Main  History Search Repository tree
| File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / buona_demot_014_la_1591.xml
(download) - view tree Revision 1.50, Thu Jul 26 15:52:43 2007 UTC (5 years, 9 months ago) by www-data Branch: MAIN Changes since 1.49: +75 -75 lines
Checkin by stefant using CVSweb.
Thu Jul 26 15:52:31 2007
HOST=141.14.237.38
EDIT=In-Browser
LOCALFILE=
COMMENTS={text correction done until page 922 (908)}
<browser>update</browser>
|
<?xml version="1.0"?> <!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" > <archimedes> <info> <author>Buonamici, Francesco</author> <title>De motu</title> <date>1591</date> <place>Florence</place> <translator></translator> <lang>la</lang> <cvs_file>buona_demot_014_la_1591.xml</cvs_file> <cvs_version></cvs_version> <locator>014.xml</locator> </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="014/01/001.jpg"/> <p type="main"> <s>FRANCISCI </s></p> <p type="main"> <s>Bonamici Florentini</s></p> <p type="main"> <s>E PRIMO LOCO PHILOSOPHIAM</s></p> <p type="main"> <s>ordinariam in Almo Gymna&longs;io Pi&longs;ano Profitentis,</s></p> <p type="head"> <s>DE MOTV LIBRI X.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>QVIBVS GENERALIA NATVRALIS PHILOSOPHIAE <lb/>principia &longs;ummo &longs;tudio collecta continentur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="head"> <s>NECNON VNIVERSAE QVAESTIONES AD LIBROS <lb/>De Phy&longs;ico auditu, de C&ecedil;lo, de Ortu, & Interitu <lb/>pertinentes explicantur.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>MVLTA ITEM ARISTOTELIS LOCA EXPLANANTVR, <lb/>& Græcorum, Auerrois, aliorumque doctorum &longs;ententiæ ad The&longs;es <lb/>Peripateticas diriguntur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="head"> <s>ACCESSIT INDEX CAPITVM, <expan abbr="RERVMq.">RERVMque</expan> MEMORABILIVM.</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>AD FERDINANDVM MEDICEM MAGNVM </s></p> <p type="main"> <s>Etruriæ Ducem Sereni&longs;&longs;imum.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s>EX SVPERIORVM CONSENSV.</s></p> <figure></figure> <p type="main"> <s>FLORENTIAE,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Apud Bartholomæum Sermartellium.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s>MDXCI.</s></p> <pb/><pb/> <p type="main"> <s>FERDINANDO</s></p> <p type="main"> <s>MED. S. R. E. CARD.</s></p> <p type="main"> <s>AMPL MAGNOQ ETRVR.</s></p> <p type="main"> <s>DVCI SERENISSIMO.</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>FRANCISCVS BONAMICVS A BIFORTO. S. P. D.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>SILEAM ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratulantur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? </s> <s>E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, & cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;it ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. </s> <s>Et quanuis hæc tenuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. </s> <s>Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla­<lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, & perennes &longs;caturiant? </s> <s>Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, & vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, & demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; & via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i­<lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. </s> <s>In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. </s> <s>Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? </s> <s>quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? </s> <s>vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. </s> <s>Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulget, quæ cæteris iter ad Cœlum non v&longs;itata, nec peruulgata via common&longs;trent. <lb/></s> <s>Vetera non repetam: &longs;uperat <expan abbr=".n.">enim</expan> laudem omnem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. </s> <s>Quid <lb/>in politiorum <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> genere Victorius quod attigit non adamu&longs;&longs;im expoliuit? </s> <s>Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>elocutis e&longs;t, vt &longs;i Mu&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? </s> <s>Quoties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? </s> <s>Quid de Piccolhominis <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; Kyrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Io. </s> <s>Bapti&longs;ta dicam? <lb/></s> <s>Mitto complures alios insignes & philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;triæ labore alieno queat accedere. </s> <s>Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. </s> <s>Nam quis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/></s> <s>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, <expan abbr="meridiem&qtilde;">meridiemque</expan>; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;trandi præmon&longs;trarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex &longs;uo nomine nomen dedit. </s> <s>Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;tra­<lb/>tori plus habitum fui&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. </s> <s>Prætereo de in­<lb/>du&longs;tria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem templis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. </s> <s>Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. </s> <s>Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? </s> <s>Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;tre futurum &longs;it: quæ <expan abbr=".n.">enim</expan> verè cogitata &longs;unt, diutius con­<lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um. </s> <s>AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. </s> <s>Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. </s> <s>Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. </s> <s>Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ­<lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. </s> <s>Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. </s> <s>Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/></s> <s>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/></s> <s>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. </s> <s>Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com­<lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. </s> <s>Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. </s> <s>Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. </s> <s>Narrant etiam Leonem X. P. M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. </s> <s>Accepimus etiam cùm ei vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, quae humi­<lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">omni</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute & doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, quae talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. </s> <s>Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad <expan abbr="litterarũ">litterarum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè conciderat <expan abbr="o&etilde;">omne</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, & à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. </s> <s>Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hominibus</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;tructio­<lb/>nes <expan abbr="quib.">quibus</expan> exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, & imago quædam gloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>& &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. </s> <s>Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, | ac per bonis arteis ad <expan abbr="con-&longs;pectũ">con­<lb/>&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">omnium</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>.n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxu reges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tam quae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/na laoi\ a)retw=sin u(p' au)tw=|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> auctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. </s> <s>Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô & erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, & exercendas, & retinendas. </s> <s>Vtor <expan abbr="aũt">aut</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc &longs;tudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, & vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">omnium</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. </s> <s>Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, & naturæ arcana per&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. </s> <s>Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/></s> <s>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. </s> <s>Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">potestas</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco­<lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, & diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta a&longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. </s> <s>Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, & ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha­<lb/>bent <expan abbr=".n.">enim</expan> vnde di&longs;cant. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, & &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni­<lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari elementia in mi­<lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. </s> <s>Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. </s> <s>Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem,</s></p> <p type="main"> <s>Ni teneant, <expan abbr="vitam&qacute;">vitamque</expan>; volunt pro laude paci&longs;ci,</s></p> <p type="main"> <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> <p type="head"> <s>PRIMVS LIBER EST DE MVNERE PHILOSOPHI NATVRALIS</s></p> <p type="head"> <s>PROOEMIVM.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>GENERALIA qu&ecedil;dam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; natura-lis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>3</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;tributio principiorum no&longs;træ methodi ponitur, & leuiter aliqua ad ip&longs;a per-tinentia tanguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>5</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur &longs;cientiæ principia, è quibus nonnulla con&longs;imiliter adumbran-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>14</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Specialia phy&longs;iologiæ principia ponuntur, & aliqua admonitione per&longs;uaden-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>29</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm principia &longs;uperius expo&longs;ita &longs;int ea nota nobis quæ<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Phy&longs;. propo&longs;uit Ari&longs;toteles, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>34</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Veterum &longs;ententi&ecedil; quo pacto tractandæ, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ect&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>38</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur generatim, quo pacto &longs;cientiarum principia tractentur, & quam viam tenuerit Ari&longs;toteles, dum veterum &longs;ententias de principiis conuellit. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>41</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne &longs;ubalternationis affinitas inter phy&longs;icen & primam philo&longs;ophiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>46</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Animi habitum præstantia generatim perpenditur, & contemplans actuo&longs;&ecedil; præponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>49</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Comparatur &longs;cientia naturalis cum c&ecedil;teris &longs;cientiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>53</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Iure'ne Mathematica ex ordine &longs;cientiarum expungantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>56</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Accipiat'ne primus philo&longs;ophus à naturali &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>59</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Genus &longs;ubiectum naturalis philo&longs;ophiæ con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>62</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo cau&longs;&longs;arum genere, & quatenus vtatur philo&longs;ophus naturalis. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>66</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt &longs;e habeant cau&longs;&longs;æ in prima philo&longs;ophia & mathematicis. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>71</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine partium communis ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>90</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De methodis compendiaria di&longs;putatio. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>94</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, & eorum primùm qui ens vnum, & immo-bile po&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>108</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pauca quædam di&longs;&longs;eruntur cum iis qui vnum principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud quidem mobile e&longs;&longs;e cen&longs;ent. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>112</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In eos qui infinita po&longs;uere principia. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>113</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De iis qui principia plura, &longs;ed finita e&longs;&longs;e cen&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>117</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt motum e&longs;&longs;e per&longs;picuum &longs;it, & explicatur eius cognitio per accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>121</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Eadem methodo motum naturalem e&longs;&longs;e demonstratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>123</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tractatur alterum genus cognitionis quod e&longs;t per &longs;e, & docetur, vt illi motus &longs;ubiici po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>124</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table1"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>SECVNDVS LIBER EST DE MATERIA ET EO <lb/>QVOD EFFICIT MOTVM.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>DIVIDITVR ens in actum, & pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>127</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, & aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur definitio motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>129</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>133</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, & pote&longs;tas. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>134</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Plura de certo motus genere di&longs;&longs;eruntur cum Ari&longs;totelis interpretibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>137</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Thomi&longs;torum de natura motus &longs;ententia recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>139</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Confutatur &longs;ententia Thomi&longs;tarum & &longs;eligitur ille motus qui proponitur ad definiendum. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>140</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Declaratur &longs;ubiectum motus, & in &longs;ua membra &longs;ecatur; multa <expan abbr="etiã">etiam</expan> de agente adiiciuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>143</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat motus ad efficiens, & materiam; vbi verum genus motus a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>145</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens, & quædam corollaria cum nonnullarum dubitationum &longs;olutio-nibus apponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>147</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De termino ad quem paucula quædam, & quemadmodum &longs;e habeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>149</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;putatur an &longs;ucce&longs;&longs;io pertineat ad omnem &longs;peciem motus, ac problema proponitur. vtrum generatio puncto temporis obeatur nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>153</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur dicta &longs;ectatorum Auerrois de &longs;ucce&longs;&longs;ione quæ fit in &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>157</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex propria &longs;ententia demon&longs;tratur &longs;ucce&longs;&longs;ionem pertinere ad ortum. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>159</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de form&ecedil; partibus adduntur & <expan abbr="quorundã">quorundam</expan> &longs;apientum dicta cum &longs;uperioribus <expan abbr="cõciliantur">conciliantur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>163</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt inter id quod e&longs;t, & quod non e&longs;t medium &longs;it, & dubitationes aliquæ diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>165</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur vis illius pronunciati: Mutationem qu&ecedil; &longs;it in tempore, terminari forma quæ plus, & mi-nus accipiat, & Simplicij dictum perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>168</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum mutatio &longs;e habeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>170</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione formarum qu&ecedil; e&longs;&longs;entiam complent qu&ecedil; cæteri &longs;en&longs;erint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>173</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione <expan abbr="differentiarũ">differentiarum</expan>, & vtrùm oppo&longs;itio inter <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> efficiat <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan> inter formas. C.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>175</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in &longs;ub&longs;tantia &longs;unt contraria. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>177</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qui &longs;it animi nostri &longs;en&longs;us de productione formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>192</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De terminis mutationum cum ab initio, tum à fine qu&ecedil;stio proponitur ex &longs;ententia Latinorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>195</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it germana philo&longs;ophi &longs;ententia de terminis mutationum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>197</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ diluuntur contra nostra decreta de terminis mutationum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>198</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicantur accidentis termini, & docetur vt in illorum quoque productione non &longs;it primum e&longs;&longs;e. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>200</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur vtro&longs;que terminos conflare e&longs;&longs;entiam motus; magis tamen terminum ad quem. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>201</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De eo quòd motus &longs;it vnus, & cau&longs;&longs;is continuationis eius. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>204</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exquiruntur hoc loco continuationis initia diligentius. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>205</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitata di&longs;&longs;oluuntur contra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continuitatis in motu, & <expan abbr="afferũtur">afferuntur</expan> corollaria <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> ex dictis. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>207</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur Græcorum, & Arabum opiniones de Ari&longs;totelica demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>208</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ Latini de demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. dixerint, & quid de illa Peripateticè &longs;tatui conueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>210</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;ue">termini&longs;que</expan> tractantur quæ lucem afferunt demonstrationi Sexti Phy&longs;. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>212</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complura de indiuidui motu generatim <expan abbr="&longs;peciatim&qacute;">&longs;peciatimque</expan>. ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>213</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea declarantur ex quibus vnus ad &longs;peciem motus con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>215</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne aliquod ex iis quæ motum con&longs;equuntur, vnde varientur &longs;pecies motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>218</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explanantur ea ex quibus vnus ad numerum motus exi&longs;tit. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>220</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>A&longs;&longs;ignantur ea quæ ad motuum repugnantiam &longs;pectant generatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>223</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione motuum &longs;igillatim, & quemadmodum ortus, & interitus opponantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>225</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eruntur aliqua de oppo&longs;itione motus & quietis. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>226</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table2"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>TERTIVS LIBER EST DE RATIONE QVA A FORMA <lb/>PROFICISCITVR MOTVS.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>NATVRAE &longs;ignificata & inchoata quædam hypothe&longs;is affertur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>228</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An plena &longs;it natur&ecedil; definitio, nec'ne perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>233</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Auicennam, quod certa &longs;it naturæ definitio po&longs;ita<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>235</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua aduer&longs;us ea qu&ecedil; decreta &longs;unt, de naturæ declaratione dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>236</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio naturæ conueniat aliis quæ non &longs;unt natura an eius propria &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>238</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alia quædam de natur&ecedil; &longs;ignificatis, & e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>240</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Venamur differentiam inter materiam, & formam in eo, quòd &longs;int natur&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>242</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum pati pertinet ad formam in mutatione &longs;ecundum &longs;ub&longs;tantiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>244</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt pati pertineat ad eandem formam in motu qui e&longs;t ad locum. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>246</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi formæ &longs;olent afferri. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>248</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Affertur demonstratio VII. Phy&longs;icorum qua probatur nil à &longs;eip&longs;o moueri primò. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>251</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubia contra demon&longs;trationem Aristotelicam VII. Phy&longs;. ex Auerroë poti&longs;&longs;imè proponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>253</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur reliqua dicta Auerrois, & id præcipuè quod attinet ad diuer&longs;ionem corporis cæle&longs;tis. C.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>254</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ reliqui pro Aristotele dicant de demon&longs;tratione VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>256</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Demonstratio VII. Phy&longs;. in &longs;ua primordia re&longs;oluitur, & aliorum argumenta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>258</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur genus demon&longs;trationis VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>261</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur de veritate hypothe&longs;eon ad hanc ip&longs;am demon&longs;trationem VII. pertinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>263</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæ&longs;tio de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>266</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri &longs;ententia recitatur de modo quo generans mouet. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>267</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Themi&longs;tij, <expan abbr="Simplicii&qacute;">Simpliciique</expan>. &longs;ententia perpenditur ad amu&longs;&longs;im quemadmodum motus à generante fiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>269</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complura de acta primo di&longs;&longs;eruntur, & proponuntur aliqua de eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>270</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiores &longs;ententias di&longs;&longs;eritur, & ostenditur e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia, & accidente differre. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>272</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an e&longs;&longs;e &longs;it modus quidam, & cætera afferuntur quæ &longs;unt huius di&longs;ceptationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>274</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis no&longs;tra pronun-ciatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>277</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur ad ea pertinentes quæ de e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia dicta &longs;unt, & aliæ proponun-tur ad actus vtriu&longs;que naturam &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>280</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnis actus &longs;ecundus exoriatur exprimo, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>281</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm actus &longs;ecundus &longs;ub&longs;tantia &longs;it an accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>284</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tollitur è medio celebris illa ratio qua ab accidentis natura probatur <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecundum e&longs;&longs;e accidens. C.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>286</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur vtrùm energia præter naturam profici&longs;catur ex habitu, an illi nonnunquam antecedas, &longs;i-mul etiam di&longs;&longs;eritur &longs;it'ne duplex habitus, externus .&longs;. & internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>290</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quemadmodum facultas omnis actum re&longs;piciat cui &longs;ubiicitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>292</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>E quo'nam genere cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;it illa pote&longs;tas qu&ecedil; re&longs;piciat actum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>296</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam dubitationes è medio tolluntur ad functionum naturam &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>298</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Varietas actionum vnde ducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>300</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primus actus erumpat in &longs;ecundum per &longs;ui mutationem, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>303</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt motus à generante permánet ad id quod gignitur, auctoris &longs;ententia. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>304</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Virtus'ne generantis perpetuò con&longs;eruetur in rei genitæ muneribus præ&longs;tandis. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>307</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm generans aliquo modo moueat proximè, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>308</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de cau&longs;&longs;arum, & effectuum nexu ad&longs;cribuntur, & aliqua loca Aristotelis illu&longs;trantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>310</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Specialis ordo <expan abbr="nexus&qacute;ue">nexusque</expan> cau&longs;&longs;arum quantùm ad functioneis in eodem &longs;ubiecto pr&ecedil;&longs;tandas attinet, enar-tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>313</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur &longs;it'ne forma vetus, an noua principium patibile motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>315</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>317</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Opinio Burl&ecedil;i. <expan abbr="atq.">atque</expan> argumenta ex Aristotele contra po&longs;itionem Auerroistarum recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>318</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Communiter ij confutantur qui putant inanima quoquo pacto continere in &longs;eip&longs;is cau&longs;&longs;am quæ faciat motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>320</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Aristotelis quas ex VIII. Phy&longs;. recita-uimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>324</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd inanima non diuidantur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>326</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>A natura materiæ, <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. demon&longs;tratur inanimum in parteis per &longs;e mouentem ac mobilem non &longs;e-cari. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>329</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis te&longs;timonio defenditur formam nulla ratione mouere materiam in eodem &longs;ubiecto. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>331</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad nonnullas rationes aduer&longs;ariorum quibus probatur efficiens motum inanimi inter-num e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>334</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur diligentius Burl&ecedil;i <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. placitum de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>335</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur ratio VII. Phy&longs;. an'ne pertinere po&longs;&longs;it ad inanimorum motus, & quemadmodum. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>337</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table3"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>QVARTVS LIBER EST DE EFFICIENTE E FINE MOTVS <lb/>ELEMENTI GENITI.</s></p> <table> <row><cell><emph type="italics"/>RECITANTVR in &longs;umma illorum &longs;ententiæ qui dicunt elementum ab extrin&longs;eco moueri. C.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>341</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An omne mouens naturale moueatur, dum mouet, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>342</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;quiritur &longs;igillatim quemadmodum moueatur medium ab inanimo. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>344</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De mutuis operis quas mobile & medium in mouendo &longs;ibi pr&ecedil;&longs;tant. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>345</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum id quod e&longs;t in potestate &longs;ecunda, deducatur ad actum à remouente prohibens. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>347</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De prohibente, & remouente prohibens. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>349</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;istentiæ &longs;pecies exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>351</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an fiat motus in vacuo. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>353</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rationes, quæ ad vacuum tollendum ab Aristotelicis alienæ afferuntur, aut etiam contra ip&longs;um Ari­<lb/>stotelem, non &longs;atis valere mon&longs;tratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>355</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An'ne vacuum pror&longs;us omni mutationi repugnet, & alia quædam de motu & vacuo dubitantur. C.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>356</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;putantur aliqua de re&longs;i&longs;tentia quæ fit in corpore cœle&longs;ti. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>358</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De officio medij in motu <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>360</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De tran&longs;itu elementi iam geniti ex otio ad negocium, & quæ &longs;it eius prima mutatio. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>361</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitatio qu&ecedil;dam ex Auerroë deprompta contrà principia motus ab Ari&longs;totele po&longs;ita di&longs;cutitur. C.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>363</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Principio motus elementi iam geniti exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>364</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quibus modis elementi iam geniti obeatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>367</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd et&longs;i mouetur elementum ab alio, mouetur &longs;ecundum naturam. Cap.<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>369</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;int &longs;pecies motus ab alio quibus elementum mouetur, & alia qu&ecedil;dam ad has motuum &longs;pecies du­<lb/>bitata ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>371</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de Cœlo Textus XXIV. & XXV. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>374</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde motuum &longs;implicium ratio petatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>375</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum motus &longs;ecundum elementum dominans in mixto &longs;implex existat, an non, & cuius <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>378</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An'ne mixtum motu dominantis elementi concitetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>380</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Afferuntur cau&longs;&longs;&ecedil; motus in mixto. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>382</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne par elementorum <expan abbr="momentũ">momentum</expan> in aliquo mixto, vbi nonnulla Auerrois dicta perpenduntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>383</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Characteres finis cùm communes, tum proprij traduntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>385</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Animaduertitur illius dicti vis: Naturam agere propter finem. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>387</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nounull&ecedil; finis proprietates recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>389</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ'nam &longs;it prima cau&longs;&longs;a naturalis appetitus. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>391</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes propo&longs;it&ecedil; de appetitu materi&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>394</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliqu&ecedil; in medio afferuntur contra decreta de appetitu materi&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>396</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne moueat finis, quatenus est, an potius quia non &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>398</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur, quemadmodum finis actu con&longs;istat. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>400</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine eorum quæ di&longs;ponuntur à fine, & quemadmodum afficiat &longs;peciatim ip&longs;e finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>402</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Conueniant'ne in eodem indiuiduo ad idem mobile finis, & efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>403</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sigillatim docetur vt locus &longs;it finis, & aliqua de hoc dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>406</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne pr&ecedil;ditus locus naturalis qualitatibus &longs;en&longs;ilibus, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>407</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur qu&ecedil;&longs;tionem qua de cremento naturalis motus in fine di&longs;&longs;eritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>410</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; de cremento naturalis motus in fine ex ordine recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>412</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ nos Peripateticè profitemur de velocitate motus naturalis in fine afferuntur, & di&longs;&longs;oluuntur op­<lb/>po&longs;ita. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>414</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur ad explicandum locus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ordo tractationis adiungitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>417</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea recen&longs;entur qu&ecedil; &longs;en&longs;us communis attribuit loco. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>418</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Indagatur via compendiaria definitio loci. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>420</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur Textus XXXVII. Quarti Phy&longs;. vbi di&longs;&longs;eritur, vtrùm locus &longs;it distantia nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>422</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Interpretatio Textus XXXVIII. eiu&longs;dem libri quo di&longs;&longs;eritur, an locus &longs;it materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>424</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ &longs;int loca in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>425</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur nonnull&ecedil; dubitationes qu&ecedil; à natura loci inuenienda nos auertebant. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>427</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm de omni loco di&longs;&longs;erat Ari&longs;toteles generatim IX. Phy&longs;. an &longs;pecialior ea &longs;peculatio &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>428</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum locus à re mobili &longs;eparetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>431</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;ritur de æqualitate loci: quapropter etiam multa de distantia di&longs;putantur <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="Philoponũ">Philoponum</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>433</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur rationes Philo&longs;ophi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>435</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur vtrùm locus &longs;it &longs;uperficies, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>437</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loci repugnantia nonnulla tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>438</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in loco immobilitas accipienda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>440</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur D. Thomæ &longs;ententia <expan abbr="no&longs;tra&qacute;">no&longs;traque</expan>. defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>441</cell></row></table> <p type="head"> <s>QVINTVS EST DE LATIONE RECTA SPECIATIM.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>QVAE via tenenda &longs;it in explicandis elementorum motibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>443</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Antiquorum, <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. &longs;ententiæ de loco, & motu terræ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>444</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Veterum opiniones recen&longs;entur de cau&longs;&longs;a cur terra quie&longs;cat. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>445</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loco terr&ecedil; contra Pythagor&ecedil;os. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>447</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is motus terr&ecedil; aduer&longs;us antiquos. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>448</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos de cau&longs;&longs;is quietis terr&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>453</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loco terræ nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>455</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur quod' nam &longs;it medium ad quod terra &longs;uapte natura mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>457</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de definitione grauis & leuis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>461</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quod graue, & leue &longs;ecundùm naturam talia &longs;int, non comparatè. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>462</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra veteres, qui &longs;olùm cau&longs;&longs;is grauis, & leuis comparatè perqui&longs;iuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>463</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio grauis, & leuis per motum tradita &longs;it, an per quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>465</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes nonnullæ contra definitiones grauis & leuis, atque ibi quædam de generatione montium adiunguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>466</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur an'ne graue & leue &longs;it in proprio loco. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>468</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri dictum de pote&longs;tate grauis & leuis, & qu&ecedil; cum ip&longs;o Themi&longs;tius, et Auerroes <expan abbr="di&longs;&longs;erãt">di&longs;&longs;erant</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>470</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur, habeant aliquem motum naturalem. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>471</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Omnia quæ rectà mouentur grauia aut leuia fore concluditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>473</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm vnius corporis &longs;implicis vnus tantùm, plures'ne &longs;int motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>474</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur &longs;igillatim vtrùm a&longs;cen&longs;us aqu&ecedil; &longs;it naturalis, an pror&longs;us contra naturam. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>476</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de aqu&ecedil; a&longs;cen&longs;u pronunciatur, & tolluntur obiectiones. Cap.<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>477</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur, ob quas elementa media magis grauia, quàm leuia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>478</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edocentur cau&longs;&longs;&ecedil;, vnde elementa media producuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>480</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum aer grauior &longs;it c&ecedil;teris grauibus in &longs;uo loco, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>482</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid dederit locum ei &longs;u&longs;picioni, quòd aër in &longs;uo loco c&ecedil;teris grauior &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>483</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur, & cau&longs;&longs;a exploratur quorundam problematum ad rerum pondera per-tinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>485</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio qua cucurbitul&ecedil; trahunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>487</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm tractio &longs;erpentis à ceruo inanis auxilio ministretur, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>489</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is adiuuantibus grauitatem & leuitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>491</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Generalia quædam problemata de his quæ vehuntur in aquis, ex Archimede di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>492</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliquot problemata de motib. qui per <expan abbr="aquã">aquam</expan>, vel per aërem & <expan abbr="aquã">aquam</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> fiunt, <expan abbr="proponũtur">proponuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>494</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Docetur, vt eadem &longs;it ratio totius & partis in motibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>497</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm grauitas, & leuitas &longs;int formæ qu&ecedil; compleant &longs;ub&longs;tantiam corporum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan>, an non. C.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>498</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Accuratius e&longs;&longs;entia grauitatis <expan abbr="leuitati&longs;&qacute;">leuitati&longs;que</expan>. conquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>500</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum grauitas & leuitas cadant in &longs;en&longs;um. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>501</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De motibus præter naturam, & de proiectis contra Platonem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>503</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> de <expan abbr="proiectorũ">proiectorum</expan> motu recen&longs;etur, & ea qu&ecedil; contra <expan abbr="illã">illam</expan> afferri &longs;olent <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>504</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis &longs;ententia de proiectorum motu confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>505</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea &longs;ignificantur, quæ pro Ari&longs;totele de proiectorum motu dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>507</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; difficultates, aduer&longs;us Aristotelicam po&longs;itionem de proiectorum motu tolluntur, & aliorum pro-blematum cau&longs;&longs;&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>511</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ recitantur de motu hypeccaumatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>512</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertitur noua quædam ratio, qua dilemma Ari&longs;totelis de hypeccaumatis motu colligitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>513</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de hypeccaumatis motu constituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>515</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur an'ne quies naturalis antecedat motui violento. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>517</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de quibu&longs;dam con&longs;equentibus motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>519</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De comparatione motuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>520</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recen&longs;entur &longs;ummatim regul&ecedil; proportionum ab Ari&longs;totele con&longs;titutæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>523</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ de cau&longs;&longs;is proportionis in velocitate motuum quàm breui&longs;&longs;imè recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>524</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnullæ è &longs;ententiis &longs;uperioribus de motuum exuperatione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>526</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur à nonnullis obiectionibus &longs;ententia, quam ip&longs;i de velocitatis cau&longs;&longs;a profitemur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>527</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur aliæ regulæ quas aut contra <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> aut ex Ari&longs;totele ip&longs;o Latini statuerunt. C.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>528</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde velocitas motus in &longs;patio iudicetur, & ex quo <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="impot&etilde;ti&ecedil;">impotenti&ecedil;</expan> termini <expan abbr="cõ&longs;titu&etilde;di">con&longs;tituendi</expan> &longs;int. C.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>530</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de regulis potentiæ & impotentiæ dubitantur à nonnullis. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>532</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de potentiæ, & <expan abbr="impotētiæ">impotentiæ</expan> regulis à Latinis decreta &longs;unt, <expan abbr="adnotãtur">adnotantur</expan>, & dubitata <expan abbr="di&longs;&longs;oluũtur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>534</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table4"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>SEXTVS EST DE CAVSSIS ORTVS ET INTERITVS.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>QVAERITVR an &longs;it generatio, & per accidens e&longs;&longs;e per&longs;uadetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>536</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos qui generationem, ab alteratione non &longs;ecernebant. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>538</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra componentes corpora è planis. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>539</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Variæ notiones elementi recen&longs;entur, & elementum definitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>541</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Numerus elementorum perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>543</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm elementa quæ corpora &longs;unt, æterna &longs;int, an intereant aliquando. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>544</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio Textus LV. III. de c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>545</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur elementum totum &longs;imul corrumpi non po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>547</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum proponatur iterum primo de Generatione qu&ecedil;rendum, an generatio &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>548</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it aliquid quod generetur &longs;impliciter. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>549</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio quorundam locorum ex 1. Phys. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>551</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum generatio & corruptio perpetuò &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>553</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it vna pote&longs;tas ad contraria, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>555</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corruptio vnius &longs;it altertus generatio, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>556</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Redduntur cau&longs;&longs;æ, cur è mutationibus quædam &longs;impliciter appellantur, aliæ quodammodo, & iudicium no&longs;trum ad&longs;cribitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>557</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adhuc per&longs;equimur cau&longs;&longs;as eiu&longs;dem problematis, & quærimus vtrùm mutationes &longs;emper terminen-tur eo quod e&longs;t; an'ne interdum finiantur eo quod non e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>558</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Uera Aristotelis &longs;ententia de eo, quòd corruptio finiatur eo quod non e&longs;t, edi&longs;&longs;eritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>560</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;it vna numero. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>562</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Differentiæ materi&ecedil; & generis exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>564</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Definitio generationis a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>566</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm potentia &longs;it e&longs;&longs;entia materi&ecedil;, an illi accidat. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>567</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur &longs;it'ne &longs;ignata materiæ pote&longs;tas accidens, an &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>570</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quibus probatur pote&longs;tatem e&longs;&longs;entiam materi&ecedil; non e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>572</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm materia per &longs;e &longs;it; an pendeat in eo, quòd e&longs;t, ex forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>573</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;e habeat ad formam, & quæ &longs;it eius definiendæ ratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>575</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm aliquid formæ generationi præcedat in materia, an &longs;ola ip&longs;a materia &longs;ufficiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>577</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum priuatio &longs;it principium rerum mobilium. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>579</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm partes habeant aliquam formam à totius forma &longs;ecretam de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ, nec ne, & Latinorum opiniones recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>581</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta oppo&longs;ita de partium forma diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>583</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur opiniones aliorum de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>584</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; rationes afferuntur ad <expan abbr="multitudin&etilde;">multitudinem</expan> formarum <expan abbr="approbandā">approbandam</expan>. & no&longs;tra &longs;ententia recitatur. C.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>587</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad obiectiones quæ à Thomistis afferuntur de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>589</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta D. Thom&ecedil; aduer&longs;us id quod è communiore forma, <expan abbr="minu&longs;&qacute;ue">minu&longs;que</expan> communi fiat vnum, tanquam è pote&longs;tate & actu. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>592</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Scotistarum & Patauinorum argumenta de formarum multitudine diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>593</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Zimar&ecedil; argumenta de <expan abbr="formarũ">formarum</expan> multitudine percurrimus, & reliqua Scotistarum apponuntur. C.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>594</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua Scotistarum argumenta de formarum multitudine tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>595</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex definitione generationis colligitur, an'ne re&longs;oluatur quod interit, v&longs;que in <expan abbr="materiã">materiam</expan> primam. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>597</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur obiectiones quæ &longs;olent afferri in eam &longs;ententiam quam nos de &longs;ubstantiæ re&longs;olutione defen-dimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>599</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De re&longs;olutione accidentium in materiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>601</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Initia generationum fatalium, & qua&longs;i proœmium ad ea quæ de fato complectitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>603</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complures antiquorum &longs;ententi&ecedil; de fato breuiter recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>604</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In eos qui omnia nece&longs;&longs;ariò euenire putabant, & generatim & &longs;igillatim di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>606</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ad re&longs;pon&longs;iones eorum qui a&longs;&longs;erunt fatum, nonnulla dicuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>608</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Pomponatium qui Stoicos defendebat. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>609</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnia contingenter, an nece&longs;&longs;ariò fiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>610</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid nece&longs;&longs;arium &longs;it, & eius &longs;pecies, & cau&longs;&longs;æ generatim exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>612</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quid nece&longs;&longs;itas &longs;it, vtrum ne res, an modus. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>613</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Natura contingentis explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>615</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contingentis cau&longs;&longs;&ecedil; diligentius explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>617</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois digre&longs;&longs;io explicatur ex T. XLVIII. Secundi Phy&longs;. de <expan abbr="cõtingente">contingente</expan> ad vtrumlibet. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>618</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it animi no&longs;tri &longs;ententia de contingente æqualiter. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>619</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tertium caput eiu&longs;dem digre&longs;&longs;ionis expenditur diligenter quo docetur, an nece&longs;&longs;arium & contingens accidente &longs;olo distinguatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>621</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de fato cen&longs;uerit Aristoteles: & dubitationes nonnull&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>622</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio nece&longs;&longs;itatis inter cau&longs;&longs;as, & effecta quæ fatalia constituimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>623</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua argumenta diluuntur, quibus o&longs;tendebatur fatum, & contingens non congruere. Cap.<emph.end type="italics"/> 55.</cell><cell>625</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur definitio monstri. Cap.<emph.end type="italics"/> 56.</cell><cell>626</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne materies, an efficiens &longs;int mon&longs;tri cau&longs;&longs;&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 57.</cell><cell>628</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm efficiens fine potiatur quodammodo, dum efficit mon&longs;trum, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 58.</cell><cell>629</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is mon&longs;trorum &longs;igillatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 59.</cell><cell>631</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De periodorum cau&longs;&longs;is in viuentibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 60.</cell><cell>633</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de pro&longs;pera fortuna ex Ari&longs;totelis dictis ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 61.</cell><cell>635</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An à diuer&longs;is ordinis eiu&longs;dem cau&longs;&longs;is proximis idem na&longs;ci po&longs;&longs;it effectus, an alius ex aliis, & complu-ra argumenta ad alteram partem problematis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 62.</cell><cell>636</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur altera pars problematis, & diluuntur eæ rationes quibus concludebatur eundem effectum à diuer&longs;is cau&longs;&longs;is na&longs;ci non po&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 63.</cell><cell>638</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua notantur ad mutationes elementorum pertinentia. Cap.<emph.end type="italics"/> 64.</cell><cell>640</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table5"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>LIBER SEPTIMVS QVI EST DE INCREMENTO.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>Proponvntvr ea de quibus agendum e&longs;t, & incrementi &longs;ubiectum indagatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>643</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De modo quo fit auctio, & de ip&longs;ius materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>644</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>646</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur <expan abbr="rõnes">rationes</expan> Auerrois in <expan abbr="Auicennā">Auicennam</expan>, & corpus in <expan abbr="prædicam&etilde;to">prædicamento</expan> &longs;ubstantiæ collocatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>647</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ docti&longs;&longs;imorum virorum rationes recitantur contra corporis formam. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>649</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliquæ rationes contra formam corporis allat&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>651</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de quantitate interminata. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>653</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In medio ponuntur aliæ veterum rationes contra quantitatem interminatam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>654</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ad ea qu&ecedil; de quantitate interminata contra veteres Aristotelis interpretes dicta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>656</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur opinio no&longs;tra de natura quantitatis interminat&ecedil;, & veterum Peripateticorum auctoritate confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>659</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea diluutur qu&ecedil; de interminata quantitate dubitata &longs;unt, & ad exitum quæstio perducitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>663</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua exponuntur de natura quantitatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>665</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tangimus aliqua de quantitate Mathematica propter Achillini dubitationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>669</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Infinitum in natura, & quibus modis e&longs;&longs;e contingat. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>670</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Notantur eorum fallaciæ qui contra Ari&longs;totelis &longs;ententiam de infinitate decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>672</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De terminis rerum natura con&longs;tantium. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>674</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is efficientibus quantitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>775</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ut id quod e&longs;t pote&longs;tate quantum, &longs;it in ortu & auctione. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>678</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Conditiones communes auctionis exponuntur, & docetur quid'nam augeatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>679</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it id quo augetur, & explicatio T. XXXIV. Primi de Gen. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>681</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur Textus libri II. de Anima, & di&longs;&longs;eritur quid e&longs;t id quo nutritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>683</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quædam ad intelligentiam illius attributi communis afferuntur, vt auctio fiat &longs;ecundum quodlibet &longs;i-gnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>685</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An per &longs;e totum, an partes potius augeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>686</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo fiat auctio &longs;igillotim exponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>688</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De &longs;ubiecto auctionis, & differentia inter auctionem, & alias eiu&longs;dem generis mutationes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>689</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ affinitas inter auctionem, & c&ecedil;teras eiu&longs;dem generis mutationes intercedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>690</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum nutrix & auctrix di&longs;tinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>692</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Natura decrementi colligitur ex &longs;upradictis. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>694</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De fine auctricis vberius di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>696</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ&longs;tio proponitur, an auctio &longs;it motus continuus, & Auerrois opinio recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>697</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur Auerrois dicta defendentis incrementum non e&longs;&longs;e continuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>999</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid nobis decrementi continuatione placeat, edi&longs;&longs;eritur, & opiniones aliorum conuelluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>700</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm crementum & decrementum &longs;int continui <expan abbr="quidã">quidam</expan> motus; an &longs;tatus inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> intercedat. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>701</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Eius qu&ecedil;&longs;tionis ergò Idem'ne perpetuò con&longs;eruetur id quod cre&longs;cit ab initio v&longs;que ad finem di&longs;&longs;eritur ge-neratim, an id quod interit, idem numero reuerti queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>702</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An idem &longs;it ab initio v&longs;que ad extremum id quod augetur, & ad hoc in&longs;titutum Auerrois digre&longs;&longs;io de-claratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>705</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum forma viuentis beneficio caloris, & humoris innati con&longs;eruetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>708</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur rationes, quibus probatur idem non e&longs;&longs;e indiuiduum ab initio vitæ v&longs;que ad exitum. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>710</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt id quod augetur, ex qualibet parte fiat maius, & quod partium genus alij po&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>712</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiis refutatis exponitur quid placeat nobis de eo, quòd auctio fiat <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> C.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>713</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rationes Philoponi quas in&longs;truxit contra decretum Ari&longs;totelis de natura incrementi diluuntur. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>715</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In quam natura &longs;peciem motus rarefactio referenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>717</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rarefactionis definitio perponditur, & purgatur ab obiectis. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>719</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum rare factione po&longs;ita vacuum non introducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>720</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table6"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>LIBER OCTAVVS QVI EST DE ALTERATIONE.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>NONNVLLA di&longs;putantur quæ ad accidentium mutationem pertineant generatim, ac pri-mo loco de fine. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>723</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quoad facultas accidentis generando procedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>725</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quibus oppugnatur accidens in ortu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non e&longs;&longs;e in&longs;trumentum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>726</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm qualitatum &longs;it actio quædam propria, nec quatenus &longs;unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>729</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæstio de &longs;trato accidentis, & Auicenn&ecedil; &longs;ententia perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>731</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De concordia accidentis cum &longs;ub&longs;tantia, vbi Simplicij &longs;ententia defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>732</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur ea quæ de &longs;ubiecto accidentis in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem di&longs;&longs;eri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>734</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an duo accidentia quæ numero di&longs;&longs;erunt, in eodem &longs;ubiecto con&longs;istere valeant. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>735</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ve&longs;tigatur vtrùm pote&longs;tas in qualitatibus, an &longs;ubstantiis reponenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>737</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ nos de pote&longs;tatis natura con&longs;tituimus, & obiecta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>739</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;ritur an'ne &longs;ecundum figuram &longs;it alteratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>741</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm alteratio &longs;it ad di&longs;po&longs;itionem & habitum, an alius quidam motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>743</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ veteres de elementorum formis decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>745</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Afferuntur in medio nonnulla quæ pro Gr&ecedil;cis de elementorum formis dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>746</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum formis proponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>748</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum forma perpenditur, & id præcipuè, an'ne intendatur, & remit-tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>749</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua ex Græcorum dictis afferuntur, & exponitur qui &longs;int animi nostri &longs;en&longs;us de elementorum for-mis. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>751</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur vis eius effati, quod vere e&longs;t nulli accidit. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>753</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur reliquæ obiectiones qu&ecedil; contra Græcos de elementorum formis afferri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>755</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sint'ne ponendæ octo primæ qualitates in elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>756</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine primarum qualitatum, <expan abbr="earum&qacute;">earumque</expan>. gradibus in &longs;ingulis elementis accuratè di&longs;quiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>757</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de cau&longs;&longs;is intentionis, & remi&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>759</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ &longs;ententiæ notantur de cau&longs;&longs;is intentionis & remi&longs;&longs;ionis, & fundamenta po&longs;itionis nostræ iaciun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>761</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm contrariorum partes vnà con&longs;istant; an'ne inter &longs;e pror&longs;us oppugnent. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>763</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex con&longs;titutis aliquæ dubitationes pelluntur, & nonnulla contra intentionem & remi&longs;&longs;ionem di&longs;putan-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>765</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Mediorum &longs;peculatio proponitur, & multa de illorum natura tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>767</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sint'ne media magis oppo&longs;ita, quàm extrema, & quæ'nam &longs;it eorum con&longs;titutio. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>770</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ad ea quæ contra cau&longs;&longs;as intentionis & remi&longs;&longs;ionis obiecta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>772</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur, vt qualitates in corporibus &longs;implicibus &longs;ine contrario plus, & minus accipiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>774</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex dictis aliqua de elementorum e&longs;&longs;entia dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>776</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum elementorum formæ distinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>777</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in vtranque partem de oppo&longs;itione caloris, & frigoris. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>779</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primæ qualitates materiam per &longs;pecies afficiant, an &longs;pecie nihil opus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>781</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Afficiatur'ne indiuiduum, & quemadmodum. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>782</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quædam de alteratione generalia tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>783</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur propria notio contactus. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>784</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm omne agens agat per contactum, an etiam longinquum afficere queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>785</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ea quæ po&longs;ituram habent, occupent locum, an loci pror&longs;us expertia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>787</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;æ vestigantur actionis & perpe&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>788</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Actionis & affectionis cau&longs;&longs;æ &longs;eor&longs;um recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>789</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm idem &longs;eip&longs;um afficere queat, an ab alio &longs;emper affectio na&longs;catur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>790</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur, vtrùm &longs;imile à &longs;imili affici po&longs;&longs;it, an à di&longs;&longs;imili nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>792</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Solá'ne formæ multitudo amplificet actionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>793</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Instituitur di&longs;ceptatio de repa&longs;&longs;ione, & ad fal&longs;am partem problematis argumenta recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>795</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sententi&ecedil; complurium Latinorum de repa&longs;&longs;ione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>796</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qua via repa&longs;&longs;ionis ratio defendenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>798</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur obiectiones quæ contra repa&longs;sionem afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>800</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ad qu&ecedil;&longs;tionem de mixtura deuenitur, & aliarum &longs;ectarum opiniones recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>802</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mixtione contra Auicennam di&longs;&longs;eruntur, & reliqua quæ cæteri pro&longs;itentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>803</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ dogma de mixtione defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>805</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm forma mixti di&longs;crepet à temperamento nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>807</cell></row></table> <p type="head"> <s><arrow.to.target n="table7"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>LIBER NONVS EST DE CONVERSIONE.</s></p> <p type="head"> <s>PRAEFATIO AD FERD. MED. M. ETRVRIAE DVC. SERENISS.</s></p> <table> <table.target id="table4"></table.target> <row><cell><emph type="italics"/>De motu generatim di&longs;&longs;eri initio Octaui libri, de Phy&longs;ico auditu. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>813</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Perpenditur à natura motus, an'ne ip&longs;e generatim perpetuus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>814</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur Peripateticè rationes Philoponi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>816</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur Ari&longs;totelis ratio quæ ab instantis natura dicta e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>817</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Probatur motum nunquam ce&longs;&longs;aturum à natura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>819</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Errores veterum, qui mundum cœpi&longs;&longs;e volebant deteguntur, & eorundem dicta <expan abbr="quædã">quædam</expan> refutantur. C.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>820</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ab æterno principio quicquam noui po&longs;&longs;it proximè profici&longs;ci, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>822</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid re&longs;pondeant ad obiecta Peripatetici, quibus aliquid noui proximè ab &ecedil;terno profici&longs;ci probatur, quid'ue ad eorum rationes dicendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>824</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm motus animalis fiat ab externo, &longs;it'ne pror&longs;us internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>826</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Humanarum actionum primordia ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>828</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum motiones in homine obeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>829</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Enarratur ordo principiorum mouentium in animali. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>831</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur argumenta oppo&longs;ita, & libertatis human&ecedil; principia &longs;tatuuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>833</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alia nonnulla ad finem attinentia ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>834</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adiungitur ad ea quæ de prinipiius actionis expo&longs;ita &longs;unt, aliquid de altero illo con&longs;ilio, quod non &longs;e-quitur actio. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>835</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Concluditur vt motus in rebus &longs;e habeat, quo ad earum &longs;ubiecta, & tempus. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>836</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;oluitur ordo mobilium in id quod per &longs;e mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>838</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qua ratione, qua'ue &longs;pecie motus id quod e&longs;t per &longs;e mobile moueatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>839</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat primum per &longs;e mobile ad &longs;uas parteis. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>840</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ratio, qua concluditur e&longs;&longs;e motorem quendam æternum. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>841</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Concluditur ab&longs;olute primum motorem e&longs;&longs;e, & alia qu&ecedil; ad illu&longs;trandas eas rationes attinent, afferun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>842</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm via qu&ecedil; vtitur motu, nece&longs;&longs;aria &longs;it ad inueniendas e&longs;&longs;entias à materia &longs;eparatas, an alia qu&ecedil;dam &longs;ubueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>846</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm vna tantùm &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>848</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeant prima mouentia quo ad perfectionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>851</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd &longs;it vnus quidam motus omnium primus, & quis'nam hic &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>852</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd conuer&longs;io &longs;ola continua &longs;it, & prima &longs;pecies lationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>854</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm conuer&longs;ioni alius qui&longs;piam motus contrarius &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>856</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua de motuum repugnantia &longs;ub&longs;cribuntur, & de ratione men&longs;uræ dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>857</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm in &longs;emicirculo circulo'ue fiant contrariis motus nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>860</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De natura centri & loco cœli c&ecedil;terorum &longs;ententiæ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>863</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum opiniones de loco c&ecedil;li confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>865</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nostra &longs;ententia constituitur de loco cœli. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>866</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ conciliantur, & oppo&longs;ita de loco cœli di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>867</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur docendum, vt conuer&longs;io men&longs;ura &longs;it aliorum motuum & initia temporis explorantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>869</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus requirat animæ mutationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>870</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Colligitur definitio temporis, & aduer&longs;us illam dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>872</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De natura in&longs;tantis, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;">eiu&longs;demque</expan>. origine nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>874</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Summa temporis definitio colligitur, & contra dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>875</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur multarum proprietatum qu&ecedil; tempori ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>877</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quot modis accipiatur id quod dicitur e&longs;&longs;e in tempore, & vt e&longs;&longs;e motu &longs;it in tempore. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>879</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De &ecedil;uo nonnulla Peripateticè di&longs;&longs;eruntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>880</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus metiatur quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>883</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Verùm tempus &longs;ine ope anim&ecedil; &longs;ub&longs;istat, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>885</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it idem tempus omnibus commune, an <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> proprium. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>887</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio loci cuiu&longs;dam ad extremum 4. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>888</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur quemadmodum tempus &longs;it men&longs;ura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>889</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid pars, quid &longs;pecies temporis, & cur à &longs;ole metrum temporis accipiendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>891</cell></row></table> <p type="head"> <s>LIBER DECIMVS EST DE SVBSTANTIIS QVAE MOTVM <lb/>IN COELO EFFICIVNT.</s></p><!--tmark here --> <table> <row><cell><emph type="italics"/>COELVM non e&longs;&longs;e corpus compo&longs;itum è quattuor elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>893</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corpora illa quæ elementa vocantur, per &longs;e &longs;eor&longs;um exi&longs;tere queant nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>895</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>C&ecedil;lum ignem non e&longs;&longs;e demon&longs;tratur contra Plotinum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>856</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ c&ecedil;li materia &longs;it, quid alij decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>898</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiora di&longs;putatur, & o&longs;tenditur, vt c&ecedil;lum &longs;e habeat ad alterum principium quod est forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>900</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de natura c&ecedil;le&longs;tis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;igillatim, & ex Auerroe dubitata diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>902</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De eodem & diuer&longs;o, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibidem cau&longs;&longs;&ecedil; distinctionis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>903</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur diligentius quemadmodum materia c&ecedil;li &longs;eparetur à materia caducorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>905</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Philoponi <expan abbr="latinorum&qacute;">latinorumque</expan>. obiectiones, de materia c&ecedil;li aduer&longs;us Ari&longs;totelem è medio tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>906</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de mundi perpetuitate, & locus quidam Aristotelis examinatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>909</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Variæ philo&longs;ophorum &longs;ententiæ de mundi perpetuitate recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>911</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra Platonicorum &longs;ententiam de mundi æternitate, & eorum rationes di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>913</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vrùm quod per &longs;e caducum est, ab alio perpetuum in genere &longs;ubstanti&ecedil; reddi po&longs;&longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>916</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm ne accidens ab alio perpetuum reddatur, an intereat nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>919</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur explicationem quæ&longs;tionis illius, &longs;it'ne mundus vnus, an plures. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>921</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;runtur nonnulla quæ ad vniuer&longs;i perfectionem &longs;pectant. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>924</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum vnum, & multa &longs;e habeant ad perfectum. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>927</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur orbes quanto plus à primo recedunt, non pluribus motibus ferantur, & cur vna tantum &longs;tella in orbibus inferioribus; infinitæ verò propemodum &longs;int in octaua &longs;phæra, ac quæ&longs;tioni institut&ecedil; finis imponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>928</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mouentium principiorum infinitate Peripatetici decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>930</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid ex Ari&longs;totelis &longs;ententia de infinitate mouentium decernendum &longs;it, & argumenta oppo&longs;ita di-luuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>932</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde petantur initia motus in c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>935</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd c&ecedil;lum &longs;it animatum, ex communi &longs;en&longs;u philo&longs;ophorum ostenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>937</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Deo primùm &longs;ubiici animam nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>938</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de po&longs;ituræ differentiis in corpore cœle&longs;ti. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>940</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quæ opponi &longs;olent Ari&longs;toteli de po&longs;itur&ecedil; differentiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>941</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne idem &longs;it anima c&ecedil;li, & mouens primum, an &longs;ecum nece&longs;&longs;ariò differant. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>943</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid de anima c&ecedil;li Peripateticè defendi po&longs;&longs;e credamus. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>944</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur è medio quibus decretum de anima c&ecedil;li pote&longs;t oppugnari. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>946</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur quod' nam genus animæ &longs;it quod c&ecedil;lo a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>949</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Qua'nam ratione moueat motor primus, & in eam partem di&longs;&longs;eritur, quòd moueat vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 30. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>950</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur, Deum ex Ari&longs;totelis &longs;ententia mouere &longs;olùm vt finem. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>952</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pergimus ad reliqua vnde & aliorum auctoritate, & dubitationibus quibu&longs;dam &longs;ublatis primum mo-uens apud Aristotelem finis vnius rationem habere confirmemus. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>955</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio, qua Deus mouet c&ecedil;lum &longs;petiatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>958</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reprehenduntur argumenta quæ pro altera parte problematis illius afferebantur, qua Deum proba-batur mouere, vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>959</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ latinorum rationes perpenduntur, quibus confirmatur etiam Deum e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am efficientem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>961</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm mouens primùm agens liberum &longs;it, an naturale. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>964</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm Deus, Ari&longs;totele auctore, aliquid no&longs;cat extra &longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>966</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid Peripateticè dicendum &longs;it ad ea, quæ contra hanc partem problematis, &longs;it'ne in Deo libertas, al-lata &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>970</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quem cultum diis philo&longs;ophi veteres adhiberent, & quantum distaret à vero. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>972</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine constituto inter Deum & reliqua entia dubitatur, & exponitur &longs;igillatim, vt quodque pen-deat ex ip&longs;o in eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>995</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur ordo qui est in rebus quæ &longs;unt ex Deo, pr&ecedil;cipuè verò in c&ecedil;lo ad inferiora. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>998</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Multa de eo genere finis qui dicitur rei genitæ, & cui; nec non edi&longs;&longs;eritur, vt homo &longs;it omnium finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>999</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An'ne mala ab vniuer&longs;i ordine arceantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>1001</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vniuer&longs;alium & primarum cau&longs;&longs;arum munera explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>1003</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ bona præ&longs;tent in natura prim&ecedil; cau&longs;&longs;æ Deus & c&ecedil;lum quo'ue differant ab aliis cau&longs;&longs;is. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>1006</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Illustratur ratio diuinæ gubernationis, & exponitur qualis &longs;it energia primi finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>1009</cell></row></table> <p type="main"> <s>FINIS INDICIS CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>VOLVMINE CONTINENTVR.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>ERRATA SIC CORRIGITO. PRIMOLOCO PONITVR NVMERVS</s></p> <p type="head"> <s>Paginarum, &longs;ecundo Littera, tertio numerus Linearum, quarto correctio.</s></p> <p type="head"> <s>EX PRIMO LIBRO.</s></p> <p type="main"> <s>3. D 3. Architectoni & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 4. e 4. id quod concr. 6. non vid. 11. nil vetet. </s> <s>f 6. vt nota. </s> <s>h 2. inductiuærat. 5. b 11. cre­<lb/>duntur. 6. e 5. rei &longs;cientia deficiet. 15. ponet. </s> <s>f 10. euertetur. 7. d 3. di&longs;cedamus. 6. &longs;ed vel cog. 8. e 7. quòd iud. 12. opera. </s> <s>f <lb/>7. quippe quòd. </s> <s>g 5. præcedit. 12. cuiu&longs;cuiu&longs;modi. </s> <s>h 11. fertur. 10. e 12. materiata. <foreign lang="greek">xwrish\.</foreign> 13. a 8 pote&longs;tas. </s> <s>d 2. hoc. 5. in­<lb/>dicantes. 14. e 13. tran&longs;ilimus. </s> <s>g 1. iudicari 15. f 9. e&longs;&longs;ent. 18. f 14. <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>g 2. vox <foreign lang="greek"><gap/></foreign> apud. 20. e 13. <foreign lang="greek">e)ntuxei=s.</foreign><lb/>f 10. <foreign lang="greek">e)/nqa kai\ e)/nqa</foreign> 21. 26. faciendæ. </s> <s>b 3. indicare. </s> <s>d 3. creatio. 22. g 8. &longs;it. </s> <s>h vlt. <foreign lang="greek">u(postatikw=s</foreign> 24. f 4. <foreign lang="greek">h( te/xnh.</foreign> g 11. di&longs;un­<lb/>guam. 13. ita fit. 25. b 3. producatur &longs;imile nunquam. 10. fit. </s> <s>vt. </s> <s>c 2. nam dicere po&longs;. </s> <s>d 11. Ari&longs;. </s> <s>inter ita. 26. e 1. dum fit. </s> <s>f 11. <lb/>En tibi. </s> <s>h 9. niti &longs;emper. 27. c 13 form&ecedil;. 29. a 2. mouet. </s> <s>b 14 efficeret. 30. c 9. ab&longs;olutus. </s> <s>g 2. &longs;int. 31. c 1. <foreign lang="greek">a)nterei/dousin</foreign>. <lb/></s> <s>32. e 11. corrige &longs;ic. <foreign lang="greek">ta\ de\ ge/nei e(/tepa plei=on die/sthken h)\ ta\ ei)/dei</foreign>. </s> <s>g 12. <expan abbr="fiãt">fiant</expan>. 34. c 4. an'num. 18. notuere. </s> <s>g 1. di&longs;tortæ & per­<lb/>plex&ecedil;. </s> <s>h 2. <foreign lang="greek">tu/xw|</foreign>. 4. audis. 5. quadrate. 37. a 9. quid &longs;it. 38. e 11. &longs;ine. 13. &longs;eparantur. 39. d 5. <foreign lang="greek">e)\xei politikh\n</foreign> 15. cluent. <lb/></s> <s>40. h 12. Huic. 14. <foreign lang="greek">u(pomnhmatistou=</foreign>. 42. h 3. <expan abbr="quan&qtilde;">quanque</expan>. 13. 14. ex parte nece&longs;&longs;e e&longs;t e&longs;&longs;e. 43. 27. vniuer&longs;alis. </s> <s>c 4 <expan abbr="eu&etilde;ta">euenta</expan>. </s> <s>g 12. de­<lb/>negari. 44. e 8. negantem. </s> <s>g 4. 10. &longs;ubalternans. </s> <s>h 7. definitas. 45. 23. vt <expan abbr="aliq.">alique</expan> d 15. primi. 49 a 8 quanque. 50. e 15. <expan abbr="ante&qtilde;">anteque</expan>. <lb/></s> <s>f 15. philo&longs;ophiæ. 51. a 12. <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan> artes. 14. earum c 12. medicos. </s> <s>d 1. <foreign lang="greek">mimhtikai\</foreign> 52. f 5. qu&ecedil; quid. 8. liberali. </s> <s>g 14. &longs;i <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>53. a 9. <foreign lang="greek">d\ ei)ko/na.</foreign> c 3. <foreign lang="greek">a)kribei/as.</foreign> 13. per&longs;picuitas. 54. e 1. quod ad. 9 pareat. 10. &longs;iqua. 12. Phy&longs;icæ. </s> <s>h 7. tran&longs;cendentiæ. 13. <lb/>habeant &longs;ubiiciuntur & determinantur. 55. d 11. fuerat <foreign lang="greek">ei)sie/tw</foreign>. 56. e 10. qua &longs;unt. 57. d 4. materiæ. 58 f 6. at &longs;ic. 7. <foreign lang="greek">peras <lb/>gnw/sews.</foreign> 14. hexagonum. </s> <s>c 6. <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. 60. g 13. à diuino. </s> <s>h 2. &longs;ubalternantem ad hanc ab alia. 61. c 2. concipiamus. 7. cum <lb/>& &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 63. b 10. corpore&ecedil;. 64. e 13. corpus. </s> <s>g 2. fit. 13. qu&ecedil; ope. </s> <s>h 1. efficitur &longs;ecundum vt. 4. <foreign lang="greek">u(perou/sion.</foreign> 5. natur&ecedil;. 65. <lb/>b 14. tum præterea c 11. vt vnum definitioni. 66. e 4. no&longs;&longs;e. 68. e 7. effectus. </s> <s>g 5. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 69. b 8. illarum. </s> <s>d 15. eclip&longs;i & &longs;ic <lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 70. f 12. &longs;it & alt. </s> <s>h 4. addimus. 8. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> art. 71. a 11. de prim. 72. g 10. &longs;ententiam. 73. c 2. <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. 74. e 16. <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan>. <lb/></s> <s>g 11. in prima. 85. b 12. modo erit dial. 86. e 7. corrige verba Græca &longs;ic <foreign lang="greek">fusiko\s tou/twn. 10. dh\ tis e(kateros.</foreign> 14. eius e&longs;&longs;e <lb/>quod. 87. a 15. pote&longs;t quae c 8. ex eo e&longs;&longs;e ord. 90. g 3. recipiunt. </s> <s>h 2. e&longs;&longs;e de &longs;ub&longs;t. 94. e 7. &longs;ub&longs;tantiæ vel acc. 14. omne. </s> <s>g 12. <lb/>e&ecedil;dam quid de. 97. a 2. illu&longs;trentur. </s> <s>b 6. &longs;impliciter. 107. c 12. & methodo 109. b 15. verum. </s> <s>c 1. Placitis. 110. e 4. qua­<lb/>dam. </s> <s>h 9. careat qu&ecedil; <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> &longs;unt at. 111. a 6. &longs;ectatorib. eius. 112. f 9 <foreign lang="greek">th=qhn.</foreign> 113. b 11. formas. 114. h 1. Abderiticè. <lb/></s> <s>115. b 5. &longs;i verò. </s> <s>c 11. accepta. 116. e 9. <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. 119. c 2. prius natura &longs;it & id. 13. excre&longs;cat. 120. f 11. adhibent. 121. 7. <lb/>niti per &longs;e. 122. f 8. <foreign lang="greek">ginesqai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ginesqai.</foreign> 124. c 1. cau&longs;&longs;am &.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SECVNDO.</s></p> <p type="main"> <s>126. F 7. qua &longs;anè. 11. &longs;ecantur 127. b 13. categorias & &longs;ic vbique. 128. g 10. in diff. 130. e 5. aliquando. 131. a 5. e&longs;&longs;e vn­<lb/>de. </s> <s>b 3. contracto c 12. mintrat. 132. h 11. <expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. </s> <s>&longs;at. 134. h 1. <foreign lang="greek">o)/ntos.</foreign> 136. e 12. <foreign lang="greek">e)/rgou</foreign>. 137. d 11. &longs;imul. 138. g 5. profe&longs;si. <lb/></s> <s>14. quæque. 15. di&longs;&longs;oluere. 140. h 1. indicand&ecedil;. 141 a 14. auctio. </s> <s>d 8. illuminatio. 142. f 4. exprimatur. 143. c 10. lices. </s> <s>d 15. <lb/>partes. 145. c 2. aliud ni&longs;i forma. 146. g 11. innitatur. </s> <s>h 15. cauillum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 147. a 13. 14. qualitas. </s> <s>b 4. dictum e&longs;t. </s> <s>d 13. <lb/>agens. 148. e 1. mutationi <expan abbr="dũ">dum</expan> à diuer&longs;is obiectis immutatur; ideo. 150. c 9. deductione. 151. c 13. diffluere. 153. d 15. vt cum. <lb/></s> <s>154. a 13. <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>. </s> <s>h <foreign lang="greek">s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">gi/nesqai.</foreign> 155. c 14. e&longs;&longs;e & in 157 b 3. generabilis. 158. f 15. licet. 159. 22. &longs;unt. </s> <s>d 11. mutatio­<lb/>ne. 160. f 14. intelligit. 162. f 14. di&longs;cimus. </s> <s>h 12. fit. 163. c 10. illarum. 165. a 10. <expan abbr="re&longs;olution&etilde;">re&longs;olutionem</expan>. 12. rerum po&longs;tulante. </s> <s>b 2. in <lb/>ip&longs;o. 5. quo puncta. 166. f 3. vt dum. </s> <s>h 11. lis inter. 167. d 5. ei&longs;dem. 169. b 2. <expan abbr="quæ&qacute;">quæque</expan>. </s> <s>d 4. virtutem. 170. c 7. mutatione & <lb/>quan. 171. a 12. <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> b 7. quæ int. </s> <s>d 3. quoquam. 172. g 5. perpe&longs;sionis pernicio&longs;&ecedil; gen&longs;. 173. b 3. motum proprie &longs;ub&longs;t. 175. <lb/>a 12. forma. 176. e 1. habeant. 2. conflantur. </s> <s>f 12. rationis. </s> <s>g 14. nominis. </s> <s>h 5. &longs;i vt. 177. a 10. concedamus. </s> <s>b 9 ill&ecedil;. 178. <lb/>e 5. interea. </s> <s>f 6. & ap. 7. rationalis &. 179. b 11. <expan abbr="quã">quam</expan> neg. 14. cui. </s> <s>c 4. po&longs;teriore. 180. e 7. e Themi&longs;t. </s> <s>h 6. in&longs;tas. 14. hac mach. <lb/></s> <s>15. approbas. 181. c 8. fundentur. 13. <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic. </s> <s>d 7. canon. 10. priuationes. 12. &longs;icubi. 182. f 13. occidunt. </s> <s>h 25. præ&longs;tet. 183. <lb/>b 7. &longs;tatue. </s> <s>c 12. ab&longs;entia. </s> <s>actu e&longs;t e&longs;&longs;e. 184. e 3. &longs;int. </s> <s>g 12 manens. </s> <s>h 12. &longs;unt. 185. a 10. con&longs;titutiones. 186. f 15. verè dicat. <lb/></s> <s>g 7. dicemus. </s> <s>h 4. vis. 187. b 15. <expan abbr="potius&qacute;ue">potiusque</expan>. </s> <s>c 8. per &longs;e ip&longs;am 188. e 3. <foreign lang="greek">a)\llo.</foreign> 12. v&longs;us nom. </s> <s>f 4. aio infor. 8. materia concr. 15. <lb/>re&longs;tituitur, & intenditur. 189. b 1. tamen for. </s> <s>d 14. <foreign lang="greek">to\ gino/menon,</foreign> & o. 190. c 5. 7. capiat. </s> <s>g 9 idonea. 191. a 6. plurib. mate­<lb/>riæ portionibus <expan abbr="nō">non</expan>. 198. g 8. illuminationis in. 199. a 7. interitus? </s> <s>b 2. quod &longs;uum. 205. b 15. c&ecedil;teris. </s> <s>c 10. vt eius. 206. g 2. <lb/>&longs;upere&longs;t. </s> <s>h 1. naturale. 207. c 9. ibi affl. 208. c 8. &longs;en&longs;u. </s> <s>g 14. o&longs;tenderimus. 209. b 7. ducitur. </s> <s>c 4. &longs;i non in eo gen. </s> <s>at in alio. <lb/></s> <s>a 10. e 4. &longs;it per. </s> <s>g 11. primò de illo de rel. h 7. tribuitis. 212. f 8. con&longs;tat. 10. a&longs;&longs;ecutum e&longs;t. 13. demon&longs;trationis vi. 213. a 15. <lb/>aliquem. 16. omnia. </s> <s>c 3. ibi non &longs;er. 214. e 15. præterea. </s> <s>f 6. componeres. </s> <s>g 15. mobilis. 217. a 3. e&longs;&longs;e de loco. </s> <s>b 9. maneat. <lb/></s> <s>c 4. mens no&longs;tra. 12. quoniam motum. 218. g 3. nec magis. 15. cominus. </s> <s>h 4. præcederet. 220. e 14. res ip&longs;a. </s> <s>h 14. <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non. <lb/></s> <s>221. c 8. metiri tamet&longs;i. 222. e 12. nanci&longs;catur. </s> <s>f 14. quippe quae propè. 223. a 6. petitur à &longs;axo. 13 <expan abbr="prius&qacute;">priusque</expan>. </s> <s>d 13. qua di&longs;p. 14. <lb/>po&longs;tulat. 225. b 4. ortu. 5. pellat. </s> <s>d 6. a&longs;cen&longs;ui. 226. g 7. <expan abbr="con&longs;imil&etilde;">con&longs;imilem</expan> rationem in. 227. b 3. vereor.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO TERTIO.</s></p> <p type="main"> <s>228 G 10. animus. 14. natura. 229. a 3. fuerit, &. </s> <s>d 5. tran&longs;ilit. 230. e 5. &longs;u&longs;tinens. </s> <s>g 14. de ip&longs;o vbi. </s> <s>h 5. à reliquis. 231. c 2. <lb/>Burl&ecedil;us. </s> <s>d 6. particulis. 232. e 3. effectus. </s> <s>f 7. opere. </s> <s>g 6. requiri. 14 &longs;it. 233. a 6. dictum fuit: æger. </s> <s>d 8. <expan abbr="eoq.">eoque</expan> 235. d 4 per­<lb/>&longs;picuum. 236. h 15. <foreign lang="greek">ou)rano\s.</foreign> 237. c 13. redundat. 238. h 11. in &longs;ub&longs;t. 239. a 2. natura. 24. d 3. &longs;u&longs;cipiunt. 242. c 2. Hippo­<lb/>cratis & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 11. & &longs;apit. 244. f 1<gap/>. </s> <s>natura. 246. c 8. &longs;anari. 247. a 1. &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>c 3. e&longs;&longs;entiali. 248. h 6. quies verò. 249. <lb/>b 9. materia. </s> <s>c 1. inuenerat. 250. g 7. &longs;ignificati. 251. c 14. præferendam. 252. e 3. eum. 4. cum id aut. </s> <s>f 10. <expan abbr="probation&etilde;">probationem</expan>. </s> <s>g 4. <lb/>partes. </s> <s>A B. 6. quin fieri. 253. a 5. &longs;ic progre. </s> <s>b 11. extenta. 254. f 11. nece&longs;&longs;aria. 255. c 7 <expan abbr="approbatã">approbatam</expan>. 14. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. 256. e 12. <lb/>illa. </s> <s>f 5. oppo&longs;ito. 260. g 2. moueatur. 10. qui fit. 13. <expan abbr="dicebãt">dicebant</expan> animum e&longs;&longs;e corpus. 261. c 14. potuit. </s> <s>d 14. vera. 262. c 14. per­<lb/>&longs;picuæ. </s> <s>h 5. &longs;eip&longs;o non moueri primo, & ab alio. 263. d 11. hyeme <expan abbr=".n.">enim</expan> 264. f 3. ordinatim. </s> <s>g 7. &longs;icca. </s> <s>h 5. tibi &longs;u&longs;p. 15. mota. <lb/></s> <s>265. a 15. &longs;ubactum. 266. g 6 animales. 267 c 4. calore. 268. e 8. aut vbi. </s> <s>f 3. ea. 269. a 4. quid ergo. 15. at certe. 270 g 11. <lb/>in&longs;it. 271. c 2. e&longs;t ei quod e&longs;t. 6. po&longs;&longs;ent. </s> <s>d 5. nos qd. 272. e 9. <foreign lang="greek">tro/pon.</foreign> g 11. delibare h 12. natura po&longs;t. 273. b 2. po&longs;&longs;um. 5. <lb/>quid &longs;ibi. 274. h 3. <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>. 275. c 1. conuertit. 6. notus. </s> <s>d 6. cuius cau&longs;&longs;am. 277. b 10. po&longs;t certè. 278. f 13. forma. </s> <s>g 13. ac­<lb/>cedat. 281. c 7. ip&longs;o term. 14. ne pro eo. 282. f 8. <expan abbr="cõtracta">contracta</expan>. 283. d 4. &longs;en&longs;um pellere. 287. a 2. &longs;ecunda. 3. <expan abbr="exagitatã">exagitatam</expan>. </s> <s>b 6. po­<lb/>terat. </s> <s>c 1. materia. 14. <expan abbr="totã">totam</expan>. 288. e 3. &longs;ecus &longs;it. </s> <s>f 7. <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> de c&ecedil;lo. </s> <s>T. 27. h 6. motus <expan abbr="quidã">quidam</expan>. 8. de&longs;inat. 15. denominatio. 290. <lb/>g 13. vtrum'ne. 291. a 2. <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> quæ 10. <expan abbr="rõnes">rationes</expan> opp. </s> <s>b 2. nobis apparet. 292. e 8. habitus illi &longs;upponatur. </s> <s>Quòd. 293. a 3. per <lb/>&longs;uam for. </s> <s>b 12. raro'ue. 13. monemus. </s> <s>d 1. alens. 2. quod fit in. 7. tum nego. 294. e 10. habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. 14. &longs;ic & illa. </s> <s>f 8. &longs;imi­<lb/>lis. </s> <s>g 7. &longs;ecundum &longs;e. 10. habet. </s> <s>h 10. <expan abbr="rõ">ratio</expan> pote&longs;tatis. 295. b 15. eum e&longs;&longs;e. 296. g 7. motura e&longs;t vt hoc &longs;ine. 297. d 12. Simplicio. <lb/></s> <s>303. a 1 eas e&longs;&longs;e. 304. g 2. <foreign lang="greek">fronou=n frona=</foreign>. 305. a 15. po&longs;sit in actum. </s> <s>d 12. à quo vel quod &longs;em. 306. e 3. <expan abbr="Qu&ecedil;cunq.">Qu&ecedil;cunque</expan> verò ca&longs;u &longs;i­<lb/>cut ibi <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>. </s> <s>i. vt in artifice <foreign lang="greek">kinei=,</foreign> quorum materia pote&longs;t & à &longs;e ip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet. </s> <s>g 7. nalitus. </s> <s>h 5. inu&longs;tis. <lb/></s> <s>307. d 1. quie&longs;t. 313. b 3. &longs;ic pars. 6. &longs;i per &longs;e. 13. &longs;ecundum quas. </s> <s>c 1. hoc aut. </s> <s>d 12. &longs;int confirm. 15. accidensm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 314. <lb/>h 5. Alexandro. 14 gremio. 315. a 6. rex excel. 9. &longs;i deficiatur. </s> <s>c 7. is. 316. f 8. aliquam. </s> <s>h 1. ita vt ni&longs;i. 13. <expan abbr="cõtinuæ">continuæ</expan>. 317. b 5. <lb/>Primum quia. 6. denominantur. </s> <s>c 12. imperfecti. </s> <s>d 13. plumbeus. 318. f 14. ita monet. </s> <s>g 4. materia &longs;uæ 3. 9. b 8 leue &longs;ic. 11. <lb/>grauitate 321. c 5. animali primum viuens pro port. </s> <s>d 5. mon&longs;trat. 322. g 1. hos mot. 323. a 6. mouere. 324. e in tit. </s> <s>quas <lb/>ex. </s> <s>f 7. quæ ex &longs;e ip&longs;a. </s> <s>h 2. in &longs;cupo. 325. a 7 violentiam. 12. quoquo. </s> <s>d 6. &longs;emper ab alio. 326. f 14. te&longs;tetur. </s> <s>h 1. ratio pro­<lb/>pria. 12. dictorum. 327. a 17. vt à forma. </s> <s>b 7. moueri. </s> <s>c 12. pote&longs;tatum. </s> <s>d 15. arbitror. 328. g 8. nil perfectè. </s> <s>h 2. in pote&longs;t. <lb/></s> <s>229. b 10. partienda. </s> <s>d 10. igitur & materia. 330. e 8 materiæ proxim&ecedil;. 10. forent. 17. moueretur. </s> <s>f 11. alterum quidem. <lb/></s> <s>g 8. fit e&longs;&longs;e. </s> <s>h 9. &longs;ufficiente. 332. e 7. natura &longs;ic. 15. tibi pl. h 3. admittant. 10. &longs;i non re &longs;ep. 336. f 12. auctor hic. 13. &longs;ol&ecedil;. <lb/></s> <s>h 14. recidat. 339. a 3. carere. 14. commeant. </s> <s>b 12. continuas. </s> <s>c 10. vbi cum.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>EX LIBRO QVARTO.</s></p> <p type="main"> <s>g 42. H 4. paret. 344. h 9. intermutationem. 346. g 10. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> admir. 11. repugnantiam. 11. tamen &longs;int. 347. a 16. vt aerem. <lb/></s> <s>in tit. </s> <s>actum à remou. 348. h 6. enim erit. 349. b 8. euenit. 350. c 1. deiicitur. 2. quòd actus. 14. officio &longs;alua pote&longs;tate in fin. <lb/></s> <s>f 1. h&ecedil;c quæ imped. </s> <s>g 9. efficiant. 351. d 15. nitatur. 352. c 10. motum non prof. </s> <s>g 13. indicia. </s> <s>h 11. illa. 354. g 1. is in infin. <lb/></s> <s>h a. </s> <s>octur. 357. a 8. ab&longs;oluta. </s> <s>Ecce. </s> <s>b 4 naturalem. 6. <expan abbr="neq.">neque</expan> ita. 358. c 14. diuer&longs;&ecedil;. </s> <s>g 6. <expan abbr="natura&qacute;">naturaque</expan>. 359. a 7. non totius. </s> <s>c 1. or­<lb/>bes. 6. Ari&longs;toteles in illis. </s> <s>n. e&longs;t idem & agere. </s> <s>d 7. in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> 360. e 1. explicarit. </s> <s>g 9. <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> vis à. 361. c 3. reddi po&longs;sit 9. &longs;uæ <lb/>cupid. </s> <s>d 1. Theonem. 362. c 9 po&longs;ituræ. </s> <s>f 6. hic in. 363. a 1. eam. </s> <s>b 10. vt ip&longs;e. </s> <s>c 11. indicandum. 364. g 4. loci. 365. a 16. de <lb/><expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>. 366. f 5. augmentationé. 367. a 13. Eum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> b 8. agno&longs;ci. 368. g 11. pote&longs;tatis. 369. a 15. <expan abbr="motũ">motum</expan>. 370. c 2. tractus. <lb/></s> <s>g 2. patet igitur ex dictis quòd. 371. d 4. ab <expan abbr="eorund&etilde;">eorundem</expan> elementorum <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. 372. c 9 <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan>. 373. c 11. <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>. 374. g 12. <lb/><expan abbr="quicquã">quicquam</expan> 376 g 1 ergo. 4. <foreign lang="greek">me/geqos.</foreign> n. </s> <s>h 14. defendunt. 381. b 10. vis <expan abbr="it&etilde;">item</expan>. 11. non nego. 382. e 15. in quo ine&longs;t. </s> <s>g 10. differui­<lb/>mus. </s> <s>h 12. efficiens. </s> <s>efficere. 384. f 13. initam. </s> <s>h 7. &longs;it in. 385. a 1. <expan abbr="l&etilde;tor">lentor</expan>. 2. maximus lentor. 11. habita. </s> <s>b 14. libratis. 386. f <lb/>11. eam e&longs;&longs;e. </s> <s>g 4. appellemus. 6. quod ita. </s> <s>h 13. in eo. 15. q alia. 387. b 14. propen&longs;io. </s> <s>c 1. natura. 4. efficienti. 5. finis. </s> <s>c 14. <lb/>Æthiopibus. 390. h 7. ea cadit. 391. b 1. Ægidij. 4. quanuis. </s> <s>c 1. hos. </s> <s>d 2. <foreign lang="greek">krei/ttonos.</foreign> 392. g 1. formæ. 393. b 1. inter bo­<lb/>nos. </s> <s>c 1. & &longs;i. 394. e 1. dedi&longs;&longs;e. </s> <s>f 4. ad coiuncta. 395. c 5. reuoluimur. 396. f 1. gemma. 9. hic motus. </s> <s>g 9. <expan abbr="blãdi">blandi</expan>. 397. a 2. niti. <lb/></s> <s>11. tutius. 16. audi tu. </s> <s>quod revera. 400. f 5. potiatur. 401. b 5. ip&longs;um. </s> <s>d 5. imprimunt. 402. f 6. recuperaturæ. 12. per &longs;en&longs;. <lb/></s> <s>g 10. fit at. </s> <s>h 8. <expan abbr="partibus&qacute;">partibusque</expan>. 403. c 11. habeas. 407. d 7. quadam con&longs;tabat quod. 11. &longs;imile. 409. d 6. idem. 410. h 11. <lb/>e&longs;t ei. </s> <s>e 9. paribus. 412. g 13. profectum in forma. 413. a 5. ex <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>nos po&longs;&longs;umus. 415. b 13. natura. </s> <s>d 8. Fiere. 10. emode­<lb/>randus. 416. f 13. apparabit. </s> <s>flagitat. 417. c 6. quo ad eius. </s> <s>d 5. per accidens. 6. omnino. 419. a 8. quærere. </s> <s>b 11. cau&longs;&longs;a. 420. <lb/>f 13. in not. 421. a 5. tales. </s> <s>b 6. &longs;int <expan abbr="vn&etilde;">vnem</expan>, vt. 422. h 15. vitio. 424. h 9. continui. 425. a 16. deducimur. </s> <s>c 9. vt id. 11. vt non <expan abbr="o&etilde;">omne</expan> <lb/>corpus &longs;it. </s> <s>d 3. ille e&longs;t. 427. a 47. moles. </s> <s>c 6. <expan abbr="sũt">sunt</expan>. 8. <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan>. 9. <expan abbr="sũt">sunt</expan>. 428. c 9. <expan abbr="quorũ">quorum</expan> locus. 10. &longs;it. </s> <s>f 5. fit in. </s> <s>g 9. <expan abbr="motuũ">motuum</expan>. </s> <s>h 15. fit. <lb/></s> <s>429. a 14. fit. </s> <s>b 15. Mathematica. 4. rectà. 430. c 10. <expan abbr="repetent&etilde;">repetentem</expan>. </s> <s>f 4. efficitur. </s> <s>g 4. <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>. </s> <s>h 15. Mathematico. 431. c 6. acci­<lb/>dens. 432. c 13. illo. </s> <s>f 3. aut. 434. g 7. in <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> aquam in corona quam in aurea ma&longs;&longs;a. 14. qua &longs;unt. </s> <s>h 7. e&longs;&longs;e quæ <expan abbr="oĩa">omnia</expan>. 435. b <lb/>11. loco circun. </s> <s>d 9. <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan>. 436. e 8. verum &longs;it non. </s> <s>g 11. tutius. </s> <s>h 2. qua. 437. a 7. <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan>. </s> <s>b 6. innumera <expan abbr="pũcta">puncta</expan> coe. 438. e 3. <lb/>& locus. 11. & aqu&ecedil;. 439. a 11. genus. </s> <s>b 4. &longs;ubiecti. 440. f 4. quomodo. </s> <s>g 5. <expan abbr="a&longs;&longs;umptũ">a&longs;&longs;umptum</expan>. </s> <s>h 3. definito. 8. immobile. 441. c 12. &longs;e.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO QVINTO.</s></p> <p type="main"> <s>443. C 5. caducarum. </s> <s>d 1. motuum. 444. g 1. quibu&longs;dam term. 12. e&longs;&longs;e. 11. a&longs;siduè. 445. a 12. manere. </s> <s>b 4. po&longs;&longs;emus. 8. ca­<lb/>lorem. </s> <s>d 1. eum. 446. g 12. materiæ. 447. d 16. habeat. 448 e 9. perfectus. 14. Græci. </s> <s>g 4. cœlum. 10. ob. 11. vacauit. 453. <lb/>a 15. e&longs;&longs;e confim. </s> <s>c 1. &longs;anæ. 2. tum motum. 459. f 8. magnitudinem. 14. feretur. </s> <s>h 4. habebant. 9. manent. 458. c 11. ellip&longs;i. <lb/></s> <s>g 13 terra. 461. a 3. medium. 462. f 3. minus. </s> <s>g 2. e&longs;t terrenæ. 463. a 12 &longs;olum. </s> <s>b 1. priuationes. </s> <s>c 6. comparantur vt in. 7. <lb/>queant. </s> <s>d 3. ex his &longs;int quæ &longs;imp. 10. <expan abbr="neq.">neque</expan> ibi. 464. e 6. <expan abbr="rationi&longs;&qacute;">rationi&longs;que</expan>. </s> <s>f 2. pendere. 8. collatum. 13. afferente. </s> <s>g 3. ille. 12. aërem <lb/>in aqua 13. noluit. </s> <s>h 3. con&longs;tituere. 465. a 1. minus. 7. cogatur. </s> <s>c 2. in&longs;tar. 466. f 1. definitiones. 12. indicant. 13. <foreign lang="greek">i(/stasqai.</foreign><lb/>g 16. quam illi. </s> <s>h 12. præceps. 467. a 10. nubes. </s> <s>b 12. omni. </s> <s>d 15. diluta. 468. f 3. naturæ cond. </s> <s>g 2. defendi. 8. erunt. </s> <s>h 7. <lb/>accidens. 13. e&longs;t circum&longs;. 469. b 14. albi&longs;simum. </s> <s>c 14. &longs;iquis. 470. f 4. autem ex. 472. e 1. quod e&longs;t. </s> <s>g 11. po&longs;itura. 473. a 14. <lb/>id quod e&longs;t præt. 15. pr&ecedil;ter naturam diutur. </s> <s>eo quod &longs;ecundum naturam. </s> <s>b 8. qui ex &longs;ecret. </s> <s>d 12. E&longs;t huiu&longs;modi. 475. a 3. i&longs;te <lb/>4. illi. 476. f 5 repurgari. </s> <s>h 6. <expan abbr="machinatã">machinatam</expan>. 13. à leu. 477. b 1. con&longs;ci&longs;cat. </s> <s>c 1. aërem. 478. f 15. &longs;i. 480. f 6. liberè. 14. maris. <lb/></s> <s>g 4. commemorare. 5. cura &longs;upp. 9 habent: minus. 10. fers. 482. c 13. dela&longs;&longs;atæ. 484. e 3. terra. </s> <s>f 3. materiæ. </s> <s>g 5. quin. </s> <s>h <lb/>13. nunc ad Aucr. 485. c 6. his ob&longs;i&longs;ti. </s> <s>d 3. medici. 7. Facit. 486. f 7. &longs;alis. 8. &longs;alis. 9. <expan abbr="ouũ">ouum</expan>. 487. b 6. re&longs;per&longs;a. </s> <s>illita. </s> <s>c 13. conta­<lb/>ctum. 488. e 1. den&longs;e&longs;cet 9. &longs;i lana qua. </s> <s>g 3. perfungendum h 13. natura. 490. c 2. temporis. 8. acri. </s> <s>f 4 organico. 7. humi­<lb/>da. 491. a 7. cum docet. </s> <s>b 12. pyramidem. 14. vero octa hed. </s> <s>b 11. vi coact&ecedil;. 493. b 7. demer&longs;a. 11. iri demer. </s> <s>d 5. circun­<lb/>ferentia. 7. demer&longs;am. 495. c 12. ad id præ&longs;t. </s> <s>d 2. exoriatur. 5. oppugnent. 496. f 12. con&longs;titit. 15. æqua. 497. b 13 excu­<lb/>ditur. </s> <s>c 5. partes e&longs;&longs;e. </s> <s>d 13. quam exercet. 498. c 10. dimi&longs;&longs;o. </s> <s>h 13. quia non materia. 500. e 11. per &longs;e na&longs;e. 14. mobile 502. <lb/>e 6. æ&longs;timentur. </s> <s>g 6. lectoris. </s> <s>h 9. vt materia. 15. Fit. 504. f 6. vacui. 11. cau&longs;&longs;æ. </s> <s>g 1. penderet. 505. d 3. afferentur. 506. <lb/>f 12. explodatur. 507. a 5. proiectio. 15. remotè. 511. b 3. tolerante 512. g 9. hypeccaumati. 513. a 4. compo&longs;itus. </s> <s>b 2 igni. <lb/></s> <s>d 4. amplificato. 515. a 15. &longs;i quodam illa. 16. iudicium. </s> <s>b 2. ca verè. 516. f 15. mouet. </s> <s>g 2. te docuit. 518. e 15. motu præt. <lb/></s> <s>g 15. & à cau&longs;sis. </s> <s>h 3. inten&longs;um. 9. eidem. 519. d 14. vel ignem. 522. c 14. mon&longs;trat item vt latius. 523. c 13. vt in æqual. <lb/></s> <s>d 14. hoc &longs;ic. 524. c 9. &longs;i fuerit. 15. quam. 525. a 4. <expan abbr="rõ">ratio</expan>. 6. certi. </s> <s>c 1. dela&longs;&longs;ari. 6. cert&ecedil;. 526. g 3. ea quæ. </s> <s>h 4. proportionum. <lb/></s> <s>527. a 11. acre. </s> <s>b 5. Phy&longs;icarum. 6 explicatu. 528. e 7. e&longs;t propor. 14. ea quæ æquè. </s> <s>h 15. dupliciter. 529. a 10. velociorem. <lb/></s> <s>530. e 13. tempori. </s> <s>f 15. con&longs;tituto variatur. 531. d 8. vtique. 532. g 11. cen&longs;um. </s> <s>h 1. in infinitum. 533. c 14. quàm axem. <lb/></s> <s>&longs;eu manub. 15. item &longs;int oportet. </s> <s>d 9 continuare.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SEXTO.</s></p> <p type="main"> <s>536. H 7. abdita. 539. a 3. exi&longs;timare &longs;i diuer&longs;as. </s> <s>b 9. tandem oracula reddat. 541. b 9. eandem. 542 c 5. &longs;it de. 543. d 12. <lb/>abeant. 544. h 15. careamus &longs;i reliquimus, aut. 548. e 15. &longs;eclis. 550. g 4. eum. </s> <s>h 7. fallaciam. 552. f 9. e&longs;t ex in mu&longs;. 15. pri­<lb/>uationis nomine. 553. d 5. dixerim. 554. h 2. abire. 3. qua quer. 555. a 6. &longs;ubiecto. </s> <s>d 6. potentia. 559. d 3. quendam. 14. <lb/>cum abeant. 560. g 5. dicuntur e&longs;&longs;e. 6. cen&longs;entur. 561. d 9. quæ nupet. 565. a 2. quantas. </s> <s>d 3. id e&longs;t. 566. h 7. v&longs;us vt. 567. <lb/>b 14. genitura. </s> <s>d 5. actui contrarium. 568. e 14. ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s> <s>f 6. at hoc. 11. futuram. </s> <s>h 3. & e&longs;t. 12. habitam. 569. a 11. deriuan­<lb/>tur. 12. materia &longs;it. 570. e 2. ip&longs;ius. </s> <s>f 2. accidit. </s> <s>h 13. forma. 571. b 10. <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>. </s> <s>c 2. natura. 572. c 4. oppo&longs;ita. </s> <s>g 9. natura. <lb/></s> <s>h 7. certi. 573. b 14. <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 574. f 10. intelligit. </s> <s>g 3. efficientis. 575. a 9. modo. 12. &longs;ic. </s> <s>b 7. varietur. </s> <s>c 11. ab ip&longs;o. </s> <s>d 7. <expan abbr="tãta">tanta</expan>. <lb/></s> <s>576. f 1. indicans. 578. f 8. igitur. </s> <s>h 1. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 579. a 5. aliter fore, vt idem e&longs;&longs;et. 580. e 3. <foreign lang="greek">u(/parcin. 4. u(/parcein.</foreign> 581. c 7. <lb/>qui tria. 582. c 13. habent. </s> <s>f 2. munerib. 583. c 14. &longs;iue etiam. </s> <s>d 2. a&longs;signari &longs;icut etiam reb. artificio&longs;is. 584. g 9. a&longs;&longs;ecutæ. <lb/></s> <s>h 2. properemus. 585. b 13. continuenda. 587. a 9. curio&longs;us. </s> <s>d 8. &longs;it nec'ne. 588. c 8. præditas &longs;ol. 593. a 11. inferiorum. </s> <s>b 2. <lb/>aimus. 4. e&longs;&longs;entiæ. 594. h 13. præterea. 596. g 7. hic etiam. 597. a 5. <expan abbr="atq.">atque</expan> d 2. vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> 13. repetiatur. 600. g. 1. in materiam. <lb/></s> <s>h 1. quàm in homine quae rel. 4. generatim. 601. a 13. &longs;int. 602. c 7. <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. 603. a 5. nec ab ip&longs;ius. </s> <s>d 6. prærepta. 13. memoret. <lb/></s> <s>604. h 12. quod &longs;i non. 605. b 11. fecere. </s> <s>d 10. verutos. 609. a 14. innitantur. </s> <s>c 15. temere. 610. g 15. appetituum. 611. b 10. <lb/>eam quæ. </s> <s>c 14. euenirent. </s> <s>d 2. qua&longs;dam. 612. g 14. foret. 613. b 1. &longs;it qui. 7. primum. 9. cau&longs;&longs;&ecedil;. </s> <s>c 1. occidere. </s> <s>d 1. vis. 614. <lb/>f 11. prædicati. </s> <s>g 15. perfectionis. 615. c 14. determinatè. </s> <s>c 3. <expan abbr="tñ">tamen</expan> vi. 616. f 3. naturæ. </s> <s>h 13. hæc autem in materiæ. </s> <s>po&longs;&longs;unt. <lb/></s> <s>617. a 15. contingentiæ. </s> <s>c 13. <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 618. f 1. oppo&longs;ita. 619. c 1. ex communi. 620. c 1. in primis. </s> <s>f 2. quodammodo. </s> <s>h 7. pa­<lb/>trare. 621. d 9. &longs;it aliquid. 623. a 1. fato. </s> <s>d 1. nimium. 624. g 2. terminum. 625. c 3. verum. 627. b 13. aqua item. 628. g 2. <lb/>inquiens. 3. materia. 8. &longs;enibus. 13. <expan abbr="cõmodè">commodè</expan>. 629. a 11. &longs;ene. </s> <s>b 13. eum locum. </s> <s>d 9. auctoritate. 10. qua vniu. 12. ne hilum. <lb/></s> <s>630. f 13. odit. 631. a 10. laba&longs;cit. 634. g 4. videri. </s> <s>h 1. æ&longs;tate. 635. b 6. careant. 13. &longs;implicius. 636. g 4. &longs;uccedere. </s> <s>hæc ha­<lb/>benda e&longs;t bona mala'ue fortuna. </s> <s>&longs;imile. </s> <s>h 7. Chymi&longs;tas. 14. arte. 637. a 15. eadem. </s> <s>c 12. vel modum d 4. mytulos. 638. c 2. <lb/>ex &longs;emine & ex. 6. certa. </s> <s>f 2. propagantur. 6. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> g 9. ablationem. 11. immanentem. 640. e 8. &longs;ignificata. </s> <s>g 2. arbitra­<lb/>mur. 641. b 11. difficiles. </s> <s>c 5. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> d 13. &longs;i ignis.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SEPTIMO.</s></p> <p type="main"> <s>644. g 9. cum veter. 646. g 3. exi&longs;tunt. 647. d 4. complexionem. 649. 21. &longs;entientem. </s> <s>b 11. natura. 651. a 7. indicabitur. </s> <s>b 5. <lb/><expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>d 6. a&ecedil;rem. 652. c 7. è corp. </s> <s>g 4. & vi&longs;enda. 653. a 6. Bibuli <expan abbr="C&ecedil;&longs;ari&longs;&qacute;">C&ecedil;&longs;ari&longs;que</expan>. </s> <s>ludis. </s> <s>b 5. &longs;ubiectum. 12. ratio. </s> <s>d 14. eo tan­<lb/>tum nomine. 655. c 2. materia pr&ecedil;cedat. 656. c 12. in &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>f 5. dictum. 7. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 657. a 13. ip&longs;is. </s> <s>b 6. earum actus. <lb/></s> <s>658. e 3. quantitas. 14. in &longs;equentib. <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> varias formas oberrant at. 659. a 13. quæ per. 661. a 7. ob&longs;eruata. 662. e 4. pr&ecedil;­<lb/>finitur etiam quae totidem modis actus & pote&longs;tas accipiuntur quot &longs;unt categoriæ. </s> <s>g 7. præmon&longs;tratorem. 664. quod e&longs;t ex fig. <lb/>g 8. &longs;olet. 665. c 13. vt vna. 669. a 13. decreuerimus. </s> <s>d 5. ob&longs;eruari. 670. f 11. video quæ. </s> <s>h 1. æqu&ecedil;. 671. d 3. potiuntur. 5. <lb/>&longs;ignum per &longs;e. 675. c 8. <expan abbr="quæq.">quæque</expan> 676. e 1. vt vtr. 7. propo&longs;ita. </s> <s>h 12. e&longs;t. 678. g 13. &longs;it actu. 680. e 10. eo nomine. 13. &longs;ectioni. <pb/>g 10. at &longs;i illud verò e&longs;&longs;e. 681. a 6. &longs;oli. </s> <s>c 1. horremus. 6. <expan abbr="animatorũ">animatorum</expan>. </s> <s>d 7. labefactetur. 682. g 12. fine & propter aliud; propt. <lb/></s> <s>685. 214 quodlibet <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> hoc eff. </s> <s>ibid. </s> <s>nec <expan abbr="tñ">tantum</expan>. </s> <s>c 8. &longs;en&longs;um. 686. e 12. tum fit. 687. c 5. <expan abbr="tñ">tantum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="plerun&qacute;">plerunque</expan>. 7. profe&longs;&longs;us e&longs;t aliquid <lb/>688. g 10. virtutem. </s> <s>&longs;ic. 690. f 13. procedit. 691. a 7. ad auctu. </s> <s>b 8. <expan abbr="vtri&longs;&qacute;">vtri&longs;que</expan>. 693. a 13. <expan abbr="alent&etilde;">alentem</expan> & aug. </s> <s>b 6. i. </s> <s>aug. </s> <s>c 12. nunc &longs;ub. <lb/>d 1. vti, non de&longs;unt qui. 8. natura calor. 694. h 14. actionem. 695. a 5. comminut&ecedil;. 10. in&longs;trumenta. </s> <s>b 14. valet. </s> <s>c 13. vinen­<lb/>tib. 15. alimentitij. 696. g 4. &longs;eparatus. 697. b. 14. & qua&longs;i in ip&longs;o. 15. nequiuit. 698 h 8. adipi&longs;catur. 699. c 3 fundetur item <lb/>à nutr. 705. b 6. eædem. </s> <s>c 3. hæc nobis. </s> <s>d 9. natura dicitur. 706. c 7. formam. 11. The&longs;ei. 12. remotum. </s> <s>f 4. adæquat. 8. <expan abbr="par-t&etilde;">par­<lb/>tem</expan> prob. 9. verbis. 707. a 5. atqui. 6. tribueretur. 9. fit per. 11. fit per. 15. certi. </s> <s>b 6. e&longs;t auct. </s> <s>c 6. nec per &longs;eip&longs;am. </s> <s><expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>. 8. <lb/>poterunt. </s> <s>d 8. quæ &longs;ic. 11. &longs;tatuat. 13. ferunt. 708. g 13. vt eius bene. 14. qualitate talem hoc e&longs;t. </s> <s>h 4. motiones. 11. refici. <lb/></s> <s>17. patiente conuenit inter. 709. a 10. permeet. </s> <s>d 6. materiam qu&ecedil; toto. 710. f 7. debeat. </s> <s>in tit. </s> <s>euertuntur. 712. e 16. ab il­<lb/>lis. </s> <s>g 4. huc. 7. di&longs;&longs;ecetur nullo. 9. ne exh. 713. b 15. niti. </s> <s>c 1. partib. cont. 714. c 6. in quo primo. 13. po&longs;simus. 715. a 6. <lb/>abitu. </s> <s>b 16. vt exhaur. </s> <s>d 5. Byzantij. 11. Fui&longs;&longs;ent. 716. f 6. videre e&longs;t. 7. ex qua. 9. augentur. 717. a 4. <expan abbr="planũ">planum</expan> quod. </s> <s>b 13. certa. <lb/></s> <s>d 4. cum effic. 8. ab&longs;entia. 12. <expan abbr="primo&qacute;">primoque</expan>. 16. altero. 718. c 4. <expan abbr="tam&qacute;">tamque</expan>. 5. Sed hæc. </s> <s>g 8. <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc. 719. a 16. quale. </s> <s>b 9. adnexa. <lb/></s> <s>16. mutationem. </s> <s>d 12. fuerint. 720. e 3. quantitatis. 5. &longs;it calidius. </s> <s>f 10. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod. </s> <s>g 2. nec plurib. 16. cau&longs;&longs;am. </s> <s>h 15. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab. 721. <lb/>a 4. &longs;uccedente. 9. naturam. </s> <s>d 15. fuerint. 722. e 4. præter naturam. 8. pote&longs;t. 14. den&longs;atum.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO OCTAVO.</s></p> <p type="main"> <s>723. C 10. <foreign lang="greek">a)lloi/wsis, a)lloi=on</foreign> &longs;emper lege cum gemino <foreign lang="greek">ll</foreign>. 724. e 9. po&longs;&longs;e&longs;sione. 10. ill&ecedil;. 726. g 14. huius e&longs;t actu. </s> <s>h 7. &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ. 12. & à c&ecedil;ter. </s> <s>e 16. Eri&longs;tic <foreign lang="greek">w=s</foreign>. 727. c 15. nexum. </s> <s>d 1. propter &longs;e fines. 2. po&longs;teriora. 14. &longs;pecta. 728. e 6. &longs;ic ordin. </s> <s>g 4. <lb/>fit fieri. 10. impedientia. 729. c 11. motus qui. </s> <s>d 16. illarum. 730. h 8. &longs;ucce&longs;&longs;u. 732. f 14. inueniendum. 733. c 11. actus ac­<lb/>cidentis ex actu. 734. e 8. totam. </s> <s>f 4. rationis. 737. b 7. acris. 738. h 16. hoc meo. 739. b 13. qualitati. 740. f 9. ac generib. <lb/></s> <s>h 17. mendis. 743. b 12. innitatur. </s> <s>d 15. cum tamen. 745. b 12. quam. 746. e 16. ip&longs;e. </s> <s>g 10. tertio. 747. b 11. aut verò 13. <lb/>cupre&longs;&longs;ui. </s> <s>c 7. intendi. 749. b 4. ab&longs;olute. 750. f 12. profe&longs;si. </s> <s>g 4. <expan abbr="vs&qtilde;">vsque</expan>. </s> <s>h 15. nemo. 752. e 8. reparari. 754. c 6. item. 755. c 5. <lb/>&longs;ic &longs;olum. 8. per actum &longs;ecundum. 756. f in tit. </s> <s>elem&ecedil;ntis. 8. mouentur. 9. deletur. 757. d 12. effecta. 758. e 2. &longs;en&longs;um 4. <lb/>&longs;uperiora. 7. Ari&longs;totelea. </s> <s>g 6. remi&longs;siorem. 8. vt mos. 759. b 5. nix. 6. eos exi&longs;tit. 12. materiæ. </s> <s>d 5. obtinebat. 760. g 12. ad <lb/>illas. 761. a 5. perfectioris. </s> <s>b 8. colorum. 762. e 7. nobis. </s> <s>g 4. permi&longs;&longs;ione. 763. b 4. fit. 11. pictoribus. 14. non &longs;it. </s> <s>c 4. philo­<lb/>&longs;ophorum. 764. f 7. eget. </s> <s>g 10. contracto. 766. e 5. vt termini. </s> <s>h 13. halitus. 15. halitus. 767. c 8. acutam. 14. donare. </s> <s>d 15. <lb/>&longs;ecquitur. 768. c 11. non e&longs;t. 770 g 3. mucrone. 771. b 6. & nigro. </s> <s>d 17. anacla&longs;im. 772. f 8. contraria &. </s> <s>g 2. vim. </s> <s>h 16. ex­<lb/>æquo. 773. b 14. accipiet. 774. f 14. qualitates. </s> <s>h 7. ponantur. 14. ambiguas. 775. a 10. quo ex. </s> <s>d 1. &longs;int. 3. conditione <expan abbr="tãtũ">tantum</expan>. <lb/></s> <s>777. a 14. &longs;en&longs;iles. </s> <s>d 15. & fine. 778. e 3. hos bon. 6. defendes. 779. a 3. & &longs;unt. 8. <expan abbr="atq.">atque</expan> c 4. in his e&longs;t. </s> <s>d 14. nullius. 17. ita. <lb/></s> <s>780. g 1. repa&longs;sio. 2. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> 3. priore. 15. benefica. </s> <s>h 4. communicat. </s> <s>&longs;unt entia. 781. c 9. acrem. </s> <s>d 10. propriore. 782 e 16. <lb/>fundum. </s> <s>h 17. non pote&longs;t. 783. b 13. contractam. </s> <s>d 17. accidenti. 784. e 10. quæ alij. 11. innitatur. </s> <s>f 8. perhibetur. </s> <s>h 10. <lb/>producenda. 785 a 2. po&longs;itura. 5. &longs;it vt. </s> <s>d 16. quos tamen. 786. g 14. luminis. </s> <s>h 10. diuer&longs;a. 787. a 3. nulla. 788. f 15 potiri. <lb/></s> <s>16. terminos omnes. 789. b 11. fuerit. 16. nimium. </s> <s>c 10. vel ex extr. 790. e 4. ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem. 14. primæ. 15. euidentior. <lb/></s> <s>791. a 7. ab altero. </s> <s>c 15. &longs;pectari. 792. g 11. &longs;ummè. 794. e 11. infigantur. </s> <s>g 8. vnum. 795. d 5. fuerint. 796. g 7. <foreign lang="greek">go/nu knh/­<lb/>mhs</foreign>. 797. a 8. debilitatum. 9. ni&longs;u. </s> <s>b 4. <foreign lang="greek">pa/qous</foreign> &. 9. omni. </s> <s>d 8. naturalis. 798. g 6. explicata. 11. è voto. </s> <s>h 4. contrariis. 6. <lb/>præ&longs;tantia. 12. <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> actu. 799. a 12. <expan abbr="eou&longs;&qacute;">eou&longs;que</expan>. </s> <s>d 8. denominationes. 800. h 6. circum. 801. a 1. facilis. </s> <s>d 7. forma. 802. e 2. ab <lb/>illis. 4. <expan abbr="quorũ">quorum</expan>. 803. a 2. <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan>. 805 a 2. <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> igitur. </s> <s>c 8. coniuctis. </s> <s>d 2. fuerint. 806. e 10. & ne elem. </s> <s>f 2. vt &longs;i 807. a 8. motu. <lb/></s> <s>d 6. perhibetur. 808. h 15. pr&ecedil;&longs;tat. 809. a 11. motus.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO NONO.</s></p> <p type="main"> <s>814. F 3. ille fuer. </s> <s>h 6. Si quem. 815. a 9. hoc e&longs;t. </s> <s>b 3. ip&longs;um. 816 g 13. tantum. 817. b 14. dicta. </s> <s>e 13. aut fit. 14. dederit. <lb/></s> <s>818. f 8. terminum. 9. conuexum. 819. c 13. motui. 820. f 14. abeant. 821. a 13. nulla enim ratio. </s> <s>b 9. teporem. </s> <s>c 5. lis ami­<lb/>citia'ue. 822. f 2. &longs;ed. </s> <s>h 1. g nauiter. 823. a 5. re&longs;pondeas. 824. e 7. &longs;it minus. </s> <s>f 10. iudicantium. </s> <s>h 16. cau&longs;&longs;a. 825. a 12. effe­<lb/>ctuum. </s> <s>effectuum, & cau&longs;&longs;. </s> <s>d 3. excel&longs;æ. 11. diluam ag. 829. c 8. optimæ. 830. e 1. <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan>. 11. <expan abbr="morti&longs;&qacute;">morti&longs;que</expan>. 831. a 5. ni prius. <lb/></s> <s>d 14. exagitatio. 832. g 3. quoad tamen. </s> <s>h 7. propinquius. 833. d 1. cogno&longs;cat. 834. g 5. incœpto. </s> <s>h 4. feriendo. 835. b 8. &longs;ic <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> c 5. Ne igitur. 836. f 2. fecerint. 837. c 6. indicat. 838. e 15. per &longs;e mouere aut mou. </s> <s>f 9. vt in homin. </s> <s>g 1. & id in iis à <lb/>proiic. </s> <s>h 11. at qui hoc. 13. &longs;it id. 839. a 15. illa. 10. qua exord. </s> <s>c 7 qua ratione. 8. duab. d 15. à parte. 840. f 5. i. </s> <s>amplius <lb/>repon. </s> <s>g 2. tangeret. 841. d 11. ip&longs;um. 842. f 2. perpetua. 3. e&longs;&longs;e potius. </s> <s>g 11. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam. 845. a 12. cœlo. </s> <s>d 12. perno&longs;cen­<lb/>das. 849. a 13. Hunc etiam. </s> <s>b 11. Tum. </s> <s>d 2. vt color in ir. 851. a 9. te&longs;tantur. </s> <s>d 11. expetit. 853. a 5. <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad locum omnib. <lb/></s> <s>854. e 12 oppo&longs;itam. </s> <s>g 11. quod certè. 856. g 10. conditionib. h 13. erit eadem materia. 857. d 10 lucem aff. 859. d 10. <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>. 860. d 10. ac phy&longs;. 861. b 13. Callippo. </s> <s>d 12. a&longs;&longs;eueratur. 862. g 5. totius primus. 863. c 4. aliam. 864. c 1. offen­<lb/>dat. 9 obtineat. 11. motum aggr. 12. 13. qui vere triplic. 865. b 6. partes. </s> <s>c 2. quæ pote&longs;tati &longs;ubiicitur. 866. g 15 quae animad. <lb/></s> <s>867. a 3. fit vt 868. e 12. 13. obiiciebatur. 869. a 11. <expan abbr="cõ&longs;entienter">con&longs;entienter</expan>. </s> <s>b 9. cau&longs;&longs;a vel in &longs;patij difformitate, vel in mou. </s> <s>c 6. accedit. <lb/></s> <s>870. f 15. con&longs;tituitis? </s> <s>h 16. fit in &longs;om. 871. d 9. motum. 871. f 2. offeret. 873. d 12. Tertium. 874. h 8. &longs;anè videtur. 875. <lb/>a 4. diuer&longs;a. </s> <s>d 16. punctus. 876. h 4. ne&longs;citur. 877. b 4. Quanuis autem hic. </s> <s>c 3. duplicetur. </s> <s>c 13. in tit. </s> <s>tempori. 878. e 13. <lb/>qualitates. 879. b 12. e&longs;&longs;entiæ. 881. c 4. videntur. 13. &longs;egregatus. 882. e 3. accommodare. 7. tempori obn. 884. f 13. mo­<lb/>tus. </s> <s>h 10. moueatur. 885. b 9. perfectioris. 888. c 8. cur item. </s> <s>h 12. decas. 889. c 16. natura. </s> <s>d 10. e&longs;t ab Ari&longs;t. 891. a 1. ha­<lb/>bebant. </s> <s>b 6. po&longs;sis. </s> <s>c 7. my&longs;ticè.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> <p type="main"> <s>892. F 5. hinc. </s> <s>g 12. in&longs;pectione. 894. e 3. dominante &longs;ic. 16. abeat oppugnare. </s> <s>f 16. pullulant. </s> <s>g 7. pote&longs;t. </s> <s>vt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in marg. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ecundo de cœlo. </s> <s>T. 44. 12. annis. 896. e 14. quae a&longs;sid. </s> <s>g 4. liber. 5. &longs;implicem. 897. a 5. vt phy&longs;. 6. quid tantum. </s> <s>d 5. luceant. <lb/></s> <s>899. a 11. pote&longs;tas. </s> <s>b 2. manant. </s> <s>c 6. vt primum. </s> <s>d 2. a materia. 900. e 1. quae quorum. 902. e 9. exacta. </s> <s>h 14. intelligantur. <lb/></s> <s>903. d 11. ducitur. 904. e 1. ip&longs;e vnum. 11. <expan abbr="Paulon&etilde;">Paulonem</expan>. </s> <s>f 14. Hic tibi. 905. a 1. ignoratur. </s> <s>c 13. quidam perfectiores. 906. e 4. <lb/>demon&longs;trant. 7. e&longs;t g 7. <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. 907. a 3. alteram qua. 12. &longs;it eius. </s> <s>c 11. ac real. 988. e 13. ad actum à pote&longs;tate. 15. Ægidio. <lb/></s> <s>g 13. nece&longs;&longs;ariò. 909. a 10. ex &longs;ubiecto. </s> <s>d 13. modum. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Perip. 910. f 10. ip&longs;e tibi. </s> <s>h 4. &. 911. a 16. generatione g 4. <lb/>&longs;it quan. 916. e 12. potiendam. 15. Lyc&ecedil;i. </s> <s>f 7. &longs;uff. </s> <s>g 11. at. 917. a 8. comparari. 918. f 16. At id. 920. f 7. po&longs;&longs;e. </s> <s>h 6. &longs;ic. 921. <lb/>a 9. perpetuus. 13. materiæ. 922. f 2. hic e&longs;t. </s> <s>h 10. intelligetur. 924. f 11. hyppopotamum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 13. multa. </s> <s>g 2. &longs;uppe­<lb/>ditant. 927 a 14. Indicabat. </s> <s>b 5. fal&longs;a. </s> <s>d 1. exce&longs;si&longs;&longs;et. 928. e 11. nummus. </s> <s>f 4. nummus vnus nummus ad decem multò. 929. <lb/>a 2. &longs;uperiore. </s> <s>b 3. voco. 14. &longs;upremus. </s> <s>c 9. primum. </s> <s>d 11. &longs;iquis eius. 933. b 5. duab. 935. d 4. motas di&longs;. 936. e 4. optimæ <lb/>affe. </s> <s>g 11. labores. 13. <foreign lang="greek">frouphtikas</foreign>. 397. a 3. <foreign lang="greek">purhxoon</foreign>. 938. e 1. Græcis &longs;i. 14. quam. 15. vna omnis. </s> <s>f 2. beatitatis'ue. </s> <s>h 12. <lb/>at mob. 939. a 15. motum e&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">e)ne/rg</foreign>. </s> <s>b 9. non habeant &longs;ociam. </s> <s>non po&longs;&longs;unt. 10. oporteat. </s> <s>c 2. vniu&longs;modi. 941. c 13. &longs;imilis. <lb/></s> <s>942. f 13. &longs;imile. 15. vbi. </s> <s>h 13. quartum. 943. c 6. &longs;ic &. 945. c 11. naturam. 946. c 5. effecta. </s> <s>f 10. quia &longs;ola. </s> <s>g 4. nos con­<lb/>turb. 5. ex his verò. 947. a 15. vt etiam. </s> <s>b 4. <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. </s> <s>c 5. di&longs;tinguat pr&ecedil;&longs;entes. 948. c 2. verò. </s> <s>f 12. efficacitas. </s> <s>g 9. re&longs;pi­<lb/>ciat. 949. a 15. ill&ecedil;. </s> <s>fit. 950. f 7. cum valeat. </s> <s>g 14. Lyc&ecedil;o. 951. a 1. verò b 7. calida. 15. quod mouetur. 952. e 9. po&longs;&longs;et <expan abbr="cõtr">contra</expan>. <lb/></s> <s>15. diuiduum. </s> <s>f 2. vt efficiens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vt finis. 8. concludit. 953. b 2. vim 8. &longs;i h&ecedil;c. </s> <s>d 7. vt aliud. 954. f 10. quem cum. </s> <s>h 2. <lb/>memento. 955. b8. fuit. 8. Phy&longs;. c 10. probet d 16. ver&longs;aretur. 956. e 1 debeat. 14. opponit. </s> <s>f 15. e&longs;&longs;entia. </s> <s>g 11 eas &longs;tr. <lb/></s> <s>h 3. naturæ indicari. 958. g 13. eos 14. Ethici. 16. animalis. 959 b 1. vnum quod e&longs;t 5. differentem c 15. cogitat. </s> <s>d 5. con­<lb/>coepit. 960. g 15. animæ actum. 961. c 1. Deus. 962. c 5. &longs;int. </s> <s>g 9. ip&longs;is Deo. </s> <s>h 11. Sic ergo. 964. f 3. ædificator 967. b 8. <lb/>natura quicquid. 968. e 1. etenim cau&longs;&longs;a. 972. e 10. <expan abbr="maleficũ">maleficum</expan>. </s> <s>g 8. pertineret. </s> <s>h 17. coleret. 973. a 3. petens. </s> <s>d 12 cumula­<lb/>ti&longs;simè. 974 e 1 <expan abbr="iu&longs;tã">iu&longs;tam</expan> quic. 976. h 2 nos e&longs;&longs;e. 981. b 16. princeps. </s> <s>c 2. in vno. 982. e 10. di&longs;&longs;oluitur in mat. 985. a 6. <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> <lb/>ine&longs;t. 988. c 9. & in intell. 989. a 9. producuntur. 11. æterna 14. ni&longs;i forma. </s> <s>d 10. idearum v&longs;us. 13. illa etiam. 14. ex eo cau&longs;­<lb/>&longs;am. 990. f 12. ab&longs;trahant. </s> <s>h 2. <expan abbr="cõmunicat">communicat</expan>. 991. c 1. fit alia. 4. fota. 992 e 16. operationem. 993. b 2. cum &longs;it. </s> <s>c. in tit. </s> <s><expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. <pb/>994. e 6. fit capax. 9. voluptatem. </s> <s>f 13. pr&ecedil;&longs;titura. 995. a 10. cau&longs;&longs;a qua quom. 996. f 16. promouet. 997. d 7. ille <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>. 998.h 17. <lb/>Pherecyden puto. 999. b 9. <expan abbr="cõmunicatricem">communicatricem</expan>. </s> <s>d 2. <expan abbr="eã">eam</expan> partie. 1000. 25. pr&ecedil;&longs;tare non po&longs;&longs;. 9. bonæ val. d 2. Pammonem. 1003. <lb/>a 13. <foreign lang="greek">parupo/stasin paratrope\n</foreign>. </s> <s>b 13. <expan abbr="cũ">cum</expan> his 14. in eo. </s> <s>d 13. habeant'ne. 1004. g 1. à primis. 12. motus aùt. 1005. b 8. ade­<lb/>ptum. 1006. e 10. officia. 14. Cholcodea. 1007. a 10. functionum. </s> <s>b 3. 4. fin vt de cau&longs;&longs;a proxima, & efficiente 1008. e 10. <lb/>materia. 12. apparabit. 1009. b 10. motionis. </s> <s>c 4. dirigantur. 5. limitantur. </s> <s>d 7. Hyda&longs;pes. 14. cultam. </s> <s>adoration. 1010. g <lb/>13. &longs;alus. 1011. moueb. </s> <s>d 5. angu&longs;ti&longs;sima. 11. tibi ip&longs;i charis.</s></p> <p type="main"> <s>Gr&ecedil;ca, ne lectores erratorum multitudine terrerent, humanitati <expan abbr="diligentiæ&qacute;">diligentiæque</expan>. </s> <s>eorum <lb/>commendantur.</s></p> <figure></figure> <pb pagenum="1"/> <p type="main"> <s>FRANCISCI <lb/>BONAMICI</s></p> <p type="main"> <s>PHILOSOPHI FLORENTINI</s></p> <p type="main"> <s>IN PISANO GYMNASIO</s></p> <p type="main"> <s>PROFITENTIS.</s></p> <p type="head"> <s>DE MOTV LIBER PRIMVS.</s></p> <p type="head"> <s>DE MVNERE PHILOSOPHI NATVRALIS.</s></p> <p type="head"> <s>Proœmium.</s></p> <p type="main"> <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg1"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg2"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg3"></margin.target>E</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Siquam rem accures &longs;obriè & frugaliter<emph.end type="italics"/>,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Solet illa rectè &longs;ub manus &longs;uccedere<emph.end type="italics"/>:</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Atque ædepol fermè vt qui&longs;que rem accurat &longs;uam<emph.end type="italics"/>,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Sic ei procedit po&longs;t principia. </s> <s>Denique &longs;i malus<emph.end type="italics"/>,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Aut nequam e&longs;t, malè res vertunt quas agit<emph.end type="italics"/>:</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Sin autem frugi e&longs;t, eueniunt frugaliter<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Idcirco multùm principiis in&longs;i&longs;tendum, <expan abbr="diligenti&longs;sime&qacute;">diligenti&longs;simeque</expan>. </s> <s>con&longs;iderandum vtrum rectè nec'ne <lb/> <arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target><lb/>decernantur. </s> <s>his verò probè examinatis & qua&longs;i fundamentis benè iactis cætera cum ip&longs;is con­<lb/>gruenter &longs;ubiicere &longs;uccedet. </s> <s>No&longs;trum igitur in&longs;titutum e&longs;t nunc naturam motus accuratè per­<lb/>quirere & qua&longs;i in vnum breue corpus omnia cogere, qu&ecedil; pa&longs;sim ex communi &longs;en&longs;u doctorum <lb/>di&longs;cu&longs;&longs;a & à philo&longs;ophis acerrimè <expan abbr="varie&qacute;">varieque</expan>. </s> <s>di&longs;putata &longs;unt; <expan abbr="animi&qacute;">animique</expan>. </s> <s>no&longs;tri &longs;ententias de re ob&longs;cu­<lb/>ri&longs;sima pronunciare, <expan abbr="iudicium&qacute;">iudiciumque</expan>. </s> <s>no&longs;trum dimi&longs;&longs;o omni partium &longs;tudio liberè, at non licenter <lb/>interponere; quibus etiam non pauca de no&longs;tro contexuimus; nimis forta&longs;&longs;e confidenter eorum <lb/>iudicio, qui maximè tribuunt (vt certè <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t) auctoritati maiorum; verùm &longs;i &longs;ine animo iu­<lb/>dicare velint, & in intima no&longs;tra pr&ecedil;cordia penetrarint, vt proficiamus nos, & aliis prode&longs;&longs;e po&longs;­<lb/>&longs;imus, neque pœnas huius audaciæ declinemus, dum no&longs;trorum dictorum reddere rationem, <lb/>& meliora dicentibus au&longs;cultare parati &longs;umus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;i pro viribus non omnium auctoritate <expan abbr="cõ-tempta">con­<lb/>tempta</expan> profiteamur, &longs;ed ad iudicia peritiorum exploremus illa, quæ aut o&longs;citante negligentia, <lb/>aut iniquitate factionum, aut etiam iniuria temporum à pura illa peripatetica di&longs;ciplina, anti­<lb/>qua illa quidem, non tamen eiu&longs;modi, quæ debuerit, vt iam cœpit, antiquari, tam longo tempo­<lb/>ris ætatum <expan abbr="regionum&qacute;">regionumque</expan>. </s> <s>tractu lap&longs;a fuerant: quibus item acce&longs;sit acre <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> <expan abbr="cõcertationis">concertationis</expan>, quod <lb/><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> propemodum in&longs;itum e&longs;t, atque innatum. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> exardet facillimè, & animis no&longs;tris in­<lb/> <arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target><lb/>h&ecedil;ret tenaci&longs;simè; neque minus di&longs;trahit in diuer&longs;as opiniones, quàm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> no&longs;trum cupidi­<lb/>tas ad varia &longs;tudia pro&longs;equenda <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> leui de cau&longs;&longs;a, quotidie nos incitet & impellat. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> abhorret ab hac pe&longs;te con&longs;uetudo: permagni enim refert, quibus opinionibus <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <lb/>ab initiis &longs;tudiorum &longs;it imbutus: etenim quemadmodum celeriter arripiuntur; ita diutius re­<lb/>tinentur, & à teneris annis amplexa vehementius amantur. </s> <s>ac veluti lanarum colores, quibus <lb/>&longs;implex ille candor mutatus e&longs;t, elui nequeunt; &longs;ic ea quæ rudes animi perceperunt non &longs;ine <lb/>&longs;ummo labore excutiuntur, quo fit etiam, vt cætera lentè <expan abbr="fa&longs;tidio&longs;e&qacute;">fa&longs;tidio&longs;eque</expan>. </s> <s>probentur; ne dixerim, <lb/>funditus repudientur & re&longs;puantur. </s> <s>Quamobrem ferunt Theodorum tragœdum nobili&longs;simum <lb/>nulli concedere con&longs;ue&longs;&longs;e, vt ante &longs;e prodiret in &longs;cenam, quia nimirùm primis auditionibus &longs;pe­<lb/>ctatorum animi nimium conciliarentur. </s> <s>Nos, quoad potuimus, Ari&longs;totelis vnius ve&longs;tigiis in­<lb/>h&ecedil;&longs;imus, & ex interpretum &longs;ententiis illas &longs;ecreuimus quas ab ip&longs;o Ari&longs;totele profici&longs;ci, &longs;i non <lb/>per&longs;picuum &longs;it; at nos ita e&longs;&longs;e per&longs;uadere conati &longs;umus; vt neque etiam nos indu&longs;tria no&longs;tra <lb/>minus confi&longs;i quàm approbati&longs;simorum hominum auctoritatem &longs;ecuti fui&longs;&longs;e, nec ab eorum <lb/>&longs;ententia, ni&longs;i coacti di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e iure optimo videri debeamus. </s> <s>Quæcunque tamen ea &longs;int, quæ <lb/>con&longs;crip&longs;imus, non &longs;ine pertinaci labore confecta &longs;unt. </s> <s>Sæpius enim <expan abbr="&longs;æpiu&longs;&qacute;">&longs;æpiu&longs;que</expan>. </s> <s>hæc animaduerte­<lb/>re oportebat: <expan abbr="atq.">atque</expan> vt poëta ille monet (vtar hîc ego auctoritate <expan abbr="verbi&longs;&qacute;">verbi&longs;que</expan>. </s> <s>Platonis) ante <expan abbr="retro&qacute;">retroque</expan>. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>con&longs;picere, ne fortè deciperemur à nobis ip&longs;is: quaquidem fraude nulla magis e&longs;t capitalis: <lb/>quandò nunquam &longs;eductor abe&longs;t, nec vllo tempore à decepti latere diuellitur: <expan abbr="re&longs;&qacute;">re&longs;que</expan>. </s> <s>ip&longs;a &longs;e&longs;e <lb/>abdidit in profundum. </s> <s>&longs;i quidem ea &longs;it conditio principiorum, vt Tantum.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg4"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg5"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg6"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Sint infra nostros &longs;en&longs;us, <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. </s> <s>minora<emph.end type="italics"/>,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Quàm quæ primùm oculi cœptant non po&longs;&longs;e tueri<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Quo circa neque mirùm e&longs;&longs;e debet, &longs;i res aut minus iucunda, aut etiam grauior, <expan abbr="difficilior&qacute;">difficiliorque</expan>. <lb/></s> <s>videatur, e&longs;t enim methodi no&longs;træ ianua tri&longs;ti&longs;sima: verùm &longs;i prima tempora toleraueris (qui <lb/>vnus e&longs;t labor) non dubito, quin mirifica voluptate complearis. </s> <s><expan abbr="tibi&qacute;">tibique</expan>. </s> <s>memineris, in cape&longs;&longs;endis <lb/>phy&longs;ic&ecedil; principiis ita faciendum e&longs;&longs;e, velut iis, quos vexat febris, aut quorum pars aliqua com­<lb/>putruit, vt enim valeant, amari&longs;simos &longs;uccos bibere coguntur, cibis parcere, aridum quoque ne <lb/>colluant os frigida cauere; aut, quod grauius e&longs;t, ferrum <expan abbr="igne&longs;&qacute;">igne&longs;que</expan>. </s> <s>pati: &longs;ic tibi, vt animo valeas, <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> ferre audendum e&longs;t; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>magis, quo pretium maius e&longs;t animæ quam corpori, cuius morbus <lb/>e&longs;t in&longs;citia, &longs;alus autem di&longs;ciplina. </s> <s>En igitur naturæ primordia patefacta, quorum explicatione <pb pagenum="3"/> <arrow.to.target n="marg7"></arrow.to.target><lb/>vtêre, &longs;i voles: tu autem velle debebis, quòd res difficiles & tanti ponderis in vniuer&longs;a contem­<lb/>platione nunquam tractantur &longs;atis. </s> <s>Occa&longs;io vero &longs;cribendi voluminis ab ea controuer&longs;ia &longs;um­<lb/>pta e&longs;t, qu&ecedil; in Academia Pi&longs;ana inter no&longs;tros <expan abbr="collegarum&qacute;">collegarumque</expan>. </s> <s>auditores exorta e&longs;t de motu elemen­<lb/>torum. </s> <s>Sed cùm multa quæ&longs;tio requireret, quæ de motu & natura generatim dicenda e&longs;&longs;ent, <lb/>primo con&longs;ilio &longs;ecundum &longs;ucce&longs;sit, vt de motu di&longs;ceptaremus vniuersè <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> cau&longs;as omnes, & <lb/>communiter & &longs;peciatim perquireremus, ac &longs;ingulas partes & membra intueremur, cuncta faci­<lb/>lius percipi po&longs;&longs;e &longs;perantes, &longs;i tota quæ&longs;tio &longs;cribendo explicaretur. </s> <s>Sed ne nimium longa &longs;u­<lb/>matur oratio, de re ip&longs;a iam dicere incipiamus. </s> <s>Cœptis no&longs;tris Deus a&longs;piret, vt quod illo au­<lb/>tore velle cœpimus, eodem etiam adiutore con&longs;equamur.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg7"></margin.target>A</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. </s> <s>Cap. </s> <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. </s> <s>erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ ta­<lb/> <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus phy­<lb/> <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. </s> <s>Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> <arrow.to.target n="marg11"></arrow.to.target><lb/>illa quòd homo &longs;edeat, aut tunica &longs;it alba: nihil enim hæc faciunt ad &longs;cientias, quanuis certi&longs;si­<lb/>ma &longs;int, atque ex iis illa enarrare quæ crebrius occurrunt & &longs;unt veluti radices, vnde tanquam <lb/>&longs;oboles, complures aliæ pululent. </s> <s>Neque id ob&longs;tabit, quominus in numero hypothe&longs;eon & <lb/>principiorum, quæ demon&longs;trari non po&longs;sint, aliqua reponantur, de quibus multa di&longs;putari <lb/> <arrow.to.target n="marg12"></arrow.to.target><lb/>&longs;olent, & plura verba vltrò <expan abbr="citro&qacute;">citroque</expan>; haberi. </s> <s>nobis enim &longs;atis illud erit, &longs;i ita e&longs;&longs;e crediderint, qui <lb/>talia pronunciata oppugnant, licet voce aliter autument, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & locis probabilibus, &longs;eu potius &longs;o­<lb/> <arrow.to.target n="marg13"></arrow.to.target><lb/>phi&longs;ticis rem conficiant, nam parum à nob. </s> <s>hoc loco curabuntur: etenim verum cum vero per­<lb/>petuò congruit: fal&longs;um non modo à vero, &longs;ed à &longs;eip&longs;o per&longs;&ecedil;pe di&longs;&longs;entit. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Quanquam &longs;æpe <lb/> <arrow.to.target n="marg14"></arrow.to.target><lb/>euenit, vt quædam con&longs;picua &longs;int, &longs;i prima fronte &longs;pectentur; veruntamen intus latebr&ecedil; con­<lb/>duntur: hæ ni&longs;i intro&longs;piciantur, rei veritatem conturbare po&longs;&longs;unt: vt illa omnia ferè, quæ pri­<lb/>mo Phy&longs;. ab Ari&longs;totele commemorantur, & in confu&longs;a referuntur, etenim liquet omne id <lb/>quod fit, ex contrario fieri, &longs;iquis autem opponat materiam veluti non contrarium, ex qua <lb/>fiat id quod fit, verè opponet & per&longs;uadebit non omne id quod fit, ex contrario con&longs;titui, &longs;ic <lb/>principium noti&longs;simum concutere videbitur. </s> <s>Verùm nos hîc corticem duntaxat attingemus <lb/>po&longs;thàc peragraturi rece&longs;&longs;us; iis po&longs;itis qu&ecedil; qui&longs;que vir &longs;ani iudicij & in rerum naturalium con­<lb/>templatione ver&longs;atus, nec aliena con&longs;uetus audire, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>analytic&ecedil; non ignarus facillimè da­<lb/>bit. </s> <s>probè &longs;cientes eum, qui mentis imbecillitate laborat, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> parùm expertus, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aut ab alia con&longs;uetu­<lb/> <arrow.to.target n="marg15"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg16"></arrow.to.target><lb/>dine deflexus e&longs;t, & analytica negligens <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> ea frequenter approbare, quæ phy&longs;icus &longs;aluo &longs;uo iure <lb/> <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. </s> <s>Tamei igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. </s> <s>Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. </s> <s>Ea verò nos in duo generalia capita partimur. </s> <s>&longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. </s> <s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>vt incom­<lb/> <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> <arrow.to.target n="marg23"></arrow.to.target><lb/>&longs;ententia, non licet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & duo prima illorum genera facimus. </s> <s>cognitionis inquàm & cognitionis & <lb/> <arrow.to.target n="marg24"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e &longs;imul ea quæ &longs;int principia &longs;olius e&longs;&longs;e, nulla &longs;tatuimus, quod quidam aiunt: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quippe qui le­<lb/> <arrow.to.target n="marg25"></arrow.to.target><lb/>gerimus apud Ari&longs;totelem, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> tum denique id concretum e&longs;t ex aliquibus rebus cogno&longs;ci, cum ex <lb/> <arrow.to.target n="marg26"></arrow.to.target><lb/>quib. & quot con&longs;tet, teneatur. </s> <s>Igitur omnia è quibus aliquid con&longs;tat, &longs;unt principia cognitio­<lb/>nis eius, nam quanuis ex illo ordine videatur e&longs;&longs;e materia, po&longs;tea docebimus, etiam materiam, <lb/>vbi fiat intelligenda, principium cognitionis euadere. </s> <s>Principia verò cognitionis tantum illa <lb/>&longs;unt, quæ nob. </s> <s>nota ab Ari&longs;totele ponuntur; &longs;iue ea &longs;int effectus proprij & per &longs;e, è quibus vt an­<lb/>tecedentibus demon&longs;tratio &longs;truitur à &longs;igno, & quorum facto quodam gyro mentis, quem regre&longs;­<lb/>&longs;um, &longs;eu circulum dicunt; intelligitur cau&longs;&longs;a ope demon&longs;trationis ip&longs;ius propter quid e&longs;t. </s> <s>Sine <lb/>etiam &longs;int alia adiacentia & comitantia rei. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Siquidem nil vertet, opinor, ea quæ &longs;unt nota nobis <lb/> <arrow.to.target n="marg27"></arrow.to.target><lb/>promi&longs;cuè & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ab omnibus &longs;cientiis v&longs;urpari, veluti de motu dictum e&longs;t, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quarum om­<lb/> <arrow.to.target n="marg28"></arrow.to.target><lb/>nium proprius non pote&longs;t e&longs;&longs;e motus, cùm toto genere di&longs;tinguantur, veluti naturalis & mathe­<lb/>matica. </s> <s>demon&longs;trationes autem ip&longs;ius quod e&longs;t aut eiu&longs;dem &longs;int &longs;cientiæ, qu&ecedil; docet cau&longs;&longs;am, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> aut <lb/> <arrow.to.target n="marg29"></arrow.to.target><lb/>vbi vna ad alteram &longs;e habeat, vt inferior ad &longs;uperiorem. </s> <s>Quapropter hoc principiorum genus <lb/>ab altero &longs;eparatur, quia non obtinet vim cau&longs;&longs;æ. </s> <s>Secundum genus principiorum omne genus <lb/> <arrow.to.target n="marg30"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ complectitur: quandò omnes cau&longs;&longs;&ecedil; generatim in demon&longs;trationibus a&longs;&longs;umi queunt, &longs;ed <lb/>præcipuè pertinet ad interna principia quæ &longs;unt materies & forma: quod tibi qui iam analytica <lb/>tracta&longs;ti pluribus <expan abbr="nõ">non</expan> exponam, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> nec in eo morabor quòd principia cognitionis virtute &longs;olum in <lb/> <arrow.to.target n="marg31"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratione contineantur, principia verò rei comprehendantur actu; largior ero in a&longs;&longs;umen­<lb/>dis principiis cognitionis, & &longs;i quando opus fuerit, vt in demon&longs;tratione quòd e&longs;t, etiam nota no­<lb/>bis v&longs;urpabo. </s> <s>Quæcunque tamen principia &longs;int, idcirco principia &longs;unt, quia non requiritur <expan abbr="eo-rũ">eo­<lb/>rum</expan> demon&longs;tratio &longs;impliciter in ea methodo, in qua ponuntur: licet in alia quandoque <expan abbr="demõ&longs;tra-ri">demon&longs;tra­<lb/>ri</expan> queant, vt &longs;i principia fuerint methodi &longs;ubaltern&ecedil;: nil enim prohibet, quo minus habeant cau&longs;­<lb/>&longs;as &longs;uperiores, per quas o&longs;tendantur. </s> <s>Verùm in ea methodo, cuius principia &longs;unt, vt aliis modis <lb/>manife&longs;ta &longs;umuntur. </s> <s>Modi verò multi &longs;unt, ac &longs;i generales omnium modos recen&longs;ere libeat, <lb/>quibus principia tùm in philo&longs;ophia contemplante, tùm in agente, ac demum in &longs;cientiis, & arti­<lb/>bus <expan abbr="percipiũtur">percipiuntur</expan> & <expan abbr="cogno&longs;cũtur">cogno&longs;cuntur</expan> ex Ari&longs;totele recen&longs;ebo & explicabo, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> aliquot alij &longs;anè indican­<lb/> <arrow.to.target n="marg32"></arrow.to.target><lb/>tur; &longs;ed nihil de illis &longs;peciatim dicitur. </s> <s>Vnus e&longs;t qui &longs;olum re&longs;picit eam philo&longs;ophiæ partem, <lb/>quæ po&longs;ita e&longs;t in agendo, e&longs;t verò per con&longs;uetudinem: quando nimirum bene maléue agendo &longs;ic <lb/>aut aliter a&longs;&longs;ueuimus, & ex actionis illius frequentia contrahimus habitum, quo &longs;ic aut aliter iu­<lb/> <arrow.to.target n="marg33"></arrow.to.target><lb/>dicare cogimur, vt qui furando &longs;æpius eua&longs;it in furem, furtum iudicat bonum, & hoc illi veluti <lb/>principium e&longs;t con&longs;uetudine partum furtum e&longs;&longs;e bonum. </s> <s>Reliqui modi in omne methodorum <lb/>genus conuenire po&longs;&longs;unt vt inductio, qua plurium &longs;ingularium &longs;imilitudo colligitur, <expan abbr="con&longs;imi-liq.">con&longs;imi­<lb/>lique</expan> modo &longs;en&longs;us. </s> <s>Nanque inductione percipimus, &longs;i ab æquis æqua demantur, æqua e&longs;&longs;e quæ <lb/>&longs;uper&longs;unt, &longs;en&longs;u cogno&longs;cimus aquam e&longs;&longs;e frigidam, & primas primorum corporum qualitates. <lb/></s> <s>Aliis quoque modis principia no&longs;cuntur quos Ari&longs;toteles non exprimit. </s> <s>Sed optimè Auerroes, <lb/>optimè item Eu&longs;tratius enuclearunt. </s> <s>Auerroes inquiens &longs;ignificari vias illas, quæ nullam vim af­<lb/>ferunt menti, vt diui&longs;ionem, id quod etiam docuit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> cùm te&longs;tatus e&longs;t ea, quæ &longs;unt no­<lb/> <arrow.to.target n="marg34"></arrow.to.target><lb/>ta natura, nobis autem ignota, fieri nobis per&longs;picua diuidendo & re&longs;oluendo illa quæ nobis per­<lb/>&longs;picua &longs;unt. </s> <s>Additur item &longs;yllogi&longs;mus quem vocant hypotheticum per naturam, in quo nulla <lb/>extat vis dicti de omni, aut nullo, &longs;ed nece&longs;sitas &longs;ola con&longs;ecutionis, tùm quoque exemplum. <lb/></s> <s>præterea &longs;i vera de v&longs;u dialectic&ecedil; prædicat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> ad idem valebunt arma dialectica. </s> <s>Nam <lb/> <arrow.to.target n="marg35"></arrow.to.target><lb/>præter c&ecedil;tera multum confert dialectica ad inuentionem principiorum, qu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; &longs;ibi &longs;umunt. <lb/></s> <s>Valet item ad hoc definitio principiorum, vt frigoris & caloris: quod item Socrates approbauit <lb/>in principiis exquirendis, imò excogitauit. </s> <s>Nam duo &longs;unt quæ Socrati iure proprio tribui po&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg36"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> inductiue orationes, & definitionum v&longs;us generatim. </s> <s>vtraque autem ad &longs;cientiæ principia <lb/> <arrow.to.target n="marg37"></arrow.to.target><lb/>conferunt. </s> <s>Magna etiam vis e&longs;t experientiæ quæ na&longs;citur ex memoria rerum quas &longs;en&longs;us &longs;emel <lb/>atque iterum &longs;uppeditat: nanque ex repetita &longs;en&longs;ione memoria propagatur: multæ verò eiu&longs;­<lb/>dem rei memori&ecedil; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> vnius experientiæ faciunt, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> ex experimentis verò primorum prin­<lb/> <arrow.to.target n="marg38"></arrow.to.target><lb/>cipiorum cognitio gignitur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> generatim id ab Ari&longs;totele pronunciatum. </s> <s><emph type="sup"/>n<emph.end type="sup"/> Principia quæ &longs;e­<lb/> <arrow.to.target n="marg39"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cũdum">cundum</expan> vnum quodque &longs;unt, experimenti e&longs;&longs;e tradere: <emph type="sup"/>o<emph.end type="sup"/> vt puta, a&longs;trologic&ecedil; di&longs;ciplin&ecedil; principia <lb/> <arrow.to.target n="marg40"></arrow.to.target><lb/>ex a&longs;trologica experientia colliguntur: nanque ob&longs;eruatis apparentibus quantum &longs;atis e&longs;t, inuen­<lb/>t&ecedil; &longs;unt a&longs;trologic&ecedil; demon&longs;trationes <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo principia &longs;e habent in alia <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> &longs;cien­<lb/>tia vel arte. </s> <s>Itaque experimentum ea &longs;ubmini&longs;trat, qu&ecedil; verè in&longs;unt in rebus quorum &longs;i nihil <lb/>omi&longs;&longs;um fuerit, in promptu erit illa demon&longs;trare, qu&ecedil; demon&longs;trationem recipiunt, cuius verò <lb/>non e&longs;t demon&longs;tratio &longs;uapte natura, cuiu&longs;modi &longs;unt principia quæ nos hoc ip&longs;o tempore tracta­<lb/>mus, ea manife&longs;ta facere. </s> <s>Quamobrem monente Ari&longs;totele plurimum pote&longs;t in &longs;cientiæ prin­<lb/>cipiis &longs;tatuendis experientia. </s> <s>Quo miror magis hoc caput ab Auerroe prætermi&longs;&longs;um. </s> <s>Ni&longs;i cum <pb pagenum="5"/> <arrow.to.target n="marg41"></arrow.to.target><lb/>eius a&longs;&longs;eclis defendamus experientiam cum con&longs;uetudine fui&longs;&longs;e numeratam, qua&longs;i idem &longs;int, aut <lb/>con&longs;uetudinem experientia con&longs;equatur, quippe quòd omnis con&longs;uetudo po&longs;tulet <expan abbr="experi&etilde;tiam">experientiam</expan>. <lb/></s> <s>Atqui mihi magis iudicium Eu&longs;tratij probatur aliud facientis experientiam à con&longs;uetudine: <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quoniam con&longs;uetudo ex actione &longs;uboritur, experientia ex ob&longs;eruatione, & collatione plurium <lb/> <arrow.to.target n="marg42"></arrow.to.target><lb/>&longs;ingularium con&longs;imilium, vt quòd rhabarbarum purget flauam bilem, in hoc & illo ægroto ex­<lb/>perimur; nec quicquam propterea con&longs;ueuimus. </s> <s>Quoniam verò dicere po&longs;&longs;es non omnem pla­<lb/>nè &longs;ed aliquam experientiam cum con&longs;uetudine conuenire, o&longs;tendam ego id e&longs;&longs;e ex euento & <lb/>fortuitò, non nece&longs;&longs;ario & per &longs;e, quando multæ &longs;unt con&longs;uetudines, quæ &longs;ine vlla aduer&longs;ione, <lb/>&longs;en&longs;u notitiaúe contrahuntur, veluti quòd &longs;ibi qui&longs;piam vellicet barbam, aut curuus incedat, &longs;ine <lb/>illis verò nulla experientia <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> pote&longs;t, quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ob&longs;ecrò experimenti facies, ni&longs;i aduerteris? </s> <s>quid <lb/>aduerteris, ni&longs;i noueris aut &longs;en&longs;eris? </s> <s>Hæc quidem omnia, quæ nuper commemorauimus <expan abbr="princi-piorũ">princi­<lb/>piorum</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> faciunt, offerentia terminos menti, quos &longs;imulac ip&longs;a <expan abbr="cont&etilde;plata">contemplata</expan> fuerit, ita e&longs;&longs;e certi&longs;­<lb/>&longs;imè cogno&longs;cit & maximè credit, & ad eorum normam refert omnia, quæ con&longs;equuntur. </s> <s>Sed <lb/>cum è principiis rerum nonnulla &longs;int euidentia, neque præmon&longs;tratorem po&longs;tulent, alia recon­<lb/>dita &longs;int & ignota nobis ea quæ paulò ante recen&longs;uimus, omne principiorum genus amplectun­<lb/> <arrow.to.target n="marg43"></arrow.to.target><lb/>tur, &longs;iue notum &longs;it nobis &longs;iue ignotum. </s> <s>Verumenimuero con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t in naturalis &longs;cien­<lb/>tiæ ve&longs;tibulo con&longs;tituere illa quæ &longs;ine acri ratione note&longs;cunt, & in notis nobis <expan abbr="collocãtur">collocantur</expan>, &longs;iue &longs;int <lb/>po&longs;teriora, &longs;eu priora natura, quæ de domo quicunque afferre &longs;olet, aut paucis admonitus à præ­<lb/>ceptore, admittere; quæ in &longs;en&longs;u & experientia poni dicimus, & accipi ita e&longs;&longs;e &longs;olum, quia &longs;cili­<lb/>cet nulla eorum cau&longs;&longs;a afferatur. </s> <s>Quocirca dictum quoque e&longs;t ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quòd ita &longs;it, e&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg44"></arrow.to.target><lb/>principium, non illud &longs;anè, quod legitur 2. Po&longs;t. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & e&longs;t in numero quæ&longs;tionum, quod falsò non­<lb/> <arrow.to.target n="marg45"></arrow.to.target><lb/>nulli Ethicorum interpretes opinantur; &longs;ed id, quod numeratur in præcognitis. </s> <s>Etenim prin­<lb/>cipia &longs;ic præno&longs;cuntur, quòd &longs;unt. </s> <s>In phy&longs;icis autem à &longs;en&longs;u, & experientia trahunt originem, <lb/>his verò nititur inductio, quæ principiis proximè terminatur; vnde mini&longs;terio facultatis &longs;entien­<lb/>tis opera mentis &longs;uccedit. </s> <s>Hinc pendet vniuer&longs;a fides, qu&ecedil; demon&longs;trationibus habetur, quia per <lb/>&longs;e credunt, atque ita, vt cæteris, quæ deducuntur ab ip&longs;is, fidem communicent: neque enim cau&longs;­<lb/>&longs;a vlla e&longs;t, cur vera &longs;int: &longs;ed quod ita principiorum termini &longs;e habent, vt aut indi&longs;&longs;olubili vincu­<lb/>lo connectantur, aut quòd alter alterius rationem compleat. </s> <s>Ideo no&longs;cimus & credimus, quia <lb/>nouit mens eorum terminos, <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> &longs;en&longs;u indicante, atque ita certò vt de illorum connexione <lb/>non dubitet. </s> <s>Neque enim volumus e&longs;&longs;entialem illam connexionem quam aiunt imitatores <lb/> <arrow.to.target n="marg46"></arrow.to.target><lb/>Auerrois, in vno indiuiduo percipi, aut ab vna inductionis particula &longs;ignificari, &longs;ed inductione <lb/>iam ab&longs;oluta, vt conuenit, quæ illic terminatur, vnde non &longs;uccurrit aliquod indiuiduum aliter <lb/>&longs;e habens: <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mentem protinus illam connexionem e&longs;&longs;entialem per&longs;picere: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem melius <lb/> <arrow.to.target n="marg47"></arrow.to.target><lb/>affecti &longs;umus ad principia, quàm ad ea, quæ per demon&longs;trationem concepimus. </s> <s>Sed enim, quia <lb/>primus eorum exortus e&longs;t à &longs;en&longs;u, ip&longs;i verò præ&longs;entantur confu&longs;æ quædam &longs;pecies, & inh&ecedil;rentia <lb/>cum &longs;ubiectis, quibus inhærent, vt ri&longs;us compos in &longs;ub&longs;tantia, & in linea punctum, atque in &longs;ub­<lb/>&longs;tantia &longs;en&longs;ili principium motas. </s> <s>Tum etiam, quòd tamet&longs;i incomplexa &longs;unt principia cogni­<lb/>tionis, &longs;unt tamen remota: pronunciata verò & propo&longs;itiones &longs;unt proxima principia cognitio­<lb/>nis, & demon&longs;trationis; ex hoc efficitur, vt non incomplexa pro principiis ab Ari&longs;totele &longs;tatuan­<lb/>tur; &longs;ed &longs;ub forma hypothe&longs;eon, neque quòd &longs;int &longs;impliciter, vt plurimum pronunciamus; &longs;ed <lb/>vt inhærentia &longs;umimus, vbi e&longs;&longs;e adiacet, & pr&ecedil;dicatur. </s> <s>Itaque non dicimus &longs;æpius e&longs;&longs;e motum, <lb/>&longs;eu multitudinem, neque item e&longs;&longs;e naturam; quoniam hæc &longs;ine &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili non exi&longs;tunt, <lb/>&longs;ed ita pronunciamus. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Omnia aut quædam moueri: multa e&longs;&longs;e ea, quæ &longs;unt &longs;iue genere, &longs;eu &longs;pe­<lb/> <arrow.to.target n="marg48"></arrow.to.target><lb/>cie, aut numero, alii&longs;úe differentia modis. </s> <s>&longs;iquidem omnes has di&longs;tinctiones &longs;en&longs;us ip&longs;e patefa­<lb/>ciat <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> res &longs;en&longs;iles initia motus in &longs;eip&longs;is habere & c&ecedil;tera huiu&longs;modi. </s> <s>Atque hactenus de gene­<lb/> <arrow.to.target n="marg49"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg50"></arrow.to.target><lb/>rali principiorum con&longs;titutione dictum &longs;it, ad &longs;pecialia de&longs;cendamus.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg8"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg9"></margin.target>a 2. in <lb/>Tim.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg10"></margin.target>b 1. Po&longs;t. <lb/>T. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg11"></margin.target>c Abuma <lb/>zar.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg12"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg13"></margin.target>d 4. Met. <lb/>T. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg14"></margin.target>e 1. Pri. </s> <s>&longs;eg. <lb/></s> <s>3. <lb/><lb/>1. Eth. c. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg15"></margin.target>f 8. Phy&longs;. <lb/>Tt. 22. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg16"></margin.target>g 1. Phy&longs;. <lb/>T. 71. <lb/><lb/>1. De ortu.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg17"></margin.target>h 2. Met. <lb/>T. 14. <lb/><lb/>7. Eth. c. <lb/>10. <lb/><lb/>De Mem. <lb/>cap. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg18"></margin.target>i Met. T. <lb/>26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg19"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg20"></margin.target>k Phy&longs;. T. <lb/>1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg21"></margin.target>l 1. Po&longs;t. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg22"></margin.target>m 1 Po&longs;t. <lb/>Tt. 5. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg23"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg24"></margin.target>a Zim. <lb/></s> <s>Tab. </s> <s>§ <lb/>principia <lb/><expan abbr="&longs;ci&etilde;ti&ecedil;">&longs;cienti&ecedil;</expan> na­<lb/>turalis.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg25"></margin.target>b Iand. 1. <lb/>Phy&longs;. <expan abbr="q.">que</expan> 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg26"></margin.target>c 1. Phy&longs;. <lb/>T. 35.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg27"></margin.target>d 10. <expan abbr="Grã-mat">Gran­<lb/>mat</expan>. 1. Po­<lb/>&longs;ter. </s> <s>c. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg28"></margin.target>e 8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg29"></margin.target>f 1. Po&longs;t. <lb/>T. 30.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg30"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg31"></margin.target>g 1. Ven.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg32"></margin.target>h 1 Eth. <lb/>cap. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg33"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg34"></margin.target>i 1. Phy&longs;. <lb/>T. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg35"></margin.target>k 1. Top. <lb/>cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg36"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg37"></margin.target>l 8. Met. <lb/>cap. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg38"></margin.target>m 2. Po&longs;t. <lb/>T. vlt.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg39"></margin.target>n 1. Prin. <lb/></s> <s>&longs;eg. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg40"></margin.target>o 1. Met. <lb/>&longs;um. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg41"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg42"></margin.target>a 1. de ar­<lb/>te dicendi <lb/>cap. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg43"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg44"></margin.target>b 1. Eth. <lb/>cap. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg45"></margin.target>c T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg46"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg47"></margin.target>d 8. Top.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg48"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>T. 9. <lb/><lb/>8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg49"></margin.target>f 10. Met. <lb/>T. 12.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg50"></margin.target>D</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Distributio principiorum no&longs;tr&ecedil; methodi ponitur, & leuiter aliqua ad ip&longs;a <lb/>pertinentia tanguntur. </s> <s>Cap. </s> <s>II<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>QVIA methodus omnis ex duabus partibus componitur modo &longs;ciendi nimirùm & &longs;cien­<lb/>tia. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Nece&longs;&longs;e enim e&longs;t, in quaque methodo no&longs;cere quatenus aliquid tractandum e&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg51"></arrow.to.target><lb/>quibus viis atque rationibus confirmandum, & quo quidque loco di&longs;ponendum. </s> <s>Scientia rem <lb/>ip&longs;am declarante & definiente, demon&longs;trante, & docente; etiam methodi principia ad h&ecedil;c duo <lb/>capita commodè referri poterunt; erunt enim aliqua principia, quæ modum &longs;ciendi &longs;pectabunt, <lb/>nonnulla quæ &longs;cientiam re&longs;picient. </s> <s>Verum &longs;icut in methodo ratio tractandi, &longs;eu modus &longs;ciendi <lb/>&longs;cientiæ præponendus e&longs;t, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> etenim ab&longs;onum e&longs;t vnà &longs;cientiam <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>; &longs;ciendi quærere: &longs;ic <lb/> <arrow.to.target n="marg52"></arrow.to.target><lb/>de principiis, quæ pertinent ad modum tractandi, priore loco verba faciemus. </s> <s>Atque ea qui­<lb/>dem non pauca &longs;unt, horum primas &longs;ibi vendicat, cum in omni contemplatione, tùm maximè in <pb pagenum="6"/>philo&longs;ophia naturali, quòd ab Ari&longs;totele crebrò pr&ecedil;ceptum & celebratum e&longs;t, &longs;tandum e&longs;&longs;e iu­<lb/> <arrow.to.target n="marg53"></arrow.to.target><lb/>dicio &longs;en&longs;us. </s> <s>Etenim et&longs;i generale e&longs;t in omni contemplatione &longs;en&longs;us officium: quia nihil e&longs;t in <lb/>phanta&longs;ia mentéue quod fores &longs;en&longs;uum non pepulerit, &longs;iue ex toto, vt in vera phanta&longs;ia, &longs;iue ex <lb/>parte, vt in fictione chim&ecedil;ræ, &longs;iuè proximè & per &longs;e, vt plenum, &longs;iue per aliud, vt inane, ac <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <lb/>rei &longs;en&longs;u deficiente, eiu&longs;dem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in &longs;cientia deficies, nec ni&longs;i de nomine di&longs;putatio fieri po&longs;sit. <lb/></s> <s>At hoc in phy&longs;iologia poti&longs;simè requiritur. </s> <s>Nam &longs;i philo&longs;ophus naturalis in rerum &longs;en&longs;ilium con­<lb/>templatione ver&longs;atur, earum verò nullus melior iudex e&longs;&longs;e pote&longs;t quàm &longs;en&longs;us <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> profectò maxi­<lb/> <arrow.to.target n="marg54"></arrow.to.target><lb/>mum &longs;en&longs;us habebit in hac philo&longs;ophia momentum, v&longs;que adeò, vt qui rerum illarum, quæ &longs;ic <lb/>euidentes & per&longs;picuæ &longs;unt, velut illud e&longs;t, quòd &longs;it motus, demon&longs;trationem quærit, quæ do­<lb/>ceat e&longs;&longs;e motum, non po&longs;sit di&longs;cernere id, quod per &longs;e ip&longs;um votum e&longs;t ab eo, quod e&longs;t per &longs;e ob­<lb/>&longs;curum, nec per&longs;picere, cùm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rationis antecedens notius e&longs;&longs;e oporteat eo, quod &longs;equitur; <lb/>nihil occurrere po&longs;&longs;e, quod fit eo notius, quod ip&longs;e con&longs;equens facit, idcirco &longs;ic mente obc&ecedil;ca­<lb/>tus e&longs;t, vt ne&longs;ciat quid admittat aut re&longs;puat demon&longs;trationem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Propterea cum eo compara­<lb/> <arrow.to.target n="marg55"></arrow.to.target><lb/>tur, qui cæcus e&longs;t ab ortu; cum enim colorum vires ignoret, &longs;iquando di&longs;&longs;erat de illis, &longs;olùm no­<lb/>mina ponit in medio; quorum nomina &longs;int nota, pror&longs;us ignorat. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ille qui demon&longs;tratio­<lb/>nem requiret eius quod quippiam moueatur, nominis &longs;olius habebit rationem, nec quid eo no­<lb/> <arrow.to.target n="marg56"></arrow.to.target><lb/>mine &longs;ignificetur, vtique nouerit. </s> <s>qui certè &longs;i no&longs;&longs;et; tantum abe&longs;t, vt illa demon&longs;trare conare­<lb/>tur, vt potius in aliorum demon&longs;tratione v&longs;urparet. </s> <s>Multo maior error committetur, &longs;i ratio <lb/>rei ve&longs;tigabitur, cuius oppo&longs;itum &longs;en&longs;us iudicabit, vt illi fecere, qui vniuer&longs;a quie&longs;cere profiteban­<lb/>tur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>euenti rationes indagabant. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> multo enim melius nos habemus ad h&ecedil;c, quæ mon&longs;trat <lb/> <arrow.to.target n="marg57"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;us, quàm &longs;i vlla ratio ad id o&longs;tendendum accommodari po&longs;&longs;et, atque is qui ita progreditur, <lb/>male iudicat, quid melius peiu&longs;úe &longs;it, quid credendum, & non credendum, nec principium di­<lb/>&longs;tinguit ab eo quod non e&longs;t principium, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & in &longs;umma rerum ignoratione ver&longs;atur. </s> <s>Etenim ad ali­<lb/> <arrow.to.target n="marg58"></arrow.to.target><lb/>quod primum a&longs;cendendum e&longs;t, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quod in alia notiora di&longs;&longs;olui nequeat, vnde fides in aliorum <lb/> <arrow.to.target n="marg59"></arrow.to.target><lb/>confirmationem ducatur aliter, vel ex infinitate principiorum vniuer&longs;a &longs;cientia funditus euerte­<lb/>retur, aut exordiatur ab ignoto. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Hoc verò primum dictatur à &longs;en&longs;u. </s> <s>Quamobrem qui magis ver­<lb/> <arrow.to.target n="marg60"></arrow.to.target><lb/>&longs;ati &longs;unt in naturalibus magis recipiunt principia quæ cum rerum natura con&longs;entiant, & valde <lb/>accommodata &longs;int ad efficiendam &longs;cientiam. </s> <s>&longs;uppeditat enim copia multarum demon&longs;tratio­<lb/>num, quarum auxilio rem intro&longs;piciant. </s> <s>eaque diligenter animaduer&longs;a, con&longs;iderata tarditate <lb/>iudicium faciant cum ceteroquin illi qui dimi&longs;&longs;a rerum ob&longs;eruatione &longs;olam rationem per&longs;e­<lb/>quuntur pauca re&longs;picientes de rebus ob&longs;curi&longs;simis ex tempore temereque effutiant. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Siquidem <lb/> <arrow.to.target n="marg61"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg62"></arrow.to.target><lb/>con&longs;entaneum &longs;it iudicare ex euentis, & ex fine poti&longs;simum. </s> <s>Atqui finis &longs;cientiæ naturalis e&longs;t <lb/>eorum &longs;peculatio, quæ &longs;emper proprie &longs;en&longs;ui &longs;e obijciunt. </s> <s><emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> quod cum illi non intueantur. </s> <s>in pe&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg63"></arrow.to.target><lb/>&longs;imos errores inducuntur. </s> <s><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> illa ponenda in hac philo&longs;ophia quæ cum &longs;en&longs;ilibus congruant. <lb/></s> <s>Quin &longs;iquando ratio quippiam mon&longs;tret, & po&longs;tea &longs;en&longs;us indicet rem aliter &longs;e habere, &longs;en&longs;ui <lb/>magis erit quam rationi fides habenda. </s> <s><expan abbr="Solum&qacute;ue">Solumque</expan> rationi illi credendum e&longs;t: &longs;i ea quæ demon­<lb/>&longs;trantur cum rebus ijs con&longs;entiant, quæ &longs;en&longs;u percipiuntur. </s> <s><emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> Igitur in hac philo&longs;ophia cuncta <lb/> <arrow.to.target n="marg64"></arrow.to.target><lb/>ad &longs;en&longs;um referenda erunt. </s> <s>Audi verò tu nunc firmum iudicium Ari&longs;totelis, de con&longs;truendis <lb/>rationibus ac mea quidem &longs;ententia, in omni philo&longs;ophia generatim, præcipuè verò in natura­<lb/>li: <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> iubet enim, vt no&longs;trarum rationum principium non à quauis &longs;ententia: &longs;ed à firmi&longs;sima <lb/> <arrow.to.target n="marg65"></arrow.to.target><lb/>quaque ducatur huiu&longs;modi verò e&longs;t, quam &longs;emper, e&longs;&longs;e oportet, aut quæ ex con&longs;imilibus o&longs;ten­<lb/>ditur. </s> <s>Atque vbi duæ &longs;int &longs;ententiæ repugnantes, quarum altera alteram tollat, illa recipienda, <lb/>quæ firmior: ea verò e&longs;t, quæ credibilior, & quæ &longs;emper citius ab omnibus quàm altera admit­<lb/>tatur. </s> <s>Itaque & quod ex tali &longs;ententia con&longs;equitur, magis approbandum, & illud repudian­<lb/>dum, quod efficitur ex oppo&longs;ita. </s> <s><expan abbr="Duo&qacute;ue">Duoque</expan> huius vitij traduntur exempla ab Ari&longs;totele. </s> <s>alterum <lb/>&longs;anè à di&longs;putatione Parmenidis acceptum, atque alterum à ratione Xenophanis. </s> <s>Atque ille <lb/> <arrow.to.target n="marg66"></arrow.to.target><lb/>quidem motum &longs;ine vacuo fieri non po&longs;&longs;e &longs;tatuens, ex eo quod vacuum non e&longs;&longs;et, tollebat <lb/>etiam motum. </s> <s>Et tamen &longs;i hæc &longs;ecum conferantur, & facilius qui&longs;que vacuum e&longs;&longs;e dabit, quàm <lb/>neget motum. </s> <s>Quapropter accipiendum e&longs;t potius e&longs;&longs;e motum, & ex eo vacuum e&longs;&longs;e conclu­<lb/>dendum quàm motus vacui &longs;ublatione tollendus. </s> <s>Xenophanes autem &longs;ic ratiocinabatur, ex <lb/>nihilo nihil fit. </s> <s>Ergo ens infinitum & æternum. </s> <s>Non igitur motus. </s> <s>Tamen qui&longs;que promptius <lb/>dabit ex nihilo aliquid fieri, vt etiam multi dedere, & fides no&longs;tra pro certo habet quàm reij­<lb/>ciat motum. </s> <s>Proinde &longs;ic potius concludendum fuerat. </s> <s>Motus e&longs;t. </s> <s>Ergo ex nihilo aliquid fit; <lb/>quàm vt fecit Xenophanes. </s> <s>& fide nitendum, quam præ&longs;tat &longs;en&longs;us, qui &longs;i quandoque decipitur; <lb/>non id perpetuo neque in omnibus efficit. </s> <s>Neque verò id huius philo&longs;ophiæ proprium e&longs;t: &longs;ed <lb/>omnis artis atque &longs;cientiæ apud Ari&longs;totelem. </s> <s>Nam quòd ille futurus &longs;it huius methodi norma <lb/>per&longs;picuum e&longs;t, ex eo loco, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> quo comparat rerum diuinarum cognitionem cum &longs;cientia morta­<lb/> <arrow.to.target n="marg67"></arrow.to.target><lb/>lium, &longs;iquidem tamet&longs;i pauca admodum de illis a&longs;&longs;erere philo&longs;ophis licet; contemplationis <lb/>nobilitate compen&longs;et hoc damnum, ac dum eius difficultatis cau&longs;&longs;am reddit, id vniuer&longs;um tri­ <pb pagenum="7"/> <arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>buit imbecillitati &longs;en&longs;uum humanorum. </s> <s>Minus enim, inquit, diuinam partem contemplari <lb/>contingit quòd non multum illius pateat &longs;en&longs;ui, cuius beneficio tum de ea ip&longs;a parte diuina, <lb/>tum de ijs, qu&ecedil; no&longs;&longs;e cupimus, facultas cogitandi, & indagandi nobis &longs;uppetat. </s> <s>Sed ad alias <lb/>quoque artes translatum e&longs;t ab Ari&longs;totele huiu&longs;modi pr&ecedil;ceptum, quippe qui clari&longs;simè te&longs;tetur, <lb/>deficiente aliquo &longs;en&longs;u deperire item cum eo aliquam &longs;cientiam, vt vi&longs;u deficiente colorum, <lb/>auditu verò &longs;onorum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quapropter &longs;i &longs;aluo homine &longs;en&longs;us vniuer&longs;i tollerentur, continuo quo­<lb/> <arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target><lb/>que omni &longs;cientia priuaremur. </s> <s>Idem quoque mon&longs;trat &longs;cientiæ cuiu&longs;que principia colligi per <lb/>inductionem, & à &longs;en&longs;u deduci. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Pertinet & eadem norma ad illa principia, quibus vtitur ci­<lb/> <arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target><lb/>uilis philo&longs;ophus, nam &longs;iue re&longs;piciant rerum veritatem, atque naturam, &longs;iue actionem; in &longs;en­<lb/>&longs;um nece&longs;&longs;ariò re&longs;oluuntur: quando ad rerum veritatem perno&longs;cendam requiratur inductio, <lb/>quæ e&longs;t de &longs;en&longs;ilibus; ad actionem verò con&longs;uetudo, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ exoritur ex frequenti v&longs;u &longs;ingula­<lb/> <arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target><lb/>rium. </s> <s>Valeat ergo Parmenides, qui iudicium &longs;en&longs;us omnino detrectat & ita pr&ecedil;cipit impuden­<lb/>ti&longs;sime, licet habuerit a&longs;&longs;eclam Hippocratem, qui ne&longs;cio qua ratione ductus <foreign lang="greek">th=s gnw/mhsin</foreign>, id <lb/>e&longs;t menti non &longs;en&longs;ui fidere nos voluit.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg51"></margin.target>g Primo <lb/>de part. <lb/>an. cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg52"></margin.target>h 2. Met. <lb/>T. 15. <lb/><lb/>Galen. 2. <lb/>de temp. <lb/>c. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg53"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg54"></margin.target>a 4. Mete­<lb/>or. </s> <s>T. 29.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg55"></margin.target>b 2. Phy&longs;. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg56"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg57"></margin.target>c 8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg58"></margin.target>d 8. Phy&longs;. <lb/>T. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg59"></margin.target>e Galen. <lb/></s> <s>ad Hiero­<lb/>nem. <lb/></s> <s><lb/>4. Met. T. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg60"></margin.target>f 1. Po&longs;t. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg61"></margin.target>g 1. de Ge­<lb/>ner. 7. T.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg62"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg63"></margin.target>h 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 61.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg64"></margin.target>i 3. de Ge­<lb/>ner. </s> <s>an. </s> <s>c. <lb/>10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg65"></margin.target>k Lib. de <lb/>plac. cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg66"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg67"></margin.target>l 1. de par<lb/>t. an cap. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg68"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg69"></margin.target>a 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg70"></margin.target>b 2. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg71"></margin.target>c 1. Eth.</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Neu faxit Deus (inquit ille) vt pateat tibi &longs;emita &longs;en&longs;us</s></p> <p type="main"> <s>Neue oculus fallax, aut lingua auri&longs;úe &longs;onora<emph.end type="italics"/><lb/> <arrow.to.target n="marg72"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg72"></margin.target>B</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Decipiat, varium ratio det rebus honorem<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Quantò rectius vetus ille quidem inter Latinos, &longs;ed eleganti&longs;simus & iudicio eruditi&longs;simus <lb/>poëta cecinit ea de &longs;en&longs;u?</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Communis dedicat e&longs;&longs;e</s></p> <p type="main"> <s>Sen&longs;us, cui ni&longs;i prima fides fundata valebit<emph.end type="italics"/>,</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Haud erit occultis de rebus, quò referentes</s></p> <p type="main"> <s>Confirmare animos quicquam ratione queamus<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Nollem hic multus e&longs;&longs;e: veruntamen ad &longs;e rapit me Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & eorum in&longs;citiam redarguens, <arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>qui fidem facere &longs;tudent ex ijs quæ adhuc ignorantur, cum ceteroquin ea quæ &longs;umuntur ad de­<lb/>mon&longs;trationem vel euidentia &longs;int oportet, vel antea demon&longs;trata: & rerum &longs;en&longs;ilium legitimum <lb/>iudicem clamans e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um, vt pote tactum primarum qualitatum. </s> <s>Nam &longs;i alia via, inquit, <lb/>&longs;uccurrat, qua illæ no&longs;cuntur, eam quæ&longs;o demon&longs;trent. </s> <s>inauditam enim &longs;apientiam promit­<lb/>tunt, immo, &longs;i verum fateri licet, &longs;tuporem potius, &longs;i quidem rerum &longs;en&longs;ilium meliorem &longs;e iu­<lb/>dicem habere putent, quàm &longs;it ip&longs;e &longs;en&longs;us. </s> <s>ac &longs;i de rebus &longs;en&longs;ilibus demon&longs;trationes inquirunt, <lb/> <arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>iam de niue di&longs;putandum erit, &longs;it ne candida cen&longs;enda, quemadmodum omnibus apparet: an <lb/>atra potius, vt pr&ecedil;dicabat Anaxagoras; & de pice &longs;imiliter: neque enim, &longs;i vi&longs;ui de albo, quod <lb/>viderit, fides habenda non e&longs;t, de nigro &longs;ine demon&longs;tratione credendum erit. </s> <s>Omnia igitur quæ <lb/>&longs;en&longs;ui apparent, &longs;i iam fide carere dicunt: nec cygnum e&longs;&longs;e album fateantur, ni&longs;i prius id ratio­<lb/>ne con&longs;pexerint, neque diem neque Solem. </s> <s>ad eundem modum & de voce auribus fidem ab­<lb/>rogent & de odore naribus & de omni tactili ip&longs;i &longs;en&longs;ui tactus. </s> <s>Quæ &longs;anè nihil di&longs;tant ab hæ &longs;i­<lb/>tationibus & nugis Pyrrhonianis. </s> <s>Aequum verò fuerat eos qui optimam &longs;ectam in philo&longs;ophia <lb/>delegi&longs;&longs;ent, quæ primas qualitates per elementa principiaque ponit, non tam de&longs;ciui&longs;&longs;e à com­<lb/>muni hominum &longs;en&longs;u, vt, quæ omnis demon&longs;trationis principia &longs;unt & quæ &longs;en&longs;ui mentique <lb/>patent, non cogno&longs;cerent. </s> <s>Et profecto qui&longs;quis de his addubitat, fru&longs;tra de alijs inquirit, vt po­<lb/>te nil &longs;ibi relinquens, vnde &longs;it incepturus. </s> <s>Sed illud vnum prauorum dogmatum principium e&longs;t, <lb/>nihil de demon&longs;tratione prius meditatum &longs;imul res ip&longs;as inquirere: veluti, quid nam demon­<lb/>&longs;tratio &longs;it, demon&longs;trare tentare. </s> <s>Placet &longs;anè mihi Diogenes, qui cùm de motu interrogaretur, <lb/>nihil quidem re&longs;pondit, &longs;ed &longs;urgens ambulauit, per ip&longs;am euidentiam &longs;ophi&longs;tæ &longs;en&longs;um expro­<lb/>brans, & planè, qui hæc non norunt egent &longs;en&longs;u, ne dicam pœna, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt &longs;iquis ignem calidum e&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>&longs;e non &longs;entiat, conijciatur in ignem. </s> <s>Non e&longs;t ocium nunc de fide &longs;en&longs;ibus adhibenda di&longs;putare. <lb/></s> <s>Satis &longs;it hunc rerum naturalium e&longs;&longs;e debere normam, & regulam qua cuncta exploremus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> ne­<lb/> <arrow.to.target n="marg77"></arrow.to.target><lb/>que ab eius iudicio ne latum quidem vnguem di&longs;cedemus. </s> <s>Ei primò vel omnium maximè &longs;e&longs;e <lb/>offert motus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nos ad contemplationem primus excitauit, cuius cum principia qu&ecedil;rerentur <lb/>effectum e&longs;t, vt naturalis omnium prima philo&longs;ophia &longs;tatueretur: nec vero quòd omnes &longs;cientiæ <lb/>motum adhibeant, vel cogitando, vel ex motu ratiocinando, vel etiam ficto motu ad maiorem <lb/>explicationem, veluti mathematici, dum ex fluxu puncti lineam ex huius item fluxu &longs;uperfi­<lb/>ciem, & ex &longs;uperficiei fluxu corpus efformant. </s> <s>Neque hæc eò dicimus, quominus arbitremur <lb/>magnam quoque rationem mentis e&longs;&longs;e habendam: &longs;ed, vt &longs;eligamus illud mentis iudicium de <lb/>rebus ab&longs;tru&longs;is quas &longs;en&longs;us attingere nequit, quod futurum &longs;it rectum. </s> <s>tale autem erit, &longs;i illa acci­<lb/>piat, quæ nihil euertant eorum, quæ per &longs;e & propriè &longs;entiuntur, hoc e&longs;t in quorum &longs;en&longs;ione <lb/>nullus error committitur, quod tum euenit, cum omnia ritè di&longs;po&longs;ita &longs;unt, vt optimè &longs;en&longs;io fiat. <lb/></s> <s>Quod &longs;i minus liceat, vt inue&longs;tigatione c&ecedil;le&longs;tium corporum, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> locorum ignotorum, & &longs;ub&longs;tan­<lb/> <arrow.to.target n="marg78"></arrow.to.target><lb/>tiarum quæ &longs;unt liber&ecedil; & &longs;olutæ à materia, quorum aliqua nullo pacto &longs;ubiiciuntur &longs;en&longs;ibus; <pb pagenum="8"/>alia tentare non datum e&longs;t cuique; ad cœlum non peruenit &longs;en&longs;us, aut vnus vi&longs;us, atque ille qui­<lb/> <arrow.to.target n="marg79"></arrow.to.target><lb/>dem valde infirmus; ita ratio gubernabitur, vt nihil oppugnet ea, quæ verè &longs;entiuntur & veluti <lb/>noti&longs;sima po&longs;ita iam fuerunt. </s> <s>Et id &longs;i placuit Hyppocrati, ip&longs;um quoque commendabimus, & <lb/>rationi, non &longs;en&longs;ui confidendum e&longs;&longs;e eo tempore decernemus. </s> <s>Tum verò optimè nobi&longs;cum <lb/>agetur, &longs;i &longs;en&longs;uum fidem cum ratione, <expan abbr="rationem&qacute;">rationemque</expan>. </s> <s>cum &longs;en&longs;ibus habeamus. </s> <s>Denique &longs;en&longs;us &longs;it <lb/>totius phy&longs;icæ principale <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan>, quo etiam nitantur c&ecedil;tera pronunciata, qu&ecedil; ad&longs;cribentur. <lb/></s> <s>Ex eo qui iudicio &longs;en&longs;us &longs;tandum e&longs;t efficitur, vt accidentium cuiu&longs;que rei &longs;peculatio, valde ad­<lb/>modum conferat ad rerum e&longs;&longs;entias perno&longs;cendas <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem tales oporteat e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as, quales <lb/> <arrow.to.target n="marg80"></arrow.to.target><lb/>propagare po&longs;sint ea quæ in&longs;unt. </s> <s>Quanquam alio modo nos in &longs;ub&longs;tantiæ notitiam accidentia <lb/>perducunt. </s> <s>quandò tota &longs;pecies indiuidui recipitur à &longs;en&longs;ibus externis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>ponitur in phan­<lb/>ta&longs;ia & phanta&longs;ma efficitur, cuius partes &longs;unt accidens & &longs;ub&longs;tantia, quæ po&longs;tmodò mentis effi­<lb/>cientis opere di&longs;cernuntur. </s> <s>Itaque et&longs;i certus e&longs;t progre&longs;&longs;us, à definitione ad accidentia, nem­<lb/>pe demon&longs;tratiuus: etiam methodus conuer&longs;a multum iuuat ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t. </s> <s>Nam <lb/>definitio dare quidem &longs;olet occa&longs;ionem adipi&longs;cendi notitiam cau&longs;&longs;arum, ex quibus accidentia <lb/>rei na&longs;cuntur. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>Ari&longs;toteles qu&ecedil;rebat quid e&longs;&longs;et locus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vt eorum .&longs;. </s> <s>quæ in loco &longs;unt, cau&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg81"></arrow.to.target><lb/>&longs;as inueniret; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>ordo tenetur in mathematicis, quæ demon&longs;trationis per&longs;picuitate reliquas <lb/> <arrow.to.target n="marg82"></arrow.to.target><lb/>omnes excellunt. </s> <s>ip&longs;æ enim accidentia quanto per definitiones inueniunt, & cognito quid &longs;it <lb/>triangulus, aut rectum nobis aperiunt triangulum habere tres angulos æquos duobus rectis, at­<lb/>que omnino vbi definitio non præ&longs;tet eorum notitiam, quæ in&longs;unt rei, pro dialectica communi <lb/>& inani habenda e&longs;t. </s> <s>Sed etiam cognitio rudis, &, vt Gr&ecedil;ci dicunt, <foreign lang="greek">kata\ fantasi/an</foreign> ip&longs;orum <lb/>accidentium aut omnium, aut plurium, nobis &longs;uppeditat, quæ de rerum e&longs;&longs;entia dicamus: non <lb/>&longs;anè, quia demon&longs;tratiuam cognitionem efficiat; quippe qui omnis demon&longs;trationis principium <lb/>&longs;it definitio, &longs;ed tamen eiu&longs;modi vt aditum patefaciat ad con&longs;tituendam rei propo&longs;itæ defini­<lb/>tionem. </s> <s>Propterea de loco di&longs;&longs;erens Ari&longs;toteles accidentia quædam definitioni loci præpo&longs;uit, <lb/>è quibus po&longs;tea collegit quid e&longs;&longs;et locus. </s> <s>eandem quoque viam tenuit, dum incrementi e&longs;&longs;en­<lb/>tiam exquireret. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> eandem item in de&longs;ceptatione de animo voluit ob&longs;eruare, &longs;iquidem ex motu <lb/> <arrow.to.target n="marg83"></arrow.to.target><lb/>& cognitione vires animi vniuer&longs;as inuenerit & explanarit, vnde, qua&longs;i retrocedens accidentium <lb/>illorum vim multò certius expo&longs;uit; &, cùm ante definitionem rudi quodam modo nob. notui&longs;­<lb/>&longs;ent; po&longs;tquàm definitio comperta e&longs;t, accurati&longs;simè euoluit, nimirùm demon&longs;tratione, qua via <lb/>philo&longs;opho naturali plurimum in&longs;i&longs;tendum e&longs;t, cui &longs;æpius effectus quàm cau&longs;&longs;a &longs;unt notiores. <lb/></s> <s>Neque illud ob&longs;tat quod Ari&longs;toteles aliquando reiecerit accidentia, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> tanquam inutilia ad defini­<lb/> <arrow.to.target n="marg84"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg85"></arrow.to.target><lb/>tionem comparandam. </s> <s>Aut etiam prædicarit &longs;ub&longs;tantiam accidenti & natura & cognitione <lb/>præcedere. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Nanque in Analyticis agebat Ari&longs;toteles de prædicatis illis, quæ &longs;unt partes ip&longs;ius <lb/> <arrow.to.target n="marg86"></arrow.to.target><lb/>quid e&longs;t. </s> <s>atqui accidentia non &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>verùm nob. </s> <s>indicant &longs;olùm partes ip&longs;ius quid <lb/>e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cognitione procedit, vt po&longs;teà narrabitur, quia nulla notio pote&longs;t e&longs;&longs;e acciden­<lb/>tis, quin includat &longs;ub&longs;tantiam; &longs;ed ea notio confu&longs;a e&longs;t & imperfecta, quod philo&longs;ophi quidam <lb/>non videntes à vera item ratione pronuntiati præ&longs;entis aberrarunt. </s> <s>Nam lego apud nonnullos <lb/>talem poni ordinem inter &longs;ub&longs;tantiam & accidens. </s> <s>quod ita cognitio &longs;ub&longs;tantiæ præcedat acci­<lb/>denti, quia &longs;it eius cognitio perfectior. </s> <s>tunc enim quanque rem cogno&longs;cere videmur, cum eius <lb/>&longs;ub&longs;tantiam nouimus; vt vbi nouimus quid homo &longs;it, non autem cuiu&longs;modi &longs;it. </s> <s>&longs;ic etiam me­<lb/>lius cogno&longs;cimus album, quando nouimus quid &longs;it album, quæ videtur e&longs;&longs;e cognitio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>& e&longs;&longs;entiæ, cuiu&longs;modi &longs;it albi e&longs;&longs;entia, quàm &longs;i ip&longs;um &longs;ub alicuius attributi ratione no&longs;camus. <lb/></s> <s>At verò prior e&longs;t origine accidentis notitia quàm &longs;ub&longs;tantiæ: quandoquidem nihil in mente &longs;it, <lb/>quin prius attigerit &longs;en&longs;um. </s> <s>Atqui &longs;en&longs;us non e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; iudex, &longs;ed vnius accidentis. </s> <s>Quam­<lb/>obrem &longs;en&longs;ilia qu&ecedil; &longs;unt accidentia, prius à nobis quàm &longs;ub&longs;tantiæ cogno&longs;cuntur. </s> <s>Et planè quod <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ notitia &longs;it perfectior, inficiari non licet, attamen aliqua de primo capite dubitari po&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg87"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt. </s> <s>Quandoquidem mihi videtur ille qui hæc effatur, dare accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia percipi à <lb/>&longs;en&longs;u. </s> <s>atqui ide&longs;t ab&longs;trahere, ab&longs;tractio verò non e&longs;t opus &longs;en&longs;us, &longs;ed mentis. </s> <s>In&longs;uper indiuiduum <lb/>per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, at &longs;en&longs;ilium iudex e&longs;t &longs;en&longs;us; ergo & indiuidui. </s> <s>Quare, cùm &longs;it indiuiduum <lb/>è genere &longs;ub&longs;tantiæ, & illius igitur erit &longs;en&longs;us. </s> <s>Cùm ergo ab illo non &longs;egregentur accidentia &longs;en­<lb/>&longs;ilia, proinde efficitur, vt neque origine accidentium notitia pr&ecedil;cedat cognitioni &longs;ub&longs;tantiæ. <lb/></s> <s>Quinimmo &longs;ic coniuncta e&longs;t accidentis notitia cum cognitione &longs;ub&longs;tantiæ, vt be&longs;ti&ecedil; quoque &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam no&longs;cant. </s> <s>Etenim optimè D. Thomas. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Ni&longs;i be&longs;tiæ no&longs;cerent &longs;ub&longs;tantiam, in eius per­<lb/> <arrow.to.target n="marg88"></arrow.to.target><lb/>ceptione non deciperentur, vt liquet in alimentis. </s> <s>Neque enim quicquam in eo decipi pote&longs;t, <lb/>quod pror&longs;us ignorat. </s> <s>Itaque totum indiuiduum, quod e&longs;t veluti ma&longs;&longs;a quædam omnium pr&ecedil;­<lb/>dicamentorum accipitur à &longs;en&longs;u, & de vniuer&longs;o fert iudicium. </s> <s>Nanque vbi po&longs;teà &longs;ub&longs;tantia <lb/>cogno&longs;cenda &longs;it &longs;ub ratione &longs;ola &longs;ub&longs;tantiæ, quia &longs;eparatur ab accidentibus, à quibus efficieba­<lb/>tur &longs;ingularis, non permanet amplius indiuidua, &longs;ed fit vniuer&longs;alis. </s> <s>Nec refert, vtrùm hoc iudi­<lb/>cium &longs;it &longs;en&longs;us interni, vt nonnulli arbitrantur, an externi: quandò nullum e&longs;t officium &longs;en&longs;us, <pb pagenum="9"/> <arrow.to.target n="marg89"></arrow.to.target><lb/>quod non pendeat ab vtroque; mutuas enim &longs;ibi operas præ&longs;tant. </s> <s>Verum quia non dubitatur <lb/>id, accidentiaúe valeant ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t, quod philo&longs;ophus naturalis &longs;&ecedil;pi&longs;simè cogi­<lb/>tur vti demon&longs;trationibus à &longs;igno, hoc tanquam firmamento con&longs;tituto, quæramus de modo <lb/>quo accidens id efficiat. </s> <s>Omnium &longs;ententi&ecedil; meo quidem iudicio, ad duo capita referri po&longs;&longs;e vi­<lb/>dentur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nonnulli enim accipiunt proportionem inter mentem & ea, quæ mente comprehen­<lb/> <arrow.to.target n="marg90"></arrow.to.target><lb/>di po&longs;&longs;unt, qualis e&longs;t inter materiam & formam naturalem. </s> <s>Nam veluti materia non accipit <lb/>formas naturales &longs;ine quadam affectione pr&ecedil;currente nimirum accidentium, &longs;ic mens non po­<lb/>te&longs;t, inquiunt, accipere formas intelligendas &longs;ine pr&ecedil;cedente affectione, hæc verò accedit per <lb/>accidentia quæ mouent &longs;en&longs;um. </s> <s>At verò præter id, quod incidunt in errorem communem, <lb/>quia putant albedinem à &longs;en&longs;u cogno&longs;ci, quando cogno&longs;citur hoc album, ne&longs;cio vtrum mens <lb/>requirat eiu&longs;modi affectionem nécne: &longs;iquidem mens videatur e&longs;&longs;e pote&longs;tas qu&ecedil;, vbi pr&ecedil;&longs;ens fue­<lb/>rit obiectum, è ve&longs;tigio operatur, & percipit. </s> <s>flagitat &longs;anè phanta&longs;ma, vt mens efficiens habeat. <lb/></s> <s>quod illu&longs;tret & intelligendum faciat, &longs;ed vt afficiens, non puto. </s> <s>Namque ea quæ affectionem <lb/>po&longs;tulant, docet experientia tempore quoque ab&longs;olui. </s> <s>Accedit etiam quod affectio præcedit in <lb/>eadem materia, in qua debet accipi forma. </s> <s>Sed mens per &longs;e non afficitur, ni&longs;i à re intelligenda, <lb/> <arrow.to.target n="marg91"></arrow.to.target><lb/>hæc verò iam actu facta vt à mente efficiente, vt ip&longs;i volunt, aut à forma ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia quæ per <lb/>&longs;e mentem informat. </s> <s>Nihil ergo præcedit in mente, quod afficiat mentem ad intelligendum. <lb/></s> <s>Cui quoque rei &longs;ignum e&longs;&longs;e pote&longs;t quod vti affectio præcedat à minore tenditur ad maius, & ab <lb/>imperfecto ad perfectum. </s> <s>Atqui mens vbi percepit maius, multò facilius concipit <expan abbr="quoq;">quoque</expan> minus. <lb/></s> <s>Docent alij &longs;ic accidentia nos in notitiam &longs;ub&longs;tantiæ ducere, quia &longs;ub&longs;tantia non po&longs;sit excitare <lb/>facultates cogno&longs;cendi &longs;ine accidentibus qua&longs;i vtatur animus his accidentibus, vt &longs;ic dixerim, <lb/>pro vehiculo &longs;ub&longs;tantiarum. </s> <s>Quæ item ratio videtur imperfecta; quia de&longs;iderarem ego mihi <lb/>explicari modum quo, po&longs;tquàm &longs;ub&longs;tantia per accidentia concepta fuerit, mens &longs;ub&longs;tantiæ no­<lb/>titiam con&longs;equatur: vt puta, quomodo ex eo quòd Luna lumine priuetur, percipiamus cau&longs;&longs;as <lb/>& definitionem defectus. </s> <s>Itaque mihi videtur ita &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Ari&longs;toteles. </s> <s>Cùm globus ille pr&ecedil;di­<lb/>camentorum omnium, quod vocamus indiuiduum, pepulit &longs;en&longs;us no&longs;tros, & ex repetitione <lb/>facta memoria productum e&longs;t vniuer&longs;ale, quod, vt alibi docui, concretum e&longs;t vt album, quan­<lb/>tum, mobile, re&longs;oluitur à mente in &longs;uas partes & illo inuento &longs;ine quo c&ecedil;tera non exi&longs;tunt, &longs;ed il­<lb/>lud &longs;ine aliis, hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, &longs;iue vt primum excipiens, velut animus, &longs;iue vt cuius <lb/>e&longs;t aliquod primum excipiens, vt animal, vt po&longs;tea declarabimus, tum concipi &longs;ub&longs;tantiam. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg92"></arrow.to.target><lb/>Huius autem re&longs;olutionis duo fundamenta e&longs;&longs;e coniicio. </s> <s>primum analyticum quod traditur ab <lb/>Ari&longs;totele, cum docet <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quemadmodum inuenienda &longs;int ea quæ in&longs;unt quatenus ip&longs;um. </s> <s>Nam <lb/> <arrow.to.target n="marg93"></arrow.to.target><lb/>proponitur in primis aliquod inue&longs;tigandum, eius vniuer&longs;a attributa percen&longs;entur, & vbi vnum <lb/>ex illis occurrat, quod ita &longs;e habeat ad attributum, vt eo po&longs;ito primò ponatur, & cum &longs;ublatum <lb/>fuerit &longs;ecum quoque perimet attributum, id dicimus ine&longs;&longs;e quatenus ip&longs;um, & illam e&longs;&longs;e <expan abbr="primã">primam</expan> <lb/>cau&longs;&longs;am & e&longs;&longs;entiam accidentis, quæ prius elucet in demon&longs;tratione, po&longs;tmodo degenerat in <lb/>quid e&longs;t, & in definitione &longs;umitur. </s> <s>Alterum fundamentum petitur è prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quo­<lb/>niam accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt ad ip&longs;am nece&longs;&longs;ariò referatur, & &longs;icut vnum è rela­<lb/>tiuis &longs;uapte natura notionem affert alterius, &longs;ic accidens affert notionem &longs;ub&longs;tantiæ in qua ine&longs;t; <lb/>ac primum &longs;ub&longs;tantiæ, cum qua comprehenditur, vt album in cygno cogno&longs;citur, aut charta; <lb/>quia tamen non applicat &longs;e&longs;e nece&longs;&longs;ariò ad chartam aut cygnum; &longs;ed &longs;ine vtri&longs;que percipi po­<lb/>te&longs;t, non tamen &longs;ine aliquo, notionem affert &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter, ad extremum indicat illam <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, cui perpetuò comitatur, vt &longs;ine ip&longs;a non exi&longs;tat, & vbi hoc &longs;it, illa quoque ad&longs;it <lb/>oporteat, & per illam cæteris in&longs;it, quæ vbi fuerit euoluta, per &longs;e ip&longs;am patet, & ita lucet, vt acci­<lb/>dens quoque quod ex ip&longs;a pendet, illu&longs;tret. </s> <s>Quapropter ille progre&longs;&longs;us ab accidentibus ad &longs;ub­<lb/> <arrow.to.target n="marg94"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantias pertinet ad doctrinam confu&longs;am & incohatam, cùm ceteroquin in doctrina di&longs;tincta <lb/>& ab&longs;oluta accidens ex &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;catur. </s> <s>Neque verò te intelligere velim progre&longs;&longs;um ab <lb/>accidente ad &longs;ub&longs;tantiam eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt accidens prius &longs;ine &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;catur; neque <lb/>enim notio relatiui ab alterius notione &longs;eiungitur: &longs;ed cum eo tempore &longs;imul cum accidentibus <lb/>&longs;ub&longs;tantia no&longs;catur accidentia præ&longs;tant, vt &longs;ub&longs;tantia per &longs;e concipi queat. </s> <s>Ita fit, vt &longs;ub&longs;tantia <lb/>& cau&longs;&longs;a per &longs;e po&longs;t primam notionem, quæ auxilio &longs;en&longs;us accedit, vt ens &longs;impliciter accipiatur, <lb/>& efficiat primam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; notionem, mox appareat, vt cau&longs;&longs;a, & &longs;ic notionem complexam fa­<lb/>ciat ex qua principia demon&longs;trationis exi&longs;tunt; vltimo accipiatur, vt quid e&longs;t, & compleat defi­<lb/>nitionem. </s> <s>Sic igitur accidentia non proximè &longs;ed remotè perducunt ad quid e&longs;t, tùm quòd non <lb/>&longs;unt pr&ecedil;dicata in quid, &longs;ed ea &longs;ignificant qu&ecedil; pr&ecedil;dicantur in quid; tùm quòd per multos gradus <lb/>euehi, & regredi oportet mentem no&longs;tram, vt a&longs;&longs;equatur ip&longs;um quid e&longs;t. </s> <s>Non omnia tamen ac­<lb/>cidentia conducunt ad huiu&longs;modi progre&longs;&longs;um: quippe quod ea, qu&ecedil; &longs;unt per accidens, ide&longs;t, non <lb/>habent certas cau&longs;&longs;as ex hoc ordine deiiciantur. </s> <s>cùm enim certas cau&longs;&longs;as non habeant, &longs;olum af­<lb/>ferunt notionem &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter, quia &longs;ine illa nunquam exi&longs;tunt, &longs;ed nihil amplius, quod <pb pagenum="10"/>e&longs;&longs;entiam rei cuiu&longs;piam re&longs;picere videatur; cùm etiam ab hac & ab illa, & re & mente &longs;euocari <lb/> <arrow.to.target n="marg95"></arrow.to.target><lb/>po&longs;sint. </s> <s>Oportet igitur vt accidentia &longs;int per &longs;e & hæc, vel &longs;int generis vel alicuius partis eius. <lb/></s> <s>quanquam & valent ad hoc &longs;eparatim, vt &longs;en&longs;us ad animal digno&longs;cendum; vel etiam coniun­<lb/>ctim plura, quæ aliquod commune præ&longs;entent, <foreign lang="greek">sundromh/n</foreign> Græci vocant, ide&longs;t concur&longs;um; & <lb/>&longs;peciatim medici &longs;igna habent, quæ pathognomonica appellant, quorum auxilio certa genera ve­<lb/>nantur: pluribus &longs;en&longs;ibus vnà de eadem re <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> facientibus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque vno &longs;ufficiente, cùm &longs;in­<lb/> <arrow.to.target n="marg96"></arrow.to.target><lb/>gula communius aliquod offerant. </s> <s>Proptereà, quanquam notitia &longs;ub&longs;tantiæ tempore acciden­<lb/>tis notitiæ præfertur; aut agitur de doctrina di&longs;tincta, aut præcedere tempore accipiendum pri­<lb/>uatiuè quòd vnà, nec po&longs;terius &longs;ub&longs;tantia no&longs;catur: nam &longs;iquid antecedit, tamet&longs;i non tempo­<lb/>re; id e&longs;t, vt aiunt, in&longs;tans naturæ: e&longs;t enim accidens ratio per quam &longs;ub&longs;tantia recipitur à &longs;en&longs;u. <lb/></s> <s>Confert item accidens ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t, quòd ex eius natura qu&ecedil; multiplex e&longs;t, vel ma­<lb/>teriam, vel <foreign lang="greek">e)c a)faire\sews</foreign>, vel etiam <foreign lang="greek">xwrikh\</foreign>, nouimus e&longs;&longs;e triplex definitionum genus, quod <lb/>vteretur materia &longs;en&longs;ili, quòd materia intelligenda, vel abiiceret omnino materiam. </s> <s>Et hoc in <lb/>philo&longs;ophia Peripatetica triti&longs;simum. </s> <s>Nam cùm ip&longs;a &longs;it de rebus &longs;en&longs;ilibus principia &longs;en&longs;ilia <lb/>&longs;umere cogitur. </s> <s>At, inquies, materia prima &longs;en&longs;ilis non e&longs;t: & tamen e&longs;t principium rerum &longs;en­<lb/>&longs;ilium. </s> <s>Con&longs;ueuerunt maiores no&longs;tri re&longs;pondere cau&longs;&longs;as accipi non omnes, &longs;ed propinquas; <lb/> <arrow.to.target n="marg97"></arrow.to.target><lb/>has enim &longs;olas e&longs;&longs;e &longs;en&longs;iles, quippe quòd in &longs;ingularibus proximè in&longs;ideant. </s> <s>At verò quod docet <lb/>aliquando philo&longs;ophus monet me, vt &longs;en&longs;ile communius accipiam, ac dicam &longs;en&longs;ile nonmodo <lb/>id quod &longs;en&longs;ui pote&longs;t &longs;ubiici, &longs;ed quod quoquo pacto re&longs;picit materiam. </s> <s>Proptereà neque <lb/>Deus, cùm &longs;it auctor motus, effugit <expan abbr="hãc">hanc</expan> con&longs;iderationem: hoc enim modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ &longs;en&longs;ilium, <lb/>& cadunt in &longs;en&longs;um; quia &longs;unt principia &longs;en&longs;ilium: vt quanuis per &longs;e non &longs;entiantur, quia fa­<lb/>ciant &longs;en&longs;ilia, ad &longs;en&longs;ilia referantur, vel vt ferrum, quo fit &longs;anitas, ad &longs;anitatem; vnde item &longs;a­<lb/>num vocatur. </s> <s>Et rerum quidem &longs;en&longs;ilium &longs;emper & propriè &longs;cientia ponitur vt &longs;ubiecti: ho­<lb/>rum verò &longs;cientia propriè non e&longs;t. </s> <s>itaque nec ea per &longs;e &longs;entiantur oportet; verum &longs;at e&longs;t, vt &longs;en­<lb/>tiantur eo qui dictus e&longs;t, modo: nec ob id tollitur quin rerum &longs;en&longs;ilium &longs;it &longs;cientia naturalis. <lb/></s> <s>& talia &longs;unt etiam remoti&longs;sima à &longs;ingularibus, & vniuer&longs;alia maximè, quod &longs;anè multi philo&longs;o­<lb/>phi præ&longs;ertim Platonici <expan abbr="neglexerũt">neglexerunt</expan>, quia numeros auctores rerum naturalium fecerint, vel Ideas <lb/>quas extra materiam e&longs;&longs;e voluere. </s> <s>Parum ab his abfuere Pythagorici. </s> <s>Nanque et&longs;i numeros <lb/>accepere qui e&longs;&longs;et in &longs;en&longs;ilibus, & eos vt numero &longs;pectarunt, numerorum conditiones illis attri­<lb/>buentes, <expan abbr="ea&longs;&qacute;ue">ea&longs;que</expan> ad res &longs;en&longs;iles applicantes, neque illa ob&longs;eruarunt, quæ in numeris in&longs;unt, qua­<lb/>tenus materia fundantur, quod eum facere oportebat, qui naturalis &longs;cientiæ principia ve&longs;tiga­<lb/> <arrow.to.target n="marg98"></arrow.to.target><lb/>ret. </s> <s>Eiu&longs;dem quoque notæ &longs;unt, qui puncta, plana, & figuras rerum naturalium principia po­<lb/>nunt, è quorum etiam numero fuit Plato, quanquam hi minus errarunt, quòd illa &longs;tatuerunt, <lb/>è quibus ratio probabilis reddi po&longs;&longs;et aliquorum, quæ conducerent ad motum. </s> <s>Ita eueniet, vt <lb/>in phy&longs;icis demon&longs;trationibus componendis à primis v&longs;que ad vltimas cau&longs;&longs;as procedere liceat, <lb/>& accipere item illa quæ &longs;unt nota natura & &longs;ecundum rationem, non &longs;ecundum &longs;en&longs;um, & ea <lb/>tamen &longs;int principia &longs;en&longs;ilium, nec à phy&longs;ica methodo aliena. </s> <s>Neque enim &longs;ine his vlla de­<lb/>mon&longs;tratio pote&longs;t ab&longs;olui, &longs;eu prima &longs;int, &longs;eu po&longs;trema: &longs;iue in eadem &longs;erie cau&longs;&longs;arum, &longs;iue in <lb/>alia: habent nexum quendam in&longs;olubilem & varia cau&longs;&longs;arum genera inter &longs;e & in eodem ordi­<lb/>ne, ex quo erumpit effectus, & cùm hic &longs;it &longs;ingularis à &longs;ingularis cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ocietate neutiquam di­<lb/>uelluntur, qualia verò &longs;int quibus principatus effectus &longs;it committendus non in omni cau&longs;&longs;arum <lb/>genere communis ratio fortè poterit a&longs;signari, primas in quibu&longs;dam ferente cau&longs;&longs;a priore &longs;ecun­<lb/>dum naturam, & remotiore, contrà in aliis. </s> <s>Sed hæc po&longs;tea di&longs;&longs;erentur vberius. </s> <s>In his princi­<lb/>piis & illud numerabitur: Methodum imitari naturam quo ad eius fieri pote&longs;t. </s> <s>Nam, &longs;i metho­<lb/>dus e&longs;t &longs;cientia artificio tradita, ars verò naturam, quo ad pote&longs;t imitatur, & inuenit quod ip&longs;a de­<lb/>&longs;iderat, & &longs;equitur quod o&longs;tendit, methodus quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t imitetur naturam, & eundem <lb/> <arrow.to.target n="marg99"></arrow.to.target><lb/>progre&longs;&longs;um propemodum faciat. </s> <s>Itaque, veluti natura nihil fru&longs;tra molitur, & ni&longs;i impediatur, <lb/>ad finem v&longs;quam perducit, ac fine propo&longs;ito mox illa præparat, quibus fine &longs;uo commodè po­<lb/>tiatur; &longs;ic ars omnia &longs;truit ad v&longs;us humanos, ac &longs;copo con&longs;tituto prius ordine di&longs;ponit deinceps <lb/>ea &longs;ine quibus con&longs;equentia non con&longs;i&longs;tunt. </s> <s>Ita re&longs;oluendo, prius ab eo quod e&longs;t primum in <lb/>optatis, ad ea &longs;ine quibus hoc non exi&longs;tit, mox componendo, ab eo &longs;ine quo cætera non con­<lb/>&longs;tant, progreditur ad finem, eumque ordinem &longs;eruans nihil omittit, nil &longs;uperuacaneum, & inu­<lb/>tile machinatur. </s> <s>Eodem modo methodus &longs;cientia &longs;ibi propo&longs;ita prius de principiis cogitat tan­<lb/>quam fundamentis: his &longs;uper&longs;truit demon&longs;trationes in&longs;i&longs;tens ea via qua res dilucidè explicari <lb/>queat, vt nihil inculcet inane, nihil redundans: neque &longs;ic præcisè eloquatur, vt oratio pariat ob­<lb/>&longs;curitatem, in id præcipuè collimans, vt auditoris habeat rationem, ad cuius ingenium & captum <lb/>&longs;ingula referre &longs;tudet. </s> <s>Ad hæc mirificè confert ordo, cuius admonitu nece&longs;&longs;aria per&longs;equitur: <lb/>vnde etiam &longs;icut in natura vnum quoddam e&longs;t, quod caput e&longs;t vniuer&longs;i ordinis, & ex quo c&ecedil;tera <lb/>deriuantur: &longs;ic in methodo &longs;olet e&longs;&longs;e vnum principium commune, quod reliquis omnibus &longs;up­ <pb pagenum="11"/> <arrow.to.target n="marg100"></arrow.to.target><lb/>ponatur, & in quod illa re&longs;oluantur, &longs;eu rei principium &longs;it, &longs;eu cognitionis. </s> <s>Ita in prima phi­<lb/>lo&longs;ophia primum illud. </s> <s>De quolibet verbum e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erere, vel negare. </s> <s>in Morali bene educatum <lb/>e&longs;&longs;e, in mathematica continuum diuidi in infinitum, ex hoc quòd inter duo puncta quant&ecedil;uis <lb/>linea ducantur, quòd in quolibet eius &longs;igno figura de&longs;cribi queat: in arte medica fortè illud. <lb/></s> <s>Contrariis contraria curari, in hac no&longs;tra Motum e&longs;&longs;e. </s> <s>Proximè ab ordine e&longs;t via à notis no­<lb/>bis quæ rerum occultarum tractationem ad rudium aures accommodat, po&longs;tmodo in&longs;trumen­<lb/>ta, quibus fidem facit & docet. </s> <s>Itaque magis ij laudantur, qui &longs;cientiarum principia finita con­<lb/>&longs;tituunt, quàm qui infinitatem acceperunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi eadem vtraque &longs;ecta pr&ecedil;&longs;tare po&longs;sit, ide&longs;t, nos <lb/> <arrow.to.target n="marg101"></arrow.to.target><lb/>reddere certiores de cunctis problematis qu&ecedil; in con&longs;iderationem naturalem cadere queunt. <lb/></s> <s>Atque id non temerè à philo&longs;opho &longs;umptum. </s> <s>Siquidem nihil &longs;ciri po&longs;sit principiis ignoratis. <lb/></s> <s>Atqui &longs;i principia fuerint infinita, incerta &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Nanque id quoque tanquam certi&longs;si­<lb/>mum ratio &longs;umit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Infinitum qua infinitum e&longs;t, &longs;iue &longs;it numero infinitum, &longs;eu magnitudine, <lb/> <arrow.to.target n="marg102"></arrow.to.target><lb/>&longs;iue etiam forma, pror&longs;us e&longs;&longs;e ignotum, vt &longs;i formæ infinitæ inter extrema intercedant, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> inter­<lb/> <arrow.to.target n="marg103"></arrow.to.target><lb/>quas oporteat fieri mutationem; &longs;i etiam ab imis ad &longs;umma quibus tanquam terminis pr&ecedil;dica­<lb/>mentum vnumquodque con&longs;i&longs;tit, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> aut cau&longs;&longs;arum progre&longs;&longs;us à proximis ad remotas, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> aut vni­<lb/> <arrow.to.target n="marg104"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg105"></arrow.to.target><lb/>uer&longs;um infinitum, quemadmodum voluit Meli&longs;&longs;us, aut denique multæ &longs;pecies infinitæ, vt cen­<lb/> <arrow.to.target n="marg106"></arrow.to.target><lb/>&longs;uit Anaxagoras: vel infinita corpu&longs;cula per inane volitantia, vt accepit Democritus; non po­<lb/>te&longs;t hæc neque &longs;en&longs;us, neque mens pertran&longs;ire, neque comprehendere. </s> <s>Quanquam hîc te mo­<lb/>nere volumus, infinitum non id ignotum e&longs;&longs;e, quod imperfectum e&longs;t, & perducendum e&longs;t ad <lb/>aliquem finem, <expan abbr="quodq.">quodque</expan> vlterius promoueri <expan abbr="põt">pote&longs;t</expan>, vt po&longs;uit Ari&longs;toteles: &longs;ed quod omnem mo­<lb/>dum <expan abbr="fines&qacute;">finesque</expan>. </s> <s>tran&longs;it, vt veteribus placuit. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> illud quidem, &longs;i pro &longs;ubiecto &longs;umatur, non au­<lb/>tem pro attributo, hoc e&longs;t id de quo prædicatur infinitum, ignotum e&longs;t: ratio verò infiniti, vt <lb/>quid &longs;it id quod infinitum dicimus, & nota e&longs;t, & à phy&longs;ico tractatur. </s> <s>Conuenit item in bene <lb/>in&longs;tituta methodo, ni&longs;i quid certi&longs;simè indicet &longs;en&longs;us, aliqua ratione per&longs;uadere, vel inductio­<lb/>ne, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> cau&longs;&longs;a non &longs;uccurrat, aut &longs;i cau&longs;&longs;am non habeat; veluti &longs;i ip&longs;um cau&longs;&longs;a foret: ex­<lb/>plicare definitione, vt talem pateat eius e&longs;&longs;e naturam, qualem accepimus. </s> <s>Nolo tamen te po&longs;tu­<lb/>lare, definitionem hîc exqui&longs;itam, quæ nulla e&longs;t, ni&longs;i &longs;peciei &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ed expo&longs;itione nominis <lb/>e&longs;&longs;e contentum, & ip&longs;a vi termini, vt factum e&longs;t ab Ari&longs;totele in explicatione principij. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Quòd <lb/> <arrow.to.target n="marg107"></arrow.to.target><lb/>&longs;i cau&longs;&longs;a po&longs;sit, afferri cau&longs;&longs;am apponere oportet; rerum enim cau&longs;&longs;as habentium nulla cognitio <lb/>certa e&longs;t &longs;ine cau&longs;&longs;a. </s> <s>Neque id prohibere valet, quo minus cau&longs;&longs;a reddatur, quia res ita perpe­<lb/>tuò &longs;e habeat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Vt enim omne id quod cau&longs;&longs;a vacat, perpetuum e&longs;t, at id non reciprocatur. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg108"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg109"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> Omne id quod perpetuum e&longs;t, cau&longs;&longs;a vacare. </s> <s>Nam quòd triangulus <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> duos rectos, in­<lb/> <arrow.to.target n="marg110"></arrow.to.target><lb/>hæret perpetuò; atqui cau&longs;&longs;a talis euenti redditur à mathematico, quia nimirùm habeat angu­<lb/>lum externum æqualem duobus internis è regione con&longs;titutis. </s> <s><expan abbr="Sola&qacute;.">Solaque</expan> </s> <s>illa æterna quæ principia <lb/>&longs;unt, cau&longs;&longs;a vacant: non omnia perpetua generatim. </s> <s>Et cau&longs;&longs;a quæritur, cur duo motus ex ad­<lb/>uer&longs;o fiant in cœlo quos tamen æternos e&longs;&longs;e phy&longs;ica concludit. </s> <s>Si verò non libeat &longs;ubnectere <lb/>cau&longs;&longs;am, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> puta tu, quia non &longs;it eius loci, vel etiam, quòd longiores explicatus habeat, quibus in <lb/> <arrow.to.target n="marg111"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;entia parcendum &longs;it: &longs;altem &longs;ub forma hypothe&longs;eos accipiendum e&longs;t, id quod velis, non ab­<lb/>&longs;olutè pronunciandum, vel, vt fieri con&longs;ueuit in legibus edicendum. </s> <s>Hæc præcepta &longs;eruans ad­<lb/>amu&longs;sim præ&longs;tanti&longs;simus doctor, eo nomine celebratur ab Auerroë, quod nihil vnquàm &longs;ine va­<lb/>lida ratione dixerit. </s> <s>Neque verò quia &longs;emper cau&longs;&longs;am dictis &longs;uis ad&longs;crip&longs;erit, quî enim rerum, <lb/>qu&ecedil; cau&longs;&longs;a vacarent, cau&longs;&longs;a reddi poterat? </s> <s>eiu&longs;dem enim vitij po&longs;&longs;et argui quod ip&longs;e aliis obie­<lb/>cit. </s> <s>quippe quòd non interno&longs;cerent, quid demon&longs;trationi foret obnoxium, & quid contrà à <lb/>demon&longs;tratione abhorreret: verùm, quia quicquid con&longs;tituit & accepit, ita di&longs;po&longs;uit, vt cuique <lb/>redderet id quod &longs;uum e&longs;t, & ratione v&longs;us fuerit, vbi ratio quæreretur, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem acri aut <lb/>leui pro rei tractandæ <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: quicquid &longs;ine ratione a&longs;&longs;umendum fuerat vel quod e&longs;&longs;et cau&longs;­<lb/> <arrow.to.target n="marg112"></arrow.to.target><lb/>&longs;a, vel quòd alio quodammodo note&longs;ceret, prout de principiis anteà dictum e&longs;t, tamen non &longs;ine <lb/>valida ratione pronunciarit, quòd afferre potuit rationem ex illo habitu, qui pertinet ad modos <lb/>&longs;ciendi ductam, qua commotus hoc cum ratione, illud verò &longs;ine ratione acceperit. </s> <s>Igitur non <lb/>&longs;ine valida ratione locutus e&longs;t Ari&longs;toteles; &longs;iue ex propriis ip&longs;ius rei principiis duceretur, &longs;iue ex <lb/>altero habitu, cuius e&longs;t tractare modos &longs;ciendi. </s> <s>Non erit item alienum ab habitus huiu&longs;ce prin­<lb/>cipiis, &longs;i & hoc adiiciamus, quod frequenti&longs;simè &longs;olet à phy&longs;icis v&longs;urpari. </s> <s>Vnumquoque .&longs;. im­<lb/>petrare &longs;uam appellationem ab actu. </s> <s><emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> Non e&longs;t hoc no&longs;trum con&longs;ilium de nominum vi di&longs;&longs;e­<lb/> <arrow.to.target n="marg113"></arrow.to.target><lb/>rere, &longs;ed illa afferre in medio quæ pertinent ad propo&longs;itionis huiu&longs;ce notitiam. </s> <s>Scire igitur li­<lb/>cet ea quæ nominibus &longs;ignificantur, ad hæc capita referri, formas, <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, motiones & <expan abbr="materiã">materiam</expan>. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> dubium e&longs;t nomen primum &longs;ignificare formam, quoniam verò forma finis e&longs;t vniuer&longs;æ <lb/> <arrow.to.target n="marg114"></arrow.to.target><lb/>motionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>e&longs;t e&longs;&longs;entia tota, quæ comprehendit materiam quæ cadit in mentem, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>autem hæc principia definitione euoluuntur. </s> <s>&longs;i idem &longs;ignificant nomen & definitio; profectò <lb/>nomen &longs;ic formam &longs;ignificabit, vt vniuer&longs;am notet e&longs;&longs;entiam. </s> <s>tamen quae in e&longs;&longs;entia primæ &longs;unt <pb pagenum="12"/>eius partis, quæ finis e&longs;t totius motionis; ideò nominis notio re&longs;oluetur in formam &longs;impliciter. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg115"></arrow.to.target><lb/>Itaque cum cætera per formam &longs;ignificentur, & vt re&longs;piciunt formam quæ item e&longs;t finis, rectè <lb/>dicitur <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> à forma & fine &longs;uum nomen &longs;umere. </s> <s>Quapropter animal animam qu&ecedil; <lb/>forma e&longs;t, præcipuè &longs;ignificat. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Signo illud e&longs;t, quòd non prius animal appellatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> acce&longs;&longs;e­<lb/> <arrow.to.target n="marg116"></arrow.to.target><lb/>rit anima, &longs;ed embryon, aut &longs;emen. </s> <s>imò non ex forma &longs;impliciter ducitur nomen, &longs;ed vbi iam ex­<lb/>tirit actus &longs;ecundus, id Ari&longs;totele docentes 5. de Gen. anim. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in arte contingit, quan­<lb/>do non prius appellatur &longs;camnum, quàm ip&longs;i <expan abbr="extremã">extremam</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan> artifex impo&longs;uerit, &longs;ed lignum, <lb/>proximè nomen &longs;ignificat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & pari quidem ratione in natura & arte. </s> <s>Et rationi <expan abbr="cõ-&longs;entaneum">con­<lb/>&longs;entaneum</expan> e&longs;t ens (vtar <expan abbr=".n.">enim</expan> liberius hac voce, quàm politiores hactenus declinarunt, quia lege­<lb/>rim eam à C. Iulio Cæ&longs;are fui&longs;&longs;e receptam) ens, inquàm, primùm &longs;ignificare &longs;ub&longs;tantiam, <lb/>& inter &longs;ub&longs;tantiæ parteis ip&longs;am formam, ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, quam nuper attulimus, quòd tum ve­<lb/>rè <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> &longs;it non animal. </s> <s>aut equus, &longs;ed ens &longs;impliciter, vbi formam obtinuerit. </s> <s><expan abbr="Con&longs;imili&qacute;ue">Con&longs;imilique</expan> <lb/>modo reliqua prædicamenta dicimus primùm notare formam, tum deinde compo&longs;itum. </s> <s>po&longs;­<lb/>&longs;umus item nominationis huiu&longs;ce originem altius aliquantò repetere, vim prædicamentorum <lb/>&longs;pectantes: quippe quae duas habitudines præ&longs;eferant: alteram, qua &longs;ubiecta re&longs;piciunt, in quo­<lb/>rum ratione in&longs;unt: atque alteram, qua &longs;ub&longs;tantia concipitur. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola qualitas hac voce <lb/> <arrow.to.target n="marg117"></arrow.to.target><lb/>notatur, &longs;ed &longs;ub&longs;tantia qualis: &longs;iquidem accidens ab Ari&longs;totele ponatur in&longs;eparabile, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nec ens <lb/> <arrow.to.target n="marg118"></arrow.to.target><lb/>&longs;impliciter, &longs;ed ens aliquid, vel aliquo modo & velut aliud quid exi&longs;tens, quia videlicet non &longs;it <lb/>albedo, &longs;ed album quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Vt igitur quantum & quale &longs;unt talia propter formam: <lb/><expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>nomen &longs;ignificat primo formam accidentis, deinde compo&longs;itum in &longs;uo <expan abbr="quodq.">quodque</expan> genere <lb/>(con&longs;tat enim &longs;ingula prædicamenta ex pote&longs;tate & actu proportione) <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ic etiam, vt entia <lb/> <arrow.to.target n="marg119"></arrow.to.target><lb/>quæ re&longs;piciunt <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, probabile e&longs;t ita dici propter formam, quia &longs;ic dicuntur propter &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam, hæc verò e&longs;t ens propter formam. </s> <s>Ab eadem forma dicitur quoque compo&longs;itum, <lb/>vt efficiens. (Nam compo&longs;itum e&longs;&longs;e id quod efficit propriè, docebitur in progre&longs;&longs;u) &longs;i vniuo­<lb/>cum fuerit, vt pleraque e&longs;&longs;e &longs;olent, de quibus regulæ traduntur in methodis: tum quòd habet <lb/>in &longs;eip&longs;o formam per quam agit, tum quia gratia formæ operatur, & efficiendo tribuit <expan abbr="formã">formam</expan>. <lb/></s> <s>Materia quoque a&longs;&longs;ecuta e&longs;t appellationem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> à forma; quandoquidem talis pote&longs;tate dicitur, <lb/>quale e&longs;t actu <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, in quo ine&longs;t forma, vt pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, pote&longs;tate <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, & quale. <lb/></s> <s>Atque hoc quidem in natura & arte commune e&longs;t, licèt efficientis denominatio non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;em­<lb/>per modo procedat, vt mox apparebit. </s> <s>Etenim libet prius ordinis no&longs;tri cau&longs;&longs;am reddere, ne vi­<lb/>deamur cum Ari&longs;totele pugnare. </s> <s>quandò nos materiam efficienti po&longs;tpo&longs;uimus & compo&longs;ito, <lb/> <arrow.to.target n="marg120"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. </s> <s>compo&longs;itum cum efficiente collocauimus. </s> <s>Ari&longs;toteles autem proximè à forma po&longs;uit <lb/>materiam, in extremo verò recen&longs;uit efficiens. </s> <s>Atqui nos ordinem nominationis &longs;pectauimus <lb/>& efficiens cum compo&longs;ito numerauimus, vt partem eius. </s> <s>Ari&longs;toteles autem in phy&longs;icis ordi­<lb/>nem principij re&longs;piciens, quia materia foret <expan abbr="principiũ">principium</expan>, compo&longs;ito ip&longs;am præpo&longs;uit. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> in prima <lb/> <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem <pb pagenum="13"/> <arrow.to.target n="marg127"></arrow.to.target><lb/>approbantes putant &longs;pectari ab Auerroë motionem ab arte factam; tum verò e&longs;t effectio quæ­<lb/>dam <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>ratione magis e&longs;t affinis efficientis quàm form&ecedil;; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>ab efficiente nuncupationem <lb/>&longs;umit. </s> <s>atqui generatio qu&ecedil; e&longs;t opus naturæ, e&longs;t affectio & pa&longs;sio, quæ note&longs;cit ex termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>i. </s> <s>quo motio finitur. </s> <s>Veruntamen quia tam in arte quàm in natura idem re &longs;unt, <expan abbr="ratione&qacute;">rationeque</expan>. </s> <s>&longs;ola <lb/>actio & pa&longs;sio di&longs;iunguntur; ex hoc efficitur, vt nullum nominationis di&longs;crimen intercedere de­<lb/>beat inter motus naturales & eos qui fiunt ab arte. </s> <s>Ob&longs;eruant alij formas artis à formis natu­<lb/>ræ di&longs;crepare, quòd in artis materia nulla pote&longs;tas e&longs;t formæ efficiendæ, neque perfecta, neque <lb/>imperfecta: formis verò naturalibus pote&longs;tates in materia &longs;upponitur. </s> <s>Idcirco quoniam forma <lb/>artis tota na&longs;citur ab externo, & proinde motus eius naturalis forma non item, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ne­<lb/>que generatio forma artis e&longs;t magis è genere efficientis: contrà verò forma naturalis ex genere <lb/>finis. </s> <s>proptereà motio quæ fit ab arte, nuncupatur ab efficiente, à fine verò motio naturalis. <lb/></s> <s>Et &longs;anè proximè accedit ad verum hæc explicatio. </s> <s>ni&longs;i quòd genus videtur acceptum fui&longs;&longs;e li­<lb/>centius. </s> <s>Neque enim mouens & motus in genere conueniunt, vt dictum e&longs;t. </s> <s>Et e&longs;&longs;entia motus <lb/>magis termino ad quem, quàm efficiente completur, vt aliàs o&longs;tendemus. </s> <s>Alij nectunt alias <lb/>cau&longs;&longs;as, atque illas quidem &longs;atis iu&longs;tas, quia &longs;cilicet efficiens naturale conuenit in nomine cum re <lb/>facienda, artifex verò minimè. </s> <s>hinc fit, vt nomen motus in arte diuer&longs;um queat accipi à nomine <lb/> <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. </s> <s>Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. </s> <s>debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. </s> <s>Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. </s> <s>illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. </s> <s>At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. </s> <s>Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. </s> <s>Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis expli­<lb/> <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. </s> <s>“quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. </s> <s>virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. </s> <s>Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. </s> <s>Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. </s> <s>hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. </s> <s>Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. </s> <s>Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. </s> <s>Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/></s> <s>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. </s> <s>Deinde <lb/>verò. </s> <s>In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. </s> <s>quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. </s> <s>Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. </s> <s>nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. </s> <s>Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">du/namin</foreign> .i. pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/></s> <s>Cùm &longs;ubiicitur. </s> <s>Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. </s> <s>Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">du/namin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis contra­<lb/> <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. </s> <s>quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. </s> <s>Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; <pb pagenum="14"/> <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg134"></arrow.to.target><lb/>Tu nunc boni con&longs;ule. </s> <s>Quicquid tamen &longs;it; ab efficiente tanquam ab actu nominatio petitur. <lb/></s> <s>Fuit hoc item in phy&longs;iologia præceptum Ari&longs;totelis, vt illa veluti <expan abbr="fundam&etilde;ta">fundamenta</expan> acciperentur <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ <lb/> <arrow.to.target n="marg135"></arrow.to.target><lb/>in omnibus naturæ operibus eodem modo &longs;e haberent; quod item non modo à c&ecedil;teris phy&longs;icis <lb/>in hac methodo v&longs;urpatum fui&longs;&longs;e &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;umus; verum etiam ab ip&longs;omet Ari&longs;totele &longs;ine vl­<lb/>la intermi&longs;sione ob&longs;eruatum fui&longs;&longs;e; cuiu&longs;modi illud e&longs;t. </s> <s>Naturam nihil efficere, quod fru&longs;tra <lb/>&longs;it; eandem niti in id, quod optimum e&longs;t, de quibus po&longs;thàc &longs;ermo habendus erit; eiu&longs;modi ta­<lb/>men, vt ab his de c&ecedil;teris debeat accipi fides, tot enim de principiis, quæ ad modum &longs;ciendi perti­<lb/>nent, dicta &longs;ufficiant.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg73"></margin.target>d 2. De <lb/><expan abbr="t&etilde;p">temp</expan>. </s> <s>cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg74"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg75"></margin.target>e 1. Top.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg76"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg77"></margin.target>f Lib. ad­<lb/>uer&longs;us pla­<lb/>cita phil. <lb/></s> <s>cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg78"></margin.target>g 2. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 34.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg79"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg80"></margin.target>a 2. De <lb/>An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg81"></margin.target>b 4. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg82"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg83"></margin.target>c 1. De or­<lb/>tu.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg84"></margin.target>d 2. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg85"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg86"></margin.target>e 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg87"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg88"></margin.target>f 2. De <lb/>An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg89"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg90"></margin.target>a Iand. 1. <lb/>de An. <expan abbr="q.">que</expan> <lb/>10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg91"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg92"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg93"></margin.target>b 1. Po&longs;t. <lb/>C. de vni­<lb/>uer&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg94"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg95"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg96"></margin.target>a 7. Met. <lb/>1. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg97"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg98"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg99"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg100"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg101"></margin.target>a 1. Phy&longs;. <lb/>T. 41. 50.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg102"></margin.target>b 1. Phy&longs;. <lb/>T. 35.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg103"></margin.target>c Lib. de <lb/>&longs;en&longs;u c. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg104"></margin.target>d 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg105"></margin.target>e Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg106"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg107"></margin.target>f 1. Phy&longs;. <lb/>T. 42.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg108"></margin.target>g 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg109"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg110"></margin.target>h 2. De ge. <lb/></s> <s>al. </s> <s>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg111"></margin.target>i 2. de or­<lb/>tu T. 42.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg112"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg113"></margin.target>k 2. Phy&longs;. <lb/>T. 10. <lb/><lb/>2. de An. <lb/>T. 49.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg114"></margin.target>l 8. Met. <lb/>T. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg115"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg116"></margin.target>a 2. Phy&longs;. <lb/>T. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg117"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg118"></margin.target>b 7. Phy&longs;. <lb/>T. 14 39.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg119"></margin.target>c 3. Phy&longs;. <lb/>1. de an. <lb/>T. 78.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg120"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg121"></margin.target>d 2. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg122"></margin.target>e 5. Met. <lb/>Cap. </s> <s>de na­<lb/>tura.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg123"></margin.target>f 5. Phy&longs;. <lb/>T. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg124"></margin.target>g 2. Phy&longs;. <lb/>T. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg125"></margin.target>Cap. </s> <s>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg126"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg127"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg128"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg129"></margin.target>a Coll. e. 1. <lb/>4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg130"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg131"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg132"></margin.target>b De c&ecedil;lo <lb/>T. 28.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg133"></margin.target>VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg134"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg135"></margin.target>a Libr. </s> <s>de <lb/>ince&longs;. an. <lb/></s> <s>cap. 2.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Aggredimur &longs;cientiæ principia, è quibus nonnulla con&longs;imiliter adumbrantur. </s> <s>Cap. </s> <s>III<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>SVCCEDVNT nunc &longs;cientiæ principia, qu&ecedil; nos item iam cum acceptis concordantia &longs;ume­<lb/>mus; quippe quod vno &longs;en&longs;u niti contendimus, & huc omnia referri volumus in hac me­<lb/>thodo: neque h&ecedil;c munera tran&longs;ibimus, tamet&longs;i nouimus e&longs;&longs;e complura qu&ecedil; no&longs;tra placita fun­<lb/>ditus tollant, & euertant planè phy&longs;ica fundamenta.<lb/> <arrow.to.target n="marg136"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg136"></margin.target>F</s></p> <p type="main"> <s>Nos hîc phy&longs;icum agimus, & cau&longs;&longs;as reddere conamur problematum quæ renitenti per&longs;ua­<lb/>dere &longs;en&longs;u po&longs;simus: quicquid his cancellis excluditur, &longs;ublimiori philo&longs;opho delegamus, & <lb/>agno&longs;centes quàm parùm opibus humani iudicij freti valeamus, admiranda Dei O. M. opera con­<lb/>templantes vni & &longs;oli, conditori, motori, con&longs;eruatori, rerum vniuer&longs;arum creatori maximas gra­<lb/>tias agimus & habemus. </s> <s>His &longs;tantibus quæ conuelli nefas e&longs;t de re propo&longs;ita dicere aggredia­<lb/>mur primùm communiora tractantes, mox ad &longs;pecialia de&longs;cendentes. </s> <s>Neque hîc expectandum <lb/>e&longs;t, vt omnia generalia numerentur. </s> <s>Nos ea tantum recen&longs;ebimus quæ aliquam declarationem <lb/>requirunt, quæ verò in omni &longs;cientiarum ordine certa & explorata &longs;unt, vt auditoris mentem <lb/>nullo modo torqueant, de indu&longs;tria præteribimus, & ea poti&longs;simè con&longs;ectabimur quæ non di­<lb/>cam maioris ponderis, aut v&longs;us erunt; &longs;ed quorum maior affinitas erit cum rebus naturalibus. </s> <s></s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg137"></arrow.to.target><lb/>Inter hæc autem illud placet e&longs;&longs;e primum. </s> <s>Omne ens e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam vel accidens, ita vt nulla <lb/>&longs;it res quæ inter &longs;ub&longs;tantiam & accidens intercedat & indicabimus quemadmodum hæc di&longs;tri­<lb/>butio per omnia pertineat quæ in rerum vniuer&longs;itate exi&longs;tunt, &longs;iue animum re&longs;piciant, &longs;eu cor­<lb/>pus. </s> <s>In primis autem in hac rudi & inchoata notitia quam modò per&longs;equimur. </s> <s>Ens quod per <lb/> <arrow.to.target n="marg138"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;um &longs;e&longs;e in&longs;inuat, iudicari putamus. </s> <s>itaque &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem quæ ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. <lb/></s> <s>conflata e&longs;t & accidens quod illi inh&ecedil;ret & nouem pr&ecedil;dicamenta complectitur, ea partitione <lb/>comprehendi volumus, quidquid pr&ecedil;ter hæc exi&longs;tit, non vt notum nobis & vt principium &longs;ta­<lb/>tuetur; quippe quod longa commentatione opus &longs;it, ad inueniendum aliud &longs;ub&longs;tantiæ genus vl­<lb/>tra &longs;en&longs;ilem. </s> <s>Verùm quicquid in rerum natura extat, quicquid item in no&longs;tram cogitationem <lb/>cadit, ad hæc duo capita refertur. </s> <s>Neque enim nos induci po&longs;&longs;umus, vt aliter cogitemus, quàm <lb/>quòd quodcunque e&longs;t, &longs;it &longs;ubiectum, aut in &longs;ubiecto. </s> <s>Itaque quod concipitur, tamet&longs;i non e&longs;t <lb/>&longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, aut accidens; nihilominus affert nobis notionem &longs;ub&longs;tantiæ vel accidentis. <lb/></s> <s>Et planè ratio cogit vt credamus omne quod e&longs;t generatim aut &longs;ubiectum e&longs;&longs;e, aut in &longs;ubiecto, <lb/>aut &longs;altem ho&longs;ce ip&longs;ius e&longs;&longs;e modos imitari. </s> <s>En tibi Deum; hunc philo&longs;ophia demon&longs;trat vnum <lb/>e&longs;&longs;e atque adeò &longs;implici&longs;simum, nihil in &longs;eip&longs;o habens quod ab ip&longs;o &longs;egregetur. </s> <s>Itaque nullius <lb/>&longs;ubiectum, in eo nihil. </s> <s>Et tamen harum rerum nobis familiarium exemplo ducta mens no&longs;tra <lb/>Deum concipit, & ita cogitat ac &longs;i quidpiam in illo in&longs;it, quamuis nullis &longs;ubiiciatur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, <lb/>à &longs;en&longs;uum con&longs;uetudine &longs;e reuocare non valens. </s> <s>Ergo ens etiam, quodcunque &longs;it, aut e&longs;t acci­<lb/>dens, aut &longs;ub&longs;tantia, aut per modum accidentis &longs;ub&longs;tantiæúe comprehenditur: & vt comprehen­<lb/> <arrow.to.target n="marg139"></arrow.to.target><lb/>ditur, ita ei&longs;dem figuræ dictionibus exprimitur. </s> <s>Quare audis aliquando Deum <foreign lang="greek">u(perou/sion</foreign>, & vl­<lb/>tra &longs;ub&longs;tantiam, & tamen explicas nomine quo &longs;ub&longs;tantiæ modus exprimitur; dicis nonnulla e&longs;­<lb/>&longs;e ad aliquid (vt vulgò fertur) &longs;ecundum famam, & &longs;ecundum dici: &longs;ic illas e&longs;&longs;e non re vera qua­<lb/>litates, &longs;ed ita modo qualitatis ip&longs;ius proprio notari. </s> <s>Neque ob&longs;tat id quod Scotus opponit, ali­<lb/>quid obiici menti no&longs;tr&ecedil; quod ignoremus &longs;ub&longs;tantia'ne &longs;it, an accidens, vt de natura luminis op­<lb/>poni &longs;olet. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ignorauero vtrum &longs;it di&longs;tinctè; non tamen aliam habebo notionem quam <lb/>quòd &longs;ubiectum &longs;it, aut in &longs;ubiecto, nec vt quiddam ab hi&longs;ce notionibus alienum vllo tempore <lb/> <arrow.to.target n="marg140"></arrow.to.target><lb/>cogitabo. </s> <s>Opponet aliquis &longs;pecies rerum quæ &longs;unt in anima: neque enim &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ, cùm <lb/>&longs;int in aliquo; neque &longs;unt accidentia, aut formæ quæ in &longs;ubiecto in&longs;ideant quippe quòd ab hoc <lb/>inh&ecedil;rentium genere &longs;ubiectum nuncupari con&longs;uerit, vt ab albedine album: atqui non albus ani­<lb/> <arrow.to.target n="marg141"></arrow.to.target><lb/>mus nominatur. </s> <s>Tùm &longs;ecundò Differentiæ non &longs;unt &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> eædem prædicantur vniuocè <lb/> <arrow.to.target n="marg142"></arrow.to.target><lb/>de &longs;ub&longs;tantia: quare neque item &longs;unt accidentia. </s> <s>Tertiò omnia pr&ecedil;dicamenta cùm &longs;ub&longs;tantia, <lb/> <arrow.to.target n="marg143"></arrow.to.target><lb/>tùm quoque accidentia prædicantur in quid e&longs;t. </s> <s>Sed accidens quod à reliquis vniuer&longs;alibus di­<lb/> <arrow.to.target n="marg144"></arrow.to.target><lb/>&longs;tinguitur, de nullo pr&ecedil;dicatur in quid: non igitur &longs;ub&longs;tantia vel accidens. </s> <s>At quod ad &longs;pecies <pb pagenum="15"/> <arrow.to.target n="marg145"></arrow.to.target><lb/>attinet; ille qui negat eas e&longs;&longs;e accidentia, &longs;peciei naturam ignorare videtur. </s> <s>Nam &longs;iue &longs;it &longs;en&longs;i­<lb/>lis, &longs;eu talis, qu&ecedil; mente concipienda &longs;it, e&longs;t actus quidam &longs;ub&longs;tantiæ cuiu&longs;piam à forma defluens, <lb/>& aduentitiè: inhærens, vt in aëre lumen à lucido corpore emi&longs;&longs;um. </s> <s>Sic in animo &longs;pecies, & &longs;i­<lb/>mulachra &longs;e habent. </s> <s>Itaque docet Ari&longs;toteles, has &longs;pecies in &longs;anguine & &longs;piritu in&longs;idere, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ita <lb/> <arrow.to.target n="marg146"></arrow.to.target><lb/>menti offerre res à quibus emittuntur vt lumen &longs;olem nobis o&longs;tendit à quo effunditur. </s> <s>Idcirco <lb/>geminam rationem & vim &longs;pecies obtinent: alteram qua &longs;unt habitus, & ita qualitates, atque <lb/>alteram, qua &longs;unt &longs;imilitudines & re&longs;pectus, &longs;iue habitudines, qua referunt obiecta. </s> <s>Sunt igitur <lb/>&longs;pecies accidentia. </s> <s>Neque ita ab&longs;urdum e&longs;t à &longs;pecie facultates animi nominari, quin vi&longs;io co­<lb/>lorata dicatur, & animus fieri leo & equus; &longs;icut manus cum en&longs;e fit en&longs;is & cum calamo cala­<lb/>mus: ex quo etiam dicitur forma formarum &longs;ic vt manus organus organorum. </s> <s>Differentiæ <lb/> <arrow.to.target n="marg147"></arrow.to.target><lb/>quoque ad alterum ex his membris nece&longs;&longs;ariò referuntur: ac &longs;i quo pacto media &longs;int habendæ <lb/>inter accidens & &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ic &longs;tatuendum e&longs;t eas non per vtriu&longs;que extremi negationem, <lb/>&longs;ed participationem potius eiu&longs;modi e&longs;&longs;e. </s> <s>Nam cùm in prædicamentis in&longs;it ratio duplex; al­<lb/>tera quidem, qua rerum natura con&longs;tituitur; vnde earum formas proprias, & communes ordi­<lb/>ne quodam proponunt; altera verò qua formas illas voce declarant, & certa loquendi for­<lb/>mula &longs;ignificant. </s> <s>Si rem &longs;pectes differentia pror&longs;us e&longs;t &longs;ub&longs;tantia: &longs;i verò modum aduertas, quo <lb/> <arrow.to.target n="marg148"></arrow.to.target><lb/>voce exprimitur, imitatur qualitatem. </s> <s>Non e&longs;t enim in &longs;ubiecto differentia, &longs;ed dicitur <lb/>de &longs;ubiecto; &longs;ub&longs;tat etiam: quandò aliqua ip&longs;am con&longs;equuntur & peream pertinent ad &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam compo&longs;itam: quamobrem e&longs;t &longs;ubiectum, quòd primò excipit & pars eius quod de­<lb/>nominatur. </s> <s>Etenim notio &longs;ub&longs;tantiæ vtrunque &longs;ubiecti genus amplectitur. </s> <s>&longs;iquidem ani­<lb/>mus &longs;it &longs;ubiectum, & corpus itidem in quo e&longs;t animus. </s> <s>Id verò, quòd accidens à Porphy­<lb/>rio de&longs;criptum ab illo accidente &longs;eparetur, quod in entis diui&longs;ione accipimus non prohi­<lb/>bet, quominus afferat aliquam notionem ex his quæ in &longs;ub&longs;tantia, vel accidente continentur. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg149"></arrow.to.target><lb/>Nanque accidens, vt e&longs;t aliquid &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, & vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta; &longs;ic etiam imaginem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ retinet, & eius aliqua ve&longs;tigia qua&longs;i fingit, & imitatur. </s> <s>Ex his a&longs;&longs;equutum e&longs;t, vt prædi­<lb/>cetur in quid, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & &longs;it ratio &longs;u&longs;cipiendi nonnullas proprietates. </s> <s>Itaque quantum e&longs;t e&longs;&longs;entia li­<lb/> <arrow.to.target n="marg150"></arrow.to.target><lb/>neæ; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>finitatis &longs;ubiectum & æqualitatis particeps; quapropter omnia propter quantum <lb/> <arrow.to.target n="marg151"></arrow.to.target><lb/>finita vel infinita dicuntur. </s> <s>referunt ergo &longs;ub&longs;tantiæ notionem. </s> <s>neque id, quod ita ine&longs;t in acci­<lb/>dente, ine&longs;t àc &longs;i foret accidens. </s> <s>quî enim cogitari pote&longs;t aliquod accidens in altero, vt in acciden­<lb/>te in&longs;idere? </s> <s>&longs;emper enim mens illud ve&longs;tigaret, cui in&longs;idet; & in infinitum producta non habe­<lb/> <arrow.to.target n="marg152"></arrow.to.target><lb/>ret vbi &longs;i&longs;tere valeret. </s> <s>Sed &longs;ic inh&ecedil;ret, vt in &longs;ubiecto: atque iam hoc notionem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; præ­<lb/>&longs;efert. </s> <s>tamet&longs;i moneo in ea notione accidentis vnà notionem &longs;ub&longs;tantiæ concipi, & ita cogitari <lb/>quantum e&longs;&longs;e finitatis &longs;ubiectum: qua&longs;i &longs;ubiectum &longs;it &longs;ub&longs;tantia quanta notionem accidentis &longs;e­<lb/>paratam non e&longs;&longs;e perpetuò defendens, &longs;ed incomplexam quidem, quia &longs;it vna notio accidentis <lb/>cum &longs;ub&longs;tantia; ac &longs;i denominatum aliquod cogitemus. </s> <s>Tum verò e&longs;t accidens, & ita definitur <lb/>à Porphyrio, & in Topicis; quatenus ad aliud refertur, &longs;ine quò &longs;anè non exi&longs;tat, &longs;ed e&longs;&longs;entiali vin­<lb/>culo non iungatur. </s> <s>Non igitur re, &longs;ed modo & habitudine accidens à c&ecedil;teris vniuer&longs;alibus &longs;epa­<lb/>ratur, & ab ip&longs;is prædicamentis. </s> <s>Ita fit, vt nulla notio &longs;it quæ fugiat alterutram notionem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ vel accidentis. </s> <s>multò minus aliqua res excluditur illa partitione: quod vereor ne dare <lb/>cogantur ij, qui elementorum formas intendi & remitti volunt; quia <expan abbr="mediã">mediam</expan> vim obtineant inter <lb/>accidens & &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Et profectò notio form&ecedil; &longs;emper e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tantiæ, cùm ip&longs;a multa &longs;u­<lb/>&longs;tineat, quæ compo&longs;ito impertit. </s> <s>Atqui dices, ita imperfecta e&longs;t, vt accidenti con&longs;imilis e&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> <s>At non e&longs;t hoc alterius extremi naturam participare, & &longs;ubiacere conditionibus acci­<lb/>dentis; &longs;ed in genere &longs;ub&longs;tanti&ecedil; contineri, & vim retinere &longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ed eam defeti&longs;centem, & <lb/> <arrow.to.target n="marg153"></arrow.to.target><lb/>imbecillem, conditiones eiu&longs;dem, licet infimo quodam modo, accipientem. </s> <s>Quare medium <lb/>non admittunt accidens & &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Verumenimuero accidens in nouem genera di&longs;tribui­<lb/>tur; quod item in omni &longs;cientia, arte, & methodo recipitur, vt per&longs;picuum. </s> <s>Nam lu&longs;tranti quot <lb/>modis res in mentem no&longs;tram, &longs;eu rectius dixerim, &longs;ub&longs;tantiæ cadere queant, & quot modis voce <lb/>explicari, & alteri &longs;ignificari po&longs;sint, hi decem &longs;oli occurrant. </s> <s>Itaque & dialecticus hæc decem <lb/>principia rerum accipit, & moralis, & philo&longs;ophi omnes, quorum &longs;ingulis vnum par attribuunt <lb/>contrariorum. </s> <s>Id quod inde arbitror colligi, quia genus e&longs;t vnumquodque ex his principiis <lb/>quæ pr&ecedil;dicamenta dicuntur; genus autem præ&longs;efert quiddam quod &longs;ecari po&longs;sit in oppo&longs;itas <lb/>differentias. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nunc differentia perfectè, ide&longs;t, per extrema interualla &longs;unt ip&longs;a prima contraria: <lb/> <arrow.to.target n="marg154"></arrow.to.target><lb/>in vnoquoque genere igitur &longs;unt prima contraria; perfectè verò differentia mon&longs;trat inductio, <lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt album & nigrum, dulce & amarum, rationis compos, & impos, æquale & in&ecedil;quale. </s> <s>Porrò <lb/> <arrow.to.target n="marg155"></arrow.to.target><lb/>prima contraria cùm bifariam &longs;umi po&longs;sint vel &longs;ecundum rationem, vel &longs;ecundum rem, ac &longs;ecun­<lb/>dum rationem quidem forma & priuatio quæ maximo di&longs;tant interuallo, vt nihil longinquius <lb/>in ordine rerum mens concipere queat, nec quicquam &longs;it, quod minus alterutrius natur&ecedil; &longs;it par­<lb/>ticeps quàm e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, &longs;unt verò &longs;ecundum rationem, quòd con&longs;i&longs;tunt terminis, quibus <pb pagenum="16"/>nihil e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> vniuocum, ente .&longs;. </s> <s>& non ente &longs;ecundum <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> verò oppo&longs;ita po&longs;itiuè: nanque tali <lb/> <arrow.to.target n="marg156"></arrow.to.target><lb/>quodam oppo&longs;ito &longs;emper priuatio nititur, ea verò &longs;emper &longs;unt aut in eodem genere, aut diuer­<lb/>&longs;orum generum, aut ip&longs;a diuer&longs;a genera, &longs;emper tamen in eodem prædicamento. </s> <s>illa nos hic <lb/>accipimus, quæ &longs;unt prima &longs;ecundum rationem, quæ duo in vnoquoque genere prima defendi­<lb/>mus: & cùm genus, vel vt prædicatum in quid, vel vt &longs;ubiectum con&longs;iderari po&longs;sit, cùm ex illis <lb/>item duplex contrariorum genus exi&longs;tat; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex primo quod appellatur &longs;ecundum formam, expo­<lb/> <arrow.to.target n="marg157"></arrow.to.target><lb/>&longs;teriore quod &longs;ecundum materiam; hoc quidem quod præ&longs;efert aliquam vici&longs;situdinem, illud <lb/>verò immutabile: & &longs;ecundum rationem quoque in vtroque prima contraria formam, & pri­<lb/>uationem e&longs;&longs;e dicimus, cùm &longs;ecundum rem multa ip&longs;orum paria po&longs;sint exi&longs;tere. </s> <s>hinc eiu&longs;dem <lb/>generis multæ oppo&longs;itæ differentiæ quarum nullus e&longs;t ordo; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> veruntamen omnes re&longs;oluuntur <lb/> <arrow.to.target n="marg158"></arrow.to.target><lb/>in contradictionem, vel oppo&longs;itionem habitus & priuationis, vt rationis particeps, & brutum, <lb/>in brutum, & non brutum, rationis particeps, & non. </s> <s>Ob eamque rem acceptum e&longs;t &longs;ine pro­<lb/>batione ab Ari&longs;totele. </s> <s>In vno genere vnum e&longs;&longs;e par contrariorum primum. </s> <s>Hæc, tamet&longs;i pri­<lb/>mum re&longs;piciunt genus, quod pr&ecedil;dicatur, &longs;iue pertinent ad genus, quod e&longs;t vt &longs;ubiectum & ma­<lb/>teria; re&longs;piciunt quoque facultates, vt &longs;cientiam & medicinam; quòd ea &longs;it obiecti cuiu&longs;piam, <lb/>in quo contraria exi&longs;tunt: nimirum corporis humani, quod capax e&longs;t bonæ <expan abbr="mal&ecedil;&qacute;">mal&ecedil;que</expan>. </s> <s>valetudinis. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg159"></arrow.to.target><lb/>Vnum verò contraria non e&longs;&longs;e docemur ex vi terminorum: &longs;iquidem contraria contineant ha­<lb/>bitudinem quæ non con&longs;i&longs;tit in vno: non e&longs;&longs;e verò plura quàm duo ratio conuincit & &longs;i obijci­<lb/>tur virtus & medium quæ duobus vitijs & extremis aduer&longs;antur: nam contrarietas, vt &longs;ic dixe­<lb/>rim, e&longs;t maxima differentia; &longs;i maxima perfecta, &longs;i perfecta finita: quapropter extra illam nihil <lb/>accipi pote&longs;t. </s> <s>Ergo duo &longs;unt &longs;olum ip&longs;a contraria; aliter vltra extremum aliquid e&longs;&longs;et. </s> <s>Etenim <lb/>cogitare oportet contraria continere &longs;patium quoddam: veluti terminos, quod indicat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Omnis autem vnius &longs;patij terminati duo &longs;unt termini non plures: aut enim termini non e&longs;&longs;ent <lb/>intra illos; & &longs;ic contraria non maximè di&longs;tarent: aut illi termini non e&longs;&longs;et; proinde neque con­<lb/>traria, &longs;i qua maior e&longs;&longs;et di&longs;tantia. </s> <s>Duo &longs;unt igitur extrema. </s> <s>Ergo & omnis contrarietatis, h&ecedil;c <lb/>verò contraria &longs;unt. </s> <s>Nec ob&longs;tant medium & virtus. </s> <s>nam medium non opponitur extremis vt <lb/>contrarium, &longs;ed vt ad aliquid: & virtus opponitur vitijs, vt moderatum immoderato, vel vt bo­<lb/>num malo: nunc mali & immoderati du&ecedil; &longs;unt &longs;pecies plus & minus ex quo exi&longs;tunt vitia. </s> <s>Sed <lb/>redeo ad illa. </s> <s>Quicquid e&longs;t, e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam vel accidens. </s> <s>eodem quoque gradu procedunt <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ partes & accidentis: &longs;iquidem partes accidentia accidentia &longs;int, & qualitatis qualita­<lb/> <arrow.to.target n="marg160"></arrow.to.target><lb/>tes, quanti quanta, & c&ecedil;terorum omnium partes pro ratione. </s> <s>Quamquam nonnulli &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>partes in dubium reuocarunt; & rationibus quibu&longs;dam colligere voluerunt partes <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiarũ">&longs;ub&longs;tantiarum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg161"></arrow.to.target><lb/>non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, eorum ergo rationes diluere placet, ne fortè nos po&longs;tea perturbet. </s> <s>In primis <lb/>illi accipiunt. </s> <s>In quibu&longs;cunque finis aliquis e&longs;t, huius gratia agitur quod prius e&longs;t, <expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. </s> <s>con­<lb/>&longs;equitur. </s> <s>Sed animata corpora fiunt è &longs;implicibus & pror&longs;us inanimis. </s> <s>Ergo &longs;implicia & inani­<lb/>ma animatorum gratia &longs;unt. </s> <s>Itaque illorum forma; &longs;iquidem finis & forma idem &longs;int poti&longs;si­<lb/>mè in habentibus animam. </s> <s>Signo etiam e&longs;&longs;e pote&longs;t: nanque vbi &longs;eparentur à toto animato, non <lb/>amplius eandem &longs;eruant rationem, &longs;ed ambiguè talia &longs;unt, nec digitus amputatus amplius digi­<lb/>tus appellatur. </s> <s>Deinde mixta inanima carent fine: non ergo &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Probatur verò <lb/> <arrow.to.target n="marg162"></arrow.to.target><lb/>antecedens. </s> <s>quòd de illis di&longs;&longs;erens Ari&longs;toteles efficiens expo&longs;uit & materiam: de illorum fine <lb/>meminit nu&longs;quam. </s> <s>quod verò con&longs;equitur, ita colligitur. </s> <s>Nam quicquid e&longs;t vel e&longs;t &longs;ub&longs;tantia <lb/>vel accidens. </s> <s>At accidentia fiunt ex con&longs;equente; neque finem omnino habent: ergo quicquid <lb/> <arrow.to.target n="marg163"></arrow.to.target><lb/>habet finem e&longs;t nece&longs;&longs;ariò &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Po&longs;tremò lapides & metalla putre&longs;cunt &longs;olùm & ita cor­<lb/>rumpuntur; atque aliter ac animalia, ip&longs;a enim prius corrumpuntur, po&longs;tea putre&longs;cunt. </s> <s>quòd &longs;i <lb/>non corrumpuntur; nec generantur igitur. </s> <s>&longs;i non generantur: ergo neque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, &longs;iqui­<lb/> <arrow.to.target n="marg164"></arrow.to.target><lb/>dem generatio &longs;it propria &longs;ub&longs;tantiarum. </s> <s>Sed enim mihi videtur Ari&longs;toteles etiam cum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tijs partes &longs;ub&longs;tantiæ numerare, & tradere notas, quibus eas digno&longs;camus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, quo­<lb/>modocunque &longs;int &longs;ub&longs;tantiæ partes. </s> <s>quando no&longs;ti partes &longs;ub&longs;tantiæ dupliciter e&longs;&longs;e, vel quæ cor­<lb/>poris totius molem compleant, quas integrantes cum c&ecedil;teris vocare liceat, vel eas quibus e&longs;&longs;en­<lb/>tia continetur. </s> <s>Nam &longs;i integrantes accipias, ob&longs;eruabis eas collocari in natura con&longs;tantibus, quæ <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, at differunt ab accidentibus quæ &longs;unt ex natura. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> hæc verò ex materia & forma <lb/> <arrow.to.target n="marg165"></arrow.to.target><lb/>componuntur quæ per &longs;e &longs;unt; & idcirco illa etiam quæ con&longs;tantur ex his, &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;unt, per&longs;pi­<lb/>cuè verò numerantur in &longs;ub&longs;tantiis <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> c&ecedil;li <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="animantium&qacute;">animantiumque</expan>. </s> <s>partes ab Ari&longs;totele. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> &longs;i rur­<lb/> <arrow.to.target n="marg166"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg167"></arrow.to.target><lb/>&longs;us in&longs;picias e&longs;&longs;enti&ecedil; partes. </s> <s>hæ quoque tanquam membra &longs;ub&longs;tantiæ recen&longs;entur: cùm &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia triplex &longs;it, compo&longs;itum, forma, & materia, quæ &longs;unt partes compo&longs;iti. </s> <s>Idem quoque Ari&longs;to­<lb/>teles illa monet e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; non &longs;unt in &longs;ubiecto; &longs;ed elementorum, metallorum, viuen­<lb/> <arrow.to.target n="marg168"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tium&qacute;">tiumque</expan>. </s> <s>partes non &longs;unt in &longs;ubiecto, <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. </s> <s>&longs;unt hoc aliquid. </s> <s>cur ergo &longs;ub&longs;tantiæ non erunt? <lb/></s> <s>Docuit item partes &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ub&longs;tantias e&longs;&longs;e quandoquidem id quod &longs;e habet vt accidens, & <lb/>e&longs;t in &longs;ubiecto, non e&longs;t pars: v&longs;que adeo vt neque credam partem quanti in quanto e&longs;&longs;e vt acci­ <pb pagenum="17"/> <arrow.to.target n="marg169"></arrow.to.target><lb/>dens, nec partem qualis in quali & idem alibi te&longs;tatus e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ partes e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias: aliter <lb/>efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret è non &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Neque argumentationes diluere mea quidem &longs;en­<lb/>tentia difficile e&longs;t; &longs;iquidem in prima &longs;ub&longs;it fallacia ab eo, quod e&longs;t quodammodo ad id quod <lb/> <arrow.to.target n="marg170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;impliciter. </s> <s>Nanque & &longs;i animus e&longs;t inanimorum finis, quòd per varias mutationes, & fata <lb/>promoueri po&longs;sint ad formam nobili&longs;simam, & hoc poti&longs;simè natura re&longs;piciat; at non de&longs;erit <lb/>illa, neque &longs;poliat omni forma, neque ex omni gradu &longs;ub&longs;tantiæ deturbat. </s> <s>Et videt qui&longs;que ho­<lb/>minem e&longs;&longs;e cui tanquam fini reliqua natura parauerit: nihilominus &longs;ingula per &longs;e con&longs;tituit, vt <lb/>etiam extra hominem &longs;ub&longs;i&longs;tere queant. </s> <s>Animus igitur e&longs;t finis, &longs;ed remotus, alius e&longs;t finis pro­<lb/>prius, qui item in ordine &longs;ub&longs;tantiæ collocatur, quo neque cetera carent qu&ecedil; non viuunt. </s> <s>Neque <lb/>eorum finis e&longs;t animus &longs;impliciter: &longs;ed tum finis e&longs;t, cùm &longs;ic ip&longs;a di&longs;po&longs;uit alma parens natura, <lb/>vt talis forma proximè po&longs;sit induci, veluti finis marmoris non e&longs;t &longs;tatua, ni&longs;i, cùm iam marmor <lb/>expoliri cœpit; nihilominus per proprium finem <expan abbr="propriam&qacute;ue">propriamque</expan> formam exi&longs;tit. </s> <s>Confirmatio <lb/>quoque fallax e&longs;t præ&longs;eferens errorem in con&longs;equente. </s> <s>Nanque & &longs;i partes à toto &longs;eiunctæ &longs;unt <lb/>ambiguè animalia &longs;eu partes, at non &longs;unt ambiguè &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Accipitur item mixta inanima <lb/> <arrow.to.target n="marg171"></arrow.to.target><lb/>carere fine. </s> <s>Tùm etiam ponitur accidens carere fine. </s> <s>Et &longs;anè accidens fine careat, non nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t; vt os pellucidum e&longs;t, ne offendamus. </s> <s><expan abbr="Fal&longs;um&qacute;">Fal&longs;umque</expan>. </s> <s>e&longs;t mixta carere fine. </s> <s>Nam &longs;i partes ani­<lb/> <arrow.to.target n="marg172"></arrow.to.target><lb/>malium futur&ecedil; &longs;int; iam animus pr&ecedil;&longs;to e&longs;t. </s> <s>&longs;i minus; at tum per propriam formam exi&longs;tunt. <lb/></s> <s>Neque fines i&longs;ti ab Ari&longs;totele pr&ecedil;termi&longs;si &longs;unt, vt primo de part. anim. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Id planè verum e&longs;t eo­<lb/> <arrow.to.target n="marg173"></arrow.to.target><lb/>rum formas latere magis quo ad elementa propius accedunt. </s> <s>Quanquam, &longs;i formam &longs;yllo­<lb/>gi&longs;mi &longs;pectemus, impotens e&longs;t, quippe quæ &longs;ic complicetur. </s> <s>Omne accidens caret fine. </s> <s>Mixta <lb/> <arrow.to.target n="marg174"></arrow.to.target><lb/>inanima carent fine. </s> <s>Sunt igitur accidentia. </s> <s>Ex eo quod form&ecedil; latent, extat temperies, per <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>formæ de&longs;cribantur; fit, vt putredinis illorum ratio duntaxat habeatur, nulla interitus. </s> <s>euidens <lb/>enim temperies e&longs;t, forma autem &longs;ubob&longs;cura. </s> <s>Nil ergo medium habent accidens & &longs;ub&longs;tantia: <lb/>ordinem <emph type="italics"/>planè<emph.end type="italics"/> habent; &longs;ed medio vacant. </s> <s>Nanque &longs;ub&longs;tantia prior e&longs;t accidente omnibus mo­<lb/>dis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;i &longs;impliciter accipiatur. </s> <s>quando neque re neque ratione &longs;eparatur accidens à &longs;ub&longs;tantia, &longs;i <lb/> <arrow.to.target n="marg175"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;um con&longs;ulimus, quem no&longs;træ methodi normam e&longs;&longs;e volumus. </s> <s>&longs;emper igitur rationem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ flagitat, <expan abbr="plurimum&qacute;">plurimumque</expan>. </s> <s>tempore con&longs;equitur, quòd accidens illi &longs;uperueniat, quod iam e&longs;t <lb/>in actu. </s> <s>Sed &longs;i proprium &longs;it <expan abbr="perpetuo&qacute;">perpetuoque</expan>. </s> <s>inhærens, &longs;ub&longs;tantiæ notio dicitur antecedere, quando­<lb/>quidem &longs;ine illo &longs;ub&longs;tantia concipi pote&longs;t. </s> <s>ni&longs;i tempus fortè non vt vulgò conuenit; &longs;ed vt non­<lb/>nunquam apud veteres metaphoricè pro nobilitate <expan abbr="præ&longs;tantia&qacute;">præ&longs;tantiaque</expan>. </s> <s>&longs;umatur. </s> <s>idem enim valet ma­<lb/> <arrow.to.target n="marg176"></arrow.to.target><lb/>ximè honorandum, & vetu&longs;ti&longs;simum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Propterea quoque Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ob venerationem &longs;olitus <lb/> <arrow.to.target n="marg177"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg178"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t vocare Hippocratem <foreign lang="greek">palaio\n</foreign>, ide&longs;t veterem. </s> <s>Neque præcurrentes affectiones ob&longs;tant, quæ <lb/>rei generandæ anteire videantur: nanque illa &longs;ub&longs;tantia nituntur, quæ interit, dum altera gene­<lb/>ratur. </s> <s>Itaque &longs;ub&longs;tantia accidenti &longs;impliciter antecedit, vt phy&longs;icè &longs;umi queat, &longs;ub&longs;tantiam ex <lb/>non &longs;ub&longs;tantia fieri non po&longs;&longs;e; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quòd &longs;ub&longs;tanti&ecedil; nihil antecedat. </s> <s>Quare & hoc in principijs re­<lb/> <arrow.to.target n="marg179"></arrow.to.target><lb/>ponetur, cùm ab Ari&longs;totele &longs;ine ratione &longs;umatur, qua&longs;i cum proximo effato idem valeat. </s> <s>Cum <lb/>&longs;ub&longs;tantia prior &longs;it omnibus modis accidente, patet etiam, accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;e, neque reip&longs;a, neque cogitatione. </s> <s>atque adeo, vt nonmodo quod &longs;it, quod e&longs;t actu e&longs;&longs;e, &longs;iue <lb/>exi&longs;tere, & quod Gr&ecedil;corum vulgus <foreign lang="greek">u)pa/rxein</foreign> appellat, verumetiam quòd &longs;it, ide&longs;t e&longs;&longs;entiam <lb/>obtineat, quæ per definitionem explicatur, acceptum &longs;ub&longs;tanti&ecedil; referat. </s> <s>E&longs;t enim acci­<lb/>dens in &longs;ubiecto, ide&longs;t ita in alio, vt e&longs;&longs;e nequeat &longs;ine illo in quo e&longs;t, non tamen vt pars, & e&longs;t <lb/>aliud quid exi&longs;tens, non &longs;cilicet per &longs;e, &longs;ed per aliud, non quantitas, &longs;ed &longs;ub&longs;tantia quanta, & in <lb/>&longs;ub&longs;tantiam denique re&longs;oluitur. </s> <s>Nec cogitari pote&longs;t accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia; &longs;iquidem e&longs;&longs;e in <lb/>&longs;ubiecto &longs;it eius natura à qua accidentis ratio diuelli nequit <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Inconueniens enim e&longs;t (inquit Ari­<lb/> <arrow.to.target n="marg180"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg181"></arrow.to.target><lb/>&longs;toteles) ip&longs;um &longs;eparare, &longs;i oportet <expan abbr="incõueniens">inconueniens</expan> dicere id, quod fieri nequit. </s> <s>nullum enim <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> <lb/>&longs;eparari pote&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> omnia de &longs;ubiecto dicuntur ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Nec id menti <lb/>&longs;uccedere pote&longs;t; cùm &longs;it inconueniens illa mens quæ quærit ea quæ fieri nequeunt, & id aggre­<lb/>ditur quod effici non pote&longs;t. </s> <s>Valet ad id quoque firmandum, quòd multò magis &longs;unt formæ na­<lb/>turales quàm accidentia, neque tamen formæ naturales à materia <expan abbr="motu&qacute;">motuque</expan>. </s> <s>&longs;eparantur, multo mi­<lb/>nus igitur accidentia præ&longs;ertim quæ &longs;en&longs;ilia &longs;unt: neque mens (vt mea fert &longs;ententia) rerum na­<lb/>turas immutare pote&longs;t. </s> <s>Sed accipiat hic Ari&longs;toteles &longs;egregationem, quam natura præ&longs;tat de ea <lb/>quæ mentis opera cogitando fit, nihil agat. </s> <s>Atqui neque accidens citra &longs;ub&longs;tantiam cogitare licet. <lb/></s> <s>Te&longs;tem apello Themi&longs;tium qui monet, ne cogitatione quidem accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari <lb/>po&longs;&longs;e, re autem multo minus. </s> <s>Sub&longs;tantia planè à ceterorum generum vniuer&longs;itate pote&longs;t &longs;epa­<lb/>rari non &longs;anè quod accidentibus omnino &longs;en&longs;ilis &longs;ub&longs;tantia nudetur: &longs;ed, quia &longs;ub&longs;tantia vna <expan abbr="ea-dem&qacute;">ea­<lb/>demque</expan>. </s> <s>ad numerum permanens, modo hoc modo illud accipiat. </s> <s>Deinde quæ mens &longs;euocare po­<lb/>te&longs;t rem à &longs;ua quidditate? </s> <s>&longs;imile enim foret ac &longs;i hominem aliud e&longs;&longs;e cogitarem, quàm animal <lb/>ratione vtens. </s> <s>Cùm ergo &longs;ub&longs;tantia compleat quidditatem accidentis planum quod accidens à <lb/>&longs;ub&longs;tantia non pote&longs;t ab&longs;olui, &longs;ub&longs;tantiam verò &longs;impliciter accipio non ignarus ab hac vel illa <pb pagenum="18"/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;pecie accidens, & cogitatione & re &longs;eiungi po&longs;&longs;e, vt ab homine album. </s> <s>Fortè re&longs;pon­<lb/> <arrow.to.target n="marg182"></arrow.to.target><lb/>debis. </s> <s>Accidens præ&longs;eferre geminam notionem, alteram quidem qua e&longs;t accidens, hoc e&longs;t in <lb/> <arrow.to.target n="marg183"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiecto, & &longs;ic accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia cogitari non po&longs;&longs;e fateberis; ita enim e&longs;t ad aliquid ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò; alteram verò qua e&longs;t ens & in vniuer&longs;itate naturæ, &longs;ic pones in ip&longs;o non contineri &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam. </s> <s>Itaque & accidens non denominatiuè, &longs;ed nonnunquam &longs;ub&longs;tantiæ modo per dictio­<lb/>nem exprimitur. </s> <s>idem quoque definitur. </s> <s>At definitio non entis &longs;olùm, &longs;ed entis per &longs;e exi&longs;tit. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg184"></arrow.to.target><lb/>Et ratio confirmat. </s> <s>Siquidem exceptis ijs quæ &longs;unt ad aliquid, reliqua &longs;unt entia ab&longs;oluta ergò <lb/>à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur accidens: aliter ens ab&longs;olutum non e&longs;&longs;et. </s> <s>Deinde accidens habet <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg185"></arrow.to.target><lb/>genus, & propriam differentiam quæ ex eadem &longs;erie &longs;umuntur, per quæ definitur. </s> <s>itaque &longs;ine <lb/>&longs;ub&longs;tantia cogitatur. </s> <s>Attamen hoc neutiquam à Peripatetico probari po&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s> <s>quando­<lb/>quidem notio entis aut generalis quædam accipitur, qua complectitur ea quæ in &longs;ubiecto &longs;unt, <lb/>& ea qu&ecedil; non &longs;unt in &longs;ubiecto. </s> <s>aut manet entis ratio in &longs;uis partibus vt non multò po&longs;t indica­<lb/>bimus. </s> <s>&longs;ed quomodocunque ens vniuocè dicetur de &longs;uis partibus & &longs;ecus ac con&longs;tituerit Ari&longs;to­<lb/>teles. </s> <s>Etenim e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & non e&longs;&longs;e tanquam contradicentia diuidunt omne ens. </s> <s>alterum <lb/>ergo ex his ens &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Accipiatur nunc accidens vt ens, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>non, vt in &longs;ubiecto e&longs;t, <lb/>concipiatur à nobis, aliter in eius notione comprehenderetur &longs;ubiectum; ergo eadem erit notio <lb/> <arrow.to.target n="marg186"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiæ & accidentis, &longs;iue entium omnium, in &longs;ubiectò nimirum non e&longs;&longs;e. </s> <s>Itaque ens vni­<lb/>uocè complectetur omnes &longs;uas partes. </s> <s><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis &longs;i rationem quandam communem cogi­<lb/>temus quæ partibus eius communicetur. </s> <s>Verùm audiamus etiam Ari&longs;totelem, qui tractans ac­<lb/>cidens, vt ens ip&longs;um à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari non po&longs;&longs;e docet <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>, vbi etiam de accidentis definitione <lb/> <arrow.to.target n="marg187"></arrow.to.target><lb/>meminit. </s> <s>Ita enim, inquit, &longs;e habet definitio vt quodquid e&longs;t. </s> <s>Ceterùm quod quid e&longs;t non e&longs;t <lb/>vniu&longs;modi; &longs;ed vnius primò nempè &longs;ub&longs;tantiæ, ceterorum ex con&longs;ecutione & &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impli­<lb/>citer, accidentium quodammodo, & propè &longs;icuti Logici dicere &longs;olent, non ens e&longs;&longs;e ens <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>&longs;impliciter &longs;it non ens, &longs;ed quia non &longs;it quodammodo, videlicet priuatio entis, nanque, & non <lb/>ens &longs;i&longs;tit mentem; & qui audit, quodammodo quie&longs;cit qua&longs;i re&longs;pondeat illi certa notio <expan abbr="rei&qacute;">reique</expan>. </s> <s>&longs;i­<lb/>militudo, vt reliquis nominibus &longs;ic & accidentia non dicimus e&longs;&longs;e quantitatem, aut qualitatem, <lb/>&longs;ed &longs;ub&longs;tantiam quantam &longs;ub&longs;tantiam qualem. </s> <s>Vnde infert Ari&longs;toteles definitiones e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;impliciter, aliorum verò quodammodo. </s> <s>Rur&longs;us a&longs;&longs;erit <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;iue nos vnum totum accipiamus <lb/> <arrow.to.target n="marg188"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem cum accidentibus, &longs;iue etiam &longs;ub&longs;tantiam & accidentia non vt eiu&longs;dem rei <lb/>partes, &longs;ed vt ordine quodam con&longs;titutas, &longs;ub&longs;tantia prior e&longs;t reliquis: illa enim non &longs;unt &longs;im­<lb/>pliciter, quantum & quale, verum qualitates & motus &longs;ub&longs;tantiæ, nec aliter &longs;e habent (&longs;æpè <lb/> <arrow.to.target n="marg189"></arrow.to.target><lb/>enim ea vox apud Ari&longs;totelem &longs;umitur, vt nota comparationis) ac non album aut non rectum, <lb/>neque enim hæc per &longs;e &longs;unt, &longs;ed propter album & rectum, & eorum priuationes, nec &longs;unt entia <lb/>&longs;impliciter, non ad aliud, ni&longs;i quòd &longs;unt aliquid &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Vides igitur & accidentia con&longs;ide­<lb/>rata vt &longs;unt entia, non ab&longs;olui à &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Si in eo quod &longs;unt non exi&longs;tunt &longs;ine &longs;ub&longs;tantia, con­<lb/>&longs;equens item e&longs;t, vt per &longs;ub&longs;tantiam definiantur. </s> <s>eadem enim &longs;olent e&longs;&longs;e principia cur exi&longs;tat res, <lb/>& quæ in definitione &longs;umuntur. </s> <s>Igitur & quòd &longs;it & quid &longs;it à &longs;ub&longs;tantia redundat in <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/></s> <s>Atque vt de eo quod e&longs;t accidens in primis verba faciamus. </s> <s>planum e&longs;t ip&longs;um ita &longs;e habere ad <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, vt in &longs;ubiecto quòd e&longs;t dupliciter. </s> <s>vel enim e&longs;t vt primum excipiens & alteri tra­<lb/>dens quod Latini vocant inh&ecedil;&longs;ionis, vel cuius e&longs;t aliqua pars primò excipiens, quod denomina­<lb/>tionis appellare con&longs;uerunt, e&longs;t verò compo&longs;itum, vt vita ine&longs;t in animali per animum animus <lb/>primum excipit vitam po&longs;t communicat ip&longs;am animali ex hoc &longs;ubiectorum genere po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>cau&longs;&longs;æ omnes, à quibus aliquod attributum proximè pendet. </s> <s>attamen ita &longs;e habent, vt materiam <lb/>imitentur in eo quòd vt materia &longs;e habet ad id, ex quo quiddam nece&longs;&longs;ario con&longs;equitur. </s> <s>vt ad <lb/>rubiginem ferrum &longs;ic & cau&longs;&longs;æ ad effecta, idcirco ex his con&longs;tituitur medium demon&longs;trationis. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg190"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Simili&qacute;ue">Similique</expan> modo accidentis e&longs;&longs;entia pendet à &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>quoniam h&ecedil;c principia con&longs;tituunt ac­<lb/>cidentia, vt ex eorum definitione patet, vbi è demon&longs;tratione elicitur. </s> <s>Et profectò &longs;ic rationi <lb/> <arrow.to.target n="marg191"></arrow.to.target><lb/>con&longs;entaneum e&longs;t. </s> <s>Nanque vbi primum quidpiam alicui conuenit, c&ecedil;teris ab illo communica­<lb/>tur. </s> <s>Sed quid e&longs;t primùm e&longs;t ip&longs;ius &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Ab illa igitur de&longs;cendit in accidens. </s> <s>Oppones <lb/>hic tu accidens quod exprimitur figura dictionis quæ &longs;ub&longs;tantiæ conueniat. </s> <s>ob&longs;eruabis ip&longs;um, <lb/>quatenus definiri pote&longs;t, &longs;ic verò vt non in alio, &longs;ed vt per &longs;e exi&longs;tens accipitur. </s> <s>An h&ecedil;c non pro­<lb/>hibent quominus accidens cum &longs;ub&longs;tantia cogitetur. </s> <s>&longs;ed id præ&longs;tant &longs;olùm, vt menti &longs;ubijciant <lb/>in primis ip&longs;um accidens. </s> <s>Neque ordinem naturæ peruertunt, &longs;ed ordinem concipiendi mu­<lb/>tant. </s> <s>Nanque eadem natura e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ quantæ, & quantitatis. </s> <s>&longs;iquidem quantitas non e&longs;t <lb/>&longs;impliciter &longs;ed &longs;ub&longs;tantiæ quantitas. </s> <s>At qui concipit &longs;ub&longs;tantiam quantam, primum &longs;ubijcit <lb/>quantitati &longs;ub&longs;tantiam & quantum vult e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tanti&ecedil; attributum, qui uerò concipit quantita­<lb/>tem, concipit eam quidem, vt &longs;ub&longs;tantiæ quantitatem; &longs;ed cùm duo &longs;int ratione diuer&longs;a, quan­<lb/>titas & &longs;ub&longs;tantia, quantitatem primo vult intueri. </s> <s>qua&longs;i &longs;pectet non quid &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter eueniat, &longs;ed quid, quatenus e&longs;t quanta. </s> <s>Quare ab&longs;tractum nihil aliud efficit quàm vt de­ <pb pagenum="19"/> <arrow.to.target n="marg192"></arrow.to.target><lb/>terminet notionem &longs;ub&longs;tantiæ per notionem accidentis. </s> <s>& hoc modo fit ab&longs;tractio mathemati­<lb/>ca, non autem quia quantitas &longs;impliciter à mathematico con&longs;ideretur, &longs;ed quia quantitatis &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ ratio quidem habeatur, &longs;ub&longs;tantiæ verò nequaquam. </s> <s>Ita & hoc e&longs;t, quod ad definiendum <lb/>proponitur, non quantitas &longs;impliciter: &longs;ed quantitas &longs;ub&longs;tantiæ, & ita concipitur ab&longs;tractum, <lb/>& ob eam cau&longs;&longs;am figuram dictionis immutat. </s> <s>Quòd opponitur e&longs;&longs;e nouem prædicamenta ab­<lb/> <arrow.to.target n="marg193"></arrow.to.target><lb/>&longs;oluta nec in habitudine po&longs;ita. </s> <s>facile intelligetur, vt verum &longs;it, &longs;i vim ab&longs;oluti explanemus. <lb/></s> <s>Porrò ab&longs;olutum illud e&longs;t, quod ita ex &longs;e e&longs;t, vt à nullo pendeat, neque vt &longs;it, neque vt con&longs;er­<lb/>uetur. </s> <s>Inter ea verò, quæ &longs;unt in vniuer&longs;o proprium, ide&longs;t, D. O. M. vt à nullo pendeat, &longs;ed ex <lb/>&longs;eip&longs;o &longs;it ex illo cetera &longs;int. </s> <s>& &longs;ic in eo re&longs;pectus ine&longs;t, non vt quicquam extra &longs;e re&longs;piciat; &longs;ed vt <lb/>re&longs;piciatur à c&ecedil;teris, Secundo modo etiam id quod re&longs;picit aliud à &longs;e pote&longs;t dici ab&longs;olutum, <lb/>&longs;iquando non re&longs;piciat aliquid, à quo pendeat vt con&longs;tituente, ide&longs;t, vt à materia, vel forma. <lb/></s> <s>Sic quoque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt ab&longs;olutè, quòd tamet&longs;i à Deo pendent, non ita pendent ab ip&longs;o, tan­<lb/>quam materialiter &longs;u&longs;tentante. </s> <s>Tertio ab&longs;olutum illud e&longs;t, quod, & &longs;i pendet ab alio, tamen <lb/>non con&longs;tituitur ex alio &longs;uppo&longs;ito, ide&longs;t, habet in eodem &longs;uppo&longs;ito cau&longs;&longs;as omnes per quas exi­<lb/>&longs;tit. </s> <s>Ab&longs;olutum quoque dici po&longs;&longs;e videtur, quatenus habet certum &longs;uum modum quo e&longs;t, qui <lb/>non petitur aliunde quàm ex &longs;e: omne enim prædicamentum habet &longs;uum e&longs;&longs;e & &longs;uum quid e&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg194"></arrow.to.target><lb/>quo di&longs;cernitur ab alio, licet nunquam ab&longs;oluatur à &longs;ub&longs;tantia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ita vt pertineat id etiam <expan abbr="cõmu-">commu­<lb/></expan> <arrow.to.target n="marg195"></arrow.to.target><lb/>niter ad relatiua, & generatim & &longs;peciatim, vt etiam &longs;eruus & &longs;i pendet à domino, habet &longs;uam <lb/>certam rationem per quam &longs;eruus e&longs;t vt humilitatem & obedientiam. </s> <s>Hoc igitur & tertio mo­<lb/>do dicimus accidentia e&longs;&longs;e res ab&longs;olutas, &longs;ecus ac ea dicamus, quæ &longs;unt ad aliquid. </s> <s>etenim &longs;er­<lb/>uus in Dauo non habet cau&longs;&longs;as omnes, per quas exi&longs;tit: ni&longs;i enim fuerit Simo dominus; neque <lb/>etiam &longs;eruus e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> <s>ac &longs;i eundem patrem & filium e&longs;&longs;e fingamus, non habet tamen in &longs;e ip­<lb/>&longs;o cau&longs;&longs;as quod &longs;it, &longs;ed adhuc ex alio pendebit vt pater, & ut filius ex alio. </s> <s>At album & quan­<lb/>tum in eo &longs;unt, quod album e&longs;t, & quantum; & illius &longs;unt qualitas & quantitas, in quo &longs;unt; <lb/>ita vt, & &longs;i nihil aliud exi&longs;tat; &longs;int nihilominus album & quantum, non &longs;ic &longs;eruus exi&longs;tit, &longs;ed <lb/>aliud præterea flagitat numero diuer&longs;um, ad quod referatur. </s> <s>Obijcitur accidens definiri po&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg196"></arrow.to.target><lb/>per terminos eiu&longs;dem pr&ecedil;dicamenti qua&longs;i &longs;it ab&longs;olutum quoddam. </s> <s>At nonne idem iudicium <lb/>de genere, & differentia faciemus? </s> <s>etenim & color e&longs;t alicuius &longs;ub&longs;tantiæ, & di&longs;gregare vi&longs;um <lb/>e&longs;t actio cuiu&longs;dam &longs;ub&longs;tantiæ & in recto pronunciatur vt id notetur, quod mens primùm re&longs;pi­<lb/>cit altero non exclu&longs;o. </s> <s>Tùm etiam hæc e&longs;t pars definitionis, quæ additamento &longs;ub&longs;tanti&ecedil; com­<lb/> <arrow.to.target n="marg197"></arrow.to.target><lb/>plecta e&longs;t, & cum definitio &longs;oleat illud euoluere, quod nomen confusè &longs;ignificat; dicemus etiam <lb/>confusè &longs;ub&longs;tantiam accidentis nomine &longs;ignificari. </s> <s>Quare &longs;ub&longs;tantia in definitione accidentis <lb/>non ita &longs;umitur qua&longs;i extrin&longs;ecum quiddam, &longs;ed etiam in accidentis ip&longs;ius &longs;implici notione con­<lb/>tinetur. </s> <s>quia &longs;it accidens aliquid illius. </s> <s>ob id ine&longs;&longs;e & inh&ecedil;rere notionem con&longs;tituit accidentis, <lb/>vt vides. </s> <s>Si &longs;ub&longs;tantia nunquam fit ex non &longs;ub&longs;tantia; profectò multò minus ex nihilo fiet. <lb/></s> <s>Hic e&longs;t communis omnium phy&longs;icorum con&longs;en&longs;us, atque ita ab Ari&longs;totele approbatus, vt ope­<lb/>r&ecedil;pretium fore non putarit, &longs;i id conficeret argumentis; in eo quoque &longs;ecum melius agi putans, <lb/>&longs;i vnum &longs;en&longs;um con&longs;uleret qui nu&longs;quam ex nihilo quicquam fieri iudicaret quàm &longs;i rationes <lb/>per&longs;equi vellet, quas &longs;anè multas ad hoc ip&longs;um firmandum quia corroga&longs;&longs;et Epicureus ille; Lu­<lb/>cretius bellè quidem, &longs;i lepôrem carminum &longs;pectes; &longs;i ius methodi requiras, operam lu&longs;i&longs;&longs;e po­<lb/>tius quàm compendium feci&longs;&longs;e cen&longs;ebis. </s> <s>Nil autem mirum quòd propter <foreign lang="greek">a)paidousia/n</foreign> Analy­<lb/>ticorum (fuit autem commune vitium vniuer&longs;æ antiquitati) à demon&longs;trandis certa non di&longs;tin­<lb/>guebant. </s> <s>Ceterùm quòd ex nihilo nihil fieri con&longs;titutum e&longs;&longs;et: & &longs;i Ari&longs;toteles oculos inten­<lb/>di&longs;&longs;e videtur in materiam; at primo intuitu materia non extabat, & ijdem philo&longs;ophi, qui nihil <lb/> <arrow.to.target n="marg198"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo fieri autumabant, ne&longs;ciuere materiam. </s> <s>Quapropter ex nihilo intelligendum erat <lb/>quod cunctis erat per&longs;picuum, ex eo quod actu non e&longs;&longs;et, &longs;iue id &longs;imile foret, vt cen&longs;uit Anaxa­<lb/>goras, &longs;iue contrarium, vt plerique &longs;tatuerunt. </s> <s>Cuius item iudicij fuit: vt ex nihilo fit nihil, <lb/>ita quoque nihil in nihilum re&longs;olui, &longs;ed in non contrarium.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg137"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg138"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg139"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg140"></margin.target>Obiectio <lb/>prima.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg141"></margin.target>C. <gap/> &longs;ub&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg142"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg143"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg144"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg145"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg146"></margin.target>a Libr. </s> <s>de <lb/>Mem. c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg147"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg148"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg149"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg150"></margin.target>b 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg151"></margin.target>c 1. Phy&longs;. <lb/>T. 29.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg152"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg153"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg154"></margin.target>d 10. Met. <lb/>Tt. 13. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg155"></margin.target>e 10. Met. <lb/>T. 24.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg156"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg157"></margin.target>a Alex. 10. <lb/>Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg158"></margin.target>b 1. de Par. <lb/></s> <s>ac. 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg159"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg160"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg161"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg162"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg163"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg164"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg165"></margin.target>c 2. Phy&longs;. <lb/>ab initio.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg166"></margin.target>d 3. De <lb/>c&ecedil;l. </s> <s>T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg167"></margin.target>e 8. Met. <lb/>T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg168"></margin.target>f 5. Met. <lb/>T. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg169"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg170"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg171"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg172"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg173"></margin.target>a 1. De or.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg174"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg175"></margin.target>b 7. Met. <lb/>tit. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg176"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg177"></margin.target>c 1. Met. <lb/>&longs;um. 2. c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg178"></margin.target>d Met. c. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg179"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 52.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg180"></margin.target>f 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg181"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg182"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg183"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg184"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg185"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg186"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg187"></margin.target>a 7. Met. <lb/>tit. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg188"></margin.target>b 12. Met. <lb/>tit. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg189"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg190"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg191"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg192"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg193"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg194"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg195"></margin.target>a 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg196"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg197"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg198"></margin.target>D</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Quandò aliud ex alio reficit natura: nec vllam</s></p> <p type="main"> <s>Rem gigni patitur, ni&longs;i morte adiuta aliena<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Hoc ita creditum e&longs;t ab Ari&longs;totele, vt multa &longs;uper hoc fundamento in vniuer&longs;a &longs;ua philo&longs;o­<lb/>phia &longs;truxerit: vt qui &longs;u&longs;picentur Ari&longs;totelem non dicam noui&longs;&longs;e, &longs;ed approba&longs;&longs;e creationem; <lb/>ij parum viderint de rebus Ari&longs;totelicis. </s> <s>Quinimmo ne&longs;cio &longs;atis'ne exercitati &longs;int in naturali <lb/>philo&longs;ophia, qui humana ratione creationem colligi po&longs;&longs;e arbitrantur. </s> <s>Nimium confidimus <lb/>nobis ip&longs;is; non per&longs;picimus non po&longs;&longs;e homuncionem ad tam alta my&longs;teria peruenire. </s> <s>maiore <lb/>luce opus e&longs;t. </s> <s>Nam quòd aliquid de creatione &longs;ubodoratus &longs;it Ari&longs;toteles; ip&longs;emet a&longs;&longs;eruit qui <lb/>etiam multorum opinionem extiti&longs;&longs;e profitetur, <expan abbr="He&longs;iodi&qacute;">He&longs;iodique</expan>. </s> <s>verba citat in eam &longs;ententiam quòd <lb/>principiò genitum &longs;it chaos, tùm deinde tellus, proximè autem amor, chaos verò & terra ex ni­<lb/>hilo facta fuerint. </s> <s><expan abbr="Alios&qacute;">Aliosque</expan>. </s> <s>multos commemorat qui dicunt e&longs;&longs;e nihil, &longs;ed omnia fieri; fieri verò <pb pagenum="20"/>ex non entibus & prætereà vulgarem opinionem ex non ente, aut ex nihilo aliquid fieri fui&longs;&longs;e te­<lb/> <arrow.to.target n="marg199"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatur. </s> <s>Quinimmo ibidem monet nos Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eo placito liberè vtendum; nimirum <lb/>nihil ex nihilo fieri; cùm &longs;it comprehen&longs;io quædam quam accepimus rerum &longs;uperficiem &longs;olam <lb/>&longs;pectando, non autem &longs;crutando interius. </s> <s>Attamen & &longs;i ignota non erat creatio; neutiquam <lb/>tamen approbata. </s> <s>Et He&longs;iodus numeratur in Theologis; ex quo efficitur, vt quod aliquando <lb/>dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">tou/s per(ifu/sews</foreign>. </s> <s>intelligat propriè phy&longs;icos cum ceteroquin alij multi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt phy&longs;ici, de natura &longs;e &longs;cribere profiteantur, &longs;ed nos hic phy&longs;icum agimus, et&longs;i verbis Ari&longs;to­<lb/>telis vti licet, vt cernas, quæ nobis con&longs;tituenda &longs;unt, illiu&longs;modi fore, vt nos humano modo ve­<lb/>limus habere ad credendum. </s> <s>& validiorem Theologo delegemus; illud in animo &longs;emper ha­<lb/>bentes Chri&longs;tianam pietatem e&longs;&longs;e talem, vt &longs;ola &longs;uo iure principia ponere po&longs;sit, nec aliunde <lb/>mutuare; memores eò non peruenire &longs;en&longs;um quem omnium humanarum artium autorem e&longs;&longs;e <lb/>vult Ari&longs;toteles. </s> <s>Nanque & ip&longs;e docet veritatis & fidei principium duplex e&longs;&longs;e, quorum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>e&longs;t mens, alterum mente &longs;ublimius, nempe Deus, qui motiones efficit in ijs quos <foreign lang="greek">e\utei=s</foreign> ide&longs;t, <lb/>felices appellant, & &longs;anè multò admirabiliores quàm illi &longs;int qui duce ratione rebus gerendis <lb/>vtuntur. </s> <s>Hoc principium à diuini&longs;simo poèta &longs;ignificatum, vbi Ni&longs;us Euryalum alloquitur</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg199"></margin.target>E</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Dij'ne hunc ardorem mentibus addunt<emph.end type="italics"/>.<lb/> <arrow.to.target n="marg200"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg200"></margin.target>F</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Euryale? </s> <s>An &longs;ua <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> Deus fit dira cupido<emph.end type="italics"/>?</s></p> <p type="main"> <s>E&longs;t & aliud principium, quod &longs;uperat mentem, atra nimirum bilis qua qui agitantur; &longs;upra <lb/>captum hominis præno&longs;cunt, & futura præ&longs;agiunt. </s> <s>Sed nos humano modo nunc loquimur. <lb/></s> <s>Porrò humanum morem, qui &longs;it, docet Laert. </s> <s><expan abbr="monet&qacute;">monetque</expan>. </s> <s>Pyrrhone illo v&longs;um fui&longs;&longs;e Hippocratem, <lb/>& longè antè Homerum. </s> <s>e&longs;t verò hic ambiguus, & qui in vtranque partem facilè trahi po&longs;sit, & <lb/>vbi denique contradicere liceat. </s> <s>Itaque Homerus.</s></p> <p type="main"> <s><foreign lang="greek">*stzepth/ me\n glw=ss' e\sti\ bzwtw=n, pole/es d' e)/ni mu/qoi.</foreign></s></p> <p type="main"> <s>Lingua volubilis e&longs;t; hominum <expan abbr="verbis&qacute;">verbisque</expan>. </s> <s>referta &</s></p> <p type="main"> <s><foreign lang="greek">e)pe/wn polu\s no/mos e)/uqa, kai\ e/uqa.</foreign></s></p> <p type="main"> <s>Verborum hinc atque hinc ingens e&longs;t copia cuiuis</s></p> <p type="main"> <s>Atque ille quidem congruens e&longs;t rebus naturalibus quæ propter infinitatem materiæ nece&longs;­<lb/>&longs;itatem difficilè admittunt. </s> <s>Itaque ex nihilo nihil fieri recipimus. </s> <s>Attamen & ex nihilo nihil <lb/>fieri &longs;ic contingit, vt ex eo quoque nonnihil fieri po&longs;sit. </s> <s>Quocirca etiam laudatur Parmenides <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui id quod fit, ex non ente fieri dixerit, & o&longs;ten&longs;um e&longs;t priuationem, quæ e&longs;t per &longs;e non ens, <arrow.to.target n="marg201"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg202"></arrow.to.target><lb/>in omnem mutationem nece&longs;&longs;ariò conuenire. </s> <s>Verùm non idcirco creatio quamuis &longs;ecundum <lb/>veritatem credenda conceditur ab Ari&longs;totele. </s> <s>&longs;iquidem id quod fit, non ex nihilo &longs;impliciter & <lb/>per &longs;e (quod creatio requirit) efficiatur; &longs;ed ex euento; & quatenus &longs;ube&longs;t materia priuationi. <lb/></s> <s>Proptereà di&longs;tinguendum fuit, vt ex nihilo nihil, & vt ex illo quippiam fieri po&longs;&longs;et; neque illò <lb/>perueniebat &longs;en&longs;us: quapropter etiam longiore di&longs;qui&longs;itione opus fuit, vt no&longs;ceretur. </s> <s>Hoc er­<lb/>go &longs;it principium phy&longs;icum ex nihilo nihil; vt oppo&longs;itum &longs;impliciter à phy&longs;ico doctore &longs;it repu­<lb/>diandum, vtpotè quod ex eo na&longs;catur &longs;yllogi&longs;mus contrariæ deceptionis. </s> <s>Quamobrem hoc lo­<lb/>co &longs;uccurrit vt admiremur eos qui phy&longs;icè, aut etiam Ari&longs;totelicè oppo&longs;itum huius perorare &longs;e <lb/>po&longs;&longs;e con&longs;idant; nec è fontibus pietatis hauriant. </s> <s>Sed cùm id conficiant argumentis, quibus plu­<lb/>ra no&longs;tr&ecedil; methodi principia &longs;upponuntur; muneris quoque no&longs;tri e&longs;t ad illa aliquid dicere: &longs;unt <lb/>enim ea nobis di&longs;&longs;oluenda, quæ qui&longs;piam è principijs ducta probatione, fallaci conclu&longs;ione effi­<lb/>ciat <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Neque verò hic ego dubitabo, quin &longs;tudio pietatis adducti &longs;ancti&longs;simi viri conferant in <lb/> <arrow.to.target n="marg203"></arrow.to.target><lb/>hunc locum &longs;uos conatus; neque &longs;tudium reprehendo. </s> <s><expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. </s> <s>ab ijs non recedere certum e&longs;t <lb/>in eo quod religio iu&longs;sit. </s> <s>&longs;ed quantum ego rem ita &longs;e habere noui, tantum dubito phy&longs;icè ne <lb/>confici queat.<lb/> <arrow.to.target n="marg204"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg201"></margin.target>a 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 79.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg202"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg203"></margin.target>g 1. Phy&longs;. <lb/>T. 11.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg204"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s>Multa &longs;anè contrà afferuntur illa, hoc loco attingam qu&ecedil; &longs;ub initio no&longs;træ methodi exitum fa­<lb/>cilè inuenient: &longs;iqua maiorem eruditionem diligentiam've po&longs;tulabunt, eò reijciam, vbi de mo­<lb/>tus &ecedil;ternitate di&longs;&longs;eretur. </s> <s>Hæc verò inter alia afferuntur. </s> <s>Modus agendi &longs;equitur modum quo <arrow.to.target n="marg205"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t: & quale e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. </s> <s>rei, talis e&longs;t actio. </s> <s>Sed Deus in eo quod e&longs;t, à nullo pendet, nihil <lb/>pr&ecedil;requirit, aut præ&longs;upponit: ergo nec in agendo. </s> <s>Hæc e&longs;t etiam notio Dei naturaliter animis <lb/> <arrow.to.target n="marg206"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ita & impre&longs;&longs;a. </s> <s>Deum e&longs;&longs;e ens primum, perfectum, à nullo pendens, per &longs;e &longs;ufficiens, nullius <lb/>indigum; ergo per &longs;e &longs;ufficit ad agendum: itaque non eget &longs;ubiecto. </s> <s>Affertur & illud. </s> <s>Deum <lb/> <arrow.to.target n="marg207"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium rerum: ceteroqui pr&ecedil;ter Deum aliquid e&longs;&longs;et &longs;ine cau&longs;&longs;a, habens e&longs;&longs;e à &longs;e: <lb/>id verò fieri nequit: neque enim omnia penderent à Deo. </s> <s>Sed multa &longs;unt, vt materia prima, <lb/>c&ecedil;li, mentes beat&ecedil; quæ non potuerunt habere e&longs;&longs;e à Deo ex materia per motum: per creationem <lb/>igitur. </s> <s>Quòd &longs;i accipias huiu&longs;modi res habere e&longs;&longs;e à Deo ex æterno tempore. </s> <s>Atqui id creatio­<lb/>ni non ob&longs;tat: eius enim ratio po&longs;ita e&longs;t in eo quòd &longs;it ex non &longs;ubiecto non autem quòd de nouo <lb/>exi&longs;tat. </s> <s>Immo &longs;i potuit hoc ex æterno tempore efficere, poterit etiam nunc & fortè multo ma­<lb/>gis; & quo æternum non æterno difficilius e&longs;t. </s> <s>In productione quoque cuiu&longs;que &longs;ingularis, vt <lb/> <arrow.to.target n="marg208"></arrow.to.target> <pb pagenum="21"/> <arrow.to.target n="marg209"></arrow.to.target><lb/>hominis, &longs;emen e&longs;t prius, quàm homo ille: &longs;impliciter tamen homo e&longs;t &longs;emine prior, &longs;icut actus <lb/>& perfectum priora &longs;unt pote&longs;tate & imperfecto. </s> <s>Itaque generatio hominis vt homo e&longs;t, non <lb/>eget &longs;emine, cùm &longs;it homo &longs;impliciter &longs;emine prior. </s> <s>Igitur alium modum productionis habe­<lb/>bit nimirum per creationem. </s> <s>Memini etiam me legi&longs;&longs;e apud quo&longs;dam &longs;criptores hac via con­<lb/>firmari po&longs;&longs;e creationem: &longs;iquidem hæc quæ natura &longs;unt, alicuius rei gratia fiant à natura: ergo <lb/> <arrow.to.target n="marg210"></arrow.to.target><lb/>prius aliquam notionem extiti&longs;&longs;e in effectore nece&longs;&longs;e e&longs;t: in hoc igitur rei facienda ratio ex qua <lb/>res extitêre: quapropter creatio. </s> <s>Hæc quidem ingeniosè excogitata: veruntamen eiu&longs;modi, qu&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg211"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;totelis principijs aduer&longs;entur huic tu rei nunc cau&longs;&longs;as accipe. </s> <s>Nam quantum e&longs;t de prima <lb/>ratione, videtur in ea committi peccatum à &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter. </s> <s>Etenim ex actioni­<lb/>bus quæ Deo manife&longs;tè tribuuntur (ex ijs enim qu&ecedil; à quoque &longs;ani iudicij facilè dabuntur, <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> <lb/>di&longs;ceptationem, quoad licebit, peragemus) aliquæ &longs;unt ip&longs;ius propriæ, vt contemplari &longs;eip&longs;um, <lb/>nobis enim liquet hoc in nobis ip&longs;is experientibus contemplationem externæ rei nullius egêre: <lb/>aliæ cum corpore communicantes, vt mouere & ambulare: ac verum quidem e&longs;t actiones pro­<lb/>prias imitari e&longs;&longs;entiam; de communibus aliter &longs;entiendum e&longs;t. </s> <s>Ex illo igitur quòd aliquæ fun­<lb/>ctiones &longs;ine corpore exercentur, quæ &longs;anè propriæ &longs;unt; infertur, omnes &longs;ine corpore exerceri <lb/>po&longs;&longs;e, quanuis &longs;int communes. </s> <s>& ex eo, quòd agit contemplando &longs;ine corpore, concluditur ip­<lb/> <arrow.to.target n="marg212"></arrow.to.target><lb/>&longs;um pror&longs;us &longs;ine corpore agere quodcunque & &longs;impliciter. </s> <s>conuenientiam igitur, & &longs;imilitudi­<lb/>nem actionum omnium, quas Deo tribuunt, vel &longs;en&longs;u, vel inductione iudicare oportebat. </s> <s>At­<lb/>qui non licet. </s> <s>Nec qui&longs;quam Peripateticus aliam Dei propriam actionem cognouit quàm &longs;ui <lb/> <arrow.to.target n="marg213"></arrow.to.target><lb/>contemplationem. </s> <s>Eodem propemodum vitio &longs;ecunda ratio laborat. </s> <s>Damus enim planè <lb/>Deum e&longs;&longs;e ens primum, omnium ab&longs;oluti&longs;simum, nullius indigum, & non egêre &longs;ubiecto ad <lb/>agendum: &longs;ed addimus ad præ&longs;tandum propriam actionem quam dicimus e&longs;&longs;e contemplatio­<lb/>nem: quòd &longs;i fuerit actio communis, adhuc exquiret phy&longs;icus confirmationem talis a&longs;&longs;umpti <lb/> <arrow.to.target n="marg214"></arrow.to.target><lb/>quam à &longs;en&longs;u peti po&longs;&longs;e negamus. </s> <s>In tertia verò ratione duo &longs;e&longs;e offerunt &longs;pectanda, quorum <lb/>primum e&longs;t. </s> <s>Impetrare, vt aliquid &longs;it à Deo Peripateticè, non modo e&longs;t per motum, velut ea, <lb/>qu&ecedil; generantur a&longs;siduè, qu&ecedil; ex iugi c&ecedil;li conuer&longs;ione producuntur, illam verò Deus &longs;olus præ­<lb/>&longs;tat: verùm quoque e&longs;t e&longs;&longs;e perfectum, quod &longs;cilicet &longs;ine ip&longs;o non exi&longs;tat in actu &longs;ecundo, nec <lb/>proprio munere fungatur &longs;ine præ&longs;entia Dei; veluti Legatus e&longs;t homo quidem per &longs;e; &longs;ed per <lb/>eius virtutem, qui legauit, in dignitate con&longs;titutus e&longs;t, & fungitur legatione. </s> <s>Alterum e&longs;t, quod <lb/>ratio phy&longs;ica conuincit, aliquid e&longs;&longs;e æternum per &longs;e præter Deum O. M. Quibus po&longs;itis in ar­<lb/> <arrow.to.target n="marg215"></arrow.to.target><lb/>gumento duplex vitium latet. </s> <s>&longs;iquidem in argumento vitium illud quod e&longs;t ex ignotis proce­<lb/>dere committatur <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>, dum &longs;umitur nihil præter Deum e&longs;&longs;e per &longs;e æternum; &longs;ed omnia vel per <lb/> <arrow.to.target n="marg216"></arrow.to.target><lb/>motum extiti&longs;&longs;e, vel creationem; idque inter phy&longs;icos &longs;en&longs;um per&longs;equentes & Theologos à lu­<lb/>mine Diuino illu&longs;tratos e&longs;t maximè controuer&longs;um, accipiunt Theologi nullum e&longs;&longs;e huiu&longs;modi. <lb/></s> <s>concluditur à phy&longs;ico tale rerum genus reperiri. </s> <s>Cùm igitur id a&longs;&longs;umant Theologi quod à phy­<lb/>&longs;ico dubitatur, immò cui concluditur oppo&longs;itum: patet hîc e&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um ex ignotis qui mo­<lb/>dus e&longs;t non probandi propo&longs;itum. </s> <s>Deinde cùm phy&longs;ici probent e&longs;&longs;e tertium genus eorum &longs;ci­<lb/>licet, quæ cùm &longs;int æterna; pendent tamen à Deo; ine&longs;t in argumento fallacia con&longs;equentis. <lb/></s> <s>Etenim negabit phy&longs;icus ille quem nos in hac methodo imitamur. </s> <s>Quicquid e&longs;t à Deo, aut e&longs;&longs;e <lb/>per motum, aut per creationem. </s> <s>&longs;ed tertium modum adijciet vt puta e&longs;&longs;e formaliter eo, &longs;. </s> <s>po&longs;ito <lb/>vt hoc &longs;it, non effectiuè. </s> <s>ita cùm diui&longs;ionis membra non omnia fuerint accepta: con&longs;tat nullam <lb/>e&longs;&longs;e vim argumenti illius hypothetici ex diui&longs;ione con&longs;tructi. </s> <s>Iam verò &longs;i datur id, quod acce­<lb/>pimus, e&longs;&longs;e aliquod æternum per &longs;e pr&ecedil;ter Deum O. M. patet profectò parum po&longs;&longs;e apud reni­<lb/>tentem id quod ad&longs;cribitur de æterna illa creatione, & quòd eiu&longs;dem <emph type="italics"/>immò maioris virtutis e&longs;t ex<emph.end type="italics"/><lb/> <arrow.to.target n="marg217"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>&ecedil;terno creare<emph.end type="italics"/>, quàm ex initio cuiu&longs;piam temporis. </s> <s>&longs;iquidem ibi &longs;emper exi&longs;tat materia, qu&ecedil; &longs;up­<lb/>ponatur; nec requiratur vlla mutatio vt &longs;int; cùm per &longs;e exi&longs;tant ab æterno quæ vtraque in noua <lb/>creatione con&longs;titui nece&longs;&longs;e fuit. </s> <s>Neque aliud certè arguet quod oratio ponatur ab æterno, ni&longs;i <lb/>quòd ex Deo &longs;int aliqua formaliter, quod non negamus, <emph type="italics"/>&longs;ed planè volumus e&longs;&longs;e creationem<emph.end type="italics"/>. </s> <s>In <lb/> <arrow.to.target n="marg218"></arrow.to.target><lb/>quarta ratione notemus, in omni generatione duo principia requiri, actum &longs;cilicet & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, <lb/>& pote&longs;tas quidem e&longs;t &longs;ingularis, & æqualiter re&longs;piciens e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e. </s> <s>Actus e&longs;t determina­<lb/>tus & po&longs;itus e&longs;t ine&longs;&longs;e: quapropter æternus e&longs;t per &longs;e. </s> <s>nec, quatenus actus, vnquam generationi <lb/>redditur obnoxius <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Itaque generatur hic homo qui quidem ex &longs;emine procreatur. </s> <s>homo vt <lb/> <arrow.to.target n="marg219"></arrow.to.target><lb/>actus æternus e&longs;t. </s> <s>Inde igitur creatio non inferetur: at illud, quod ad extremum propo&longs;uimus; <lb/>&longs;atis foret iis qui Peripateticè profitentur; &longs;i rationis illius autor &longs;e illa Peripatetica non habere <lb/>te&longs;tatus e&longs;&longs;et. </s> <s>Verùm quia nihil e&longs;t non Peripateticum, quod ratione, quæ iudicium &longs;en&longs;us non <lb/>euertat, approbari pote&longs;t; <expan abbr="officiū">officium</expan> quoque Peripatetici videtur e&longs;&longs;e vim explorare rationis illius. <lb/></s> <s>Igitur, cùm &longs;umitur ea quæ &longs;unt natura, e&longs;&longs;e alicuius rei gratia; fatemur in iis, quæ fiunt: cum <lb/>etiam in natura &longs;it id, cuius gratia &longs;int nonnulla. </s> <s>Cùm etiam ponitur eorum quæ &longs;unt alicuius <lb/>gratia notionem, &longs;eu rationem quandam in effectore antecedere; notionem &longs;anè damus in iis <pb pagenum="22"/>quæ fiunt ab humana voluntate; in iis verò quæ fiunt à natura &longs;olam rationem concedimus, qu&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg220"></arrow.to.target><lb/>adæquet formam: atque illam quidem tribuimus cau&longs;sis efficientibus particularibus, non vni­<lb/>uer&longs;alibus vt c&ecedil;lo & Deo, cùm illam mentem Ari&longs;totelis fui&longs;&longs;e cen&longs;eamus cau&longs;&longs;as vniuer&longs;ales <lb/>ita &longs;e extuli&longs;&longs;e ab his inferioribus vt illorum gratia nihil agant; nec rationibus oppo&longs;itis aliud in­<lb/>duci po&longs;&longs;um vt credam, quod &longs;uo loco tractabitur. </s> <s>C&ecedil;terùm detur hoc, ne &longs;imus moro&longs;i <expan abbr="nimiũ">nimium</expan>. <lb/></s> <s>Fateamur item ex ea ratione produci id quod fit, at quòd ex nihilo negamus. </s> <s>Etenim, ex ea ra­<lb/>tione fit id, quod fit, vt efficiente, vel con&longs;tituente efficiens: at verò id ego dicam ab efficiente <lb/>produci, &longs;ed ex materia. </s> <s>Quocirca probandum fuit efficiens per talem rationem &longs;ine materia <lb/>po&longs;&longs;e producere; qu&ecedil; vniuer&longs;a peruicax, & qui &longs;e duci patitur à &longs;en&longs;u & experientiis, quod Phy­<lb/>&longs;ici faciunt; & inficiabitur, & conuinci non poterit. </s> <s>Hæ non eò dicta &longs;unt à nob. </s> <s>vt creationem <lb/>euerteremus, &longs;ed vt ab Ari&longs;totele & phy&longs;icis haud approbatam fui&longs;&longs;e per&longs;piceres, & agno&longs;ceres <lb/>altius &longs;e&longs;e extuli&longs;&longs;e no&longs;træ &longs;alutis initia quàm vt à phy&longs;ico. </s> <s>rationibus quæ &longs;en&longs;u niterentur, at­<lb/>tingi po&longs;&longs;ent; atque vt doceremus id e&longs;&longs;e principium in hac methodo, vnde omnia quæ in hac <lb/>philo&longs;ophia colligerentur repugnantia veritati, per eius <expan abbr="inficiation&etilde;">inficiationem</expan> liberrimè negarentur, quòd <lb/>oppo&longs;itum diuino beneficio multò magis e&longs;&longs;et per&longs;picuum: neque iis vllo modo no&longs;tra mens <lb/>adhære&longs;ceret. </s> <s>Nec me latet, cùm hic nonnulla ex Peripateticorum fontibus hau&longs;ta fui&longs;&longs;e, tùm <lb/> <arrow.to.target n="marg221"></arrow.to.target><lb/>etiam alia pr&ecedil;termi&longs;&longs;a, quæ &longs;olent in confirmationem eiu&longs;dem theorematis afferri; de quibus <lb/>phy&longs;ico adhuc plura dicenda forent. </s> <s>nos omnia &longs;uo loco declarabimus, eo nunc contenti; quòd <lb/> <arrow.to.target n="marg222"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo nihil fieri, pro principio philo&longs;ophiæ naturalis ab Ari&longs;totele con&longs;titutum fuerit, & ni­<lb/>hil ex hac philo&longs;ophia depromi po&longs;sit, quod ip&longs;um demoliatur. </s> <s>Tertium effatum naturale pr&ecedil;­<lb/>cipua naturæ munera quæ cuique &longs;unt euidentia continebit. </s> <s>ea quanquam innumerabilia &longs;unt, <lb/> <arrow.to.target n="marg223"></arrow.to.target><lb/>in decem capita digerentur. </s> <s>Itaque ea quæ fiunt, aut à natura fiunt, aut à nobis, aut ab aliis cau&longs;­<lb/>&longs;is, vt puta ca&longs;u, & fortuna. </s> <s>A nobis ea quæ fiunt, incertos exitus habent, & à no&longs;tra voluntate <lb/>profici&longs;centia, quemadmodum facultas e&longs;t mutabilis & incon&longs;tans, ita & ortum & euentum <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> obtinent. </s> <s>Eorum quæ &longs;emper aut frequenter eueniunt, cau&longs;&longs;am nemo, ni&longs;i fortè Em­<lb/>pedocleus fortunæ ad&longs;crip&longs;erit; vt quòd &longs;emper hyeme pluat; aut quòd &longs;ub cane &longs;it æ&longs;tus: &longs;ed &longs;i <lb/>pluat, dum &longs;ub cane &longs;ol e&longs;t, aut &longs;i media hyeme nos æ&longs;tus inuadat. </s> <s>Re&longs;tat igitur, vt eorum &longs;it <lb/>auctor ip&longs;a natura, quæ plurimum &longs;emperúe fiunt eodem modo, & ea &longs;ecundum naturam fieri <lb/>optimo iure dicentur quæ maxima ex parte fient: hoc e&longs;t in pluribus eiu&longs;dem &longs;peciei &longs;ingularib. <lb/></s> <s>& frequentius, aut &longs;emper: naturale enim e&longs;t cane&longs;cere, licet in &longs;enectute contingat, quod om­<lb/>nis homo ferè, cùm venerit ad &longs;enectutem, cane&longs;cit, & naturalis hyeme pluuia, quia &longs;it frequen­<lb/> <arrow.to.target n="marg224"></arrow.to.target><lb/>tior in ea tempe&longs;tate, & iis poti&longs;simè natura con&longs;i&longs;tit quæ non &longs;emper &longs;unt; horum enim maxi­<lb/>ma pars e&longs;t. </s> <s>Itaque Ptolemæus <foreign lang="greek">e)/ulogon</foreign> relinquebat phy&longs;icis, non <foreign lang="greek">a)nagkai=on</foreign>. </s> <s>Sed & illa <lb/>&longs;unt &longs;ecundum naturam, quæ certis quibu&longs;dam interuallis repetuntur, vt æ&longs;tas & hyems: quo­<lb/>niam circuitus ille perpetuitatem habeat in tali &longs;ucce&longs;sione po&longs;itam: &longs;emper enim &longs;ui &longs;imilis e&longs;t <lb/>illa &longs;ucce&longs;sio. </s> <s>Natura quoque &longs;unt eclip&longs;is &longs;olis & lunæ, quæ tamen neque &longs;emper neque fre­<lb/>quenter exi&longs;tunt. </s> <s>Veruntamen, cum cau&longs;sis illis concurrentibus nece&longs;&longs;ario fiant, cau&longs;&longs;arum ve­<lb/>rò certus fit reditus, & circuitio & tempe&longs;tates & eclip&longs;is in perpetuis numerari queunt. </s> <s>At verò <lb/>&longs;i natura e&longs;t eorum cau&longs;&longs;a quæ plurimum &longs;emperúe fiunt: & ea, quæ natura &longs;unt, plurimum <lb/>&longs;emperúe contingunt. </s> <s>igitur ea quæ non &longs;emper plurimumúe eueniunt, non &longs;unt natura. </s> <s>Atqui <lb/>violenta &longs;unt naturæ contraria; non ergo plurimum &longs;emperúe contingunt. </s> <s>Etenim &longs;i contraria <lb/>naturæ plurimum, aut &longs;emper euenirent non e&longs;&longs;et natura de iis qu&ecedil; plurimum, &longs;ed rarò, aut nun­<lb/> <arrow.to.target n="marg225"></arrow.to.target><lb/>quam exi&longs;tunt; id verò fieri nequit. </s> <s>Nihil etiam fru&longs;tra efficiunt Deus & natura cuius &longs;cilicet <lb/>non &longs;it aliquod munus, officium, vel v&longs;us, nihil ocio&longs;um, nihil redundans vt calceus ille fru&longs;tra <lb/>e&longs;&longs;et, quo, cùm non e&longs;&longs;et habilis & aptus ad pedem, vti non po&longs;&longs;em. </s> <s>Natura, inquàm, illa quæ po­<lb/>&longs;ita e&longs;t in nexu cau&longs;&longs;arum, vis &longs;cilicet per omnia corpora penetrans, & &longs;ine ratione ciens & exci­<lb/> <arrow.to.target n="marg226"></arrow.to.target><lb/>piens motus in corporibus nece&longs;&longs;arios, & Deus omnium princeps, à quo omnes i&longs;ti motus re­<lb/>guntur & gubernantur, cur&longs;us a&longs;trorum, mutationes temporum, rerum vici&longs;situdines <expan abbr="ordines&qacute;">ordinesque</expan>. <lb/></s> <s>con&longs;eruantur. </s> <s>Deus igitur & natura nihil fru&longs;tra moliuntur cunctis rebus v&longs;um exhiben­<lb/>do, quo &longs;eip&longs;a tueantur & in mundi theatrum conferant, & ad hominis v&longs;um præcipuè; quo <lb/>&longs;anè vinculo mundi partes ad&longs;trictæ, &longs;iquid &longs;eor&longs;um detrimenti capiunt ab externo, vniuer&longs;am <lb/>tamen naturam quæ &longs;ingula corpora cohibet, labefactare non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Proinde vbi vnum &longs;uf­<lb/>ficiat in&longs;trumentum, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;olet ip&longs;um natura geminare: neque fortè, &longs;i geminetur; officia natu­<lb/> <arrow.to.target n="marg227"></arrow.to.target><lb/>ræ minus impediret, & grauitarem afferret quàm mole&longs;tia nos afficiat &longs;extus digitus quem ma­<lb/>nui natura peccans affinxerit. </s> <s>Itaque vbi commodè id effici potuerit; ad officia complura abu­<lb/>titur vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>in&longs;trumento, vt lingua ad gu&longs;tatum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & locutionem, & ore in habentibus <lb/> <arrow.to.target n="marg228"></arrow.to.target><lb/>pulmonem ad cibi &longs;umptionem, & re&longs;pirationem. </s> <s>vt nihil planè &longs;ine optima ratione feci&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. </s> <s>Neque verò, quia natura &longs;it vis quæ ratione vtatur, iam enim ratione vti e&longs;t animæ, non <lb/>naturæ. </s> <s>Natura porrò <foreign lang="greek">u)potatikw=s</foreign> & ex &longs;ua natura & e&longs;&longs;entia &longs;ine cognitione agit pro fine <pb pagenum="23"/> <arrow.to.target n="marg229"></arrow.to.target><lb/>con&longs;equendo; & &longs;iquo pacto collocetur <foreign lang="greek">e)nlogikai=s dunamesi\n</foreign> ide&longs;t in facultatibus ratiocinanti­<lb/>bus, non e&longs;t ideo, quia ratiocinans agat; &longs;ed vel quòd agendo proce&longs;&longs;um rationis imitetur; vel <lb/>quia nil pror&longs;us efficiat; cuius non optima ratio po&longs;sit afferri quæ petitur à duobus initijs: alte­<lb/>ro quidem, quod aliter effici non potuerit: atque id à materia ducitur, vt quòd cornigera <expan abbr="careãt">careant</expan> <lb/>dentibus &longs;uperioribus: neque enim materia, cùm abierit in cornua, &longs;uppetit dentibus, aut quòd <lb/>ita fieri præ&longs;titerit: hoc verò pendet à fine ex quibus omnis rerum naturalium ordo deriuatur, <lb/>& cunctorum &longs;en&longs;ilium commen&longs;us conuenienti&longs;simus exi&longs;tit quem generali nomine <foreign lang="greek">lo\gon</foreign><lb/>& rationem licet appellare. </s> <s>Quamobrem &longs;ic omnia di&longs;pen&longs;antur in vniuer&longs;o, vt vis illa com­<lb/>munis & vniuer&longs;alis quæ &longs;cilicet per omnia pertinet, tamet&longs;i tum &longs;uum robur o&longs;tentat atque, vt <lb/>ita dixerim, &longs;apientiam, cùm animal producere aggreditur: non &longs;ine &longs;ummo iudicio cum pru­<lb/>dente patre familias ab Ari&longs;totele conferatur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim ille nihil amittit ex quo facere aliquid <lb/> <arrow.to.target n="marg230"></arrow.to.target><lb/>commodi po&longs;sit, & ita di&longs;pen&longs;at in cura rei familiaris, vt optimus cibus liberis præbeatur, dete­<lb/>rior &longs;eruis, omnium pe&longs;simus &longs;ociis animalibus, &longs;ic in ortu ip&longs;o natura ex materia &longs;ynceri&longs;sima <lb/>carnem & aliorum &longs;en&longs;uum corpora conficit: in excrementis o&longs;&longs;a, pilos & reliqua generis eiu&longs;­<lb/>dem con&longs;tituit. </s> <s>Ab his tu de c&ecedil;teris iudicium facito. </s> <s>Nil igitur in natura, quin illius v&longs;us, aut <lb/>vnus, aut plures indicari po&longs;sint quo, &longs;i careat, aliter habendum non erit, quam manus mortua, <lb/> <arrow.to.target n="marg231"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine lapidea quæ &longs;olo nomine &longs;unt manus, ratione verò non item. </s> <s>Nam cuncta officio, & pote­<lb/>&longs;tate definiuntur, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quibus &longs;i priuentur, iam non amplius eadem reputanda, &longs;ed ambiguè. </s> <s><expan abbr="Quã-">Quan­<lb/></expan> <arrow.to.target n="marg232"></arrow.to.target><lb/>quam vnum rei vnius v&longs;um pro natura expectare oportet qui quidem &longs;it præcipuus. </s> <s>Sic enim <lb/>optimè in&longs;trumenta proficiunt, &longs;i eorum &longs;ingula non multis officiis, &longs;ed vni de&longs;eruiant. </s> <s>Neque <lb/>tale quippiam natura facit, vt fabri ferrarij propter inopiam & <foreign lang="greek">penix<gap/>w=s</foreign>, ide&longs;t more pauperum <lb/>gladium delphicum. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quo & ad &longs;acra peragenda <expan abbr="victimas&qacute;">victimasque</expan>. </s> <s>&longs;ecandas & ad c&ecedil;dendos fonteis <lb/> <arrow.to.target n="marg233"></arrow.to.target><lb/>vterentur. </s> <s>nec vt illi qui propter frugalitatem veru fabricabant, quo item lucerna figeretur: ex <lb/>quo dicebatur <foreign lang="greek">o)beliskolu/xnion</foreign> <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nomine &longs;cilicet, vtrunque &longs;ignificante officium. </s> <s>Atque arti <lb/> <arrow.to.target n="marg234"></arrow.to.target><lb/>quidem materia deficere pote&longs;t; natura copiis omnibus affluit & abundat: itaque vnam rem vni <lb/>muneri delegat; & &longs;iqui alij v&longs;us o&longs;tendantur, huic vni quodammodo &longs;eruiunt, vt aliàs o&longs;ten­<lb/>demus. </s> <s>Cùm verò nonnunquam eueniat, vt plura quidem officia, veruntamen non &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im re&longs;picientia pr&ecedil;&longs;to &longs;int; quid enim gu&longs;tui cum locutione, aut re&longs;pirationi cum alimento? </s> <s>&longs;ic <lb/>natura rebus omnibus prudenti&longs;simè con&longs;uluit quæ propter melius ita effecerit: id verò &longs;ic con­<lb/>tingit, quòd vnum præ&longs;tat officium, quia nece&longs;&longs;arium &longs;it; alterum commoditatis ergò &longs;ubiungit. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg235"></arrow.to.target><lb/>Nece&longs;&longs;arius enim fuerat gu&longs;tatus: quippe quòd animal &longs;u&longs;tineri non po&longs;&longs;et, ni&longs;i aleretur, alimen­<lb/>ti verò &longs;en&longs;us e&longs;t gu&longs;tus qui quidem in perfectis perfectus e&longs;&longs;e perhibetur, & imperfectus in im­<lb/>perfectis. </s> <s>os item nece&longs;&longs;arium, vt eo &longs;umatur alimentum. </s> <s>&longs;ed ita fabricatus e&longs;t &longs;en&longs;us ille, vt non <lb/>alio in&longs;trumento, aut loco natura locutioni melius prouidere potuerit. </s> <s>Sic etiam po&longs;tquàm ore <lb/>cibus erat capiendus, indè quoque perbellè valuit &longs;ubuenire calori &longs;piratum efficiens per quem <lb/>exhalare po&longs;&longs;et, ne copia &longs;uffocatus extingueretur, & animal enecaret. </s> <s>Neque hic talpæ oculos, <lb/>aut muli genitalia commemorare oportet, quorum nullus &longs;it v&longs;us in rerum natura. </s> <s>&longs;unt enim <lb/>hæc orbata & imperfecta, quòd efficientium progre&longs;&longs;us impediuntur &longs;uperante materia. </s> <s>vt ta­<lb/>met&longs;i efficientia &longs;ummum conficere &longs;tudent; ex hac materia non aliud po&longs;sint efficere, neque <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>vlterius promouere: non &longs;ecus àc &longs;i optimus pi&longs;tor panem candidi&longs;simum ex hordeo, &longs;icut è <lb/>tritico vellet interere. </s> <s>Neque enim ad eum candorem &longs;e perduci hordei materia pateretur. <lb/></s> <s>quanuis &longs;u&longs;picandum non &longs;it, naturam rei potiori con&longs;ului&longs;&longs;e quam tamen, &longs;i pr&ecedil;&longs;tare voluerit, <lb/>illud mali perpetuo &longs;it affixum, vt &longs;i cui legislatori ciuitatem ex opulentis con&longs;tituere libeat, ade­<lb/>runt nece&longs;&longs;ario pauperes, qui diuitum erunt a&longs;&longs;eclæ <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>. </s> <s>Multi enim &longs;unt, qui diuitum ope indi­<lb/> <arrow.to.target n="marg236"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg237"></arrow.to.target><lb/>geant. </s> <s>Vnde illud e&longs;t Simonidis poëtæ dictum de &longs;apientibus & diuitibus. </s> <s>Nam cum Hieronis <lb/>Syracu&longs;arum regis vxor, aliquando rogaret Simonidem, vtrum melius e&longs;&longs;et fieri &longs;apientem, an <lb/>diuitem? </s> <s>ille re&longs;pondit è ve&longs;tigio, fieri diuitem. </s> <s>quoniam viri &longs;apientes diuitum domos frequen­<lb/>tarent, & ab iis nece&longs;&longs;aria ad humanum victum petere cogerentur. </s> <s>Facit igitur ea natura, &longs;eu vi­<lb/>detur potius facere fru&longs;trà; quoniam, vt faceret id, quod in eo genere optimum foret, parum hoc <lb/>mali admittere coacta e&longs;t. </s> <s>Atque id quidem rarò contingit, vt in tanta mole non videatur e&longs;&longs;e <lb/>curandum. </s> <s>Neque hoc ip&longs;um etiam præter naturam &longs;impliciter, quippe quòd ex materiæ ne­<lb/>ce&longs;sitate proueniat. </s> <s>Nil igitur fru&longs;tra natura & Deus efficiunt. </s> <s>Ex eo quoque fonte dimanat, <lb/>quòd nihil idem per &longs;e e&longs;&longs;e, & ab alio fieri queat; quo pronuntiato v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles 1. de An. <lb/> <arrow.to.target n="marg238"></arrow.to.target><lb/>idque generatim &longs;ump&longs;it; &longs;iue ab aliquo, vt ab efficiente, &longs;iue vt à fine penderet: nam quid opus <lb/> <arrow.to.target n="marg239"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, vt quod ex &longs;e habet, ab alio mendicetur? </s> <s>præterquàm quòd eueniret, vt contradicentia con­<lb/>&longs;i&longs;terent: &longs;iquidem: quatenus ex &longs;e iam haberet; quatenus ex alio; deficeret. </s> <s>Verùm neque etiam <lb/><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> deficere Deus & natura &longs;olent in nece&longs;&longs;ariis. </s> <s>ac &longs;iquando hoc eueniat, id incerto quodam ca&longs;u <lb/> <arrow.to.target n="marg240"></arrow.to.target><lb/>fit, quo materia quidem contumax e&longs;t; nec ritè eam tractantibus obedit: verùm, quia non pen­<lb/>det ex nece&longs;sitate materiæ, non perpetuum e&longs;t, velut illa quæ de talpa & mulo pronunciauimus; <pb pagenum="24"/>&longs;ed infinitum, vt quòd &longs;ine digitis homo oriatur. </s> <s>H&ecedil;c verò &longs;unt præter naturam &longs;impliciter, & ad <lb/> <arrow.to.target n="marg241"></arrow.to.target><lb/>mon&longs;tra referuntur. </s> <s>Neque verò illud mon&longs;trum e&longs;t, quòd mulus non propaget, & talpa non <lb/>cernat. </s> <s>&longs;emper enim &longs;ic euenit, aut plurimum; & &longs;ecundum naturam igitur. </s> <s>Sed quòd hic &longs;ine <lb/>oculis, aut digitis oriatur, infrequens e&longs;t: itaque præter naturam. </s> <s>C&ecedil;terùm de hi&longs;ce differentiis <lb/> <arrow.to.target n="marg242"></arrow.to.target><lb/>pluribus po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. </s> <s>At verò &longs;i non abundat natura, neque deficit; certè complebit om­<lb/>nia quæcunque aggredietur, vt omnibus &longs;uis numeris & partibus ab&longs;oluta &longs;int quæ quidem pro <lb/>cuiu&longs;que rei ratione de&longs;iderantur. </s> <s>Nil igitur erit in natura (ni&longs;i quæ vis ob&longs;titit) imperfectum; <lb/>quando ad extremum &longs;ui motus natura peruenerit. </s> <s>Neque &longs;olùm; quia naturæ mouentis offi­<lb/>cia non amplius flagiter: verùm etiam, quod in eo genere &longs;ummum &longs;it & extremum quo natura <lb/>queat a&longs;pirare. </s> <s>Et verò vt negari non pote&longs;t, in omni rerum in&longs;titutione e&longs;&longs;e aliquid extremum, <lb/>atque perfectum, pictura enim & fabrica <expan abbr="c&ecedil;ter&ecedil;&qacute;">c&ecedil;ter&ecedil;que</expan>. </s> <s>artes habent quendam ab&longs;oluti operis <expan abbr="effectũ">effectum</expan>: <lb/>&longs;ic in vite & homine dandum e&longs;t naturam &longs;uo quodam itinere peruenire ad extremum quod in <lb/>eo genere &longs;it præ&longs;tanti&longs;simum, atque illud e&longs;t, vt &longs;uo quæque res munere fungatur, veluti quòd <lb/>plantæ fructum ferant, & animalia con&longs;imile generare po&longs;sint. </s> <s>Quocirca neque etiam videtur <lb/>aggredi id quod &longs;e adepturam non &longs;perat, cùm perpetuò contendat in finem, quo impo&longs;ito tum <lb/>res ab&longs;oluta e&longs;t: hic &longs;i tollatur, iam non habebit natura quo properet. </s> <s>ecquid igitur cau&longs;&longs;æ, cur <lb/> <arrow.to.target n="marg243"></arrow.to.target><lb/>mouere incipiat? </s> <s>&longs;emper enim malè habebit & fru&longs;tra laborabit. </s> <s>præ&longs;tat ergo quie&longs;cere. </s> <s>Verun­<lb/>tamen, cùm ex artibus aliquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> imitentur, vt pictura, <expan abbr="nõnullæ">nonnullæ</expan> <expan abbr="&longs;uppleãt">&longs;uppleant</expan> & perficiant ea, qu&ecedil; <lb/>natura non pote&longs;t, vt chirurgica, neque enim natura pote&longs;t os luxatum componere; &longs;ic <foreign lang="greek">h(texun</foreign><lb/>in agricultura <foreign lang="greek">u(phretei= th=| fu/sei</foreign>, vt in&longs;itione & &longs;tercoratione <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non igitur (dicet qui&longs;piam) <lb/> <arrow.to.target n="marg244"></arrow.to.target><lb/>natura cuncta perficiet, quæ natura exi&longs;tunt. </s> <s>Ni&longs;i dicamus artem &longs;ic perficere ea, quæ &longs;unt na­<lb/>tura, quatenus &longs;ine illius ope natura non po&longs;&longs;et opera &longs;ua pr&ecedil;&longs;tare; qua&longs;i ars in operis partem ac­<lb/>cipiatur, quandò non &longs;ubmini&longs;trat ars agendi patiendiúe facultatem rebus naturalibus: &longs;ed ap­<lb/>plicat agentia ad patientia, & è medio tollit impedimenta. </s> <s>his expeditis, natura tum per &longs;e ip­<lb/>&longs;am operatur, vt o&longs;&longs;a conglutinat. </s> <s>Itaque medicina <expan abbr="aliæ&qacute;">aliæque</expan>. </s> <s>artes naturæ mini&longs;træ dicuntur. <lb/></s> <s>Quinimmo, &longs;i rem ip&longs;am diligentius ob&longs;erues, natura perficit ea quæ fiunt ab arte. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ecce &longs;erit <lb/> <arrow.to.target n="marg245"></arrow.to.target><lb/>agricola, is vere pluuiam exoptat qu&ecedil; promoueat &longs;egetes, & &longs;olem, qui &ecedil;&longs;tate maturet; atque ita <lb/>&longs;ementem accommodat ad anni tempe&longs;tates, vt cum frugum profectu congruant. </s> <s>Aedificator <lb/>etiam fa&longs;tigium conficit fornicatum, quia lapides nutu <expan abbr="pondere&qacute;">pondereque</expan>. </s> <s>proprio pr&ecedil;grauantes, conten­<lb/>dendo ad centrum, & &longs;e&longs;e vici&longs;sim comprimendo, redduntur immobiles. </s> <s>Itaque iam hic ars <lb/> <arrow.to.target n="marg246"></arrow.to.target><lb/>perfectis vtitur; &longs;ed quoniam aptat ad v&longs;us humanos; etiam perficere perhibetur. </s> <s>Ergo &longs;impli­<lb/> <arrow.to.target n="marg247"></arrow.to.target><lb/>citer perfectio profici&longs;citur à natura quam ita per&longs;equitur, vt ab eo progre&longs;&longs;u ne digito quidem <lb/>recedat. </s> <s>Itaque ars etiam naturæ motibus ob&longs;equitur & hunc illi opponit, vt vim naturæ &longs;upe­<lb/>rantis reprimens <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> varios & multiplices v&longs;us exhibere po&longs;sit. </s> <s>At verò perfectionem præ&longs;tat na­<lb/> <arrow.to.target n="marg248"></arrow.to.target><lb/>tura, quòd vnaquæque res naturalis &longs;ic agit; quia &longs;ic natura comparata e&longs;t. </s> <s>Et (ni pror&longs;us fallor) <lb/>aliter &longs;e res habet atque in c&ecedil;teris, quorum v&longs;us aliquis e&longs;&longs;e &longs;olet. </s> <s>Siquidem alia &longs;unt huiu&longs;mo­<lb/>di, vt ijs vtamur; at nos i&longs;tis vtimur quia &longs;unt huiu&longs;modi: exempli gratia, &longs;ic frenum e&longs;t compa­<lb/>ratum, vt eques illo vtatur. </s> <s>at id fabricatur ex ferro, quia ferrum tale e&longs;t, vt eo po&longs;sit vti in illo <lb/>officio pr&ecedil;&longs;tando. </s> <s>Quapropter opinor in iis qu&ecedil; &longs;truuntur, vt cæteris v&longs;ui &longs;int, quarum artium <lb/>v&longs;us e&longs;t proprius, eas e&longs;&longs;e præferendas: &longs;ic in cæteris vbi v&longs;us &longs;it, quia &longs;int huiu&longs;modi rem aliter <lb/>&longs;e habere puto, nimirum cedere illam, quæ vtatur. </s> <s>aut ita di&longs;tingueres ex v&longs;u fieri bonas; aut <lb/>quòd iis vtamur; quia bonæ &longs;unt eæ quidem vtente &longs;unt imperfectiores, has etiam antecellere <lb/>vtenti non inconuenit. </s> <s>Ita &longs;it, vt naturam &longs;emper arti pr&ecedil;ponam; aut &longs;iquid &longs;uperioris <expan abbr="agno&longs;cã">agno&longs;cam</expan> <lb/>in v&longs;u rerum naturalium, id ego hominem faciam, qui & ip&longs;e e&longs;t præ&longs;tanti&longs;sima natura, cui om­<lb/>nia quodammodo nata e&longs;&longs;e docent philo&longs;ophi <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> de qua re aliàs. </s> <s>Sed redeamus ad naturam. </s> <s>Ea <lb/> <arrow.to.target n="marg249"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg250"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè quemadmodum antè monuimus, eundem tenorem perpetuò &longs;eruat, quippe quæ &longs;implex <lb/>&longs;it, nec varios v&longs;us re&longs;piciat, &longs;ed id &longs;olummodo, quod &longs;uum ip&longs;ius proprium e&longs;t. </s> <s>Itaque &longs;em­<lb/>per ignis a&longs;cendit, & vbi in &longs;uperiorem locum peruenerit, ibi quoque manet &longs;uapte natura: ter­<lb/>ra item de&longs;cendit ad centrum in quo perpetuò quie&longs;ceret, ni&longs;i ob&longs;tatet cau&longs;&longs;a violans. </s> <s>ac &longs;i &longs;ecus <lb/>eueniat, externa aliqua cau&longs;&longs;a pote&longs;t a&longs;signari varietatis illius, <expan abbr="neq;">neque</expan> enim id iam amplius e&longs;t pro <lb/>ratione naturæ, vt &longs;i terra maneat in loco &longs;uperiore, aut è loco &longs;uo moueatur: & cau&longs;&longs;a reddi <lb/>pote&longs;t, cur de&longs;cendat nunc, mox autem quie&longs;cat. </s> <s>illud enim e&longs;t naturæ imperfectæ, qu&ecedil; ad per­<lb/>fectionem tendit, hoc iam eius qu&ecedil; perfectionem &longs;uam con&longs;ecuta fuerit. </s> <s>Semper ergo &longs;ui &longs;imi­<lb/>lis e&longs;t ip&longs;a natura, vt etiam de con&longs;imilibus idem iudicium non ab&longs;urdè fiat, aut item afferenda <lb/>ratio, cur ordo ille fuerit immutatus; vt puta &longs;i ratio per&longs;uadet ex a&longs;tris vnum e&longs;&longs;e rotundum, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>quoque iudicium de c&ecedil;teris ferre oportebit, aut di&longs;criminis ratio reddenda. </s> <s>Sic cùm commune <lb/>&longs;it compluribus animalibus habere cor, & in quibu&longs;dam, vt in auibus ob&longs;eruemus, ip&longs;um primò <lb/>produci eodem modo de c&ecedil;teris iudicabimus: ni&longs;i cau&longs;&longs;a &longs;uccurrat, cur in re con&longs;imili diuer&longs;um <lb/>in&longs;titutum natura tenuerit. </s> <s>ac ni&longs;i ratio &longs;ubueniat pertinacis omnino animi &longs;it id quod con&longs;tat <pb pagenum="25"/> <arrow.to.target n="marg251"></arrow.to.target><lb/>in &longs;imili, non approbare. </s> <s>Ex quo efficitur, vt nonnunquam &longs;ic argumentatus fuerit Ari&longs;toteles. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg252"></arrow.to.target><lb/>Id ita euenit in hoc. </s> <s>Et in omnibus igitur. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quia natura &longs;implex e&longs;t & vniformis, neque vites <lb/> <arrow.to.target n="marg253"></arrow.to.target><lb/>&longs;uas remittit, ni&longs;i à contrariis affligatur; neque habet in &longs;e principium quoddam, &longs;eu facultatem <lb/>cuius ope nunc aliquid accipiat, re&longs;puat aliàs; neque cur id magis nunc quàm mox expetat. <lb/></s> <s>cuiu&longs;modi in homine reperitur quam voluntatem dicimus. </s> <s>idcirco &longs;emper nititur in &longs;ummum <lb/>quod pote&longs;t. </s> <s>Et cùm ea &longs;it contrariorum vis, vt &longs;e&longs;e vici&longs;sim retundant; probabile quoque e&longs;t <lb/>ip&longs;am plus ab initio valere quàm in progre&longs;&longs;u; nihilominus, quia principio materia repugnat <lb/>& plagas quæ ab efficiente infliguntur, fortiter repellit; neque facilè induci pote&longs;t vt de&longs;erat il­<lb/>lam formam, qua cum diutius con&longs;ueuit; minor e&longs;t ab initio progre&longs;&longs;us. </s> <s>At verò cùm materia <lb/>bonum illud, quod ab efficiente obiicitur, c&ecedil;perit degu&longs;tare, libenter etiam cedit imperanti, & <lb/>qua&longs;i vires addens efficienti, magis proficit. (&longs;emper enim bene mobilior ad virtutem fit etiam <lb/>quodcunque incrementum &longs;ump&longs;erit à principio) <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ac &longs;i demum contrario dominetur efficiens <lb/> <arrow.to.target n="marg254"></arrow.to.target><lb/>ad illum perfectionis gradum promouet, quem, vel in &longs;e habet, &longs;ibi &longs;imile in &longs;pecie producens, <lb/>&longs;i fuerit vniuocum; (quicquid enim deficit, materiæ <expan abbr="prohibentis&qacute;">prohibentisque</expan>. </s> <s>vitio tribuendum) vel con­<lb/>tinet virtute, & modo quodam præ&longs;tantiore quàm &longs;i actu po&longs;sideret tantum eo tempore confe­<lb/>rens, quantum materia pote&longs;t accipere. </s> <s>Nanque & id &longs;en&longs;us o&longs;tendit e&longs;&longs;e duo cau&longs;&longs;arum gene­<lb/> <arrow.to.target n="marg255"></arrow.to.target><lb/>ra, quorum vnum &longs;it vniuocum, vt cùm homo hominem gignit, alterum verò quod ab Ari&longs;to­<lb/>tele nominatur actus, &longs;iue perfectio; &longs;iquidem vibex à baculo non &longs;ibi &longs;imili producatur. </s> <s>nun­<lb/>quam prouehit vlterius: ni&longs;i fortè habilitas materiæ tanta fuerit, vt paullo momento po&longs;sit im­<lb/>pelli. </s> <s>Nam facilius e&longs;t voluere globum quàm cubum. </s> <s>Itaque nihil agit vltra gradum &longs;uum; <lb/>efficiens quidem vniuocum nihilo plus contribuens quàm in &longs;e habeat; materia verò non acci­<lb/>piens, ni&longs;i id quod ip&longs;a &longs;ub&longs;tinere pote&longs;t, vbi efficiens &longs;it diuer&longs;um. </s> <s>ac &longs;iquando &longs;ecus appareat. <lb/></s> <s>cauendum e&longs;t ne forte &longs;it accidens: nanque album per accidens efficit animal, neúe etiam in&longs;tru­<lb/>mentum; huius verò proprium e&longs;t, vt alterius virtute munitum moueat. </s> <s>itaque illius beneficio <lb/>plus multo pote&longs;t quàm per &longs;e ip&longs;um valeret. </s> <s>aut ne id propen&longs;ioni materiæ &longs;it ad&longs;cribendum: <lb/>quia &longs;æpe &longs;it vt ip&longs;a per &longs;e moueatur eodem modo, quo ab efficiente moueretur. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>paullo <lb/> <arrow.to.target n="marg256"></arrow.to.target><lb/>momento plurimum impellitur. </s> <s>Proinde monebat Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nonnulla exiguum con&longs;ecuta <lb/> <arrow.to.target n="marg257"></arrow.to.target><lb/>momentum maximos progre&longs;&longs;us interdum facere. </s> <s>quare et&longs;i vera propo&longs;itio; propter id quod <lb/>na&longs;citur ex euento, facta dubia probationem aliquam po&longs;tulare vi&longs;a e&longs;t: itaque &longs;ic confirmari <lb/>potuit. </s> <s>tum quòd eius oppo&longs;itum tollit aliud principium quod e&longs;t <expan abbr="euid&etilde;ti&longs;simum">euidenti&longs;simum</expan>. </s> <s>omnes enim <lb/> <arrow.to.target n="marg258"></arrow.to.target><lb/>fatentur vniuer&longs;a ex Deo e&longs;&longs;e, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium perfecti&longs;simam. </s> <s>atqui non valeret, ex <lb/>ip&longs;o &longs;unt omnia, ergo e&longs;t cau&longs;&longs;a perfecti&longs;sima, nam dicet <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> dicere po&longs;&longs;et aliquis, id quod e&longs;t <lb/>perfectius, ab eo produci, quod e&longs;t imperfectius, tum item &longs;i effectus quàm cau&longs;&longs;a perfectior e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;et: diuidamus cogitatione effectum in duo, nempe in id quo <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> perfectionem adæquat <lb/>&longs;uam cau&longs;&longs;am, & in id quod exuperat: quæro vnde'nam habeat effectus ille exuperantiam, non <lb/>ex &longs;e: quia quicquid e&longs;t in effectu, habet cau&longs;&longs;am, non à cau&longs;sis: quia nihil dat, quod non habet <lb/>actu, &longs;eu virtute, Quòd &longs;iquando par fuerit, aut propemodum vtriu&longs;que contrarij robur & agen­<lb/>tis & patientis, in tertium vtraque &longs;imul degenerant. </s> <s>Omnis verò efficientis promotio &longs;en&longs;im <lb/><expan abbr="paullatim&qacute;">paullatimque</expan>. </s> <s>fit, vt <expan abbr="nõ">non</expan> appareat vllo vnquàm tempore naturam ab extremo ad extremum facere <lb/> <arrow.to.target n="marg259"></arrow.to.target><lb/>mutationem, ni&longs;i per certa & conuenientia media feratur. </s> <s>Nam &longs;icuti bonus grammaticus ac­<lb/>cipiens puerum informandum prius vocem componere docet; deinde mon&longs;trat vocum notas; <lb/>tum in&longs;tituit ad orationem &longs;truendam, ad extremum tradit præcepta ornatè loquendi: &longs;ic natu­<lb/>ra per debitos apparatus ab imo ad &longs;ummum procedit. </s> <s>Neque tantum ordinatus i&longs;te progre&longs;­<lb/>&longs;us in rebus producendis ob&longs;eruatur; verùm &longs;i ordinem quoque rerum &longs;pectes, ab imo quod <lb/> <arrow.to.target n="marg260"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t propemodum nihil, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> per interualla conuenientia procedit. </s> <s>C&ecedil;terùm de hoc aliàs. <lb/></s> <s>Nunc illud &longs;peculemur, quemadmodum natura efficiendo media tran&longs;eat. </s> <s>Id autem accipien­<lb/>dum nobis e&longs;t, cùm in habentibus intentionem & remi&longs;sionem, tùm in omnibus aliis mutationi­<lb/>bus per &longs;e, quæ &longs;cilicet non pendent ex alia mutatione, etenim ex eo dexter cùm ego tibi &longs;im, fio <lb/>&longs;ini&longs;ter; non &longs;anè, quia muter; &longs;ed quòd tu ip&longs;e moueris: at verò albus fio, aliquid ip&longs;e accipiens, <lb/>& in me ip&longs;o facta perturbatione. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> De his ergo mutationibus loquor. </s> <s>In omnibus autem acci­<lb/> <arrow.to.target n="marg261"></arrow.to.target><lb/>pio per hæc tempora, quod pluribus po&longs;teà perpendetur, ine&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ario quædam media, &longs;eu <lb/>gradus quo&longs;dam, &longs;eu materiæ proce&longs;&longs;us & pote&longs;tatis, quibus ab imo & non ente ad &longs;ummum & <lb/>oppo&longs;itum perducatur, vt cùm à primo gradu ad octauum albedo &longs;it prouehenda, natura à pri­<lb/>mo ad &longs;ecundum, mox ad tertium, & &longs;ic ordinatè procedendo producit albedinem. </s> <s>H&ecedil;c quidem <lb/>media &longs;unt, quæ vocat Ari&longs;toteles. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> ita definiens. </s> <s>In quod prius aptum natura e&longs;t perue­<lb/> <arrow.to.target n="marg262"></arrow.to.target><lb/>nire id quod mutatur, quàm in quod vltimum mutatur, &longs;ecundum naturam continuè mutatio­<lb/>nem patiens, vbi mutatio vult e&longs;&longs;e continua, non intermi&longs;&longs;a; &longs;iquidem, vbi intermittatur, illud <lb/>momentum, in quo mutatio ce&longs;&longs;at, iam extremum e&longs;t, quo res iam mutata e&longs;t & exi&longs;tit, non am­<lb/>plius mutatur. </s> <s>ac &longs;iquid ip&longs;i re&longs;pondeat, quod &longs;it &longs;ecundum naturam, ide&longs;t forma: &longs;in minus; <pb pagenum="26"/>e&longs;t quiddam imperfectum. </s> <s>quamquàm de hoc po&longs;tea tractabitur. </s> <s>& cùm hoc inter, &longs;it, dum &longs;it <lb/> <arrow.to.target n="marg263"></arrow.to.target><lb/>motus, iam liquet ip&longs;um non pertinere ad formam & actum, &longs;ed ad pote&longs;tatem & materiam. <lb/></s> <s>Quapropter non e&longs;t cur expectes media, &longs;icut viride & rufum; nam &longs;unt h&ecedil;c aliquid actus; nec <lb/>omnino ea media, quæ formæ dicuntur; &longs;ed media, quæ &longs;unt pote&longs;tatis & materiæ, qu&ecedil; dicuntur <lb/>tran&longs;itus. </s> <s>Itaque cùm in omni motu &longs;it aliqua pote&longs;tas, cuius actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus e&longs;t motus: <lb/>planum e&longs;t, quòd in omni motu &longs;eu mutatione per &longs;e tale <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedit. </s> <s>Id omne percurren­<lb/>dum e&longs;t, nec quicquam pr&ecedil;tereundum, modo ea &longs;e deinceps &longs;uaptè natura con&longs;equantur. </s> <s><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/></s> <s>modo à pote&longs;tate ad actum totis viribus natura contendit. </s> <s>Hinc efficitur, vt ea quæ origine ante­<lb/>cedunt, &longs;int imperfectiora, & ea demum po&longs;tremò loco natura perficiat quorum productio diffi­<lb/>cilior & v&longs;us maior. </s> <s>cùm enim eiu&longs;modi &longs;int, multa flagitant ex quibus &longs;ub&longs;i&longs;tant. </s> <s>Mitto hîc ea <lb/>quæ &longs;unt origine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> priora; &longs;ed eius ingenij, vt ab illis c&ecedil;tera, tanquam à cau&longs;&longs;a principe pen­<lb/>deant, vel vt i de cordis ortu Ari&longs;totelis &longs;ententia fertur. </s> <s>Atqui & hæc item pluribus aliàs, à pro­<lb/> <arrow.to.target n="marg264"></arrow.to.target><lb/>po&longs;ito ne di&longs;cedamus. </s> <s>Atque ea quidem, quæ natura producit, ita procedunt, vt perficiatur im­<lb/>perfectum paullatim proficiens, donec ad &longs;ummum peruenerit. </s> <s>At verò &longs;ic ea quæ intercedunt, <lb/><expan abbr="cõnexa">connexa</expan> &longs;unt, vt po&longs;terius &longs;ine priore non exi&longs;tat, quemadmodum paries &longs;ine fundamentis. </s> <s><expan abbr="c&ecedil;terũ">c&ecedil;terum</expan> <lb/>& illa omnia quæ antecedunt, ita &longs;e re&longs;piciunt, vt proximè antecedens &longs;it gratia con&longs;equentis. </s> <s>& <lb/> <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. </s> <s>Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. </s> <s>Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. </s> <s>Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. </s> <s>Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. </s> <s>Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. </s> <s>Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. </s> <s>vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. </s> <s>con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. </s> <s>M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. </s> <s>aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia coale­<lb/> <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. </s> <s>di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. </s> <s>Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. </s> <s>ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. </s> <s>Ita <expan abbr=".n.">enim</expan> qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione producatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. </s> <s>itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. </s> <s>natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. </s> <s>Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. </s> <s><expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. </s> <s><expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. </s> <s>Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tum</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. </s> <s>Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> <pb pagenum="27"/> <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. </s> <s>&longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. </s> <s>Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. </s> <s>idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. </s> <s>Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. </s> <s>&longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. </s> <s>Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum <expan abbr="finem&qacute;">finemque</expan>. </s> <s>abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque natu­<lb/> <arrow.to.target n="marg274"></arrow.to.target><lb/>ra melioris <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. </s> <s>gratia, nimirum propagationis, vt alterum tale producatur, quale ip&longs;um e&longs;t, <lb/>abu&longs;a &longs;it. </s> <s>At verò ea quæ pote&longs;t exhibere natura, vel æterna &longs;unt, vel caduca, quæ &longs;anè plu&longs;quam <lb/>&longs;pecie &longs;eparantur. </s> <s>hæc vt natura di&longs;iuncta &longs;unt; &longs;ic varijs &longs;unt obnoxia legibus, id enim quod in <lb/>æternis effici pote&longs;t æternum e&longs;t: quod verò in caducis ex iis &longs;&ecedil;pe exi&longs;tit, quæ varietatem reci­<lb/>piunt; <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. </s> <s>diuino in&longs;tinctu concitata natura, rem minorem maiori <expan abbr="potiori&qacute;">potiorique</expan>. </s> <s>accommodat, <lb/>non contrà maiorem <expan abbr="nobilioren&qacute;">nobiliorenque</expan>. </s> <s>minori. </s> <s>& id quod inferius e&longs;t, vult in&longs;eruire &longs;uperiori, & <lb/><expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. </s> <s>recta ratione vtenti, &longs;ua parat in&longs;trumenta; nec prius in&longs;trumenta fabricatur quam de vten­<lb/>te cogitauerit. </s> <s>Nam &longs;icuti rectius tibia mu&longs;ico præbetur quàm tibiam po&longs;sidenti, peritia tibias <lb/>inflandi: &longs;ic etiam natura facit. </s> <s>Itaque non immeritò reprehenditur Anaxagoras qui rationem <lb/>allaturus, cur homo omnium e&longs;&longs;et animalium prudenti&longs;simus, eam exponebat quòd manus ha­<lb/>beret. </s> <s>ac rectè quidem, &longs;i rationem, vt &longs;ignum exquirebat: &longs;ed &longs;i veras cau&longs;&longs;as quæ&longs;tionis indaga­<lb/>bat; recta ratio po&longs;tulat, vt idcirco fateamur homini datas e&longs;&longs;e manus, quia &longs;it animal prudenti&longs;­<lb/>simum. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atque ita melius e&longs;t. </s> <s>Semper igitur deterius gratia melioris: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>ita generale, vt per <lb/> <arrow.to.target n="marg275"></arrow.to.target><lb/>artes & naturam &ecedil;què pertineat. </s> <s>Itaque &longs;apientes pacis cau&longs;&longs;a bellum gerunt; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> laborem &longs;pe otij <lb/> <arrow.to.target n="marg276"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg277"></arrow.to.target><lb/>&longs;u&longs;tentant. </s> <s>Sed requirat hoc loco qui&longs;piam, &longs;it ne cau&longs;&longs;a hoc quod dicimus e&longs;&longs;e melius; an po­<lb/>tius effectus, & cum cau&longs;&longs;a ponatur. </s> <s>quod nam cau&longs;&longs;æ genus &longs;it; & quemadmodum cau&longs;&longs;æ offi­<lb/>cio fungatur. </s> <s>Et planè inficiari non licet, hoc ab Ari&longs;totele inter cau&longs;&longs;arum genera recen&longs;eri: in­<lb/>quit enim &longs;e habere quàm pote&longs;t optimè cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>tam pr&ecedil;cipuam exi&longs;tima&longs;&longs;e vide­<lb/> <arrow.to.target n="marg278"></arrow.to.target><lb/>tur, vt nece&longs;&longs;e &longs;it, &longs;i melius hoc modo foret: ita quoque &longs;e habere naturam: qua&longs;i nulla prior <lb/>cau&longs;&longs;a afferri queat: ideo iure optimo non &longs;eiungetur à fine, hanc enim omnium cau&longs;&longs;am poti&longs;si­<lb/>mam ponit vnu&longs;qui&longs;que artifex, &longs;ed præcipue naturalis. </s> <s>Ita verò &longs;e habet vt finis. </s> <s>Nam cùm &longs;it <lb/>in vniuer&longs;o primum quoddam immortale, & ineffabile, &longs;impliciter ens, & &longs;impliciter bonum; <lb/>ex hoc c&ecedil;tera impetrant quòd &longs;int, & quòd bona &longs;int quodam tamen ordine, vt quæ naturam, <lb/>&longs;iue e&longs;&longs;entiam illam magis imitantur: perfectiora <expan abbr="meliora&qacute;">melioraque</expan>. </s> <s>&longs;int, huiu&longs;modi verò &longs;unt actus & <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ quæ actu &longs;unt, primum materiæ exortes, deinde materiatæ: atque illæ quidem è tri­<lb/>plici &longs;erie corpora c&ecedil;le&longs;tia, forma & indiuidua, quibus e&longs;&longs;e & bonitas impertita &longs;unt miris mo­<lb/>dis. </s> <s>atque adeo, vt vniuer&longs;a rerum latitudo gradibus omnibus completa &longs;it quos aliqua nota di­<lb/>&longs;tinctos excipere pote&longs;t. </s> <s>Ergo quod e&longs;t, & quod bonum e&longs;t, cùm &longs;uoptè ingenio &longs;it finis & ex­<lb/> <arrow.to.target n="marg279"></arrow.to.target><lb/>petendum; efficitur, vt natura &longs;emper expetat id quod melius e&longs;t, & quàm maximè præ&longs;tare co­<lb/>netur ita &longs;uum finem adeptura. </s> <s>A &longs;uperioribus ergo principiis hoc cau&longs;&longs;æ genus extitit, & de­<lb/>&longs;cendit quodammodo c&ecedil;litus. </s> <s>Itaque &longs;ine errore natura producit, & vt melius non po&longs;sit. </s> <s>ac &longs;i­<lb/>quis corrigere aliquid volet, vt turpi&longs;simus ille Momus, aut deterius faciet, aut id quod fieri <lb/>non potuit, optabit. </s> <s>Sic cùm melius &longs;it e&longs;&longs;e quàm non e&longs;&longs;e, natura potius ine&longs;&longs;e quàm non e&longs;&longs;e <lb/>contendet: & &longs;i poterit; æternum numero faciet; &longs;i minus, vt æternum &longs;ucce&longs;sione &longs;it, & &longs;pecie, <lb/>curabit; nihil minus, quam &longs;ibi perniciem molietur, ni&longs;i fortè per accidens; vt ignis qui, cum in <lb/>aliena materia con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>nece&longs;&longs;ariò nutriatur; &longs;i permanere velit, eam quoque nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ-&longs;umit">con­<lb/>&longs;umit</expan>; itaque & nece&longs;&longs;ariò necem &longs;ibi parat. </s> <s>& quia res tùm perfecta e&longs;t, cum iis muneribus fun­<lb/>gi pote&longs;t, quibus ip&longs;am natura de&longs;tinauit, id &longs;ummopere expetet; atque expetet, &longs;iquando <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat, aut &longs;i non eo modo habeat, quo bene e&longs;t; ac &longs;i obtinuerit; tanquàm in oportuno diuer&longs;orio <lb/>requie&longs;cet. </s> <s>Hic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> finis cum forma <expan abbr="cõgruit">congruit</expan>, cuius cùm tantum &longs;it <expan abbr="momentũ">momentum</expan> in natur&ecedil; operibus <lb/>etiam nos admonet & impellit in iis ve&longs;tigandis, vt maiorem formæ rationem habeamus, quàm <lb/>materiæ, quod veteres philo&longs;ophi non per&longs;picientes toto c&ecedil;lo aberrarunt. </s> <s>nil enim aliud quàm <lb/>materiam, naturam e&longs;&longs;e crediderunt, formas habuere pro accidentibus ac &longs;i quod aliud prin­ <pb pagenum="28"/>cipium po&longs;uere præter materiam, mouens erat, &longs;iue amor, vt cen&longs;uit Parmenides, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iue (vt me­<lb/> <arrow.to.target n="marg280"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg281"></arrow.to.target><lb/>minit Cicero <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;tephane à coronæ &longs;imilitudine dicta, hoc e&longs;t, continens ardore lucis orbis, qui <lb/> <arrow.to.target n="marg282"></arrow.to.target><lb/>cingit c&ecedil;lum quem appellat Deum: aut etiam mens, vt putauit Anaxagoras, vel lis & amicitia <lb/>quas potuit Epedocles; licet ad illa confugiant vt tragici poët&ecedil;, cum explicare argumenti exitum <lb/>non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Igitur cùm illis certandum fuit & error eorum confutandus. </s> <s>id verò cum omni <lb/>indu&longs;tria confectum fuerit ab Ari&longs;totele; facit quominus ego credam &longs;ententiam c&ecedil;teroqui ve­<lb/>ri&longs;simam nempe. </s> <s>Naturam e&longs;&longs;e aut agere gratia rei cuiu&longs;piam, cum principiis e&longs;&longs;e <expan abbr="numerandã">numerandam</expan>. <lb/></s> <s>Neque verò mihi placet quod aliqui defendunt, non directò <expan abbr="certis&qacute;">certisque</expan>. </s> <s>rationibus, &longs;ed elenchicè <lb/>tractari &longs;ententiam illam qua ratione liceat inire certamen cum iis qui principia refutant. </s> <s>Etenim <lb/>&longs;i di&longs;putationis illius progre&longs;&longs;um animaduertas; ex propriis eius methodi principiis rem quo­<lb/>que confectam fui&longs;&longs;e reperies, & aliqua vt vera a&longs;&longs;umpta, non data; qui mos &longs;cientiarum pro­<lb/>prius e&longs;t; neque vt illò tendentia quò elenchica <expan abbr="cõfutatio">confutatio</expan> dirigitur (huius enim &longs;copi &longs;unt quin­<lb/>que repugnantia, fal&longs;um, inopinabile, &longs;olœci&longs;mus, & nugatio) &longs;ed vt o&longs;tendentia &longs;ic e&longs;&longs;e & &longs;en&longs;u <lb/>munita qui certus e&longs;t index in phy&longs;icis; & eiu&longs;modi qu&ecedil; in illa principia re&longs;olui po&longs;sint, qu&ecedil; phy­<lb/>&longs;icus pro certi&longs;simis accipit. </s> <s>Et indicat hoc propo&longs;itio quæ&longs;tionis quæ per notum exponitur qu&ecedil; <lb/>cau&longs;&longs;am &longs;ignificat, nimirum <foreign lang="greek">dio/ti</foreign>, ide&longs;t quamobrem qua, tamet&longs;i optimi autores v&longs;i &longs;int pro &longs;im­<lb/> <arrow.to.target n="marg283"></arrow.to.target><lb/>plici, quæ e&longs;t <foreign lang="greek">o=ti</foreign>, ide&longs;t quòd, nihilominus à nobis pro cau&longs;&longs;a accipienda e&longs;t, eo quòd indicat <lb/><foreign lang="greek">to/ be/ltion</foreign>, & melius quòd finem e&longs;&longs;e &longs;uprà docuimus; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>&longs;e profitetur afferre Ari&longs;toteles, vt <lb/>dubitationem &longs;oluat: atqui dubitationum &longs;olutiones &longs;unt ea quæ demon&longs;trantur. </s> <s>Itaque non <lb/>elenchicè, &longs;ed phy&longs;icè tractatum fuit hoc theorema. </s> <s>Planum e&longs;t quidem e&longs;&longs;e finem, & ex hac <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;e rationem complurium problematum: liquet etiam methodos accipere qua­<lb/>tuor genera cau&longs;&longs;arum: &longs;ed illud ob&longs;curum & inquirendum; &longs;it'ne aliquis finis, cuius ergò natu­<lb/>ra operetur: & an &longs;olus materiæ cur&longs;us, vt antiqui voluerunt; ea præ&longs;tet, quæ fini tribuit in na­<lb/>tura philo&longs;ophus. </s> <s>Idcirco mea quidem &longs;ententia erit hoc non principium, &longs;ed theorema. </s> <s>Natu­<lb/> <arrow.to.target n="marg284"></arrow.to.target><lb/>ram agere cuiu&longs;piam rei gratia. </s> <s>Tritum quoque illud e&longs;t apud philo&longs;ophos naturales cau&longs;&longs;am <lb/>ei præferri cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>Nunc cau&longs;&longs;a multis modis ea re&longs;picit quorum e&longs;t auctor. </s> <s>Etenim vel <lb/>in nomine & ratione conuenit, vt cum filio pater, vel actus e&longs;t & perfectio: rur&longs;us cau&longs;&longs;a vel e&longs;t <lb/>in mente, vel in reip&longs;a: tum tertiò cau&longs;&longs;a vel princeps e&longs;t, vel in&longs;trumentum. </s> <s>Prætereà cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>aut pote&longs;tas, aut actus. </s> <s>Po&longs;tremò cau&longs;&longs;a pertinet ad e&longs;&longs;e, cùm vbi quippiam gignitur; tùm etiam <lb/>po&longs;tquam genitum e&longs;t: nanque operatio iam e&longs;t rei genitæ &cum fine cen&longs;eri &longs;olet. </s> <s>Atqui per­<lb/> <arrow.to.target n="marg285"></arrow.to.target><lb/>&longs;picuum e&longs;t cau&longs;&longs;am illam quæ perfectio nuncupatur, modo quodam nobiliore quàm cau&longs;&longs;as <lb/>vniuocas, effecta &longs;ua continere, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem ip&longs;is quoque præ&longs;tantiores e&longs;&longs;e, po&longs;tquam ex illius <lb/>gremio, vt ita dicam, effu&longs;a fuerint. </s> <s>Cau&longs;&longs;as item in mente, qualem ponimus e&longs;&longs;entiam, quæ defi­<lb/>nitione explicatur, ip&longs;i rei quæ exi&longs;tit, præponendas e&longs;&longs;e &longs;uo loco docebimus, interim pro hypo­<lb/>the&longs;i &longs;tatuatur. </s> <s>Omnes etiam confitentur actum pote&longs;tati, vt imperfecto perfectum præcedere, <lb/>& cùm materia &longs;it pote&longs;tas, c&ecedil;ter&ecedil; cau&longs;&longs;æ &longs;int actus generatim, materiam excipiunt quæ &longs;ola pro­<lb/>pter imperfectionem non &longs;it effectui præferenda; quapropter etiam cùm agens actu exi&longs;tat, pa­<lb/>tiens verò &longs;it pote&longs;tate; agens patienti &longs;ine controuer&longs;ia præponunt. </s> <s>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem quia &longs;e habet <lb/>in&longs;trumentum ad cau&longs;&longs;am principem vt patiens ad agens, eodem iudicio perhibemus in&longs;trumen­<lb/>tum non modo cau&longs;&longs;æ mouenti po&longs;tponendum, verùm etiam effectui po&longs;tponi po&longs;&longs;e; vt &longs;i effe­<lb/>ctus à cau&longs;&longs;a vniuoca producatur, proptereà &longs;emen, licet imperfectum; cau&longs;&longs;a hominis quæ res <lb/>e&longs;t perfecta, e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum à meliore principio de&longs;cendat, quod e&longs;t homo alter qui actu e&longs;t, at­<lb/>que perfectus. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>notabat veteres Ari&longs;toteles, quia rationem optimi hone&longs;ti&longs;simi & pr&ecedil;&longs;tan­<lb/>ti&longs;simi principiis denegarent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd ex &longs;emine virum na&longs;ci per&longs;picerent, hoc verò imperfectum <lb/> <arrow.to.target n="marg286"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et. </s> <s>neque intelligerent &longs;emen non e&longs;&longs;e principium, &longs;ed in&longs;trumentum quod ex alio penderet: <lb/> <arrow.to.target n="marg287"></arrow.to.target><lb/>id autem perfectum e&longs;&longs;et, cum actu exi&longs;teret à quo &longs;emen pararetur. </s> <s>Itaque principium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>, <lb/>& hone&longs;ti&longs;simum e&longs;t. </s> <s>Et certè ita &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t; cùm actus &longs;it principium &longs;impliciter. </s> <s>Nam ma­<lb/>teria quoque cùm &longs;it potentia, principiorum numero excluditur. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Hæc quidem à nob. </s> <s>con&longs;en­<lb/> <arrow.to.target n="marg288"></arrow.to.target><lb/>tienter cum c&ecedil;teris a&longs;&longs;eruntur. </s> <s>De vniuocis, & fine non conuenit: apparet enim eandem e&longs;&longs;e con­<lb/>ditionem Sophroni&longs;ci patris & Socratis filij; atque omnino generatim, cùm vna &longs;ub&longs;tantia indi­<lb/>uidua gignat alteram, nec vna &longs;it magis minusúe &longs;ub&longs;tantia quàm altera, neutram e&longs;&longs;e præferen­<lb/>dam. </s> <s>Prætereà cum finis &longs;it vel generationis, vel rei genit&ecedil;, quia rei genitæ finem in ordine acci­<lb/>dentium collocant, ea verò &longs;ub&longs;tantiæ cedunt omnibus modis, & hoc etiam cau&longs;&longs;æ genus effe­<lb/>ctui & illi cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a, præferendum non e&longs;&longs;e ducunt. </s> <s>Nos contrà in vniuocis etiam cau&longs;&longs;as <lb/>effectibus anteponimus; quippe qui cau&longs;&longs;as in actu contemplemur. </s> <s>tùm enim cau&longs;&longs;æ verè &longs;unt: <lb/>atqui cau&longs;&longs;æ in actu cum re conferuntur quæ e&longs;&longs;e pote&longs;t & gignitur, nec dum exi&longs;tit. </s> <s>itaque ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò præ&longs;tant. </s> <s>Po&longs;teà longo &longs;ermone nob. </s> <s>o&longs;tendendum e&longs;t functiones e&longs;&longs;e ex ordine <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, <lb/>& vt actus cum pote&longs;tate conferri. </s> <s>Quamobrem & ab hoc v&longs;que ad illa tempora &longs;uper&longs;edeamus. <lb/></s> <s>&longs;atis hoc &longs;it, quòd &longs;i actus <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> e&longs;t perfectior; actio quoque in ip&longs;o <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> inerit, vt perfectio. <pb pagenum="29"/> <arrow.to.target n="marg289"></arrow.to.target><lb/>Rur&longs;us cùm efficiens & finis bifariam &longs;e re&longs;piciant, & vt in optatis, atque vt imponitur ab effi­<lb/>ciente materiæ; & illo quidem modo monet finis; altero pendet ex efficiente, quæ con&longs;iderantur <lb/>ex his cau&longs;sis, quatenus mouent, alias excellunt, quare finis, dum mouet, e&longs;t nobilior, & effi­<lb/>ciens, dum parat finem, antecellit, Sic dum res fit, & mouens, quatenus mouet; &longs;emper e&longs;t eo; <lb/>quod fit, præ&longs;tantius, & eo quod mouetur ab ip&longs;o, &longs;iue fuerit pa&longs;sio quæ afferat interitum, &longs;eu <lb/>perficiens; quòd inter id, quod mouet, & quod mouetur, &longs;emper quatenus huiu&longs;modi &longs;unt, in­<lb/>tercedit ratio pote&longs;tatis & actus, ob id hoc principium generale redditur, quemadmodum etiam <lb/> <arrow.to.target n="marg290"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;umptum fuit aliquando ab Ari&longs;totele. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò etiam &longs;i cau&longs;&longs;a præferatur effectui, multis ta­<lb/> <arrow.to.target n="marg291"></arrow.to.target><lb/>men &longs;imilitudinum notis cau&longs;&longs;a & effectus inu&longs;ta &longs;unt. </s> <s>Vnde etiam &longs;olet extare effatum com­<lb/>mune philo&longs;ophis & medicis. </s> <s>Similem differentiam in cau&longs;&longs;a efficere &longs;imilem differentiam in <lb/>effectu. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Et verò multa &longs;unt quæ communiter vtri&longs;que in&longs;unt. </s> <s>Nam cau&longs;&longs;æ per &longs;e effectus per <lb/> <arrow.to.target n="marg292"></arrow.to.target><lb/>&longs;e producunt, eæ quæ per accidens con&longs;imiliter con&longs;tituunt effectus per accidens. </s> <s>Sic cau&longs;sis <lb/>actu effecta actu re&longs;pondent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & cum cau&longs;sis pote&longs;tate, congruunt effectus, qui e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt. <lb/></s> <s> <arrow.to.target n="marg293"></arrow.to.target><lb/>Si cau&longs;&longs;æ item communes effectus communes exi&longs;tunt: quod &longs;i &longs;ingulares fuerint; effectus quo­<lb/>que &longs;ingulares erunt. </s> <s>Ita etiam perpetuorum cau&longs;&longs;as perpetuas e&longs;&longs;e credendum e&longs;t <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg294"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;iles, &longs;i cau&longs;&longs;as proximas accipiamus. </s> <s>Sed extat præcipuè &longs;imilitudo inter agentia vniuoca; <lb/> <arrow.to.target n="marg295"></arrow.to.target><lb/>&longs;i vniuoca propriè &longs;umantur, &longs;iquidem illorum proprium &longs;it efficere perpetuò tale, qualia ip&longs;a <lb/>exi&longs;tunt, vt &longs;iquid etiam &longs;it, quod ab alio fiat, vbi fiat per &longs;e & per verum motum, &longs;emper à &longs;i­<lb/>mili producatur. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Ita calidum à calido propagatur, & à quanto quantum, &longs;ub&longs;tantia con&longs;imi­<lb/> <arrow.to.target n="marg296"></arrow.to.target><lb/>liter à &longs;ub&longs;tantia: atque ita quidem, vt à &longs;pecie &longs;pecies, & genus à genere producatur. </s> <s>Nam fit <lb/>homo animal & viuens homo ab homine; animal ab animali, viuens à viuente generatur. </s> <s>& ab <lb/>eodem omnia hæc; quòd idem homo e&longs;t & animal & viuens. </s> <s>Ab alio verò cau&longs;&longs;arum genere, <lb/>quod e&longs;t non vniuocum ob cau&longs;&longs;æ præ&longs;tantiam &longs;imilis effectus gigni neutiquam pote&longs;t. </s> <s>Itaque <lb/>re&longs;tat &longs;olus materiæ <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>con&longs;en&longs;us; &longs;iquidem tantum efficiat agens non vniuocum, quan­<lb/>tum materia &longs;u&longs;tinere valet: neque enim ex hac materia equum verbig. </s> <s>faceret, &longs;ed apem neque <lb/>ex eadem materia virum produceret. </s> <s>Itaque optimè dicitur, pro materiæ merito formas exhi­<lb/>beri; quandò lumen aliter in pellucido recipiatur atque in opaco, vel polito corpore: ita vt, <expan abbr="quã-uis">quan­<lb/>uis</expan> materia coërceatur à forma terminante eius infinitatem; materia quoque temperet & limi­<lb/>tet formæ conditiones & vires efficientis: & quod forma efficere melius; hæc contra reddat de­<lb/>terius. </s> <s>Noui equidem à philo&longs;ophis multos de rebus hi&longs;ce &longs;ermones haberi: c&ecedil;terùm quia non <lb/> <arrow.to.target n="marg297"></arrow.to.target><lb/>ad veritatem conuellendam, &longs;ed ad eorum explanationem afferuntur. </s> <s>atque ita retinentur, vt <lb/>tanquam vera defendantur <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>omnium in phy&longs;ica creberrimus v&longs;us e&longs;t, ea nos itidem <lb/>more hypothe&longs;eon paucis conficere voluimus. </s> <s>Ac de generalibus phy&longs;iologiæ principiis ha­<lb/>ctenus dixi&longs;&longs;e &longs;it &longs;atis.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg205"></margin.target>Ratio I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg206"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg207"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg208"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg209"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg210"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg211"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg212"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg213"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg214"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg215"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg216"></margin.target>a 2. Prior.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg217"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg218"></margin.target>Ad IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg219"></margin.target>b 9. Met. <lb/>Tit. 17.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg220"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg221"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg222"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg223"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg224"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg225"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg226"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg227"></margin.target>a 1. Polit. <lb/>c. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg228"></margin.target>b 1. de An. <lb/>Tit. 88. lib. <lb/></s> <s>de <gap/>ep. </s> <s>c. 2. <lb/>2. de part. <lb/>an. c. 16. 17.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg229"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg230"></margin.target>a 2. De ge­<lb/>ner. </s> <s>Anim. <lb/></s> <s>c. 4. <lb/><lb/>Nota hic <lb/>no&longs;tram in­<lb/>terpr&ecedil;ta­<lb/>tionem.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg231"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg232"></margin.target>b 1. Polit. <lb/>cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg233"></margin.target>c 1. Polit. <lb/>cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg234"></margin.target>d 4. de par. <lb/></s> <s>an. cap. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg235"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg236"></margin.target>e 2. Rhet.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg237"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg238"></margin.target>T. 43.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg239"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg240"></margin.target>f 5. De ge. <lb/></s> <s>an. cap. </s> <s>vl. <lb/><lb/>3 De An. <lb/>T. 45.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg241"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg242"></margin.target>IV.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg243"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg244"></margin.target>a Theoph. <lb/>1. de cau&longs;&longs;. <lb/></s> <s>plan. </s> <s>c. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg245"></margin.target>b Auer. 2. <lb/>Phy&longs;. T. 77</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg246"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg247"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg248"></margin.target>c <expan abbr="q.">que</expan> Mac.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg249"></margin.target>d 1. Pol. <lb/>c. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg250"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg251"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg252"></margin.target>VI.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg253"></margin.target>a 2. de c&ecedil;­<lb/>lo T. 59.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg254"></margin.target>b Præd.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg255"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg256"></margin.target>c 7. Met. <lb/>T. 31.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg257"></margin.target>d 2. de <expan abbr="t&etilde;p">temp</expan>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg258"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg259"></margin.target>VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg260"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg261"></margin.target>e c. </s> <s>de &longs;ub.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg262"></margin.target>f 5. Phy&longs;. <lb/>T. 2<gap/>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg263"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg264"></margin.target>VIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg265"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg266"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg267"></margin.target>a Hippoc. <lb/></s> <s>Gal. 5. de <lb/>vi&longs;u part. <lb/>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg268"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15. 63. <lb/><lb/>3. de c&ecedil;l. <lb/></s> <s>T. 24.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg269"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg270"></margin.target>IX.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg271"></margin.target>c 1. de Ge. <lb/>an. c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg272"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg273"></margin.target>a Lib. de <lb/><gap/> 2. <lb/><gap/>o. </s> <s>de ince­<lb/>&longs;tu anim. <lb/>c. 2. 10. <lb/><lb/>2. de part. <lb/>an. c. 14. <lb/><lb/>Gal. 4. de <lb/>v&longs;u part. <lb/>c. 17. <lb/><lb/>4. de part. <lb/>an. c. 9. <lb/><lb/>1. de Gen. <lb/>an. c. 4. <lb/><lb/>2 de Gen. <lb/>an. c. 4. <lb/><lb/>10. Met. <lb/>T. vlt. <lb/><lb/>8. Phy&longs;. <lb/>T. 56.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg274"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg275"></margin.target>b 4. de par. <lb/></s> <s>an. c. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg276"></margin.target>c 7. Polit. <lb/>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg277"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg278"></margin.target>d 2. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 34.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg279"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg280"></margin.target>a 1. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg281"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg282"></margin.target>b 1. De na.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg283"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg284"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg285"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg286"></margin.target>c 12. Met. <lb/>T. 40.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg287"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg288"></margin.target>d 3. De An. <lb/>T. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg289"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg290"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg294"></margin.target>d 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 61.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg295"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg296"></margin.target>e Probl.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg297"></margin.target>C</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Specialia phy&longs;iologi&ecedil; principia ponuntur; & aliqua admonitione per&longs;uadentur. </s> <s>Cap. </s> <s>IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>MOX ad propria veniamus, & non longè ab in&longs;tituto &longs;ermone di&longs;cedentes cau&longs;&longs;arum. <lb/></s> <s><expan abbr="quo&qacute;ue">quoque</expan> naturam &longs;pecialius exploremus. </s> <s>Proximum igitur iis quæ diximus, e&longs;t vt con­<lb/>uenientiam pote&longs;tatis & actus exponamus: & hæc po&longs;ita e&longs;t in multis quorum momentum in <lb/>omni philo&longs;ophia maximum e&longs;t. </s> <s>Neque verò dubium e&longs;&longs;e pote&longs;t pote&longs;tatem hi&longs;ce primis di­<lb/>&longs;tingui differentiis remoto nimirum & proximo, quis enim aquam dicat e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e phialam, ni&longs;i <lb/>concedat adhuc nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;e multas interuenire mutationes, vt phiala fieri queat? </s> <s>nam prius in <lb/>vitrum cogatur oportet, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>lique&longs;cat, mox efficiatur phiala. </s> <s>At idem non inficiabitur <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg298"></arrow.to.target><lb/>liquefactum in phialam &longs;ine vllius mutationis interuentu mutari. </s> <s>& tum verè aliquid po&longs;&longs;e fieri <lb/>intelliget, cum nihil aliud flagitari videat ad id, vt phiala fiat. </s> <s>tùm verò illa erit pote&longs;tas proxi­<lb/>ma & vltima qua po&longs;ita res exi&longs;tit è ve&longs;tigio. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> C&ecedil;terùm in actu quoque gradus i&longs;ti quodammo­<lb/> <arrow.to.target n="marg299"></arrow.to.target><lb/>do ob&longs;eruari po&longs;&longs;unt. </s> <s>vltimus enim atque perfectus cum vltima pote&longs;tate cohæret, quicquid <lb/>antecedit, actus ille e&longs;t imperfectus, qui cum motu coniunctus e&longs;t, aliquid ab&longs;oluti præ&longs;eferens <lb/>in accidentibus in &longs;ub&longs;tantia formæ nihil attingens, quia &longs;it pror&longs;us indiuidua. </s> <s>Quapropter <lb/>etiam &longs;ic erit actus proximus, &longs;iue extremus atque remotus. </s> <s>Dicimus item è pote&longs;tatibus per­<lb/>fectas e&longs;&longs;e nonnullas, alias imperfectas: ita quoque actus perfectos & imperfectos numerari con­<lb/>&longs;ue&longs;&longs;e: imperfectos autem illos vocari qui &longs;unt cum aliquo motu coniuncti, vt diuidi in conti­<lb/>nuo, quod nunquam eò peruenit, vt diui&longs;um &longs;it. </s> <s>quòd homo qui gignebatur, genitus &longs;it; ille <lb/>e&longs;t actus perfectus. </s> <s>Atqui &longs;ecum congruunt differentiæ pote&longs;tatis & actus. </s> <s>Nam cùm pote&longs;tas <lb/>actum re&longs;piciat generatim; remota cum remoto actu coniuncta erit; proxima & extrema cum <lb/>actu proximo & extremo. </s> <s>Tum etiam pote&longs;tas imperfecta &longs;p&ecedil;ctabit actum imperfectum, per­<lb/>fecta verò perfectum. </s> <s>Ex quo item tanta exi&longs;tit inter vtraque naturæ cognatio, vt quicquid pa­<lb/>tiendo potentia valet, tantundem actus pr&ecedil;&longs;tare po&longs;sit; <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> c&ecedil;teroqui fru&longs;tra e&longs;&longs;et aliquid in natura, <lb/> <arrow.to.target n="marg300"></arrow.to.target> <pb pagenum="30"/>quod ip&longs;i maximè repugnat, vt dictum e&longs;t. </s> <s>Quamquam nos hanc propo&longs;itionem de facto con­<lb/> <arrow.to.target n="marg301"></arrow.to.target><lb/>cedimus (vt fertur) non de habilitate, & pote&longs;tatem communiter accipimus, non pro habitudi­<lb/>ne natiua non ignari multa contingere formæ, cau&longs;&longs;a materiæ, quæ naturam ip&longs;ius oppugnent. <lb/></s> <s>tantum abe&longs;t vt ad illa &longs;it propen&longs;a. </s> <s>Ex eodem quoque fonte deriuatur illud. </s> <s>quippe cùm po­<lb/>te&longs;tas cum actu conueniat in eo quòd pari gradu à remotis v&longs;que ad proxima procedant. </s> <s>Actus <lb/>effici in patiente bene affecto. </s> &