguli ibi non tenet: <lb/>&longs;ed quum comparamus pondera in F &amp; R, <lb/>iam illa &aelig;qualiter di&longs;tant tam &agrave; trutina, <lb/>quod &agrave; meta: ideo tanc anguli ratio &longs;pectan&shy;<lb/>da e&longs;t. </s>
             <cell>CXCIX.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem remorum nauim impellentium inuenire.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Generalis igitur ratio h&aelig;c &longs;it: pon&shy;<lb/>dera qu&ograve; plus di&longs;tant &agrave; meta &longs;eu linea de&longs;&shy;<lb/>cen&longs;us per rectam, aut obliquum, id e&longs;t, per <lb/>angulum, e&ograve; &longs;unt grauiora. </s>
             <cell>227</cell> 
           </row> <s>Sed prim&ograve; rect&aelig; <lb/>line&aelig; magnitudo &longs;pectanda e&longs;t: vbi rect&aelig; li&shy;<lb/>ne&aelig; &aelig;quales &longs;int, tunc angulus qu&ograve;d maior <lb/>erit, e&ograve; pondus reddetur grauius. </s>
           <row> 
             <cell>CC.</cell> <s>Si igitur <lb/>BC &longs;inuetur ver&longs;us QC, eleuabitur, &amp; mi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg43"/><lb/>nus di&longs;tabit &agrave; B puncto, ideoque reddet pon&shy;<lb/>dera leuiora, aureu&longs;que iu&longs;ti ponderis defi&shy;<lb/>cere videbitur, &amp; ex aduer&longs;a parte po&longs;itus <lb/>qui deficit, bonus videbitur. </s>
             <cell>C<emph type="italics"/>ur temo cum paruus &longs;it, magnam nauim agere pote&longs;t, &amp; cur c&ugrave;m uarietas &longs;it   in prora, ip&longs;e con&longs;tituatur in puppi.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t cum transuer&longs;im ab aqua prematur   rect&agrave; nauim dirigat.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>228</cell> <s>Sed vacua libe&shy;<lb/>ra delegitur fraus, aur commutatis vici&longs;&longs;im <lb/>numo &amp; indice. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed cur pondera qu&aelig;runt <lb/>ver&longs;us medium moueri? </s>
             <cell>CCI.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; non &longs;ecantes circuli peripheriam in unum punctum ex ea coe&shy;ant exterius, nece&longs;&longs;e e&longs;t illas peripheria contenta e&longs;&longs;e maiores.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Hoc facil&egrave; di&longs;&longs;olui&shy;<lb/>tur, &longs;i quis, qu&aelig; diximus mente teneat. </s>
             <cell>229</cell> 
           </row> <s>Nam <lb/>pondus in F, dum peruenit ad C, propin&shy;<lb/>quius redditur mundi centro ad quod natu&shy;<lb/>ra fertur linea PB: &amp; dum ex C in Q linea <lb/>BQ &amp; ita intentum ponderis e&longs;t rect&agrave; ferri <lb/>ad centrum quia vinculo prohibetur, moue&shy;<lb/>tur eo modo, quo moueri pote&longs;t, atque ita &agrave; <lb/>dextra, vel &longs;ini&longs;tra ver&longs;us perpendiculum, &amp; <lb/>medium. </s>
           <row> 
             <cell>CCII.</cell> <s>Sed dices, cur igitur libra vacua C, <lb/>non mouetur ver&longs;us Q? Re&longs;pondeo, qu&ograve;d <lb/>tunc D moueretur ver&longs;us A: &longs;ed vt vi&longs;um e&longs;t <lb/>ratione rect&aelig; lin&aelig; po&longs;ito C in Q &amp; D in A, <lb/>adhuc tantum e&longs;&longs;et ami&longs;&longs;um ex parte D, <lb/>quantum acqui&longs;itum ip&longs;i C: &longs;ed quod e&longs;&longs;et <lb/>ami&longs;&longs;um ex parte D, e&longs;&longs;et magis contra na&shy;<lb/>turam quam illud quod e&longs;&longs;et acqui&longs;itum ip&longs;i <lb/>C &longs;ecundum naturam: igitur maius e&longs;&longs;et de&shy;<lb/>trimentum quam iuuamentum. </s>
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;trepitus o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>232</cell> <s>Quare pari&shy;<lb/>bus ponderibus in C &amp; D, non &longs;olum non <lb/>remouebuntur ab eo &longs;itu &longs;pont&egrave;, &longs;ed vi amo&shy;<lb/>ta redibunt. </s>
           </row> 
           <row> <s>His rationibus con&longs;ideratis, po&longs;&shy;<lb/>&longs;umus facere libram qu&aelig; vacua ponderibus <lb/>&aelig;qua videbitur, iu&longs;ti&longs;que notis ponderum <lb/>maius rerum ip&longs;arum pondus repr&aelig;&longs;entet. <lb/></s>
             <cell>CCIII.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;cytalis onera portentur facili&ugrave;s, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sic enim vt Ari&longs;toteles refert, purpuram <lb/>vendentes imponebant emptoribus. </s>
             <cell>233</cell> 
           </row> <s>Cuius <lb/>ratio &longs;ic con&longs;tat: <lb/><arrow.to.target n="marg44"/></s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>CCIIII.</cell> <s><margin.target id="marg42"/>Cur libra <lb/>vacua redit <lb/>&longs;pont&egrave; ad &longs;i&shy;<lb/>tum rectum, <lb/>vel &longs;i pon<lb/>dera &aelig;qua&shy;<lb/>lia fuerint.</s></p><p type="margin">
             <cell>C<emph type="italics"/>ur pluribus trochleis, pondera facilius eleuentur o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>233</cell> <s><margin.target id="marg43"/>Vt aurei iu&shy;<lb/>&longs;ti ponderis <lb/>leuiores vi&shy;<lb/>deantur, &amp; <lb/>leues iu&longs;ti. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Cur pondera <lb/>ver&longs;us me&shy;<lb/>dium mo&shy;<lb/>uentur.</s></p><p type="margin">
             <cell>CCV.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>uper uerbis<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>latonis de fine<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>eipublic&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg44"/>Modus fa&shy;<lb/>ciendi <expan abbr="libr&atilde;">libram</expan>, <lb/>qu&aelig; pondera <lb/>rerum maio&shy;<lb/>ra qu&agrave;m <lb/>&longs;int o&longs;tendat.</s></p><figure id="id.016.01.019.1.jpg" xlink:href="016/01/019/1.jpg"/><p type="main">
             <cell>234</cell> 
           </row> <s>Volenti libram qu&aelig; pro vndecim vnciis <lb/>duodecim pr&aelig;&longs;eferat, virga AB &longs;umatur <lb/>metallica, qu&aelig; in partes viginti tres &aelig;quas <lb/>( nam totidem con&longs;urgunt iunctis vndecim <lb/>ac duodecim ) diuidatur. </s>
           <row> 
             <cell>CCVI.</cell> <s>In fine vndecim&aelig; <lb/>&amp; initio duodecim&aelig; partis figatur lingua li&shy;<lb/>bramenti &amp; agina. </s>
             <cell>R<emph type="italics"/>hombi pa&szlig;iones qua&longs;dam declarare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>235</cell> <s>Con&longs;tat igitur DC vnde&shy;<lb/>cima parte maiorem e&longs;&longs;e AD: quumque CD <lb/>paul&ograve; maior &longs;it AD &amp; grauior, leuiorem li&shy;<lb/>ma vel terebratione reddemus, aut lancem <lb/>leuiorem adiiciemus ip&longs;i C qu&agrave;m A, ade&ograve; vt <lb/>dum lances vacu&aelig; &longs;unt longitudinis AC, te&shy;<lb/>nuitatis pen&longs;ata ratione, trutina &longs;ub agina <lb/>iaceat, nullam in partem libra pendente: cui <lb/>tamen c&ugrave;m ex parte C pondus vnciarum <lb/>vndecim adiunxerimus, &amp; nota duodecim <lb/>vnciarum in lance A, libra &aelig;quilibrium de&shy;<lb/>mon&longs;trabit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Quum ergo nec adulterin&aelig; &longs;int <lb/>ponderum not&aelig;, nec lancibus vacuis libra <lb/>videatur vitio&longs;a, fraus mutatis mercibus ac <lb/>notis hincinde, vt not&aelig; &longs;unt in C, merces in <lb/>A, manife&longs;t&egrave; depr&aelig;henditur. </s>
             <cell>CCVII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem agentium naturalium in tran&longs;mutatione con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nam C latus <lb/>infr&agrave; de&longs;cendet duplici cau&longs;a, &amp; quia maius <lb/>lanci &longs;u&aelig; pondus ine&longs;t, &amp; quia CD, ip&longs;a DA <lb/>longior e&longs;t. </s>
             <cell>238</cell> 
           </row> <s>Difficilior ac ob&longs;curior e&longs;t &longs;tate&shy;<lb/>r&aelig; ratio, de qua in Arithmeticis diximus. <lb/></s>
           <row> 
             <cell>CCVIII.</cell> <s>Nunc autem quum affinis &longs;it huic con&longs;ide&shy;<lb/>rationi, quantum nece&longs;&longs;arium e&longs;t huic pro&shy;<lb/>po&longs;ito, adiicere optimum erit. </s>
             <cell>M<emph type="italics"/>ota res &agrave; centro grauitatis per <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> motum, in reditu uelocius mouetur   quam &longs;i quieuerit.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>238</cell> <s>Ergo tota in <lb/>tribus con&longs;tat, quorum primum e&longs;t Archi&shy;<lb/>medis in Parabolis: &amp; e&longs;t vbi regula &longs;tate&shy;<lb/>r&aelig;, nullius ponderis cen&longs;eatur. </s></p><figure id="id.016.01.019.2.jpg" xlink:href="016/01/019/2.jpg"/><p type="main">
           </row> 
           <pb xlink:href="015/01/017.jpg"/> <s>Stantium in &aelig;quilibrio ponderum ratio <lb/><arrow.to.target n="marg45"/><lb/>e&longs;t, vt di&longs;tantiarum &agrave; trutina mutua. </s>
           <row> 
             <cell>CCIX.</cell> <s>Velut &longs;i <lb/>D appen&longs;um ex lancula in C faciat &aelig;quili&shy;<lb/>brium cum G appen&longs;o in F, &amp; proportio FB <lb/>ad BC &longs;it quadrupla, erit etiam D quadru&shy;<lb/>plum ad G Secundum, c&ugrave;m in parte breuiore <lb/>fuerit &longs;ol&ugrave;m appen&longs;um pondus, &amp; regula fue&shy;<lb/>rit pondero&longs;a, &aelig;qualis in magnitudine &amp; <lb/>pondere, &amp; fiat &aelig;quilibrium, erit proportio <lb/>ponderis appen&longs;i ad pondus totius regul&aelig;, <lb/>vt differenti&aelig; partium regul&aelig; ad duplum <lb/>ponderis minoris. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i &longs;uperficies rectangula in duas partes &aelig;quales diui&longs;a intelligatur, qu&aelig; am&shy;b&aelig; quadrat&aelig; &longs;int, itemque in duas in&aelig;quales, erit parallelipedum ex latere   medi&aelig; partis in totam &longs;uperficiem maius aggregato parallelipedorum ex   partibus in&aelig;qualibus in latera alterius partis mutuo, in eo, quod fit ex dif   ferentia lateris minoris partis &agrave; medi&aelig; latere in differentiam maioris par&shy;tis &longs;uperficiei &agrave; media &longs;uperficie bis, &amp; ex differentia amborum laterum   in&aelig;qualium iunctorum ad ambo latera, &aelig;qualia iuncta in minorem par&shy;tem &longs;uperficiei.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>241</cell> <s>Exemplum: D pondus in <lb/>C appen&longs;um faciat &aelig;quilibrium <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> BL virga <lb/><expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> alio pondere, &amp; &longs;ic BL &amp; BC, vt aixi, <lb/>fiat &aelig;qualis BK ip&longs;i BC, tunc dico qu&ograve;d pro&shy;<lb/>portio D ad pondus CL, e&longs;t veluti ponderis <lb/>LK ad pondus KC. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed ex hoc habetur re&shy;<lb/>gula: cognito pondere CL &amp; CK ha&shy;<lb/>bendi pondus D, ducemus KL, qu&aelig; &longs;it 40, <lb/>gratia exempli in &longs;e, fit 1600, diuide per pon&shy;<lb/>dus CK, quod &longs;it 16, exit 100, huic adde <expan abbr="p&otilde;-dus">pon&shy;<lb/>dus</expan> KL, quod e&longs;t 40, fit <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> D, 140. Et ita <lb/>poterimus ad <expan abbr="quancunq;">quancunque</expan> men&longs;uram volueri&shy;<lb/>mus &longs;cire <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> <expan abbr="p&otilde;deris">ponderis</expan> refert &longs;tatera. </s>
             <cell>CCX.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; ad &aelig;quales angulos ab eodem puncto peripheri&aelig; circuli refle&shy;ctantur, nece&longs;&longs;e e&longs;t angulos cum dimetiente factos &aelig;quales e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde ma&shy;nife&longs;tum e&longs;t, protractam diametrum angulum &longs;uppo&longs;itum per &aelig;qualia di&shy;uidere.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Ter&shy;<lb/>tium habetur ex his duobus &amp; e&longs;t, &longs;i virgula <lb/>&longs;ine pondere cen&longs;eatur, &agrave; parte <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> qu&ecedil; dif&shy;<lb/>ferentia e&longs;t <expan abbr="longitudin&utilde;">longitudinum</expan> ab agina, pondus &aelig;&shy;<lb/>quale extendatur per <expan abbr="tot&atilde;">totam</expan> <expan abbr="virg&atilde;">virgam</expan>, <expan abbr="&aelig;qual&etilde;">&aelig;qualem</expan> <expan abbr="gra-uitat&etilde;">gra&shy;<lb/>uitatem</expan> habebit cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> pondere appen&longs;o in <lb/>puncto di&longs;tante &agrave; librili per <expan abbr="medietat&etilde;">medietatem</expan> totius <lb/>virg&ecedil;. </s>
             <cell>242</cell> 
           </row> <s>Sit vt virga CL nullius &longs;it ponderis, &amp; <lb/>&longs;it BC &aelig;qualis BK, &amp; coexten&longs;um <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> &aelig;&shy;<lb/>qualiter, vt &longs;ub forma tetragoni faciat <expan abbr="&aelig;qui-libri&utilde;">&aelig;qui&shy;<lb/>librium</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> D <expan abbr="app&etilde;&longs;o">appen&longs;o</expan> in C, &amp; &longs;umatur G <expan abbr="&ecedil;qui-pondi&utilde;">&ecedil;qui&shy;<lb/>pondium</expan> &ecedil;quale <expan abbr="p&otilde;deri">ponderi</expan> <expan abbr="coext&etilde;&longs;o">coexten&longs;o</expan>, &amp; &longs;it BM <expan abbr="di-midi&utilde;">di&shy;<lb/>midium</expan> totius CL, dico qu&ograve;d G <expan abbr="&longs;u&longs;pens&utilde;">&longs;u&longs;pensum</expan> in M <lb/>faciet <expan abbr="&aelig;quilibri&utilde;">&aelig;quilibrium</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> D, &amp; ita &aelig;qualiter gra&shy;<lb/>uabit vt <expan abbr="coextens&utilde;">coextensum</expan> toti KL. </s>
           <row> 
             <cell>CCXI.</cell> <s>Sit igitur vt in M <lb/>faciat <expan abbr="&ecedil;quilibri&utilde;">&ecedil;quilibrium</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> D, igitur per <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> <expan abbr="har&utilde;">harum</expan> <lb/>proportio MB ad BC, vt D ad G. <expan abbr="It&etilde;">Item</expan> quia facit <pb xlink:href="016/01/020.jpg" pagenum="371"/><expan abbr="&aelig;quilibri&utilde;">&aelig;quilibrium</expan> D cum G co&euml;xten&longs;o K L, &longs;i igitur <lb/>adderetur &aelig;qu&egrave; graue per totam CK adhuc <lb/>faceret &aelig;quilibrium, quia in BC &amp; BK &aelig;&shy;<lb/>quales &longs;unt, &amp; tunc e&longs;&longs;et proportio ponde&shy;<lb/>ris D ad pondus KL, &longs;icut ponderis LC, ad <lb/>pondus CK, ex &longs;ecunda proportione permu&shy;<lb/>tata, igitur vt longitudinis LC ad CK, quia <lb/>pondus e&longs;t &aelig;qualiter di&longs;tributum. </s>
             <cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; ex duobus punctis peripheriam contingentes, in eandem par&shy;tem protrahantur, &longs;emper magis di&longs;tabunt inuicem ea ex parte, &amp; nun&shy;quam concurrent.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>243</cell> <s>Sed &longs;icut <lb/>ponderis D ad pondus LK, &longs;ic D ad G, quia <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t G &amp; LK &aelig;qualia e&longs;&longs;e, igitur <lb/>vt LC a<gap/> CK, &longs;ic MB ad BC: quare permu&shy;<lb/>tando vt CK ad CB, &longs;ic LC ad MB: &longs;ed CB <lb/>e&longs;t dimidium CK: igitur BM e&longs;t dimdium <lb/>LC, quod crat demon&longs;trandum. </s>
           </row> 
           <row> <s>Quia ver&ograve; <lb/>CB e&longs;t dimidium CK, &amp; BM dimidium <lb/>CL, &longs;equitur vt MK &longs;it dimidium KL, &amp; ita <lb/>e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;pen&longs;um e&longs;&longs;et in medio loci cui <lb/>coextenditur. </s>
             <cell>CCXII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i ab eodem puncto ad circuli peripheriam line&aelig; quotuis ducantur, tres inue&shy;nire lineas, qu&aelig; non in alium punctum reflectentur.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Vnumquodque igitur pondus, <lb/>iuxta Archimedem, quantumvis in&aelig;quale, <lb/><arrow.to.target n="marg46"/><lb/>vt triangulum tantum affert grauitatis, coex&shy;<lb/>ten&longs;um virgul&aelig;, quantum &longs;i &longs;u&longs;pendatur ex <lb/>centro in loco vbi centrum grauitatis &longs;e&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg47"/><lb/>cundum perpendiculum &longs;itum e&longs;t. </s>
             <cell>244</cell> 
           </row> <s>Hoc au&shy;<lb/>tem generaliter &longs;upponit, etiam&longs;i pondus <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>extendatur v&longs;que ad aginam, &longs;ed coex-ten&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg48"/><lb/>datur, gratia exempli per L F, &amp; centrum <lb/>eius &longs;it in directo E, tunc dicit, e&longs;t ac &longs;i &longs;u&longs;&shy;<lb/>penderetur in ip&longs;o E. <!-- KEEP S--></s>
           <row> 
             <cell>CCXIII.</cell> <s>Ex his, vt in Arithme&shy;<lb/>ticis docuimus, colligitur ratio conficien&shy;<lb/>di &longs;tateras. </s></p><p type="margin">
             <cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ito circulo, atque in eius peripheria puncto &longs;ignato, lineas contingentes   ultra c&iacute;traque, &amp; eam ab ip&longs;omet deducere.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>245</cell> <s><margin.target id="marg45"/>Stater&aelig; ra&shy;<lb/>tio.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg46"/>Parabola <lb/>quinta.</s></p><p type="margin">
             <cell>CCXIIII.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i extra circulum duo puncta &aelig;qualiter &agrave; centro di&longs;tantia &longs;ignentur, erit pun&shy;ctum reflexionis &aelig;qualis in medio arcus intercepti inter lineas, qu&aelig; &agrave; cen   tro ducuntur ad illa puncta.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uer&ograve; unum centro proximius fuerit altero,   punctum &aelig;qualitatis in peripheria tant&ograve; longius, uer&longs;us breuiorem line&shy;am, quant&ograve; punctum aliud &agrave; centro magis di&longs;teterit.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg47"/>Parabola <lb/>octaua.</s></p><p type="margin">
             <cell>245</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg48"/>Statera <lb/>quomodo <lb/>perfecta e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;it.</s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CCXV.</cell> <s>Nunc &longs;olum demon&longs;trare oportet, quo&shy;<lb/>modo &longs;tatera perfecta e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it: et&longs;i in pre&shy;<lb/>cio&longs;is mercibus mercatores libra vtantur. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>unctum reflexionis punctorum in&aelig;qualiter di&longs;tantium &agrave; centro, &aelig;qualiter   di&longs;tat &agrave; lineis, ductis &agrave; centro ad puncta &aelig;qualiter di&longs;tantia alterutrin&shy;que.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>246</cell> <s>Sit <lb/>igitur &longs;tatera diui&longs;a tuo modo cum pondere <lb/>auxiliari, quod mobile e&longs;t G, &amp; &aelig;quiponi&shy;<lb/>deret G in F ip&longs;i D, quia itaque D &aelig;qui&shy;<lb/>ponderat G in F, &amp; etiam regul&aelig; KL. </s>
           </row> 
           <row> <s>Po&shy;<lb/>nantur enim N pars D, qu&aelig; facit <expan abbr="&aelig;quilibri&utilde;">&aelig;quilibrium</expan> <lb/><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> LK, &amp; O pars reliqua D, qu&aelig; facit <expan abbr="&aelig;qui-libri&utilde;">&aelig;qui&shy;<lb/>librium</expan> cum G. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>CCXVI.</cell> 
             <cell>S<emph type="italics"/>i fuerint circuli duo in&aelig;quales, &amp; extra utrunq&uacute;e punctum ad illud ex mi&shy;nore reflex&egrave; per magnam partem minoris &agrave; maiore perueuire pote&shy;runt.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Igitur iuxta <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> <expan abbr="regul&atilde;">regulam</expan> pro&shy;<lb/>portio O ad G, vt FB ad BC. </s>
             <cell>247</cell> 
           </row> <s>Proportio ve&shy;<lb/>r&ograve; N ad LK, &amp; e&longs;t vt LK &longs;u&longs;pen&longs;a in M, ex <lb/>tertia regula, vt L C ad CK ex &longs;ecunda re&shy;<lb/>gula. </s>
           <row> 
             <cell>CCXVII.</cell> <s>Igitur &longs;tatuemus pondus N prim&ograve; in <lb/>directo D, deinde facto &aelig;quilibrio additio <lb/>O &longs;emper e&longs;t &longs;ecundum proportionem ad G, <lb/>vt partis LB ad BC. </s>
             <cell>O<emph type="italics"/>culus uidet partem &longs;uperficiei<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; illuminatam &agrave;<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ole per radios reflexos   &agrave;<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis corpore: nec tamen pote&longs;t uidere imaginem ip&longs;ius in<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>una tan   quam in &longs;peculo.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>248</cell> <s>Secundum igitur &aelig;qua&shy;<lb/>lia incrementa BL cre&longs;cet O, &longs;ed N manet <lb/>idem &longs;emper: igitur &longs;ecundum &aelig;qualia in&shy;<lb/>crementa partium B L cre&longs;cet D pondus. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>&AElig;qua igitur &longs;tatera fieret, &longs;i ad <expan abbr="Cappon&atilde;tur">Capponantur</expan> <lb/>pondus faciens <expan abbr="equilibr&utilde;">equilibrum</expan> <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> LK: inde diuida&shy;<lb/>mus &longs;patia ab agina ad L per &aelig;qualia. </s>
             <cell>CCXVIII.</cell> 
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem macul&aelig;<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; indagare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Sed <lb/>quia ip&longs;i <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="appon&utilde;t">apponunt</expan> pondus in C, <expan abbr="nece&longs;&longs;ari&utilde;">nece&longs;&longs;arium</expan> <lb/>e&longs;t vt prima nota, puta P, o&longs;tendat etiam <lb/>pondus LK: vt &longs;i LK ponderis libras duas, <lb/>&amp; D pondus duas libras &aelig;quet, nota primi <lb/>ponderis e&longs;&longs;et in K, exempli gratia: &longs;ed quia <lb/>G po&longs;itum in K, grauaret quantum quatuor <lb/>libr&aelig;, &amp; pr&aelig;ter id etiam LK grauitatem <lb/>efficit duarum librarum, igitur oporteret vt <lb/>D e&longs;&longs;et librarum &longs;ex, igitur pondus e&longs;&longs;et li&shy;<lb/>brarum &longs;ex, &amp; o&longs;tenderet tant&ugrave;m quatuor. <lb/></s>
             <cell>248</cell> 
           </row> <s>Ob id faciemus primam notam quatuor li&shy;<lb/>brarum in P, nam &amp; ibi C grauitatem effi&shy;<lb/>cit duarum librarum, &amp; LK duarum alia&shy;<lb/>rum, igitur pondus D erit quatuor librarum, <lb/>quod faciet &aelig;quilibrium: igitur nota qua&shy;<lb/>tuor librarum primarum erit in P, &amp; mult&ograve; <lb/>minus ab agina di&longs;tans, qu&agrave;m reliqu&aelig; inter&shy;<lb/>&longs;e. </s>
           <row> 
             <cell>CCXIX.</cell> <s>At ver&ograve; reliqu&aelig; inter &longs;e &aelig;quidi&longs;tabunt, <lb/>vt &longs;i &longs;ecunda fit in Q, tertia erit in H, &amp; <lb/>quarta in M, &amp; quinta in R, &amp; &longs;exta in E: <lb/>ideoque po&longs;ito G in E, o&longs;tendet libras vigin&shy;<lb/>tiquatuor. </s>
             <cell>R<emph type="italics"/>ationem eorum qu&aelig; apparent circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem &longs;peculo in aqua po&longs;ito decla&shy;rare.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>150</cell> <s>Manife&longs;tum e&longs;t autem ex hoc, <lb/><arrow.to.target n="marg49"/><lb/>quod commodum affert non leue, qu&ograve; G <lb/>&longs;it pondus per &longs;e notum, id e&longs;t, libra, vel bi&shy;<lb/>libra, vel trilibra. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg49"/>Media pon&shy;<lb/>derum quo&shy;<lb/>modo ha&shy;<lb/>beantur.</s></p><p type="main">
             <cell>CCXX.</cell> 
             <cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am cur<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ol &aelig;&longs;tiuis diebus exoriens umbram ad meridiem, cum in meridie   ad boream mittat, explorare.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Centra autem ponderum in circulis &amp; <lb/>rectangulis &longs;unt in communi &longs;ectione di&shy;<lb/>metientium duarum. </s>
             <cell>252</cell> 
           </row> <s>In omnibus autem <lb/>figuris &aelig;quilateris, qu&aelig; circulo po&longs;&longs;unt <lb/>in&longs;cribi, centrum grauitatis idem e&longs;t cum <lb/>centro circuli circum&longs;cribentis. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXI.</cell> <s>Supponitur <lb/>autem in omnibus, qu&ograve;d pondero&longs;a h&aelig;c &aelig;&shy;<lb/>qualem vbique habeant cra&longs;&longs;itudinem, &amp; <lb/>qu&ograve;d ex materia qu&aelig; vbique &aelig;qualem &longs;or&shy;<lb/>tiatur grauitatem, con&longs;tituantur. </s>
             <cell>M<emph type="italics"/>agnitudo<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; &amp; c&aelig;terorum a&longs;trorum digno&longs;citur ex proportione alio&shy;rum ad eam iuxta di&longs;tantiam: ip&longs;ius uer&ograve; iuxta rationem pupill&aelig; ad<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>u&shy;nam di&longs;tanti&aelig; ratione.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>354</cell> <s>In trigonis <lb/>autem omnibus in communi &longs;ectione trium <lb/>linearum, quarum &longs;ingul&aelig; ad &longs;ingula latera <lb/>ex angulis oppo&longs;itis venientes, ea per &aelig;qua&shy;<lb/>lia diuidunt. </s>
           </row> 
           <row> <s>Has ver&ograve; in vnum punctum <lb/>&longs;ecando &longs;e inuicem concurrere nece&longs;&longs;e e&longs;t: <lb/>et&longs;i id Archimedes non demon&longs;trauerit. <lb/></s>
             <cell>CCXXII.</cell> 
             <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates qu&aelig; &aelig;quales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt in eodem genere, maius tamen &amp;   minus recipiunt, &longs;unt in proportione pote&longs;tatis.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Nos autem in Geometricis elementis illud <lb/>o&longs;tendimus generaliter, nunc autem pro ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;itate declarabitur. </s></p><p type="main">
             <cell>255</cell> 
           </row> <s>Nam diui&longs;is per &aelig;qualia lateribus AB &amp; <lb/>AC in D &amp; E, &amp; ducta CD, BE, &amp; per <lb/>communem &longs;ectionem AGH &amp; DE, qu&aelig; <lb/>erit &aelig;quidi&longs;tans lateri tertio, vnde BEC &amp; <lb/>CDB erunt &aelig;quales, quia in eadem ba&longs;i <lb/>BC, &longs;ubducto BCG, communi erit CEG &aelig;&shy;<lb/>qualis DBC, ip&longs;i autem &longs;unt &aelig;quales AGE <lb/>&amp; AGD, quia in &aelig;quis ba&longs;ibus &amp; inter &aelig;&shy;<lb/>quidi&longs;tantes, quare AGE &amp; AGD &aelig;quales. <lb/><figure id="id.016.01.020.1.jpg" xlink:href="016/01/020/1.jpg"/><lb/>Quumque &longs;int &longs;uper eandem lineam AG, <lb/>erunt &aelig;qualis altitudinis, qui altitudo e&longs;t tri&shy;<lb/>gonorum etiam FGD, &amp; FGE, qui <expan abbr="con&longs;i&longs;t&utilde;t">con&longs;i&longs;tunt</expan> <lb/>in eadem ba&longs;i FG, igitur etiam ip&longs;i inter &longs;e <lb/>&longs;unt &aelig;quales, Quia ver&ograve; BC &aelig;quidi&longs;tat DE, <lb/>erunt ex 29 primi elementorum &amp; 25. eiu&longs;&shy;<lb/>dem, DGE &amp; BGC &aelig;quianguli, &amp; propor&shy;<lb/>tio BG ad GE, vt CG ad GD. ex ei&longs;dem <lb/>etiam BGH &amp; GEF &longs;imiles, itemque GCH <lb/>&amp; DGF. quare proportio trigoni BGH ad <lb/>EFG, vt BG ad GE dupla, &amp; CGH ad DFG, <lb/>vt CG ad GD dupla, e&longs;t autem ( vt dictum <lb/>fuit ) CG ad GD, vt BG, ad GE, quare BGH <lb/>ad EFG, yt HCG ad DFG: quare cum DFG <lb/>&amp; EFG &aelig;quales &longs;int, erunt BGH &amp; CGH <lb/>&aelig;quales: quumque &longs;int inter &aelig;quidi&longs;tantes, <lb/>erunt in ba&longs;ibus &aelig;qualibus BH &amp; HC, igi&shy;<lb/>turtrigoni omnes ABH, ACH, CDB, CDA, <lb/>BEC, BEA, erunt, medietas ABC, quare ap&shy;<lb/>pen&longs;us trigonus in G, in nullam poterit par&shy;<lb/>tem inclinari. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXIII.</cell> <s>Centrum autem &longs;ectionis pa&shy;<lb/>rabol&ecedil; &longs;eu coni rectanguli e&longs;t in eius dime&shy;<lb/>tiente, qu&aelig; &agrave; &longs;ummo ad medium ba&longs;is in eo <lb/>puncto qui &agrave; &longs;ummitate coni dimidio plus <lb/>di&longs;tat qu&agrave;m &agrave; ba&longs;i, qu&aelig; e&longs;t recta linea &longs;up-<pb xlink:href="016/01/021.jpg" pagenum="372"/>po&longs;ita angulo coni. </s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>uantitates qu&aelig; actu &aelig;quales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt, in nulla proportione actu   e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>256</cell> <s>Cum itaque fuerit po&longs;ita <lb/>virga &aelig;qualis CL ponderis vnciarum 7, &amp; <lb/>librile in B, ita quod KL &longs;it 10. &amp; KC, 4. &amp; G <lb/>libra vna, &longs;ic con&longs;tituemus &longs;tateram. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ducam <lb/>pondus LK, quod e&longs;t 5, in &longs;e, fit 25, diuido <lb/>per pondus KC, quod e&longs;t 2, fit 12 1/2, cui ad&shy;<lb/>do vncias 5, LK, fit 17 1/2: ponam igitur CD <lb/>vinculum ferreum vncias 5 1/2, &amp; relinque&shy;<lb/>tur pondus LK vniuslibr&aelig;. </s>
             <cell>CCXXIIII.</cell> 
             <cell>N<emph type="italics"/>eque temporis totius, ut imaginamur, ip&longs;um e&longs;&longs;e infinitum, neque &aelig;ui ui&shy;tarum proportio ulla e&longs;t ad tempus, quod pote&longs;tate e&longs;t, utpot&egrave; diem<emph.end type="italics"/></cell> <s>C&ugrave;m igitur po&shy;<lb/>&longs;uerimus G in K &ecedil;quabitur libr&ecedil;, &amp; aliam <lb/>libram oportebit addere in D propter LK, <lb/>igitur in K o&longs;tendemus duas libras, &amp; &longs;ic &longs;cri&shy;<lb/>bemus, deinde S 3, in T 4, in F 5. in V 6, in L, <lb/>quis &longs;patiis. </s>
             <cell/> 
           </row> <s>Ex hoc patet qu&ograve;d omnia h&aelig;c <lb/>&longs;patia per vncias di&longs;tribui poterunt, pr&aelig;ter <lb/>primum BK. </s>
           <pb xlink:href="015/01/018.jpg"/> 
           <row> <s>Po&longs;&longs;emus tamen &amp; ip&longs;um di&shy;<lb/>uidere, vt in B libra intelligatur, &amp; AB in <lb/>K vnci&ecedil; per &aelig;qua &longs;patia addit&ecedil; <expan abbr="&longs;ignificab&utilde;t">&longs;ignificabunt</expan>, <lb/><arrow.to.target n="marg50"/><lb/>prima 13. &longs;ecunda 14. tertia 15. &amp; ita de aliis. </s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell><emph type="italics"/>uel men&longs;em.<emph.end type="italics"/></cell> <s><margin.target id="marg50"/>Cur libr&aelig; <lb/>&longs;unt plerum&shy;<lb/>que exactio&shy;<lb/>ves &longs;tateris.</s></p><p type="main">
             <cell>256</cell> 
           </row> <s>Patet autem cau&longs;a ex his, quare libr&ecedil; tri&shy;<lb/>bus cau&longs;is &longs;tateris &longs;int exactiores. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXV.</cell> <s>Hoc au&shy;<lb/>tem ab initio propo&longs;itum fuit. </s>
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio media non e&longs;t ex ratione agentis, &longs;ed patientis.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>256</cell> <s>Nam in &longs;ta&shy;<lb/>tera difficile e&longs;t virgulam ade&ograve; exactam in <lb/>magnitudine con&longs;tituere: &amp; &longs;i etiam &longs;it in <lb/>magnitudine, non erit in pondere: vix enim <lb/>hoc a&longs;&longs;equi po&longs;&longs;umus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Secund&ograve; difficillimum <lb/>e&longs;t per &aelig;qualia interualla omnin&ograve; ad amu&longs;&shy;<lb/>&longs;im diuidere LB. </s>
             <cell>CCXXVI.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio &longs;ublimis non con&longs;i&longs;tit in magnitudine, &longs;ed ordine, iuxta quem diffe&shy;rentia e&longs;t eius quod e&longs;t ante &amp; po&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Terti&ograve; pondus rar&ograve; in ex&shy;<lb/>tremo C appendi &longs;olet, quod c&ugrave;m citra <lb/>appenditur, confu&longs;ionem parit. </s></p><p type="main">
             <cell>257</cell> 
           </row> <s><expan abbr="S&utilde;t">Sunt</expan> &amp; additamenta multa qu&aelig; <expan abbr="viti&atilde;t">vitiant</expan> &longs;tate&shy;<lb/>ram, horum nullum in libra e&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXVII.</cell> <s>Ob id pr&aelig;&shy;<lb/>cio&longs;a non in &longs;tatera &longs;ed libra &longs;olent exami&shy;<lb/>nari. </s>
             <cell>V<emph type="italics"/>it&aelig; iuxta numerum perfectionum in comparatione ad cogitationem no&shy;&longs;tram proportionem quand am habent.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>259</cell> <s>Multum autem refert ad exactam &longs;ta&shy;<lb/>ter&ecedil; &longs;tructuram, vt G leue &longs;it, tum etiam <lb/>LC, &amp; quod LB tripla &longs;it BC. nam &longs;ic LK <lb/>&aelig;qualis erit KC, &amp; qu&ograve;d vincula CD in ex&shy;<lb/>tremo &longs;int LC, &amp; &ecedil;qualis ponderis cum LK. <lb/><arrow.to.target n="marg51"/><lb/>Hoc enim &longs;tater&ecedil; genus, libr&ecedil; <expan abbr="proxim&utilde;">proximum</expan> erit. </s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg51"/>Vtres quan&shy;<lb/>tum ponderis <lb/>in aqua &longs;u&shy;<lb/>&longs;tineant. <lb/></s>
             <cell>CCXXVIII.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportionem &longs;cienti&aelig; futurorum &amp; c&aelig;terorum occultorum con&longs;idera&shy;re.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Quomodo <lb/>homo aqu&aelig; <lb/>immobilis ac <lb/>&longs;upinus &longs;u&shy;<lb/>per&longs;tet.</s></p><p type="main">
             <cell>260</cell> 
           </row> <s>Quantum ver&ograve; ponderis vtres in aqua <lb/>&longs;u&longs;tineant pro pontibus con&longs;truendis, expe&shy;<lb/>rimentum docet. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXIX.</cell> <s>Nam ve&longs;ica plena a&euml;re, <lb/>qu&ecedil; capax fuit quinque librarum aqu&ecedil; &amp; <lb/>vnci&ecedil;, pondus librarum quatuordecim ac &longs;e&shy;<lb/>mis laterum &longs;u&longs;tinebat: quo fit vt in flumi&shy;<lb/>num aqua triplum ferm&egrave; ponderis aqu&aelig;, <lb/>cuius &longs;unt capaces vtres, continere po&longs;&longs;int. <lb/></s>
             <cell>I<emph type="italics"/>ncorporea omnia unum &longs;unt, neque numerus e&longs;t eorum.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>261</cell> <s>Illud etiam non pr&ecedil;termittendum, ex den&longs;i&shy;<lb/>tatis ratione oriri, vt homines c&ugrave;m ita &longs;e <lb/>continuerint &longs;upini in aqua, vt velut iacula&shy;<lb/>tores in funibus nullam penit&ugrave;s in partem <lb/>flectantur immobiles, tum nequaquam mer&shy;<lb/>gi. </s>
           </row> 
           <row> <s>Hoc tamen c&ugrave;m per &longs;e &longs;it difficillimum, <lb/>ob motum etiam &amp; aqu&aelig; in&ecedil;qualitatem <lb/>etiam redditur difficili&ugrave;s. </s>
             <cell>CCXXX.</cell> 
             <cell>P<emph type="italics"/>roportio incorporeorum a&longs;cendentium &longs;emper maior e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Atque hacte&shy;<lb/>nus de rerum mortalium principiis di&shy;<lb/>ctum &longs;it. </s></p><figure id="id.016.01.021.1.jpg" xlink:href="016/01/021/1.jpg"/><p type="main">
             <cell>262</cell> 
           </row> <s><emph type="center"/>LIBER SECVNDVS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">
           <row> 
             <cell>CCXXXI.</cell> <s><emph type="center"/>De Elementis &amp; eorum motibus &amp; <lb/>actionibus.<emph.end type="center"/><lb/><arrow.to.target n="marg52"/></s></p><p type="margin">
             <cell>T<emph type="italics"/>res e&longs;&longs;e mundos atque inter ip&longs;os nullam e&longs;&longs;e proportionem: nec numero cos   definiri.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>263</cell> <s><margin.target id="marg52"/>De elemen&shy;<lb/>torum nu.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>NVNC ver&ograve; de Elementis aga&shy;<lb/>mus, qu&aelig; forma &amp; materia <lb/>prima con&longs;tant, &amp; animata <lb/>qua&longs;i videntur: ea Gr&aelig;cis <lb/><foreign lang="greek">soix<gap/>_a</foreign> vocant. </s>
             <cell>CCXXXII.</cell> 
             <cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis quanto uelocior e&longs;t tanto propior e&longs;t &amp; magis &longs;imil   limus quieti.<emph.end type="italics"/></cell> <s>Perdi&longs;cere au&shy;<lb/>tem primum oportet, quot &amp; qu&aelig;nam &longs;int. <lb/></s>
             <cell>264</cell> 
           </row> <s>Ari&longs;toteles quatuor exiftimat, terram, <expan abbr="aqu&atilde;">aquam</expan>, <lb/>a&euml;rem, atque ignem. </s>
           <row> 
             <cell>CCXXXIII.</cell> <s>Prim&ugrave;m enim quatuor <lb/>qualitates prim&aelig; &longs;unt. </s>
             <cell>Q<emph type="italics"/>uod e&longs;t in mundo incorporeo &aelig;ternum e&longs;t, beatum, &longs;ecurum, immutabile   &longs;ecundum locum, &longs;olum iuxta e&longs;&longs;entiam fit: iuxta quod uelut &agrave; leui &longs;u&shy;&longs;urro aqu&aelig; &amp; aura &aelig;&longs;tiua demulcetur.<emph.end type="italics"/></cell> 
             <cell>270</cell> <s>H&aelig; &longs;ol&aelig; non con&longs;ti&shy;<lb/>tuunt elementum, quia vim non haberent <lb/>agendi ac patiendi: nec plu&longs;quam du&aelig; &longs;i&shy;<lb/>mul e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, quin contraria &longs;imul &longs;int. <lb/></s>
           </row> 
         </table> <s>Nam calidi, frigidi, &longs;icci atque humidi, &longs;i <lb/>tria quomodolibet acceperis, contraria ac&shy;<lb/>cipere nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>
         <p type="head"> 
           <s id="id000041">FINIS.</s> <s>Sed nec calidum cum fri&shy;<lb/>gido, nec &longs;iccum cum humido iungi pote&longs;t. <lb/></s>
         </p> 
         <pb xlink:href="015/01/019.jpg"/> <s>Igitur binis iunctis qualitatibus neque con&shy;<lb/>trariis, &longs;imul tant&ugrave;m quatuor fient coniu&shy;<lb/>gationes, qu&aelig; quatuor elementa con&longs;ti&shy;<lb/>tuent. </s>
       </section> 
     </front> <s>Inter imum etiam locum atque &longs;u&shy;<lb/>premum, &longs;impliciter duo loca intercidere <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t, imum non exqui&longs;it&egrave;, atque &longs;u&shy;<lb/>premum: atque eo totidem &longs;implicia cor&shy;<lb/>pora. </s>
     <body> 
       <chap> <s>Videmus etiam, &amp; &longs;i quid probabilia <lb/>argumenta faciunt, in mi&longs;tis ip&longs;is quatuor <lb/>elementa: nam de terra, a&euml;re &amp; aqua, nemo <lb/>dubitare pote&longs;t ob magnitudinem, &amp; maxi&shy;<lb/>mas moles, vt mare aquarum, a&euml;ris &amp; terr&aelig; <lb/>in vniuer&longs;o: ignis ver&ograve; incrementa, &amp; po&shy;<lb/>tentiam, ac &longs;implicitatem, cuius etiam fons <lb/>in Lun&aelig; concauo e&longs;&longs;e creditur. </s>
         <pb pagenum="1" xlink:href="015/01/020.jpg"/> 
         <p type="head"> <s>Plures etiam <lb/>exi&longs;timant in di&longs;tilationibus h&aelig;c quatuor <lb/>videri: &amp; humores totidem in animalibus <lb/>&longs;en&longs;us depr&aelig;hendi. </s>
           <s id="id000042">HIERONYMI CAR<lb/>DANI MEDIOLANENSIS, CI&shy;<lb/>VISQVE BONONIENSIS, MEDICI <lb/>de Proportionibus, &longs;eu Ope&shy;<lb/>ris Perfecti <lb/>LIBER QVINTVS.</s> 
         </p> <s>Quinetiam multi arbi&shy;<lb/>trantur ob hoc Cometes fieri, qu&ograve;d &longs;ub c&oelig;&shy;<lb/>lo ab ignis elemento vapores accendantur. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000043">Prima diffinitio.</s> <s>Sed cert&egrave; &longs;ub c&oelig;lo Lun&aelig; nullus e&longs;t ignis: <lb/>nam quum c&oelig;lum puri&longs;&longs;ima res &longs;it, non <lb/>decuit &longs;ub omnis qualitatis experte re, ar&shy;<lb/>denti&longs;&longs;imam colloca&longs;&longs;e. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Natura enim &longs;em&shy;<lb/>per extrema mediis iungit. </s>
           <s id="id000044">Proportio ab Euclide &longs;ic de&longs;cribitur, Qu&ograve;d <lb/>&longs;it duarum quantitatum eiu&longs;dem generis, <lb/>quod ad magnitudinem attinet, compara&shy;<lb/>tio certa.</s> 
         </p> <s>Inter carnem <lb/>enim &amp; os, membranam: inter os &amp; liga&shy;<lb/>menta, cartilagines: inter os &amp; cerebrum, <lb/>qu&ograve;d carne cerebrum e&longs;&longs;et mollius, dupli&shy;<lb/>cem membranam, ac duriorem o&longs;&longs;i pro&shy;<lb/>pinquiorem collocauit. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000045">Secunda diffinitio.</s> <s>Nec motus veloci&shy;<lb/>tas, caloris aut cau&longs;a, aut argumentum e&longs;&longs;e <lb/>pote&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nanque ea qu&aelig; con&longs;tant, et&longs;i motu <lb/>accendantur, vt lapides, plumbum &amp; anima&shy;<lb/>lia, qu&aelig; tamen di&longs;&longs;ipantur, qu&ograve; celerius mo&shy;<lb/>uentur, e&ograve; fiunt frigidiora, vt aqua &amp; a&euml;r: <lb/>venti enim validi omnes frigidi, &amp; flumina <lb/>celeriter fluentia frigidi&longs;&longs;imas habent aquas. <lb/></s>
           <s id="id000046">Proportiones per &longs;imilitudinem <expan abbr="dic&utilde;tur">dicuntur</expan>, <lb/>c&ugrave;m quantitas quantitati <expan abbr="compara&ttilde;">comparatur</expan> alterius <lb/>generis, cui fingitur &aelig;qualis e&longs;&longs;e pote&longs;tate.</s> 
         </p> <s>E&longs;t etiam aliud non leue argumentum huius <pb xlink:href="016/01/022.jpg" pagenum="373"/>rei, qu&ograve;d Cometes, aut faces calores his ac&shy;<lb/>cendunt intolerabiles: quid igitur fiet &longs;i tan&shy;<lb/>ta regio &amp; vniuer&longs;us orbe igne ambiatur? <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000047">Velut &longs;i a b fingatur monas in comparatione <lb/>ad b c erit rectangulum a c &aelig;quale line&aelig; b c.</s> <s>Quid enim prohibebit, ne a&euml;rem ip&longs;um ac&shy;<lb/>cendat, inde h&aelig;c omnia reliqua, tum maxi&shy;<lb/>m&egrave; qu&ograve;d calor &longs;iderum adiuuabit. </s>
         </p> 
         <figure id="id.015.01.020.1.jpg" xlink:href="015/01/020/1.jpg"/> <s>Omnem <lb/>enim lucem Auerro&euml;s calidam e&longs;&longs;e exi&longs;timat. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000048">Tertia diffinitio.</s> <s>A&euml;rem etiam calidum maxim&egrave; e&longs;&longs;e volunt: <lb/>humida autem qualitas omnium minim&egrave; re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tit. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Quomodo igitur violenti&longs;&longs;imo &amp; ma&shy;<lb/>ximo, &amp; acerrimo elementorum a&euml;r ip&longs;e re&shy;<lb/>pugnabit? </s>
           <s id="id000049">Proportio &aelig;qualis proportioni e&longs;t, c&ugrave;m eodem modo termini <lb/>&longs;e habent inuicem in utraque</s> 
         </p> <s>Itaque Auerro&euml;s ip&longs;e hoc videns </s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000050">Quarta diffinitio.</s> <s><arrow.to.target n="marg53"/><lb/>dixit, aliquando ignem <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;e calidum actu: <lb/>&longs;ed &longs;i calidus non e&longs;t actu, qu&aelig; potentia h&aelig;c <lb/>e&longs;t: Potentia dicimus medicamenta talia, <lb/>qu&ograve;d deuorata calefaciunt: an ver&ograve; hic ignis <lb/>ab aliquo <expan abbr="ing&etilde;ti">ingenti</expan> animali deuorabitur? </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Dein&shy;<lb/>de, &longs;i ignis calidus non e&longs;t, nec aqua pari ra&shy;<lb/>tione frigida (hoc autem e&longs;t confundere or&shy;<lb/>dinem vniuer&longs;i <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> quid etiam prohibet ne lu&shy;<lb/>ceat? </s>
           <s id="id000051">Proportiones &longs;ecundum genus not&aelig; dicuntur, c&ugrave;m nouimus, <lb/>qu&ograve;d &longs;int maiores, aut minores. </s> 
           <s id="id000052">Nam c&ugrave;m &aelig;quales &longs;unt, &longs;imul ne<lb/>ceffe e&longs;t, ut cogno&longs;camus genus, &amp; &longs;peciem.</s> <s>quanquam hoc eludant vt leue argu&shy;<lb/>mentum. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Si etiam ibi ignis e&longs;t, cur quant&ograve; <lb/>altius a&longs;cendimus, cuncta frigidiora appa&shy;<lb/>rent, vt etiam &longs;ub torrida zona in montium <lb/>cacuminibus niues abundare <expan abbr="affirm&etilde;t">affirment</expan>? </s>
           <s id="id000053">Quinta diffinitio.</s> 
         </p> <s>Quod <lb/>minus mirum e&longs;t, &longs;i quis con&longs;ideret non &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m hyeme niues, &longs;ed media etiam &aelig;&longs;tate fri&shy;<lb/>gidi&longs;&longs;imas grandines generari. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000054">Datum po&longs;itione e&longs;t: quod nece&longs;&longs;ari&ograve; ex po&longs;itis certam habet <lb/>quantitatem.</s> <s>Sed dicunt <lb/>abe&longs;&longs;e ea loca &agrave; radiorum repercu&longs;&longs;u: &longs;ed hoc <lb/>minoris caliditatis argumentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, <lb/>non autem frigiditatis. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Denique &longs;i ibi e&longs;&longs;et, <lb/>maxim&egrave; ob generationem e&longs;&longs;et: ver&ugrave;m non <lb/>ob hoc e&longs;&longs;e pote&longs;t, c&ugrave;m calor c&oelig;le&longs;tis &longs;it qui <lb/>generet, vel ip&longs;o te&longs;te philo&longs;opho, &amp; leui&longs;&longs;i&shy;<lb/>ma res tam procul de&longs;cendere haud queat. <lb/></s>
           <s id="id000055">Sexta diffinitio.</s> 
         </p> <s>For&longs;an quis ignem ferri hunc &longs;ur&longs;um dicet, <lb/>atque ex eo coniectabitur ibi locum illius <lb/>e&longs;&longs;e. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000056">Datum &longs;impliciter dicitur, quod ex propo&longs;itis cogno&longs;ci pote&longs;t, <lb/>quantum &longs;it.</s> <s>Sed prim&ugrave;m argumenta h&aelig;c rhetorica, <lb/>indigna &longs;unt vt in rebus &longs;eriis adducantur: <lb/>neque hic ignis illius natur&aelig; e&longs;t, cuius &longs;u&shy;<lb/>periorem e&longs;&longs;e ferunt, c&ugrave;m hic vrat, &longs;plen&shy;<lb/>deat, corrumpat, quorum nullum illi ine&longs;&longs;e <lb/>ferunt. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Dicemus etiam po&longs;t h&aelig;c, cur id con&shy;<lb/>tingat: &amp; qu&ograve;d non &longs;emper eriam contin&shy;<lb/>gat docebimus. </s>
           <s id="id000057">Septima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Necillud argumenta <expan abbr="prob&atilde;t">probant</expan>, <lb/>im&ograve; potius oppo&longs;itum. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000058">Proportiones pote&longs;tate <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan>, qu&aelig; &longs;ub comparatione aliarum <lb/><expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> nece&longs;&longs;ariam habentium <expan abbr="c&otilde;nexionem">connexionem</expan> <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> <expan abbr="cogno&longs;cun&ttilde;">cogno&longs;cuntur</expan>.</s> <s>Nam inter duo ex&shy;<lb/>trema, non duo, &longs;ed tant&ugrave;m vnum &longs;olet a&longs;&longs;i&shy;<lb/>gnari medium. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Qu&ograve;d &longs;i &longs;tatuatur, non qua&shy;<lb/>tuor, &longs;ed tria tant&ugrave;m erunt elementa. </s>
           <s id="id000059">H&aelig; autem &longs;unt aliquando eiu&longs;dem generis, cum primis ut nu&shy;<lb/>meri: aliquand&ograve; alterius, ut linearum &amp; &longs;uperficierum, angulorum, <lb/>&amp; arcuum: aliquando eiu&longs;dem generis, &amp; diuer&longs;arum &longs;pecierum, <lb/>ut arcuum per &longs;inus, qua utuntur A&longs;tronomi.</s> 
         </p> <s>Qu&ograve;d &longs;i <lb/>hoc non demon&longs;trat, mult&ograve; minus quatuor <lb/>e&longs;&longs;e demon&longs;trabit. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000060">Octaua diffinitio.</s> <s>Nec faces aut cometes <lb/>nobis in&longs;inuant e&longs;&longs;e ibi ignem, c&ugrave;m ip&longs;e <lb/>Philo&longs;ophus &longs;ub igne aciuxta terram in a&euml;&shy;<lb/>re fieri affirmet h&aelig;c ip&longs;a, vt ignis penit&ugrave;s in&shy;<lb/>digna non &longs;int. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Sed neque in mi&longs;tis videtur <lb/>ignis. </s>
           <s id="id000061">Proportio homonyma dicitur duarum quantitatum diuer&longs;i ge</s> 
         </p> <s>Nam &longs;i mod&ograve; e&longs;&longs;et, in euforbio &amp; pi&shy;<lb/>pere potius e&longs;&longs;et, quorum vis calida e&longs;t, ac <lb/>&longs;icca non mediocriter, qu&agrave;m in frigidi&longs;&longs;imis <lb/>lapidibus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000062"><arrow.to.target n="marg1"/><lb/>neris, &longs;ed alterius a b altero dependentium, uelut motus ad tem&shy; <s>De&longs;tillationes etiam, tres &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tias tant&ugrave;m docent, aquam pro aqua, oleum <lb/>vice a&euml;ris, &amp; terram qu&aelig; in imo &longs;ub&longs;idet. <lb/></s>
  
  <s>Qu&ograve;d &longs;i dicas, olei partem rubicundiorem <lb/>ignem referre qu&ograve;d acuti&longs;&longs;ima &longs;it, re&longs;ponde&shy;<lb/>mus &amp; &longs;er&ograve;, hanc acuitatem, acremque &longs;apo&shy;<lb/>rem ex ignis vi acriote profici&longs;ci. </s>
  
  <s>Indicio <lb/>e&longs;t, qu&ograve;d metallicorum olei nulla e&longs;t pars <lb/>expers acerrimi &longs;aporis. </s>
  
 <pb pagenum="2" xlink:href="015/01/021.jpg"/>pus. </s> <s>Quare &longs;i hoc totum <lb/>quod acerrimum e&longs;t ignem refert, acris ni&shy;<lb/>hil omnin&ograve; ine&longs;&longs;e oportet. </s>
           <s id="id000063">Dicimus enim motum tardum, uel uelocem in comparatione <lb/>ad tempus.</s> 
         </p> <s>Quate etiam ad <lb/>tria tant&ugrave;m redimus elementa. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000064"><margin.target id="marg1"/>C<emph type="italics"/>ar<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Humores <lb/>in animalibus quatuor &longs;unt: &longs;ed quid hoc <lb/>ad elementa? </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>quid &longs;i tant&ugrave;m tria cum <lb/>Thru&longs;iano expo&longs;itore artis medic&aelig; Galeni <lb/>e&longs;&longs;e dicam? </s>
           <s id="id000065">Nona diffinitio.</s> 
         </p> <s>Sed tamen &longs;en&longs;us o&longs;tendit e&longs;&longs;e <lb/>quatuor? </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000066">Proportionum ali&aelig; dicuntur rhete, ali&aelig; alog&aelig;, rhet&aelig; qu&aelig; &longs;unt <lb/>ut numeri ad numerum, alog&aelig; qu&aelig; non &longs;unt numeri ad numerum.</s> <s>Nequaquam: nam nec ip&longs;i faten&shy;<lb/>tur hunc ignem elementum e&longs;&longs;<gap/>. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Quare po&shy;<lb/>tius tria declarat nobis &longs;en&longs;us, qu&agrave;m qua&shy;<lb/>tuor. </s>
           <s id="id000067">Decima diffinitio</s> 
         </p> <s>Neque quod celeriter exedat omnia, <lb/>ideo dicendum elementum: nam &longs;ic etiam <lb/>motus elementum e&longs;&longs;et: nec quia celeriter <lb/>cre&longs;cat, nam mures &amp; ip&longs;i elementum e&longs;&shy;<lb/>&longs;ent. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000068">Proportio rhete alia &aelig;qualis, alia multiplex, uel &longs;ubmultiplex: <lb/>alia unius partis exce&longs;&longs;us, aut defectus, alia plurium, quam &longs;uper&shy;<lb/>partientem, aut &longs;upartientem uocant.</s> <s>Sed horum neutrum terr&aelig; ine&longs;t, quam <lb/>tamen omnes vno ore elementum e&longs;&longs;e fa&shy;<lb/>tentur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Omnia igitur ad h&aelig;c, ad demon&shy;<lb/>&longs;trandum quatuor e&longs;&longs;e elementa, tum etiam <lb/>ignem elementum e&longs;&longs;e, parum habent fidei: <lb/>quinim&ograve; vt ab initio propo&longs;uimus, oppo&longs;i&shy;<lb/>tum potius o&longs;tendunt. </s>
           <s id="id000069">Vndecima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Supererat illud ma&shy;<lb/>ximum &agrave; qualitatum coniugationibus at <lb/>non vident hoc in mi&longs;tis o&longs;tendere: calida <lb/>enim qu&aelig;dam &longs;unt &amp; humida, alia calida <lb/>&amp; &longs;icca, atque &longs;ic deinceps. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000070">Cum diui&longs;o denominatore per numeratorem exit quantitas alo<lb/>ga, proportio dicitur aloga: &longs;i autem numerus integer, aut pars nu&shy;<lb/>meri nota dicitur rhete.</s> <s>At in elemen&shy;<lb/>tis quoniam calor &amp; &longs;iccitas tam immodica <lb/>ad interitum omnia erant traductura, pro <lb/>elemento c&oelig;le&longs;tem calorem ac bene tem&shy;<lb/>peratum &longs;ub&longs;tituit, ex quo omnia genera&shy;<lb/>rentur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Hoc quidem ac putredine tum motu <lb/>generari &longs;olet materia, quam ignem vocant. <lb/></s>
           <s id="id000071">Duodecima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Ignis <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;it, &longs;ed elementorum <expan abbr="nequaqu&atilde;">nequaquam</expan>. </s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000072">Proportionem in proportionem duci e&longs;t, quoties recto ordine <lb/>tres quantitates in ei&longs;dem collo<expan abbr="can&ttilde;">cantur</expan>: ut &longs;int tres quan<lb/><figure id="id.015.01.021.1.jpg" xlink:href="015/01/021/1.jpg"/><lb/>titates a b c dicetur proportio a ad c producta ex pro <lb/>portione a ad b &amp; b ad c, &amp; &longs;imiliter proportio c ad <lb/>a producitur ex proportione b ad a, &amp; c ad b.</s> <s><margin.target id="marg53"/>Primo Can&shy;<lb/>tic&aelig; com&shy;<lb/>mente 15.</s></p><p type="main">
         </p> 
         <p type="main"> <s>Iam &longs;cio quid dicturi &longs;int nonnulli. </s>
           <s id="id000073">Tertia decima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Quis <lb/>tu es tam audax, qui aduer&longs;us Philo&longs;ophum <lb/>&longs;entire audes? </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000074">Proportionem per proportionem diuidi e&longs;t, quoties ad eandem <lb/>quantitatem du&aelig; quantitates comparantur, tunc illarum propor&shy;<lb/>tio e&longs;t, qu&aelig; prodit una per alteram diui&longs;a.</s> <s>pr&aelig;&longs;ertim in tam confirmata, <lb/>atque antiqua rerum &longs;ententia. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Deinde, quo&shy;<lb/>nam pacto grandinum &amp; niuis generatio <lb/>o&longs;tendet ignem ibi non e&longs;&longs;e, quum etiam&longs;i <lb/>nullus ad&longs;it ignis, attamen non par e&longs;t regio&shy;<lb/>nem illam e&longs;&longs;e &longs;rigidi&longs;&longs;imam, c&ugrave;m radiis &longs;y&shy;<lb/>derum illu&longs;tretur, &amp; nihilominus a&euml;rip&longs;e, in <lb/>quo &longs;ita ea e&longs;t regio, calidi&longs;&longs;imus &longs;it? </s>
           <s id="id000075">Sint proportiones a &amp; b ad c &amp; interponatur b inter a &amp; c, dico <lb/>proportionem a ad c diui&longs;am per proportionem a ad b, &amp; prodire <lb/>proportionem b ad c, con&longs;tat ex conuer&longs;a pr&aelig;cedentis.</s> 
         </p> <s>Ignem <lb/>quoque c&ugrave;m dicimus atque elementum, rem <lb/>pror&longs;us calidi&longs;&longs;imam ac &longs;icci&longs;&longs;imam intelli&shy;<lb/>gimus: hic no&longs;ter ignis calidi&longs;&longs;imus e&longs;t ac <lb/>&longs;icci&longs;&longs;imus, quo fit vt immi&longs;tus etiam &longs;it: <lb/>nam &longs;i mi&longs;tus e&longs;&longs;et, talis e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;et, <lb/>quare hic ignis elementum e&longs;t. </s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000076">Quarta decima diffinitio.</s> <s>H&aelig;c &longs;unt qu&ecedil; tamet&longs;i non mihi <expan abbr="obiici&atilde;tur">obiiciantur</expan>, <lb/>obiici tamen po&longs;&longs;e &longs;entio. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Ergo vt ad <expan abbr="Ari&longs;to-tel&etilde;">Ari&longs;to&shy;<lb/>telem</expan> <expan abbr="deueni&atilde;">deueniam</expan>, homoille fuit, &amp; in di&longs;&longs;ectione <lb/>ac &longs;ingularibus in multis aberrauit. </s>
           <s id="id000077">Additio proportionum intelligitur quotiens duarum quanti&shy;<lb/>tatum ad unam tertiam, proportiones per aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum ad eandem coniunguntur.</s> 
         </p> <s><expan abbr="Quin-eti&atilde;">Quin&shy;<lb/>etiam</expan> illo po&longs;teriores &amp; Theophra&longs;tus, &amp; Ga&shy;<lb/>lenus plura perper&agrave;m &longs;crips&ecirc;re, <expan abbr="itaq;">itaque</expan> &longs;i licuit <lb/>illi Platonem ob veritatem relinquere, cur <lb/>etiam ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> illum nobis de&longs;erere non li&shy;<lb/>cebit? </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000078">Velut &longs;i comparentur a b &amp; b c ad d, inde tota <lb/><figure id="id.015.01.021.2.jpg" xlink:href="015/01/021/2.jpg"/><lb/>a c ad d dicemus proportionem, ac ad d e&longs;&longs;e con<lb/><expan abbr="iunct&atilde;">iunctam</expan> ex duabus proportionibus a b ad d &amp; b c <lb/>ad <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> d. </s> <s>Propo&longs;itiones qua&longs;dam conatus e&longs;t ge&shy;<lb/>nerales a&longs;truere, quas experimentum fal&longs;as <lb/>e&longs;&longs;e docet: vt, qu&ograve;d <expan abbr="null&utilde;">nullum</expan> animal bene oleat, <lb/>quodque graue non po&longs;&longs;it, vtrinque promi&shy;<lb/>nere, atque ideo terra non ex vtraque parte <lb/>aquis promineat, qu&aelig; tamen experimento <lb/>fal&longs;a e&longs;&longs;e depr&aelig;henduntur. </s>
           <s id="id000079">Hoc &amp; duo &longs;equentes &longs;icut &amp; du&etail; <expan abbr="anteced&etilde;tes">antecedentes</expan> demon&shy;<lb/>&longs;trabitur e&longs;&longs;e. </s> 
           <s id="id000080">nunc &longs;olum quomodo <expan abbr="intelligend&utilde;">intelligendum</expan> &longs;it proponimus.</s> <s><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> &longs;i inter mil&shy;<lb/>le propo&longs;itiones, in duabus, aut tribus aber&shy;<lb/>ra&longs;&longs;e illum fateamur, haud rem homine indi&shy;<lb/>gnam etiam &longs;apienti&longs;&longs;imo feci&longs;&longs;e illum di&shy;<lb/>cemus. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nam &amp; ab Auerro&euml; ip&longs;o in paucis <lb/>de&longs;eritur, in nonnullis coarguitur, in pluri&shy;<lb/>bus ver&ograve; &longs;en&longs;u tran&longs;po&longs;ito defenditur. </s>
           <s id="id000081">Quinta decima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Hoc <lb/>autem ver&egrave; e&longs;t etiam ip&longs;um confutare, non <lb/>tueri. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000082">Detractionem proportionis &agrave; proportione intelligimus fieri <lb/>per <expan abbr="detraction&etilde;">detractionem</expan> minoris quantitatis &agrave; maiore, comparatam ad ean&shy;<lb/>dem quantitatem.</s> <s>Sed <expan abbr="neq;">neque</expan> in hoc di&longs;&longs;entimus ab Ari&longs;to&shy;<lb/>tele: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> in <expan abbr="c&otilde;cauo">concauo</expan> orbis Lun&aelig;, nec <expan abbr="ign&etilde;">ignem</expan> e&longs;&longs;e <lb/>vult, nec rem <expan abbr="calidi&longs;&longs;im&atilde;">calidi&longs;&longs;imam</expan>. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Quod ad regionem <pb xlink:href="016/01/023.jpg" pagenum="374"/>a&euml;ris attinet, pal&agrave;m e&longs;t illam e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;i&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg54"/><lb/>mam: quia (vt o&longs;tendemus) omnia elemen&shy;<lb/>ta talia &longs;unt. </s>
           <s id="id000083">Velut in exemplo &longs;uperiore detracta proportione b c ad d ex  
  <s>Nam quod de vaporibus dici&shy;<lb/>tur, &amp; vocata anti&longs;pa&longs;i, fabul&aelig; &longs;imilius e&longs;t, <lb/>qu&agrave;m hi&longs;tori&aelig; rei naturalis. </s>
  
 <pb pagenum="3" xlink:href="015/01/022.jpg"/>proportione a c ad d, relinquetur proportio a b ad d. </s> <s>Quamobrem &longs;i <lb/>ignis in concauo Lun&aelig; ponatur, ac ocy&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; ibi circumuolui, erit hic frigidi&longs;&longs;imus. <lb/></s>
           <s id="id000084">&amp; probatur <lb/>ex conuer&longs;ione pr&aelig;cedentis.</s> 
         </p> <s>Ergo nos illud oppugnamus, non experi&shy;<lb/>mentum de&longs;erimus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000085">Sexta decima diffinitio.</s> <s>Quippe luce manife&longs;tius <lb/>e&longs;t a&euml;rem illic e&longs;&longs;e frigidi&longs;&longs;imum, tum ver&ograve; <lb/>magis eum qui in concauo Lun&aelig; e&longs;t: &longs;ed <lb/>temperatur propinquitate &longs;yderum, &amp; ma&shy;<lb/>xim&egrave; Lun&aelig;. <!-- KEEP S--></s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Et quanquam Luna tantum vni <lb/>parti paru&aelig; &egrave; directo &longs;it, quia tamen totum <lb/>mi&longs;cetur &longs;imul ac tenui&longs;&longs;im&aelig; e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&aelig;, <lb/>ideo a&euml;r ille e&longs;t temperati&longs;&longs;imus, idem etiam <lb/>puri&longs;&longs;imus ac limpidi&longs;&longs;imus, ac totus &longs;ynce&shy;<lb/>rus: qua de cau&longs;a &aelig;thera ip&longs;um antiqui, &amp; re&shy;<lb/>ct&egrave;, im&ograve; &amp; philo&longs;ophus ip&longs;e quandoque ap&shy;<lb/>pellauit. </s>
           <s id="id000086">Extractio radicum alicuius proportionis fit per extractionem <lb/>radicum quantitatum illius iuxta unam, &amp; eandem rationem.</s> 
         </p> <s>Congruit hic belli&longs;&longs;im&egrave; loco ac c&oelig;&shy;<lb/>li natur&aelig;, vt qui tenuitate &amp; qualitatis tem&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg55"/><lb/>peramento ferm&egrave; &longs;it &longs;imilis. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000087">Velut quadrat&aelig;, uel cub&aelig;, uel pronic&aelig;, uel uniner&longs;alis, uel alte&shy;<lb/>rius modi.</s> <s>Neque enim &aelig;&shy;<lb/>ther ide&ograve; temperatus e&longs;t, quia &aelig;qualiter <lb/>commi&longs;tus ex calido &amp; frigido, &longs;ed quia <lb/>vtriu&longs; que &longs;it expers qualitatis. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Similiter nec <lb/>&longs;iccus dici pote&longs;t, qui fluit: nee humidus, <lb/>quia non madefacit: &longs;ed purus ( vt dixi ) ac <lb/>limpidus, atque hic ad generationem apti&longs;&longs;i&shy;<lb/>mus, de quo inferi&ugrave;s dicemus. <lb/><arrow.to.target n="marg56"/></s></p><p type="margin">
           <s id="id000088">Decima &longs;eptima diffinitio.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg54"/>1. Meteoro <lb/>rum c.4.</s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000089">C&ugrave;m fuerint du&aelig; proportiones &longs;imiles in tribus terminis con&shy;<lb/>tinuat&aelig;, dicetur proportio prim&aelig; quantitatis ad tertiam ueluti <lb/>prim&aelig; ad &longs;ecundam duplicata. </s> <s><margin.target id="marg55"/>&AElig;tber quid <lb/>&longs;it, &amp; vbi.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000090">Et &longs;i &longs;int tres proportiones &longs;imiles <lb/>in quatuor terminis, dicetur proportio prim&aelig; quantitatis ad quar&shy;<lb/>tam triplicat&agrave; ei, qu&aelig; e&longs;t prim&aelig; ad &longs;ecundam,</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg56"/>A&euml;r frigidus <lb/>e&longs;t natura, <lb/>non calidus.</s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000091">Decima octaua diffinitio.</s> <s>Qu&ograve;d ver&ograve; a&euml;r calidi&longs;&longs;imus &longs;it, hoc nullum <lb/>experimentum dolet, nulla ratio cogit, im&ograve; <lb/>&longs;pont&egrave; quidem frigidi&longs;&longs;imus: atque h&aelig;c om&shy;<lb/>nia experimentis quidem con&longs;entiunt. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Chi&shy;<lb/>m&aelig;rica illa Ari&longs;totelicorum, ne illum accu&shy;<lb/>&longs;are videar, <expan abbr="c&otilde;menta">commenta</expan> in inexplicabiles qu&aelig;&shy;<lb/>&longs;tiones, qu&aelig; adhuc &longs;ub iudice &longs;unt, <expan abbr="termin&atilde;-tur">terminan&shy;<lb/>tur</expan>. </s>
           <s id="id000092">Confu&longs;a proportio dicitur &longs;implicis, aut compo&longs;it&aelig; quantitatis <lb/>ad compo&longs;itam in comparatione ad proportiones ad partes.</s> 
         </p> <s>Itaque melius e&longs;t paucis immutatis tue&shy;<lb/>ri veritatem atque experimenta ip&longs;a, qu&agrave;m <lb/>in perpetuum cum illis nugantes de rerum <lb/>natura nihil &longs;cire. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000093">Decimanona diffinitio.</s> <s>Quis enim ni&longs;i amens au&shy;<lb/>diat di&longs;&longs;erentem atque affirmantem, a&euml;rem <lb/>e&longs;&longs;e calidum in extremo ac &longs;ummo, deinde <lb/>ob &longs;olum motum, aut vapores ab&longs;que motu, <lb/>vt &longs;ub &longs;eptentrione, ade&ograve; fieri frigidum, vt <lb/>glaciem, niuem ac grandinem gignat, nemo&shy;<lb/>que citra Solis vim de a&euml;ris calore conque&shy;<lb/>&longs;tus &longs;it, de frigore omnes qu&aelig;rantur, &amp; ta&shy;<lb/>men audeant a&euml;ri non aliam ferm&egrave; quam <lb/>igni tribuere caliditatem. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Cur ignis c&ugrave;m te&shy;<lb/>nuiore &longs;it &longs;ub&longs;tantia qu&agrave;m a&euml;r, nunquam &agrave; <lb/>&longs;uo immen&longs;o calore de&longs;tituitur, aut illius na&shy;<lb/>tura ac feruor mite&longs;cit? </s>
           <s id="id000094">Quantitates qu&etail; in continua &longs;unt proportione Analog&aelig; <expan abbr="uocan&ttilde;">uocantur</expan>.</s> 
         </p> <s>non dicam vt frigi&shy;<lb/>dus euadat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000095">Dictum e&longs;t hoc ad fugiendum nomen barbarum, etiam ut bre&shy;<lb/>uiter tamen po&longs;&longs;emus &longs;ententiam explicare.</s> <s>Qu&ograve;d &longs;i dicant, a&euml;rem hunc non <lb/>e&longs;&longs;e a&euml;rem qui mouetur, aut qui vapores ex&shy;<lb/>cipiat, impo&longs;&longs;ibile enim e&longs;t tanta facta tran&longs;&shy;<lb/>mutatione ex calidi&longs;&longs;imo in frigidi&longs;&longs;imum, <lb/>vel Ari&longs;totele iudice, manere &longs;ub&longs;tantiam: <lb/>pal&agrave;m e&longs;t, c&ugrave;m totus a&euml;r frigidus &longs;it, qui nos <lb/>ambit, aut &longs;altem temperatus, vt qui iuxta <lb/>c&oelig;lum Lun&aelig; &longs;itus e&longs;t: nam vniuer&longs;a a&euml;ris <lb/>moles vt ex &aelig;thereis flammis &longs;&aelig;pius depre&shy;<lb/>hen&longs;um e&longs;t, motus c&oelig;li in viginti quatuor <lb/>horis circumfertur, quod etiam admittit ip&longs;e <lb/>Ari&longs;toteles vniuer&longs;am a&euml;ris machinam hanc <lb/>frigidam e&longs;&longs;e, aut temperatam: qu&aelig; &longs;i non &longs;it <lb/>a&euml;r, alius nobis qu&aelig;rendus a&euml;r, for&longs;an &longs;upra <lb/>c&oelig;lum, aut in imo terr&aelig;. </s></p><p type="main">
         </p> 
         <p type="main"> <s><arrow.to.target n="marg57"/></s></p><p type="margin">
           <s id="id000096">Vige&longs;ima diffinitio.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg57"/>Elemento&shy;<lb/>rum nume&shy;<lb/>rus.</s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000097">Reflexa proportio dicitur cum trium quantitatum aggregatum <lb/>prim&aelig;, &amp; terti&aelig; &longs;e habet ad &longs;ecundam uelut &longs;ecunda ad tertiam,</s> <s>Tria igitur &longs;unt elementa: terra, qu&aelig; den&shy;<lb/>&longs;i&longs;&longs;ima e&longs;t atque graui&longs;&longs;ima, in imoque po&longs;i&shy;<lb/>ta: a&euml;r, qui rari&longs;&longs;imus, leui&longs;&longs;imus, in &longs;uprema <lb/>parte collocatur: &amp; aqua, qu&aelig; medium in <lb/>omnibus his inter h&aelig;c po&longs;&longs;idet. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Communia <lb/>omnibus &longs;unt, qu&ograve;d expertia &longs;int imnat&aelig; ca&shy;<lb/>liditatis, nullus enim calor ni&longs;i &agrave; c&oelig;lo, atque <lb/>ideo ab anima vel luce. </s>
           <s id="id000098">Vige&longs;ima prima diffinitio.</s> 
         </p> <s>Terra qu&ograve;d nimis <lb/>cra&longs;&longs;a, a&euml;r qu&ograve;d nimis tenuis, minus frigida </s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000099">Trium quantitatum analogarum ali&aelig; quidem Geometric&aelig;, <lb/>c&ugrave;m proportio &longs;imilis e&longs;t: Ali&aelig; Arithmetic&aelig;, cum fuerit &aelig;qualis <lb/>exce&longs;&longs;us huc ind&egrave;: Ali&aelig; mu&longs;ic&aelig; cum fuerit proportio prim&aelig; ad ter<lb/>tiam multiplex, aut &longs;implex, aut compo&longs;ita exce&longs;&longs;us qu&aelig; &longs;implici <lb/>iuncta &longs;it ad multiplicis perfectionem: eadem autem &longs;it proportio <lb/>exce&longs;&longs;us prim&aelig;, &amp; &longs;ecund&aelig; ad exce&longs;&longs;um &longs;ecund&aelig; &longs;upra tertiam.</s> <s><arrow.to.target n="marg58"/><lb/>e&longs;&longs;e videntur: &longs;ed aqua cum media &longs;it &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, frigidi&longs;&longs;ima apparet. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>A&euml;r igitur cum <lb/>ingraue&longs;cit, frigidior videtur. </s>
           <s id="id000100">Velut proportio 6. 4. 3. dupla e&longs;t utrinque, &amp; 6. 3. 2 tripla. </s> 
           <s id="id000101">&amp; 28. 24. <lb/>21. &amp; 45. 40. 36. Geometrica uer&ograve; &amp; arithmetica facilius continuan&shy;<lb/>tur in quotquot quantitatibus, &longs;ed &amp; mu&longs;ica uelut 12. 8. 6. 4. 3. &amp; <lb/>proportio 8 ad 5 mu&longs;ica e&longs;t: quia proportio 5 ad 4 mu&longs;ica e&longs;t, &amp; <lb/>bene &longs;onans, igitur con&longs;titutis 8. 5. 4. cum 8 ad 4 ben&egrave; &longs;onet, &amp; 5 <lb/>ad 4, &amp; 4 &longs;it extrema non media inde 8. &amp; 5 ben&egrave; <expan abbr="&longs;on&atilde;t">&longs;onant</expan>. </s> <s>Sed &longs;i non af&shy;<lb/>ficiatur, ob tenuitatem qua&longs;i temperatus exi&shy;<lb/>&longs;timatur. </s>
           <s id="id000102">nam in me&shy;<lb/>dijs <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t <expan abbr="uer&utilde;">uerum</expan>, ut in 9. 6. 4 bis diapente, &amp; 16. 12. 9 bis diate&longs;&longs;aron.</s> 
         </p> <s>Porr&ograve; frigida iam &longs;pont&egrave; c&ugrave;m den&shy;<lb/>&longs;antur, frigidiora fiunt, veluti glacies. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000103">Vige&longs;ima &longs;ecunda diffinitio.</s> <s>Terra <lb/>autem ob raritatem calorem admittit, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>ide&ograve; minus frigida e&longs;&longs;e creditur: ob id &longs;axa <lb/>&longs;unt ip&longs;a long&egrave; frigidiora. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>A&euml;r autem ob lu&shy;<lb/>cem qua&longs;i temperatus, &amp; ob raritatem faci&shy;<lb/>l&egrave; mutatus, non &longs;ol&ugrave;m minim&egrave; frigidus, &longs;ed <lb/>&amp; calidus iudicatur, cum omnia elementa <lb/>ex &aelig;quo natura propria &longs;int frigidi&longs;&longs;ima. <lb/></s>
           <s id="id000104">Quantitates qu&aelig; &longs;imilem habent proportionem non continua&shy;<lb/>tam, omiolog&aelig; appellantur.</s> 
         </p> <s>Indicio &longs;unt regiones &longs;ub Vr&longs;a, &amp; noctes &amp; <lb/>montium cacumina: &longs;ed &amp; ratio id o&longs;tendit. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000105">Vige&longs;ima tertia diffinitio.</s> <s>Omnis enim calor ab a&longs;tris e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s><expan abbr="Elem&etilde;ta">Elementa</expan> au&shy;<lb/>tem <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> pura &longs;int, caloris ab a&longs;tris &longs;unt exper&shy;<lb/>tia. </s>
           <s id="id000106">Prima operatione con&longs;i&longs;tere dicuntur proportiones, c&ugrave;m inter <lb/>primo conflatas quantitates con&longs;titerint.</s> 
         </p> <s>Calor enim a&longs;trorum illic&ograve; mutat: &amp; <lb/>quod mutatur, di&longs;&longs;imile e&longs;t ei ex quo muta&shy;<lb/>tum e&longs;t: quare mi&longs;tum erit elementum ex <lb/>puro atque mutato, non autem &longs;implex. </s>
         <pb pagenum="4" xlink:href="015/01/023.jpg"/> 
         <p type="main"> <s>Om&shy;<lb/>nia igitur elementa &longs;unt frigidi&longs;&longs;ima, id e&longs;t, <lb/>caloris omnis expertia. </s>
           <s id="id000107">PRIMA Animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Siquidem nihil aliud <lb/>e&longs;t frigiditas, quam caloris priuatio. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000108">Omnis Proportio e&longs;t, aut &aelig;qualitatis, aut maior in&aelig;qualis, <lb/>aut minor.</s> <s>In hu&shy;<lb/>mido etiam di&longs;&longs;ident: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> terra e&longs;t &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vt a&euml;r humidi&longs;&longs;imus, &amp; aqua in medio collo&shy;<lb/>catur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Siccum dico humido priuatum, atque <lb/>ideo graue, quia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t exten&longs;um. </s>
           <s id="id000109">Secunda animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>C&ugrave;m enim <lb/>materia prima &longs;eu hyle non extenditur, mul&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg59"/><lb/>ta e&longs;t, &amp; ideo form&aelig; multum &amp; grauitatis. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000110">Quilibet numerus tantus dicitur, quanta e&longs;t illius proportio ad <lb/>monadem.</s> <s>Ide&ograve; aqua media in omnibus etiam his e&longs;t. <lb/></s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Con&longs;tat igitur ex hoc &longs;ydera omnia e&longs;&longs;e ca&shy;<lb/>lida: nam &longs;i omnia &longs;ydera habent lucem, om&shy;<lb/>nia etiam mi&longs;cent. </s>
           <s id="id000111">Dicimus enim quatuor, quod monadem quater contineat. </s> 
           <s id="id000112">Et <lb/>duo cum dimidio c&ugrave;m monadem bis &amp; &longs;emis contineat.</s> <s>Elementa autem natura <lb/>&longs;ua expertia &longs;unt omnis caloris ac lucis: ni&shy;<lb/>hil autem minus e&longs;&longs;e pote&longs;t eo qu&ograve;d nihil <lb/>e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Omnis igitur lux calida e&longs;t &amp; mi&longs;cet, &amp; <lb/>omne a&longs;trum ob id calidum. </s>
           <s id="id000113">Tertia animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Dicitur autem <lb/>Saturnus frigidus <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan> comparatione, quia <lb/>non tantum mi&longs;cet vt generationem in ho&shy;<lb/>nibus iuuet, &longs;ed impedit, velut aqua tepida <lb/>feruenti mi&longs;ta, minus efficit calidam. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000114">Proportionem defectus, &longs;eu detract&aelig; quantitatis ad defectum <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ut quantitatis ad quantitatem dicuntur communes ani&shy;<lb/>mi &longs;ententi&aelig;, qu&aelig; ex intellectu &longs;olo terminorum, quod uer&aelig; &longs;int, <lb/>cogno&longs;cuntur. </s> <s>Ob id <lb/>&longs;atis magis <expan abbr="c&otilde;ducit">conducit</expan> Saturnus qu&agrave;m Iupiter, <lb/>quia &longs;ata moderatiore calore <expan abbr="indig&etilde;t">indigent</expan>, qualis <lb/>e&longs;t in Saturno, non in Ioue. </s>
           <s id="id000115">Si ergo defectus e&longs;t quantitas, &amp; quantitas eiu&longs;dem <lb/>&longs;peciei, quia detrahitur, &amp; defectus non e&longs;t &longs;implicitur, &longs;ed detra&shy;<lb/>cto ergo per quartam petitionem: uel primam diffinitionem erit <lb/>proportio inter illas. </s> 
           <s id="id000116">Sunt enim amb&aelig; detract&aelig;.</s> <s>Non tamen mo&shy;<lb/>deratus e&longs;t pro hominum propagatione. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Om&shy;<lb/>nia igitur a&longs;tra calida, omnia elementa fri&shy;<lb/>gida. </s>
           <s id="id000117">Quarta animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Rur&longs;us c&oelig;lum <expan abbr="neq;">neque</expan> calidum, neque fri&shy;<lb/>gidum. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000118">Inter quantitatem, &amp; defectum minorem quantitate, cuius e&longs;t de<lb/>fectus, e&longs;t proportio, quatenus e&longs;t quantitas. </s> <s>Decipiuntur plurimi in elementis ob <lb/>calorem violentum, aut impre&longs;&longs;um. </s>
           <s id="id000119">Sit a b linea, &amp; detra&shy;<lb/>cta quantitas b c, non maior a b &amp; d &longs;it alia qu&aelig;uis quantitas eiu&longs;&shy;<lb/><figure id="id.015.01.023.1.jpg" xlink:href="015/01/023/1.jpg"/><lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> generis, dico qu&ograve;d inter d &amp; b c e&longs;t propor&shy;<lb/>tio quatenus b c e&longs;t quantitas, quia &longs;unt eiu&longs;&shy;<lb/>dem generis ideo &longs;unt in aliqua proportione <lb/>per primam diffinitionem. </s> 
           <s id="id000120">Sed ut b c e&longs;t defectus, nulla e&longs;t propor&shy;<lb/>tio: quia quanto b c augetur, tanto augetur proportio d ad b c, &amp; <lb/>hoc e&longs;t contra demon&longs;trata ab Euclide.</s> <s>Nam ex <lb/>actione a&longs;trorum elementorum partes ad <lb/>mi&longs;tionem veniunt, fiuntque potentia tales, <lb/>vt piper <expan abbr="calid&utilde;">calidum</expan>: &longs;ed hoc non e&longs;t <expan abbr="element&utilde;">elementum</expan>, &longs;ed <lb/><expan abbr="mi&longs;t&utilde;">mi&longs;tum</expan>. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Ignis <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> qui <expan abbr="lapid&utilde;">lapidum</expan> colli&longs;ione accen&shy;<lb/>ditur, e&longs;t caliditas <expan abbr="a&longs;tror&utilde;">a&longs;trorum</expan> in corpore rarefa&shy;<lb/>cto. </s>
           <s id="id000121">Quinta animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Violenta igitur caliditate mi&longs;ta profundi <lb/>po&longs;&longs;unt, alia corrupta, vt in putridis: alia po&shy;<lb/>tentia, vt in &longs;atis &amp; &longs;eminibus maxim&egrave;: alia <lb/>impre&longs;&longs;a, vt in a&euml;re &aelig;&longs;tatis tempore: alia na&shy;<lb/>turali, vt in animalibus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000122">Cum proportio producitur ex proportionibus qu&aelig;libet illa&shy;<lb/>rum dicetur producta diui&longs;a per alteram.</s> <s>Manife&longs;tum e&longs;t igi&shy;<lb/>tur cur vita in montium iugis &longs;it perennis, <lb/><arrow.to.target n="marg60"/><lb/>ob puritatem a&euml;ris: non autem in &AElig;thiopia, <lb/>ob calorem: neque in vallibus, quia a&euml;r &longs;im&shy;<lb/>plex non e&longs;t, &longs;ed calidus ac mi&longs;tus e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it. <pb xlink:href="016/01/024.jpg" pagenum="375"/>In temperata igitur regione vbi venti orien&shy;<lb/>tales &longs;pirant, vita &longs;alubris ac diuturna. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Sed <lb/>de his ali&agrave;s. </s>
           <s id="id000123">Sexta animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Nunc &longs;olum &longs;cire &longs;ufficiat, qu&ograve;d <lb/>du&aelig; tant&ugrave;m &longs;int qualitates, calor c&oelig;li, &amp; <lb/>humidum elementorum: &longs;iccum autem &amp; <lb/>frigus horum &longs;unt priuationes. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000124">&AElig;qualium quantitatum &longs;eu proportionum ad tertiam compa&shy;<lb/>rabilium eadem e&longs;t proportio atque uici&longs;sim. </s> <s>Sed &amp; de his <lb/>po&longs;teri&ugrave;s agemus. </s>
           <s id="id000125">H&aelig;c et&longs;i demon&longs;tre&shy;<lb/>tur ab Euclide, e&longs;t tamen hic generalior: &amp; &longs;atis per &longs;e nota. </s> 
           <s id="id000126">Vt &longs;it <lb/>propior animi communi &longs;ententi&aelig;, qu&agrave;m rei demon&longs;trand&aelig;.</s> <s>Vt ver&ograve; ad in&longs;titutum re&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg61"/><lb/>uertar, elementum non voco rem calidi&longs;&longs;i&shy;<lb/>mam, vel frigidi&longs;&longs;imam, quandoquidem <lb/>vix eam liceat reperire: &longs;ed illud elemen&shy;<lb/>tum nunc dico, quod nec pabulo indiget, <lb/>nec &longs;pont&egrave; corrumpitur, nec vagatur, &longs;ed <lb/>certam tenet &longs;edem, maximam habens mo&shy;<lb/>lem, eamque &longs;ecundum naturam, ac ad gene&shy;<lb/>rationem paratum e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Cumque nullum ho&shy;<lb/>rum igni conueniat, hunc, elementum haud <lb/>quaquam appellabimus. </s>
           <s id="id000127">Septima animi communis &longs;ententia.</s> 
         </p> <s>Mouetur autem hic, <lb/>impotens, viuere ab&longs;que alimento, a&euml;remque <lb/>proximum adurit: hicque ardens flamma <lb/><arrow.to.target n="marg62"/><lb/>vocatur. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000128">Ad quod quantitas proportionem habet infinitam, id in genere <lb/>illius quantitatis non comprehenditur.</s> <s>E&longs;t enim flamma nihil aliud, quam <lb/>a&euml;r accen&longs;us. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>H&aelig;c autem perpetu&ograve; moue&shy;<lb/>tur, nec vnquam quie&longs;cit. </s>
           <s id="id000129">Nam proportio e&longs;t duarum quantitatum eiu&longs;dem generis com&shy;<lb/>paratio certa: at h&aelig;c comparatio certa non e&longs;t: non igitur quantita&shy;<lb/>tes amb&aelig; &longs;unt, aut non eiu&longs;dem generis.</s> 
         </p> <s>Ignis enim &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia cum tenui&longs;&longs;ima &longs;it, &amp; quod &longs;ubie&shy;<lb/>ctum e&longs;t illi &longs;emper vrat, perpetu&ograve; etiam <lb/>mouetur. </s>
         <pb pagenum="5" xlink:href="015/01/024.jpg"/> 
         <p type="main"> <s>Ob &longs;ubtilitatem igitur per angu&shy;<lb/>&longs;ti&longs;&longs;ima foramina ingreditur, ob motum ve&shy;<lb/>r&ograve; diuidit ac &longs;cindit, di&longs;ci&longs;&longs;a calore immen&shy;<lb/>&longs;o vrit, ac in propriam conuertit &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tiam. </s>
           <s id="id000130">PRIMA Petitio.</s> 
         </p> <s>Ergo flamma non eadem vnquam <lb/>manet, &longs;ed perpetua generatione altera al&shy;<lb/>teri &longs;uccedit, &amp; ob id moueri eam &longs;emper <lb/>videri nece&longs;&longs;arium e&longs;t. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000131">Si fuerit primi ad &longs;ecundum, ut tertij ad quartum, &amp; ex primo in <lb/>&longs;ecundum producatur &aelig;quale, aut maius, aut minus primo, uel <lb/>&longs;ecundo, producetur eodem modo ex tertio in quartum &etail;quale aut <lb/>maius, aut minus tertio, uel quarto eadem ratione &amp; ordine.</s> <s>Nam qu&aelig; genita <lb/>iam e&longs;t, a&euml;ris proximam partem inuadit, <lb/>humidumque eius depa&longs;citur, &amp; moriendo <lb/>aliam nouam excitat flammam. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Cum igitur <lb/>humidum quod prius erat in flammam ver&shy;<lb/>titur, aucta ex hac mutatione in immen&longs;um <lb/>quantitate, nec po&longs;&longs;it quod illi &longs;ubiectum <lb/>e&longs;t pabulum ob duritiem pellere, nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ri&ograve; in &longs;uperiorem partem vehementer a&longs;&shy;<lb/>cendit, &amp; eam qu&aelig; iam &longs;upr&agrave; ip&longs;am erat <lb/>accen&longs;a impellit: vnde &longs;it vt &longs;ur&longs;um ple&shy;<lb/>rumque magno impetu flamma feratur ac <lb/>feriat. </s>
           <s id="id000132">Secunda petitio.</s> 
         </p> <s>Si tamen tigna vrantur &longs;upern&egrave;, flam&shy;<lb/>mam eadem ratione deor&longs;um ferri nece&longs;&longs;e <lb/><arrow.to.target n="marg63"/><lb/>e&longs;t. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000133">Proportiones po&longs;&longs;unt duci, diuidi, iungi, &amp; auferri, &amp; &longs;umi radix <lb/>in eis cuiu&longs;cunque generis, atque earum quantitatis, ut libet, po&longs;&longs;e <lb/>tran&longs;ponere.</s> <s>Non igitur flamma &longs;emper &longs;ur&longs;um fer&shy;<lb/>tur, &longs;ed ob id plerunque, qu&ograve;d pabulum in <lb/>imo po&longs;itum e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>C&ugrave;m tamen in imum fer&shy;<lb/>tur, ade&ograve; vrit, vt &longs;i humidum e&longs;t quod vri&shy;<lb/>tur, repent&egrave; colliquatum &longs;uffocet ignem: ob <lb/>idque cerei conuer&longs;a flamma inferius &longs;pont&egrave; <lb/>extinguuntur. </s>
           <s id="id000134">Tertia petitio.</s> 
         </p> <s>Ligna autem non &longs;ic, qu&ograve;d <lb/>humidum colliquari non queat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000135">Proportionis cuiu&longs;uis nomen &agrave; denominatore &longs;upr&agrave; &longs;cripto, &amp; <lb/>numeratore infr&agrave; &longs;cripto &longs;umitur.</s> <s>Extinguun&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg64"/><lb/>tur etiam ob aliam rationem, qu&ograve;d <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt di&shy;<lb/>xi) &longs;emper &longs;uperior pars flamm&aelig; ab inferio&shy;<lb/>re, qu&aelig; nutrimento proximior e&longs;t, propelli&shy;<lb/>tur: vnde &longs;uprema flamm&aelig; pars continu&ograve; <lb/>tran&longs;itu extincta in fumum vertitur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>E&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg65"/><lb/>enim fumus medium inter flammam &amp; a&euml;&shy;<lb/>rem, atque ide&ograve; duplex. </s>
           <s id="id000136">Quarta petitio.</s> 
         </p> <s>Quidam qui flam&shy;<lb/>m&aelig; &longs;uccedit, &amp; hic tenuis ac nece&longs;&longs;arius. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000137">Diui&longs;a quauis quantitate per aliam eiu&longs;dem generis, quod exit <lb/>proportio dicitur.</s> <s>Omnis enim flamma in fumum vertitur: &longs;ed <lb/>hic cum tenui&longs;&longs;imus &longs;it, in a&euml;rem celeriter <lb/>tran&longs;it, atque ob id nec &longs;uffocat, nec oculos <lb/>vrit, &longs;ed &longs;olum calefacit ac &longs;iccat. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Alter e&longs;t <lb/>fumus qui flamm&aelig; pr&aelig;it generationem, at&shy;<lb/>que humidior e&longs;t, ac oculos vrit &amp; &longs;uffocat, <lb/>qu&ograve;d in a&euml;rem non facil&egrave; conuertatur. </s>
           <s id="id000138">Quinta petitio.</s> 
         </p> <s>Idem <lb/>pl&aelig;runque ex carbonibus prauis ac humi&shy;<lb/>dioribus lignis excitari &longs;olet. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000139">Qu&etail;libet proportio e&longs;t uel inter duas quantitates, uel per unam <lb/>&longs;ignificatur.</s> <s>Primus igitur <lb/>c&ugrave;m flamma de&longs;cendit in cereis conuer&longs;is, <lb/>dum a&longs;cendere nititur, flamm&aelig; ip&longs;i occurrit, <lb/>eamque celerrim&egrave; &longs;uffocat. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Declarauimus <lb/>enim qu&ograve;d huius quantitas gignatur im&shy;<lb/>men&longs;a, c&ugrave;m fingulis momentis flamma qu&aelig; <lb/>maxim&egrave; &agrave; nutrimento remota e&longs;t, &amp; in am&shy;<lb/>bitu a&euml;ri vicina, in fumum tran&longs;eat, cuius <lb/>copia nihil mirum e&longs;t ignem illi occurren&shy;<lb/>tem celerrim&egrave; &longs;uffocari. </s>
           <s id="id000140">Nam per tertiam petitionem &longs;i &longs;int du&aelig; quantitates, qu&aelig; non ha<lb/>beant unius rationem, nomen &longs;umit proportio &agrave; duobus numeris, <lb/>&longs;in autem &longs;it altera monas, erit per &longs;ecundam animi communem &longs;en<lb/>tentiam, proportio numerus ip&longs;e Ide&ograve; patet, quod dicitur.</s> 
         </p> <s>Huius igitur motus <lb/><arrow.to.target n="marg66"/><lb/>tam rapidi cau&longs;a, flamma cuncta corrumpit, <lb/>non &longs;olius immen&longs;&aelig; caliditatis ratione. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000141">Sexta petitio.</s> <s>Sed <lb/>tamen motus hic in flamma interior, quia <lb/>&longs;en&longs;im fit, nos latet. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nec flamma tota illic&ograve; <lb/>perit, &longs;ed qu&aelig; &longs;ol&ugrave;m e&longs;t in ambitu: nam qu&aelig; <lb/>in medio e&longs;t, tandiu manet, donec ad extre&shy;<lb/>mum in contactu a&euml;ris perueniat, aliter in <lb/>flamm&aelig; medio non e&longs;&longs;et. </s>
           <s id="id000142">Propo&longs;ita proportione quacunque, &amp; monade quantitatem inue<lb/>nire, qu&aelig; &longs;e habeat ad monadem in proportione propo&longs;ita.</s> 
         </p> <s>Sed fumus retr&ograve; <lb/>quandoque agitur, vel ob impetum, vel re&shy;<lb/>pul&longs;us, vel prohibitus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000143">Nam c&ugrave;m per quartam petitionem diui&longs;a quantitate per quan&shy;<lb/>titatem exeat proportio, &amp; numerus ad <expan abbr="monad&etilde;">monadem</expan> &longs;e habeat, ut pro&shy;<lb/>portio, ideo &longs;umpta monade &longs;ecundum illum numerum, ille nume <lb/>rus e&longs;t quantitas qu&aelig;&longs;ita.</s> <s>Impetus fit vel ob <lb/>multitudinem, vel ob celeritatem motus. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Li&shy;<lb/>gna igitur viridia &amp; multitudo flamm&aelig;, re&shy;<lb/>plent cubicula fumo. </s>
           <s id="id000144">Septima petitio.</s> 
         </p> <s>Venti quoque repel&shy;<lb/>lunt fumum, &amp; angu&longs;tia camini prohibet <lb/>exitum, vel &longs;i angu&longs;tior &longs;it in vno, vt non re&shy;<lb/>cipiat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000145">Quamlibet quantitatem per aliam eiu&longs;dem generis diuidere <lb/>po&longs;&longs;e.</s> <s>Maxima autem cau&longs;a e&longs;t &agrave; ventis. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nam <lb/>fumus altius &longs;emper a&longs;cendit, tum ob impe&shy;<lb/>tum &agrave; flamma conceptum, tum ob leuita&shy;<lb/>tem. </s>
           <s id="id000146">Octaua petitio.</s> 
         </p> <s>Vbi ventis occurrat, maxim&egrave; vbi copia <lb/><figure id="id.016.01.024.1.jpg" xlink:href="016/01/024/1.jpg"/><lb/>viridium lignorum ad&longs;it, retrogreditur: &amp; <lb/>qui ex quatuor partibus foramina habet, ab <lb/>omni vento impeditur: nam vndique patet. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000147">Proportionem in proportionem ducere po&longs;&longs;e: quamuis &longs;int in&shy;<lb/>ter quantitates diuer&longs;i generis.</s> <s>Auxilium &agrave; nobis ratione excogitatum. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>In <lb/>quatuor partibus, oriente, occidente, meri&shy;<lb/>die, &longs;eptentrione binos colloca canales ficti&shy;<lb/>les ex aduer&longs;o po&longs;itos, ita vt alter &longs;ur&longs;um fe&shy;<lb/>ratur, reliquus deor&longs;um: nam impo&longs;&longs;ibile e&longs;t <lb/>octo ventos, quatuor inferius <expan abbr="t&etilde;dentes">tendentes</expan>, qua&shy;<lb/>tuor autem &longs;uperi&ugrave;s, &agrave; quatuor c&oelig;li princi&shy;<lb/>palibus regionibus &longs;pirare. </s>
           <s id="id000148">Quod dicitur de multiplicatione intelligendum e&longs;t de alijs ope&shy;<lb/>rationibus &longs;upr&agrave; enumeratis.</s> 
         </p> <s>Quod ni fiat, fu&shy;<lb/>mus minim&egrave; pote&longs;t retr&ograve; pelli: atque id <lb/>etiam experimento ad amu&longs;&longs;im comproba&shy;<lb/>tum e&longs;t. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000149">Nona petitio.</s> <s>Adiuuat autem non parum latitudo <lb/>faucium in imo. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Plerunque etiam tutiores <lb/>canales decliues tantum. </s>
           <s id="id000150">Monadem &longs;emper &longs;umere in quo cunque genere po&longs;&longs;e propo&longs;i&shy;<lb/>ta proportione.</s> 
         </p> <s>Sed tutior omnibus <lb/>e&longs;t qui vagina circumcingitur, qu&aelig; inferi&ugrave;s <lb/>non coh&aelig;ret tecto. </s></p><p type="margin">
         <pb pagenum="6" xlink:href="015/01/025.jpg"/> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg58"/>Demon&longs;tra&shy;<lb/>tio o&longs;tendens <lb/>qu&ograve;d omnia <lb/>elementa <lb/>&longs;unt frigi&shy;<lb/>di&longs;&longs;ima.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000151">Nam licet diuidere per &longs;eptimam petitionem quantitatem per <lb/>quantitatem proportionis: &amp; quod exit, e&longs;t proportio per quar&shy;<lb/>tam petitionem, &amp; per &longs;ecundam animi communem &longs;ententiam <lb/>illa proportio e&longs;t numero &aelig;qualis: ergo diui&longs;a proportione, per &longs;i&shy;<lb/>milem numerum &longs;tatuetur monas.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg59"/>Sidera om&shy;<lb/>nia calida. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000152">Decima petitio.</s> <s>e&longs;&longs;e.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg60"/>A&euml;r vit&aelig; &longs;a&shy;<lb/>lubrior.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000153">In quouis genere quantitatum &longs;umere po&longs;&longs;e quantitatem, qu&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg2"/><lb/>&longs;e habeat ad monadem in proportione data. </s> 
           <s id="id000154">Similem huic propo&shy;<lb/>nit Euclides in lineis generaliter: nos autem contr&agrave; generaliter in <lb/>omnibus quantitatibus, &longs;ed de monade tantum.</s> <s><margin.target id="marg61"/>Ignem hunc <lb/>non e&longs;&longs;e ele&shy;<lb/>mentum.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="margin"> <s><margin.target id="marg62"/>Flamma <lb/>quid &longs;it. <lb/></s>
           <s id="id000155"><margin.target id="marg2"/>D<emph type="italics"/>uodecima <lb/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/>Vndecima petitio.</s> 
         </p> <s>Cur flamma <lb/>nunquam <lb/>quie&longs;cat. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000156">Monadem in quancunque quantitatem ductam &aelig;quale ip&longs;i pro&shy;<lb/>ducere. </s> <s>Ignis quo&shy;<lb/>modo vrat. <lb/></s>
           <s id="id000157">Similiter &amp; proportionem &aelig;qualem.</s> 
         </p> <s>Flamma non <lb/>eadem ma&shy;<lb/>net. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000158">Nam cum aliqua quantitas augeat ducta aliqua minuat, nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t aliquam e&longs;&longs;e, qu&aelig; nec augeat, nec minuat, &amp; h&aelig;c e&longs;t monas. <lb/></s> <s>Cur flamma <lb/>plerunque <lb/>a&longs;cendat.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000159">Idem dico de diui&longs;ione. </s> 
           <s id="id000160">Aequalitas etiam ducta, uel diuidens non <lb/><arrow.to.target n="marg3"/><lb/>mutat proportionem: nec quantitatem ip&longs;am, igitur monas &aelig;qua&shy;<lb/>litatem refert. </s> <s><margin.target id="marg63"/>Cur cerei <lb/>conuer&longs;i ex&shy;<lb/>tingu&aelig;ntur.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000161">Quod etiam e&longs;t per&longs;picuum ex &longs;upradictis.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg64"/>Fumus quo&shy;<lb/>modo geue&shy;<lb/>retur.</s></p><p type="margin">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000162"><margin.target id="marg3"/>S<emph type="italics"/>ecunda ani <lb/>mi <expan abbr="c&otilde;munis">communis</expan> <lb/>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s> <s><margin.target id="marg65"/>Fumus du&shy;<lb/>plex.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg66"/>Cau&longs;&aelig; cur <lb/>cubicula fu&shy;<lb/>mo replean&shy;<lb/>tur. <lb/></s>
           <s id="id000163">Duodecima petitio.</s> 
         </p> <s>Caminus fu&shy;<lb/>mum non re&shy;<lb/>mittens.</s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000164">Cum fuerint quatuor quantitates &amp; ad primam, &amp; tertiam &aelig;qu&egrave; <lb/>multiplicibus a&longs;&longs;umptis, item que ad &longs;ecundam &amp; quartam, &amp; &longs;i mul&shy;<lb/>tiplex prim&aelig; maius e&longs;t multiplici &longs;ecund&aelig;, multiplex terti&aelig; &longs;it ma&shy;<lb/>ius multiplici quart&aelig;, &amp; &longs;i minus minus, &amp; &longs;i &aelig;quale &aelig;quale, idque<lb/> &longs;emper quouis modo a&longs;&longs;umptis his proportionibus ad primam &amp; <lb/>tertiam, &amp; ad &longs;ecundam &amp; quartam erit proportio prim&aelig; ad &longs;ecun<lb/>dam, ut terti&aelig; ad quartam. </s> <s>C&ugrave;m igitur ad hoc vt ignis vrat tria &longs;int <lb/><arrow.to.target n="marg67"/><lb/>nece&longs;&longs;aria, pabulum, motus, &amp; quod pene&shy;<lb/>tret, c&ugrave;m in flamma motus maior &longs;it ac ma&shy;<lb/>nife&longs;tior, atque ide&ograve; etiam introitus qui ad <lb/>motum con&longs;equitur maior, minim&egrave; ob&longs;cu&shy;<lb/>rum e&longs;t cur flamma reliquo igne &longs;it viua&shy;<lb/>tior: ideoque cerei dum flamma viget tan&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg68"/><lb/>diu ardent donec &longs;uppetit alimentum: c&ugrave;m <lb/>flamma de&longs;init, &longs;pont&egrave; vel momento peni&shy;<lb/>tus extinguuntur. </s>
           <s id="id000165">H&aelig;c etiam a&longs;&longs;umitur ab Euclide. </s> 
           <s id="id000166">Et per <lb/><arrow.to.target n="marg4"/><lb/>hanc intelligimus etiam conuer&longs;am.</s> <s>Quia tamen flamma <pb xlink:href="016/01/025.jpg" pagenum="376"/>multum ab&longs;umit alimenti, ide&ograve; per&longs;&aelig;pe mi&shy;<lb/>nus durat prunis: &longs;ed hoc non merito &longs;ui <lb/>e&longs;t, &longs;ed quia celerius alimentum finitur. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>His <lb/>de cau&longs;is &amp; &agrave; pingui humido flamm&aelig; diu&shy;<lb/>turn&aelig;, &amp; &agrave; tenui atque &longs;icca &longs;ub&longs;tantia im&shy;<lb/>men&longs;&aelig; creantur. </s>
           <s id="id000167"><margin.target id="marg4"/>Q<emph type="italics"/>uinto<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le. <lb/>diff.<emph.end type="italics"/> 6.</s> 
         </p> <s>Nam in tenui &amp; arida <lb/>&longs;ub&longs;tantia celeriter flamma flamm&aelig; &longs;ucce&shy;<lb/>dit, atque ob id in maximam molem cre&longs;cit. <lb/></s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000168">Tertiadecima petitio.</s> <s>Qu&ograve;d &longs;i h&aelig;c ambo iungantur, &amp; arida, te&shy;<lb/>nui&longs;que &longs;ub&longs;tantia, &amp; pingue ac plurimum <lb/>humidum, velut in bitumine, tunc flam&shy;<lb/>m&aelig; maxim&aelig;, &amp; diuturn&aelig; excitantur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Ob <lb/><arrow.to.target n="marg69"/><lb/>id ver&ograve; manife&longs;tum &longs;it, cur bitumini ar&shy;<lb/>denti aqua iniecta maiores excitet flam&shy;<lb/>mas, quod etiam Georgius Agricola, vir <lb/>no&longs;tr&aelig; tempe&longs;tatis memoria dignus, narrat: <lb/>e&longs;&longs;e &longs;cilicet in I&longs;landia in&longs;ula montem, no&shy;<lb/>mine Heclam, ex quo ignis emi&longs;&longs;us &longs;iccis <lb/>extinguatur, aqua ver&ograve; alitur. </s>
           <s id="id000169">Quantitates &aelig;quales, atque proportiones in qua&longs;uis quanti&shy;<lb/>tates duct&aelig; eandem &longs;eruant rationem. </s> 
           <s id="id000170">Euclides hanc demon&longs;trat, <lb/>nos autem ad uitandum t&aelig;dium petimus concedi, &longs;ub qua in&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg5"/><lb/>cluduntur diui&longs;io etiam additio, detractio, laterum omnium in&shy;<lb/>uentio.</s> <s>Id autem fer&shy;<lb/>m&egrave; commune e&longs;t omnibus validioribus <lb/>flammis: vnde etiam fabri in&longs;per&longs;a aqua <lb/>ignes excitare &longs;olent: c&ugrave;m enim ardentior <lb/>fuerit ignis, &agrave; frigido incitatur, &amp; ab hu&shy;<lb/>mido alitur, quorum vtrunque aqu&aelig; ine&longs;t. <lb/><arrow.to.target n="marg70"/><lb/>Ea de cau&longs;a etiam ignis qui follibus accen&shy;<lb/>ditur, c&ugrave;m validus &longs;it, aqua modica non <lb/>extinguitur, &longs;ed robu&longs;tior euadit. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Folles <lb/>namque ignes accendunt, quoniam mo&shy;<lb/>tum concitant: inde ex motu penetrat <lb/>vis &amp; exurit. </s>
           <s id="id000171"><margin.target id="marg5"/>Q<emph type="italics"/>uarta quin<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Nece&longs;&longs;arij autem &longs;unt in me&shy;<lb/>tallis, quoniam &agrave; paruo igne non lique&longs;&shy;<lb/>cunt, &longs;ed &longs;er&ograve;, ide&ograve; prius exuruntur qu&agrave;m <lb/>lique&longs;cant. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000172">Quartadecima petitio.</s> <s>Sed &agrave; follibus ignis accen&longs;us <lb/>mouetur &amp; penetrat, ac colliquat metalla. <lb/></s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Vnde non paruum compendium in celeri <lb/>exitu, &amp; qu&ograve;d minus impen&longs;&aelig; perit, &amp; <lb/>metalli portio minor vritur. </s>
           <s id="id000173">C&ugrave;m termini alicuius quantitatis eandem &longs;eruant rationem in <lb/>omnibus, &amp; firmi &longs;unt ac &longs;tabiles eiu&longs;dem rationis comparatione <lb/>content&aelig; partes &aelig;qualem &longs;eruant exce&longs;&longs;um, &longs;eu proportionem.</s> 
         </p> <s>Folles igi&shy;<lb/>tur ad accendendum ignem atque mollien&shy;<lb/>dum ac liquandum apti&longs;&longs;imi &longs;unt. </s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000174">PROPOSITIO prima.</s> <s><margin.target id="marg67"/>Flamma cur <lb/>igne alio vi&shy;<lb/>uacior.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg68"/>Cau&longs;&aelig; ma&shy;<lb/>gnarum <expan abbr="fl&atilde;-marum">flan&shy;<lb/>marum</expan>.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000175">Proportionem in proportionem duci e&longs;t &longs;uperiores nume&shy;<lb/>ros atque inferiores inuicem ducere.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg69"/>Cur aqua <lb/>quandoque <lb/>ignes exci&shy;<lb/>tet.</s></p><p type="margin">
         <pb pagenum="7" xlink:href="015/01/026.jpg"/> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg70"/>Folles cur <lb/>accendant <lb/>ignem, &amp; <lb/>vbi magis <lb/>nece&longs;&longs;arij.</s></p><p type="main">
           <s id="id000176">Sit proportio line&aelig; a ad lineam b, ut anguli c ad angulum d, &longs;ta&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg6"/><lb/>tuatur e monas in genere a <lb/><figure id="id.015.01.026.1.jpg" xlink:href="015/01/026/1.jpg"/><lb/>b, &amp; fiat f ad e, ut c ad d, &amp; du<lb/><arrow.to.target n="marg7"/><lb/>catur a in f &amp; b in e, &amp; pro&shy;<lb/>ducantur g &amp; h. </s> 
           <s id="id000177">Quia ergo <lb/><arrow.to.target n="marg8"/><lb/>f e&longs;t proportio ip&longs;a, erit g ad <lb/><arrow.to.target n="marg9"/><lb/>a ut c ad d, &longs;ed h e&longs;t &aelig;qualis <lb/>b, igitur a ad h ut ad b. </s> <s>Itaque vt ad in&longs;titutum reuertar, aqua <lb/><arrow.to.target n="marg71"/><lb/>&longs;olet vehementes accendere ignes, quoniam <lb/>humidum ip&longs;um quod exhalat, pinguius <lb/>redditur, nec &agrave; circumfu&longs;o fumo ab&longs;umi&shy;<lb/>tur, &longs;ed totum ignis ip&longs;e depa&longs;citur, quo <lb/>purior inde factus, &amp; &longs;imul collectus &agrave; <lb/>frigido alacrior in&longs;urgit. </s>
           <s id="id000178">Du&shy;<lb/>cta ergo dicetur proportio a <lb/><arrow.to.target n="marg10"/><lb/>ad b in proportionem c ad d <lb/>ducendo terminos proportionis, &longs;eu quantitatis recta &longs;cilicet &longs;u&shy;<lb/>periores cum &longs;uperioribus, &amp; inferiores cum inferioribus. </s> 
           <s id="id000179">Nam &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg11"/><lb/>rur&longs;um con&longs;tituantur f ad e ut a ad b c&ugrave;m f &longs;it proportio, &amp; k ad f ut <lb/><arrow.to.target n="marg12"/><lb/>c ad d, erit k ad e, ut g ad h, k autem fit ex ductu proportionis a ad b, <lb/>qu&aelig; e&longs;t fin proportionem c ad d, liquet igitur propo&longs;itum.</s> <s>Vnde etiam ignes <lb/>qui aqua excitantur &amp; accenduntur: con&longs;tat <lb/>autem pice nauali &amp; Gr&aelig;ca, &longs;ulphure, vini <lb/>f&aelig;ce, qu&agrave;m vocant tartarum, &longs;arcocolla, ha&shy;<lb/>linitro, bituminis &longs;pecie, illa quam vocant <lb/>petroleum. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Relatum hoc ad Marcum Grac&shy;<lb/>cum. </s>
           <s id="id000180"><margin.target id="marg6"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> 
         </p> <s>Additur igitur calx viua duplo pon&shy;<lb/>dere, &amp; cum ouorum luteis pariter mi&longs;cen&shy;<lb/>tur omnia, &amp; in fimo equino &longs;epeliuntur. <lb/></s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000181"><margin.target id="marg7"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Aliud: Sulphurei olei, petrolei, iuniperini <lb/>olei, &amp; halinitri &aelig;quales &longs;ingulorum par&shy;<lb/>tes: nigr&aelig; picis, pinguedinum an&longs;eris, &amp; <lb/>anatis, &longs;tercoris columini, eius liquoris, <lb/>quam vocant liquidam vernicem con&longs;tant <lb/>autem oleo &longs;eminis lini, rur&longs;us &longs;ingulorum <lb/>tantundem: a&longs;phalti partes quinque: exci&shy;<lb/>pe ardente aqua, &amp; in fimo equino &longs;epeli. <lb/></s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Aliud etiam: Vernicis liquid&aelig;, &longs;ulphurei <lb/>olei, &amp; iuniperini, &amp; eius quod fit ex lini <lb/>&longs;emine, &amp; petrolei, &amp; lachrym&aelig; larigin&aelig; <lb/>partes &aelig;quas &longs;ingulorum; aqu&aelig; ardentis <lb/>tres ac mediam, tum halinitri, ligni lau&shy;<lb/>rini &longs;icci vi puluerem redactorum quan&shy;<lb/>tum &longs;ufficit, vt omnia &longs;imul mi&longs;ta, luti <lb/>&longs;pi&longs;&longs;itudinem recipiant. </s>
           <s id="id000182"><margin.target id="marg8"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>H&aelig;c omnia vitreo <lb/>va&longs;e excipe, &amp; in fimo equino tribus men&shy;<lb/>&longs;ibus &longs;epeli. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000183"><margin.target id="marg9"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Si igitur ex his pil&aelig; lignis h&ecedil;&shy;<lb/>reant, &longs;pont&egrave; imbribus accenduntur: &longs;ed <lb/>hoc non omnin&ograve; &longs;emper euenit. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Illud au&shy;<lb/>tem &longs;emper euenit, vt iam accen&longs;us nul&shy;<lb/>lis aquis extinguatur. </s>
           <s id="id000184"><margin.target id="marg10"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. A<emph type="italics"/>ni&shy;<lb/>mi &longs;entent.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Puluis autem qui fa&shy;<lb/>cillim&egrave; ardet, &amp; cuius flamma vehementer <lb/>exurit, con&longs;tat pyrio puluere, &amp; tertia &longs;ul&shy;<lb/>phuris ac Gr&aelig;c&aelig; picis parte. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000185"><margin.target id="marg11"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> <s>Porr&ograve; plu&shy;<lb/>ra his in libris de rerum Varietate &longs;crip&shy;<lb/>&longs;imus: hi autem exercitationem omnium <lb/>continent locupletem, qu&aelig; h&icirc;e ratione <lb/><arrow.to.target n="marg72"/><lb/>explicantur. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Quonam pacto ver&ograve; aqu&acirc; non <lb/>extinguantur hi ignes, facil&egrave; patet con&longs;i&shy;<lb/>deranti, qu&ograve;d motum ade&ograve; vehementem <lb/>ciunt, vt flamma flamm&aelig; follium loco &longs;it. <lb/></s>
           <s id="id000186"><margin.target id="marg12"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Ob id igitur paruam flammam facil&egrave; e&longs;t <lb/>extinguere, magnam autem difficillimum. <lb/><arrow.to.target n="marg73"/><lb/>Non &longs;ol&ugrave;m enim qu&ograve;d maior &longs;it, diffici&shy;<lb/>li&ugrave;s extinguitur parua, &longs;ed qu&ograve;d motum <lb/>excitet vehementem, &agrave; quo ( vt dixi ) <lb/>flamma fouetur. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000187">Propo&longs;itio <expan abbr="&longs;ec&utilde;nda">&longs;ecunda</expan>.</s> <s>Ab magnitudine autem <lb/>motus &amp; flamm&aelig; procul abe&longs;&longs;e coguntur <lb/><arrow.to.target n="marg74"/><lb/>homines: vnde etiam auxilium prim&ograve; dee&longs;t, <lb/>inde fumo abundante &longs;ubit de&longs;peratio. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>In <lb/>his ca&longs;ibus tria auxilia &longs;ol&ugrave;m &longs;uper&longs;unt: vt <lb/>detrahatur materia ardere apta, vel vt <lb/>murus ex lapidibus erigatur, lapide&longs;que &longs;u&shy;<lb/>per incendium proiiciantur, quo quidam <lb/>amici no&longs;tri vicinam &longs;uam domum ab in&shy;<lb/>cendio &longs;eruauerunt: vel quo vti &longs;olemus <lb/>dum luci ardent, aut &longs;egetes, vt pars in <lb/>quam ignis fertur accendatur. </s>
           <s id="id000188">Proportio extremorum producitur ex intermedijs.<lb/><arrow.to.target n="marg13"/></s> 
         </p> <s>Nam &longs;ic <lb/>extincto eo igne, vel etiam nondum ex&shy;<lb/>tincto, maiori &longs;ubtracta materia, peri&shy;<lb/>culo&longs;o, &longs;ed vtili tamen inuento, &longs;erua&shy;<lb/>mus reliquum. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000189"><margin.target id="marg13"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Hoc autem auxilij gene&shy;<lb/>re &longs;eruati &longs;unt luci no&longs;tri in Nouarien&longs;i <lb/>agro, non multum ab&longs;imili, quo loci <lb/>dominus &longs;&aelig;pe &longs;eip&longs;um &agrave; periculo libe&shy;<lb/>rauit. </s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg71"/>Ignes qui <lb/>aqua non ex <lb/>tinguuntur <lb/>artificio&longs;i.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000190">Sint a b c quantitates dico proportio&shy;<lb/><figure id="id.015.01.026.2.jpg" xlink:href="015/01/026/2.jpg"/><lb/>nem a ad c, produci ex proportione a ad b </s> 
         </p> <s><margin.target id="marg72"/>Libri de re&shy;<lb/>rum Varie&shy;<lb/>tate &longs;unt <lb/>praxis hu&shy;<lb/>ius.</s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000191"><arrow.to.target n="marg14"/><lb/>&amp; b ad c, &longs;tatuantur totidem &agrave; monade d e <lb/>f, er&uacute;ntque ex demon&longs;trantis ab Euclide in <lb/>quinto <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> in eadem proportio&shy;<lb/>ne, &longs;tatuatur ergo d prima quantitas e &longs;e&shy;<lb/>cunda &amp; tertia f quarta. </s> <s><margin.target id="marg73"/>Magna <expan abbr="fl&atilde;-ma">flan&shy;<lb/>ma</expan> tribus <lb/>cau&longs;is diffi&shy;<lb/>cile extin&shy;<lb/>guitur.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000192">eritq&uacute;e per pr&aelig;ce&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg15"/><lb/>dentem proportio productorum ex d in e <lb/>&amp; &longs;it g, &amp; in f &amp; &longs;it h, producta ex propor&shy;<lb/>tionibus d ad e &amp; e ad f, quare ex propor&shy;<lb/>tionibus a ad b &amp; b ad e, &longs;ed ex dictis cum <lb/>e &longs;it eadem, erit proportio d ad f, ut g ad h &amp; proportio, d ad f per <lb/>&aelig;quam proportionem ab Euclide demon&longs;tratam, ut a ad c, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg16"/><lb/>proportio a ad c producitur ex proportionibus a ad b &amp; b ad c, &amp; <lb/>e&longs;t proportio ip&longs;a a ad c d numerus, ut o&longs;ten&longs;um e&longs;t.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg74"/>Auxilia ex&shy;<lb/>tinguendi <lb/>magna in&shy;<lb/>cendia.</s></p><p type="main">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000193"><margin.target id="marg14"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 9. <lb/>P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Sunt igitur bitumine loca abundantia, <lb/><arrow.to.target n="marg75"/><lb/>vel &longs;ulphure, qu&aelig; &longs;pont&egrave; ardent, &amp; aqua <lb/>minim&egrave; extinguuntur. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>&AElig;tn&aelig; in Sicilia <lb/>montis famo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t incendium. </s>
           <s id="id000194"><margin.target id="marg15"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Cra&shy;<lb/>teres duo, inferior in putei formam an&shy;<lb/>gu&longs;tus, angu&longs;to labro lapideo circumcin&shy;<lb/>gente: &longs;uperior ver&ograve; ab imo ( vt referunt) <lb/>fund&aelig; iactu di&longs;tat, quatuor habens in am&shy;<lb/>bitu &longs;tadia ad centum M. pa&longs;&longs;uum: cineres <lb/>circumquaque effundit, &longs;umma caligine <lb/>cuncta biduo offu&longs;cans, quod etiam Pli&shy;<lb/>nius affirmat. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000195"><margin.target id="marg16"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> <s>Sed no&longs;tris temporibus re&shy;<lb/>mi&longs;&longs;um videtur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Puteolis ver&ograve; parum an&shy;<lb/>tequ&agrave;m h&aelig;c &longs;criberemus (XX. M. pa&longs;&longs;uum, <lb/>vt audio, &agrave; Neapoli di&longs;tant ) maxima ex <lb/>incendio iactura contigit. </s>
           <s id="id000196">Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d c&ugrave;m fuerit quantitas tertia monas ex pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg17"/><lb/>portionibus inuicem ductis producetur prima quantitas.<lb/><arrow.to.target n="marg18"/></s> 
         </p> <s>Fiunt igitur hi <lb/>ignes vbi &longs;ulphur aut bitumen gignitur, <lb/>plerunque autem iuxta mare, qu&ograve;d bitu&shy;<lb/>men, &amp; &longs;ulphur &agrave; marinis &longs;ordibus ac ca&shy;<lb/>lore fomentum accipiant. </s></p><p type="margin">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000197"><margin.target id="marg17"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}. 2.</s> <s><margin.target id="marg75"/>Loca qu&aelig; <lb/>ardent.</s></p><p type="main">
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Quomodo autem accendatur parata mate&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg76"/><lb/>ria, inferius dicemus. </s>
           <s id="id000198"><margin.target id="marg18"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}. 3</s> 
         </p> <s>Ignis autem qui inter&shy;<lb/>diu latet, &amp; &longs;ol&ugrave;m noctu videtur, quemadmo&shy;<lb/>dum in Apennini Mugellano videmus, inno&shy;<lb/>xius e&longs;t arboribus <expan abbr="atq;">atque</expan> etiam herbis. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000199">Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d conuer&longs;a proportio producitur ex con&shy;<lb/>uer&longs;is proportionibus.</s> <s>Duplex <lb/>hic: alius ignis ver&egrave;, &longs;ed &agrave; vaporibus qui &longs;uc&shy;<lb/>ce&longs;&longs;u <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> c&ugrave;m <expan abbr="materi&atilde;">materiam</expan> &longs;ube&longs;&longs;e &longs;ignificet, <lb/><expan abbr="iactur&atilde;">iacturam</expan> affert. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Alius e&longs;t omnin&ograve; innoxius, qu<gap/><lb/>non ver&egrave; ignis, &longs;ed velut materia putrida li-<pb xlink:href="016/01/026.jpg" pagenum="377"/><expan abbr="gnor&utilde;">gnorum</expan> ignem noctu &longs;olo &longs;plendore, &longs;ed <expan abbr="ab&longs;q;">ab&longs;que</expan> <lb/><arrow.to.target n="marg77"/><lb/>calore refert. </s>
           <s id="id000200">Propo&longs;itio tertia.</s> 
         </p> <s><expan abbr="Eiu&longs;d&etilde;">Eiu&longs;dem</expan> ferm&egrave; generis ignis ve&shy;<lb/>ri e&longs;t Helen&aelig; &longs;idus circa malum nauis, quod <lb/>cadens etiam &aelig;nea va&longs;a colliquat, certus <lb/>&longs;ubmer&longs;ionis nuncius. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000201">Si proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis <lb/>producatur, ip&longs;a uer&ograve; proportio inter duas alias quantitates fue&shy; <s>Nam &longs;ol&ugrave;m in gra&shy;<lb/>uibus accidit tempe&longs;tatibus, nec ni&longs;i cra&longs;&longs;i&longs;&shy;<lb/>&longs;imo &longs;piritu &amp; magna ventorum vi vapor <lb/>ille cogi pote&longs;t in naui, &amp; ardere &longs;imul vn&shy;<lb/>de etiam imminentem nunciat perniciem. <lb/></s>
  
  <s>Velut &egrave; diuer&longs;o Ca&longs;toris olim ac Pollucis, <lb/>nunc Petri &amp; Nicolai diuorum numina, &longs;eu <lb/>poti&ugrave;s lumina gemina. </s>
 <pb pagenum="8" xlink:href="015/01/027.jpg"/>rit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecenti &longs;exaginta modi productionis <lb/>proportionis.</s> 
         </p> <s><expan abbr="Nonnunqu&atilde;">Nonnunquam</expan> in Ocea <lb/>no terna, im&ograve; ibi frequentius qu&agrave;m gemina, <lb/>ob maioremc <expan abbr="oncu&longs;&longs;ion&etilde;">oncu&longs;&longs;ionem</expan>. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000202"><arrow.to.target n="marg19"/></s> <s>Vocant tunc ea, <lb/>Diui Nicolai, Helen&aelig;, &amp; Clar&aelig;, fignificato <lb/>deducto &agrave; claritate, ab antiqua &longs;uper&longs;titione <lb/>&longs;ideris Helen&aelig;, &amp; qu&ograve;d Nicolaus ex qua&shy;<lb/>dam hi&longs;toria nauigantibus pr&aelig;e&longs;&longs;e credatur. <lb/></s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>In mediterraneo autem mari &longs;ol&ugrave;m gemi&shy;<lb/>na, &amp; plerunque in rudentibus, ex vnoque <lb/>in alterum, velut aues cum quodam &longs;ono <lb/>&longs;alientia, finem tempe&longs;tatis, nec non &longs;e&shy;<lb/>curitatem o&longs;tendunt. </s>
           <s id="id000203"><margin.target id="marg19"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> 
         </p> <s>Sunt enim vapores <lb/>rudentibus h&aelig;rentes, qui &longs;ucce&longs;&longs;u temporis, <lb/>igne ex altero in alterum tran&longs;eunte, &longs;pe&shy;<lb/>ciem cerei accen&longs;i pr&aelig;bent. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000204">H&etail;c propo&longs;itio ut pr&aelig;cedens &amp; <expan abbr="&longs;equ&etilde;tes">&longs;equentes</expan> tres ab Alchindo &longs;um&shy;<lb/>pt&aelig; &longs;unt, &amp; ab eo demon&longs;trantur. </s> <s>Indicant autem <lb/>&longs;alutem, qu&ograve;d parui &longs;int, qu&ograve;d minim&egrave; len&shy;<lb/>ti, in vnum enim coi&longs;&longs;ent, quodque breui <lb/>ab&longs;umantur &longs;inguli: quanquam fal&longs;a ima&shy;<lb/>gine &longs;aliendi, qui plures &longs;unt, plerun&shy;<lb/>que duos referant, c&ugrave;m &longs;ucce&longs;&longs;u multi <lb/>continu&ograve; &longs;peciem vnius diuturnioris effi&shy;<lb/>ciant. <lb/><arrow.to.target n="marg78"/></s></p><p type="margin">
           <s id="id000205">Sit ergo proportio a ad b, pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="table2"/><lb/><figure id="id.015.01.027.1.jpg" xlink:href="015/01/027/1.jpg"/>ducta ex proportione c ad d &amp; e ad f, con&longs;tat <lb/>qu&ograve;d cum &longs;int &longs;ex quantitates, qu&ograve;d fieri pote&shy;<lb/>runt quindecim coniugationes, quas po&longs;ui &agrave; la&shy;<lb/>tere facilitatis gratia, quibus re&longs;pondent totidem <lb/><arrow.to.target n="table3"/><lb/>conuer&longs;&aelig;: erunt ergo triginta. </s> 
           <s id="id000206">Singul&aelig; autem ha <lb/>rum produci po&longs;&longs;unt duodecim modis: ductis <lb/><figure id="id.015.01.027.2.jpg" xlink:href="015/01/027/2.jpg"/>duodecim in triginta, fiunt trecenti &longs;exaginta mo <lb/>di. </s> <s><margin.target id="marg76"/>Ignis inno&shy;<lb/>xius plan&shy;<lb/>tis.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000207">Et hoc e&longs;t clarum per&longs;e, modo <expan abbr="dem&otilde;&longs;tremus">demon&longs;tremus</expan>, <lb/>quod &longs;inguli horum modorum po&longs;sint produ&shy;<lb/>ci duodecim modis, &amp; capiamus ab primam qu&etail; <lb/>pote&longs;t produci ex c d &amp; e f: Item ambabus con&shy;<lb/>uer&longs;is d c &amp; fe: &amp; rur&longs;us altera recta altera con&shy;<lb/>uer&longs;a: &amp; hoc bifariam c d &amp; f e, &amp; d c &amp; e f, &longs;unt er&shy;<lb/>go iam quatuor modi. </s> 
           <s id="id000208">Totidem ex c e &amp; d f, toti&shy;<lb/>demque ex c f &amp; d e, igitur erunt duodecim mo&shy;<lb/>di, quibus produci po&longs;&longs;e intelligitur propor&shy;<lb/>tio a ad b.</s> <s><margin.target id="marg77"/>Helen&aelig; &longs;idus <lb/>qu&ograve;d &longs;ub&shy;<lb/>mer&longs;ionem <lb/>nauium <lb/>nunciat.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <table> <s><margin.target id="marg78"/>Folium mo&shy;<lb/>tus quomo&shy;<lb/>do.</s></p><p type="main">
           <table.target id="table2"/> 
           <row> <s>Diximus hucu&longs;que de igne, folliumque <lb/>interim vtilitatem adiunximus: par ver&ograve; <lb/>videtur vt etiam motus rationem adiicia&shy;<lb/>mus: &longs;iquidem, vt diximus, nihil egregium <lb/>fit ab igne qui follibus non iuuetur. </s>
             <cell>a</cell> 
             <cell>b</cell> <s>Du&shy;<lb/>plures illos e&longs;&longs;e oportet, &longs;eu duo &longs;int, &longs;eu <lb/>quatuor, &longs;eu plures, vt opera nunquam in&shy;<lb/>termittatur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Horum motus alternis vicibus <lb/>variatur, ac mi&longs;tus plan&egrave; e&longs;t, ex violento, <lb/>quo aperiuntur, &amp; a&euml;rem trahunt: &amp; na&shy;<lb/>turali, quo &longs;pont&egrave; decidentes conceptum <lb/>iam a&euml;rem exprimunt. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Manife&longs;tum e&longs;t au&shy;<lb/>tem, qu&ograve;d qu&ograve; celerius expre&longs;&longs;erint, e&ograve; <lb/>acrius ignem impellere: ob hoc ponderi&shy;<lb/>bus ea onerant. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed quia qu&aelig; grauia &longs;unt <lb/>non facil&egrave; nec celeriter attolluntur, ide&ograve; </s></p><p type="main">
             <cell>c</cell> 
             <cell>d</cell> <s><arrow.to.target n="marg79"/><lb/>magnis rotis &amp; magno aquarum impetu <lb/>machina illorum voluenda e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>His igitur <lb/>cau&longs;is manife&longs;tum e&longs;t, non po&longs;&longs;e glaciem, <lb/>et&longs;i frigidi&longs;&longs;ima &longs;it, tant&ugrave;m l&aelig;dere frigidita&shy;<lb/>te, quantum ignis calore. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Nam vt ignis mo&shy;<lb/>tu omnia penetrat, introituque prius di&longs;&longs;i&shy;<lb/>pat ip&longs;a, qu&agrave;m vrat, &longs;ic glacies quiete qua&shy;<lb/>dam con&longs;tat &amp; cra&longs;&longs;a &longs;ub&longs;tantia, quibus fit, <lb/>ne omnin&ograve; po&longs;&longs;it penetrare quicquam. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Qu&ograve;d enim glacies non minus frigida &longs;it <lb/>qu&agrave;m calidus ignis, o&longs;tendit experimen&shy;<lb/>tum. </s>
             <cell>e</cell> 
             <cell>f</cell> <s>Nam &longs;i ligno aut lateri ardenti, glaciei <lb/>tantundem imponas, non celeri&ugrave;s glacies <lb/>di&longs;&longs;oluetur, qu&agrave;m extinguatur ex toto ignis. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Nam vt ignis motu &amp; tenuitate magis pe&shy;<lb/>netrat, ac facilius corrumpit &amp; depa&longs;citur <lb/>qu&agrave;m glacies: indicioque e&longs;t, introitum &amp; <lb/>&longs;ubtilitatem horum effectuum mirabilium <lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;as, qu&ograve;d qu&aelig; penetrabilia non &longs;unt, <lb/>vt aurum &amp; adamas, ab igni non ab&longs;umun&shy;<lb/>tur neque vtuntur, nec omnin&ograve; ver&egrave; ignea <lb/>dici po&longs;&longs;unt: ita glacies den&longs;itate &longs;ua &amp; <lb/>quiete magis re&longs;i&longs;tit, &amp; diutius permanet. <lb/><arrow.to.target n="marg80"/><lb/>Vt enim ignis &longs;emper fit, &longs;ic glacies eadem <lb/>manet, &amp; multis annis quandoque durat in <lb/>gelidis &longs;ub Vr&longs;a montibus, &longs;icut &amp; nix. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Ergo <lb/>glacies ac ignis penitus contraria &longs;unt. </s>
           </row> 
         </table> <s>Ignis <lb/>enim calidi&longs;&longs;imus, tenui&longs;&longs;imus, celerrimi mo&shy;<lb/>tus, ac qui facil&egrave; omnia inuadat, &amp; momen&shy;<lb/>to maneat &longs;ol&ugrave;m: at glacies frigidi&longs;&longs;ima, <lb/>den&longs;i&longs;&longs;ima, quieta omnin&ograve;, lenti progre&longs;&longs;us, <lb/>&amp; maxim&egrave; diuturna. </s></p><p type="margin">
         <table> 
           <table.target id="table3"/> <s><margin.target id="marg79"/>Ignis cur <lb/>magis calore <lb/>l&aelig;dat, qu&agrave;m <lb/>glacies fri&shy;<lb/>gore.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>a b</cell> <s><margin.target id="marg80"/>Ignis &amp; <lb/>glacies pe&shy;<lb/>nit&ugrave;s con&shy;<lb/>traria.</s></p><p type="main">
             <cell>b a</cell> 
           </row> <s>Ergo magn&aelig; qu&aelig;&longs;tionis iam &longs;olutio ex <lb/><arrow.to.target n="marg81"/><lb/>his emergit, &longs;cilicet, an ignis hic no&longs;ter &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia &longs;it, an accidens. </s>
           <row> 
             <cell>a c</cell> <s>Si enim &longs;ub&longs;tantia <lb/>foret, videbatur durum, quonam pacto in <lb/>candenti ferro du&aelig; e&longs;&longs;ent &longs;imul &longs;ub&longs;tanti&aelig; <lb/>mutu&ograve; penetrabiles, ignea atque ferrea: tum <lb/>ver&ograve; &longs;i altera di&longs;&longs;oluatur, vtpote ferrea &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, dum ignem concipit, fiet corruptio, <lb/>dum extinguitur ignis generatio fieri dice&shy;<lb/>tur, quod perab&longs;urdum e&longs;t. </s>
             <cell>c a</cell> 
           </row> <s>Si ver&ograve; aerem <lb/>&longs;ol&ugrave;m qui intus e&longs;t ardere latere ardente di&shy;<lb/>cas, non di&longs;&longs;olueretur &longs;ub&longs;tantia ligni in <lb/>cineres, nec &longs;errum deterius ade&ograve; euaderet: <lb/>igitur humidum proprium ferri, dum later <lb/>ferreus accen&longs;us e&longs;t, ardet. </s>
           <row> 
             <cell>a d</cell> <s>Qu&ograve;d &longs;i omni&shy;<lb/>n&ograve; ignis accidens e&longs;t, quomodo &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tiam immutat lignorum in cinerem, ac fer&shy;<lb/>rum omniaque ferm&egrave; ab&longs;umit? </s>
             <cell>d a</cell> 
           </row> <s>Itaque ( vt <lb/>dixi ) hic ignis nihil aliud e&longs;t, qu&agrave;m &longs;um&shy;<lb/>ma caliditas cum &longs;iccitate iuncta. </s>
           <row> 
             <cell>a e</cell> <s>Nec &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia dici pote&longs;t, ni&longs;i vt glacies, &longs;i pro re, <lb/>qu&ecedil; gelu <expan abbr="c&otilde;creta">concreta</expan> e&longs;t intelligatur, ita ignis pro <lb/>re ip&longs;a qu&aelig; ardet. </s>
             <cell>e a</cell> 
           </row> <s>Ignis igitur accidens om&shy;<lb/>nino e&longs;t, atque caliditas cum &longs;iccitate &longs;um&shy;<lb/>ma, inh&aelig;retque &longs;ub&longs;tanti&aelig; &longs;emper quemad&shy;<lb/>modum reliqua accidentia: non igitur ele&shy;<lb/>mentum e&longs;&longs;e pote&longs;t, quod &amp; &longs;uperius de&shy;<lb/>mon&longs;trauimus. </s>
           <row> 
             <cell>a f</cell> <s>Nam natur&aelig; principium ca&shy;<lb/>&longs;u quodam con&longs;taret, ac pabulo incerto cir&shy;<lb/>cumferri oporteret, im&ograve; eadem ratione gla&shy;<lb/>cies aliud e&longs;&longs;et elementum. </s>
             <cell>f a</cell> 
           </row> <s>Qu&ograve;d &longs;i elemen&shy;<lb/>tum aliud e&longs;t ignis, &longs;iquidem &aelig;qualiter cali&shy;<lb/>dus e&longs;t ac hic, aut magis, igitur &amp; ille pa&shy;<lb/>bul&ograve; indigebit, quoniam pa&longs;ci nece&longs;&longs;e erit: <lb/>vnde igitur tant&aelig; moli pabulum? </s>
           <row> 
             <cell>b c</cell> <s>Si ver&ograve; <lb/>minus calidus e&longs;t, ce&longs;&longs;at ratio ob quam &longs;ta&shy;<lb/>tuebatur elementum. </s>
             <cell>c b</cell> 
           </row> <s>Siquidem ob hoc ele&shy;<lb/>mentum ignis po&longs;itus fuit, qu&ograve;d e&longs;&longs;et &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia calidi&longs;&longs;ima qu&aelig;dam ac &longs;icci&longs;&longs;ima, <lb/>vtranque habens harum qualitatum, vel al&shy;<lb/>teram &longs;altem perfectam: at non habebit, <lb/>c&ugrave;m iam con&longs;tet hunc ignem illo e&longs;&longs;o long&egrave; <lb/>calidiorem, &longs;icciorem, ardentiorem, ac ma&shy;<lb/>gis penetrabilem. </s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>b d</cell> <s><margin.target id="marg81"/>Ignis quid <lb/>&longs;it.</s></p><p type="main">
             <cell>d b</cell> 
           </row> <s>Sed &amp; alterius dubitationis clara &longs;olutio <lb/><arrow.to.target n="marg82"/><lb/>emergit, an &longs;cilicet ignis igne calidior &longs;it? <lb/></s>
           <row> 
             <cell>b e</cell> <s>Con&longs;tat autem, qu&ograve;d non ob &longs;olam mate&shy;<lb/>riam ignis calidior euadit, vt qui in ferro <lb/>e&longs;t, eo qui in palea, &amp; qui in quercus lignis, <lb/>eo qui in &longs;al&iacute;ginis, &longs;ed velut in glacie qu&aelig;&shy;<lb/>dam vix coacta e&longs;t, alia dura, alia pr&aelig;dura, <lb/>ita ignis quidam vix e&longs;t ignis, vt c&ugrave;m cande&shy;<lb/>re ferrum incipit: alius candidor, alius &longs;plen&shy;<lb/>didi&longs;&longs;imus. </s>
             <cell>e b</cell> 
           </row> <s>C&ugrave;m enim accidens &longs;it, augeri ac <lb/>minui pote&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>b f</cell> <s>Itaque ignis igne validior <lb/><arrow.to.target n="marg83"/><lb/>euadit &longs;ex modis. </s>
             <cell>f b</cell> 
           </row> <s>Natura, vt diximus: <lb/>ardentior enim celerius exurit ac ma&shy;<lb/>gis. </s>
           <row> 
             <cell>c d</cell> <s>Materia, vt qui in ferro &longs;edem ha&shy;<lb/>bet, eo qui in &longs;tipulis. </s>
             <cell>d c</cell> 
           </row> <s>Motu, nam magis <pb xlink:href="016/01/027.jpg" pagenum="378"/>fit penetrabilis: Magnitudine, &longs;eu propria, <lb/>&longs;eu diuturnitate temporis: hoc enim nemini <lb/>ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>
           <row> 
             <cell>c e</cell> <s>Denique re&longs;pirationis <lb/><arrow.to.target n="marg84"/><lb/>impedimento: non ignorant hoc naut&aelig;, qui <lb/>exiguo foculo ollam &longs;uperponentes oll&ecedil;, om&shy;<lb/>nes feruere cogunt, vnde paupertati con&shy;<lb/>&longs;ultum. </s>
             <cell>e c</cell> 
           </row> <s>Sed oportet <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi ) ne proprio <lb/><arrow.to.target n="marg85"/><lb/>fumo extinguatur igniculus, paululum illum <lb/>re&longs;pirare. </s>
           <row> 
             <cell>c f</cell> <s>Ob id qui impen&longs;&aelig; con&longs;ulunt, fur&shy;<lb/>nos exiguos oll&aelig; in modum ex &aelig;re confi&shy;<lb/>ciunt, clatratos in imo &longs;trict&egrave; ex ferro, vt <lb/>cinis excidere po&longs;&longs;it. </s>
             <cell>f c</cell> 
           </row> <s>Vltimus modus e&longs;t, <lb/>cum cogitur ignis, atque ob id calx aqua ac&shy;<lb/>cenditur: nam calor in fornace acqui&longs;itus <lb/>ac latitans, c&ugrave;m (vt dixi) ex genere ignis &longs;it, <lb/>exigu&aelig; aqu&aelig; frigore intus concluditur, <lb/>tum motu, tum coitione ip&longs;a in ignem <lb/>euadit. <lb/><arrow.to.target n="marg86"/></s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>d e</cell> <s><margin.target id="marg82"/>Ignis igne <lb/>calidior e&longs;t.</s></p><p type="margin">
             <cell>e d</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg83"/>Ignis &longs;ex <lb/>modis vali&shy;<lb/>dior euadit.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>d f</cell> <s><margin.target id="marg84"/>Modus co&shy;<lb/>quendi cum <lb/>modico igne.</s></p><p type="margin">
             <cell>f d</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg85"/>Cur calx <lb/>aqua accen&shy;<lb/>datur.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>e f</cell> <s><margin.target id="marg86"/>Calx qu&aelig; <lb/>optima.</s></p><p type="main">
             <cell>f e</cell> 
           </row> <s>Optima igitur calx e&longs;t, qu&aelig; &longs;uperfu&longs;a <lb/>aqua maximos edit &longs;trepitus, &amp; ignem <lb/>concipit, ligna accendens proxima. </s>
           <row> 
             <cell>direc.</cell> <s>E&longs;t h&ecedil;c <lb/>plerunque coloris cinerei: nam in candida <lb/>iam ignis exhalauit, quia a&euml;r ingre&longs;&longs;us e&longs;t: <lb/>candor enim fit ingrediente nece&longs;&longs;ari&ograve; a&euml;&shy;<lb/>re. </s>
             <cell>conuer.</cell> 
           </row> <s>Talis autem ex &longs;olidioribus lapidibus fit: <lb/>nam lapides, vt &longs;olidiores extiterint, maio&shy;<lb/>rem &amp; diuturniorem calorem retinent. </s>
         </table> 
         <p type="main"> <s>Quo&shy;<lb/>modo ver&ograve; calor in his qu&aelig; ardent relin&shy;<lb/>quatur, &amp; motu ac coitione ignis accen&shy;<lb/>datur, inferius o&longs;tendemus. </s>
           <s id="id000209">Propo&longs;itio quarta.</s> 
         </p> <s>Ver&ugrave;m motus <lb/>non &longs;ol&ugrave;m penetrare magis cogit, &longs;ed &amp; ca&shy;</s></p><p type="main">
         <p type="main"> 
           <s id="id000210">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum produ&shy;<lb/>cta ex proportionibus tertij ad quartum, &amp; quin <lb/>ti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione <lb/>tertij ad &longs;extum, &amp; quinti ad quartum.</s> <s><arrow.to.target n="marg87"/><lb/>lorem ip&longs;um accendit, atque ( vt dixi ignem <lb/>igne calidiorem reddit. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nihil mirum igitur <lb/>e&longs;t fulmini tantam ine&longs;&longs;e vim, ac ignem <lb/>illum, qua&longs;i ab aliorum ignium natura alie&shy;<lb/>num miracula qu&aelig;dam efficere. </s>
           <s id="id000211">Sit proportio a b producta ex proportioni&shy;<lb/><arrow.to.target n="table4"/><lb/><figure id="id.015.01.027.3.jpg" xlink:href="015/01/027/3.jpg"/>bus c ad d, &amp; e ad f, dico quod etiam erit produ&shy;</s> 
         </p> <s>Namque ob <lb/>motum celerem non &longs;ol&ugrave;m magis penetrat, <lb/>&longs;ed ignis ille mult&ograve; calidior reliquo omni <lb/>igne exi&longs;tit. </s>
         <table> 
           <table.target id="table4"/> <s>Itaque omnia animalia pr&aelig;ter <lb/>hominem &longs;olo contactu occidit, hominem <lb/>ver&ograve; vix vnquam euadere licet. </s>
           <row> 
             <cell>a</cell> <s>Eua&longs;it tamen <lb/><arrow.to.target n="marg88"/><lb/>Ioannes Maria Cardanus, &amp; &longs;uperuixit raro <lb/>miraculo. </s>
             <cell>b</cell> 
             <cell/> <s>Quis ver&ograve; e&longs;t alius ignis, qui &longs;olo <lb/>contactu occidat ( hoc igitur ei <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> proprium <lb/>e&longs;t, qu&ograve;d calidi&longs;&longs;imus &longs;it calidi&longs;&longs;imorum, at&shy;<lb/>que ( vt ita dicere liceat <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ignis ignium. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Quamobrem &amp; multum refert, an procul, &amp; <lb/>&amp; ex alto veniat, aut prope. </s>
             <cell>c</cell> 
             <cell>e</cell> <s>Itaque ill&aelig;&longs;a <lb/>quandoque crumena pecunias colliquat: ne&shy;<lb/>que e&longs;t enim hoc aut fabulo&longs;um, aut mirum. <lb/></s>
             <cell>g</cell> 
           </row> <s>Namque quod l&aelig;dit, aut mole, aut mora <lb/>corrumpit: hic c&ugrave;m tenui&longs;&longs;imus &longs;it, crume&shy;<lb/>nam non di&longs;cerpit: c&ugrave;m ver&ograve; veloci&longs;&longs;im&egrave; <lb/>moueatur, non h&aelig;ret, atque ob id crumen&aelig; <lb/>innoxium. </s>
           <row> 
             <cell>d</cell> <s>Tran&longs;ire autem nec h&aelig;rere ob <lb/>&longs;ubtilitatem in crumenam docet a&euml;r, qui &amp; <lb/>ip&longs;e vacua diducta crumena ingreditur, at&shy;<lb/>que illam implet: quod fieri non po&longs;&longs;et, ni <lb/>per abditos meatus ingrederetur, quando&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg89"/><lb/>quidem ip&longs;ius os diligenter ob&longs;tructum &longs;it. <lb/></s>
             <cell>f</cell> 
             <cell>h</cell> <s>Ergo ignis &longs;cintilla, fulmini&longs;que pars a&euml;re <lb/>ip&longs;o long&egrave; tenuior, po&longs;tqu&agrave;m ingre&longs;&longs;a fue&shy;<lb/>rit, metallo infigitur, ac pr&aelig;&longs;tanti&longs;&longs;ima illa <lb/>vi, tum impetu, ip&longs;um repent&egrave; liquat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Hanc <lb/>tam excellentem caloris ac &longs;iccitatis &iuml;mmo&shy;<lb/>dic&aelig; vim, velut raram, &amp; ob raritatem oc&shy;<lb/>cultam, quidam turpiter proprietatem ap&shy;<lb/>pellarunt, c&ugrave;m con&longs;tet immodicum e&longs;&longs;e ca&shy;<lb/>lorem, ac ( vt dixi ) ignis ignium. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Mirum <lb/>autem minim&egrave; e&longs;&longs;e debet, ignem hunc, aut <lb/>alium quempiam, lapides accendere po&longs;&longs;e. <lb/></s>
             <cell>---</cell> 
           </row> <s>Nam ferrum haud candens, tamen accen&shy;<lb/>dit lignum &amp; ardere facit, &amp; lignum &longs;ul&shy;<lb/>phur, quamvis lignum non ardeat &amp; &longs;ul&shy;<lb/>phur vit&aelig; aquam vocatam: quod enim &longs;o&shy;<lb/>lidius e&longs;t, quod potentia tenuius e&longs;t euincit. <lb/></s>
           <row> 
             <cell>c</cell> <s>In &longs;olidi&longs;&longs;ima igitur materia ignis feruen&shy;<lb/>tior lapides accendere poterit. </s>
             <cell>e</cell> 
             <cell>g</cell> <s>Latet autem <lb/>hoc, quod magno v&longs;ui e&longs;&longs;e pote&longs;t ad vr&shy;<lb/>bium expugnationem. </s>
           </row> 
           <row> <s>Oportet autem c&ugrave;m <lb/>magno motu hoc ignium genus nece&longs;&longs;ari&ograve; <lb/>coniunctum e&longs;&longs;e, &amp; ( vt dixi) in &longs;olidi&longs;&longs;ima <lb/>materia. </s>
             <cell>f</cell> 
             <cell>d</cell> <s>Sed cur fulmen columnas non fe&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg90"/><lb/>rit, non carinas? </s>
             <cell>h</cell> 
           </row> <s>Rar&ograve; quidem h&aelig;c ferit, non <lb/>tamen nunquam: nam Florenti&aelig; in &aelig;de <lb/>maxima, &longs;eu potius in &aelig;dis ambitu, vidi&shy;<lb/>mus columnam fulgure percu&longs;&longs;am ac viola&shy;<lb/>tam: non tamen ferit frequunter, nec ade&ograve; <lb/>di&longs;iicit, qu&ograve;d ob rotunditatem ictus labatur. <lb/></s>
         </table> 
         <p type="main"> <s>Carinas non ferit eadem ratione, ni&longs;i rar&ograve;: <lb/><arrow.to.target n="marg91"/><lb/>nam vltra quinque cubitos &longs;ub terra de&longs;cen&shy;<lb/>dere negatur. </s>
           <s id="id000212"><arrow.to.target n="marg20"/><lb/>cta ex proportionibus c ad f, &amp; e ad d, di&longs;ponan&shy;<lb/>tur ut in figura &amp; fiat ex c in e g, &amp; ex d in fh, ergo <lb/><arrow.to.target n="marg21"/><lb/>per primam harum g ad h ut a ad b, &longs;ed per pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;uppo&longs;ita in &longs;ecunda productione etiam prode&shy;<lb/>unt g &amp; h, igitur per primam propo&longs;itionem ha&shy;<lb/>rum a ad b proportio producitur ex proportionibus c ad f terti&aelig; <lb/>&longs;cilicet ad &longs;extam, &amp; e ad d quint&etail; ad quartam, quod fuit <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>.</s> 
         </p> <s>Humilis autem e&longs;t carina na&shy;<lb/>uis, ac cel&longs;a maius, quam frequenter tangit. <lb/></s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000213"><margin.target id="marg20"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Ergo certum e&longs;t contra fulgura auxilium, <lb/>profundis &longs;pecubus &longs;e abdere: tuti&ugrave;s enim <lb/>hoc qu&agrave;m vel lauro coronari, aut vituli ma&shy;<lb/>rini pelle tegi, aut &aelig;quil&aelig;, aut hyacinthum <lb/>lapidem ge&longs;tare: nam negant h&aelig;c fulmine <lb/>tangi. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Quidam ficum pro lauro &longs;crip&longs;erunt: <lb/>laurum cohibere comitiales &amp; d&aelig;monas, id <lb/>e&longs;t, per&longs;ua&longs;ionem illam meticulo&longs;am. </s>
           <s id="id000214"><margin.target id="marg21"/>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>At de <lb/>hyacintho inferius di&longs;putabimus: nam non <lb/>leues &longs;unt autores, qui hoc affirmant. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000215">Propo&longs;itio quinta.</s> <s>Fulmi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg92"/><lb/>nis admiranda vis olim fuit, &longs;ed de&longs;iit e&longs;&longs;e, <lb/>bellicorum tormentorum nunc effectibus &amp; <lb/>copia: parum enim abe&longs;&longs;e videntur &agrave; fulmi&shy;<lb/>nis violentia. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Illud vnde veniat, &amp; quam <lb/>procul, ne&longs;cimus, neque quantum &longs;ecum <lb/>ponderis ferat. </s>
           <s id="id000216">Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum producta ex proportio&shy;<lb/>ne tertij ad quartum, &amp; quinta ad &longs;extum: erit proportio tertij ad <lb/>&longs;extum producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, &amp; quar&shy;<lb/>ti ad quintum.</s> 
         </p> <s>Sunt etiam qui affirment <lb/>&longs;olum ignem e&longs;&longs;e cum impetu, lapidem nul&shy;<lb/>lum. </s>
         <pb pagenum="9" xlink:href="015/01/028.jpg"/> 
         <p type="main"> <s>Hoc &longs;ol&ugrave;m cert&ograve; &longs;cimus, turres inte&shy;<lb/>gras quandoque vno ictu di&longs;iici. </s>
           <figure id="id.015.01.028.1.jpg" xlink:href="015/01/028/1.jpg"/> 
           <s id="id000217">Sit proportio a ad b producta ex proportio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg22"/><lb/><arrow.to.target n="table5"/><lb/>nibus c ad d, &amp; e ad f, dico quod proportio c ad <lb/>f producitur ex proportione a ad b &amp; d ad e. </s> <s>Cardani &egrave; <lb/>turre vnica, qu&aelig; &longs;ola &longs;upere&longs;t, &longs;ed antiqua <lb/>tamen, laterum plu&longs;qu&agrave;m 12000. vno ictu <lb/>excu&longs;&longs;it, ac di&longs;iecit. </s>
           <s id="id000218">In&shy;<lb/>terponam d e inter c &amp; f, eritque ex &longs;ecunda pro&shy;<lb/>po&longs;itione repetita proportio c ad f producta ex <lb/>tribus proportionibus c ad d, d ad e, e ad f, &longs;ed <lb/>proportiones c ad d, &amp; e ad f producunt pro&shy;<lb/><figure id="id.015.01.028.2.jpg" xlink:href="015/01/028/2.jpg"/>portionem a ad b, igitur proportio c ad f produ<lb/>citur ex proportionibus a ad b, &amp; e ad f.<lb/><arrow.to.target n="table6"/></s> 
         </p> <s>At machin&aelig; h&aelig; 60. <lb/>pler&aelig;que pondo ferri per 5000. pa&longs;&longs;uum <lb/>( mirabile cert&egrave; dictu, ni dicto experientia <lb/>fidem faceret ) ferunt: e&aelig;dem muros qua&shy;<lb/>tiunt, excutiuntque turritas vrbes, nec vlla <lb/>vis tanto malo re&longs;i&longs;tere pote&longs;t. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000219"><margin.target id="marg22"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Leui&longs;&longs;ima <lb/>&aelig;re ex Cyprio factitio tub&aelig; in modum ca&shy;<lb/>nalis efficitur. </s>
         </p> 
         <table> <s>Neque arctiores, aut latiores <lb/>in imo e&longs;&longs;e decet, quippe latiores &agrave; pila non <lb/>exact&egrave; cluduntur, &amp; ide&ograve; minus habent im&shy;<lb/>petus. </s>
           <table.target id="table5"/> 
           <row> <s>Qu&ograve;d &longs;i cludantur, periculum fractur&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg93"/><lb/>&longs;ubeunt, ob pulueris multitudinem: Arctio&shy;<lb/>res autem ni longiores efficiantur, quantum <lb/>oportet pulueris minim&egrave; &longs;u&longs;cipiunt. </s>
             <cell>a</cell> 
             <cell>b</cell> <s>Si lon&shy;<lb/>giores in imo fiant, breuiores euadunt &longs;upe&shy;<lb/>ri&ugrave;s, ob idque multum virium. </s>
           </row> 
           <row> <s>Qu&ograve;d &longs;i non <lb/>quantum oportet pila de&longs;cendat ferrea, reli&shy;<lb/>cto vacuo debiliorem ictum reddunt, &amp; ma&shy;<lb/>chinam agitant, ac etiam quandoque fran&shy;<lb/>gunt. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Et tamen artifices, magno Principum <lb/>malo, ne aperti&longs;&longs;ima ratio vilior videatur, <lb/>men&longs;uras qua&longs;dam fingunt arctiores, alij <lb/>in imo, alij latiores facientes perperam, <lb/>c&ugrave;m vna &longs;it ratio, vt vndique &aelig;quales <lb/>&longs;int, optima &amp; &longs;ecuri&longs;&longs;ima. </s>
           </row> 
           <row> <s>Machin&aelig; ad <lb/>&longs;ph&aelig;rulam ponderis ratio centupla, vt <pb xlink:href="016/01/028.jpg" pagenum="379"/>&longs;i &longs;ph&aelig;ra quam emittere debet, &longs;it pon&shy;<lb/>do XX. erit machina pondo MM. </s>
             <cell>c</cell> 
             <cell>e</cell> <s>Cra&longs;&longs;itu&shy;<lb/>do in imo, vbi pulueris locus e&longs;t, dodrans <lb/>dimetientis &longs;ph&aelig;rul&aelig;. </s>
           </row> 
           <row> <s>Licet autem &amp; pon&shy;<lb/>dus, &amp; men&longs;uram cum eo machin&aelig; augere; <lb/>&longs;ed minuere citra periculum fractur&aelig; haud <lb/>licet. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>In &longs;ummo cra&longs;&longs;itudo labri machin&aelig; <lb/>non minor triente dimetientis &longs;ph&aelig;rul&aelig;. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Canalis dimetientis ( vt dixi ) &aelig;qualis dime&shy;<lb/>tienti &longs;ph&aelig;rul&aelig; &amp; pulueris pyrij pondus <expan abbr="p&otilde;-deri">pon&shy;<lb/>deri</expan> ip&longs;ius &longs;ph&aelig;rul&aelig;. </s>
             <cell>d</cell> 
             <cell>f</cell> <s>In minoribus <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> tor&shy;<lb/>mentis machin&aelig; pondus ac cra&longs;&longs;itudo maio&shy;<lb/>rem ad &longs;ph&aelig;rulam proportionem habere de&shy;<lb/>bet ob &longs;ecuritatem, atque eadem ratione <lb/>pulueris pondus minus e&longs;&longs;e qu&agrave;m &longs;p&aelig;rul&aelig;. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Patet ex hoc ratio quantum &longs;patij imum <lb/>debeat capere, nempe quantum &longs;atis e&longs;t ad <lb/>continendum puluerem, qui pondus &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>rul&aelig; &aelig;quet. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Foramen vbi ignis accenditur, <lb/>fundi partem etiam obtineat: nam machi&shy;<lb/>na non ade&ograve; retr&ograve; agitur, c&ugrave;m ignis &longs;ol&ugrave;m <lb/>pror&longs;um accendatur: ob id rectius collima&shy;<lb/>re ictu licet, &amp; minore periculo. </s>
           </row> 
         </table> <s>Nam c&ugrave;m <lb/>multum retr&ograve; aguntur, paru&aelig; l&aelig;dunt mili&shy;<lb/>tes, qui eis vtuntur: magn&aelig;, &longs;i non conti&shy;<lb/>neantur, incertos edunt ictus, &amp; labefa&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg94"/><lb/>ctant currus quibus in&longs;ident: &longs;i vi con&longs;i&longs;tere <lb/>cogantur, fractur&aelig; periculum &longs;ubetint. </s>
         <table> 
           <table.target id="table6"/> <s>E&longs;t <lb/>igitur hoc vnum fractur&aelig; &longs;ignum, vt vehe&shy;<lb/>menter retr&ograve; agatur: aliud, &longs;i men&longs;ura non <lb/>conueniat, vt c&ugrave;m tenuior fuerit, aut ar&shy;<lb/>ctior qu&agrave;m oporteat, vel in&aelig;qualis vel obli&shy;<lb/>qua, quo nil ferm&egrave; e&longs;t deterius. </s>
           <row> 
             <cell>c</cell> <s>Tertium &longs;i&shy;<lb/>gnum e&longs;t, cum materia ip&longs;a fuerit &longs;quamo&shy;<lb/>&longs;a aut minim&egrave; tenax, aut ve&longs;icis plena, aut <lb/>rimam obduxerit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Quartum, c&ugrave;m &aelig;ruginem <lb/>contraxerit, aut aqua maduerit: quo errore <lb/>dum pompa Papi&aelig;, anno M. D. <!-- REMOVE S-->X L V I. <lb/>&longs;olemnis corporis Chri&longs;ti ageretur, quin&shy;<lb/>que aut &longs;ex viri ex his qui pompam &longs;eque&shy;<lb/>bantur, fractis tormentis perierunt. </s>
             <cell>-----</cell> 
           </row> 
           <row> 
             <cell>d</cell> <s>Quin&shy;<lb/>tum e&longs;t, &longs;i plus pulueris, aut tenuiorem pro <lb/>cra&longs;&longs;iore immi&longs;eris. </s>
           </row> 
           <row> <s>Nimis enim aucto ig&shy;<lb/>ne, nec moram ad exitum inueniente, fran&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg95"/><lb/>gitur machina. </s>
             <cell>-----</cell> 
           </row> <s>Accidit &amp; fractura, dum <lb/>&longs;ph&aelig;rula nimis violenter intruditur. </s>
           <row> 
             <cell>e</cell> <s>Auxi&shy;<lb/>lium pr&aelig;&longs;tat ne frangatur &longs;u&longs;pecta iam ma&shy;<lb/>china, &longs;i dum excutere &longs;ph&aelig;rulam debet, <lb/>in terra iacet: nam ea libertate in eam par&shy;<lb/>tem agitur, ad quam ignis impellit: &longs;ed <lb/>tum valde incerto ictu &amp; exitu. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ob id ma&shy;<lb/>gnas machinas in curribus mobilibus ita <lb/>collocant, vt &longs;olo ac finitori &aelig;quidi&longs;tan&shy;<lb/>tes &longs;int: atque &longs;ic dum ignem concepe&shy;<lb/>rint, recta retr&ograve;, citr&aacute;que periculum agantur. <lb/><arrow.to.target n="marg96"/></s></p><p type="margin">
             <cell>-----</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg87"/>Fulmen cur <lb/>tantam ha&shy;<lb/>beat vim.</s></p><p type="margin">
           <row> 
             <cell>f</cell> <s><margin.target id="marg88"/><expan abbr="Fulm&etilde;">Fulmen</expan> quo&shy;<lb/>modo cru <lb/>mena ill&aelig;&longs;a <lb/>pecunias li&shy;<lb/>quet.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg89"/>Ignis lateres <lb/>vrens.</s></p><p type="margin">
             <cell>-----</cell> 
           </row> <s><margin.target id="marg90"/>Fulmen ra&shy;<lb/>r&ograve; columnas <lb/>ferit, &amp; cur.</s></p><p type="margin">
         </table> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg91"/>Aduer&longs;us <lb/>fulgura <lb/>cautio.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000220">Propo&longs;itio &longs;exta.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg92"/><expan abbr="Machinar&utilde;">Machinarum</expan> <lb/>ignearum <lb/>vis.</s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000221">Ex trecentis &longs;exaginta modis producenda&shy;<lb/>rum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;arios.<lb/><arrow.to.target n="table7"/></s> <s><margin.target id="marg93"/>Modus ma&shy;<lb/>chinas igneas <lb/>faciendi.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <table> <s><margin.target id="marg94"/>Signa machi&shy;<lb/>n&aelig; qu&aelig; fra&shy;<lb/><gap/>ur&aelig; obno&shy;<lb/>xia &longs;it.</s></p><p type="margin">
           <table.target id="table7"/> 
           <row> <s><margin.target id="marg95"/>Auxilium <lb/>machinarum <lb/>ne frangan&shy;<lb/>tur.</s></p><p type="margin">
             <cell>c</cell> 
             <cell>p</cell> <s><margin.target id="marg96"/><expan abbr="Machinar&utilde;">Machinarum</expan> <lb/>bellicarum <lb/>duo genera <lb/>noua.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>E&longs;t &amp; aliud genus ignei tormenti nouum, <lb/>cubiti &amp; &longs;emis longitudine, pondere libra&shy;<lb/>rum LXX. v&longs;que ad LXXX. <!-- KEEP S--></s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Canalis capit <lb/>&longs;ph&aelig;ram pil&aelig; paru&aelig; magnitudine. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ferreo <lb/>baculo dum exoneratur, &longs;u&longs;tinetur, caud&aacute;&shy;<lb/>que continetur: vnius hominis onus ac ma&shy;<lb/>china: c&aelig;ter&ugrave;m ob cra&longs;&longs;itudinem mirum in <lb/>modum valida, nec minus tuta. </s>
             <cell>a</cell> 
             <cell>d</cell> <s>Aliud, in <lb/>quo cauitas ampla iuxta foramen: varij mo&shy;<lb/>dioli cauitati imponuntur, omnes eiu&longs;dem <lb/>magnitudinis, quorum canales canalibus <lb/>machin&aelig; &egrave; directo corre&longs;pondent, vt muta&shy;<lb/>tis modiolis non concale&longs;cat machina. </s>
           </row> 
           <row> <s>Vi&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s><arrow.to.target n="marg97"/><lb/>dimus h&aelig;c Papi&ecedil; Principis Saxoni&aelig; inuen&shy;<lb/>ta. </s>
           </row> 
           <row> <s>Fiunt <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt dixi) &egrave; Cyprio &aelig;re maiores, &longs;ed <lb/>tuti&longs;&longs;im&aelig; &egrave; ferro, vnde nunc minores om&shy;<lb/>nes: maiores tamen ex ferro efficere opero&shy;<lb/>&longs;um e&longs;t, ob id pler&aelig;que &egrave; Cyprio &aelig;re. </s>
             <cell>b</cell> 
             <cell>e</cell> <s>Tor&shy;<lb/>no minores, maiores liquato metallo pla&shy;<lb/>&longs;tices opera: inde etiam torno. </s>
           </row> 
           <row> <s>Fiunt au&shy;<lb/>tem typi pro fingendis machinis plerunque <lb/>&egrave; tribus fru&longs;tis, quoniam ex vno fingere ni&shy;<lb/>mis e&longs;&longs;et difficile, quando vel &longs;ic etiam gra&shy;<lb/>ue &longs;it. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Pars vna canalis, &longs;ecunda embolus <lb/>ma&longs;culus, tertia &longs;edes. </s>
           </row> 
         </table> <s>Ip&longs;a ver&ograve; machina <lb/>plerunque ex vno con&longs;tat fru&longs;to. </s>
         <p type="main"> 
           <figure id="id.015.01.028.3.jpg" xlink:href="015/01/028/3.jpg"/> <s>Vidi etiam <lb/>ex duobus con&longs;tantem, ac tornatili vit&aelig; al&shy;<lb/>teram altera ab imo alligatam. </s>
           <s id="id000222">Per quartam enim proportio a ad b produ&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg23"/><lb/>citur bifariam, &amp; ex c ad d, &amp; e ad f, &amp; ex c ad f, &amp; <lb/>e ad d. </s> 
           <s id="id000223">&amp; per pr&aelig;cedentem c ad f producitur ex <lb/>a ad b, &amp; d ad e, &amp; per quartam rur&longs;us ex a ad e, <lb/>&amp; d ad b. </s> <s>Materia (vt <lb/>dixi) &aelig;s Cyprium factitium. </s>
           <s id="id000224">Et per pr&aelig;cedentem rur&longs;us a ad e ex c <lb/>ad f &amp; b ad d, igitur per quartam eadem produ&shy;<lb/>cetur ex c ad d &amp; b ad f. </s> 
           <s id="id000225">Quare per pr&aelig;ceden&shy;<lb/>tem c ad f ex a ad e, &amp; d ad b, &amp; ita di&longs;ponemus <lb/>hos modos in tabula. </s> <s>Con&longs;tat &aelig;re <lb/>ip&longs;o, &amp; &longs;eptima ferm&egrave; parte plumbi nigri <lb/>vel candidi, vel aurichalco. </s>
           <s id="id000226">Vides etiam <lb/><arrow.to.target n="table8"/><lb/><figure id="id.015.01.028.4.jpg" xlink:href="015/01/028/4.jpg"/>aliquos modos non produci, ut pri&shy;<lb/>mi ad quartum nec ad &longs;extum, &amp; li&shy;<lb/>quet, qu&ograve;d c&ugrave;m &longs;int quindecim o&shy;<lb/>mnes modi qui produci po&longs;&longs;e intelli&shy;<lb/>guntur, &amp; nouem tantum producan&shy;<lb/>tur &longs;ex e&longs;&longs;e, qui non producuntur, quos <lb/>&longs;eor&longs;um in tabula coniunxi. </s> 
           <s id="id000227">Et con&shy;<lb/>&longs;tat etiam, quod totidem conuer&longs;i &longs;ci&shy;<lb/>licet decem octo <expan abbr="produc&utilde;tur">producuntur</expan>, de qui&shy;<lb/>bus diximus, ut &longs;int omnes triginta <lb/>&longs;ex, qui con&longs;tat ex duabus propo&longs;i&shy;<lb/>tionibus pr&aelig;mi&longs;sis, &amp; hac tertia, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>adiungemus &longs;cilicet, qu&ograve;d propor&shy;<lb/>tio primi ad tertium producatur ex <lb/>proportionibus <expan abbr="&longs;ec&utilde;di">&longs;ecundi</expan> ad quartum, <lb/>&amp; quinti ad <expan abbr="&longs;ext&utilde;">&longs;extum</expan>. </s> <s>Sed impetus <lb/><arrow.to.target n="marg98"/><lb/>tanti ratio in pyrio puluere e&longs;t. </s>
           <s id="id000228">Hoc enim ex pr&aelig;&shy;<lb/>cedentibus non liquet: ben&egrave; liquet <lb/>permutatis ordinibus, quod &longs;i pro&shy;<lb/>portio primi ad tertium producitur,  
  <s>Hic con&longs;tat <lb/>ex tribus partibus halinitri, &amp; duabus &longs;ali&shy;<lb/>gnei carbonis, atque vna &longs;ulphuris: conue&shy;<lb/>nitque magnis machinis. </s>
  
 <pb pagenum="9 &lsqb;=10&rsqb;" xlink:href="015/01/029.jpg"/>quod etiam propor&shy;<lb/><figure id="id.015.01.029.1.jpg" xlink:href="015/01/029/1.jpg"/><arrow.to.target n="marg24"/><lb/>tio primi ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan>. <lb/></s> <s>Sed mediocribus <lb/>halinitri partes decem, &longs;alignei carboni <lb/>tres, &longs;ulphuris du&aelig;. </s>
           <s id="id000229">Nam tertium, &amp; quin <lb/>tum, item que quartum, <lb/>&amp; &longs;extum non <expan abbr="diffe&shy;r&utilde;t">diffe&shy;<lb/>runt</expan> ni&longs;i ordine uolun<lb/>tario. </s> 
           <s id="id000230">Ergo interpo&longs;i&shy;<lb/>to e inter a, &amp; c per &longs;e&shy;<lb/>cundam propo&longs;itio&shy;<lb/>nem proportio a ad c <lb/>producitur ex proportionibus a ad <lb/>e, &amp; e ad c, ut ex demon&longs;tratis in pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;enti proportio a ad c producitur ex <lb/>c ad f &amp; b ad d. </s> <s>Paruis ver&ograve; halinitri <lb/>partes decem, carbonis lignorum nucis <lb/>auellan&aelig; ab&longs;que nodis, tum &longs;ulphuris, par&shy;<lb/>tem vnam &longs;ingulorum. </s>
           <s id="id000231">Proportio ergo a ad <lb/>c producitur ex proportionibus e <lb/>ad c &amp; c ad f &amp; b ad d, at e ad c &amp; c ad <lb/>f producunt eam, qu&aelig; e&longs;t e ad f per <lb/><expan abbr="&longs;ec&utilde;dam">&longs;ecundam</expan> propo&longs;itionem. </s> 
           <s id="id000232">Igitur pro&shy;<lb/>portio a ad c producitur ex propor&shy;<lb/>tionibus b ad d &longs;ecundi ad quartum, <lb/>&amp; e ad f quinti ad &longs;extum. </s> <s>Contundantur h&aelig;c <lb/>ligneo malleo, madefacta pri&ugrave;s aqua putei, <lb/>ne ignem dum tunduntur concipiant. </s>
           <s id="id000233">H&aelig;c Al&shy;<lb/>chindus in &longs;uo libello: &longs;ed licet inge&shy;<lb/>nio &longs;a ualde: parum <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> utilia olim <lb/><expan abbr="er&atilde;t">erant</expan> nece&longs;&longs;aria ad intelligendum ma&shy;<lb/>gnam <expan abbr="c&otilde;po&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> Ptolem&etail;i, nunc <lb/>po&longs;tquam Heber has &longs;ex quantita&shy;<lb/>tes traduxit ad quatuor, pror&longs;us h&aelig;c <lb/>&longs;cientia ulli u&longs;ui e&longs;&longs;e de&longs;ijt.<lb/><arrow.to.target n="table9"/></s> 
         </p> <s>Sunt <lb/>qui acetum addant, qui ardentem aquam, <lb/>ac &longs;iccent in &longs;ole, &longs;ed non tundunt tunc: fa&shy;<lb/>cil&egrave; enim ignem po&longs;&longs;ent concipere. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000234"><margin.target id="marg23"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Ver&ugrave;m <lb/>tota cura e&longs;t, vt omnia &longs;ic &agrave; terrena parte <lb/>expurgata &longs;int, maxim&egrave; halinitrum, vt to&shy;<lb/>tum ardeat, nec quicquam &longs;uper&longs;it. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Dein&shy;<lb/>de, vt ad tenui&longs;&longs;imas partes redigatur, &longs;ic <lb/>enim partes partibus optim&egrave; h&aelig;rebunt: hoc <lb/>fiet, &longs;i &longs;&aelig;pi&ugrave;s contundatur, made&longs;cat, &longs;ic&shy;<lb/>cet&uacute;rque. </s>
           <s id="id000235"><margin.target id="marg24"/>Modi qui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>producuntur <lb/>pri. ad quartu <lb/>pri. ad &longs;extum <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan> <lb/>&longs;ec. ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan> <lb/>tert. </s> 
           <s id="id000236">ad quint. <lb/></s> <s>Terti&ograve;, vt c&ugrave;m perfectus fuerit, <lb/>in &longs;ole &longs;iccetur: nam iuxta ignem apponere <lb/>periculo&longs;i&longs;&longs;imum e&longs;t. </s>
           <s id="id000237">quart. </s> 
           <s id="id000238">ad &longs;ext.</s> <s>Ergo iam ta <gap/>ti effectus <lb/><arrow.to.target n="marg99"/><lb/>cau&longs;a qu&aelig;ratur. </s>
         </p> 
         <table> <s>Impo&longs;itus hic p<gap/>is in ma&shy;<lb/>chinam, &longs;ph&aelig;rul&aacute;que obducta, adiecto ab <lb/>imo machin&aelig; extrin&longs;ecus igne illic&ograve; ferm&egrave; <lb/>totus &agrave;ccenditur, ac maius qu&agrave;m centuplum <lb/>&longs;patium occupare nititur: qu&ograve;d enim exi&shy;<lb/>guus puluis in vola manus non minus qu&agrave;m <lb/>centuplum &longs;patij occupet, experimentum <lb/>o&longs;tendet, c&ugrave;m &longs;i quantum e&longs;t granum milij, <lb/>ex hoc puluere accendatur, locum nucis ig&shy;<lb/>ne compleat. </s>
           <table.target id="table8"/> 
           <row> <s>O&longs;tendit &amp; ratio: nam ignis <lb/>rara materia ac tenuis magnis limitibus <lb/>continetur, c&ugrave;m terra &amp; puluis &longs;olida &longs;int <lb/>ac den&longs;a. </s>
             <cell/> 
             <cell>Primi ad &longs;ecundum.</cell> <s>Itaque accen&longs;us iam puluis c&ugrave;m <lb/>in arcto &longs;it, violenter excutit machinam <lb/>vndique, nec aliubi faciliorem exitum in&shy;<lb/>ueniens, qu&agrave;m vbi &longs;ph&aelig;rula vi inclu&longs;a fuit, <lb/>eam magno conatu elidit, prim&ograve; per canalis <lb/>&longs;patium, inde ea &longs;eruata vehementia for&agrave;s <lb/>expellit, &amp; continuato inde impetu &longs;patia <lb/>terrarum longa &longs;uperat, &amp; obuia qu&aelig;que <lb/>euertit ac diruit. </s>
           </row> 
           <row> <s>Par e&longs;t etiam cum magno <lb/>&longs;trepitu h&aelig;c fieri, c&ugrave;m ignis ille affatim &amp; <lb/>tanto impetu exeat, &amp; a&euml;rem repent&egrave; con&shy;<lb/>cutiat. </s>
             <cell>1</cell> 
             <cell>tertij ad <expan abbr="quart&utilde;">quartum</expan>, &amp; quin</cell> <s>Ip&longs;a quoque &longs;ph&aelig;rula &longs;tridulum <lb/><arrow.to.target n="marg100"/><lb/>quendam &longs;onum, dum a&euml;rem velox diuidit, <lb/>excitat. </s>
           </row> 
           <row> <s>Tum ver&ograve; halinitrum, &amp; omne &longs;a&shy;<lb/>lis genus, &longs;pont&egrave; etiam in libero igne po&shy;<lb/>&longs;itum non leuem crepitum excitat. </s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad &longs;extum.</cell> <s>His tri&shy;<lb/>bus cau&longs;is, &longs;ed prima pr&aelig;cipu&egrave;, dum exo&shy;<lb/>neratur machina, fragor tantus, ac tonitru <lb/>non ab&longs;imilis excitatur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed &longs;i puluis non <pb xlink:href="016/01/029.jpg" pagenum="380"/>confertim ardeat, aut quia lentus, aut im&shy;<lb/>purus, vel non elaboratus, vel quia parum <lb/>habeat halinitri, lent&egrave; emittit, debiliter, <lb/>&amp; paruo cum &longs;onitu. </s>
             <cell>2</cell> 
             <cell>tertij ad &longs;extum, &amp; quin</cell> <s>At &longs;i iu&longs;to tenuior fue&shy;<lb/>rit, tota &longs;imul ardens frangit machinam. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur, qu&ograve;d c&ugrave;m celeritas <lb/>tran&longs;itus in ignem ex proportione pendeat, <lb/>caloris ad pulueris repugnantiam attenuato <lb/>autem puluere repugnantia minuatur, qu&ograve;d <lb/>in infinitum h&aelig;c perfectio pulueris progre&shy;<lb/>di pote&longs;t, &longs;ic vt momento tota accendatur. <lb/></s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad quartum.</cell> <s>Tunc ver&ograve; cum repent&egrave; non inuenire exi&shy;<lb/>tum po&longs;&longs;it, quippe c&ugrave;m motus omnis tem&shy;<lb/>pus po&longs;tulet, machinam franget. </s>
           </row> 
           <row> <s>Igitur non <lb/>&longs;ol&ugrave;m puluerem licebit conficere, qui om&shy;<lb/>nes machinas effringet, &longs;ed tenuiore impo&shy;<lb/>&longs;ito maioribus machinis ill&aelig; peribunt: &amp; <lb/>rur&longs;us cra&longs;&longs;iore tenuibus ac paruis, vix &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>rulam excutere poterunt. </s>
             <cell/> 
             <cell>Primi ad tertium.</cell> <s>Igitur intra limites <lb/>certos atque angu&longs;tos po&longs;ita h&aelig;c e&longs;t ra&shy;<lb/>tio, qu&aelig; cum tractantium machinas peri&shy;<lb/>culo cnniuncta e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ille autem tut&ograve; &amp; ma&shy;<lb/>ximo cum impetu tractabit eas, &amp; ictus di&shy;<lb/>riget, qui qualem oportebit pro <expan abbr="machinar&utilde;">machinarum</expan> <lb/>ratione puluerem efficiet &amp; admini&longs;trabit. </s></p><p type="margin">
             <cell>3</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad quartum, &amp;</cell> <s><margin.target id="marg97"/>Machin&aelig; <lb/>bebbic&aelig; &egrave; qua <lb/>materia <expan abbr="fi&atilde;t">fiant</expan>.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg98"/>Pyrij pulue&shy;<lb/>ris compo&longs;i&shy;<lb/>tio.</s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell>quinti ad &longs;extum.</cell> <s><margin.target id="marg99"/>Cur puluis <lb/>pyrius &agrave; ma&shy;<lb/>china tanto <lb/>impetu <expan abbr="&longs;phe-rul&atilde;">&longs;phe&shy;<lb/>rulam</expan> mittat.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg100"/>Cau&longs;a &longs;oni&shy;<lb/>tus magni <lb/>machinarum <lb/>dum exone&shy;<lb/>rantur.</s></p><p type="main">
             <cell>4</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &amp;</cell> <s>Porr&ograve; eadem qu&aelig; machinarum, &longs;ed ad&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg101"/><lb/>mirabilior cuniculorum ratio e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Huius tam <lb/>atrocis inuenti auctor fuit Franci&longs;cus Geor&shy;<lb/>gius Senen&longs;is. </s>
             <cell/> 
             <cell>quinti ad quartum.</cell> <s>Docuit hic Hi&longs;panos arcem <lb/>Lucullianam iuxta Neapolim, quam Galli <lb/>tuebantur, nunc Ouum vocatam, euerte&shy;<lb/>re, &aelig;de illius &longs;acra cum Gallis, qui intus <lb/>erant, etiam in mare ex monte tran&longs;lata. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Ergo c&ugrave;m arx maxim&egrave; in monte iacet, vi&shy;<lb/>det&uacute;rque ob &longs;itum inexpugnabilis, cu&shy;<lb/>niculum effodiunt obliquum, altitudi&shy;<lb/>nis quatuor cubitorum, latitudinis duo&shy;<lb/>rum: nec multum refert obliquitas, dum <lb/>procul fueris: &longs;ed c&ugrave;m ad locum quem &longs;u&shy;<lb/>bruere de&longs;tinas perueneris, obliquum &longs;pe&shy;<lb/>cum e&longs;&longs;e oportet, vt iuxta A, tum ver&ograve; ibi <lb/>etiam &longs;olidam montis &longs;ub&longs;tantiam, ne vis <lb/><figure id="id.016.01.029.1.jpg" xlink:href="016/01/029/1.jpg"/><lb/>ignis conclu&longs;i raritate loci euane&longs;cat: inde <lb/>locus ille puluere totus ferm&egrave; completur py&shy;<lb/>rio, e&oacute;que tenui&longs;&longs;imo. </s>
             <cell/> 
             <cell>Primi ad quintum.</cell> <s>Funis ver&ograve; deduci&shy;<lb/>tur ex A, v&longs;que ad &longs;pecus o&longs;tium B, hic iux&shy;<lb/>ta A, vbi puluis e&longs;t, cra&longs;&longs;us ac latus in mo&shy;<lb/>dum flocci. </s>
           </row> 
           <row> <s>Totus autem funis aceto, &longs;ul&shy;<lb/>phure &amp; halinitro incoquitur: inde intectus <lb/>pyrio puluere, &longs;iccatur in &longs;ole: denu&ograve; &longs;icca&shy;<lb/>to in&longs;pergitur tenui&longs;&longs;imus puluis pyrius, &amp; <lb/>arundine circumueftitur ab A, v&longs;que ad B: <lb/>inde cuneis, lapidib&uacute;&longs;que C, o&longs;tium, &amp; <lb/>v&longs;que ad D, clauditur ade&ograve; diligenter, vt <lb/>&longs;olius arundinis locus relinquatur. </s>
             <cell>5</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad <expan abbr="&longs;ext&utilde;">&longs;extum</expan>, &amp; ter&shy;</cell> <s>Igitur <lb/>accen&longs;o B, funis initio, celerrim&egrave; ob pul&shy;<lb/>uerem pyrium ignis v&longs;que ad A, permeat, <lb/>accenditque puluerem totum: c&uacute;mque cu&shy;<lb/>neis &amp; lapidibus ob&longs;tructus locus &longs;it, nec &longs;i <lb/>extrudantur vllus pateat exitus, quia E, noo <lb/>e&longs;t in directo A, nec D, in directo C, nec <lb/>B, in directo ED, nece&longs;&longs;arium e&longs;t vt di&longs;ru&shy;<lb/>pto monte, quicquid &longs;uperius e&longs;t euertat, <lb/>totam montis molem concutiens. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ob id <lb/>viam BA, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> breuem e&longs;&longs;e oportet: nec locum <lb/>A, aliqua ex tenui montis parte, ne qua <lb/>tenue e&longs;&longs;et ob&longs;taculum ignis erumperet, &longs;u&shy;<lb/>perior&eacute;mque locum ill&aelig;&longs;um permittere. <lb/></s>
             <cell/> 
             <cell>tij ad quartum.</cell> <s>Obliquitas igitur &longs;pecustanti miraculi cau&shy;<lb/>&longs;a e&longs;t, vt etiam montes euertantur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Refe&shy;<lb/>runt h&aelig;c cuniculorum antiquam rationem <lb/>omnibus tunc notam: c&ugrave;m &amp; pari modo <lb/>obuiam tuti&longs;&longs;im&egrave; itur effo&longs;&longs;a &egrave; regione ter&shy;<lb/>ra, vt cuniculis occurrentes ignem exhala&shy;<lb/>re cogamus, &amp; irritum illius impetum red&shy;<lb/>damus. </s>
             <cell>6</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad quartum, &amp;</cell> <s>Vt ver&ograve; rect&egrave; cuniculis occurramus, <lb/>docet &longs;onus fodientium, qui va&longs;is &aelig;neis cir&shy;<lb/>cum circa iuxta aggerem intus di&longs;po&longs;itis, per <lb/>noctis &longs;ilentium excipitur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Et quamvis in&shy;<lb/>fatigabili opere illum ob&longs;curare inconditis <lb/>&longs;trepitibus ho&longs;tes nitantur: &longs;i tamen ob&longs;e&longs;&longs;i <lb/>accuratius atque diligentius rei incumbant <lb/>indu&longs;tria atque &longs;olertia, faba in auctorem <lb/>cudetur: ip&longs;i&longs;que doli auctoribus inuentum <lb/>damno&longs;ius erit, qu&agrave;m his aduer&longs;us quos do&shy;<lb/>lus hic excogitatus e&longs;t. </s>
             <cell/> 
             <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> <s>Perilai boui &longs;imilem <lb/>exitum habens. </s>
           </row> 
           <row> <s>Adde qu&ograve;d per&longs;&aelig;pe, vt in <lb/>Cunnei pr&aelig;&longs;enti ob&longs;idione parum peritis <lb/>Ducibus ab eli&longs;a murorum, &amp; terr&aelig; mole <lb/>acies militum obruuntur, vt quaqua ver&shy;<lb/>&longs;um, &amp; quam long&egrave; ca&longs;ura &longs;it pr&aelig;&longs;cire opor&shy;<lb/>teat. </s>
             <cell/> 
             <cell>Secundi ad quartum.</cell> <s>Porr&ograve; quomodo h&aelig;c docere conue&shy;<lb/>niat, in libris de &AElig;ternitatis arcanis defini&shy;<lb/>tum e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed cui nondum ratio ex libris illis <lb/>tradendi, vtendique non in bonorum perni&shy;<lb/>ciem per&longs;pecta fuerit, nepharij propo&longs;iti e&longs;t <lb/>etiam vulgata, nedum abdita, huius generis <lb/>tradere. </s></p><p type="margin">
             <cell>7</cell> 
             <cell>primi ad tertium, &amp; &longs;ex</cell> <s><margin.target id="marg101"/>Cuniculo&shy;<lb/>rum igneo&shy;<lb/>rum quos <lb/>minas vo&shy;<lb/>cant, ratio.</s></p><p type="main">
           </row> 
           <row> <s>Sed his relictis, rur&longs;us ad ignis vim re&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg102"/><lb/>deamus, ex qua non leues dubitationes or&shy;<lb/>tum habent. </s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad quintum.</cell> <s>Nam c&ugrave;m dixerimus motu il&shy;<lb/>lum con&longs;eruari, cur, dicet aliquis, melius <lb/>&longs;ub cineribus pruna &longs;eruatur quam detecta, <lb/>c&ugrave;m cineres omnem prohibeant motum <gap/><lb/>H&aelig;c facilis e&longs;t dubitatio, atque ad hunc li&shy;<lb/>brum minim&egrave; pertinens, in quo propo&longs;itum <lb/>e&longs;t, &longs;olum magna &amp; difficillima ac pulcher&shy;<lb/>rima per&longs;equi. </s>
           </row> 
           <row> <s>Quamobrem in po&longs;terum <gap/><lb/>talibus ab&longs;tinebo, qualis e&longs;t h&aelig;c propo&longs;ita <lb/>dubitatio. </s>
             <cell>8</cell> 
             <cell>primi ad quintum, et &longs;ex</cell> <s>Itaque illi re&longs;pondere &longs;atis e&longs;t, <lb/>ignem &longs;emper motum habere aliquem, &longs;ed <lb/>prunas admodum tenuem, qui etiam &longs;ub ci&shy;<lb/>neribus maneat. </s>
           </row> 
           <row> <s>C&ugrave;m igitur prun&aelig; detect&aelig; <lb/>&longs;unt, a&euml;r corrumpit ignem illum circum&shy;<lb/>&longs;tans: mauult enim corrumpere quam cor&shy;<lb/>rumpi: nec tam tenuis motus illum &longs;eruare <lb/>pote&longs;t, verum contectus cinere, ab a&euml;ris <lb/>offen&longs;a tutus e&longs;t. </s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad tertium.</cell> <s>Itaque tribus modis ignis <lb/>&longs;eruatur: vel cum motum ex &longs;eip&longs;o excitat, <lb/>vt in cereis, &amp; generaliter vbi flamma mo&shy;<lb/>tu &longs;uo &longs;eip&longs;am tuetur: vel c&ugrave;m aliunde mo&shy;<lb/>tu fouetur, vt flante vento, vel follibus, <lb/>vnde magna incendia ferm&egrave; omnia dum <lb/>venti validi flarent, facta &longs;unt. </s>
           </row> 
           <row> <s>Terti&ograve;, c&ugrave;m <lb/>tutus e&longs;t ab a&euml;re, &longs;ic tamen vt re&longs;pirare po&longs;&shy;<lb/>&longs;it, velut &longs;ub cineribus. </s>
             <cell/> 
             <cell>Secundi ad &longs;extum.</cell> <s>Nec refert an cine&shy;<lb/>res alieni &longs;int, an vt in quibu&longs;dam lignis <lb/><arrow.to.target n="marg103"/><lb/>contingit, illos &longs;ibi circumcirca paret. </s>
           </row> 
           <row> <s>Alia <lb/>e&longs;t etiam dubitatio cur ignem magis &longs;olea&shy;<lb/>mus dicere &longs;ub&longs;tantiam quam glaciem: nam <lb/>nemo glaciem &longs;ub&longs;tantiam dixit, ignem <pb xlink:href="016/01/030.jpg" pagenum="381"/>autem plerique non &longs;olum dixerunt, &longs;ed <lb/>etiam exi&longs;timauerunt, c&ugrave;m tamen ambo ac&shy;<lb/>cidentia &longs;int. </s>
             <cell>9</cell> 
             <cell>primi ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan>, &amp; quar</cell> <s>Cau&longs;a e&longs;t in promptu. </s>
           </row> 
           <row> <s>Acciden&shy;<lb/>tia &longs;olemus appellare, qu&aelig; ad&longs;unt non cor&shy;<lb/>rupto &longs;ubiecto: talis autem videtur glacies. <lb/></s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad tertium.</cell> <s>Nam gelu concreta aqua, lac, vinum, &longs;o&shy;<lb/>luto gelu eadem con&longs;piciuntur. </s>
           </row> 
           <row> <s>At igne ple&shy;<lb/>raque corrumpuntur, &amp; qu&aelig; manent, vt <lb/>lapides &amp; metalla, l&aelig;&longs;a vehementer vi&shy;<lb/>dentur, pr&aelig;ter aurum &amp; argentum, &amp; pau&shy;<lb/>culas gemmas: ob id ignem arbitrabantur <lb/>maius aliquid e&longs;&longs;e qu&agrave;m calorem. </s>
             <cell>10</cell> 
             <cell>primi ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan>, &amp; quar&shy;</cell> <s>Huius <lb/>tamen differenti&aelig; cau&longs;am &longs;uperius docui&shy;<lb/>mus. <lb/><arrow.to.target n="marg104"/></s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg102"/>Cur ignis <lb/>&longs;ub cineri&shy;<lb/>bus &longs;eru<gap/>ur<gap/></s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell>ti ad quintum.</cell> <s><margin.target id="marg103"/>Cur ignem <lb/>magis &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantiam e&longs;&longs;e<gap/><lb/>dicamus <lb/><expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> glaciem.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg104"/>An aliquis <lb/>ignis non <lb/>&longs;plendeat.</s></p><p type="main">
             <cell/> 
             <cell>Tertij ad quartum.</cell> <s>Erat &amp; aliud dubitatione dignum: quo&shy;<lb/>niam ignis quiddam &agrave; quocunque calore &longs;e&shy;<lb/>paratum videbatur, non tamen e&longs;t, licet co&shy;<lb/>lorem mutet, &amp; &longs;ibi &longs;imilem facil&egrave; gignat. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Sed non omnis ignis &longs;plendet: etenim fer&shy;<lb/>rum igneum &longs;ulphur accendit &amp; vrit, ex <lb/>quo patet ip&longs;um ignis iam formam conce&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>11</cell> 
             <cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell> <s><arrow.to.target n="marg105"/><lb/>pi&longs;&longs;e, nec tamen &longs;plendere. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ita diuer&longs;a ra&shy;<lb/>tione ignis quem ardens aqua emittit, non <lb/>&longs;ol&ugrave;m ob &longs;ub&longs;tanti&aelig; raritatem, &longs;ed quia mi&shy;<lb/>nus calidus e&longs;t: ob id et&longs;i con&longs;umatur &amp; <lb/>&longs;plendeat, vix dicam illum ignem, qui lin&shy;<lb/>teum cui inh&aelig;ret, &amp; quod aqua ip&longs;a maduit, <lb/><arrow.to.target n="marg106"/><lb/>non vrat, ignem dici debere. </s>
             <cell/> 
             <cell>&longs;exti ad quintum.</cell> <s>Eadem ratio&shy;<lb/>&longs;ie &longs;i diuti&ugrave;s di&longs;tilletur, attenuet&uacute;rque ma&shy;<lb/>gis, magno miraculo manus ardebit, neque <lb/>&longs;entiet. </s>
           </row> 
           <row> <s>Itaque &longs;i quis rect&egrave; in&longs;piciat, po&longs;t&shy;<lb/>qu&agrave;m calor certam metam attigit, ignis di&shy;<lb/>ci meretur: h&aelig;c autem meta non vna e&longs;t, <lb/>&longs;ed quum a&euml;rem vincere pote&longs;t. </s>
             <cell>12</cell> 
             <cell>primi ad quintum, &amp; &longs;ex</cell> <s>Quum ver&ograve; <lb/>e&ograve; iam peruenerit, &longs;plendoris &amp; lucis ac ro&shy;<lb/>boris tant&ugrave;m acquirit, quantum etiam ca&shy;<lb/>lor ip&longs;e, ip&longs;&eacute;que ignis augetur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Vim ver&ograve; <lb/>iuxta &longs;ub&longs;tanti&aelig;, cui ine&longs;t, den&longs;itatem: nam <lb/>pruna calidior ob id flamma e&longs;t, ade&ograve; vt py&shy;<lb/>rius puluis &agrave; pruna &longs;tatim &agrave; flamma vix ac&shy;<lb/>cendatur: atque id qui cau&longs;am ignorant, <lb/>tanquam rem magnam admirantur. </s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> <s>Ergo <lb/>vt ab initio dixi, ignis nihil aliud e&longs;t, qu&agrave;m <lb/>calor valde magnus cum &longs;iccitate iunctus: <lb/><arrow.to.target n="marg107"/><lb/>nam ab&longs;que &longs;iccitate ignis e&longs;&longs;e non pote&longs;t, <lb/>aliter aqua feruens ignis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et. </s>
           </row> 
           <row> <s>Non <lb/>minus igitur ignis e&longs;&longs;entia &agrave; &longs;iccitate ip&longs;a <lb/>pendet, qu&agrave;m &agrave; calore. </s>
             <cell/> 
             <cell>Tertij ad &longs;extum.</cell> <s>Hac igitur de cau&shy;<lb/>&longs;a faces &egrave; quocunque ligno facere edocti <lb/>&longs;umus: &longs;ed &longs;i ex den&longs;iore ac &longs;olidiore, diu&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg108"/><lb/>turniores. </s>
           </row> 
           <row> <s>Stolonem querneum, cubi cra&longs;&shy;<lb/>&longs;itudine &agrave; vertice ad imum diuides in pluri&shy;<lb/>ma fru&longs;ta, velut duodecim, aut &longs;exdecim, <lb/>plur&aacute;ve, ita vt imum integrum maneat, in&shy;<lb/>de &longs;iccetur in furno duobus, trib&uacute;&longs;ve die&shy;<lb/>bus: exclu&longs;o itaque humido aqueo quum <lb/>remaneat quod pingue e&longs;t, ardet vt t&oelig;da: <lb/>&amp; &longs;i longitudine hominem &aelig;quat, durat <lb/>alacris flamma per hor&aelig; ac dimidi&aelig; &longs;patium <lb/>lumine &longs;plendidi&longs;&longs;imo. </s>
             <cell>13</cell> 
             <cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell> <s>Ergo, vt iam dixi, <lb/><arrow.to.target n="marg109"/><lb/>tam frigidis ignis extinguitur, qu&agrave;m humi&shy;<lb/>dis obruitur: ab humidis quidem duabus cau&shy;<lb/>&longs;is, tum vt contrariis, tum qu&ograve;d re&longs;pirare ac <lb/>moueri illum prohibeant: &agrave; frigidis autem, <lb/>&longs;ol&ugrave;m vt contrariis. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ab aqua igitur, triplici <lb/>ratione extinguitur. <lb/><arrow.to.target n="marg110"/></s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell>quarti ad quintum.</cell> <s><margin.target id="marg105"/>Aqua <expan abbr="ard&etilde;s">ardens</expan> <lb/>vritur ill&aelig;&longs;o <lb/>linteo qu&ograve;d <lb/>ea madet.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg106"/>Manus vt <lb/>ardeat ho&shy;<lb/>mine non <lb/>&longs;entiente.</s></p><p type="margin">
             <cell>14</cell> 
             <cell>primi ad quintum, &amp;</cell> <s><margin.target id="marg107"/>Ignis ratio <lb/>non minus <lb/>con&longs;tat &longs;ic&shy;<lb/>citate quam <lb/>calore.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg108"/>Faces quo&shy;<lb/>modo &egrave; quo&shy;<lb/>cunque ligno <lb/>fiant.</s></p><p type="margin">
             <cell/> 
             <cell>quarti ad &longs;ecundum.</cell> <s><margin.target id="marg109"/>Ignis ab <lb/>aqua triplici <lb/>ratione ex&shy;<lb/>tinguitur.</s></p><p type="margin">
           </row> 
           <row> <s><margin.target id="marg110"/>Modi quibus <lb/>ignis genera&shy;<lb/>tur.</s></p><p type="main">
             <cell/> 
             <cell>Quarti ad quintum.</cell> <s>Nunc tandem &longs;upere&longs;t, vt cau&longs;as gene&shy;<lb/>rationis illius o&longs;tendamus, neque leuem <lb/>habent in &longs;e ob&longs;curitatem. </s>
           </row> 
           <row> <s>Igitur prim&ograve;, <lb/>quot modis fiat con&longs;ideremus. </s>
             <cell>15</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad primum, &amp;</cell> <s>Fit autem <lb/>propagatione, anti&longs;pa&longs;i percu&longs;&longs;ione, fri&shy;<lb/>ctione, putredine, co&iuml;tione. </s>
           </row> 
           <row> <s>Nam qui vel <lb/>&longs;peculis concauis, vel &longs;ph&aelig;rulis per&longs;picuis <lb/>generantur, ad co&iuml;tionem manife&longs;t&egrave; perti&shy;<lb/>net. </s>
             <cell/> 
             <cell>tertij ad &longs;extum.</cell> <s>Sed co&iuml;tionis o&longs;cura ratio non e&longs;t, nam&shy;<lb/>que &longs;i denis viris nummos denos di&longs;tri&shy;<lb/>buas, &longs;inguli habebunt nummum: &longs;ed &longs;i in <lb/>quinque, binos. </s>
           </row> 
           <row> <s>Si igitur calor qui per ma&shy;<lb/>gnum &longs;patium di&longs;per&longs;us e&longs;t, in vnum con&shy;<lb/>trahatur, quicquid magn&aelig; illi quantitati <lb/>inerat, &amp; modic&aelig; illi ine&longs;t: quamobrem <lb/>magnus calor in paruo &longs;patio contentus, <lb/>magnos effectus producet, magn&uacute;&longs;que ob <lb/>id dici merebitur, atque ob id ignis. </s>
             <cell>16</cell> 
             <cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &amp; ter</cell> <s>Hoc <lb/>enim ade&ograve; plan&egrave; expo&longs;itum e&longs;t, vt repetere <lb/>haud &longs;it nece&longs;&longs;arium. </s>
           </row> 
           <row> <s>Sed qui anti&longs;pa&longs;i fit, <lb/>ad co&iuml;tionem reducitur. </s>
             <cell/> 
             <cell>tij ad primum.</cell> <s>Non enim ob aliud <lb/>anti&longs;pa&longs;is accedit, qu&agrave;m qu&ograve;d in vnum co&shy;<lb/>git: ergo &amp; huius cau&longs;a cognita e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Propa&shy;<lb/>gatione autem o&longs;tendimus quomodo gene&shy;<lb/>retur &longs;uperius. </s>
             <cell/> 
             <cell>Quinti ad &longs;extum.</cell> <s>Vnumqu&oacute;dque enim natura <lb/>con&longs;tantium atque mortalium &longs;ibi &longs;imile ge&shy;<lb/>nerare aptum e&longs;t, itaque nihil mirum ex ig&shy;<lb/>ne ignem accendi: ver&ugrave;m frictio &amp; percu&longs;&shy;<lb/>&longs;io &agrave; motu initium habent: putredo autem <lb/>non &longs;ufficit ignem accendere, &longs;ed vel alio <lb/>calore confirmatur, aut motu, aut anti&longs;pa&shy;<lb/>&longs;i, atque co&iuml;tione. </s>
           </row> 
           <row> <s>Itaque &longs;i quo modo mo&shy;</s></p><p type="main">
             <cell>17</cell> 
             <cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell> <s><arrow.to.target n="marg111"/><lb/>tu ignis accendatur docuerimus, modos om&shy;<lb/>nes &longs;imul quibus ignis accendi po&longs;&longs;it de&shy;<lb/>mon&longs;trabimus: &amp; qu&ograve;d tant&ugrave;m tres ver&egrave; <lb/>&longs;int, co&iuml;tio, propagationem motus, quan&shy;<lb/>quam long&egrave; plures e&longs;&longs;e videantur. </s>
           </row> 
           <row> <s>O&longs;tende&shy;<lb/>re autem quomodo ignis &agrave; motu generetur, <lb/>non aliud e&longs;t, qu&agrave;m quomodo motus &longs;it <lb/>cau&longs;a caloris demon&longs;trare: nam &longs;i motus e&longs;t <lb/>cau&longs;a caloris, erit &amp; augmenti illius. </s>
             <cell/> 
             <cell>quarti ad tertium.</cell> <s>Ignis <lb/>autem ( vt diximus ) nihil aliud e&longs;t, qu&agrave;m <lb/>color in immen&longs;um auctus. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ergo qu&oacute;nam <lb/>pacto motus calefacit, inquirunt Ari&longs;tote&shy;<lb/>lici, ac multa nugantur: tandem ver&ograve; ad id <lb/>redeunt, vt calor &longs;it effectus motus: e&longs;tque <lb/>hoc ac &longs;i dicerent, Ne&longs;cimus. </s>
             <cell>18</cell> 
             <cell>primi ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan>, &amp; quar&shy;</cell> <s>Idem enim <lb/>per idem o&longs;tendere, certum nugacis atque <lb/>imperiti argumentum e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Quid tandem ob&longs;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg112"/><lb/>cur&egrave; &amp; &longs;uo more dixerunt quidam, qu&ograve;d <lb/>calor hic in a&euml;re iam e&longs;t, &longs;ed per motum ad <lb/>formam illam deducitur, e&longs;&longs;&eacute;que hunc ca&shy;<lb/>lorem illum qui &agrave; de&longs;ideribus prouenerit? <lb/></s>
             <cell/> 
             <cell>ti ad &longs;ecundum.</cell> <s>O egregium hominem: calida non cen&longs;ent <lb/>a&longs;tra, inde calorem illum a&longs;trorum ignem <lb/>e&longs;&longs;e volunt. </s>
           </row> 
         </table> <s>Qu&ograve;d et&longs;i caliditatem efficere <lb/>&longs;idera, qu&aelig; calida e&longs;&longs;e negant concedatur, <lb/>rur&longs;us dubitatio emergit, quomodo calo&shy;<lb/>rem illum motus augeat. </s>
         <table> 
           <table.target id="table9"/> <s>Certum enim e&longs;t, <lb/>conceptam caliditatem ant&egrave; &agrave; &longs;yderibus ab&longs;&shy;<lb/>que motu nondum e&longs;&longs;e igneam. </s>
           <row> 
             <cell>a</cell> <s>Alexander <lb/><arrow.to.target n="marg113"/><lb/>rect&egrave; &longs;entit in hoc, qu&ograve;d non ex lapidibus <lb/>excutitur ignis, &longs;ed a&euml;r qui ibi continetur, <lb/>attritu repentino vertitur in ignem. </s>
             <cell>e c</cell> 
             <cell>a e</cell> <s>Sed &longs;i <lb/>ita e&longs;t, cur non &egrave; &longs;olidi&longs;&longs;imis lapidibus, vt <lb/>porphyrite, ac duri&longs;&longs;imis magis excutitur, <lb/>qu&agrave;m &agrave; mollioribus, vt chry&longs;tallo &amp; chal&shy;<lb/>cedonio? </s>
             <cell>e c</cell> 
           </row> <s>Rur&longs;us, cur non &egrave; duobus lapidi&shy;<lb/>bus eiu&longs;dem generis magis, vt chry&longs;tallinis, <lb/>qu&agrave;m &egrave; chry&longs;tallo &amp; chalybe ignis proue&shy;<lb/>nit? </s>
           <row> 
             <cell/> <s>Deinde, cur ( quod maximum e&longs;t ) &longs;i <lb/>&longs;olus a&euml;r accenditur, &longs;cintill&aelig; ill&aelig; magna <lb/>ex parte, ac veluti graues, lento proce&longs;&longs;u <lb/>de&longs;cendunt? </s>
             <cell/> 
             <cell>c b</cell> <s>Nam purus ignis, aut non de&longs;-<pb xlink:href="016/01/031.jpg" pagenum="382"/>cendit, aut &longs;i impetu cogatur, celeriter de&longs;&shy;<lb/>cendit. </s>
             <cell>e</cell> 
           </row> <s>C&ugrave;m igitur lent&egrave; de&longs;cendant qu&aelig;&shy;<lb/>dam, non ex &longs;olo a&euml;re ill&aelig; con&longs;tant. </s>
           <row> 
             <cell/> <s>Ergo <lb/>qu&ograve;d non &longs;it in lapide ignis conceptus, re&shy;<lb/>ct&egrave; dixit Alexander: vret enim ignis lapi&shy;<lb/>dem, &amp; rur&longs;us lapis tangentis manum, <lb/>&amp; facil&egrave; accenderetur, &amp; alimento indige&shy;<lb/>ret, &amp; duobus lapidibus concu&longs;&longs;is &longs;imul fa&shy;<lb/>cil&egrave; elideretur, vt duobus chalcedoniis, at&shy;<lb/>tritus enim &longs;ufficeret ad elidendum ignem: <lb/>quorum nullum cum verum &longs;it, liquid&ograve; con&shy;<lb/>&longs;tat ignem in lapide non contineri. </s>
             <cell/> 
             <cell>f d</cell> <s>Sed nec <lb/>rur&longs;us ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> ex a&euml;re generantur: nam <lb/>lapides vt duriores &longs;unt, indigent maiore <lb/>percu&longs;&longs;ione vt ignis generetur. </s>
             <cell>c</cell> 
           </row> <s>Ergo &longs;i &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m &longs;ufficeret a&euml;rem repent&egrave; concuti ex tali <lb/>ictu, qualis e&longs;t is quo &egrave; chalybe, &amp; chry&shy;<lb/>&longs;tallo ignis excutitur, ex duobus chalybis <lb/>fru&longs;tis po&longs;&longs;et ignis generari: at non e&longs;t &longs;ic, <lb/>&longs;ed, ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> duriora vehementiores ictus <lb/>expo&longs;cunt, ign&eacute;mque creant &longs;olidiorem ac <lb/>viuaciorem, vt cuius quandoque &longs;cintilla <lb/>non paruo maneat tempore. </s>
           <row> 
             <cell/> <s>Quinetiam qui&shy;<lb/>dam &longs;unt lapides vitrei ac molles, qui leui&longs;&shy;<lb/>&longs;imis ictibus, vel &longs;ol&ugrave;m tacti, ignem, &longs;ed <lb/>minim&egrave; viuacem, edunt. </s>
             <cell/> 
             <cell/> <s>Indicium ver&ograve; <lb/>certum e&longs;t ex lapidis &longs;ub&longs;tantia ignem ge&shy;<lb/>nerari, qu&ograve;d &longs;ine illius attritione nunquam <lb/>eliditur: a&euml;r etiam <emph type="italics"/>(<emph.end type="italics"/> vt diximus) in flam&shy;<lb/>mam, non &longs;cintillas, vertitur. </s>
             <cell>f</cell> 
           </row> <s>Quinetiam <lb/>mol&aelig; circumact&aelig;, c&ugrave;m aqua non a&euml;re ob&shy;<lb/>duct&aelig; &longs;int, ignem tamen emittunt: lapides <lb/>etiam ip&longs;i non ni&longs;i ex angulis. </s>
         </table> 
         <p type="main"> <s>Itaque non <lb/>in lapidibus abditus latet ignis, nec concu&longs;&shy;<lb/>&longs;o a&euml;re ex a&euml;re generantur. </s>
           <s id="id000239">Propo&longs;itio &longs;eptima.</s> 
         </p> <s>Sed nec qu&ograve;d in <lb/>illis potentia &longs;it ignis, vllum certum e&longs;t in&shy;<lb/>dicium: vix enim in ignem proiecti accen&shy;<lb/>duntur, nec &agrave; frigido vnquam inflamman&shy;<lb/>tur, &amp; epoti &longs;trenu&egrave; refrigerant. </s>
         <figure id="id.015.01.029.2.jpg" xlink:href="015/01/029/2.jpg"/> 
         <p type="main"> <s>Quare ma&shy;<lb/>nife&longs;tum e&longs;t, ex attritione lapidis ad tenui&longs;&shy;<lb/>&longs;imas partes illius &longs;ub&longs;tantia redacta, ignem <lb/>generari, e&longs;&longs;&eacute;que huius materiam, vel il&shy;<lb/>lius ad hoc aptiorem. </s>
           <s id="id000240">In modis qui nece&longs;&longs;ari&ograve; produ&shy;<lb/>cuntur ex duabus proportionibus, <lb/>cum du&etail; quantitates ex illis, qu&etail; mo <lb/><figure id="id.015.01.029.3.jpg" xlink:href="015/01/029/3.jpg"/>dos conficiunt, &aelig;quales fuerint: pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="table10"/><lb/>portio producta ad quatuor quanti&shy;<lb/>tates omiologas reducetur.<lb/><arrow.to.target n="marg25"/></s> 
         </p> <s>Namque puriores ac <lb/>non parum duri, ac tenui &longs;ub&longs;tantia con&shy;<lb/>&longs;tantes, vt chalcedonij, chry&longs;talli, atque <lb/>huiu&longs;cemodi, apti&longs;&longs;imi &longs;unt: contr&agrave; fragi&shy;<lb/>les, aut pr&aelig;duri, aut cra&longs;&longs;a con&longs;tantes &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, minim&egrave; apti. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000241"><margin.target id="marg25"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Sic etiam ex &longs;agitt&aelig; <lb/>motu plumbum lique&longs;cit: quoniam extre&shy;<lb/>m&aelig; partes, minim&egrave; angulorum, qu&aelig; tenui&longs;&shy;<lb/>&longs;im&aelig; &longs;unt, atteruntur. </s>
         </p> 
         <table> <s>Idem contingit in <lb/>longo motu, qu&ograve;d in pluribus exiguis repe&shy;<lb/>titis: velut c&ugrave;m tabul&aelig; gladium affricamus: <lb/>&longs;ed hic eo vehementior attritio, quo id quod <lb/>&longs;uppo&longs;itum e&longs;t, etiam duritie &longs;ua re&longs;i&longs;tit, vt <lb/>a&euml;r in medio compre&longs;&longs;us dum attenuatur at&shy;<lb/>tenuat. </s>
           <table.target id="table10"/> 
           <row> <s>Sed ad id vnde digre&longs;&longs;us eram, de <lb/>motu accendente calorem, reuerti opus e&longs;t: <lb/>nam ex hoc omnia ferm&egrave; pend&ecirc;re videntur. <lb/></s>
             <cell>a</cell> 
             <cell>b</cell> <s>Itaque ex aqua ignem vnquam accendi vi&shy;<lb/>demus, ex a&euml;re autem non ni&longs;i propagatio&shy;<lb/>ne, non motu: &amp; &longs;i humidorum aliquod <lb/>accenditur, vt oleum ac vinum, ab igne, <lb/>non non motu, inflammatur. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ergo quod <lb/>motu acceenditur, &longs;iccum e&longs;&longs;e oportet, non <lb/>humidum: quod ver&ograve; ab alio igne, etiam <lb/>humidum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Qu&ograve;d igitur &longs;iccum <lb/>e&longs;t ac vehementer, iam ex dimidio ignis <lb/>e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>E&longs;t enim ( vt dixi ) ignis vehemens cali&shy;<lb/>ditas ac &longs;iccitas. </s>
             <cell>c</cell> 
             <cell>e</cell> <s>Indiget igitur hoc quod <lb/>&longs;iccum e&longs;t, vt tantum incale&longs;cat: ver&ugrave;m <lb/>partis &amp; totius eadem ratio e&longs;t. </s>
           </row> 
           <row> <s>Si enim in&shy;<lb/>cale&longs;cit motu vehementi, etiam vehemen&shy;<lb/>ter incale&longs;cet. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>C&ugrave;m igitur &longs;iccum motu col&shy;<lb/>liditur, vt rarum euadat ac tenu&egrave; nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t: at tenuis &longs;ub&longs;tantia &amp; &longs;icca, ignea e&longs;t. <lb/></s>
           </row> 
           <row> <s>Vnaqu&aelig;que enim materia &longs;ub certa quan&shy;<lb/>titate formam ad &longs;e rapit. </s>
             <cell>d</cell> 
             <cell>f</cell> <s>Hoc &longs;ol&ugrave;m e&longs;t igi&shy;<lb/>tur bene dictum, qu&ograve;d calor ille qui &egrave; &longs;yde&shy;<lb/>bus mi&longs;tis ine&longs;t &longs;icc&aelig; iunctus materi&aelig;, dum <lb/>motu nimis attenuatur non repugnante hu&shy;<lb/>mido, quippe c&ugrave;m &longs;iccam eam iam &longs;uppo&shy;<lb/>&longs;uerimus, nec form&agrave; priore vt pote lapidis, <lb/>ade&ograve; ob tenuitatem debilitat&aelig;, ne &longs;imul <lb/>qualitates lapidis ade&longs;&longs;ent, abe&longs;&longs;et ver&ograve; &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, ignis formam &longs;u&longs;cipiunt calore <lb/>agente. </s>
           </row> 
           <row> <s>Ergo hic modus co&iuml;tioni, qua&longs;i con&shy;<lb/>trarius e&longs;t: in illo con&longs;tante materia calor <lb/>cogitur, h&icirc;c &longs;ub eodem calore materia ip&shy;<lb/>&longs;a attenuatur. </s>
             <cell>---</cell> 
             <cell>---</cell> <s>Indicio e&longs;t hanc e&longs;&longs;e cau&shy;<lb/>&longs;am, qu&ograve;d aqua motu in a&euml;rem verti&shy;<lb/>tur, vt qui&longs;que vbi ill&aelig; cadunt magno im&shy;<lb/>petu pote&longs;t videre. </s>
           </row> 
         </table> <s>Nam attenuata &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tia c&ugrave;m humido iuncta &longs;it, a&euml;ris formam <lb/>induit. <lb/><arrow.to.target n="marg114"/></s></p><p type="margin">
         <p type="main"> 
           <s id="id000242">Sint &longs;ex quantitates a b c d e f, &amp; <lb/>producatur proportio a ad b ex pro&shy;<lb/>portione c ad d, &amp; e ad f, tu &longs;cis, qu&ograve;d <lb/>modi recepti &longs;unt prima cum &longs;ecunda, tertia uel quinta, &amp; &longs;ecunda <lb/>cum quarta, &amp; &longs;exta, &amp; tertia &longs;imiliter cum ei&longs;dem, &amp; quinta eodem <lb/>modo cum ei&longs;dem: &longs;i igitur du&etail; quantitates ex his, qu&etail; faciunt pro&shy; <s><margin.target id="marg111"/>Motus quo&shy;<lb/>modo <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> <lb/>&amp; ignem ge&shy;<lb/>neret.</s></p><p type="margin">
  
  <s><margin.target id="marg112"/>Auerro&euml;s in <lb/>paraphra&longs;i <lb/>Metaphy. <lb/></s>
 <pb pagenum="11" xlink:href="015/01/030.jpg"/>portionem productam inter &longs;e fuerint &aelig;quales reducetur h&aelig;c pro&shy;<lb/>portio ad quatuor quantitates omologas, &longs;ciliter abiectis amba&shy;<lb/>bus &aelig;qualibus. </s> 
           <s id="id000243">Sit gratia exempli prima &aelig;qualis quint&aelig;: &amp; quia <lb/>in octauo modo proportio <expan abbr="&longs;ec&utilde;di">&longs;ecundi</expan> ad quartum producitur ex pro&shy;<lb/>portione primi ad quintum, &amp; &longs;exti ad tertium, ergo per expo&longs;ita <lb/>proportio &longs;ecundi ad quartum, ut &longs;exti ad tertium, &amp; ita permutan&shy;<lb/>do, &amp; conuertendo &longs;ecundi ad &longs;extum, ut quarti ad tertium, &amp; tertij </s> <s>tract. <!-- REMOVE S-->2. <lb/>col. </s>
         </p> 
         <p type="main"> 
           <s id="id000244"><arrow.to.target n="marg26"/><lb/>ad quartum, ut &longs;exti ad &longs;ecundum.</s> 
         </p> <s>2.<!-- KEEP S--></s></p><p type="margin">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000245"><margin.target id="marg26"/>V<emph type="italics"/>ndecima <lb/>petitione.<emph.end type="italics"/></s> <s><margin.target id="marg113"/>Quomodo <gap/><lb/>lapidibus ig&shy;<lb/>nis excutia&shy;<lb/>tur.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg114"/>Frigus nihil <lb/>e&longs;t actu, &longs;ed <lb/>&longs;ola caloris <lb/>priuatio.</s></p><p type="main">
           <s id="id000246">Propo&longs;itio octaua.</s> 
         </p> <s>Ver&ugrave;m dubitabis, in frigido a&euml;re ac ma&shy;<lb/>teria, in qua iam frigus &longs;uperat, vt in lapi&shy;<lb/>de, cur calor in&longs;urgit, c&ugrave;m frigus &longs;it poten&shy;<lb/>tius? </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000247">Si duarum <expan abbr="proportion&utilde;">proportionum</expan> &longs;uperiores numeri alternatim cum infe<lb/>rioribus multiplicentur, atque coniungantur: erit proportio aggre&shy;<lb/>gati ad productum ex inferioribus inuicem proportio ex primis <lb/>proportionibus compo&longs;ita.</s> <s>Re&longs;pondeo, frigus &longs;i pro actu intelli&shy;<lb/>gatur, nihil e&longs;&longs;e ni&longs;i calorem illum exiguum: <lb/>quod autem non e&longs;t, nullas habet opera&shy;<lb/>tiones. </s>
         </p> 
         <figure id="id.015.01.030.1.jpg" xlink:href="015/01/030/1.jpg"/> <s>Ob id frigus non in&longs;urgit, c&ugrave;m &longs;ola <lb/>priuatio qu&aelig;dam &longs;it, &longs;ed calor, qui tamen <lb/>ad paucitatem &longs;ubiect&aelig; materi&aelig; compara&shy;<lb/>tus, magnus e&longs;t. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000248">Sit proportio una a ad b, alia c ad d, ducatur b in <lb/><arrow.to.target n="marg27"/><lb/>c, fiatque e &amp; a in d, &amp; fiat f, iunganturque e &amp; f &amp; fiat h, <lb/>&amp; ducatur b in d et fiat g: dico <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> h g com&shy;<lb/>po&longs;itam e&longs;&longs;e ex proportione a ad b, &amp; c ad d. </s> <s>Indicio e&longs;t frigus nihil om&shy;<lb/>nin&ograve; e&longs;&longs;e pr&aelig;ter caloris priuationem, ter&shy;<lb/>tianarum rigor, in quo c&ugrave;m nulla &longs;it mate&shy;<lb/>ria frigida, &longs;ed &longs;olius caloris fuga, frigus <lb/>tamen non leue &longs;entitur. </s>
           <s id="id000249">Quia <lb/><arrow.to.target n="marg28"/><lb/>enim ex b in c fit e, &amp; ex b in d fit g, erit proportio e <lb/>ad g, ut c ad d, &amp; &longs;imiliter, quia ex d in a fit f, &amp; ex d in b fit g, erit f ad <lb/>g ut a ad b. </s> 
           <s id="id000250">Sed e &amp; f componunt h, igitur proportio h ad g e&longs;t com<lb/>po&longs;ita ex proportionibus e &amp; f ad g, igitur per communem animi <lb/>&longs;ententiam, &amp; diffinitionem compo&longs;it&aelig; proportionis, proportio h <lb/><arrow.to.target n="marg29"/><lb/>ad g compo&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad b, &amp; c ad d, quod e&longs;t <lb/>propo&longs;itum.</s> <s>Vbi ergo calor exi&shy;<lb/>guus in materia pauca fuerit, &longs;eruatur. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Ea&shy;<lb/>dem ratione nec &longs;iccitas aliud e&longs;t, quam hu&shy;<lb/>midi priuatio. </s>
           <s id="id000251"><margin.target id="marg27"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> 
         </p> <s>Quamobrem &longs;icca humectari </s></p><p type="main">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000252"><margin.target id="marg28"/>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 13 <emph type="italics"/>peti&shy;<lb/>tione.<emph.end type="italics"/></s> <s><arrow.to.target n="marg115"/><lb/>impo&longs;&longs;ibile e&longs;t, cum non &longs;it reditus ad ha&shy;<lb/>bitum ex priuatione. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Sed difficilius e&longs;t hu&shy;<lb/>mectare, quia humidum principium e&longs;t ex <lb/>elemento, calor ex c&oelig;lo, quod &longs;emper dif&shy;<lb/>fundit. </s>
           <s id="id000253"><margin.target id="marg29"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14 <emph type="italics"/>diffi <lb/>nitionem.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Re&longs;taurantur igitur &longs;olis adiectis ma&shy;<lb/>teriis. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000254">Propo&longs;itio nona.</s> <s>At infrigidare, aut &longs;iccare, facili&ugrave;s <lb/>conceditur, c&ugrave;m impedimento con&longs;tent h&aelig; <lb/>mutationes. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Iu&longs;t&egrave; &aelig;therem, &amp; aquam prin&shy;<lb/>cipium naturalium rerum antiqui po&longs;u&ecirc;re, <lb/>qu&ograve;d in altero calor dominari exi&longs;timatur <lb/>in reliquo abundet humidum. </s>
           <s id="id000255">Si duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum <lb/>inferioribus multiplicentur, minusque productum ex maiore detra&shy;<lb/>hatur, erit re&longs;idui ad productum ex inferioribus proportio uelut <lb/>illa, qu&aelig; relinquitur detracta minore proportione ex maiore.</s> 
         </p> <s>Iu&longs;tius a&euml;rem, <lb/>&longs;i ille calidus e&longs;&longs;et &amp; humidus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000256">H&aelig;c eodem modo probatur, ut pr&aelig;cedens, ni&longs;i quod h fit de&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg30"/><lb/>tracto &egrave; minore: gratia exempli ex f, &amp; ita ex diffinitione patet pro&shy;<lb/>po&longs;itum.</s> <s>Terram ne&shy;<lb/>mo: nam ip&longs;a frigida, &longs;icc&aacute;que e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Sed ca&shy;<lb/>lida pr&aelig;ter naturam difficil&egrave; refrigerantur, <lb/>motus enim con&longs;eruat. </s>
           <s id="id000257"><margin.target id="marg30"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>_&lcub;m}. <lb/>152.</s> 
         </p> <s>Ergo difficilius <lb/>qu&aelig; natura talia &longs;unt, motus enim eo&shy;<lb/>rum perpetuus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000258">Propo&longs;itio decima.</s> <s>Ver&ugrave;m in a&euml;re frigido <lb/>&longs;cintilla ignis illic&ograve;, ni &longs;uccurratur, extin&shy;<lb/>guitur. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Sed a&euml;r non pote&longs;t prohibere gene&shy;<lb/>rationem qu&aelig; intus fit, illo tant&ugrave;m circum&shy;<lb/>ambiente. </s></p><p type="margin">
           <s id="id000259">Si fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio uelut al<lb/>terius partis ad <expan abbr="&longs;ec&utilde;dam">&longs;ecundam</expan> quantitatem erit proportio cuiu&longs;uis quan<lb/>titatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam compo&longs;ita proportio ex pro&shy;<lb/>portionibus eiu&longs;dem quantitatis a&longs;&longs;umpt&aelig; ad utran que partem pri&shy;<lb/>m&aelig; quantitatis &longs;eor&longs;um.<lb/><arrow.to.target n="marg31"/></s> 
         </p> <s><margin.target id="marg115"/>Siccitas non <lb/>e&longs;t ni&longs;i hu&shy;<lb/>midi priua&shy;<lb/>tio.</s></p><p type="main">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000260"><margin.target id="marg31"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s>Ver&ugrave;m rur&longs;us dices: &longs;i frigus nihil e&longs;t <lb/>actu, &longs;ed &longs;ola caloris priuatio, quomodo <lb/>frigida refrigerant, vt calida calefaciunt? <lb/></s>
         </p> 
         <figure id="id.015.01.030.2.jpg" xlink:href="015/01/030/2.jpg"/> <s>Frigus &longs;emper e&longs;t c&ugrave;m multa maria, im&shy;<lb/>po&longs;&longs;ibile ver&ograve; tenui&longs;&longs;imum aliquid e&longs;&longs;e fri&shy;<lb/>gidum: multa materia impedit, nec ca&shy;<lb/>lo penetrare po&longs;&longs;it neque moueri, quare hoc <pb xlink:href="016/01/032.jpg" pagenum="383"/>modo refrigerat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000261">Sit a b quantitas diui&longs;a in c, &amp; &longs;i c ut a b ad a c, <lb/>ita b c ad d: eritque iterum permutando a b ad b c, <lb/>ut a c ad d, &amp; &longs;umatur qu&aelig;dam quantitas e eiu&longs;&shy; <s>Ergo quod calefacit, per <lb/>&longs;e calefacit: qu&ograve;d refrigerat, &longs;ol&ugrave;m ex ac&shy;<lb/>cidenti. </s>
  
  <s>Repugnabis for&longs;an, quoniam re&shy;<lb/>frigerari &longs;entimus nos, non aliter &agrave; frigidis <lb/>tum repent&egrave;, vt &agrave; calidis calefieri, vt pro&shy;<lb/>ducta frigoris qu&aelig;dam &longs;pecies videatur. <lb/></s>
 <pb pagenum="12" xlink:href="015/01/031.jpg"/>dem tamen generis, cum illis dico qu&ograve;d proportio e ad d e&longs;t com&shy;<lb/>po&longs;ita ex proportionibus e ad a c, &amp; e ad b c. </s> 
           <s id="id000262">Po&longs;ita ergo e tan&lt;08&gt; &longs;u&shy;<lb/>periore numero, &amp; a c &amp; c b inferioribus, erit ex octaua propo&longs;itio&shy;<lb/>ne huius proportio productorum ex e in a c, &amp; coniunctorum, &amp; <lb/>ex con&longs;equenti per primam &longs;ecundi Elementorum producti ex e in <lb/>a b ad productum ex a c in c b compo&longs;ita ex proportionibus e ad <lb/>a c, &amp; e ad c b: at quod fit ex a c in c b, e&longs;t &aelig;quale ei quod fit ex a b in <lb/>d, eo qu&ograve;d a b, a c, c b &amp; d &longs;unt omiolog&aelig; per decimam &longs;extam &longs;exti <lb/><expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan>: Proportio igitur producti ex e in a b ad productum <lb/>ex d in a b e&longs;t compo&longs;ita ex proportionibus e ad a c, &amp; e ad e b: At <lb/>proportio producti ex e in a b ad productum ex d in a b, e&longs;t uelut e <lb/><arrow.to.target n="marg32"/><lb/>ad d. </s> <s>Equidem ( vt dixi ) nihil aliud e&longs;t frigidum, <lb/>qu&agrave;m caloris priuatio: &amp; qu&aelig; mouentur <lb/>nec con&longs;i&longs;tunt, refrigerantur, vt aqua, &amp; <lb/>ventorum validorum a&euml;r. </s>
           <s id="id000263">per &longs;uppo&longs;ita igitur proportio e ad d e&longs;t compo&longs;ita ex propor<lb/>tionibus e ad a c, &amp; e ad b c, quod fuit demon&longs;trandum.</s> 
         </p> <s>Porr&ograve; c&ugrave;m conta&shy;<lb/>ctu re&longs;rigeratur, &longs;ol&ugrave;m &longs;uperficies refrigera&shy;<lb/>tur, fugiente intus pal&agrave;m calore: nec po&longs;&longs;ibi&shy;<lb/>le e&longs;t ob hoc &longs;ubit&ograve; quippiam refrigerari, <lb/>mora autem ducta refrigerantur etiam pe&shy;<lb/>niti&longs;&longs;im&aelig; partes. </s></p><p type="main">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000264"><margin.target id="marg32"/>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Atque h&aelig;c vera &longs;unt rerum naturalium <lb/>fundamenta, in quibus nihil e&longs;t repugnans. <lb/></s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Qui ver&ograve; eas qualitates &longs;ub&longs;tantiis affixas <lb/>imaginantur, &amp; frigiditatem aliquod e&longs;&longs;e <lb/>natur&aelig; principium, in difficillimas perue&shy;<lb/>niunt qu&aelig;&longs;tiones, rer&uacute;mque qu&aelig; videntur <lb/>cau&longs;as dicere non po&longs;&longs;unt, omni&aacute;que &longs;ilen&shy;<lb/>tio ac verbis ob&longs;curis inuoluere, tum etiam <lb/>ambiguis, nituntur. </s>
           <s id="id000265">Propo&longs;itio undecima.</s> 
         </p> <s>Igitur calor ip&longs;e propria <lb/>qualitas e&longs;t c&oelig;le&longs;tis, h&aelig;c agitans corpora, <lb/>qu&aelig; motu adiuta ignem creat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000266">Proportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad ag&shy;<lb/>gregatum duarum &aelig;qualium quantitatum e&longs;t compo&longs;ita ex pro&shy;<lb/>portionibus primis, &amp; diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg33"/></s> <s>Si &agrave; materia <lb/>obruatur ac impediatur, frigus gignit. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Qu&aelig;&shy;<lb/>cunque autem motu non eadem manent, <lb/>frigidiora euadunt, vt aqua &amp; a&euml;r. </s>
           <s id="id000267"><margin.target id="marg33"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> 
         </p> <s>A&euml;ris <lb/>ver&ograve; temperiem facit radiorum multitu&shy;<lb/>do Solis, tum &longs;yderum, quos excipit, <lb/>qui illum calefaciunt. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000268">Sit proportio a ad c, &amp; b ad d, &amp; &longs;int c &amp; d <lb/><figure id="id.015.01.031.1.jpg" xlink:href="015/01/031/1.jpg"/><lb/>&aelig;quales, dico qu&ograve;d proportio a b ad c d e&longs;t <lb/>compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; b ad <lb/>d diui&longs;o compo&longs;ito per duplam. </s> <s>Terra ver&ograve; non ade&ograve; <lb/>e&longs;&longs;e frigida pote&longs;t vt aqua, quoniam non <lb/>mouetur. </s></p><p type="main">
           <s id="id000269">Quia enim </s> 
         </p> <s>His itaque con&longs;titutis, quibus non pauca <lb/>qu&aelig; iamdiu latuerunt, o&longs;tendemus natur&aelig; <lb/>&longs;ecreta, ad ignis rur&longs;us hi&longs;toriam reuertan&shy;<lb/>tur. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000270"><arrow.to.target n="marg34"/><lb/>c &amp; d &longs;unt &aelig;quales, erit b ad c, ut b ad d, qua&shy;<lb/>re ex diffinitione c&ugrave;m proportio a b ad c d <lb/><arrow.to.target n="marg35"/><lb/>&longs;it compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; b <lb/>ad c, erit etiam compo&longs;ita ex dictis ex propo&longs;itione a ad c, &amp; b ad d, <lb/><arrow.to.target n="marg36"/><lb/>&longs;tatuatur ergo e &aelig;qualis c d media inter a b &amp; c. </s> <s>Ver&ugrave;m de &longs;ub&longs;tantiarum &longs;ubtilitate ali&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg116"/><lb/>qua pri&ugrave;s pr&aelig;ponere oportet. </s>
           <s id="id000271">Et erit per &longs;ecun&shy;<lb/>dam propo&longs;itionem proportio aggregati a b ad c producta ex <lb/><arrow.to.target n="marg37"/><lb/>proportione aggregati a b ad c, &amp; e ad c, igitur proportio a b ad e <lb/>erit proportio a b ad c, diui&longs;a per proportionem e ad c, &longs;ed e ad c e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg38"/><lb/>dupla: igitur proportio a b ad c d e&longs;t proportio a b ad c diui&longs;a per <lb/>duplam.</s> 
         </p> <s>Qu&aelig;dam igi&shy;<lb/>tui dicuntur tenues per &longs;e, vt a&euml;r: qu&aelig;dam <lb/>quantitate, vt capilli: qu&aelig;dam quia fluunt, <lb/>vt &longs;anguis: qu&aelig;dam quia in partes tenui&longs;&longs;i&shy;<lb/>mas diuidi po&longs;&longs;unt, vt aurum: ali&aelig; quia plu&shy;<lb/>ra ex his habent, vt &longs;pititus, qui no&longs;tra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg117"/><lb/>rum &longs;unt operationum in&longs;trumenta. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000272"><margin.target id="marg34"/>E<emph type="italics"/>x &longs;exta<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. <lb/>com. </s> <s>Fiunt <lb/>autem ab arte pleraque tenuia, velut plum&shy;<lb/>bum, qu&ograve;d ade&ograve; attenuatur arte, vt in pul&shy;<lb/>uerem redigatur, ex quo horologia fieri &longs;o&shy;<lb/>lent. </s>
           <s id="id000273">&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Liquefactum enim agitatur celerrim&egrave; <lb/>in mortario: ide&ograve; cum cogi non po&longs;&longs;it, tran&shy;<lb/>&longs;it in puluerem. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000274"><margin.target id="marg35"/>D<emph type="italics"/>ecimaquarta<emph.end type="italics"/></s> <s>Et quamvis ars in tenui&longs;&longs;i&shy;<lb/>ma redigat ligna, aut lapides, aut metalla, <lb/>non tamen ip&longs;a mi&longs;cet, nec attenuat &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantiam, &longs;ed &longs;ol&ugrave;m quantitatem. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Ignis ve&shy;<lb/>r&ograve; &longs;i attenuat, &longs;eparat: aut &longs;i mi&longs;cet, non <lb/>attenuat. </s>
           <s id="id000275"><margin.target id="marg36"/>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Separando enim qu&aelig; cra&longs;&longs;a &longs;unt, <lb/>attenuantis &longs;peciem pr&aelig;bet. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000276"><margin.target id="marg37"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Sola natura &longs;i&shy;<lb/>mul mi&longs;cere atque attenuare &longs;ub&longs;tantiam <lb/>pote&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>C&ugrave;m enim ( vt dixi <emph type="italics"/>)<emph.end type="italics"/> nunc vocem <lb/>&longs;ubtilia qu&aelig; duci po&longs;&longs;unt, atque ea ductilia, <lb/>vel humida e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e &longs;it, ignis ver&ograve; &longs;ic&shy;<lb/>cet, attenuare non pote&longs;t, ni&longs;i &longs;eparet. </s>
           <s id="id000277"><margin.target id="marg38"/>P<emph type="italics"/>er quintam <emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>nim. </s> 
           <s id="id000278">com. </s> <s>At&shy;<lb/>tenuat ergo vel comminuendo &longs;icca, vt <lb/>c&ugrave;m arenam in puluerem redigit, aut col&shy;<lb/>liquando, vt metallica: tenues partes &longs;e&shy;<lb/>parando, vt in di&longs;tillationibus. </s>
           <s id="id000279">&longs;en <lb/>tentiam.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Ver&ugrave;m dum <lb/>&longs;icca comminuat, colliquet humida, etiam <lb/><arrow.to.target n="marg118"/><lb/>attenuat. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000280">Propo&longs;itio duodecima.</s> <s>Contigit tamen in di&longs;tillationibus <lb/>aliquid attenuari ac alteri mi&longs;ceri, c&ugrave;m &agrave; <lb/>calido humido, non ab igne fiunt. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Calor <lb/>enim mi&longs;cet, &amp; cum humido attenuat. </s>
           <s id="id000281">Propo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que <lb/>multiplicatione.<lb/><arrow.to.target n="marg39"/></s> 
         </p> <s>Fit <lb/>autem hoc va&longs;es in aquam feruentem im&shy;<lb/>mi&longs;&longs;is, voc&aacute;tque Mari&aelig; balneum. </s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000282"><margin.target id="marg39"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}. <lb/>10. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s> <s>Proximum <lb/>bonitate di&longs;tillationis genus huic in equino <lb/>fimo: inde quod per cineres pr&aelig;&longs;tanti&longs;&longs;imum <lb/>in oleum detractum e&longs;t. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nam c&ugrave;m calida <lb/>&longs;it ac humida &longs;ub&longs;tantia, per multos men&shy;<lb/>&longs;es calorem &longs;eruare pote&longs;t, atque e&ograve; longio&shy;<lb/>re temporis &longs;patio qu&agrave;m vuarum acini, quo <lb/>oliuarum &longs;ub&longs;tantia den&longs;ior e&longs;t, ac pinguior. <lb/></s>
           <s id="id000283">Sint propo&longs;it&aelig; proportiones a ad c &amp; <lb/><figure id="id.015.01.031.2.jpg" xlink:href="015/01/031/2.jpg"/><lb/>b ad d, &amp; a&longs;&longs;umo e ad c, iuxta ea qu&aelig; Eu&shy;<lb/>clides demon&longs;trauit, ut b ad d, erit igitur </s> 
         </p> <s>At nullum horum metalla liquare pote&longs;t, <lb/>&longs;ed illa igne indigent. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000284"><arrow.to.target n="marg40"/><lb/>proportio a e ad c, compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; e ad c, <lb/>&longs;ed proportio e ad c e&longs;t, ut b ad d, igitur proportio a e ad c compo&shy;<lb/>&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad c, &amp; b ad d.</s> <s>Sed vt ardenti&longs;&longs;ima <lb/>di&longs;tillatio fit per ignes, ita mi&longs;tioni ac ver&aelig; <lb/>attenuationi inepta: cui ferm&egrave; &longs;imilis e&longs;t, <lb/>qu&aelig; fit per cineres. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Nam &longs;i igne di&longs;tillata <lb/>f&aelig;cibus &longs;uis mi&longs;cueris, fiet totum pro mo&shy;<lb/>lis ratione graui&ugrave;s qu&agrave;m antea, tum etiam <lb/><arrow.to.target n="marg119"/><lb/>&longs;iccius. </s>
           <s id="id000285"><margin.target id="marg40"/>E<emph type="italics"/>x generali <lb/>com.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. &longs;en <lb/>tentia.<emph.end type="italics"/></s> 
         </p> <s>Non igitur ver&egrave; attenuat ignis, &longs;ed <lb/>natura ip&longs;a, qu&aelig; totam &longs;ub&longs;tantiam conco&shy;<lb/>quit ac mi&longs;cet. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000286">Aliter ex b in c fiat f ex a in d, g ex c in d h coniunctum ex f g, k.</s> <s>Vnde ob &longs;ubtilitatem omnia <lb/>in vnum conueniunt, mi&longs;t&uacute;mque den&longs;ius, <lb/>fit, &amp; tamen ex &longs;ubtili&longs;&longs;imis compo&longs;itum <lb/>partibus. </s>
         </p> 
         <pb pagenum="13" xlink:href="015/01/032.jpg"/> <s>Ergo in naturali coctione, vt qu&aelig; <lb/>in liquido duri&longs;&longs;ima, etiam vim ignis obti&shy;<lb/>neat, &amp; mollis balnei in attenuando, partes <lb/>cra&longs;&longs;iores comminuuntur, quod ab igne im&shy;<lb/>petrari non pote&longs;t. <lb/><arrow.to.target n="marg120"/></s></p><p type="margin">
         <figure id="id.015.01.032.1.jpg" xlink:href="015/01/032/1.jpg"/> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg116"/>Subtilitatis <lb/>in &longs;ub&longs;tantia <lb/>genera.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000287">Quia ergo ex c in b fit f, ex c in d h, erit f ad h, <lb/>ut b ad d, igitur ut e ad c, &longs;ed a ad c, ut g ad h igi<lb/><arrow.to.target n="marg41"/><lb/>tur a e ad c, ut k ad h, &longs;ed k ad h c&oacute;mponitur ex <lb/>proportionibus a ad c, &amp; b ad d. </s> 
           <s id="id000288">Ex octaua ha <lb/>rum igitur proportio a c ad c compo&longs;ita e&longs;t ex <lb/>ei&longs;dem. </s> <s><margin.target id="marg117"/>Subtilitates <lb/>ab arte, na&shy;<lb/>tura, &amp; igne <lb/>in quibus <lb/>differant. <lb/></s>
           <s id="id000289">For&longs;an quis dicat hanc eandem e&longs;&longs;e <lb/>octau&aelig; &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t, in illa enim proportio com&shy;<lb/>paratur ad productum, in hac ad unam ex <lb/>quantitatibus.</s> 
         </p> <s>Plumbum <lb/>quomodo in <lb/>puluerem <lb/>tran&longs;eat. <lb/></s>
         <p type="margin"> 
           <s id="id000290"><margin.target id="marg41"/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s> <s>Ignis quo&shy;<lb/>modo atte&shy;<lb/>nuet.</s></p><p type="margin">
         </p> 
         <p type="main"> <s><margin.target id="marg118"/>Di&longs;tillatio&shy;<lb/>nis v&longs;us &amp; <lb/>genera.</s></p><p type="margin">
           <s id="id000291">Ex hoc &longs;equitur qu&ograve;d: Qu&aelig;libet du&aelig; quantitates quarum ag&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg42"/><lb/>gregatum e&longs;t idem ad eam quantitatem, componunt eandem pro&shy;<lb/>portionem.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg119"/>Ignis <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ve&shy;<lb/>r&egrave; attenuat.</s></p><p type="margin">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000292"><margin.target id="marg42"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> <s><margin.target id="marg120"/>Aqu&aelig; diflil&shy;<lb/>lat&aelig; an vires <lb/>habeant.</s></p><p type="main">
         </p> 
         <p type="main"> <s>Sed ex his non leuis emergit dubitatio. <lb/></s>
           <s id="id000293">Propo&longs;itio tertia decima.</s> 
         </p> <s>Nam &longs;i ignis cuncta calefacit, &longs;icc&aacute;tque, <lb/>omnes aqu&aelig;, qu&aelig; di&longs;tillatione habentur, <lb/>calid&aelig; ac &longs;icc&aelig; e&longs;&longs;e deberent. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000294">Proportio confu&longs;a aggregati prim&aelig; &amp; terti&aelig; quatuor quantita&shy;<lb/>tum omiologarum ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, e&longs;t uelut com<lb/>po&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg43"/></s> <s>Nec repugnat <lb/>&longs;ub&longs;tantia, qu&ograve;d aquea &longs;it: talis enim c&ugrave;m <lb/>fit ardens, &amp; vritur, &amp; corpora humana <lb/>egregi&egrave; excalefacit, ac &longs;iccat. </s>
         </p> 
         <p type="margin"> <s>Rur&longs;us aqu&aelig; <lb/>omnes frigid&aelig; &longs;unt ac humid&aelig;, vincente <lb/>&longs;ub&longs;tantia. </s>
           <s id="id000295"><margin.target id="marg43"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s> 
         </p> <s>At neutrum &longs;emper verum e&longs;t, <lb/>im&ograve; aliqu&aelig; ex his &longs;imiliores &longs;unt his, &agrave; <lb/>quibus excipiuntur: vt ro&longs;&agrave;cea, odore, &longs;a&shy;<lb/>pore, viribus. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000296">Sint a ad b, ut c ad d, dico, qu&ograve;d erit confu&longs;a <lb/><figure id="id.015.01.032.2.jpg" xlink:href="015/01/032/2.jpg"/><arrow.to.target n="table11"/><lb/>proportio a c aggregati ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> b d, com<lb/>po&longs;it&aelig; ex his proportionibus diui&longs;&aelig; per du&shy;<lb/>plam &aelig;qualis. </s> <s>Vrceus aqu&aelig; plantaginis <lb/>fluentem vndequaque &longs;anguinem &longs;i&longs;tere po&shy;<lb/>te&longs;t. </s>
           <s id="id000297">Erit enim aggregati ex a c ad aggregatum ex b d, ue&shy;<lb/>lut a ad b per 18 quinti Elementorum. </s> 
           <s id="id000298">Sed proportiones a ad b, <lb/>&amp; c ad d componunt proportionem producti a in d, &amp; c in b per <lb/>octauam harum, ad <expan abbr="product&utilde;">productum</expan> ex b in d, productum uer&ograve; ex a in d <lb/>e&longs;t &aelig;quale producto ex b in c per decimam &longs;extam &longs;exti Elemento&shy;<lb/>rum, &amp; proportio producti ex b in c ad productum ex b in d e&longs;t ue <lb/>lut c ad d, quare ut aggregati a c ad aggregatum b d, igitur propor&shy;<lb/>tio compo&longs;ita ex a ad b, &amp; c ad d, e&longs;t uelut confu&longs;a bis &longs;umpta. </s> <s>Non idem facit lactuc&aelig; aqua, et&longs;i &longs;it <lb/>frigidior. </s>
           <s id="id000299">Igi&shy;<lb/>tur confu&longs;a e&longs;t uelut compo&longs;ita diui&longs;a per duplam per modum un&shy;<lb/>decim&aelig; huius.</s> 
         </p> <s>Quidam nuper dum memoriam <lb/>augere niteretur, meli&longs;&longs;am triduo albo vino <lb/>infundit, inde leuiter expre&longs;&longs;o vino, aquam <lb/>di&longs;tillando collegit, cuius potu memoriam <lb/>recuperare vi&longs;us e&longs;t. </s>
         <table> 
           <table.target id="table11"/> <s>Sed c&ugrave;m calidi e&longs;&longs;et ie&shy;<lb/>coris, bonam valetudinem pen&egrave; funditus <lb/>euertit. </s>
           <row> 
             <cell>a</cell> <s>Atque hunc modum Chymi&longs;t&aelig; vo&shy;<lb/>cant, &longs;tellas c&oelig;lo infigere. </s></p><p type="main">
             <cell>c</cell> 
           </row> <s>Qu&aelig;ri igitur &longs;olet, an aqu&aelig; h&aelig; proprias <lb/>vires retineant? </s>
           <row> 
             <cell>-----</cell> <s>Diximus olim, dum de malo <lb/>medendi v&longs;u loqueremur, nullas e&longs;&longs;e vires, <lb/>qu&ograve;d odore, &amp; &longs;apore <expan abbr="de&longs;titu&atilde;tur">de&longs;tituantur</expan>. </s>
             <cell>-----</cell> 
           </row> <s>Ab&longs;ynthij <lb/>enim aqua, nec <expan abbr="ab&longs;ynthi&utilde;">ab&longs;ynthium</expan> redolet nec amara <lb/>e&longs;t: im&ograve; quod mirum e&longs;t, &longs;ubdulcis. </s>
           <row> 
             <cell>b</cell> <s><expan abbr="Ard&etilde;s">Ardens</expan> ta&shy;<lb/>men, vt ro&longs;aceam pr&aelig;teream, <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> facit ine&longs;&longs;e <lb/>vim aquis. </s>
             <cell>d</cell> 
           </row> <s>Nam &longs;i talem ob ignem e&longs;&longs;e di&shy;<lb/>cas, qui e&longs;t qu&ograve;d nulla aliarum talis &longs;it? <lb/></s>
           <row> 
             <cell>---</cell> <s>Nam h&aelig;c egregi&egrave; calefacit, &longs;iccat, pene&shy;<lb/>trat, acutum olet, ardet. </s>
             <cell>---</cell> 
           </row> <s>Itaque vires aquis <lb/>iam ine&longs;&longs;e certum e&longs;t, &longs;ed nec omnibus, nec <lb/>&aelig;quas. </s>
         </table> 
         <p type="main"> <s>Qu&aelig;cunque enim res tenuem &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantiam habent frigid&aelig;que iunctam, aquam <lb/>emittunt &longs;ibi non ab&longs;imilem, vt ro&longs;a. </s>
           <s id="id000300">Propo&longs;itio quarta decima.</s> 
         </p> <s>Qu&aelig; <lb/>ver&ograve; tenuem &amp; calidam &longs;imilem &longs;ed vren&shy;<lb/>tem emittunt, vt vinum, &amp; metallicorum <lb/>qu&aelig;dam. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000301">Proportiones confu&longs;&aelig;, &amp; coniunct&aelig; in tribus quantitatibus in&shy;<lb/>uicem commutantur.</s> <s>Qu&aelig; cra&longs;&longs;am &amp; calidam, di&longs;&longs;imilem <lb/>&amp; prauam, vt ab&longs;ynthium. </s>
         </p> 
         <figure id="id.015.01.032.3.jpg" xlink:href="015/01/032/3.jpg"/> <s>qu&aelig; cra&longs;&longs;am ac <lb/>frigidam, di&longs;&longs;imilem, &longs;ed non prauam, vt cu&shy;<lb/>curbit&aelig;. </s>
         <p type="main"> 
           <s id="id000302">Sint tres quantitates, dico, quod proportio c </s> <s>Iuxta hanc rationem vires aqua-<pb xlink:href="016/01/033.jpg" pagenum="384"/>rum, qu&aelig; leui excipiuntur igne facil&egrave; perdi&longs;&shy;<lb/>ces. </s>
         </p> 
         <p type="main"> <s>Nam qu&aelig; vehementi igne indigent, om&shy;<lb/>nes &longs;iccant vehementer, plerunque etiam <lb/>excalefaciunt. </s></p><p type="main">
           <s id="id000303"><arrow.to.target n="marg44"/><lb/>ad a b confu&longs;a e&longs;t, conuer&longs;a coniunct&aelig; a &amp; b ad <lb/><arrow.to.target n="marg45"/><lb/>c. </s> 
           <s id="id000304">Nam per dicta proportio a b ad c efficit con&shy;<lb/>iunctam ex a b ad c: &longs;ed c ad a b conuer&longs;a e&longs;t eius, qu&aelig; e&longs;t a b ad c, &amp; <lb/>proportio c ad a b e&longs;t confu&longs;a eius, qu&aelig; e&longs;t c ad a &amp; b. </s> <s><arrow.to.target n="marg121"/></s></p><p type="margin">
           <s id="id000305">Igitur pro&shy;<lb/>portio confu&longs;a in tribus quantitatibus e&longs;t contraria coniunct&aelig; in <lb/>ei&longs;dem.</s> 
         </p> <s><margin.target id="marg121"/>An &longs;it po&longs;&longs;i&shy;<lb/>bile facere <lb/>aquam qu&aelig; <lb/>in multa &longs;e&shy;<lb/>cula vitam <lb/>pror<gap/>et.</s></p><p type="main">
         <p type="margin"> 
           <s id="id000306"><margin.target id="marg44"/>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^&lcub;m}.</s>