| version 1.43, 2007/07/11 17:16:29 |
version 1.62, 2008/12/14 16:19:10 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>&longs;uppeteret; & ab Alexandro de&longs;ignationes illas p&longs;eudographos habitas. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Nec id prohiberet, <lb/> | <arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>&longs;uppeteret; & ab Alexandro de&longs;ignationes illas p&longs;eudographos habitas. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Nec id prohiberet, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>quominus e&longs;&longs;et alia &longs;cientia ad quam earum rerum tractatio pertineret, tamet&longs;i paucæ forent, <lb/>quia &longs;cientiæ non ex rerum magnitudine, &longs;ed fine, v&longs;u, & modo di&longs;tinguuntur: nec tollit quomi­<lb/>nus &longs;it ars ludendi &longs;cacchis à c&ecedil;teris &longs;eparata, quamuis paucis admodum verbis <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>quominus e&longs;&longs;et alia &longs;cientia ad quam earum rerum tractatio pertineret, tamet&longs;i paucæ forent, <lb/>quia &longs;cientiæ non ex rerum magnitudine, &longs;ed fine, v&longs;u, & modo di&longs;tinguuntur: nec tollit quomi­<lb/>nus &longs;it ars ludendi &longs;cacchis à c&ecedil;teris &longs;eparata, quamuis paucis admodum verbis <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>Sed hoc mi&longs;&longs;o &longs;pectemus argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Profectò ni&longs;i &longs;it aliqua &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata, ne&longs;cio <lb/>futura'ne &longs;it aliqua &longs;cientia de communibus rei naturali & mathematicæ, quia reip&longs;a eadem e&longs;t <lb/>magnitudo naturalis: nec vlla communis &longs;cientia nece&longs;&longs;aria foret. </s> <s>Ac &longs;i rectè rem animaduertas, <lb/>omnis tran&longs;cendentia (&longs;ic enim notionem nouam nouo nomine appellare mihi liceat) na&longs;citur <lb/>ex affinitate & pendentia quæ inter &longs;ub&longs;tantias naturales & &longs;eparatas intercedit. </s> <s>his ergo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis de medio &longs;ublatis pendentia, & &longs;ubinde tran&longs;cendentis ratio tolleretur. </s> <s>Adde quòd &longs;iqua fo­<lb/>ret &longs;cientia de tra&longs;cendentibus illis e&longs;&longs;et natura po&longs;terior, vt o&longs;tendemus qua de illorum vi di&longs;&longs;e­<lb/>retur, aut ad &longs;ummum prior &longs;ecundum rationem. </s> <s>itaque adhuc phy&longs;ica & origine & natura an­<lb/>teiret. </s> <s>Ergo &longs;i &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ non e&longs;&longs;ent; nec philo&longs;ophia diuina; prima omnium foret na­<lb/>turalis. </s> <s>Mathematicæ cùm ex notis nobis, & natura &longs;imul efficiant id quod cupiunt, &longs;ic c&ecedil;teris <lb/>demon&longs;trationis per&longs;picuitate præponentur, nam vis rerum quas ip&longs;æ tractant, non e&longs;t <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>nobilis; quippe quòd &longs;int accidentia, ide&longs;t habeat rationem &longs;ub&longs;tantiæ quatenus &longs;ubiicitur, & de­<lb/>terminatur quanto; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>con&longs;iderentur longè &longs;ecus atque in natura exi&longs;tant; v&longs;que adeò vt non­<lb/>nullis non naturæ, &longs;ed mentis opera e&longs;&longs;e credatur. </s> <s>Attamen nonnullarum rerum ingenium tale | <arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>Sed hoc mi&longs;&longs;o &longs;pectemus argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Profectò ni&longs;i &longs;it aliqua &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata, ne&longs;cio <lb/>futura'ne &longs;it aliqua &longs;cientia de communibus rei naturali & mathematicæ, quia reip&longs;a eadem e&longs;t <lb/>magnitudo naturalis: nec vlla communis &longs;cientia nece&longs;&longs;aria foret. </s> <s>Ac &longs;i rectè rem animaduertas, <lb/>omnis tran&longs;cendentia (&longs;ic enim notionem nouam nouo nomine appellare mihi liceat) na&longs;citur <lb/>ex affinitate & pendentia quæ inter &longs;ub&longs;tantias naturales & &longs;eparatas intercedit. </s> <s>his ergo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis de medio &longs;ublatis pendentia, & &longs;ubinde tran&longs;cendentis ratio tolleretur. </s> <s>Adde quòd &longs;iqua fo­<lb/>ret &longs;cientia de tra&longs;cendentibus illis e&longs;&longs;et natura po&longs;terior, vt o&longs;tendemus qua de illorum vi di&longs;&longs;e­<lb/>retur, aut ad &longs;ummum prior &longs;ecundum rationem. </s> <s>itaque adhuc phy&longs;ica & origine & natura an­<lb/>teiret. </s> <s>Ergo &longs;i &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ non e&longs;&longs;ent; nec philo&longs;ophia diuina; prima omnium foret na­<lb/>turalis. </s> <s>Mathematicæ cùm ex notis nobis, & natura &longs;imul efficiant id quod cupiunt, &longs;ic c&ecedil;teris <lb/>demon&longs;trationis per&longs;picuitate præponentur, nam vis rerum quas ip&longs;æ tractant, non e&longs;t <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>nobilis; quippe quòd &longs;int accidentia, ide&longs;t habeat rationem &longs;ub&longs;tantiæ quatenus &longs;ubiicitur, & de­<lb/>terminatur quanto; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>con&longs;iderentur longè &longs;ecus atque in natura exi&longs;tant; v&longs;que adeò vt non­<lb/>nullis non naturæ, &longs;ed mentis opera e&longs;&longs;e credatur. </s> <s>Attamen nonnullarum rerum ingenium tale |
| | <pb pagenum="55"/> |
| | <arrow.to.target n="marg505a"></arrow.to.target> |
| | e&longs;&longs;e comperimus, vt ad certam materiam &longs;e&longs;e non applicent, neque motum con&longs;equantur.</s> |
| | <s>quia <lb/>tamen in natura quicquid e&longs;t, cum motu exi&longs;tet;</s> |
| | <s>opus e&longs;t ab&longs;tractione, cuius beneficio quantum <lb/>motu non comprehen&longs;o in eo munere contemplamur;</s> |
| | <s>& cùm talis &longs;it earum natura, nihil ab&longs;urd­<lb/>di exoritur.</s> |
| | <s>Quòd item confirmatur, quòd mens in omni habitu verum dicit; </s> |
| | <s>atqui verum e&longs;t <lb/>ex eo, quòd res ita e&longs;t. </s> |
| | <s>Huc accedit, quod Ari&longs;toteles di&longs;tinguit &longs;cientias non ex ratione <expan abbr="notionũ">notionum</expan>, <arrow.to.target n="marg505b"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed entium.</s> |
| | <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> C&ecedil;terùm & mathematicæ gradus habent: quando ea quæ con&longs;iderat quantum <lb/>di&longs;cretum certior e&longs;t quàm ea quæ tractat continuum, cùm &longs;uperet per&longs;picuitate demon&longs;tratio­<lb/>nis, & &longs;implicitate &longs;ubiecti. </s> |
| | <s>nam quantum continuum, cùm &longs;e habet ad di&longs;cretum vt includens po&longs;i­<lb/>tionem, punctus enim e&longs;t vnitas cum po&longs;itione.<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Et multo præ&longs;tantior e&longs;t A&longs;trologia; quippe <arrow.to.target n="marg505c"></arrow.to.target> <lb/>quòd &longs;ola è mathimaticis de &longs;ub&longs;tantia atque illa quidem perpetua & cau&longs;&longs;as inuariabilis ha­<lb/>bente differat. </s> |
| | <s><expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> &longs;it omnium maxime affinis primæ philo&longs;ophiæ. </s> |
| | <s>Sed quantum pertinet <lb/> ad id no&longs;cendum vtra &longs;it origine prior arithmetica an geometria, cadere po&longs;sit in quæ&longs;tionem, <lb/>propterea quòd dubium e&longs;t, &longs;it'ne numerus an magnitudo prior. </s> |
| | <s>exi&longs;timabit enim qui&longs;piam ma­<lb/>gnitudinem numero priorem e&longs;&longs;e, &longs;iquidem è continui &longs;ectione numerus oriatur; </s> |
| | <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/>& tamen <arrow.to.target n="marg505d"></arrow.to.target><lb/>geometriam doceat Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e arithmetica po&longs;teriorem, quia minus &longs;implicia tractet, & ea <lb/><arrow.to.target n="marg505e"></arrow.to.target> quæ po&longs;itionem habent. </s> |
| | <s><expan abbr="Idem&qgrave;.">Idemque</expan> præterea docet po&longs;teriorem e&longs;&longs;e habitum illum qui res ex ap­<lb/>po&longs;itione con&longs;iderat, eo qui illas citra appo&longs;itionem &longs;pectat. </s> |
| | <s>Cùm ergo geometria &longs;it cum appo­<lb/>&longs;itione non item arithmetica, planum e&longs;t quò geometria po&longs;terior e&longs;t arithmetica.</s> |
| | <s>Mihi tamen <lb/>placet ex rei natura magnitudinem numero priorem e&longs;&longs;e; </s> |
| | <s>& quamuis appo&longs;itio geometriæ tri­<lb/>buatur, e&longs;t illa appo&longs;itio &longs;ecundum rationem, potius quàm &longs;ecundum rem. </s> |
| | <s>e&longs;t vero appo&longs;itio &longs;e­<lb/>cundum rem, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/>ubi quid priori accedat, &longs;ine quo prius exi&longs;tere pote&longs;t; </s> |
| | <s>at quod accedit, non &longs;ine <arrow.to.target n="marg505f"></arrow.to.target><lb/>illo, vt accidens &longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperveniat, quò &longs;ub&longs;tantia &longs;ine accidente illo con&longs;eruatur; </s> |
| | <s>&longs;ine <lb/>&longs;ub&longs;tantia tamen accidens non exi&longs;tet; </s> |
| | <s>&longs;ecundum rationem verò, &longs;iquod in alio exi&longs;tet, &longs;ine illo <lb/>cogitetur, in quo e&longs;t; </s> |
| | <s>pò&longs;t ad illud idem applicetur, &longs;ine quo non exi&longs;tet, velut albedo quæ e&longs;t in <lb/>homine, non exi&longs;tet &longs;ine homine, verumtamen &longs;ine homine cogitatur. </s> |
| | <s>&longs;i prius &longs;ine homine, pò&longs;t <lb/>in homine cogitetur, ea e&longs;t appo&longs;itio &longs;ecundum rationem; </s> |
| | <s> hic quod &longs;ecundum rationem prius <lb/>e&longs;t, non nece&longs;&longs;ariò prius e&longs;t &longs;ecundum naturam. </s> |
| | <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Geometer igitur, & Arithmeticus ita &longs;e habent, <lb/>vt Geometer addat numero po&longs;itionem, ea verò additio &longs;fit ope mentis, quia quantum &longs;ine po&longs;i­<arrow.to.target n="marg505g"></arrow.to.target><lb/>tione concipitur. </s> |
| | <s>Itaque ex eo quòd prior &longs;it &longs;ecundum rationem, non efficitur arithmeticen e&longs;&longs;e <lb/>natura priorem, quinimmò cùm habitus &longs;it priuatione prior natura; numerus autem videatur <lb/><arrow.to.target n="marg505h"></arrow.to.target>e&longs;&longs;e priuatio continui, magnitudo prior erit natura, quàm numerus. </s> |
| | <s>Con&longs;imili di&longs;tinctione de­<lb/>fendi poterit, mathematicen e&longs;&longs;e priorem naturali: quandò naturalis materiam quanto apponit, <lb/>&longs;ine qua con&longs;ideratur à mathematico: prior enim &longs;ecundum rationem erit mathematica, licet <lb/>natura po&longs;terior. </s> |
| | <s>Ex his quæ dicta &longs;unt, facilè apparet ordo qui inter habitus contemplantes in­<lb/>tercedit.</s> |
| | <s>Nam &longs;i &longs;cientiæ præ&longs;tantiam ex &longs;ubiecti nobilitate metiamur, & ex ordine cau&longs;&longs;arum. </s> |
| | <s>Diuinæ philo&longs;ophiæ primæ dabuntur; &longs;ecundæ naturali; tertiæ mathematicæ </s> |
| | <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/>Videntur verò <lb/><arrow.to.target n="marg505i"></arrow.to.target><lb/>Gr&ecedil;ci, Ammonius, Philoponus, Simplicius, Olympiodorus, & po&longs;t hos Albertus medias collo­<lb/>ca&longs;&longs;e mathematicas inter naturalem & diuinam; qua&longs;i via quædam &longs;it quam tran&longs;eat mens, dum <lb/> à naturalibus quæ materia con&longs;tant, ad illa a&longs;pirat quæ pror&longs;us à materia &longs;eiuncta &longs;unt. </s> |
| | <s>etenim mathimatica media &longs;unt, quia per &longs;e &longs;unt in materia, verùm &longs;ine illa cogitari queunt; </s> |
| | <s><expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> <lb/><foreign lang="greek">a)fh|rhmena</foreign> dicuntur & <foreign lang="greek">e)c a)faire/sews</foreign>, cum diuina, <foreign lang="greek">xwrista\</foreign>, &longs;eu <foreign lang="greek">kexwrisme/na</foreign> vocentur.</s> |
| | <s>tamet&longs;i nonnunquam voces i&longs;tæ permi&longs;centur.</s> |
| | <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>Sicut ergo natura ab extremo perueniat ad extre­<arrow.to.target n="marg505j"></arrow.to.target><lb/>mum per media; &longs;ic & mentem no&longs;tram facere voluerunt. </s> |
| | <s>& planè ita per&longs;uadet v&longs;us. </s> |
| | <s>Nam &longs;i­<lb/>cut ij qui fuere diutius in tenebris & compedibus facilè &longs;upplantantur <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/>& c&ecedil;cutiunt, &longs;i in lucem <arrow.to.target n="marg505k"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg505l"></arrow.to.target>illicò prodire & ambulare cogantur, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> leuiorem motum <expan abbr="lumen&qgrave;.">lumenque</expan> debilius requirunt, vt <lb/> paullatim mouendo <expan abbr="videndo&qgrave;.">videndoque</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cant: </s> |
| | <s>&longs;ic mens no&longs;tra in rebus materiatis occupata, &longs;i in di­<lb/>uinam philosophiam &longs;ubita feratur, facilè offu&longs;catur, & à comprehensione illius aberrat. </s> |
| | <s> Itaque <lb/>opus fuit, vt per mathematica tran&longs;iret, & rerum ab&longs;tractarum contemplationi paullatim in&longs;ue­<lb/>&longs;ceret, &longs;icut enim oculus noctuæ à &longs;plendore &longs;olis afficitur;</s> |
| | <s>&longs;ic quoque mens no&longs;tra à lumine di­<lb/>uinio obc&ecedil;catur. </s> |
| | <s>Sed dicam, quod ego de hoc ordine &longs;entio.</s> |
| | <s>is nunquàm ab Ari&longs;totele animad­<lb/>uer&longs;us e&longs;t, &longs;ed aut ordinem ip&longs;e naturæ, aut doctrin&ecedil; approbauit.</s> |
| | <s>Neque hic progre&longs;&longs;us congruit <lb/>cum placitis Ari&longs;totelis, aut Platonis. </s> |
| | <s>(&longs;i modo antedictum ordinem ad doctrinæ ordinem referre <lb/> placeat, ut faciendum videtur.)</s> |
| | <s>&longs;iquidem Ari&longs;toteles con&longs;tituit mathematicen in primo gradu <lb/>certitudinis, <expan abbr="eam&qgrave;.">eamque</expan> ita facilem, ut à pueris <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> etiam optimè di&longs;catur. </s> |
| | <s>Neque repugnat huic &longs;enten­<arrow.to.target n="marg505m"></arrow.to.target><lb/>tiæ Plato, &longs;i <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;t id quòd in gymna&longs;ij foribus in&longs;criptum fuerit.</s> |
| | <s><foreign lang="greek">mhdeis a)gewme/trhios ei)de/tw</foreign> ide&longs;t nullus geometriæ ne&longs;cius ingrediatur. </s> |
| | <s>quò factum e&longs;t etiam, vt vbicunque res ob&longs;curior ex­<lb/>plananda fuerit, ab vtroque exemplis mathematicis illu&longs;tretur. </s> |
| | <s>Et Ari&longs;toteles ip&longs;e in &longs;uis in&longs;titu­<lb/>tionibus ciuilibus <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> iubeat pueris, vt &longs;e in mathematicis exerceant. </s> |
| | <s>non ita iudicat de naturalibus <arrow.to.target n="marg505n"></arrow.to.target><lb/> aut moralibus, quando maximum requirant v&longs;um qui &longs;ine longiore tempore non pote&longs;t haberi.</s> |
| | <pb pagenum="56"/> |
| | <s>Secundò loco di&longs;cetur philosophia naturalis. </s> |
| | <s>ab hac conuertemus nos ad diuinam quæ ideo po&longs;t <arrow.to.target n="marg505o"></arrow.to.target><lb/>naturalia vocata e&longs;t, &longs;ic ordini doctrinæ con&longs;uletur. </s> |
| | <s>Nec media mathematica de&longs;iderabitur: cùm <lb/> ex motu ip&longs;o diuinæ &longs;ubstantiæ note&longs;cant, vt &longs;uo loco videbimus. </s> |
| | <s>Nec vllus ordo naturæ apud <lb/>Ari&longs;totelem ob&longs;seruetur, præterquam quòd mathematic&ecedil; natura po&longs;teriores &longs;int naturalibus, vt­<lb/>potè, qui in veteres inuehatur qui mathematica madia fecerint inter res naturales & diuinas, nec <lb/>de ordine doctrinæ loquerentur, &longs;ed naturæ;</s> |
| | <s>cùm ip&longs;i mathematica rerum naturalium principia <lb/>con&longs;tituerint. </s> |
| | <s>Verumenimverò &longs;iquis curio&longs;ior accuratè &longs;ibi velit explicari ordinem qui e&longs;t inter <lb/>contemplantes habitus & c&ecedil;terois ijs quæ &longs;upra dicta &longs;unt de præ&longs;tantia <expan abbr="cõtemplationis">contemplationis</expan>, hæc &longs;ub­<lb/>&longs;cribat. </s> |
| | <s>ordinem hunc à pluribus initijs duci po&longs;&longs;e: etenim, aut inter has facultates exi&longs;tit, quà <lb/>methodi &longs;unt, & docentur, aut quia &longs;unt habitus. </s> |
| | <s>Rur&longs;us aut e&longs;t ordo doctrinæ, aut naturæ; at­<lb/>que hic quidem originis, vel perfectionis. </s> |
| | <s>Et &longs;anè quatenus methodi &longs;unt, nullis legibus &longs;ubiici <lb/>videntur, &longs;i dialecticen excipias, hæc enim methodus omnibus anteponenda e&longs;t, vt &longs;uprà docui­<lb/>mus. </s> |
| | <s>De ordine perfectionis, nihil addam. </s> |
| | <s>&longs;ed monebo &longs;olùm, origine præcedere contemplan­<lb/>tibus c&ecedil;teras facultates. </s> |
| | <s>Nam repertis nece&longs;&longs;ariis philo&longs;ophari cœtum e&longs;t. </s> |
| | <s>hæc verò ab artibus <lb/>&longs;ubmini&longs;trantur.</s> |
| | <s>& hæ prius quàm mores excultæ &longs;unt. </s> |
| | <s>Proinde cecinit Phocylides. </s><lb/> |
| | <lb/> |
| | <s><foreign lang="greek">*dei= zhtei=n bio th/n a)rethn de o(tan bios ei=h</foreign></s><lb/> |
| | <s>Victus quærendus; virtus cùm &longs;uppetit ip&longs;e.<arrow.to.target n="marg505p"></arrow.to.target><lb/></s> |
| | <s>Sed neque illud prætermittendum quod à Simplicio primum, tùm deinde ab Auerroe memo­<lb/>riæ commendatum e&longs;t: &longs;i rerum naturam per&longs;pexerimus, quod e&longs;t contemplari, nos etiam nece&longs;­<lb/>&longs;ariò fore &longs;tudio&longs;os ex quo efficitur, ordine quoque tùm naturæ, tùm doctrinæ antecedere con­<lb/>templantes, & poti&longs;simè naturalem de qua ibi &longs;ermonem faciunt illi auctores. </s> |
| | <s>Equidem, noui ha­<lb/>bitus ex actibus fieri frequentatis, idque per &longs;e: dabo igitur eam rerum notitiam per accidens & <lb/><foreign lang="greek">kataxrhstikw=s</foreign> ad propagationem virtutis iuuare; </s> |
| | <s>quatenus cogno&longs;ceret mores cum naturæ or­<lb/>dine congruere. </s> |
| | <s>Neque verò te in &longs;chola Peripatetica velim &longs;ic vtilitatem illam accipere, qua&longs;i <lb/>vnu&longs;qui&longs;que bonus &longs;it in eo cuius e&longs;t &longs;ciens, vt Socrates opinatur, omnemque virtutem &longs;cientia <lb/>comparari; </s> |
| | <s>ex quo dictum e&longs;t, omnem ignarum e&longs;&longs;e malum; & tanti viri admonitu &longs;criptum illud <lb/>Homine imperito nunquam quicquam iniu&longs;tius. </s> |
| | <s>quò in eo di&longs;&longs;entit virtus à &longs;cientia; </s> |
| | <s>&longs;iquidem <lb/>vbi &longs;cientia teneatur, &longs;cientem facit. </s> |
| | <s>at quicunque nouit quid &longs;it virtus; non idcirco virtutem ha­<lb/>bet: Sed virtus & mos a&longs;&longs;uetudine parantur. </s> |
| | <s>nam quia benè agimus euadimus boni. </s> |
| | <s>Atque hæc <lb/> de ordine contemplantium præcipuè naturalis ad reliquas abundè dicta forent, ni&longs;i nos ad &longs;e re­<lb/>uocarent aliqua quæ à iunioribus de conditione mathematicarum tractata accepimus.<arrow.to.target n="marg505q"></arrow.to.target><lb/></s></p> |
| | <p type="head"> |
| | <s><emph type="italics"/>Iure'ne Mathematicæ ex ordine &longs;cientiarum expugungantur. </s> |
| | <s>Cap. XI.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s>ERGO hoc loco vim mathematicarum exploremus; & doceamus quemadmodum mathe­<lb/>maticæ &longs;int &longs;cientiæ &longs;ecus àc fecerint veteres de quibus meminit Ari&longs;toteles, & aliqui è no­<lb/>&longs;tris qui in eas acerrimè inuecti &longs;unt. </s> |
| | <s>Nanque nouimus antiquos in in&longs;trumentorum & adiuuan­<lb/>tium genere colloca&longs;&longs;e mathimaticas. </s> |
| | <s>&longs;iquidem Socrates per&longs;uadeat Arithmeticen, <expan abbr="Geometriã">Geometriam</expan> <lb/>A&longs;tronomiam, Mu&longs;icam, Dialecticam, vtiles e&longs;&longs;e quidem ad &longs;apientiam cape&longs;&longs;endam, &longs;apientiæ <lb/>verò nomine, &longs;eu &longs;cientiæ non e&longs;&longs;e dignas; </s> |
| | <s>& de cuntis es pronuntiant, &longs;icut illa &longs;olutio <expan abbr="conuer&longs;io&qgrave;.">conuer­<lb/>&longs;ioque</expan> ab vmbris & ex antro ad &longs;imulachra, <expan abbr="&longs;olis&qgrave;">&longs;olisque</expan> lumen, ibique animalium & plantarum in&longs;pe­<lb/>ctio <expan abbr="&longs;olis&qgrave;">&longs;olisque</expan> & &longs;iderum in aqua propter imbecillitatem oculorum obtuts, ip&longs;um quod on corpo­<lb/>ribus e&longs;t clari&longs;simum, ad id conuertunt quod e&longs;t in corporea <expan abbr="vi&longs;ili&qgrave;.">vi&longs;ilique</expan> regione omnium fulgenti&longs;&<lb/>&longs;imum; </s> |
| | <s>&longs;ic omnium &longs;upradictum artium &longs;tudium deducit animum per vmbras non &longs;imula­<lb/>chrorum, &longs;ed eorum potius quæ verè &longs;unt, <expan abbr="facit&qgrave;.">facitque</expan> vt eas iudicemus apparentes ad aliud quod­<arrow.to.target n="marg505r"></arrow.to.target><lb/>dam lumen tanquam ad &longs;olem, <expan abbr="habet&qgrave;">habetque</expan> vim extollendi id quod e&longs;t in animo præ&longs;tanti&longs;simum, <lb/>ad cotemplationem eius quod in ordine rerum optimum e&longs;t. </s> |
| | <s>Itaque veluti mini&longs;træ &longs;unt ma­<lb/>thematic&ecedil;, nec honore dignæ, & habitæ <foreign lang="greek">propaidei/a</foreign>, ide&longs;t, apparatus quidam ad alias di&longs;ci<lb/><arrow.to.target n="marg505s"></arrow.to.target>plinas. </s> |
| | <s>ob eamque poti&longs;simè cau&longs;&longs;am, quòd de bono mentionem facere non videntur. </s> |
| | <s>Etenim <lb/>omne bonum e&longs;t finis, is verò cuiu&longs;dam actus e&longs;t. </s> |
| | <s>Omnis verò actus e&longs;t cum motu. </s> |
| | <s>Mathematic&ecedil; <lb/><arrow.to.target n="marg505t"></arrow.to.target>autem motum non re&longs;piciunt. </s> |
| | <s>Hæc no&longs;tri addunt. </s> |
| | <s>Omnem &longs;ientiam ex propriis effici: propria <lb/> verò &longs;unt nece&longs;&longs;aria quæ quatenus ip&longs;um & per &longs;e in&longs;unt. </s> |
| | <s>Atqui talia principia mathematic%aelig; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>habent. </s> |
| | <s>Quò enim triangulus contineat duos rectos ex angulo externo demon&longs;trant qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>e&longs;t accidens; quandò &longs;ine ip&longs;o & cogitari & exi&longs;tere pote&longs;t triangulum. </s> |
| | <s>Prætereà probant ex his <lb/> quæ communia &longs;unt, vtpotè. </s> |
| | <s>ex eo quod omne totum &longs;ua parte maius e&longs;t, & quòd &longs;i ab æquis <lb/> æqua tollantur, ea quæ &longs;uper&longs;unt æqua &longs;unt. </s> |
| | <s>Tùm etiam medium non e&longs;t ratio formalis conclu­<lb/><arrow.to.target n="marg505u"></arrow.to.target>&longs;ionis; quia vna <expan abbr="eadem&qgrave;.">eademque</expan> cau&longs;&longs;a plurimum effectuum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | <s>Deinde nullum cau&longs;&longs;æ genus ac­<lb/>cipit. </s> |
| | <s>manife&longs;te enim finem <expan abbr="efficiens&qgrave;.">efficiensque</expan> repuit. </s> |
| | <s>Caret forma, igitur & materia. </s> |
| | <s>Nanque hæ &longs;e&longs;e <lb/>vici&longs;im re&longs;piciunt. </s> |
| | <s>Quòd forma careant, o&longs;tenditur, quia quantum e&longs;t accidens, non forma.</s> |
| <pb pagenum="57"/> | <pb pagenum="57"/> |
| <arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>Tùm etiam eius forma non e&longs;t, quoniam eius e&longs;&longs;et definitio: huius enim munus e&longs;t explicare for­<lb/> | <s><arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>Tùm etiam eius forma non e&longs;t, quoniam eius e&longs;&longs;et definitio: huius enim munus e&longs;t explicare for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target><lb/>mam. </s> <s>Sed eius e&longs;t non definitio, verùm de&longs;criptio, nec forma igitur. </s> <s>Nec non ea quæ probantur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target><lb/>mam. </s> <s>Sed eius e&longs;t non definitio, verùm de&longs;criptio, nec forma igitur. </s> <s>Nec non ea quæ probantur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>externa &longs;unt, nec intrin&longs;ecus à rei &longs;ub&longs;tantia pendent. </s> <s>Et ad idem confirmandum valet auctoritas <lb/>Ari&longs;totelis aientis, principia mathematices e&longs;&longs;e per &longs;imilitudinem, neque propria. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>non <lb/> | <arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>externa &longs;unt, nec intrin&longs;ecus à rei &longs;ub&longs;tantia pendent. </s> <s>Et ad idem confirmandum valet auctoritas <lb/>Ari&longs;totelis aientis, principia mathematices e&longs;&longs;e per &longs;imilitudinem, neque propria. </s> |
| | <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Idem&qacute;.">Idemque</expan> non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele acceptum; proptereà quòd omnes cau&longs;&longs;æ definiuntur per motum: effi­<lb/>ciens enim e&longs;t principium motus, finis cuius gratia motus e&longs;t, forma & materia &longs;unt naturæ; & mo­<lb/>tus igitur principia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>At verò mathematica &longs;unt immobilia. </s> <s>Et nullum igitur ibi <lb/> | <arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele acceptum; proptereà quòd omnes cau&longs;&longs;æ definiuntur per motum: effi­<lb/>ciens enim e&longs;t principium motus, finis cuius gratia motus e&longs;t, forma & materia &longs;unt naturæ; & mo­<lb/>tus igitur principia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>At verò mathematica &longs;unt immobilia. </s> <s>Et nullum igitur ibi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ genus exi&longs;tit. </s> <s>Tùm etiam nulla affertur poti&longs;sima demon&longs;tratio. </s> <s>Siquidem definitio non <lb/>a&longs;&longs;umitur: & e&longs;to quòd a&longs;&longs;umatur, ea non interna e&longs;t, &longs;ed externa. </s> <s>Quin etiam vna e&longs;t cuiu&longs;que <lb/>rei demon&longs;tratio. </s> <s>Sed in his plures exhibentur; & recta, & quæ deducat ad id quod fieri nequit; <lb/> | <arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ genus exi&longs;tit. </s> <s>Tùm etiam nulla affertur poti&longs;sima demon&longs;tratio. </s> <s>Siquidem definitio non <lb/>a&longs;&longs;umitur: & e&longs;to quòd a&longs;&longs;umatur, ea non interna e&longs;t, &longs;ed externa. </s> <s>Quin etiam vna e&longs;t cuiu&longs;que <lb/>rei demon&longs;tratio. </s> <s>Sed in his plures exhibentur; & recta, & quæ deducat ad id quod fieri nequit; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>& mediis adeò diuer&longs;is eadem conclu&longs;io <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>Mathematicæ quoque rationibus vtun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>& mediis adeò diuer&longs;is eadem conclu&longs;io <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>Mathematicæ quoque rationibus vtun­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg505"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg505"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505a"></margin.target>A</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505b"></margin.target>a 6. Met. <lb/>c.1.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505c"></margin.target>b I. Po&longs;t. <lb/> T. 42</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505d"></margin.target>c 3. Phy&longs;</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505e"></margin.target>B</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505f"></margin.target>d 3. de c&ecedil;<lb/>lo T. 6.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505g"></margin.target>e 13. Met. <lb/> c.3.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505h"></margin.target>C</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505i"></margin.target>f D.T.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505j"></margin.target>g I. de an.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505k"></margin.target>h Pl. 7. de <lb/> Rep.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505l"></margin.target>D</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505m"></margin.target>i 6. Eth.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505n"></margin.target>k 8. Polit.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505o"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505p"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505q"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505r"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505s"></margin.target>I.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505t"></margin.target>II.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505u"></margin.target>III.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg506"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg506"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg507"></margin.target>IIII.</s></p> | <s><margin.target id="marg507"></margin.target>IIII.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg578"></arrow.to.target><lb/>ratio procedat, dicam ego <expan abbr="motũ">motum</expan>, quia notus nobis ab omni methodo v&longs;urpari, tamet&longs;i nihil ab&longs;ur­<lb/>di <expan abbr="cõ&longs;equetur">con&longs;equetur</expan>, &longs;i etiam accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan>, quod pertineat ad philo&longs;ophiam diuinam. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg578"></arrow.to.target><lb/>ratio procedat, dicam ego <expan abbr="motũ">motum</expan>, quia notus nobis ab omni methodo v&longs;urpari, tamet&longs;i nihil ab&longs;ur­<lb/>di <expan abbr="cõ&longs;equetur">con&longs;equetur</expan>, &longs;i etiam accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan>, quod pertineat ad philo&longs;ophiam diuinam. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg579"></arrow.to.target><lb/>Quod obiicitur eius &longs;cientiæ <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e, vnde &longs;umitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> dabo &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> fuerit prius. <lb/></s> <s>&longs;i po&longs;terius &longs;it facilè negabo, vt patet, &longs;i &longs;ubalternans accipiat quòd e&longs;t à &longs;ubalterna. </s> <s>Ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> ne­<lb/> | <arrow.to.target n="marg579"></arrow.to.target><lb/>Quod obiicitur eius &longs;cientiæ <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e, vnde &longs;umitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> dabo &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> fuerit prius. <lb/></s> <s>&longs;i po&longs;terius &longs;it facilè negabo, vt patet, &longs;i &longs;ubalternans accipiat quòd e&longs;t à &longs;ubalterna. </s> <s>Ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> ne­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg580"></arrow.to.target><lb/>gamus <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ ab&longs;olui 8. Phy&longs;. cùm ibi &longs;olùm explicetur quoad re&longs;picit <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: ip&longs;a verò alias habeat functiones à motu di&longs;iunctas quæ &longs;unt officij &longs;uperioris. </s> <s>Video te his <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> acquie&longs;cere, &longs;ed nouis telis adhuc <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> nos in&longs;urgere, quippe quae motus <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan> de <lb/>prima philo&longs;ophia. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> motus quo <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> &longs;eparatæ <expan abbr="demõ&longs;trant">demon&longs;trant</expan> æternus e&longs;t. </s> <s>atqui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t theorema <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> primi philo&longs;ophi: proinde Ari&longs;t. </s> <s>vtit hoc medio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> in | <arrow.to.target n="marg580"></arrow.to.target><lb/>gamus <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ ab&longs;olui 8. Phy&longs;. cùm ibi &longs;olùm explicetur quoad re&longs;picit <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: ip&longs;a verò alias habeat functiones à motu di&longs;iunctas quæ &longs;unt officij &longs;uperioris. </s> <s>Video te his <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> acquie&longs;cere, &longs;ed nouis telis adhuc <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> nos in&longs;urgere, quippe quae motus <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan> de <lb/>prima philo&longs;ophia. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> motus quo <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> &longs;eparatæ <expan abbr="demõ&longs;trant">demon&longs;trant</expan> æternus e&longs;t. </s> <s>atqui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t theorema <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> primi philo&longs;ophi: proinde Ari&longs;t. </s> <s>vtit hoc medio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> in |
| <pb pagenum="63"/> | <pb pagenum="62"/><arrow.to.target n="marg581a"></arrow.to.target> |
| <arrow.to.target n="marg581"></arrow.to.target><lb/>do comparatur, quod e&longs;t corpus humanum. </s> <s>nanque illud e&longs;t, quod affici oportet vt bene valeat: <lb/>hoc &longs;ecatur, vritur, purgatur, inediam patitur, in hoc e&longs;t bona valetudo, vt in &longs;ubiecto. </s> <s>Sed in me­<lb/>thodo non erit finis opus, vt bona valetudo; nihil enim docendo efficitur; &longs;ed explicari volunt <lb/>cau&longs;&longs;æ, proprietates, & partes eius &longs;ubiecti quod pote&longs;t obtinere bonam valetudinem, quatenus <lb/>huiu&longs;modi. </s> <s>nanque horum no&longs;cendorum gratia laboramus, <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>cognitis acquie&longs;cimus, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. <lb/></s> <s>talem reddiderit medicus auditorem, vt hæc optimè teneat, finem &longs;e <expan abbr="doc&etilde;do">docendo</expan> feci&longs;&longs;e putat. </s> <s>& hoc <lb/>e&longs;t &longs;ubiectum, quia &longs;ubiectum e&longs;t id cuius principia, partes, & affectiones <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. </s> <s>Itaque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;t in methodo finis & &longs;ubiectum. </s> <s>In &longs;cientiis igitur, in quibus nulla ratio operis habetur, idem <lb/>erit &longs;ubiectum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> finis habitus & methodi. </s> <s>quapropter etiam <foreign lang="greek">skopo\s<gap/></foreign> &longs;eu propo&longs;itum <lb/>vocatur à Gr&ecedil;cis. </s> <s>Quanquàm ego latius patere puto vim &longs;copi, quàm &longs;ubiecti. </s> <s>Quandò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>&longs;cientiæ totius appello, ad quod omnia referuntur in illa &longs;cientia, & quod per &longs;e expetitur & ex­<lb/>plicatur, <foreign lang="greek">skapo\n</foreign> verò, quod etiam alterius gratia tractatur. </s> <s>Sic ortum & interitum, non &longs;ubie­<lb/>ctum, &longs;ed &longs;copum con&longs;tituam, quia propter aliud tractatur, illud &longs;ubiectum perhibebo propter <lb/>quod con&longs;ideratur ortus. </s> <s>Itaque faciam, vt &longs;ubiectum per omnes partes alicuius &longs;cientiæ perti­<lb/>neat, vt id ad quod &longs;emper ea referantur quæ in &longs;ingulis &longs;cientiæ partibus exponuntur non ali­<lb/>quod generale quod partes & proprietates contineat, motus auctoritate. </s> <s>Ari&longs;totelis 1. Po&longs;t. <lb/> | phy&longs;icis <expan abbr="o&longs;t&etilde;&longs;o">o&longs;ten&longs;o</expan>, & ibi noto ex hypothe&longs;i.<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Et <expan abbr="quãuis">quamuis</expan> motus ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> quoquo pacto <arrow.to.target n="marg581b"></arrow.to.target><lb/>pertineat: at <expan abbr="nõ">non</expan> ex motu &longs;impliciter efficit ille <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, &longs;ed ex motu æterno, quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t philo&longs;o<lb/>phi naturalis. </s> |
| | <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> <expan abbr="q&dtilde;">quoddam</expan> aimus, <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtias">&longs;ub&longs;tantias</expan> à materia &longs;ecretas, quoad &longs;unt principia motus, attinere ad <lb/><expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>; </s> |
| | <s>vt verò principia &longs;impliciter entis ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan>; ita oppugnabis eò promoueri <lb/> <expan abbr="cõclu&longs;ionem">conclu&longs;ionem</expan> quo <expan abbr="illã">illam</expan> effert medium. </s> |
| | <s>Cũm igitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> &longs;it motus &ecedil;ternus, &longs;olũm euehet hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">de<lb/>mon&longs;trationem</expan> ad <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, quatenus huiu&longs;modi, nec <expan abbr="quidquã">quidquam</expan> amplius efficiet. </s> |
| | <s>Quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>confirmatur, quõd auctore Ari&longs;totele mouentia, quæ &longs;unt immobilia, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt phy&longs;icæ <expan abbr="cõtemplationis">contempla<lb/>tionis</expan>.</s> |
| | <s>At .n. (vt mea fert opinio) <expan abbr="nõ">non</expan> modò motus e&longs;t aliquid entis, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> de prima philo&longs;ophia; &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> motus &ecedil;ternus: </s> |
| | <s>ergo vt motus à primo philo&longs;opho tractari po&longs;&longs;et, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> motus &ecedil;ternus; qui tamet&longs;i phy&longs;icè <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat ordini methodi, vt ei&longs;dem ferè modis & <expan abbr="parũ">parum</expan> diffe­<lb/>rentibus attributis à diuino concludatur ea facta tran$umptione, vt quod in tali corpore naturali <lb/>&longs;pectatur, & in hoc corpore accommodetur ad &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>; <lb/></s> |
| | <s>veruntamen quòd non rerum <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> foret hoc di&longs;crimen, &longs;ed modi quo res ip&longs;æ &longs;pectantur: hinc <lb/> factum e&longs;&longs;e veri&longs;imile e&longs;t, vt in methodo diuina pro <expan abbr="demõ&longs;tratis">demon&longs;tratis</expan> accipiatur, quod item alibi nos <lb/>in materiæ contemplatione factum fui&longs;&longs;e diximus. </s> |
| | <s>Itaque & alibi demon&longs;tratum, & propter <expan abbr="cõmoditatem">com­<lb/>moditatem</expan> in prima philo&longs;ophia &longs;uppo&longs;itum potuit e&longs;&longs;e medium. </s> |
| | <s>Ad illud item quod &longs;ecundo <arrow.to.target n="marg581c"></arrow.to.target><lb/>loco opponitur. </s> |
| | <s>Aeternitatem motus attollere mentem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> ad intium motus per &longs;e, nec quic­<lb/>quam pr&ecedil;tereà de entis principio &longs;ignificare. </s> |
| | <s>Tamet&longs;i e&longs;t infringere auctoritatem Philo&longs;ophi, qui <lb/>8. Phy&longs;. vtilem &longs;peculationem motus e&longs;&longs;e te&longs;tatur, quòd etiam recludit viam ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/><foreign lang="greek">pro\s me/qodon peri\ apxh=s th=s prw/ths</foreign>, quibus nubis manife&longs;to indicatur vel diuina methodus, vel via qua diuinus perducit nos in <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> primi principij, & eius <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan>, qui nullam aliam <expan abbr="viã">viam</expan> <lb/> fuerit ingre&longs;&longs;us; </s> |
| | <s>etiam re&longs;pondemus, cũm ex motu primo <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan> primus motor; <expan abbr="nõ">non</expan>excludi <lb/>primum principium: </s> |
| | <s>nanque non excluditur primus motor ratione finis.</s> |
| | <s>At hoc modo primus <lb/> motor e&longs;t principium etiam in prima philo&longs;ophia: </s> |
| | <s>&longs;ic enim e&longs;t principium omnis entis. </s> |
| | <s>Ergo <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/> &longs;ic tractatur; tractatur item vt principium entis.</s> |
| | <s>Idcirco & o&longs;ten&longs;io diuina. </s> |
| | <s>Atqui, inquies, id non <lb/>poterit præstare motus, quamuis æternus: neque .n. aliò mentem no&longs;tram deducet, ni&longs;i eò vt <expan abbr="illũ">illum</expan> cum relatione ad motum cogno&longs;camus. </s> |
| | <s>At tu nihil <expan abbr="cõcedis">concedis</expan> & aliis attributis quæ con&longs;equantur <lb/>entia &longs;ine materia, nec viribus principiorum quæ, cũ patefacta &longs;unt, illu&longs;trant mentem, vt &longs;eip&longs;a <lb/>nobis o&longs;tendant, & illuminent alia quæ na&longs;cuntur ex ip&longs;is. </s> |
| | <s>Ad tertium patet ea quæ adducuntur <lb/>non privare phy&longs;icum aliqua contemplatione primarum mentium; </s> |
| | <s>&longs;ed exqui&longs;ita earum &longs;pecu­<arrow.to.target n="marg581d"></arrow.to.target><lb/>latione. </s> |
| | <s>Et <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> non &longs;unt entia naturalia; nihilominus quia mouent naturaliter; & &longs;unt prin­<lb/>cipia motus naturalis, e&longs;&longs;e item phy&longs;ic&ecedil; contemplationis. </s> |
| | <s>Ita igitur vterque philo&longs;ophus, licet di­<lb/>uer&longs;a ratione tractabit entia &longs;eparata <expan abbr="motu&qgrave;.">motuque</expan> vtetur.</s></p> |
| | <p type="head"> |
| | <s><emph type="italics"/>Genus &longs;ubiectum naturalis philo&longs;ophiæ con&longs;tituitur </s> |
| | <s>Cap. XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s>TAMETSI &longs;atis notuit quod'nam &longs;it propo&longs;itum methodi naturalis, du ex obiectis rebus <lb/> &longs;cientias &longs;eparauimus; nanque ea &longs;ibi vendicat phy&longs;icus qu&ecedil; materiam <expan abbr="motum&qgrave;">motumque</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>: </s> |
| | <s>attamen hæ omnia &longs;olent ad vnum genus referri, quod vnum propri&ecedil; &longs;ubiectum e&longs;t, quod pro­<lb/>pter euidentiam excitat mentem no&longs;tram ad eius principia, partes, <expan abbr="proprietates&qgrave;.">proprietatesque</expan> perquirendas. </s> |
| | <s>& valet, opinor, multum ad <expan abbr="ab&longs;oluendã">ab&longs;oluendam</expan> methodum & dirigendas demon&longs;trationes quibus &longs;cien<lb/>tia <expan abbr="cõparanda">comparanda</expan> e&longs;t. </s> |
| | <s>Nam dum in pauca atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> generalia res <expan abbr="cõtrahuntur">contrahuntur</expan>, euitatur inanis <lb/>repetitio, dum qu&ecedil; <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> in&longs;unt, in &longs;ingulis recen&longs;ere cogimur, & dum qu&ecedil; &longs;ingulis per acci­<lb/><arrow.to.target n="marg581e"></arrow.to.target>dens inh&ecedil;rent, ad ea reuocantur quibus per &longs;e conueniunt.<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Itaque & hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="ve&longs;tigandũ">ve&longs;tigandum</expan> e&longs;t; & <lb/> nos rem quæ pluribus atque illis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non &longs;atis certis argumentis peragi &longs;olet, in pauca confere<lb/>mus, illa <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;tes">per&longs;equentes</expan> qu&ecedil; firmitatis aliquid & nouitastis in Lyc&ecedil;o pr&ecedil;&longs;eferre videbun<lb/><arrow.to.target n="marg581f"></arrow.to.target>tur. </s> |
| | <s>Etenim illud in primis accipiemus. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Vnamquanque <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, &longs;iue &longs;cientiam con&longs;iderari po&longs;&longs;e, vel <arrow.to.target n="marg581g"></arrow.to.target><lb/> vt <expan abbr="habitũ">habitum</expan> eius, qui &longs;cit & exercet; ex quo &longs;cientia definita e&longs;t habitus demon&longs;tratione vtens; </s> |
| | <s>ars <lb/>verò habitus recta ratione efficiens: vel <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, hoc e&longs;t, quatenus <expan abbr="literarũ">literarum</expan> monimentis <lb/> <expan abbr="cõmendatur">commendatur</expan>, & traditur à pr&ecedil;ceptore di&longs;centi. </s> |
| | <s>Sic non <expan abbr=" ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t ethice vt habitus, & vt methodus. </s> |
| | <s>& habitus, vt in hac & c&ecedil;teris artibus opere definitur. </s> |
| | <s>fru&longs;tra .n. &longs;it medicus, ni&longs;i medeatur, & &ecedil;difi<lb/>cator, ni&longs;i ædificet. </s> |
| | <s>At methodus acquie&longs;cit in &longs;ola cognitione, <expan abbr="eius&qgrave;">eiusque</expan> <expan abbr="propriũ">proprium</expan> e&longs;t oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <lb/>illa exquirere qu&ecedil; in &longs;ola contemplatione &longs;unt po&longs;ita. </s> |
| | <s>Nam medico &longs;atis e&longs;t, &longs;i de loco &longs;uperiore <lb/>doceat <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, & <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> pr&ecedil;ceptis medicis informet. </s> |
| | <s>quicquid vlterius exhibebitur iam id <expan abbr="nõ">non</expan> me<lb/>thodi, &longs;ed habitus erit <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, quod e&longs;t actio, vel opus. </s> |
| | <s>Non de&longs;unt habitus, à quibus actio & ef­<lb/>fectio nulla expectatur, &longs;ed &longs;ola veritas attenditur, quos &longs;cientiæ nomine decoramus. </s> |
| | <s>Cùm igitur <lb/> habitus &longs;it duplex, <expan abbr="etiã">etiam</expan> varia finis <expan abbr="&longs;ubiecti&qgrave;">&longs;ubiectique</expan> ratio, vnde habitus definiri &longs;olent, &longs;atuenda erit. </s> |
| | <s>At­<lb/>que in arte qu&ecedil; re&longs;picit opus vltra <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan>, alius erit finis eius partis qu&ecedil; methodus e&longs;t. </s> |
| | <s>alia ma­<lb/>teria; atque habitus ip&longs;ius. </s> |
| | <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> finis huius &longs;it opus: methodi verò id quod cognoscendum e&longs;t.</s> |
| | <s>& h&ecedil;c <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> materia methodi; habitus autem alia materia. </s> |
| | <s>Exemplig. facultatis medicæ finis e&longs;t bona <lb/>valetudo, huc enim vniver&longs;a medici munera &longs;pectant & hic finiuntur. </s> |
| | <s><expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> cui bona valetu<pb pagenum="63"/><arrow.to.target n="marg581"></arrow.to.target><lb/>do comparatur, quod e&longs;t corpus humanum. </s> <s>nanque illud e&longs;t, quod affici oportet vt bene valeat: <lb/>hoc &longs;ecatur, vritur, purgatur, inediam patitur, in hoc e&longs;t bona valetudo, vt in &longs;ubiecto. </s> <s>Sed in me­<lb/>thodo non erit finis opus, vt bona valetudo; nihil enim docendo efficitur; &longs;ed explicari volunt <lb/>cau&longs;&longs;æ, proprietates, & partes eius &longs;ubiecti quod pote&longs;t obtinere bonam valetudinem, quatenus <lb/>huiu&longs;modi. </s> <s>nanque horum no&longs;cendorum gratia laboramus, <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>cognitis acquie&longs;cimus, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. <lb/></s> <s>talem reddiderit medicus auditorem, vt hæc optimè teneat, finem &longs;e <expan abbr="doc&etilde;do">docendo</expan> feci&longs;&longs;e putat. </s> <s>& hoc <lb/>e&longs;t &longs;ubiectum, quia &longs;ubiectum e&longs;t id cuius principia, partes, & affectiones <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. </s> <s>Itaque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;t in methodo finis & &longs;ubiectum. </s> <s>In &longs;cientiis igitur, in quibus nulla ratio operis habetur, idem <lb/>erit &longs;ubiectum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> finis habitus & methodi. </s> <s>quapropter etiam <foreign lang="greek">skopo\s<gap/></foreign> &longs;eu propo&longs;itum <lb/>vocatur à Gr&ecedil;cis. </s> <s>Quanquàm ego latius patere puto vim &longs;copi, quàm &longs;ubiecti. </s> <s>Quandò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>&longs;cientiæ totius appello, ad quod omnia referuntur in illa &longs;cientia, & quod per &longs;e expetitur & ex­<lb/>plicatur, <foreign lang="greek">skapo\n</foreign> verò, quod etiam alterius gratia tractatur. </s> <s>Sic ortum & interitum, non &longs;ubie­<lb/>ctum, &longs;ed &longs;copum con&longs;tituam, quia propter aliud tractatur, illud &longs;ubiectum perhibebo propter <lb/>quod con&longs;ideratur ortus. </s> <s>Itaque faciam, vt &longs;ubiectum per omnes partes alicuius &longs;cientiæ perti­<lb/>neat, vt id ad quod &longs;emper ea referantur quæ in &longs;ingulis &longs;cientiæ partibus exponuntur non ali­<lb/>quod generale quod partes & proprietates contineat, motus auctoritate. </s> <s>Ari&longs;totelis 1. Po&longs;t. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg582"></arrow.to.target><lb/>analyt. </s> <s>& 4. primæ philo&longs;ophiæ, vbi ens ip&longs;e con&longs;tituit &longs;ubiectum, non quod omnia generatim <lb/>complectitur, &longs;ed cuius principia, partes, & propria ve&longs;tigantur. </s> <s>Hoc verò vnum e&longs;&longs;e debet, vel <lb/>vniuocè, vel vt ad vnum quod &longs;anè latius accipiendum e&longs;&longs;e duco, vt non modò illud, cuius id <lb/>quod primum e&longs;t in notione formali reliquorum includatur, velut &longs;ub&longs;tantia in notione acciden­<lb/>tis, verùm etiam quomodocunque in alio includatur, vt cau&longs;&longs;a, per quam explicatur quid e&longs;t lo­<lb/>gicè. </s> <s>Genus igitur, quod res materiatas & &longs;en&longs;iles complecteretur, variis modis con&longs;tituêre, qui <lb/>Ari&longs;totelis ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt. </s> <s>Cùm enim ens &longs;impliciter à primo philo&longs;opho tractaretur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> reli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg582"></arrow.to.target><lb/>analyt. </s> <s>& 4. primæ philo&longs;ophiæ, vbi ens ip&longs;e con&longs;tituit &longs;ubiectum, non quod omnia generatim <lb/>complectitur, &longs;ed cuius principia, partes, & propria ve&longs;tigantur. </s> <s>Hoc verò vnum e&longs;&longs;e debet, vel <lb/>vniuocè, vel vt ad vnum quod &longs;anè latius accipiendum e&longs;&longs;e duco, vt non modò illud, cuius id <lb/>quod primum e&longs;t in notione formali reliquorum includatur, velut &longs;ub&longs;tantia in notione acciden­<lb/>tis, verùm etiam quomodocunque in alio includatur, vt cau&longs;&longs;a, per quam explicatur quid e&longs;t lo­<lb/>gicè. </s> <s>Genus igitur, quod res materiatas & &longs;en&longs;iles complecteretur, variis modis con&longs;tituêre, qui <lb/>Ari&longs;totelis ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt. </s> <s>Cùm enim ens &longs;impliciter à primo philo&longs;opho tractaretur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> reli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg583"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;cientiæ portionem entis acciperent, eam entis portionem vel generis &longs;ubalterni nomine ex­<lb/>pre&longs;&longs;ere, vtputa, &longs;ub&longs;tantiæ corporis, vel aliquam conditionem ad ens, &longs;ub&longs;tantiam, corpusúe ad­<lb/>iecere, velut quòd &longs;it mobile, aut naturale. </s> <s>Sic cùm corpus e&longs;&longs;et per &longs;e quantum quod mathema­<lb/>ticæ con&longs;iderationis e&longs;&longs;e videbatur, vt ip&longs;um à mathematico &longs;eiungerent, adiunxere quoque <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> differentias quæ ip&longs;um limitarent. </s> <s>Videamus nunc, quid mouerit illos, vt hoc potius, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg583"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;cientiæ portionem entis acciperent, eam entis portionem vel generis &longs;ubalterni nomine ex­<lb/>pre&longs;&longs;ere, vtputa, &longs;ub&longs;tantiæ corporis, vel aliquam conditionem ad ens, &longs;ub&longs;tantiam, corpusúe ad­<lb/>iecere, velut quòd &longs;it mobile, aut naturale. </s> <s>Sic cùm corpus e&longs;&longs;et per &longs;e quantum quod mathema­<lb/>ticæ con&longs;iderationis e&longs;&longs;e videbatur, vt ip&longs;um à mathematico &longs;eiungerent, adiunxere quoque <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> differentias quæ ip&longs;um limitarent. </s> <s>Videamus nunc, quid mouerit illos, vt hoc potius, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg584"></arrow.to.target><lb/>illud approbarent. </s> <s>D. quidem Thomas accepit ens ea ratione per&longs;ua&longs;us, nimirum. </s> <s>Illud e&longs;&longs;e &longs;ub­<lb/>iectum, cui primo & per &longs;e prima affectio conueniret, atqui prima affectio motus e&longs;t: is autem <lb/> | <arrow.to.target n="marg584"></arrow.to.target><lb/>illud approbarent. </s> <s>D. quidem Thomas accepit ens ea ratione per&longs;ua&longs;us, nimirum. </s> <s>Illud e&longs;&longs;e &longs;ub­<lb/>iectum, cui primo & per &longs;e prima affectio conueniret, atqui prima affectio motus e&longs;t: is autem <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg580"></margin.target>Ad IIII.</s></p> | <s><margin.target id="marg580"></margin.target>Ad IIII.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581a"></margin.target>a 12. Met. <lb/>T. 43. </s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581b"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581c"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581d"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581e"></margin.target>b I. de par. <lb/> an.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581f"></margin.target>c I. Eth. <lb/>ad Eucl. c. I.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581g"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg581"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg581"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg582"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg582"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9}. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, | <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan>. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, |
| <pb pagenum="83"/> | <pb pagenum="83"/> |
| <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> | <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*zeu=s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\d' a)i)dwneu/s<lb/> | <s>“<foreign lang="greek">*zeu=s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\ d' ai)dwneu/s<lb/> |
| *nh=stis q) h( dakruo/is e\kpikro=i o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *nh=stis q' h( dakruo/is e\kpikroi= o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> | <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*h)dh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte | <s>“<foreign lang="greek">*)hdh ga/r pot' e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte |
| <lb/> | <lb/> |
| *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> | <s><foreign lang="greek">*)\allote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> |
| *a)/llote d) au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *)/allote d' au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam di&longs;creta iubet di&longs;cordia ferri<emph.end type="italics"/>.”</s></p> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam di&longs;creta iubet di&longs;cordia ferri<emph.end type="italics"/>.”</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. </s> <s>Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. </s> <s>Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> | <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. </s> <s>Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. </s> <s>Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> |
| | <pb pagenum="118"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s>Pr&ecedil;tereà non facilè e&longs;t docere qu&ecedil; nam principia &longs;ignificauerit Ari&longs;toteles, dum de numero prin­<arrow.to.target n="marg976a"></arrow.to.target><lb/>cipiorum à Platone po&longs;ito verba facit, & monet item à Platone recepta fui&longs;&longs;e tria principia. </s> |
| | <s>Nanque Alexander auctore Simplicio tria illa ab Ari&longs;totele notata fui&longs;&longs;e narrat materiam, effi­<lb/>ciens, & exemplat, &longs;iue Ideam. </s> |
| | <s>Verùm hæc quæ profitetur Alexander, neque con&longs;entiunt cum <lb/> ijs quæ &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, neque ad rem faciunt, neque item cum Platonis ip&longs;ius placitis <expan abbr="cõgruunt">con­<lb/>gruunt.</expan></s> |
| | <s>Etenim duo ponit ex &longs;ententia Platonis magnum, & paruum quibus vna materia &longs;igni­<lb/>ficatur. </s> |
| | <s>Tùm deinde tria Platoni ad&longs;cribit Ari&longs;toteles quæ &longs;int interna rerum principia, per&longs;equi­<lb/>tur etiam Alexander externa. </s> |
| | <s>Po&longs;tremò tria tantum ponit iuxta dogma Platonis, & aliqua tùm <lb/>ex externis, tùm ex internis omittit. </s> |
| | <s>cùm per&longs;picuè meminerit Plato de fine, citat ip&longs;ius Platonis <lb/>verba Simplicius è Timæo: & Alexander ea penes omnium regem cuncta &longs;unt & illius <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> |
| | <s>proinde &longs;cibit duas principiorum &longs;eries à Platone fui&longs;&longs;e con&longs;titutas, alteram <expan abbr="præcipuorũ">præcipuorum</expan> <lb/>quæ complectenerentur finem, <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & exemplar; </s> |
| | <s>atque alteram cau&longs;&longs;arum adiuuantium, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <lb/>&longs;pecies e&longs;&longs;ent a&longs;&longs;ecutus; </s> |
| | <s>cùm de internis verba faciat, & materiam vt duo ex illis tribus accipiat. <lb/></s> |
| | <s>Itaque Theophra&longs;tus illud quidem &longs;apienter. </s> |
| | <s>quòd duo principiorum genera acceperit Plato, vnum quòd generaliter omnem cau&longs;&longs;æ rationem complectatur, atque alterum quod rerum na­<arrow.to.target n="marg976b"></arrow.to.target><lb/>turam re&longs;piciat, & generatim multò plura &longs;unt principia &longs;impliciter quæ po&longs;uit Plato, vt optimè <lb/>docet Simplicius, hæ enim omnia numerantur in principiis à Platone e&longs;&longs;entia, idem, diuer&longs;um, <lb/>&longs;tatus, motus, & tempus: </s> |
| | <s>at verò rerum naturalium principia duo tantummodo &longs;unt, materia ni­<lb/><arrow.to.target n="marg976c"></arrow.to.target>mirum quæ duitate, & magno <expan abbr="paruo&qgrave;.">paruoque</expan> exprimitur, & efficiens. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>ibi enim de ip&longs;o meminit vbi <lb/>dicit. </s> |
| | <s>operæpretium igitur e&longs;t effectorem ac patrem vniuer&longs;i inuenire ac <expan abbr="demõ&longs;trare">demon&longs;trare</expan>. </s> |
| | <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <lb/>admiratur Alexander, cùm Plato de efficiente & &longs;ine verba fecerit, cur Ari&longs;toteles nullius harum <lb/> cau&longs;&longs;arum mentionem in Platonica opinione fecerit, & eius <expan abbr="cõ&longs;ilij">con&longs;ilij</expan> duas cau&longs;&longs;as enarrat, primam <lb/>quò Plato enumerans cau&longs;&longs;as, hanc vtranque reliquerit, vt erat auctor Ari&longs;toteles in lib. de bon. <lb/></s> |
| | <s>alteram quòd eas excludit numero cau&longs;&longs;arum ortus & interitus, aut non diligenter exponit. </s> |
| | <s>Ve­<lb/><arrow.to.target n="marg976d"></arrow.to.target>rùm hoc non &longs;atis aptè, cùm de tali principiorum genere nihil ibi tractet Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>In <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> <lb/>quoque reprehen&longs;iones incidit Plutarchus qui tria hæc principia quæ nobis Ari&longs;toteles indica­<lb/>uit, mentem e&longs;&longs;e voluit, ideam & materiam. </s> |
| | <s>Itaque duo reip&longs;a, mea quidem &longs;ententia, &longs;unt ea <lb/>principia quæ &longs;tatuit Plato, materia quam facit <foreign lang="greek">sunai/pon</foreign>, ide&longs;t, cau&longs;&longs;am adiuuantem, &longs;ed duo nominat magnum, &longs;cilicet, & paruum eius infinitatem vocibus illis de&longs;cribens, & vnum quod, <lb/>vel e&longs;t idea, vel forma. </s> |
| | <s>ac &longs;i ve&longs;tigiis Ari&longs;totelis in&longs;i&longs;tamus, ideam e&longs;&longs;e putabimus, quippe quòd <arrow.to.target n="marg976e"></arrow.to.target><lb/>in hac methodo non &longs;emel accu&longs;et Platonem qui Ideas cen&longs;uerit e&longs;&longs;e principia rerum &longs;en&longs;ilium <lb/>qu&ecedil; per &longs;eip&longs;as extra materiam forent, &longs;i v&longs;quam e&longs;&longs;ent. </s> |
| | <s>Pythagoras decem contrariorum paria, &longs;iue coniugationes omnium principia con&longs;tituit: &longs;eu quò multum ip&longs;e tribueret numeris quo­<lb/>rum principem denarium e&longs;&longs;e crederet, &longs;eu quò hæc ita inter &longs;e di&longs;creta e&longs;&longs;e putaret, & quæ in­<lb/>ter &longs;e re&longs;olui non po&longs;&longs;ent, adhuc incertum e&longs;t. </s> |
| | <s>certè quòd numeri collocarentur in principiis, <lb/><arrow.to.target n="marg976f"></arrow.to.target><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> eos per&longs;uadebat, quòd reliquis omnibus e&longs;&longs;ent priores, quippe qui illis &longs;eparentur. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> </s> |
| | <s>Tùm <lb/><arrow.to.target n="marg976g"></arrow.to.target>etiam quòd res imitantur numeros: (nimirum propter gradus quibus e&longs;&longs;enti&ecedil; &longs;eiunguntur) &longs;icut <lb/>ergo prius e&longs;&longs;e debet id, vnde &longs;umitur imitatio, quàm id quod imitatur, & exemplar e&longs;t prius <expan abbr="ex&etilde;plo">exem<lb/>plo</expan>; </s> |
| | <s>&longs;ic etiam res quæ numerantur, & quæ numeros imitantur, &longs;unt po&longs;teriores numeris. </s> |
| | <s>Hos <lb/><arrow.to.target n="marg976h"></arrow.to.target>ip&longs;i &longs;ub&longs;tantias non accidentia faciunt qu&ecedil; &longs;int immobiles, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> neque tamen habeant vim mouen­<lb/><arrow.to.target n="marg976i"></arrow.to.target>di, & per finitum <expan abbr="infinitum&qgrave;.">infinitumque</expan> partiuntur, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> infinitum non modo &longs;en&longs;ilibus, &longs;ed ijs tribuunt qu&ecedil; <lb/>in &longs;olam mentem cadunt, & infinitum extra mundum vagari volunt. </s> |
| | <s>Sed non &longs;oli Pythagoræi <lb/>numeros principia faciunt; Plato item numeratur in illis. </s> |
| | <s>Ni&longs;i quòd Plato rerum principia &longs;ta­<lb/>tuit numeros mathematicos. </s> |
| | <s>Pythagoræi verò, quòd multas eorum affectiones, in corporibus <arrow.to.target n="marg976j"></arrow.to.target><lb/>qu&ecedil; &longs;ub &longs;en&longs;um cadunt, ine&longs;&longs;e per&longs;picerent; numeros quidem entia po&longs;uerunt, &longs;ed non &longs;eiunctos <lb/> ab entibus, verùm illorum materiam. </s> |
| | <s>Etenim numerorum affectiones in concentu, c&ecedil;lo, <expan abbr="multis&qgrave;.">multisque</expan> <lb/>aliis in&longs;unt. </s> |
| | <s>Separabant illi numeros à rebus &longs;ensilibus quò &longs;i in illis po&longs;iti forent, cùm cætero­<lb/>qui nullam habeant firmitatem, eorum &longs;cientiam non futuram: </s> |
| | <s>vult enim &longs;cientia de rebus per­<lb/>manentibus & æternis exi&longs;tere. </s> |
| | <s>Tùm etiam quia po&longs;tulata non &longs;unt de rebus &longs;en&longs;ilibus, verùm de <lb/> ijs quæ mens iam conceperit. </s> |
| | <s>Sed videant i&longs;ti qua machina euertant illud argumentum. </s> |
| | <s>Si nu­<lb/>meri &longs;eparati &longs;int, quo pacto proprietates eorum in rebus &longs;en&longs;ilibus in&longs;unt. </s> |
| | <s>Hoc igitur vnum in <lb/> rebus ip&longs;is ine&longs;&longs;e rectè Pythagor&ecedil;i cen&longs;uerunt: quia verò principium apud e&longs;t numerus, &longs;iue <lb/>vnum, & e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, cætera, vt quò &longs;it bonum, illi vni accidunt. </s> |
| | <s>Hoc verò principium, cùm <lb/> multa cau&longs;&longs;arum genera &longs;int, quemadmodum &longs;it cau&longs;&longs;a, aut qua ratione re&longs;piciat bonum, ip&longs;is <lb/> auctoribus incertum e&longs;t. </s> |
| | <s>Cæterùm de numerorum conditionibus & gradibus quia multa à do­<lb/>cti&longs;simis viris accurati&longs;sime tradita &longs;unt, neque admodum valent ad phy&longs;iologi&ecedil; principia quam <lb/>nunc per&longs;equimur, inuenienda, hilari fronte dimittentur, illud adnotabimus &longs;olum quò ne&longs;ci­<lb/>uerunt ip&longs;i di&longs;tinguere id quod e&longs;t prius ratione, ab eo quod e&longs;t natura prius: numeri verò &longs;ola <pb pagenum="119"/><arrow.to.target n="marg976k"></arrow.to.target>ratione, non natura &longs;unt priores, & quòd numeri &longs;e habeant vt exemplaria fal&longs;um e&longs;t; </s> |
| | <s>&longs;unt enim <lb/> notæ duntaxat quibus naturæ proce&longs;&longs;us indicetur. </s> |
| | <s>Sed &longs;ingulorum errores mox adnotemus, vt <lb/> ijs pul&longs;is certa rerum naturalium principia con&longs;equamur. </s> |
| | <s>Et Parmenides &longs;anè &longs;en&longs;uum iudicio <lb/> de rebus &longs;en&longs;ilibus nimium derogat. </s> |
| | <s>Idem quoque peccat, dum ea pro principiis habet quorum <lb/>ingenium e&longs;&longs;entiæ principiorum maxime repugnat. </s> |
| | <s>Oportet enim &longs;emper manere principia, <expan abbr="rationem&qgrave;.">ra­<lb/>tionemque</expan> illorum in omni mutatione retineri, calidum verò & frigidum non &longs;unt eiu&longs;modi, &longs;i­<lb/>quidem conuer&longs;o non re&longs;oluatur in ea principia. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> </s> |
| | <s>Tùm prætereà nullus motus &longs;ine affectione <arrow.to.target n="marg976l"></arrow.to.target><lb/>obiretur. </s> |
| | <s>Iam verò quòd ens vnum &longs;it, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> c&ecedil;tera non &longs;int, &longs;ed e&longs;&longs;e videantur; præter id quòd <lb/>mon&longs;trat Ari&longs;toteles non nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi. </s> |
| | <s>&longs;i nil &longs;it præter ens, quò ens &longs;it vnum, addemus <lb/>etiam nos duo item entia ab eodem Parmenide po&longs;ita fui&longs;&longs;e, id nimirum quod verè e&longs;t, alterum <lb/>quod e&longs;t calidum (nanque hoc &longs;ive ignem appellabat ens, frigidum verò &longs;eu <expan abbr="terrã">terram</expan> non ens) atque <lb/>id verè ens ponere cogebatur. </s> |
| | <s>Nam, &longs;i ens ad &longs;en&longs;um &longs;ic acciperet, quia &longs;entiretur, & à &longs;en&longs;u &longs;ic <lb/>e&longs;&longs;e iudicaretur; etiam frigidum, quia &longs;entitur, ens habendum fuerat, aut negandum &longs;entiri fri­<lb/>gidum, quod ip&longs;e non ens e&longs;&longs;e fatebatur: quod certè multò e&longs;t ineptius. </s> |
| | <s>Ergo verè frigidum e&longs;&longs;e ponendum fuit. </s> |
| | <s>Itaque non vnum ens &longs;olum, &longs;ed duo, atque illa quidem non ad &longs;en&longs;um &longs;olum­<lb/><arrow.to.target n="marg976m"></arrow.to.target>modo, &longs;ed reip&longs;a &longs;tatuenda &longs;unt ex &longs;ententia Parmenidis. </s> |
| | <s>Nunc ad Empedoclem. </s> |
| | <s>Ponit ip&longs;e pri­<lb/>ma quattuor corpora qu&ecedil; cùm prima &longs;int, & (vt ip&longs;e vult) ab&longs;olutè principia, neque in aliud, ne­<lb/>que inter &longs;e commutari po&longs;&longs;unt, neque enim habent in quod re&longs;oluantur. </s> |
| | <s>Nunc elementa pro­<lb/>prias habent differentias, vt ignis calorem, aqua <expan abbr="humor&etilde;">humorem</expan> quas &longs;ic affixas vnumquodque elemen­<lb/>tum habet, vt alteri communicari non po&longs;sint, aliter interiret elementum proprias differentias <lb/> amittens. </s> |
| | <s>Cùm ergo mutatio qualitatum &longs;it affectio, ea verò fieri nequeat; </s> |
| | <s>profectò tolletur item <lb/>affectio. </s> |
| | <s>Tũm etiam motus omnis exi&longs;tit in vno &longs;ubiecto vici&longs;sim contraria &longs;u&longs;cipiente. </s> |
| | <s>Sed non <lb/>e&longs;t hic commune &longs;ubiectum. </s> |
| | <s>Neque igitur affectio. </s> |
| | <s>Et illud negare, quin elementa &longs;ecum com­<lb/>mutentur, valde importunum e&longs;t; cũm ex aqua fiat aer, & ex aere aqua, & terra conflagret, & id <lb/>quod exu&longs;tum e&longs;t, in terram conuertatur. </s> |
| | <s>Adde his, quòd cùm opera conciliantis amicitiæ &longs;ph&ecedil;­<lb/>rus fit ex elementis, amittuntur eorum differentiæ. </s> |
| | <s>Si ergo rur&longs;us è &longs;ph&ecedil;ro litis &longs;ecernentis auxi­<lb/>lio facta &longs;unt elementa; aut ex eo terra facta e&longs;t quod anteà fuit itidem terra, aut ex eo quod prius <lb/>fuerat ignis. </s> |
| | <s>Si po&longs;terius dederit, & elementa inter &longs;e commutari poterunt. </s> |
| | <s>Si terram ex terra <lb/>fieri velit; certè accipiet id cuius nulla cau&longs;&longs;a afferri, <expan abbr="temere&qgrave;.">temereque</expan> effutiet. </s> |
| | <s>Pr&ecedil;tereà dubium e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg976n"></arrow.to.target>&longs;int'ne elementa &longs;ph&ecedil;ro priora, an po&longs;teriora: ac quidem elementi naturam oppugnat e&longs;&longs;e po&longs;te­<lb/>rius; neque tamen priora &longs;ine vitio &longs;umi po&longs;&longs;unt. </s> |
| | <s>Siquidem verè elementum prius <expan abbr="quã">quam</expan> natura &longs;it <lb/>id ex quo primo aliquid fit, & in quod vltimum abit. </s> |
| | <s>Sed dici non pote&longs;t &longs;it'ne &longs;ph&ecedil;rus <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <lb/> illud <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="primum&qgrave;.">primumque</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>; <expan abbr="qñ">quando</expan> & è &longs;ph&ecedil;ro fiunt elementa, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> re&longs;oluuntur in <lb/><expan abbr="&longs;ph&ecedil;rũ">&longs;ph&ecedil;rum</expan>; </s> |
| | <s><expan abbr="neq;">neque</expan> minus ita fiat, quàm <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ph&ecedil;rus in elementa re&longs;oluatur, & producatur ex illis. </s> |
| | <s><expan abbr="Dubiũ">Dubium</expan> <lb/>quoque e&longs;t apud ip&longs;um cuius'nam amicitiæ'ne, an litis &longs;it gignere & corrumpere. </s> |
| | <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> lis è &longs;ph&ecedil;ro <lb/>producit elementa <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, amicitia corrumpit in <expan abbr="&longs;ph&ecedil;rũ">&longs;ph&ecedil;rum</expan>. </s> |
| | <s>Sed <expan abbr="nõ">non</expan> minus à lite &longs;ph&ecedil;rus corrumpi vi­<lb/>detur, & ab amicitia gigni. </s> |
| | <s>Rur&longs;us po&longs;tquam lite &longs;ecernente genita &longs;unt <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, ex ijs mixta <expan abbr="fiũt">fiunt</expan> <lb/>amicitia coniungente, <expan abbr="eadem&qgrave;">eademque</expan> mixta intereunt & abeunt in elementa di&longs;cordia di&longs;sipante. </s> |
| | <s>Ip&longs;e <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tollit è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura. </s> |
| | <s>Nihil dico de eo quòd nullum finem naturæ <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e putat. <lb/></s> |
| | <s>hoc .n. posteà <expan abbr="videndũ">videndum</expan> e&longs;t. </s> |
| | <s>Omnino non &longs;atis <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> principia &longs;unt elementa, cùm <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it illa interire. </s> |
| | <s>Quin etiam &longs;i in <expan abbr="nihilũ">nihilum</expan> nihil abit; illud prius erit in quod ip&longs;a di&longs;&longs;oluentur. </s> |
| | <s>Sed ne <lb/>nimis in longum exore&longs;cat oratio; his ergo &longs;olùm contentus quæ admiratus Empedoclem cecinit <lb/>Manilius, po&longs;tquàm terræ formam, & ordinatos &longs;iderum motus propo&longs;ui&longs;&longs;et ad <expan abbr="contemplandũ">contemplandum</expan>. <lb/></s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s><arrow.to.target n="marg976o"></arrow.to.target>Nam neque fortuitos ortus &longs;urgentibus astris: <emph type="italics"/><emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nec toties po&longs;&longs;um na&longs;centem credere mundum, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Solisue a&longs;&longs;iduos partus, & facta diurna, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Cùm facies eadem &longs;ignis per &longs;&ecedil;cula con&longs;tet.<emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Idem Phœbus eat de c&ecedil;li partibus ij&longs;dem; <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Inde &longs;uos &longs;inuat flexus per crura pedesque <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Centauri, alterius rur&longs;us a&longs;cendere c&ecedil;lum <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Incipit, Argiuamque ratem per aplu&longs;tria &longs;umma <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Lunaque per totidem luces mutetur, & orbes, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Et natura vias &longs;eruet, quas fecerat ip&longs;a: <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nec tyrocinio peccet, circumque feratur. <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Aeterna cum luce dies, quò tempora mon&longs;trat <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nunc his nunc illis eadem regionibus orbis <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Semper, <expan abbr="et">et</expan> vlterius vadentibus ortus ad ortus, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Occa&longs;umue ortus c&ecedil;,<expan abbr="et">et</expan> cum Sole perennet. <emph.end type="italics"/><lb/></s></p> |
| <pb pagenum="120"/> | <pb pagenum="120"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> | <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> | <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976a"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976b"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976c"></margin.target>a Proc. lib. <lb/> 4. in Tim.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976d"></margin.target>b Alex. I. <lb/>Met. T. 46</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976e"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976f"></margin.target>c I. Met. <lb/></s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976g"></margin.target>d 8. Met.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976h"></margin.target>e 8. Phy&longs; <lb/>T. 46</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976i"></margin.target>f 7. Met.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976j"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976k"></margin.target>A</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976l"></margin.target>a Prædic. <lb/> c. de motu</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976m"></margin.target>B</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976n"></margin.target>C</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976o"></margin.target>D</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg977"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg977"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg978"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg978"></margin.target>F</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DE cognitione illa motus quam per accidens appellamus, &longs;atis anteà dictum e&longs;t. </s> <s>veniendum <lb/> | <s>DE cognitione illa motus quam per accidens appellamus, &longs;atis anteà dictum e&longs;t. </s> <s>veniendum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg998"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et nunc ad alteram eius cognitionem quæ per &longs;e e&longs;t, & ex definitione comparatur, vt <lb/>nihil in hac methodo cui propo&longs;itus e&longs;t motus, certius quàm ille teneretur. </s> <s>Sed illud vnum <lb/>difficultatem nobis affert, quo pacto motus notior ex &longs;ua definitione reddatur. </s> <s>Itaque hoc præ­<lb/>&longs;enti capite peragetur: Cau&longs;&longs;a verò quæ&longs;tionis e&longs;t, quandoquidem ex iis, quæ &longs;unt nota nobis, <lb/>quædam, & &longs;i per&longs;picua &longs;unt, tamen prætereà per cau&longs;&longs;as &longs;uas, quæ per demon&longs;trationem, aut <lb/>definitionem explicantur, certius po&longs;sidentur; velut eclyp&longs;is Lunæ quæ quidem &longs;en&longs;ui con&longs;tat, <lb/>& no&longs;citur à nobis; &longs;ed tum præclarè cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e eclyp&longs;in, cùm intelleximus eam ab in­<lb/>teruentu terræ profici&longs;ci, &longs;ed enim longè &longs;ecus &longs;e habent calor & frigus; quandò &longs;unt ita nobis <lb/>per&longs;picua, vt &longs;iquis illis aliquam lucem afferre conetur, nihilo plus agat quàm &longs;i facem in Sole <lb/>accendens, excutere velit tenebras; & vt Quintiliani verbis vtar, tam &longs;it &longs;tultum quàm in clari&longs;­<lb/>&longs;imum Solem mortale lumen inferre. </s> <s>inter hæc e&longs;t motus, vt eius definitio nullum in hac cogni­<lb/>tione lumen allatura videatur. </s> <s>Vanum'ne ergo e&longs;t officium definitionis? </s> <s>ab&longs;it. </s> <s>Proptereà di&longs;tin­<lb/>guendum de illis e&longs;t quæ nobis nota &longs;unt, bipartitò. </s> <s>aut enim cau&longs;&longs;as habent, aut ip&longs;is vacant. <lb/></s> <s>Vbi cau&longs;&longs;a vacent; præter id quòd &longs;emper & vbique rem &longs;ic &longs;e habere experimur, & quod olim <lb/> | <arrow.to.target n="marg998"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et nunc ad alteram eius cognitionem quæ per &longs;e e&longs;t, & ex definitione comparatur, vt <lb/>nihil in hac methodo cui propo&longs;itus e&longs;t motus, certius quàm ille teneretur. </s> <s>Sed illud vnum <lb/>difficultatem nobis affert, quo pacto motus notior ex &longs;ua definitione reddatur. </s> <s>Itaque hoc præ­<lb/>&longs;enti capite peragetur: Cau&longs;&longs;a verò quæ&longs;tionis e&longs;t, quandoquidem ex iis, quæ &longs;unt nota nobis, <lb/>quædam, & &longs;i per&longs;picua &longs;unt, tamen prætereà per cau&longs;&longs;as &longs;uas, quæ per demon&longs;trationem, aut <lb/>definitionem explicantur, certius po&longs;sidentur; velut eclyp&longs;is Lunæ quæ quidem &longs;en&longs;ui con&longs;tat, <lb/>& no&longs;citur à nobis; &longs;ed tum præclarè cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e eclyp&longs;in, cùm intelleximus eam ab in­<lb/>teruentu terræ profici&longs;ci, &longs;ed enim longè &longs;ecus &longs;e habent calor & frigus; quandò &longs;unt ita nobis <lb/>per&longs;picua, vt &longs;iquis illis aliquam lucem afferre conetur, nihilo plus agat quàm &longs;i facem in Sole <lb/>accendens, excutere velit tenebras; & vt Quintiliani verbis vtar, tam &longs;it &longs;tultum quàm in clari&longs;­<lb/>&longs;imum Solem mortale lumen inferre. </s> <s>inter hæc e&longs;t motus, vt eius definitio nullum in hac cogni­<lb/>tione lumen allatura videatur. </s> <s>Vanum'ne ergo e&longs;t officium definitionis? </s> <s>ab&longs;it. </s> <s>Proptereà di&longs;tin­<lb/>guendum de illis e&longs;t quæ nobis nota &longs;unt, bipartitò. </s> <s>aut enim cau&longs;&longs;as habent, aut ip&longs;is vacant. <lb/></s> <s>Vbi cau&longs;&longs;a vacent; præter id quòd &longs;emper & vbique rem &longs;ic &longs;e habere experimur, & quod olim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg999"></arrow.to.target><lb/>nuperúe extitit, nunc etiam e&longs;t; ex quo facile creditur. </s> <s>Ita vnum ex altero aptum <expan abbr="nexum&qacute;">nexumque</expan>. </s> <s>e&longs;t, <lb/>vt altero po&longs;ito alterum con&longs;equi & exi&longs;tere videatur, & vnum in altero, con&longs;equens in antece­<lb/>dente quodammodo elucere, aut &longs;e&longs;e vici&longs;sim inferre, vt pater & filius, totum & pars quæ in­<lb/>ter &longs;e ponunt, & ita cohærent, vt alterum in altero planè cogno&longs;catur; nec vlla oppo&longs;iti &longs;u&longs;picio <lb/>de tali copulatione nobis ince&longs;&longs;at. </s> <s>hîc &longs;olus &longs;en&longs;us plenam præ&longs;tat cognitionem, quòd &longs;int, nec <lb/>vlla cau&longs;&longs;a ratioúe flagitatur, ide&longs;t, mens nullam aliam machinam requirit, quàm &longs;en&longs;um, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. <lb/></s> <s>inductione contenta e&longs;t. </s> <s>Tameis e&longs;t notitia <expan abbr="fides&qacute;ue">fidesque</expan> profatorum. </s> <s>Itaque optimè ad hæc adhibetur <lb/>genus illud inductionis, quod <expan abbr="demõ&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> dicitur, quod à dialectico præter cætera differt, quia <lb/>continet ea qu&ecedil; arcti&longs;simo e&longs;&longs;entiæ vinculo connexa & <expan abbr="cõ&longs;tricta">con&longs;tricta</expan> &longs;unt. </s> <s>Vbi cau&longs;&longs;as habeant, ea <expan abbr="cõ-&longs;tant">con­<lb/>&longs;tant</expan> ex duplici natura: altera quidem &longs;en&longs;ili, per quam vel olim fuere, vel nunc exi&longs;tunt, & cer­<lb/>to quodam tempore locoúe <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, atque altera, per quam &longs;unt in vniuer&longs;itate rerum, illius <lb/>&longs;en&longs;us iudex e&longs;t certi&longs;simus, vt facultas alia nulla po&longs;tuletur qu&ecedil; de ip&longs;a iudicium ferre po&longs;sit, <lb/>dummodo &longs;ecundum naturam &longs;e habeat & c&ecedil;tera quæ requiruntur ritè &longs;int affecta. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> <lb/>id <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;atis e&longs;t ad firmam <expan abbr="&longs;tabilem&qacute;">&longs;tabilemque</expan>. </s> <s>notitiam propagandam, quia &longs;iue ex ob&longs;eruationum defectu, | <arrow.to.target n="marg999"></arrow.to.target><lb/>nuperúe extitit, nunc etiam e&longs;t; ex quo facile creditur. </s> <s>Ita vnum ex altero aptum <expan abbr="nexum&qacute;">nexumque</expan>. </s> <s>e&longs;t, <lb/>vt altero po&longs;ito alterum con&longs;equi & exi&longs;tere videatur, & vnum in altero, con&longs;equens in antece­<lb/>dente quodammodo elucere, aut &longs;e&longs;e vici&longs;sim inferre, vt pater & filius, totum & pars quæ in­<lb/>ter &longs;e ponunt, & ita cohærent, vt alterum in altero planè cogno&longs;catur; nec vlla oppo&longs;iti &longs;u&longs;picio <lb/>de tali copulatione nobis ince&longs;&longs;at. </s> <s>hîc &longs;olus &longs;en&longs;us plenam præ&longs;tat cognitionem, quòd &longs;int, nec <lb/>vlla cau&longs;&longs;a ratioúe flagitatur, ide&longs;t, mens nullam aliam machinam requirit, quàm &longs;en&longs;um, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. <lb/></s> <s>inductione contenta e&longs;t. </s> <s>Talis e&longs;t notitia <expan abbr="fides&qacute;ue">fidesque</expan> profatorum. </s> <s>Itaque optimè ad hæc adhibetur <lb/>genus illud inductionis, quod <expan abbr="demõ&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> dicitur, quod à dialectico præter cætera differt, quia <lb/>continet ea qu&ecedil; arcti&longs;simo e&longs;&longs;entiæ vinculo connexa & <expan abbr="cõ&longs;tricta">con&longs;tricta</expan> &longs;unt. </s> <s>Vbi cau&longs;&longs;as habeant, ea <expan abbr="cõ-&longs;tant">con­<lb/>&longs;tant</expan> ex duplici natura: altera quidem &longs;en&longs;ili, per quam vel olim fuere, vel nunc exi&longs;tunt, & cer­<lb/>to quodam tempore locoúe <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, atque altera, per quam &longs;unt in vniuer&longs;itate rerum, illius <lb/>&longs;en&longs;us iudex e&longs;t certi&longs;simus, vt facultas alia nulla po&longs;tuletur qu&ecedil; de ip&longs;a iudicium ferre po&longs;sit, <lb/>dummodo &longs;ecundum naturam &longs;e habeat & c&ecedil;tera quæ requiruntur ritè &longs;int affecta. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> <lb/>id <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;atis e&longs;t ad firmam <expan abbr="&longs;tabilem&qacute;">&longs;tabilemque</expan>. </s> <s>notitiam propagandam, quia &longs;iue ex ob&longs;eruationum defectu, |
| <pb pagenum="125"/> | <pb pagenum="125"/> |
| <arrow.to.target n="marg1000"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu quòd res ip&longs;a &longs;it reconditior, & hæ&longs;itamus in eo quod appareat, & dubitamus adhuc, an res <lb/>ita perpetuò &longs;e habeat, an potius ex euento. </s> <s>huc non peruenit &longs;en&longs;us; &longs;ed eget auxilio rationis ita <lb/>rem euoluentis, vt eius cau&longs;&longs;as, vel per demon&longs;trationem patefaciat, vel definitione &longs;ignificet, in <lb/>earum verò &longs;ignificatione &longs;cientia quæ con&longs;tans e&longs;t & certa cognitio po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Verùm fac rem <lb/>&longs;ic vrgere &longs;en&longs;um, vt nil tenacius hæreat, quod de calore & frigore confitemur, atque item va­<lb/>let in motu, &longs;en&longs;us o&longs;tendit hæc e&longs;&longs;e planè, vt nihil vltra depo&longs;cat animus ad id credendum, <lb/>quod ip&longs;e repr&ecedil;&longs;entauit. </s> <s>Sed cùm pars in&longs;it in re qu&ecedil; declinat impetum &longs;en&longs;uum, opem defini­<lb/>tionis implorandum e&longs;t, cuius beneficio note&longs;cat. </s> <s>Quòd &longs;i definitio tunc acce&longs;&longs;erit, non pro­<lb/>ptereà redundat, aut vim &longs;en&longs;us ob&longs;curat, &longs;iue inanem efficit: &longs;ed vtrique in &longs;uo ip&longs;orum officio <lb/>manent, neque enim definitio certiores nos reddit, quòd &longs;it res eo modo quo rem e&longs;&longs;e nobis &longs;en­<lb/>&longs;us indicauit, neque magis quàm fecerit &longs;en&longs;us: &longs;ed illud efficit &longs;olùm, vt alter ille modus quo <lb/>res e&longs;t &longs;impliciter, qui &longs;ub mentem cadit, nec &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e obiicit, & ob id ignotus e&longs;t, planus <expan abbr="per-&longs;picuus&qacute;">per­<lb/>&longs;picuusque</expan>. </s> <s>reddatur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod ex hypothe&longs;i manife&longs;tum dicimus e&longs;&longs;e motum: ita enim <lb/>manife&longs;tus e&longs;t, vt etiam definitione declarari po&longs;sit, & confirmari demon&longs;tratione. </s> <s>nam &longs;en&longs;ui <lb/>quidem per&longs;picuus e&longs;t, per &longs;e verò ignotus. </s> <s>& ea e&longs;t illius euidentia quæ valeat quidem ad me­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1000"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu quòd res ip&longs;a &longs;it reconditior, & hæ&longs;itamus in eo quod appareat, & dubitamus adhuc, an res <lb/>ita perpetuò &longs;e habeat, an potius ex euento. </s> <s>huc non peruenit &longs;en&longs;us; &longs;ed eget auxilio rationis ita <lb/>rem euoluentis, vt eius cau&longs;&longs;as, vel per demon&longs;trationem patefaciat, vel definitione &longs;ignificet, in <lb/>earum verò &longs;ignificatione &longs;cientia quæ con&longs;tans e&longs;t & certa cognitio po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Verùm fac rem <lb/>&longs;ic vrgere &longs;en&longs;um, vt nil tenacius hæreat, quod de calore & frigore confitemur, atque item va­<lb/>let in motu, &longs;en&longs;us o&longs;tendit hæc e&longs;&longs;e planè, vt nihil vltra depo&longs;cat animus ad id credendum, <lb/>quod ip&longs;e repr&ecedil;&longs;entauit. </s> <s>Sed cùm pars in&longs;it in re qu&ecedil; declinat impetum &longs;en&longs;uum, opem defini­<lb/>tionis implorandum e&longs;t, cuius beneficio note&longs;cat. </s> <s>Quòd &longs;i definitio tunc acce&longs;&longs;erit, non pro­<lb/>ptereà redundat, aut vim &longs;en&longs;us ob&longs;curat, &longs;iue inanem efficit: &longs;ed vtrique in &longs;uo ip&longs;orum officio <lb/>manent, neque enim definitio certiores nos reddit, quòd &longs;it res eo modo quo rem e&longs;&longs;e nobis &longs;en­<lb/>&longs;us indicauit, neque magis quàm fecerit &longs;en&longs;us: &longs;ed illud efficit &longs;olùm, vt alter ille modus quo <lb/>res e&longs;t &longs;impliciter, qui &longs;ub mentem cadit, nec &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e obiicit, & ob id ignotus e&longs;t, planus <expan abbr="per-&longs;picuus&qacute;">per­<lb/>&longs;picuusque</expan>. </s> <s>reddatur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod ex hypothe&longs;i manife&longs;tum dicimus e&longs;&longs;e motum: ita enim <lb/>manife&longs;tus e&longs;t, vt etiam definitione declarari po&longs;sit, & confirmari demon&longs;tratione. </s> <s>nam &longs;en&longs;ui <lb/>quidem per&longs;picuus e&longs;t, per &longs;e verò ignotus. </s> <s>& ea e&longs;t illius euidentia quæ valeat quidem ad me­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1001"></arrow.to.target><lb/>thodum naturalem dirigendam; &longs;ed ad plenam rei notitiam non &longs;it &longs;atis. </s> <s>quippe quòd tum ex­<lb/>actè no&longs;catur, vbi &longs;peciatim per proprium &longs;ubiectum, per &longs;uas cau&longs;&longs;as, & &longs;ub certa conditione <lb/>percipitur. </s> <s>Ex motu cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed cum & motus & natura, quantum e&longs;t de <lb/>rudi hac & inchoata notitia quæ per accidens e&longs;t, &longs;atis per&longs;pecta &longs;int, accuratam eorum tracta­<lb/>tionem methodus phy&longs;ica po&longs;tulat quam his commentariis in&longs;tituimus. </s> <s>huc igitur mox oratio <lb/>no&longs;tra conuertetur: nam de munere methodi naturalis abundè tractatum e&longs;&longs;e arbitramur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1001"></arrow.to.target><lb/>thodum naturalem dirigendam; &longs;ed ad plenam rei notitiam non &longs;it &longs;atis. </s> <s>quippe quòd tum ex­<lb/>actè no&longs;catur, vbi &longs;peciatim per proprium &longs;ubiectum, per &longs;uas cau&longs;&longs;as, & &longs;ub certa conditione <lb/>percipitur. </s> <s>Ex motu cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed cum & motus & natura, quantum e&longs;t de <lb/>rudi hac & inchoata notitia quæ per accidens e&longs;t, &longs;atis per&longs;pecta &longs;int, accuratam eorum tracta­<lb/>tionem methodus phy&longs;ica po&longs;tulat quam his commentariis in&longs;tituimus. </s> <s>huc igitur mox oratio <lb/>no&longs;tra conuertetur: nam de munere methodi naturalis abundè tractatum e&longs;&longs;e arbitramur.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> | <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaeritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens. </s> <s>& quædam corollaria cum nonnullarum <lb/>dubitationum &longs;olutionibus apponuntur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens. </s> <s>& quædam corollaria cum nonnullarum <lb/>dubitationum &longs;olutionibus apponuntur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PRAESTAT etiam maximè ad naturam agentis cogno&longs;cendam illud quod &longs;uprà per tran­<lb/>&longs;ennam mon&longs;trauimus intro&longs;picere; nimirum, vt &longs;e habeat actio ad agens. </s> <s>Po&longs;tquam enim <lb/>vi&longs;um e&longs;t eam quæ actio fuerat vt ab agente, fieri <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> in patiente, & <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab <expan abbr="ag&etilde;-te">agen­<lb/>te</expan> nuncupari, quoniam ab ip&longs;o permanat ad aliud: e&longs;&longs;e autem variis modis <expan abbr="acceptã">acceptam</expan> modò <expan abbr="corru-ption&etilde;">corru­<lb/>ptionem</expan>, alias <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> eius quod patitur, re&longs;tabat prætereà <expan abbr="con&longs;iderandũ">con&longs;iderandum</expan>, an eadem attributa <expan abbr="cõ-uenirent">con­<lb/>uenirent</expan> actioni, quà refertur ad agens. </s> <s>nam & de hoc aliquod di&longs;crimen inter philo&longs;ophos, tùm <lb/>Græcos, tùm Latinos extiti&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim, qui philo&longs;ophiam Ari&longs;totelicam <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;acra <lb/>Theologia <expan abbr="cõiungere">coniungere</expan> conantur. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> verò &longs;&ecedil;pe f&ecedil;licius &quml; ineptus ille pictor qui varia <expan abbr="diuer&longs;orũ">diuer&longs;orum</expan> <lb/> | <s>PRAESTAT etiam maximè ad naturam agentis cogno&longs;cendam illud quod &longs;uprà per tran­<lb/>&longs;ennam mon&longs;trauimus intro&longs;picere; nimirum, vt &longs;e habeat actio ad agens. </s> <s>Po&longs;tquam enim <lb/>vi&longs;um e&longs;t eam quæ actio fuerat vt ab agente, fieri <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> in patiente, & <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab <expan abbr="ag&etilde;-te">agen­<lb/>te</expan> nuncupari, quoniam ab ip&longs;o permanat ad aliud: e&longs;&longs;e autem variis modis <expan abbr="acceptã">acceptam</expan> modò <expan abbr="corru-ption&etilde;">corru­<lb/>ptionem</expan>, alias <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> eius quod patitur, re&longs;tabat prætereà <expan abbr="con&longs;iderandũ">con&longs;iderandum</expan>, an eadem attributa <expan abbr="cõ-uenirent">con­<lb/>uenirent</expan> actioni, quà refertur ad agens. </s> <s>nam & de hoc aliquod di&longs;crimen inter philo&longs;ophos, tùm <lb/>Græcos, tùm Latinos extiti&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim, qui philo&longs;ophiam Ari&longs;totelicam <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;acra <lb/>Theologia <expan abbr="cõiungere">coniungere</expan> conantur. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> verò &longs;&ecedil;pe f&ecedil;licius <expan abbr="&quml;">quam</expan> ineptus ille pictor qui varia <expan abbr="diuer&longs;orũ">diuer&longs;orum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1114"></arrow.to.target><lb/>animalium membra corrogans efficiat, <emph type="italics"/>-vt turpiter atrum</s></p> | <arrow.to.target n="marg1114"></arrow.to.target><lb/>animalium membra corrogans efficiat, <emph type="italics"/>-vt turpiter atrum</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1114"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1114"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e de ortu cum affectione coniuncto. </s> <s>Quàm id fal&longs;um habendum &longs;it, & ea quæ nuper con&longs;cri­<lb/>p&longs;imus, & quæ mox &longs;ubiiciemus, facillimè o&longs;tendent. </s> <s>Nam primùm ip&longs;e motus, necnon eius de­<lb/>finitio &longs;unt communia ad vnum. </s> <s>At iam dictum e&longs;t eorum attributa peti à partibus. </s> <s>Quare <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> motus e&longs;t actus mobilis generatim &longs;umpti, &longs;ic motus ad locum e&longs;t actus mobilis ad <lb/>locum, vt tale e&longs;t &longs;peciatim: & augmentatio actus auge&longs;centis, quatenus huiu&longs;modi, con&longs;imili­<lb/>ter alteratio & affectio. </s> <s>Ita ergo & generatio, actus generabilis, quatenus generabile e&longs;t. </s> <s>Ergo & <lb/>&longs;eor&longs;um actus ille imperfectus pertinebit ad generationem, & &longs;ucce&longs;sio igitur eandem per &longs;e co­<lb/>mitabitur. </s> <s>Tùm pr&ecedil;tereà quoniam Ari&longs;toteles &longs;æpi&longs;simè nugaretur. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nam frequenti&longs;simè, cùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg1170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e de ortu cum affectione coniuncto. </s> <s>Quàm id fal&longs;um habendum &longs;it, & ea quæ nuper con&longs;cri­<lb/>p&longs;imus, & quæ mox &longs;ubiiciemus, facillimè o&longs;tendent. </s> <s>Nam primùm ip&longs;e motus, necnon eius de­<lb/>finitio &longs;unt communia ad vnum. </s> <s>At iam dictum e&longs;t eorum attributa peti à partibus. </s> <s>Quare <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> motus e&longs;t actus mobilis generatim &longs;umpti, &longs;ic motus ad locum e&longs;t actus mobilis ad <lb/>locum, vt tale e&longs;t &longs;peciatim: & augmentatio actus auge&longs;centis, quatenus huiu&longs;modi, con&longs;imili­<lb/>ter alteratio & affectio. </s> <s>Ita ergo & generatio, actus generabilis, quatenus generabile e&longs;t. </s> <s>Ergo & <lb/>&longs;eor&longs;um actus ille imperfectus pertinebit ad generationem, & &longs;ucce&longs;sio igitur eandem per &longs;e co­<lb/>mitabitur. </s> <s>Tùm pr&ecedil;tereà quoniam Ari&longs;toteles &longs;æpi&longs;simè nugaretur. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nam frequenti&longs;simè, cùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1171"></arrow.to.target><lb/>docet motum e&longs;&longs;e in tempore, po&longs;tquam de alteratione memini&longs;&longs;et & ortu, eorum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;em­<lb/>per habet &longs;eparatim, & &longs;ingulas mutationes recen&longs;et &longs;eor&longs;um. </s> <s>Et profectò &longs;i ortus e&longs;&longs;et in tem­<lb/>pore propter affectiones & alterationem, &longs;at habui&longs;&longs;et, &longs;i alterationem &longs;olam commemora&longs;&longs;et; <lb/>aut &longs;altem nos monui&longs;&longs;et propter ambiguitatem generationis, quam'nam generationem ibi acci­<lb/>peret. </s> <s>Quin aliquando, cùm demon&longs;traret <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> tempus aliquid e&longs;&longs;e motus, admonuit nos, ne cape­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1171"></arrow.to.target><lb/>docet motum e&longs;&longs;e in tempore, po&longs;tquam de alteratione memini&longs;&longs;et & ortu, eorum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;em­<lb/>per habet &longs;eparatim, & &longs;ingulas mutationes recen&longs;et &longs;eor&longs;um. </s> <s>Et profectò &longs;i ortus e&longs;&longs;et in tem­<lb/>pore propter affectiones & alterationem, &longs;at habui&longs;&longs;et, &longs;i alterationem &longs;olam commemora&longs;&longs;et; <lb/>aut &longs;altem nos monui&longs;&longs;et propter ambiguitatem generationis, quam'nam generationem ibi acci­<lb/>peret. </s> <s>Quin aliquando, cùm demon&longs;traret <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> tempus aliquid e&longs;&longs;e motus, admonuit nos, ne cape­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1172"></arrow.to.target><lb/>remus motum à mutatione &longs;eiunctum. </s> <s>intelligo verò mutationem illam, de qua iam <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit <lb/> | <arrow.to.target n="marg1172"></arrow.to.target><lb/>remus motum à mutatione &longs;eiunctum. </s> <s>intelligo verò mutationem illam, de qua iam <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1173"></arrow.to.target><lb/>quæ comprehenditur &longs;ub definitione motus, & ab energia &longs;eparatur. </s> <s>Tameis igitur mutatio, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi, e&longs;t in tempore. </s> <s>Ergo ex analytico præcepto omnis talis mutatio. </s> <s>Tameis autem <lb/>e&longs;t generatio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Ita etiam docens omnem motum e&longs;&longs;e diuiduum, meminit de ortu & in­<lb/>teritu, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> in <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>partem quandam fieri te&longs;tatus e&longs;t, quandam verò e&longs;&longs;e factam. </s> <s>Pr&ecedil;tereà conclu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1173"></arrow.to.target><lb/>quæ comprehenditur &longs;ub definitione motus, & ab energia &longs;eparatur. </s> <s>Talis igitur mutatio, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi, e&longs;t in tempore. </s> <s>Ergo ex analytico præcepto omnis talis mutatio. </s> <s>Talis autem <lb/>e&longs;t generatio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Ita etiam docens omnem motum e&longs;&longs;e diuiduum, meminit de ortu & in­<lb/>teritu, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> in <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>partem quandam fieri te&longs;tatus e&longs;t, quandam verò e&longs;&longs;e factam. </s> <s>Pr&ecedil;tereà conclu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1174"></arrow.to.target><lb/>&longs;it. </s> <s>Si puncto temporis aliquid fieret, genitum e&longs;&longs;et ab&longs;que eo, quòd gigneretur: fieret item &longs;imul <lb/>& factum e&longs;&longs;et, vt planè per&longs;picias, non eandem e&longs;&longs;e rationem ortus & illuminationis. </s> <s>Ex quo, <lb/>&longs;i in alio puncto fit res, in alio facta e&longs;t, & inter duo puncta tempus intercedit; generatio quoque <lb/>fiet in tempore. </s> <s>Etiam paullò po&longs;t <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aperti&longs;simè te&longs;tatur de omni mutatione, eam in tempore <lb/> | <arrow.to.target n="marg1174"></arrow.to.target><lb/>&longs;it. </s> <s>Si puncto temporis aliquid fieret, genitum e&longs;&longs;et ab&longs;que eo, quòd gigneretur: fieret item &longs;imul <lb/>& factum e&longs;&longs;et, vt planè per&longs;picias, non eandem e&longs;&longs;e rationem ortus & illuminationis. </s> <s>Ex quo, <lb/>&longs;i in alio puncto fit res, in alio facta e&longs;t, & inter duo puncta tempus intercedit; generatio quoque <lb/>fiet in tempore. </s> <s>Etiam paullò po&longs;t <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aperti&longs;simè te&longs;tatur de omni mutatione, eam in tempore <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1175"></arrow.to.target><lb/>fieri, &longs;ub qua nece&longs;&longs;e e&longs;t item comprehendi generationem, ni&longs;i dicamus eam e&longs;&longs;e ex ordine perfi­<lb/>cientium, quod non opinor, cùm obeatur cum de&longs;tructione oppo&longs;iti. </s> <s>Tameis autem ratio &longs;ic com­<lb/>mouit Simplicium, vt parùm &longs;ibi con&longs;titi&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Nam cùm olim ip&longs;e dixi&longs;&longs;et, tempus, &longs;cili­<lb/>cet, quod in generatione ponitur, ad pr&ecedil;uias affectiones attinere, is demum <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> generationem tem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1175"></arrow.to.target><lb/>fieri, &longs;ub qua nece&longs;&longs;e e&longs;t item comprehendi generationem, ni&longs;i dicamus eam e&longs;&longs;e ex ordine perfi­<lb/>cientium, quod non opinor, cùm obeatur cum de&longs;tructione oppo&longs;iti. </s> <s>Talis autem ratio &longs;ic com­<lb/>mouit Simplicium, vt parùm &longs;ibi con&longs;titi&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Nam cùm olim ip&longs;e dixi&longs;&longs;et, tempus, &longs;cili­<lb/>cet, quod in generatione ponitur, ad pr&ecedil;uias affectiones attinere, is demum <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> generationem tem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1176"></arrow.to.target><lb/>pore ab&longs;olui docuerit, & quanuis <foreign lang="greek">a)qroa/</foreign> mutatio dicatur, <foreign lang="greek">to\ a)qro/on ou) kata\ to\ a(/xronon</foreign>, ide&longs;t, <lb/>quod confertim e&longs;t, non quòd è ve&longs;tigio fiat; verùm quòd vniuersè & omni ex parte foret, idem | <arrow.to.target n="marg1176"></arrow.to.target><lb/>pore ab&longs;olui docuerit, & quanuis <foreign lang="greek">a)qroa/</foreign> mutatio dicatur, <foreign lang="greek">to\ a)qro/on ou) kata\ to\ a(/xronon</foreign>, ide&longs;t, <lb/>quod confertim e&longs;t, non quòd è ve&longs;tigio fiat; verùm quòd vniuersè & omni ex parte foret, idem |
| <pb pagenum="157"/> | <pb pagenum="157"/> |
| <arrow.to.target n="marg1177"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;e auctor a&longs;&longs;eueraret. </s> <s>Simul etiam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> id quod gignitur, ita affectum e&longs;&longs;e, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1177"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;e auctor a&longs;&longs;eueraret. </s> <s>Simul etiam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> id quod gignitur, ita affectum e&longs;&longs;e, quem­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/>quib^{9} <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/><expan abbr="quib9">quibus</expan> <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> |
| <pb pagenum="170"/> | <pb pagenum="170"/> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh=n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh=n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; |
| <pb pagenum="193"/> | <pb pagenum="193"/> |
| <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a)/mfw ei)s to\ qh=lu sum­<lb/>ba/llontai to\ pa\r au)tw=n gino/menon, dia\ to\ e)n tw=| qh/lei ei)=nai th\n u(lhn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c h)=s e)sti\ to/ dhmiourgou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ eu)qu/s th\n me\n a)qro/on u(pazxein a)nagkai=on, e)ch(=s sunistatai to\ ku/hma to\ prw=ton, th\n de\ <lb/>e\gginesqai a)ei\ th=s u(lhs, ei=per du\natai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=ste a)nagkh e)n tw=| qhlei u(pa/rxein to\n <lb/>to\kon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ga\r pro\s tw=| cu/lw| o( te/ktwn, kai\ pro\s tw=| phlw o( kezameu\s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ o)lws pa=sin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)rga­<lb/>si/a kai\ h( kinhsi/s e)sxath pro/s th(=| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(/on h( oi)kodu/mhsis e\n toi=s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">laboi d' au)tis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s th\n ge/nesin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)de\ ga\r to\ a)/r)r(en a(pan proi/etai spe/r<lb/>ma, o(sate proietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/rion tou= t' e)sti\ tou= gignomenou kuh/matos: w|=sper h)d) <lb/>a)po\ te/ktonos pro/s th\n tw=n cu/lwn u(lh/n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)\t' ape/rxetai ou)den, ou=te mo/rion ou)den e)sti\n e)n tw=| gi­<lb/>gnome/nw| th=s tektonikh=s, a)ll' h( morfh\ kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginetai dia\ th=s kinh/sews e)n <lb/>th=| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(=| to\ ei=dos kai\ h( e)pisth/mh kinou=si ta\s xei=zas, h=toi mo/rion e(teron poia/n <lb/>tina kinhsin, e(teran me\n, a)f' w)n to\ gigno/menon e(teron. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">th\n a)uth\n de\, a)f' w)n to\ a)uto\ ai( de\ xei=­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a)/mfw ei)s to\ qh=lu sum­<lb/>ba/llontai to\ pa\r au)tw=n gino/menon, dia\ to\ e)n tw=| qh/lei ei)=nai th\n u(lhn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c h)=s e)sti\ to/ dhmiourgou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ eu)qu/s th\n me\n a)qro/on u(pazxein a)nagkai=on, e)ch(=s sunistatai to\ ku/hma to\ prw=ton, th\n de\ <lb/>e\gginesqai a)ei\ th=s u(lhs, ei=per du\natai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=ste a)nagkh e)n tw=| qhlei u(pa/rxein to\n <lb/>to\kon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ga\r pro\s tw=| cu/lw| o( te/ktwn, kai\ pro\s tw=| phlw o( kezameu\s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ o)lws pa=sin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)rga­<lb/>si/a kai\ h( kinhsi/s e)sxath pro/s th(=| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(/on h( oi)kodu/mhsis e\n toi=s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">laboi d' au)tis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s th\n ge/nesin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)de\ ga\r to\ a)/r)r(en a(pan proi/etai spe/r<lb/>ma, o(sate proietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/rion tou= t' e)sti\ tou= gignomenou kuh/matos: w|=sper h)d) <lb/>a)po\ te/ktonos pro/s th\n tw=n cu/lwn u(lh/n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)\t' ape/rxetai ou)den, ou=te mo/rion ou)den e)sti\n e)n tw=| gi­<lb/>gnome/nw| th=s tektonikh=s, a)ll' h( morfh\ kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginetai dia\ th=s kinh/sews e)n <lb/>th=| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(=| to\ ei=dos kai\ h( e)pisth/mh kinou=si ta\s xei=zas, h=toi mo/rion e(teron poia/n <lb/>tina kinhsin, e(teran me\n, a)f' w)n to\ gigno/menon e(teron. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">th\n a)uth\n de\, a)f' w)n to\ a)uto\ ai( de\ xei=­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>res kai\ ta\ o)/rgana th\n u(lh/n. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw=| a)r\r(eni tw=n spe/rma proieme/non <lb/>xrh=tai tw=| spe/rmati w(s o)rganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nergei/a, w(sper e(n toi=s kata) te(xnh/n gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/rgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)n e)kei/nois ga\r pws h( ki\nhsis th=s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>res kai\ ta\ o)/rgana th\n u(lh/n. *(omoiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw=| a)r\r(eni tw=n spe/rma proieme/non <lb/>xrh=tai tw=| spe/rmati w(s o)rganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nergei/a, w(sper e(n toi=s kata) te(xnh/n gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/rgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)n e)kei/nois ga\r pws h( ki\nhsis th=s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)=dos de\ to\ a)po\ tou= texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei=ai to\ ei)=dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa=s ga\r dhmiourgo\s a)gaqo\s xratei= th=s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/>a)p<gap/> tiqhsi, o( bou/letai toi=s u(pokeime/nois, kai\ pollw=| ple/on o( o(los dhmiourgo\s, o(\s kai\ a)uth\n u(fisth­<lb/>ai th\n u(pokeime\nhn u(lhn, kai\ t' a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">omnis</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1399"></arrow.to.target><lb/>v&longs;us Ari&longs;t. </s> <s>& inter alia verba hæc &longs;cribit, <foreign lang="greek">q)=dos de\ to\ a)po\ tou= texnitou gino/menon e)n a)utw|</foreign> .i. </s> <s>formam <lb/>quæ fit ab artifice in &longs;ubiecto. </s> <s>Themi&longs;tius item &longs;ic exprimit. <foreign lang="greek">e)nqei=ai to\ ei)=dos</foreign> .i. </s> <s>imponere <expan abbr="formã">formam</expan>; <lb/>& Proclus lib. 3. in <expan abbr="Tim&ecedil;ū">Tim&ecedil;um</expan> h&ecedil;c &longs;crip&longs;it, “<foreign lang="greek">pa=s ga\r dhmiourgo\s a)gaqo\s xratei= th=s u(lhs kai\ to ei)dos <lb/>a)p<gap/> tiqhsi, o( bou/letai toi=s u(pokeime/nois, kai\ pollw=| ple/on o( o(los dhmiourgo\s, o(\s kai\ a)uth\n u(fisth­<lb/>ai th\n u(pokeime\nhn u(lhn, kai\ t' a\loi</foreign>.” i. </s> <s><expan abbr="oīs">omnis</expan> <expan abbr="aūt">aut</expan> opifex bonus imperat materiæ, & imponit formam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1400"></arrow.to.target><lb/>quam vult, &longs;ubiectis, quantò ergo magis opifex vniuer&longs;alis qui <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> materiam ip&longs;am <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>extundere &longs;eu excudere formam ex materia potius artifici, quàm naturali efficienti, conueniens <lb/>e&longs;&longs;e dicit, veluti cùm &longs;ubtrahendo efficit &longs;culptor; vt, &longs;i hoc item de artifice concedatur, vt <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>inferat in materiam, multò magis id de naturali dandum &longs;it. </s> <s>Nihil tritius apud Ioannem Gram­<lb/>maticum. </s> <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Simplicius <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per&longs;picuè idem a&longs;&longs;erit. </s> <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Dicebat item Auerroës dare <expan abbr="formã">formam</expan>, & efficiens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1401"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="Quã-obrem">Quan­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1402"></arrow.to.target><lb/>ita de&longs;cribebat. </s> <s>Dans formam, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>te&longs;tabatur. </s> <s>Dans formam, dare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;equentia. </s> <s><expan abbr="quã-obrem">quam­<lb/>obrem</expan> patet, vt fal&longs;a &longs;it vulgata illa propo&longs;itio. </s> <s>Formas educi è &longs;inu materiæ: inducuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> non <lb/>educuntur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> inducuntur &longs;ecundùm pote&longs;tatem materiæ quæ di&longs;crepat à forma artis; in ea­<lb/>rum <expan abbr=".n.">enim</expan> materia nulla pote&longs;tas ordinata antecedit. </s> <s>Vnde à nobis <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> dictum e&longs;t, formas na­<lb/>turales ex nece&longs;sitate &longs;equi materiæ. </s> <s>Etiam Platonici præ&longs;tanti&longs;simi talem <expan abbr="&longs;nīam">&longs;ententiam</expan> tribuunt Ari&longs;to­<lb/>teli. </s> <s>Etenim Syrianus 3. p. </s> <s>Phil. </s> <s>ea &longs;crip&longs;it. </s> <s>Exemplari ip&longs;arum artium toti dico creationi &longs;pecific&ecedil; <lb/>di&longs;tinctionis minime dare <expan abbr="manū">manum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>& &longs;i <expan abbr="qũo">quoniam</expan> naturam imitata ars hoc &longs;olùm pacto faceret, ni­<lb/>&longs;i multò prius hoc modo natura ip&longs;a operaretur. </s> <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>ad&longs;cribit. (eius ergo verba recen&longs;ebo) & <lb/>mihi quidem dicere <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> ideam &longs;eparatam ab omni materia non dari, &longs;ed quoqúo &longs;eparatam: nam <lb/>&longs;icut forma artis e&longs;t in anima & in artifice, non <expan abbr="aūt">aut</expan> &longs;eparata, &longs;ic in efficiente e&longs;t forma, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> | <arrow.to.target n="marg1403"></arrow.to.target><lb/>parata à materia, aut <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>. </s> <s>Verumenimuerò quid dicendum; vbi, aut agens, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> inducatur, <lb/>corruptum &longs;it, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per aliquod &longs;patium à materia &longs;eparatum? </s> <s>Ad id <expan abbr="rñdebat">rnndebat</expan> Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> virtutem <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1404"></arrow.to.target><lb/>agentis per affectiones præuias <expan abbr="cõicari">conicari</expan> materiæ & in illis contineri. </s> <s>&longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in medio & &longs;patio. </s> <s>Nec <lb/><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> &longs;equitur id quod &longs;u&longs;picaretur qui&longs;piam, &longs;i ibi e&longs;&longs;et forma, medium <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e tale, quale <expan abbr="futurũ">futurum</expan> <lb/>e&longs;t id, quo intendit efficiens: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> formæ dantur pro materiæ meritis: &longs;icut <expan abbr=".n.">enim</expan> torpor à torpedine <lb/>incu&longs;&longs;us non afficit rete, &longs;ed &longs;i fortè alio <expan abbr="mõ">modo</expan>, vt frigefaciendo: afficit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan>, &longs;ic de formis i&longs;tis <lb/><expan abbr="a&longs;&longs;euerandũ">a&longs;&longs;euerandum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="mirũ">mirum</expan> e&longs;t, <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> <expan abbr="virtutē">virtutem</expan> in præuiis affectionib. contineri, <expan abbr="qñ">quin</expan> non &longs;unt illæ qua­<lb/>litates &longs;impliciter, &longs;ed in&longs;trumenta <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="formarū">formarum</expan>. </s> <s>Sicut ergo in&longs;trumenta po&longs;&longs;unt moueri, & moue­<lb/>re <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ce&longs;&longs;ante illo quod primò mouit; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de præuiis affectionib. e&longs;t <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan>. </s> <s>Sed hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> co­<lb/>pio&longs;ius infrà. </s> <s>Vtrum'ne verò <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> agens &longs;peciale quod e&longs;t actu, po&longs;sit dare &longs;uam formam, v. </s> <s>g. &longs;icut <lb/>ignis facit ignim, &longs;ic equus equum, & <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hominem</expan>, alia quæ&longs;tio e&longs;t. </s> <s>Sed <expan abbr="tñ">tantum</expan> Ari&longs;t. </s> <s>eius mentis fui&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>, vt <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad alentem formam perueniant agentia &longs;pecialia, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> &longs;uprà po&longs;sint. </s> <s>at ad &longs;en­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1405"></arrow.to.target><lb/>tientem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis ad mentem requiri vim c&ecedil;le&longs;tem, & agens non vniuocum, <expan abbr="neq.">neque</expan> in mate­<lb/>ria conueniens, &longs;pecialia verò agentia e&longs;&longs;e in&longs;trumenta, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò vt c&ecedil;lum quod e&longs;t agens vniuer­<lb/>&longs;ale, æqualiter ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> concurrens in productione <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> formarum, &longs;it <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> agens &longs;peciale, licèt vir­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hoinem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">anima</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat | <arrow.to.target n="marg1406"></arrow.to.target><lb/>tute, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actu, &, vt dici con&longs;ueuit, formaliter. </s> <s>Non ergo equus facit equum, aut <expan abbr="hõ">homo</expan> <expan abbr="hoĩem">hominem</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ol & equus, &longs;ol & <expan abbr="hõ">homo</expan>. </s> <s>Ex his liquet multò magis <expan abbr="&qtilde;tum">quantum</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="&longs;nīa">&longs;ententia</expan> di&longs;ce&longs;&longs;erint Themi&longs;tius, <lb/>Ioannes Grammaticus, Auicenna, qui in <expan abbr="oībus">oimbus</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> è &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis efficiens &longs;peciale pofue­<lb/>runt, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ij qui putant c&ecedil;lum e&longs;&longs;e &longs;olùm agens vniuer&longs;ale, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> in <expan abbr="aīæ">ainæ</expan> cognitricis productio­<lb/>ne, aut forte in iis quæ gignuntur ex putri, agens &longs;peciale, in productione verò <expan abbr="cæterarũ">cæterarum</expan> <expan abbr="formarũ">formarum</expan> <lb/>vniuer&longs;ale. </s> <s>Po&longs;&longs;es hîc forta&longs;&longs;e dubitate curio&longs;ius, &longs;i formæ ita traduntur materiæ ab efficiente, vt <lb/>non <expan abbr="educan&ttilde;">educantur</expan> ex eius &longs;inu, &longs;ed <expan abbr="inducan&ttilde;">inducantur</expan> in ip&longs;am: ergo extrin&longs;ecus ip&longs;&ecedil; accedunt. </s> <s>verùm &longs;i hoc ita <lb/>e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> differentia erit inter <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> & alias formas, <expan abbr="cũ">cum</expan> ip&longs;æ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accedant extrin&longs;ecùs? </s> <s>prætereà quo <lb/>pacto <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> extrin&longs;ecùs accedere <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> philo&longs;ophus, &longs;i aliæ <expan abbr="quoq.">quoque</expan> formæ &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, aut &longs;i <lb/>ea &longs;ola talis e&longs;t, quo pacto defendemus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> alias extrin&longs;ecùs aduenire. </s> <s>An ita <expan abbr="accedũt">accedunt</expan> extrin&longs;ecùs, <lb/>quia &longs;unt formaliter in efficiente, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt in materia nihil habeant quod <expan abbr="&ptilde;cedat">pncedat</expan>, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> pote­<lb/>&longs;tatem. </s> <s>at <expan abbr="aĩa">anima</expan> cogno&longs;cens, præter id quae in materia non præce&longs;sit, hoc <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> obtinuit, vt nece&longs;&longs;ariò fiat |
| <pb pagenum="195"/> | <pb pagenum="195"/> |
| <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1407"></arrow.to.target><lb/>ab agente non vniuoco &longs;eparato, hoc e&longs;t, alterius omninò naturæ ab hi&longs;ce nobis familiaribus, & <lb/>quan &longs;ola; non quòd &longs;ola ab extrin&longs;eco, &longs;ed quòd ab extrin&longs;eco &longs;olùm & æquiuoco, quod in ma­<lb/>teria cum his no&longs;tratibus non conuenit: nullo autem pacto ab vniuoco. </s> <s>c&ecedil;tera ab vniuoco & ean­<lb/>dem materiam participante fieri queunt vel in &longs;pecie con&longs;imili, vel in genere, vt calidum à calido; <lb/>&longs;iccum à &longs;icco; & &longs;iccum & calidum ab vtroque &longs;imul, nec alio planè modo, ac fuerit acceptum <lb/>12. Met. vbi quod ab vniuoco fit, vt plurimum fit in natura; intrin&longs;ecùs fieri te&longs;tatus e&longs;t Ari&longs;to­<lb/>teles, itaque vbi non ab vniuoco, id etiam ab externo fieri optimè dicatur. </s> <s>Idem quoque iudi­<lb/>cium de accidentium formis ferendum e&longs;&longs;e ratio per&longs;uadet. </s> <s>Nanque, vt &longs;æpe dictum e&longs;t dans for­<lb/>mam dat con&longs;equentia formam. </s> <s>&longs;ic etiam terminos imponens materiæ, de di&longs;tantia & potentia <lb/>quanto facit actu quantum. </s> <s>Ni&longs;i fiat ab aliquo principio, quod in efficientis externi virtute ope­<lb/>retur. </s> <s>Sed planè virtus formæ datrix externa e&longs;t, & ab externo forma, tanquam extra materiam <lb/>&longs;it, exhibetur materiæ. </s> <s>Mox ab his etiam decerni poterit de theoremate illo quo ve&longs;tigatur, &longs;it'ne <lb/>idem agens quod afficit materiam, & po&longs;teà formam inducit. </s> <s>Nanque et&longs;i homo vt in&longs;trumen­<lb/>tum, non vt efficiens habendus e&longs;t. </s> <s>Sol autem generationem ab&longs;oluit. </s> <s>Tùm etiam Sect. 2. Probl. <lb/>11. docet Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eundem calorem qui afficit, atque efficit &longs;udorem. </s> <s>Prætereà quo­<lb/>niam afficere qualis e&longs;t, generare autem &longs;ub&longs;tantiæ, tamen de agente vniuoco a&longs;&longs;erimus; idem e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1408"></arrow.to.target><lb/>&longs;e agens & afficiens, & de eo, quod quanuis differat &longs;ecundùm plus & minus, &longs;pecie tamen idem <lb/>&longs;it & de principe non in&longs;trumento.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1437"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1437"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. </s> <s>Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. </s> <s>An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. </s> <s>Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. </s> <s>Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. </s> <s>hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. </s> <s>Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. </s> <s>Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. </s> <s>& reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. </s> <s>Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. </s> <s>Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. </s> <s>Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. </s> <s>defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. </s> <s>Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. </s> <s>Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. </s> <s>Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. </s> <s>Tameis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. </s> <s>Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. </s> <s>Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. </s> <s>Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. </s> <s>Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ | <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. </s> <s>Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. </s> <s>An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. </s> <s>Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. </s> <s>Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. </s> <s>hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. </s> <s>Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. </s> <s>Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. </s> <s>& reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. </s> <s>Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. </s> <s>Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. </s> <s>Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. </s> <s>defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. </s> <s>Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. </s> <s>Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. </s> <s>Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. </s> <s>Talis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. </s> <s>Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. </s> <s>In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. </s> <s>Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. </s> <s>Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. </s> <s>Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ |
| <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> | <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. </s> <s>Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. </s> <s>Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. </s> <s>Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. </s> <s>Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. </s> <s>Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. </s> <s>Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. </s> <s>Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. </s> <s>Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. </s> <s>Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. </s> <s>Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. </s> <s>Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. </s> <s>Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. </s> <s>Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. </s> <s>Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. </s> <s>àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeat, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. </s> <s>Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. </s> <s>Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. </s> <s>Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. </s> <s>igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. </s> <s>Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. </s> <s>Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. </s> <s>àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeat, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. </s> <s>Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. </s> <s>At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. </s> <s>Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. </s> <s>Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. </s> <s>Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. </s> <s>igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. </s> <s>A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. </s> <s>Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> |
| |
| <pb pagenum="209"/> | <pb pagenum="209"/> |
| <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/xronon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a=xronon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)qru/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1472"></arrow.to.target><lb/>tionis excludunt: quandò nulla &longs;e&longs;e offerat pars in corpore no&longs;tro, cui facultas intelligendi tri­<lb/>buatur, neque functio corporis habeatur, &longs;ed incorporei. </s> <s>Verùm de Auerroë valeat eius ratio <lb/>quantum pote&longs;t. </s> <s>Nam &longs;i quæreretur de his quæ tempore mouentur c&ecedil;teris neglectis, vt cen&longs;uit <lb/>Themi&longs;tius, vtique cau&longs;&longs;a certa reddita & contracta fui&longs;&longs;et, <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>propria quæ tempore mo­<lb/>uerentur. </s> <s>Omnino videtur commuta&longs;&longs;e Themi&longs;tius mutationem <foreign lang="greek">a)/xronon</foreign> .i. </s> <s>temporis exortem <lb/>cùm ea quæ fit <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign> .i. </s> <s>omni ex parte &longs;imul, vbi <foreign lang="greek">a=xronon</foreign> arcetur ab hac <expan abbr="demõ&longs;tratione">demon&longs;tratione</expan>, <foreign lang="greek">a)qru/on</foreign><lb/>verò minimè: quando ip&longs;a neque tempus, neque diui&longs;ionem quoquo pacto repudiat. </s> <s>H&ecedil;c Auer­<lb/>rois beneficio accepimus à Græcis. </s> <s>Ab Arabibus hæc. </s> <s>Ab Auempace primùm. </s> <s>Nam di&longs;tinguit <lb/>ip&longs;e de diui&longs;ione mobilis &longs;ecundùm quantum .&longs;. </s> <s><expan abbr="gradu&longs;&qacute;">gradu&longs;que</expan>. </s> <s>formarum, atque ad id trahit Ari&longs;to­<lb/>telicam demon&longs;trationem, vt agatur de diui&longs;ione per gradus: quandò communiter omnia mo­<lb/>tuum genera complectitur; vt, propter diui&longs;ionem quæ fit per gradus; omne quod mouetur, <lb/>partim &longs;it in termino à quo, partim in termino ad quem. </s> <s>Ex quo efficitur, vt hæc demon&longs;tra­<lb/>tio reddatur communis, nimirum pertinens ad omne motuum genus. </s> <s>Ita vrget hominem Auer­<lb/>roës, quia demon&longs;traretur id quod e&longs;t per accidens in mobili; cùm tamen ea quæ &longs;unt per acci­<lb/>dens, à demon&longs;tratione funditùs abigenda &longs;int. </s> <s>Quòd enim &longs;it propter diui&longs;ionem formalem, <lb/>(vt eam nunc ita vocem) &longs;ubiectum ip&longs;um diuiduum per accidens e&longs;t, per &longs;e verò diuiditur &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> | <arrow.to.target n="marg1473"></arrow.to.target><lb/>cundùm quantum. </s> <s>Ergo &longs;ecundùm quantum accipienda e&longs;t hoc loco diui&longs;io. </s> <s>Et valeat etiam <lb/>hæc ratio quantum pote&longs;t. </s> <s>Nanque interior e&longs;t mobili, quatenus mobile e&longs;t, diui&longs;io &longs;ecundùm <lb/>formam, quàm &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Signo illud e&longs;t, quòd in definitione motus quæ e&longs;t ratio <lb/>rei mobilis, quatenus huiu&longs;modi, comprehenditur ea diui&longs;io quæ per actum <expan abbr="pote&longs;tatem&qacute;">pote&longs;tatemque</expan>. </s> <s>de&longs;cri­<lb/>bitur. </s> <s>hæc autem perfectionis ordinem <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>partitionem &longs;pectat: ideò magis per &longs;e re&longs;picit <lb/>motum, quàm diui&longs;io &longs;ecundùm quantum. </s> <s>Quare id potius eius expo&longs;itionem labefactare vi­<lb/>detur, quod dicitur è verbis contextus cum præcedentibus, tum etiam con&longs;equentibus. </s> <s>Nam per­<lb/>&longs;picuè cernitur Ari&longs;totelem de quanti diui&longs;ione verba facere, & ea quæ &longs;equuntur, requirunt ta­<lb/>lem diui&longs;ionem, vt rectè hîc opponit D. Thomas. </s> <s>Ip&longs;e igitur Auerroës quartam expo&longs;itionem <lb/>&longs;ubiecit quæ partitione quadam nititur. </s> <s>Mutationes .&longs;. </s> <s>e&longs;&longs;e vel per &longs;e, vel per accidens; eas verò <lb/>quæ &longs;unt per accidens, con&longs;equi alias mutationeis quæ &longs;unt per &longs;e, atque has quæ per &longs;e &longs;unt in <lb/>tempore fieri, quæ verò per accidens, &longs;ine tempore: illas e&longs;&longs;e partim in termino à quo, partim in <lb/>termino ad quem, i&longs;tas autem e&longs;&longs;e terminos &longs;olùm. </s> <s>Verùm, quia po&longs;teriores &longs;ine illis e&longs;&longs;e non <lb/>po&longs;&longs;unt, inde item effici, vt eæ quoque con&longs;imiliter, & qua&longs;i per con&longs;ecutionem &longs;int in vtri&longs;que <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t p &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg1474"></arrow.to.target><lb/>terminis. </s> <s>Ob eam igitur cau&longs;&longs;am hoc attributum ad omneis mutationeis attinere; ad eas quidem <lb/>quæ per &longs;e &longs;unt, primò & per &longs;e; ad illas verò quæ non &longs;unt per &longs;e, &longs;pectare item per accidens, <lb/>quia .&longs;. </s> <s>illud <expan abbr="etiã">etiam</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e mouetur, per &longs;e moueri <expan abbr="põt">potest</expan>, & ita per &longs;e e&longs;t in vtri&longs;que terminis, <lb/>quia <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e, &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> eo genere mutationis qu&ecedil; e&longs;t p <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, & alio mutationis genere quæ e&longs;t <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e. <lb/></s> <s>Cùm verò ea quæ per accidens in&longs;unt, à demon&longs;tratione repudientur, ex hoc a&longs;&longs;umptum fui&longs;&longs;e <lb/>attributum quod pertineat ad ea quæ per &longs;e mouentur. </s> <s>Hîc video contra Auerroëm &longs;ic di&longs;pu­<lb/>tari. </s> <s>Primùm quidem. </s> <s>Nanque aut loquitur Auerroës de diui&longs;ione &longs;ecundùm formam, aut <lb/>&longs;ecundùm quantum: &longs;i primum ip&longs;e dederit; &longs;uo ip&longs;um &longs;ibi gladio iugulabo. </s> <s>e&longs;t enim, inquam <lb/>ego, diui&longs;io per accidens, quam à demon&longs;tratione reiicere oportet. </s> <s>Quare aut obiectio contra <lb/>Auempace nulla e&longs;t, aut &longs;iquid roboris habet, contra ip&longs;um retorqueri debet. </s> <s>Quòd &longs;i conce&longs;&longs;e­<lb/>rit alterum: ergo a&longs;&longs;umptio demon&longs;trationis Ari&longs;totelicæ fal&longs;a erit: quoniam id quod affici po­<lb/>te&longs;t, quatenus huiu&longs;modi, non habet vnam partem in termino à quo, alteram verò in termino ad <lb/>quem, cùm po&longs;sit e&longs;&longs;e affectio per vniuer&longs;as parteis &longs;imul; nec quod afficitur, oporteat affici vt <lb/>quantum .i. </s> <s>vt diuiditur in parteis quantas. </s> <s>Hoc loco è re nata illud admonebo. </s> <s>è mutationibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale | <arrow.to.target n="marg1475"></arrow.to.target><lb/>per accidens aliquas e&longs;&longs;e verè, vt in &longs;ecundis qualitatibus aliquas metaphoricè, quæ autem meta­<lb/>phoricè &longs;unt, vt de intelligentia dictum e&longs;t, nullam quanti notionem includere, quòd &longs;i verè &longs;int, <lb/>negari non po&longs;&longs;e, quin omne id quod ita mutatur, &longs;it nece&longs;&longs;ariò quantum. </s> <s>Omne enim quod <lb/>ita mutatur, e&longs;t quale. </s> <s>Omne autem quale e&longs;t etiam quantum, vt &longs;uprà docuimus. </s> <s>Itaque <lb/>&longs;i in mutatione quæ fit per accidens, etiam continetur mutatio metaphoricè, facilè confutatur <lb/>Auerroës, &longs;i verò &longs;ola mutatio retinetur quæ verè, non metaphoricè dicitur, non video quo pa­<lb/>cto dictum Auerrois confutetur. </s> <s>Nam, cùm dicit Auerroës eam demon&longs;trationem de illis e&longs;&longs;e <lb/>quæ &longs;unt per &longs;e; ad illas autem mutationeis qu&ecedil; non &longs;unt per &longs;e, verè tamen, non metaphoricè, <lb/>non pertinere, ni&longs;i per accidens, & hæc à demon&longs;tratione no&longs;tra repelli: quid habet ponderis al­<lb/>lata obiectio? </s> <s>Nam pro Auerroë dicam ego hîc intelligi diui&longs;ionem quanti &longs;olius, quòd hæc &longs;o­<lb/>la per &longs;e &longs;it. </s> <s>Et quòd obiicis id quod affici pote&longs;t, quod per &longs;e tale non e&longs;t, vt habeat vnam par­<lb/>tem in termino à quo, alteram in termino ad quem: immo dicam ego fortuitò euenire, vt affe­<lb/>ctio procedat <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>: cùm c&ecedil;teroqui &longs;ucce&longs;siuè fieri &longs;oleat, atque frequentius particulatim, <lb/>quàm vniuersè communicetur. </s> <s>Nam frequentius e&longs;t agens à patiente di&longs;tare, neque ip&longs;um cir­<lb/>cumire, neque po&longs;&longs;e in omneis parteis æqualiter. </s> <s>quantum enim non attingit ex toto. </s> <s>naturale |
| <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> | <pb pagenum="210"/>autem e&longs;t, plus in vicinius po&longs;&longs;e quàm in remotius. </s> <s>Ita illud quod frequentius fiet, erit ex natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1476"></arrow.to.target><lb/>ra magis, & magis per &longs;e, quàm id quod rarius accidet. </s> <s>Quòd &longs;i demon&longs;tratio de illo exi&longs;tit <lb/>quod per &longs;e e&longs;t, erit &longs;anè de eo quod frequentius, mutatio vero quæ vniuersè fit & <foreign lang="greek">a)qro/ws</foreign>, cùm <lb/>&longs;it rarior, tanquam fit per accidens, omittetur. </s> <s>Proinde &longs;i mutationes metaphoricè dictas exclu­<lb/>damus: nullam ego rationem &longs;atis efficacem comperio aduer&longs;us Aueroëm. </s> <s>Quamobrem de <lb/>probabilitate &longs;ententiæ re&longs;tat vt agamus in po&longs;terum.</s></p> |
| |
| <pb pagenum="248"/>attributum propo&longs;itum. </s> <s>Quapropter inter materiam & <expan abbr="formã">formam</expan> inuer&longs;a quædam &longs;imilitudo in­<lb/> | <pb pagenum="248"/>attributum propo&longs;itum. </s> <s>Quapropter inter materiam & <expan abbr="formã">formam</expan> inuer&longs;a quædam &longs;imilitudo in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1688"></arrow.to.target><lb/>tercedit. </s> <s>Nam &longs;icuti formam &longs;equitur <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, & ine&longs;t in compo&longs;ito &longs;ecundùm formam, &longs;ic quia <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;equatur, &longs;ecundùm materiam ine&longs;&longs;e dici <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quo fit, vt idem character ad vtrunque <lb/>cau&longs;&longs;æ genus accommodetur. </s> <s>Contrà etiam, quia materia &longs;ubiectum e&longs;t, eò quòd illi tribuitur <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, &longs;ic cùm aliquid form&ecedil; tribuatur, ip&longs;a quoque degenerat in &longs;ubiectum. </s> <s>Cùm ergo forma <lb/>hìc &longs;ubiecti vice fungatur cuius e&longs;t pati; cùm etiam forma fit ratio, & per quod mouetur compo­<lb/>&longs;itum; nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a &longs;it affectionis, &longs;eu pa&longs;sionis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>principium patibile, non <lb/>&longs;anè, vt patiatur, quia &longs;it obnoxia tran&longs;mutationi, velut materia (quod video decepi&longs;&longs;e quo&longs;dam <lb/>Latinos) &longs;ed quia &longs;it ratio pa&longs;sionis, & id per quod <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> patitur, cùm talem <expan abbr="actũ">actum</expan> per ip&longs;am <lb/>fuerit con&longs;ecutum: nam patitur <expan abbr="etiã">etiam</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed longè alio pacto, quia .&longs;. </s> <s>de potentia transfe­<lb/>ratur ad actum per &longs;uiip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>Ita vt, cùm duo &longs;pectentur in eo quod mouetur, <lb/>quippe ratio potentiæ certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu pr&ecedil;finit&ecedil;, & ip&longs;a potentia; hæc profectò in ip&longs;o profici­<lb/>&longs;catur à materia, potentiæ verò determinatio na&longs;catur à forma. </s> <s>Ex quo efficitur, vt duo motio­<lb/>nis initia, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> interna reperiantur in &longs;ub&longs;tantia naturali, materia .&longs;. </s> <s>& forma per quæ <lb/>motum adipi&longs;cetur hoc pacto; quoniam per illa mouebitur: non certè quia moueatur ab his; <lb/>nam &longs;ic ab efficiente mouetur, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> à fine, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cau&longs;&longs;a &longs;int & ratio, per quam &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1688"></arrow.to.target><lb/>tercedit. </s> <s>Nam &longs;icuti formam &longs;equitur <expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, & ine&longs;t in compo&longs;ito &longs;ecundùm formam, &longs;ic quia <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> con&longs;equatur, &longs;ecundùm materiam ine&longs;&longs;e dici <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Quo fit, vt idem character ad vtrunque <lb/>cau&longs;&longs;æ genus accommodetur. </s> <s>Contrà etiam, quia materia &longs;ubiectum e&longs;t, eò quòd illi tribuitur <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, &longs;ic cùm aliquid form&ecedil; tribuatur, ip&longs;a quoque degenerat in &longs;ubiectum. </s> <s>Cùm ergo forma <lb/>hìc &longs;ubiecti vice fungatur cuius e&longs;t pati; cùm etiam forma fit ratio, & per quod mouetur compo­<lb/>&longs;itum; nece&longs;&longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a &longs;it affectionis, &longs;eu pa&longs;sionis; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>principium patibile, non <lb/>&longs;anè, vt patiatur, quia &longs;it obnoxia tran&longs;mutationi, velut materia (quod video decepi&longs;&longs;e quo&longs;dam <lb/>Latinos) &longs;ed quia &longs;it ratio pa&longs;sionis, & id per quod <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> patitur, cùm talem <expan abbr="actũ">actum</expan> per ip&longs;am <lb/>fuerit con&longs;ecutum: nam patitur <expan abbr="etiã">etiam</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed longè alio pacto, quia .&longs;. </s> <s>de potentia transfe­<lb/>ratur ad actum per &longs;uiip&longs;ius tran&longs;mutationem. </s> <s>Ita vt, cùm duo &longs;pectentur in eo quod mouetur, <lb/>quippe ratio potentiæ certo <expan abbr="quodã">quodam</expan> actu pr&ecedil;finit&ecedil;, & ip&longs;a potentia; hæc profectò in ip&longs;o profici­<lb/>&longs;catur à materia, potentiæ verò determinatio na&longs;catur à forma. </s> <s>Ex quo efficitur, vt duo motio­<lb/>nis initia, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> interna reperiantur in &longs;ub&longs;tantia naturali, materia .&longs;. </s> <s>& forma per quæ <lb/>motum adipi&longs;cetur hoc pacto; quoniam per illa mouebitur: non certè quia moueatur ab his; <lb/>nam &longs;ic ab efficiente mouetur, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> à fine, &longs;ed <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cau&longs;&longs;a &longs;int & ratio, per quam &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1689"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> moueatur, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan>, quòd excipiat motum, & quòd certa ratione <lb/>id faciat. </s> <s>Ob eam igitur rem; quia cau&longs;&longs;æ &longs;unt, quòd &longs;ub&longs;tantia moueatur; dicentur optimè pati­<lb/>bilia principia. </s> <s>Non ergo quia <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiant, hoc e&longs;t moueant: id <expan abbr=".n.">enim</expan> iam ip&longs;ius efficientis e&longs;t mu­<lb/>nus, quod animali excepto, manet extra mobile, &longs;ed de illo <expan abbr="nũc">nunc</expan> non agitur; verùm, quia per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>moueatur, extra verò &longs;it id quod mouet, quod neque mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan> deformem, & rudem, aut <lb/>omnino quodlibet, &longs;ed hoc quod certa forma pr&ecedil;ditum e&longs;t, cuius functio talis e&longs;t motus qui co­<lb/>mitatur eiu&longs;modi formæ. </s> <s>Cur autem ita &longs;int materia & forma cau&longs;&longs;a motus, explicare non licet. <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> videtur hoc habere cau&longs;&longs;am per &longs;e, &longs;ed e&longs;&longs;e illarum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Neque id mirum, quandò <lb/>etiam aliàs &longs;æpè contingit, vt <expan abbr="quædã">quædam</expan> talia &longs;int quæ cau&longs;&longs;a vacent, & ip&longs;a &longs;int <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> cau&longs;&longs;æ, & per <lb/>&longs;e neutiquam demon&longs;trari po&longs;sint. </s> <s>Quanuis non me lateat Philoponum reddere volui&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>; <lb/>cur materia motui &longs;ubiiciatur, & a&longs;&longs;eruerit eam e&longs;&longs;e <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan>, ex quo efficiatur, vt tota &longs;imul ea­<lb/>dem forma non po&longs;sit e&longs;&longs;e affecta; ex eo verò &longs;equatur, quòd ex parte & per &longs;ucce&longs;sionem acci­<lb/>piat: id verò nil aliud planè e&longs;t, quàm motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vidit ip&longs;e tolli genus illud mutationis quod <lb/>vndique &longs;imul fieri diximus. </s> <s>Nec non quòd aduer&longs;abatur Ari&longs;toteli, licet id ip&longs;e de indu&longs;tria &longs;æ­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1689"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> moueatur, <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio <expan abbr="cõ&longs;ecuta">con&longs;ecuta</expan>, quòd excipiat motum, & quòd certa ratione <lb/>id faciat. </s> <s>Ob eam igitur rem; quia cau&longs;&longs;æ &longs;unt, quòd &longs;ub&longs;tantia moueatur; dicentur optimè pati­<lb/>bilia principia. </s> <s>Non ergo quia <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiant, hoc e&longs;t moueant: id <expan abbr=".n.">enim</expan> iam ip&longs;ius efficientis e&longs;t mu­<lb/>nus, quod animali excepto, manet extra mobile, &longs;ed de illo <expan abbr="nũc">nunc</expan> non agitur; verùm, quia per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>moueatur, extra verò &longs;it id quod mouet, quod neque mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan> deformem, & rudem, aut <lb/>omnino quodlibet, &longs;ed hoc quod certa forma pr&ecedil;ditum e&longs;t, cuius functio talis e&longs;t motus qui co­<lb/>mitatur eiu&longs;modi formæ. </s> <s>Cur autem ita &longs;int materia & forma cau&longs;&longs;a motus, explicare non licet. <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> videtur hoc habere cau&longs;&longs;am per &longs;e, &longs;ed e&longs;&longs;e illarum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Neque id mirum, quandò <lb/>etiam aliàs &longs;æpè contingit, vt <expan abbr="quædã">quædam</expan> talia &longs;int quæ cau&longs;&longs;a vacent, & ip&longs;a &longs;int <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> cau&longs;&longs;æ, & per <lb/>&longs;e neutiquam demon&longs;trari po&longs;sint. </s> <s>Quanuis non me lateat Philoponum reddere volui&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>; <lb/>cur materia motui &longs;ubiiciatur, & a&longs;&longs;eruerit eam e&longs;&longs;e <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan>, ex quo efficiatur, vt tota &longs;imul ea­<lb/>dem forma non po&longs;sit e&longs;&longs;e affecta; ex eo verò &longs;equatur, quòd ex parte & per &longs;ucce&longs;sionem acci­<lb/>piat: id verò nil aliud planè e&longs;t, quàm motus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> vidit ip&longs;e tolli genus illud mutationis quod <lb/>vndique &longs;imul fieri diximus. </s> <s>Nec non quòd aduer&longs;abatur Ari&longs;toteli, licet id ip&longs;e de indu&longs;tria &longs;æ­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1690"></arrow.to.target><lb/>pe commi&longs;erit. </s> <s>Negabat <expan abbr=".n.">enim</expan> magnus præceptor in vacuo motum, quanuis e&longs;&longs;et di&longs;tantia. </s> <s>Quòd <lb/>&longs;i di&longs;tantia cau&longs;&longs;a e&longs;t motus in materia, negari non poterit, quin motus in vacuo fiat. </s> <s>Itaque, cùm <lb/>fit ibi di&longs;tantia, nec motus in vacuo fieri queat (&longs;altem ex decreto Ari&longs;totelis cuius nunc ve&longs;tigiis <lb/>hæremus) motus ergo non profici&longs;citur à di&longs;tantia. </s> <s>Tameis enim e&longs;t natura primarum <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>, <lb/>vt iis po&longs;itis, aut &longs;ublatis &longs;imul etiam primò ponantur, aut tollantur effectus. </s> <s>Sed hæc po&longs;teà plu­<lb/>ribus. </s> <s>Quanuis autem ea quæ 6. Phy&longs;. con&longs;tituta &longs;unt, videantur eam cau&longs;&longs;am attingere quæ pe­<lb/>titur à di&longs;tantia: memineris Ari&longs;totelem à motu &longs;ecundùm locum per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> de reliquis ferre <lb/><expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, in eo verò di&longs;tantia non e&longs;t cau&longs;&longs;a motus &longs;impliciter, quà .&longs;. </s> <s>e&longs;t di&longs;tantia, &longs;ed quà di&longs;tantia <lb/>e&longs;t quodammodò materia ip&longs;ius vbi. </s> <s><expan abbr="cumq.">cumque</expan> di&longs;tantia in c&ecedil;teris motibus reperiatur & plurimùm <lb/>mutationes per parteis &longs;ubiecti fiant, <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> propter <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> eius euenti id quod diui&longs;ioni ma­<lb/>teriæ conuenit &longs;ecundùm <expan abbr="potentiarũ">potentiarum</expan> gradus, ad&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e partitioni &longs;ubiecti. </s> <s>quod tamen neque <lb/>nece&longs;&longs;arium, neque cau&longs;&longs;a vera motus exi&longs;tit. </s> <s>Ex his elucet nunc opimè vis eius definitionis. </s> <s>Prin­<lb/>cipium motus & quietis, &longs;eu principium quòd moueatur & quie&longs;cat. </s> <s>Verùm cùm de motu &longs;er­<lb/>monem prius habuerimus, eandem quoque rationem accommodare licebit ad quietem. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>& ip&longs;a mobilis e&longs;t perfectio, quatenus tale: <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis quàm motus. </s> <s>Idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quies natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1690"></arrow.to.target><lb/>pe commi&longs;erit. </s> <s>Negabat <expan abbr=".n.">enim</expan> magnus præceptor in vacuo motum, quanuis e&longs;&longs;et di&longs;tantia. </s> <s>Quòd <lb/>&longs;i di&longs;tantia cau&longs;&longs;a e&longs;t motus in materia, negari non poterit, quin motus in vacuo fiat. </s> <s>Itaque, cùm <lb/>fit ibi di&longs;tantia, nec motus in vacuo fieri queat (&longs;altem ex decreto Ari&longs;totelis cuius nunc ve&longs;tigiis <lb/>hæremus) motus ergo non profici&longs;citur à di&longs;tantia. </s> <s>Talis enim e&longs;t natura primarum <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>, <lb/>vt iis po&longs;itis, aut &longs;ublatis &longs;imul etiam primò ponantur, aut tollantur effectus. </s> <s>Sed hæc po&longs;teà plu­<lb/>ribus. </s> <s>Quanuis autem ea quæ 6. Phy&longs;. con&longs;tituta &longs;unt, videantur eam cau&longs;&longs;am attingere quæ pe­<lb/>titur à di&longs;tantia: memineris Ari&longs;totelem à motu &longs;ecundùm locum per <expan abbr="analogiã">analogiam</expan> de reliquis ferre <lb/><expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan>, in eo verò di&longs;tantia non e&longs;t cau&longs;&longs;a motus &longs;impliciter, quà .&longs;. </s> <s>e&longs;t di&longs;tantia, &longs;ed quà di&longs;tantia <lb/>e&longs;t quodammodò materia ip&longs;ius vbi. </s> <s><expan abbr="cumq.">cumque</expan> di&longs;tantia in c&ecedil;teris motibus reperiatur & plurimùm <lb/>mutationes per parteis &longs;ubiecti fiant, <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> propter <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> eius euenti id quod diui&longs;ioni ma­<lb/>teriæ conuenit &longs;ecundùm <expan abbr="potentiarũ">potentiarum</expan> gradus, ad&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e partitioni &longs;ubiecti. </s> <s>quod tamen neque <lb/>nece&longs;&longs;arium, neque cau&longs;&longs;a vera motus exi&longs;tit. </s> <s>Ex his elucet nunc opimè vis eius definitionis. </s> <s>Prin­<lb/>cipium motus & quietis, &longs;eu principium quòd moueatur & quie&longs;cat. </s> <s>Verùm cùm de motu &longs;er­<lb/>monem prius habuerimus, eandem quoque rationem accommodare licebit ad quietem. </s> <s><expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>& ip&longs;a mobilis e&longs;t perfectio, quatenus tale: <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>magis quàm motus. </s> <s>Idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t quies natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1691"></arrow.to.target><lb/>ralis, atque e&longs;&longs;e in &longs;uo proprio, & naturali loco. </s> <s>Quòd &longs;i e&longs;&longs;e in &longs;uo loco e&longs;t eius perfectio quod <lb/>mouetur; ita erit etiam quies naturalis. </s> <s>Quamobrem &longs;icut per formam motus ine&longs;t ine&longs;t in elemen­<lb/>to, & e&longs;&longs;e in &longs;uo loco e&longs;t ex con&longs;equentibus <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ic &longs;e habebit etiam quies, ea &longs;ola interceden­<lb/>te differentia, quòd cùm profici&longs;catur vtrunque à materia &longs;imul & forma, motus pendeat magis <lb/>à materia, quia verò contra &longs;it magis apta ex forma. </s> <s>Nam motus continet in &longs;eip&longs;o rationem <lb/>pote&longs;tatis quæ vniuer&longs;a petitur à materia; quies autem rationem actus qui de&longs;cendit à forma.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1691"></arrow.to.target><lb/>ralis, atque e&longs;&longs;e in &longs;uo proprio, & naturali loco. </s> <s>Quòd &longs;i e&longs;&longs;e in &longs;uo loco e&longs;t eius perfectio quod <lb/>mouetur; ita erit etiam quies naturalis. </s> <s>Quamobrem &longs;icut per formam motus ine&longs;t ine&longs;t in elemen­<lb/>to, & e&longs;&longs;e in &longs;uo loco e&longs;t ex con&longs;equentibus <expan abbr="formã">formam</expan>; &longs;ic &longs;e habebit etiam quies, ea &longs;ola interceden­<lb/>te differentia, quòd cùm profici&longs;catur vtrunque à materia &longs;imul & forma, motus pendeat magis <lb/>à materia, quia verò contra &longs;it magis apta ex forma. </s> <s>Nam motus continet in &longs;eip&longs;o rationem <lb/>pote&longs;tatis quæ vniuer&longs;a petitur à materia; quies autem rationem actus qui de&longs;cendit à forma.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1678"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg1678"></margin.target>A</s></p> |
| |
| <pb pagenum="252"/>fine, &longs;ed de efficiente tantummodo. </s> <s>Quoniam autem efficiens e&longs;t <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, quemadmodum ani­<lb/> | <pb pagenum="252"/>fine, &longs;ed de efficiente tantummodo. </s> <s>Quoniam autem efficiens e&longs;t <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, quemadmodum ani­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s> <s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s> <s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s> <s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s> <s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s> <s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s> <s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s> <s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1709"></arrow.to.target><lb/>mal quod frondem <expan abbr="cõmouet">commouet</expan>, aut incorporeum & indiuiduum, velut animus, non de animo: quae<lb/>per&longs;picum &longs;it eam ab illo differre quod mouetur, &longs;ed de efficiente corporeo nunc agitur. </s> <s>At verò <lb/>id aut longè, aut propè queat e&longs;&longs;e, & cum mobili coniunctum: de vtroque generatim di&longs;&longs;eritur, <lb/>quòd etiam remotum cum mobili quoquo modo copulatur. </s> <s>Quamobrem hic erit &longs;en&longs;us huius <lb/>primæ quæ&longs;tionis. </s> <s>An &longs;it aliquod efficiens corporeum quod in &longs;eip&longs;o faciat motum propriè & <lb/>præcipuè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> metaphoricè, atque illum quidem naturalem &longs;ecundùm locum, per &longs;e, & non <lb/>per accidens. </s> <s>Prætereà quæritur de mobili &longs;impliciter, &longs;euocato nimirùm ab omni certa forma, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> pro parte <expan abbr="negãte">negante</expan> <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>. </s> <s>Nil ita moueri, quin ab alio moueatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id &longs;olùm inductio <lb/>&longs;ignificat quæ nobis ponit ante oculos lapidem ab homine pelli, trahi fruges à bobus, & denique <lb/>vbi <expan abbr="sĩt">sint</expan> inanima qu&ecedil; <expan abbr="motũ">motum</expan> obitura &longs;int, pr&ecedil;&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> moueat, &longs;icut in <expan abbr="viu&etilde;tibus">viuentibus</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan>: quippe <lb/>animus. </s> <s>Quòd &longs;iquis huic inductioni <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõcedat">concedat</expan>, cùm <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="interdũ">interdum</expan> lateat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;u&longs;picetur <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>à &longs;e moueri, ita vt nulla &longs;it eius pars quæ moueat, quin moueatur <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> ratione motus: is non &longs;e­<lb/>cus decipietur, atque ille qui, cùm &longs;it aliquod totum, cuius duæ &longs;int partes, vna quidem, qu&ecedil; mo­<lb/>ueat, altera verò quæ moueatur. </s> <s>quæ autem mouet, moueatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan> eius quod per &longs;e moue­<lb/>tur: ob id exi&longs;timet totum à &longs;eip&longs;o moueri; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mouetur à &longs;eip&longs;o tunc, verùm, quia partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s> <s>sed enim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s> <s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s> <s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">th\n su\n a)ntiqe/sei a)ntistrofh\n</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s> <s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s> <s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s> <s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s> <s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1710"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> moueantur, apparet moueri totum. </s> <s>sed enim, cùm inductio non &longs;atisfaciat: quandò non <lb/>&longs;uppeditat nobis mouens à mobili di&longs;iunctum in omnibus quæ <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ideò quoque oportet <lb/>hoc theorema validiore ratione munire. </s> <s>Ea verò mihi videtur hoc pacto con&longs;trui po&longs;&longs;e. </s> <s>Nam <lb/>primùm &longs;umpta illius proprietate quod per &longs;e totum primò mouetur, ab oppo&longs;ito con&longs;equentis <lb/>(appellant verò Græci tale genus argumentationis <foreign lang="greek">th\n su\n a)ntiqe/sei a)ntistrofh\n</foreign>) licebit <expan abbr="cõ-plecti">con­<lb/>plecti</expan> pro&longs;yllogi&longs;mum ad propo&longs;itionem in&longs;titutæ demon&longs;trationis, hoc pacto. </s> <s>Quicquid per <lb/>&longs;e primò mouetur, ad alterius quietem non ce&longs;&longs;at. </s> <s>Ergo quicquid ad alterius quietem ce&longs;&longs;at, non <lb/>mouetur per &longs;e primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Verùm omne totum alterius quiete po&longs;ita ce&longs;&longs;at: igitur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò non mouetur. </s> <s>Ita vt talis &longs;it &longs;tructura no&longs;træ demon&longs;trationis ad cuius probationum c&ecedil;­<lb/>tera a&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Nullum quod ex alterius quiete ce&longs;&longs;at, mouetur primò à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Omne totum ex <lb/>alterius, nempe partis quiete ce&longs;&longs;at: non igitur primò à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Siquis autem de&longs;ideret <lb/>confirmationem propo&longs;itionis, ita concludetur ab eius proprietate quod primò cietur à &longs;eip&longs;o. <lb/></s> <s>Quicquid à &longs;eip&longs;o mouetur primò, id profectò ex alterius quiete non manebit, &longs;ed perpetuò cie­<lb/>bitur habens in &longs;eip&longs;o radiceis omneis motus, vtpote <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum efficiendi, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> excipien­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1711"></arrow.to.target><lb/>di motum. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito, &longs;i ex alterius quiete man&longs;erit, id pror&longs;us à &longs;eip&longs;o primò non moue­<lb/>bitur. </s> <s>A&longs;&longs;umptionis autem probatio flagitat eam hypothe&longs;in, de qua plura &longs;uperiore libro dicta <lb/>&longs;unt, videlicet. </s> <s>Omne, quod mouetur po&longs;&longs;e diuidi &longs;ecundùm. </s> <s>quantum. </s> <s>Fingamus igitur ip&longs;um <lb/>in duas parteis e&longs;&longs;e di&longs;&longs;ectum, vt AC. totum in parte AB. BC. <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> partem vnam quie&longs;cere <lb/>&longs;tatuamus (quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i factum e&longs;&longs;e ponatur, fal&longs;um &longs;anè &longs;ecum afferre poterit, neutiquàm <lb/>tamen eiu&longs;modi, quia fieri valeat) Tum quæro an moueatur totum nec'ne. </s> <s>Ita verò nunc <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>&longs;umo &longs;yncategorematicè, vt aiunt, &longs;pectando &longs;ingulas parteis non &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> .i. </s> <s>vt totum <lb/><expan abbr="partiũ">partium</expan> ratione po&longs;thabita: &longs;iquidem nouerim & motum appellari totius, vbi moueatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> qua­<lb/>dam parte quie&longs;cente, vt cùm progredimur, vel etiam cùm vas aqua plenum mutat locum aqua <lb/>&longs;uum ip&longs;ius con&longs;eruante: verùm &longs;ic totum in pr&ecedil;&longs;entia non accipio. </s> <s>certè non mouetur totum, <lb/>cùm maneat aliqua pars: nanque omnibus partibus con&longs;i&longs;tit illud genus totius. </s> <s>Ergo &longs;i qua de&longs;it, <lb/>iam non amplius ita totum e&longs;t. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeas ex alterius quiete ce&longs;&longs;are, etiam fiet, vt non <lb/>moueatur à &longs;eip&longs;o primò, &longs;ed ab aliqua &longs;ui parte. </s> <s>Tameis <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t conditio cau&longs;&longs;æ primæ, vt &longs;i ea pri­<lb/>mò &longs;ublata tollatur effectus, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ita primò ponatur. </s> <s>Itaque &longs;i parte quie&longs;cente pri­<lb/>mò quie&longs;cit totum, ad eius item <expan abbr="motũ">motum</expan> mouebitur primò. </s> <s>Parte igitur quomodocunque &longs;e haben­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1711"></arrow.to.target><lb/>di motum. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito, &longs;i ex alterius quiete man&longs;erit, id pror&longs;us à &longs;eip&longs;o primò non moue­<lb/>bitur. </s> <s>A&longs;&longs;umptionis autem probatio flagitat eam hypothe&longs;in, de qua plura &longs;uperiore libro dicta <lb/>&longs;unt, videlicet. </s> <s>Omne, quod mouetur po&longs;&longs;e diuidi &longs;ecundùm. </s> <s>quantum. </s> <s>Fingamus igitur ip&longs;um <lb/>in duas parteis e&longs;&longs;e di&longs;&longs;ectum, vt AC. totum in parte AB. BC. <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> partem vnam quie&longs;cere <lb/>&longs;tatuamus (quod <expan abbr=".n.">enim</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;i factum e&longs;&longs;e ponatur, fal&longs;um &longs;anè &longs;ecum afferre poterit, neutiquàm <lb/>tamen eiu&longs;modi, quia fieri valeat) Tum quæro an moueatur totum nec'ne. </s> <s>Ita verò nunc <expan abbr="totũ">totum</expan> <lb/>&longs;umo &longs;yncategorematicè, vt aiunt, &longs;pectando &longs;ingulas parteis non &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan> .i. </s> <s>vt totum <lb/><expan abbr="partiũ">partium</expan> ratione po&longs;thabita: &longs;iquidem nouerim & motum appellari totius, vbi moueatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> qua­<lb/>dam parte quie&longs;cente, vt cùm progredimur, vel etiam cùm vas aqua plenum mutat locum aqua <lb/>&longs;uum ip&longs;ius con&longs;eruante: verùm &longs;ic totum in pr&ecedil;&longs;entia non accipio. </s> <s>certè non mouetur totum, <lb/>cùm maneat aliqua pars: nanque omnibus partibus con&longs;i&longs;tit illud genus totius. </s> <s>Ergo &longs;i qua de&longs;it, <lb/>iam non amplius ita totum e&longs;t. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeas ex alterius quiete ce&longs;&longs;are, etiam fiet, vt non <lb/>moueatur à &longs;eip&longs;o primò, &longs;ed ab aliqua &longs;ui parte. </s> <s>Talis <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t conditio cau&longs;&longs;æ primæ, vt &longs;i ea pri­<lb/>mò &longs;ublata tollatur effectus, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;ita primò ponatur. </s> <s>Itaque &longs;i parte quie&longs;cente pri­<lb/>mò quie&longs;cit totum, ad eius item <expan abbr="motũ">motum</expan> mouebitur primò. </s> <s>Parte igitur quomodocunque &longs;e haben­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1712"></arrow.to.target><lb/>te, vel moueatur, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> maneat, nece&longs;&longs;ariò &longs;equi totum per &longs;e primò non moueri à &longs;eip&longs;o, &longs;ed ab <lb/>alio. </s> <s>Quanuis id non abeat in immen&longs;um: aliter efficeretur, vt in tempore finito fieret motus in­<lb/>finitus: nec &longs;ibi temporis <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>partes pro portione re&longs;ponderent, contrà quàm à phy&longs;icis om­<lb/>nibus con&longs;titutum fuerit. </s> <s>Sed hoc erit alterius loci. </s> <s>Nunc &longs;atis &longs;it, &longs;i nouerimus nihil à &longs;eip&longs;o pri­<lb/>mò moueri. </s> <s>Quòd &longs;i qua mouentur à &longs;eip&longs;is, vt certè mouentur; iam ea primò non mouebuntur, <lb/>&longs;ed nece&longs;&longs;e erit in duas parteis præcipuas diuidantur, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> altera per &longs;e moueat, altera verò per <lb/>&longs;e moueatur. </s> <s>Atque adeò vt exploranti diligentius vniuer&longs;um cur&longs;um 7. & 8. Phy&longs;. ita dirigi <lb/>po&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Vt po&longs;tquàm nil &longs;eip&longs;um mouet primò, verùm mouetur ab alio, <expan abbr="neq.">neque</expan> id in infini­<lb/>tum progredi pote&longs;t in corporibus, ad vnum primum mouens perueniendum &longs;it. </s> <s>quod, cùm &longs;it <lb/>corpus, ab alio corpore non moueatur, atque id 7. Phy&longs;. ab&longs;oluatur ab Ari&longs;totele. </s> <s>Sed cùm & <lb/>ip&longs;um &longs;it corpus, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliud agitare po&longs;sit, quin & ip&longs;um protinus moueatur: nil autem à &longs;eip&longs;o <lb/>primò moueri queat, vt nuper <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, o&longs;tendatur id ita moueri, quoniam con&longs;tet è dua­<lb/>bus partibus: altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qu&ecedil; moueatur per &longs;e: <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; per &longs;e moueat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ani­<lb/>mal <expan abbr="qd">quod</expan> per &longs;e mouetur, è duab. partib. <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>; corpore <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> mouetur; animo verò qui mouet. | <arrow.to.target n="marg1712"></arrow.to.target><lb/>te, vel moueatur, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> maneat, nece&longs;&longs;ariò &longs;equi totum per &longs;e primò non moueri à &longs;eip&longs;o, &longs;ed ab <lb/>alio. </s> <s>Quanuis id non abeat in immen&longs;um: aliter efficeretur, vt in tempore finito fieret motus in­<lb/>finitus: nec &longs;ibi temporis <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>partes pro portione re&longs;ponderent, contrà quàm à phy&longs;icis om­<lb/>nibus con&longs;titutum fuerit. </s> <s>Sed hoc erit alterius loci. </s> <s>Nunc &longs;atis &longs;it, &longs;i nouerimus nihil à &longs;eip&longs;o pri­<lb/>mò moueri. </s> <s>Quòd &longs;i qua mouentur à &longs;eip&longs;is, vt certè mouentur; iam ea primò non mouebuntur, <lb/>&longs;ed nece&longs;&longs;e erit in duas parteis præcipuas diuidantur, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> altera per &longs;e moueat, altera verò per <lb/>&longs;e moueatur. </s> <s>Atque adeò vt exploranti diligentius vniuer&longs;um cur&longs;um 7. & 8. Phy&longs;. ita dirigi <lb/>po&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Vt po&longs;tquàm nil &longs;eip&longs;um mouet primò, verùm mouetur ab alio, <expan abbr="neq.">neque</expan> id in infini­<lb/>tum progredi pote&longs;t in corporibus, ad vnum primum mouens perueniendum &longs;it. </s> <s>quod, cùm &longs;it <lb/>corpus, ab alio corpore non moueatur, atque id 7. Phy&longs;. ab&longs;oluatur ab Ari&longs;totele. </s> <s>Sed cùm & <lb/>ip&longs;um &longs;it corpus, <expan abbr="neq.">neque</expan> aliud agitare po&longs;sit, quin & ip&longs;um protinus moueatur: nil autem à &longs;eip&longs;o <lb/>primò moueri queat, vt nuper <expan abbr="demon&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, o&longs;tendatur id ita moueri, quoniam con&longs;tet è dua­<lb/>bus partibus: altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> qu&ecedil; moueatur per &longs;e: <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; per &longs;e moueat, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ani­<lb/>mal <expan abbr="qd">quod</expan> per &longs;e mouetur, è duab. partib. <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>; corpore <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> mouetur; animo verò qui mouet. |
| <pb pagenum="253"/> | <pb pagenum="253"/> |
| <arrow.to.target n="marg1713"></arrow.to.target><lb/>At verò, quia dubium e&longs;&longs;e poterat, quemadmodum pars mouens & mobilis &longs;e haberet; quando <lb/>formæ quæ &longs;unt principia motus, &longs;e habent ad materiam dupliciter, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt cum materia di­<lb/>uiduæ & extentæ per totum, cuiu&longs;modi &longs;unt elementorum formæ; aut <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;olam communi­<lb/>cant ex quadam parte præcipua reliquis, vt fertur e&longs;&longs;e animus. </s> <s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, <lb/>aut animatum e&longs;t, aut inanimum, &longs;ed progreditur Ari&longs;toteles, vt doceat <expan abbr="nullã">nullam</expan> formam quæ cum <lb/>materia producitur & extenditur, eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt po&longs;sit mouere <expan abbr="materiã">materiam</expan> cum qua producitur. <lb/></s> <s>Quia verò inanima talem habent formam; efficitur, vt nullum <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> diuidi po&longs;sit in partem <lb/>per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem; proinde <expan abbr="nullũ">nullum</expan> inanimum po&longs;sit mouere &longs;eip&longs;um. <lb/></s> <s>E&longs;t igitur animatum id quod per &longs;e mouetur eo modo quo pote&longs;t, quia non primò, & hoc ita &longs;e <lb/>habere compertum e&longs;t, vt partem mouentem à mobili, non modò ratione, verùm etiam &longs;ubiecto <lb/>di&longs;iunctam habeat. </s> <s>Verumenimuerò quia quod per &longs;e mouetur, aliquando conflatur è principiis <lb/>quæ contrarium habent, & idcircò di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt: hæc idonea perpetuæ &longs;ucce&longs;sionis initia &longs;ta­<lb/>tui nequeunt. </s> <s>Proinde æterna erunt id quod mouetur, & id quod mouet: etiam ita con&longs;tare <lb/>concludetur illud primum mouens corporeum quod per &longs;e mouetur, vt componatur ex mo­<lb/>uente quod non &longs;it tanquam principium illius internum, neque vt materia, neque vt talis forma <lb/>quæ pendeat ab ip&longs;a, &longs;ed immateriatum <expan abbr="principiũ">principium</expan>, & ab omni tran&longs;mutatione pror&longs;us <expan abbr="abiunctũ">abiunctum</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg1713"></arrow.to.target><lb/>At verò, quia dubium e&longs;&longs;e poterat, quemadmodum pars mouens & mobilis &longs;e haberet; quando <lb/>formæ quæ &longs;unt principia motus, &longs;e habent ad materiam dupliciter, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt cum materia di­<lb/>uiduæ & extentæ per totum, cuiu&longs;modi &longs;unt elementorum formæ; aut <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;olam communi­<lb/>cant ex quadam parte præcipua reliquis, vt fertur e&longs;&longs;e animus. </s> <s>Rur&longs;us id quod per &longs;e mouetur, <lb/>aut animatum e&longs;t, aut inanimum, &longs;ed progreditur Ari&longs;toteles, vt doceat <expan abbr="nullã">nullam</expan> formam quæ cum <lb/>materia producitur & extenditur, eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt po&longs;sit mouere <expan abbr="materiã">materiam</expan> cum qua producitur. <lb/></s> <s>Quia verò inanima talem habent formam; efficitur, vt nullum <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> diuidi po&longs;sit in partem <lb/>per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem; proinde <expan abbr="nullũ">nullum</expan> inanimum po&longs;sit mouere &longs;eip&longs;um. <lb/></s> <s>E&longs;t igitur animatum id quod per &longs;e mouetur eo modo quo pote&longs;t, quia non primò, & hoc ita &longs;e <lb/>habere compertum e&longs;t, vt partem mouentem à mobili, non modò ratione, verùm etiam &longs;ubiecto <lb/>di&longs;iunctam habeat. </s> <s>Verumenimuerò quia quod per &longs;e mouetur, aliquando conflatur è principiis <lb/>quæ contrarium habent, & idcircò di&longs;&longs;olui po&longs;&longs;unt: hæc idonea perpetuæ &longs;ucce&longs;sionis initia &longs;ta­<lb/>tui nequeunt. </s> <s>Proinde æterna erunt id quod mouetur, & id quod mouet: etiam ita con&longs;tare <lb/>concludetur illud primum mouens corporeum quod per &longs;e mouetur, vt componatur ex mo­<lb/>uente quod non &longs;it tanquam principium illius internum, neque vt materia, neque vt talis forma <lb/>quæ pendeat ab ip&longs;a, &longs;ed immateriatum <expan abbr="principiũ">principium</expan>, & ab omni tran&longs;mutatione pror&longs;us <expan abbr="abiunctũ">abiunctum</expan>. <lb/></s> <s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1742"></arrow.to.target><lb/>planè mouetur; cùm in eo propter partium <expan abbr="difformitat&etilde;">difformitatem</expan> pars mouens à mobili &longs;eparata &longs;it; ina­<lb/>nima verò di&longs;tinguantur ab eo, quia cùm moueantur ab alio (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;eip&longs;um mouet primò, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio docet) externum aliquid po&longs;cant; licet id forta&longs;&longs;e lateat à quo mouentur. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Inanimato <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t & primum corporeum, vnde alia mouentur, tum intra animal, tum extra, quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1742"></arrow.to.target><lb/>planè mouetur; cùm in eo propter partium <expan abbr="difformitat&etilde;">difformitatem</expan> pars mouens à mobili &longs;eparata &longs;it; ina­<lb/>nima verò di&longs;tinguantur ab eo, quia cùm moueantur ab alio (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;eip&longs;um mouet primò, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio docet) externum aliquid po&longs;cant; licet id forta&longs;&longs;e lateat à quo mouentur. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Inanimato <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t & primum corporeum, vnde alia mouentur, tum intra animal, tum extra, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1743"></arrow.to.target><lb/>aut cor e&longs;t, aut illi pro portione re&longs;pondet; e&longs;t & id eiu&longs;modi, vt per &longs;e moueatur, hoc e&longs;t, manen­<lb/>tibus aliis; alia verò non moueantur &longs;ine ip&longs;o, &longs;iue, dum ip&longs;um mouetur, & per contactum, &longs;iue <lb/>per virtutem ab eo transfu&longs;am. </s> <s>Nam fieri pote&longs;t <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan>, vt motu partis illius deficiente. <lb/></s> <s>aut etiam cùm ablata fuerit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquandiu reliquæ partes moueantur. </s> <s>Quo fit, vt tum Galenus, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1743"></arrow.to.target><lb/>aut cor e&longs;t, aut illi pro portione re&longs;pondet; e&longs;t & id eiu&longs;modi, vt per &longs;e moueatur, hoc e&longs;t, manen­<lb/>tibus aliis; alia verò non moueantur &longs;ine ip&longs;o, &longs;iue, dum ip&longs;um mouetur, & per contactum, &longs;iue <lb/>per virtutem ab eo transfu&longs;am. </s> <s>Nam fieri pote&longs;t <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan>, vt motu partis illius deficiente. <lb/></s> <s>aut etiam cùm ablata fuerit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquandiu reliquæ partes moueantur. </s> <s>Quo fit, vt tum Galenus, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1744"></arrow.to.target><lb/>tum Auerroës in eo lap&longs;i &longs;int; ille, dum in&longs;ultat Ari&longs;toteli: hic, dum Galeno repugnat: ille dicens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1744"></arrow.to.target><lb/>tum Auerroës in eo lap&longs;i &longs;int; ille, dum in&longs;ultat Ari&longs;toteli: hic, dum Galeno repugnat: ille dicens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1745"></arrow.to.target><lb/>cor non e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, eo quòd animal quoddam ambulat &longs;ine corde; hic dum ironicè op­<lb/>ponit &longs;e <expan abbr="ariet&etilde;">arietem</expan> &longs;ine capite vidi&longs;&longs;e currentem. </s> <s>Nanque hic aliquid accipit, quod nullo modo fieri <lb/>po&longs;sit. </s> <s>Etenim animalia perfectiora non &longs;u&longs;tinent tantam <expan abbr="noxã">noxam</expan>, & quanuis adhuc viuerent mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;ent; ex ceruice <expan abbr=".n.">enim</expan> vincula pendent, actu di&longs;tincta, quibus vniuer&longs;æ partes corporis <lb/>colligantur, &longs;u&longs;tinentur, & afferunt robur, quo maximè op^{9} e&longs;t in motu, quibus di&longs;&longs;olutis, ne dum <lb/>robur habeat, quale requiritur in motu, &longs;ed protinus concidat nece&longs;&longs;e e&longs;t, ille non animaduertit <lb/>virtutem à principe membro <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan> diutius po&longs;&longs;e con&longs;eruari, quamobrem etiam didici­<lb/>mus caput marinæ te&longs;tudini ab&longs;ci&longs;&longs;um <expan abbr="nõ">non</expan> continuò mori, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ed & videre, & &longs;i ante oculos ei ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1745"></arrow.to.target><lb/>cor non e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, eo quòd animal quoddam ambulat &longs;ine corde; hic dum ironicè op­<lb/>ponit &longs;e <expan abbr="ariet&etilde;">arietem</expan> &longs;ine capite vidi&longs;&longs;e currentem. </s> <s>Nanque hic aliquid accipit, quod nullo modo fieri <lb/>po&longs;sit. </s> <s>Etenim animalia perfectiora non &longs;u&longs;tinent tantam <expan abbr="noxã">noxam</expan>, & quanuis adhuc viuerent mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;ent; ex ceruice <expan abbr=".n.">enim</expan> vincula pendent, actu di&longs;tincta, quibus vniuer&longs;æ partes corporis <lb/>colligantur, &longs;u&longs;tinentur, & afferunt robur, quo maximè <expan abbr="op9">opus</expan>} e&longs;t in motu, quibus di&longs;&longs;olutis, ne dum <lb/>robur habeat, quale requiritur in motu, &longs;ed protinus concidat nece&longs;&longs;e e&longs;t, ille non animaduertit <lb/>virtutem à principe membro <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan> diutius po&longs;&longs;e con&longs;eruari, quamobrem etiam didici­<lb/>mus caput marinæ te&longs;tudini ab&longs;ci&longs;&longs;um <expan abbr="nõ">non</expan> continuò mori, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ed & videre, & &longs;i ante oculos ei ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1746"></arrow.to.target><lb/>nus obuer&longs;etur, illos claudere, & paullò etiam propius, &longs;i <expan abbr="manũ">manum</expan> admoueas, mordere. </s> <s>Atque hoc <lb/>primum mouens <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan> in corpus & animam di&longs;tribuitur: quandò animus e&longs;t mouens, cor <lb/>autem mobile. </s> <s>Sed enim quia talis forma quoquomodo pendet à materia, contingit, vt mouea­<lb/>tur ad motum eius in quo e&longs;t, & per accidens; idcirco animus non e&longs;t primùm mouens &longs;implici­<lb/>ter, neque ob id cor e&longs;t mobile penitus primum. </s> <s>Itaque rerum ordo nos eò deducit, vt aliquid <lb/>tale &longs;impliciter inueniamus quod &longs;it pror&longs;us immobile cum per &longs;e, tum etiam per accidens: hoc <lb/> | <arrow.to.target n="marg1746"></arrow.to.target><lb/>nus obuer&longs;etur, illos claudere, & paullò etiam propius, &longs;i <expan abbr="manũ">manum</expan> admoueas, mordere. </s> <s>Atque hoc <lb/>primum mouens <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan> in corpus & animam di&longs;tribuitur: quandò animus e&longs;t mouens, cor <lb/>autem mobile. </s> <s>Sed enim quia talis forma quoquomodo pendet à materia, contingit, vt mouea­<lb/>tur ad motum eius in quo e&longs;t, & per accidens; idcirco animus non e&longs;t primùm mouens &longs;implici­<lb/>ter, neque ob id cor e&longs;t mobile penitus primum. </s> <s>Itaque rerum ordo nos eò deducit, vt aliquid <lb/>tale &longs;impliciter inueniamus quod &longs;it pror&longs;us immobile cum per &longs;e, tum etiam per accidens: hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1747"></arrow.to.target><lb/>autem erit id à quo c&ecedil;lum proximè mouetur. </s> <s>Quare c&ecedil;lum erit illud animal quod verè primùm <lb/>erit, & primùm mobile, & cùm &longs;it primùm, vnde reliqua corpora mouentur, id quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, idcircò diuiditur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem, atque illam quæ <lb/>per &longs;e mouet, eiu&longs;modi, vt &longs;it omnino, & omnibus modis immobilis; hæc verò vt talis e&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>ab omni materiæ concretione libera ponenda e&longs;t, & vt per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> &longs;peciem cum reip&longs;a mobili <lb/>copuletur, & ita moueat, non quia mobili det quendam impul&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ille qui agitat, <lb/>& voluit <expan abbr="rotã">rotam</expan>, aut pilam: &longs;ed quia cùm &longs;it præ&longs;ens ip&longs;i mobili, &longs;uiip&longs;ius imitandi cupidinem incu­<lb/>tiat, &longs;iue ea &longs;it naturalis, &longs;iue animalis, &longs;iue vtroque modo, dicetur alio loco. </s> <s>Sic facilè apparet, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio non re&longs;oluatur in primum mobile, & primum mouens &longs;impliciter, &longs;ed egeat <lb/>alterius quæ &longs;ubuectitur 8. Phy&longs;. & vt hæc &longs;ine illa pror&longs;us &longs;it mutilata & <expan abbr="mãca">manca</expan>: à primo <expan abbr=".n.">enim</expan> quod <lb/>mouetur inter corpora, in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu reperiuntur primum mobile &longs;impliciter, & primùm mo­<lb/>uens. </s> <s>quem nexum <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, quia parum, aut nihil ob&longs;eruarunt eorum <expan abbr="voluminũ">voluminum</expan> interpretes, <expan abbr="imper-fectũ">imper­<lb/>fectum</expan> progre&longs;&longs;um phy&longs;ic&ecedil; auditionis effeci&longs;&longs;e mihi videntur. </s> <s>Per&longs;equitur ego Ari&longs;toteles 7. Phy&longs;. <lb/>corpora ip&longs;a naturalia &longs;olùm, nec procedit vlterius, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in animante in quo peculiari quodam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1747"></arrow.to.target><lb/>autem erit id à quo c&ecedil;lum proximè mouetur. </s> <s>Quare c&ecedil;lum erit illud animal quod verè primùm <lb/>erit, & primùm mobile, & cùm &longs;it primùm, vnde reliqua corpora mouentur, id quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, idcircò diuiditur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem, atque illam quæ <lb/>per &longs;e mouet, eiu&longs;modi, vt &longs;it omnino, & omnibus modis immobilis; hæc verò vt talis e&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>ab omni materiæ concretione libera ponenda e&longs;t, & vt per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> &longs;peciem cum reip&longs;a mobili <lb/>copuletur, & ita moueat, non quia mobili det quendam impul&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ille qui agitat, <lb/>& voluit <expan abbr="rotã">rotam</expan>, aut pilam: &longs;ed quia cùm &longs;it præ&longs;ens ip&longs;i mobili, &longs;uiip&longs;ius imitandi cupidinem incu­<lb/>tiat, &longs;iue ea &longs;it naturalis, &longs;iue animalis, &longs;iue vtroque modo, dicetur alio loco. </s> <s>Sic facilè apparet, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio non re&longs;oluatur in primum mobile, & primum mouens &longs;impliciter, &longs;ed egeat <lb/>alterius quæ &longs;ubuectitur 8. Phy&longs;. & vt hæc &longs;ine illa pror&longs;us &longs;it mutilata & <expan abbr="mãca">manca</expan>: à primo <expan abbr=".n.">enim</expan> quod <lb/>mouetur inter corpora, in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu reperiuntur primum mobile &longs;impliciter, & primùm mo­<lb/>uens. </s> <s>quem nexum <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, quia parum, aut nihil ob&longs;eruarunt eorum <expan abbr="voluminũ">voluminum</expan> interpretes, <expan abbr="imper-fectũ">imper­<lb/>fectum</expan> progre&longs;&longs;um phy&longs;ic&ecedil; auditionis effeci&longs;&longs;e mihi videntur. </s> <s>Per&longs;equitur ego Ari&longs;toteles 7. Phy&longs;. <lb/>corpora ip&longs;a naturalia &longs;olùm, nec procedit vlterius, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in animante in quo peculiari quodam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1748"></arrow.to.target><lb/>beneficio partes ita connexæ &longs;unt, vt vna po&longs;sit ab&longs;olutè moueri, & vbi moueatur, alias <expan abbr="cõcitare">concitare</expan>, <lb/>cùm c&ecedil;teroqui continua &longs;int, quorum motus e&longs;t vnus, & ea pars prima, vnde omnis motus in ani­<lb/>mali deducitur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> adhuc per &longs;e mobilem; atque alteram, quæ per &longs;e moueat, partiatur; nil <lb/>prætereà &longs;pectet demon&longs;tratio præ&longs;ens præter id, vt ex partibus corporis, & integrantibus <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>. <lb/></s> <s>de quibus communiter, vt corpora &longs;unt, & vt ex partibus integrantibus componuntur, <expan abbr="o&longs;t&etilde;datur">o&longs;tendatur</expan> <lb/>à &longs;eip&longs;a non po&longs;&longs;e moueri primò, &longs;ic vt <expan abbr="totũ">totum</expan> à &longs;ei&longs;po toto moueatur, &longs;ed ab aliquo moueri nece&longs;­<lb/>&longs;arium &longs;it, &longs;iue ab externo, &longs;iue interno principio, nihil refert. </s> <s>Nanque in animante, &longs;i ad id deune­<lb/>nire oporteat, vnde motus exoritur, planum quòd erit vna <expan abbr="quædã">quædam</expan> pars à qua toti corpori motus <lb/>impertiatur. </s> <s>Quare non à &longs;eip&longs;o primùm mouebitur animans. </s> <s>In c&ecedil;teris corporibus qu&ecedil; conti­<lb/>nua &longs;unt, etiam motus na&longs;catur ab alio nece&longs;&longs;e e&longs;t, quòd à toto mobili &longs;ecretum &longs;it, &longs;iue vt pars in­<lb/>tegrans à reliquo corpore (tamet&longs;i id in animali &longs;olo contingere dicimus) &longs;iue extra mobile exi­<lb/>&longs;tat, quod erit generatim de inanimis po&longs;teà peragendum. </s> <s>Nam, &longs;i rectè in&longs;picias id quod infer­<lb/>tur ab Ari&longs;totele in <expan abbr="cõplexione">complexione</expan> &longs;ui &longs;yllogi&longs;mi, nil aliud habetur, quàm quae non moueatur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò: huic verò non repugnat, vel à parte, vel ab alio quopiam moueri. </s> <s>Satis enim e&longs;t, vt &longs;it <lb/>loco di&longs;clu&longs;um id quod mouet, ab eo quod mouetur. </s> <s>quòd &longs;ic à &longs;eip&longs;o primò non mouebitur. | <arrow.to.target n="marg1748"></arrow.to.target><lb/>beneficio partes ita connexæ &longs;unt, vt vna po&longs;sit ab&longs;olutè moueri, & vbi moueatur, alias <expan abbr="cõcitare">concitare</expan>, <lb/>cùm c&ecedil;teroqui continua &longs;int, quorum motus e&longs;t vnus, & ea pars prima, vnde omnis motus in ani­<lb/>mali deducitur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> adhuc per &longs;e mobilem; atque alteram, quæ per &longs;e moueat, partiatur; nil <lb/>prætereà &longs;pectet demon&longs;tratio præ&longs;ens præter id, vt ex partibus corporis, & integrantibus <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>. <lb/></s> <s>de quibus communiter, vt corpora &longs;unt, & vt ex partibus integrantibus componuntur, <expan abbr="o&longs;t&etilde;datur">o&longs;tendatur</expan> <lb/>à &longs;eip&longs;a non po&longs;&longs;e moueri primò, &longs;ic vt <expan abbr="totũ">totum</expan> à &longs;ei&longs;po toto moueatur, &longs;ed ab aliquo moueri nece&longs;­<lb/>&longs;arium &longs;it, &longs;iue ab externo, &longs;iue interno principio, nihil refert. </s> <s>Nanque in animante, &longs;i ad id deune­<lb/>nire oporteat, vnde motus exoritur, planum quòd erit vna <expan abbr="quædã">quædam</expan> pars à qua toti corpori motus <lb/>impertiatur. </s> <s>Quare non à &longs;eip&longs;o primùm mouebitur animans. </s> <s>In c&ecedil;teris corporibus qu&ecedil; conti­<lb/>nua &longs;unt, etiam motus na&longs;catur ab alio nece&longs;&longs;e e&longs;t, quòd à toto mobili &longs;ecretum &longs;it, &longs;iue vt pars in­<lb/>tegrans à reliquo corpore (tamet&longs;i id in animali &longs;olo contingere dicimus) &longs;iue extra mobile exi­<lb/>&longs;tat, quod erit generatim de inanimis po&longs;teà peragendum. </s> <s>Nam, &longs;i rectè in&longs;picias id quod infer­<lb/>tur ab Ari&longs;totele in <expan abbr="cõplexione">complexione</expan> &longs;ui &longs;yllogi&longs;mi, nil aliud habetur, quàm quae non moueatur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò: huic verò non repugnat, vel à parte, vel ab alio quopiam moueri. </s> <s>Satis enim e&longs;t, vt &longs;it <lb/>loco di&longs;clu&longs;um id quod mouet, ab eo quod mouetur. </s> <s>quòd &longs;ic à &longs;eip&longs;o primò non mouebitur. |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1745"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg1745"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1746"></margin.target>d Ælian^{9}.</s></p> | <s><margin.target id="marg1746"></margin.target>d <expan abbr="Ælian9">Ælianus</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1747"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1747"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, | <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, |
| <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> | <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter <expan abbr="mot9">motus</expan> ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1771"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm rationem, & cogitatione &longs;olùm admittitur, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am logica nuncupatur: <lb/>e&longs;t verò non repugnantia <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, vt, quanuis res ip&longs;a nunquam futura &longs;it, quia tamen defini­<lb/>tiones &longs;ubiecti & prædicati inter &longs;e&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> oppugnant, eiu&longs;modi propo&longs;itio àc &longs;i vera &longs;it, a&longs;&longs;umatur. <lb/></s> <s>Ne fortè verò &longs;ibi &longs;u&longs;pecta &longs;it hæc definitio pote&longs;tatum; animaduerte quæ&longs;o ip&longs;ummet Ari&longs;tote­<lb/>lem hæc eadem & explicantem & concludentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Habet <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e pro vero, proprium e&longs;&longs;e recti <lb/> | <arrow.to.target n="marg1771"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm rationem, & cogitatione &longs;olùm admittitur, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am logica nuncupatur: <lb/>e&longs;t verò non repugnantia <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, vt, quanuis res ip&longs;a nunquam futura &longs;it, quia tamen defini­<lb/>tiones &longs;ubiecti & prædicati inter &longs;e&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> oppugnant, eiu&longs;modi propo&longs;itio àc &longs;i vera &longs;it, a&longs;&longs;umatur. <lb/></s> <s>Ne fortè verò &longs;ibi &longs;u&longs;pecta &longs;it hæc definitio pote&longs;tatum; animaduerte quæ&longs;o ip&longs;ummet Ari&longs;tote­<lb/>lem hæc eadem & explicantem & concludentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Habet <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e pro vero, proprium e&longs;&longs;e recti <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s> <s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s> <s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aut</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s> <s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s> <s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s> <s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s> <s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s> <s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> | <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aut</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s> <s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s> <s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s> <s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s> <s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s> <s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s> <s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s> <s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. impre&longs;&longs;a. </s> <s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">rationis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s> <s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s> <s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s> <s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s> <s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae<lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s> <s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s> <s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s> <s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, po&longs;&longs;um^{9} Peripateticè, <expan abbr="&qtail;n">quin</expan> in reb. materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec^{9}">intrin&longs;ec^{9}</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. | <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s> <s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s> <s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. impre&longs;&longs;a. </s> <s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">rationis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s> <s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s> <s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s> <s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s> <s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae <lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s> <s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s> <s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s> <s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, <expan abbr="po&longs;&longs;um9">po&longs;&longs;umus</expan> Peripateticè, <expan abbr="&qtail;n">quin</expan> in reb. materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec9">intrin&longs;ecus</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. |
| <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> | <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s> <s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s> <s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s> <s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan> ex his. </s> <s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s> <s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s> <s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s> <s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s> <s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s> <s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s> <s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s> <s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s> <s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s> <s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s> <s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s> <s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan> ex his. </s> <s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s> <s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s> <s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s> <s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s> <s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s> <s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s> <s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s> <s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s> <s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s> <s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s> <s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s> <s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s> <s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s> <s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s> <s>Id verò fieri nequit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s> <s>Coniunctum probatur. </s> <s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s> <s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s> <s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s> <s>ac &longs;ecundum. </s> <s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s> <s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s> <s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s> <s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s> <s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s> <s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s> <s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s> <s>Id verò fieri nequit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s> <s>Coniunctum probatur. </s> <s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s> <s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s> <s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s> <s>ac &longs;ecundum. </s> <s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s> <s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> | <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s>   |