| version 1.33, 2007/06/28 16:43:46 |
version 1.60, 2007/08/09 16:57:34 |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. </s> <s>Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al­<lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, & Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. </s> <s>ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu­<lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. </s> <s>Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium & nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de­<lb/>bet. </s> <s>Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. </s> <s>Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præclari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. </s> <s>Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima doceret, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio | iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, & <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;cripta di&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. </s> <s>Acce&longs;&longs;erunt exhor­<lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe­<lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. </s> <s>Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con­<lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè &longs;e <expan abbr="acce-ptũ">acce­<lb/>ptum</expan> iri &longs;perat. </s> <s>hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. </s> <s>Vale. </s> <s>Pi&longs;is XIV. Kal. </s> <s>Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIO IO LXXXVII.</s></p> |
| <pb/> | <pb/> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> | <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæ prim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Singulæ dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubstantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>De naturæ progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiæ recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> |
| |
| <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it'ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>quod' nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes à materia &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abhorrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> |
| <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> | <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> |
| |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. </s> <s>venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. </s> <s>Nam &longs;iue copia theo<lb/>rematum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. </s> <s>&longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/></s> <s>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. </s> <s>Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. </s> <s>re&longs;picit. </s> <s>&longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. </s> <s>Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. </s> <s>cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. </s> <s>Hæc quidem per <expan abbr="oīa">omnia</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. </s> <s>Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. </s> <s>Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>explicando &longs;uam operam collocet. </s> <s>Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. </s> <s>veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. </s> <s><expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. </s> <s>Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. </s> <s>Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/></s> <s>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/></s> <s>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. </s> <s>atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. </s> <s>&longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. </s> <s>Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent mul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. </s> <s>Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. </s> <s>tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. </s> <s><emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum pu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. </s> <s>Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, præci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. </s> <s>Ea verò talis e&longs;t. </s> <s>Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. </s> <s>Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. </s> <s>Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. </s> <s>Nunc explicandum e&longs;t, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem | <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. </s> <s>& videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/></s> <s>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. </s> <s>etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? </s> <s>&longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. </s> <s>proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. </s> <s>Verùm e&longs;to id. <lb/></s> <s>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. </s> <s>Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem |
| <pb pagenum="13"/> | <pb pagenum="13"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> | <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> | <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/></s> <s>de <expan abbr="d&rtilde;">differentia</expan> pul.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> | <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>&longs;uppeteret; & ab Alexandro de&longs;ignationes illas p&longs;eudographos habitas. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Nec id prohiberet, <lb/> | <arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>&longs;uppeteret; & ab Alexandro de&longs;ignationes illas p&longs;eudographos habitas. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Nec id prohiberet, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>quominus e&longs;&longs;et alia &longs;cientia ad quam earum rerum tractatio pertineret, tamet&longs;i paucæ forent, <lb/>quia &longs;cientiæ non ex rerum magnitudine, &longs;ed fine, v&longs;u, & modo di&longs;tinguuntur: nec tollit quomi­<lb/>nus &longs;it ars ludendi &longs;cacchis à c&ecedil;teris &longs;eparata, quamuis paucis admodum verbis <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>quominus e&longs;&longs;et alia &longs;cientia ad quam earum rerum tractatio pertineret, tamet&longs;i paucæ forent, <lb/>quia &longs;cientiæ non ex rerum magnitudine, &longs;ed fine, v&longs;u, & modo di&longs;tinguuntur: nec tollit quomi­<lb/>nus &longs;it ars ludendi &longs;cacchis à c&ecedil;teris &longs;eparata, quamuis paucis admodum verbis <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>Sed hoc mi&longs;&longs;o &longs;pectemus argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Profectò ni&longs;i &longs;it aliqua &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata, ne&longs;cio <lb/>futura'ne &longs;it aliqua &longs;cientia de communibus rei naturali & mathematicæ, quia reip&longs;a eadem e&longs;t <lb/>magnitudo naturalis: nec vlla communis &longs;cientia nece&longs;&longs;aria foret. </s> <s>Ac &longs;i rectè rem animaduertas, <lb/>omnis tran&longs;cendentia (&longs;ic enim notionem nouam nouo nomine appellare mihi liceat) na&longs;citur <lb/>ex affinitate & pendentia quæ inter &longs;ub&longs;tantias naturales & &longs;eparatas intercedit. </s> <s>his ergo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis de medio &longs;ublatis pendentia, & &longs;ubinde tran&longs;cendentis ratio tolleretur. </s> <s>Adde quòd &longs;iqua fo­<lb/>ret &longs;cientia de tra&longs;cendentibus illis e&longs;&longs;et natura po&longs;terior, vt o&longs;tendemus qua de illorum vi di&longs;&longs;e­<lb/>retur, aut ad &longs;ummum prior &longs;ecundum rationem. </s> <s>itaque adhuc phy&longs;ica & origine & natura an­<lb/>teiret. </s> <s>Ergo &longs;i &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ non e&longs;&longs;ent; nec philo&longs;ophia diuina; prima omnium foret na­<lb/>turalis. </s> <s>Mathematicæ cùm ex notis nobis, & natura &longs;imul efficiant id quod cupiunt, &longs;ic c&ecedil;teris <lb/>demon&longs;trationis per&longs;picuitate præponentur, nam vis rerum quas ip&longs;æ tractant, non e&longs;t <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>nobilis; quippe quòd &longs;int accidentia, ide&longs;t habeat rationem &longs;ub&longs;tantiæ quatenus &longs;ubiicitur, & de­<lb/>terminatur quanto; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>con&longs;iderentur longè &longs;ecus atque in natura exi&longs;tant; v&longs;que adeò vt non­<lb/>nullis non naturæ, &longs;ed mentis opera e&longs;&longs;e credatur. </s> <s>Attamen nonnullarum rerum ingenium tale | <arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>Sed hoc mi&longs;&longs;o &longs;pectemus argumenta oppo&longs;ita. </s> <s>Profectò ni&longs;i &longs;it aliqua &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata, ne&longs;cio <lb/>futura'ne &longs;it aliqua &longs;cientia de communibus rei naturali & mathematicæ, quia reip&longs;a eadem e&longs;t <lb/>magnitudo naturalis: nec vlla communis &longs;cientia nece&longs;&longs;aria foret. </s> <s>Ac &longs;i rectè rem animaduertas, <lb/>omnis tran&longs;cendentia (&longs;ic enim notionem nouam nouo nomine appellare mihi liceat) na&longs;citur <lb/>ex affinitate & pendentia quæ inter &longs;ub&longs;tantias naturales & &longs;eparatas intercedit. </s> <s>his ergo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis de medio &longs;ublatis pendentia, & &longs;ubinde tran&longs;cendentis ratio tolleretur. </s> <s>Adde quòd &longs;iqua fo­<lb/>ret &longs;cientia de tra&longs;cendentibus illis e&longs;&longs;et natura po&longs;terior, vt o&longs;tendemus qua de illorum vi di&longs;&longs;e­<lb/>retur, aut ad &longs;ummum prior &longs;ecundum rationem. </s> <s>itaque adhuc phy&longs;ica & origine & natura an­<lb/>teiret. </s> <s>Ergo &longs;i &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ non e&longs;&longs;ent; nec philo&longs;ophia diuina; prima omnium foret na­<lb/>turalis. </s> <s>Mathematicæ cùm ex notis nobis, & natura &longs;imul efficiant id quod cupiunt, &longs;ic c&ecedil;teris <lb/>demon&longs;trationis per&longs;picuitate præponentur, nam vis rerum quas ip&longs;æ tractant, non e&longs;t <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>nobilis; quippe quòd &longs;int accidentia, ide&longs;t habeat rationem &longs;ub&longs;tantiæ quatenus &longs;ubiicitur, & de­<lb/>terminatur quanto; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>con&longs;iderentur longè &longs;ecus atque in natura exi&longs;tant; v&longs;que adeò vt non­<lb/>nullis non naturæ, &longs;ed mentis opera e&longs;&longs;e credatur. </s> <s>Attamen nonnullarum rerum ingenium tale |
| | <pb pagenum="55"/> |
| | <arrow.to.target n="marg505a"></arrow.to.target> |
| | e&longs;&longs;e comperimus, vt ad certam materiam &longs;e&longs;e non applicent, neque motum con&longs;equantur.</s> |
| | <s>quia <lb/>tamen in natura quicquid e&longs;t, cum motu exi&longs;tet;</s> |
| | <s>opus e&longs;t ab&longs;tractione, cuius beneficio quantum <lb/>motu non comprehen&longs;o in eo munere contemplamur;</s> |
| | <s>& cùm talis &longs;it earum natura, nihil ab&longs;urd­<lb/>di exoritur.</s> |
| | <s>Quòd item confirmatur, quòd mens in omni habitu verum dicit; </s> |
| | <s>atqui verum e&longs;t <lb/>ex eo, quòd res ita e&longs;t. </s> |
| | <s>Huc accedit, quod Ari&longs;toteles di&longs;tinguit &longs;cientias non ex ratione <expan abbr="notionũ">notionum</expan>, <arrow.to.target n="marg505b"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed entium.</s> |
| | <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> C&ecedil;terùm & mathematicæ gradus habent: quando ea quæ con&longs;iderat quantum <lb/>di&longs;cretum certior e&longs;t quàm ea quæ tractat continuum, cùm &longs;uperet per&longs;picuitate demon&longs;tratio­<lb/>nis, & &longs;implicitate &longs;ubiecti. </s> |
| | <s>nam quantum continuum, cùm &longs;e habet ad di&longs;cretum vt includens po&longs;i­<lb/>tionem, punctus enim e&longs;t vnitas cum po&longs;itione.<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Et multo præ&longs;tantior e&longs;t A&longs;trologia; quippe <arrow.to.target n="marg505c"></arrow.to.target> <lb/>quòd &longs;ola è mathimaticis de &longs;ub&longs;tantia atque illa quidem perpetua & cau&longs;&longs;as inuariabilis ha­<lb/>bente differat. </s> |
| | <s><expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> &longs;it omnium maxime affinis primæ philo&longs;ophiæ. </s> |
| | <s>Sed quantum pertinet <lb/> ad id no&longs;cendum vtra &longs;it origine prior arithmetica an geometria, cadere po&longs;sit in quæ&longs;tionem, <lb/>propterea quòd dubium e&longs;t, &longs;it'ne numerus an magnitudo prior. </s> |
| | <s>exi&longs;timabit enim qui&longs;piam ma­<lb/>gnitudinem numero priorem e&longs;&longs;e, &longs;iquidem è continui &longs;ectione numerus oriatur; </s> |
| | <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/>& tamen <arrow.to.target n="marg505d"></arrow.to.target><lb/>geometriam doceat Ari&longs;toteles e&longs;&longs;e arithmetica po&longs;teriorem, quia minus &longs;implicia tractet, & ea <lb/><arrow.to.target n="marg505e"></arrow.to.target> quæ po&longs;itionem habent. </s> |
| | <s><expan abbr="Idem&qgrave;.">Idemque</expan> præterea docet po&longs;teriorem e&longs;&longs;e habitum illum qui res ex ap­<lb/>po&longs;itione con&longs;iderat, eo qui illas citra appo&longs;itionem &longs;pectat. </s> |
| | <s>Cùm ergo geometria &longs;it cum appo­<lb/>&longs;itione non item arithmetica, planum e&longs;t quò geometria po&longs;terior e&longs;t arithmetica.</s> |
| | <s>Mihi tamen <lb/>placet ex rei natura magnitudinem numero priorem e&longs;&longs;e; </s> |
| | <s>& quamuis appo&longs;itio geometriæ tri­<lb/>buatur, e&longs;t illa appo&longs;itio &longs;ecundum rationem, potius quàm &longs;ecundum rem. </s> |
| | <s>e&longs;t vero appo&longs;itio &longs;e­<lb/>cundum rem, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/>ubi quid priori accedat, &longs;ine quo prius exi&longs;tere pote&longs;t; </s> |
| | <s>at quod accedit, non &longs;ine <arrow.to.target n="marg505f"></arrow.to.target><lb/>illo, vt accidens &longs;ub&longs;tantiæ &longs;uperveniat, quò &longs;ub&longs;tantia &longs;ine accidente illo con&longs;eruatur; </s> |
| | <s>&longs;ine <lb/>&longs;ub&longs;tantia tamen accidens non exi&longs;tet; </s> |
| | <s>&longs;ecundum rationem verò, &longs;iquod in alio exi&longs;tet, &longs;ine illo <lb/>cogitetur, in quo e&longs;t; </s> |
| | <s>pò&longs;t ad illud idem applicetur, &longs;ine quo non exi&longs;tet, velut albedo quæ e&longs;t in <lb/>homine, non exi&longs;tet &longs;ine homine, verumtamen &longs;ine homine cogitatur. </s> |
| | <s>&longs;i prius &longs;ine homine, pò&longs;t <lb/>in homine cogitetur, ea e&longs;t appo&longs;itio &longs;ecundum rationem; </s> |
| | <s> hic quod &longs;ecundum rationem prius <lb/>e&longs;t, non nece&longs;&longs;ariò prius e&longs;t &longs;ecundum naturam. </s> |
| | <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Geometer igitur, & Arithmeticus ita &longs;e habent, <lb/>vt Geometer addat numero po&longs;itionem, ea verò additio &longs;fit ope mentis, quia quantum &longs;ine po&longs;i­<arrow.to.target n="marg505g"></arrow.to.target><lb/>tione concipitur. </s> |
| | <s>Itaque ex eo quòd prior &longs;it &longs;ecundum rationem, non efficitur arithmeticen e&longs;&longs;e <lb/>natura priorem, quinimmò cùm habitus &longs;it priuatione prior natura; numerus autem videatur <lb/><arrow.to.target n="marg505h"></arrow.to.target>e&longs;&longs;e priuatio continui, magnitudo prior erit natura, quàm numerus. </s> |
| | <s>Con&longs;imili di&longs;tinctione de­<lb/>fendi poterit, mathematicen e&longs;&longs;e priorem naturali: quandò naturalis materiam quanto apponit, <lb/>&longs;ine qua con&longs;ideratur à mathematico: prior enim &longs;ecundum rationem erit mathematica, licet <lb/>natura po&longs;terior. </s> |
| | <s>Ex his quæ dicta &longs;unt, facilè apparet ordo qui inter habitus contemplantes in­<lb/>tercedit.</s> |
| | <s>Nam &longs;i &longs;cientiæ præ&longs;tantiam ex &longs;ubiecti nobilitate metiamur, & ex ordine cau&longs;&longs;arum. </s> |
| | <s>Diuinæ philo&longs;ophiæ primæ dabuntur; &longs;ecundæ naturali; tertiæ mathematicæ </s> |
| | <s><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/>Videntur verò <lb/><arrow.to.target n="marg505i"></arrow.to.target><lb/>Gr&ecedil;ci, Ammonius, Philoponus, Simplicius, Olympiodorus, & po&longs;t hos Albertus medias collo­<lb/>ca&longs;&longs;e mathematicas inter naturalem & diuinam; qua&longs;i via quædam &longs;it quam tran&longs;eat mens, dum <lb/> à naturalibus quæ materia con&longs;tant, ad illa a&longs;pirat quæ pror&longs;us à materia &longs;eiuncta &longs;unt. </s> |
| | <s>etenim mathimatica media &longs;unt, quia per &longs;e &longs;unt in materia, verùm &longs;ine illa cogitari queunt; </s> |
| | <s><expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> <lb/><foreign lang="greek">a)fh|rhmena</foreign> dicuntur & <foreign lang="greek">e)c a)faire/sews</foreign>, cum diuina, <foreign lang="greek">xwrista\</foreign>, &longs;eu <foreign lang="greek">kexwrisme/na</foreign> vocentur.</s> |
| | <s>tamet&longs;i nonnunquam voces i&longs;tæ permi&longs;centur.</s> |
| | <s><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>Sicut ergo natura ab extremo perueniat ad extre­<arrow.to.target n="marg505j"></arrow.to.target><lb/>mum per media; &longs;ic & mentem no&longs;tram facere voluerunt. </s> |
| | <s>& planè ita per&longs;uadet v&longs;us. </s> |
| | <s>Nam &longs;i­<lb/>cut ij qui fuere diutius in tenebris & compedibus facilè &longs;upplantantur <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/>& c&ecedil;cutiunt, &longs;i in lucem <arrow.to.target n="marg505k"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg505l"></arrow.to.target>illicò prodire & ambulare cogantur, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> leuiorem motum <expan abbr="lumen&qgrave;.">lumenque</expan> debilius requirunt, vt <lb/> paullatim mouendo <expan abbr="videndo&qgrave;.">videndoque</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cant: </s> |
| | <s>&longs;ic mens no&longs;tra in rebus materiatis occupata, &longs;i in di­<lb/>uinam philosophiam &longs;ubita feratur, facilè offu&longs;catur, & à comprehensione illius aberrat. </s> |
| | <s> Itaque <lb/>opus fuit, vt per mathematica tran&longs;iret, & rerum ab&longs;tractarum contemplationi paullatim in&longs;ue­<lb/>&longs;ceret, &longs;icut enim oculus noctuæ à &longs;plendore &longs;olis afficitur;</s> |
| | <s>&longs;ic quoque mens no&longs;tra à lumine di­<lb/>uinio obc&ecedil;catur. </s> |
| | <s>Sed dicam, quod ego de hoc ordine &longs;entio.</s> |
| | <s>is nunquàm ab Ari&longs;totele animad­<lb/>uer&longs;us e&longs;t, &longs;ed aut ordinem ip&longs;e naturæ, aut doctrin&ecedil; approbauit.</s> |
| | <s>Neque hic progre&longs;&longs;us congruit <lb/>cum placitis Ari&longs;totelis, aut Platonis. </s> |
| | <s>(&longs;i modo antedictum ordinem ad doctrinæ ordinem referre <lb/> placeat, ut faciendum videtur.)</s> |
| | <s>&longs;iquidem Ari&longs;toteles con&longs;tituit mathematicen in primo gradu <lb/>certitudinis, <expan abbr="eam&qgrave;.">eamque</expan> ita facilem, ut à pueris <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> etiam optimè di&longs;catur. </s> |
| | <s>Neque repugnat huic &longs;enten­<arrow.to.target n="marg505m"></arrow.to.target><lb/>tiæ Plato, &longs;i <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;t id quòd in gymna&longs;ij foribus in&longs;criptum fuerit.</s> |
| | <s><foreign lang="greek">mhdeis a)gewme/trhios ei)de/tw</foreign> ide&longs;t nullus geometriæ ne&longs;cius ingrediatur. </s> |
| | <s>quò factum e&longs;t etiam, vt vbicunque res ob&longs;curior ex­<lb/>plananda fuerit, ab vtroque exemplis mathematicis illu&longs;tretur. </s> |
| | <s>Et Ari&longs;toteles ip&longs;e in &longs;uis in&longs;titu­<lb/>tionibus ciuilibus <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> iubeat pueris, vt &longs;e in mathematicis exerceant. </s> |
| | <s>non ita iudicat de naturalibus <arrow.to.target n="marg505n"></arrow.to.target><lb/> aut moralibus, quando maximum requirant v&longs;um qui &longs;ine longiore tempore non pote&longs;t haberi.</s> |
| | <pb pagenum="56"/> |
| | <s>Secundò loco di&longs;cetur philosophia naturalis. </s> |
| | <s>ab hac conuertemus nos ad diuinam quæ ideo po&longs;t <arrow.to.target n="marg505o"></arrow.to.target><lb/>naturalia vocata e&longs;t, &longs;ic ordini doctrinæ con&longs;uletur. </s> |
| | <s>Nec media mathematica de&longs;iderabitur: cùm <lb/> ex motu ip&longs;o diuinæ &longs;ubstantiæ note&longs;cant, vt &longs;uo loco videbimus. </s> |
| | <s>Nec vllus ordo naturæ apud <lb/>Ari&longs;totelem ob&longs;seruetur, præterquam quòd mathematic&ecedil; natura po&longs;teriores &longs;int naturalibus, vt­<lb/>potè, qui in veteres inuehatur qui mathematica madia fecerint inter res naturales & diuinas, nec <lb/>de ordine doctrinæ loquerentur, &longs;ed naturæ;</s> |
| | <s>cùm ip&longs;i mathematica rerum naturalium principia <lb/>con&longs;tituerint. </s> |
| | <s>Verumenimverò &longs;iquis curio&longs;ior accuratè &longs;ibi velit explicari ordinem qui e&longs;t inter <lb/>contemplantes habitus & c&ecedil;terois ijs quæ &longs;upra dicta &longs;unt de præ&longs;tantia <expan abbr="cõtemplationis">contemplationis</expan>, hæc &longs;ub­<lb/>&longs;cribat. </s> |
| | <s>ordinem hunc à pluribus initijs duci po&longs;&longs;e: etenim, aut inter has facultates exi&longs;tit, quà <lb/>methodi &longs;unt, & docentur, aut quia &longs;unt habitus. </s> |
| | <s>Rur&longs;us aut e&longs;t ordo doctrinæ, aut naturæ; at­<lb/>que hic quidem originis, vel perfectionis. </s> |
| | <s>Et &longs;anè quatenus methodi &longs;unt, nullis legibus &longs;ubiici <lb/>videntur, &longs;i dialecticen excipias, hæc enim methodus omnibus anteponenda e&longs;t, vt &longs;uprà docui­<lb/>mus. </s> |
| | <s>De ordine perfectionis, nihil addam. </s> |
| | <s>&longs;ed monebo &longs;olùm, origine præcedere contemplan­<lb/>tibus c&ecedil;teras facultates. </s> |
| | <s>Nam repertis nece&longs;&longs;ariis philo&longs;ophari cœtum e&longs;t. </s> |
| | <s>hæc verò ab artibus <lb/>&longs;ubmini&longs;trantur.</s> |
| | <s>& hæ prius quàm mores excultæ &longs;unt. </s> |
| | <s>Proinde cecinit Phocylides. </s><lb/> |
| | <lb/> |
| | <s><foreign lang="greek">*dei= zhtei=n bio th/n a)rethn de o(tan bios ei=h</foreign></s><lb/> |
| | <s>Victus quærendus; virtus cùm &longs;uppetit ip&longs;e.<arrow.to.target n="marg505p"></arrow.to.target><lb/></s> |
| | <s>Sed neque illud prætermittendum quod à Simplicio primum, tùm deinde ab Auerroe memo­<lb/>riæ commendatum e&longs;t: &longs;i rerum naturam per&longs;pexerimus, quod e&longs;t contemplari, nos etiam nece&longs;­<lb/>&longs;ariò fore &longs;tudio&longs;os ex quo efficitur, ordine quoque tùm naturæ, tùm doctrinæ antecedere con­<lb/>templantes, & poti&longs;simè naturalem de qua ibi &longs;ermonem faciunt illi auctores. </s> |
| | <s>Equidem, noui ha­<lb/>bitus ex actibus fieri frequentatis, idque per &longs;e: dabo igitur eam rerum notitiam per accidens & <lb/><foreign lang="greek">kataxrhstikw=s</foreign> ad propagationem virtutis iuuare; </s> |
| | <s>quatenus cogno&longs;ceret mores cum naturæ or­<lb/>dine congruere. </s> |
| | <s>Neque verò te in &longs;chola Peripatetica velim &longs;ic vtilitatem illam accipere, qua&longs;i <lb/>vnu&longs;qui&longs;que bonus &longs;it in eo cuius e&longs;t &longs;ciens, vt Socrates opinatur, omnemque virtutem &longs;cientia <lb/>comparari; </s> |
| | <s>ex quo dictum e&longs;t, omnem ignarum e&longs;&longs;e malum; & tanti viri admonitu &longs;criptum illud <lb/>Homine imperito nunquam quicquam iniu&longs;tius. </s> |
| | <s>quò in eo di&longs;&longs;entit virtus à &longs;cientia; </s> |
| | <s>&longs;iquidem <lb/>vbi &longs;cientia teneatur, &longs;cientem facit. </s> |
| | <s>at quicunque nouit quid &longs;it virtus; non idcirco virtutem ha­<lb/>bet: Sed virtus & mos a&longs;&longs;uetudine parantur. </s> |
| | <s>nam quia benè agimus euadimus boni. </s> |
| | <s>Atque hæc <lb/> de ordine contemplantium præcipuè naturalis ad reliquas abundè dicta forent, ni&longs;i nos ad &longs;e re­<lb/>uocarent aliqua quæ à iunioribus de conditione mathematicarum tractata accepimus.<arrow.to.target n="marg505q"></arrow.to.target><lb/></s></p> |
| | <p type="head"> |
| | <s><emph type="italics"/>Iure'ne Mathematicæ ex ordine &longs;cientiarum expugungantur. </s> |
| | <s>Cap. XI.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s>ERGO hoc loco vim mathematicarum exploremus; & doceamus quemadmodum mathe­<lb/>maticæ &longs;int &longs;cientiæ &longs;ecus àc fecerint veteres de quibus meminit Ari&longs;toteles, & aliqui è no­<lb/>&longs;tris qui in eas acerrimè inuecti &longs;unt. </s> |
| | <s>Nanque nouimus antiquos in in&longs;trumentorum & adiuuan­<lb/>tium genere colloca&longs;&longs;e mathimaticas. </s> |
| | <s>&longs;iquidem Socrates per&longs;uadeat Arithmeticen, <expan abbr="Geometriã">Geometriam</expan> <lb/>A&longs;tronomiam, Mu&longs;icam, Dialecticam, vtiles e&longs;&longs;e quidem ad &longs;apientiam cape&longs;&longs;endam, &longs;apientiæ <lb/>verò nomine, &longs;eu &longs;cientiæ non e&longs;&longs;e dignas; </s> |
| | <s>& de cuntis es pronuntiant, &longs;icut illa &longs;olutio <expan abbr="conuer&longs;io&qgrave;.">conuer­<lb/>&longs;ioque</expan> ab vmbris & ex antro ad &longs;imulachra, <expan abbr="&longs;olis&qgrave;">&longs;olisque</expan> lumen, ibique animalium & plantarum in&longs;pe­<lb/>ctio <expan abbr="&longs;olis&qgrave;">&longs;olisque</expan> & &longs;iderum in aqua propter imbecillitatem oculorum obtuts, ip&longs;um quod on corpo­<lb/>ribus e&longs;t clari&longs;simum, ad id conuertunt quod e&longs;t in corporea <expan abbr="vi&longs;ili&qgrave;.">vi&longs;ilique</expan> regione omnium fulgenti&longs;&<lb/>&longs;imum; </s> |
| | <s>&longs;ic omnium &longs;upradictum artium &longs;tudium deducit animum per vmbras non &longs;imula­<lb/>chrorum, &longs;ed eorum potius quæ verè &longs;unt, <expan abbr="facit&qgrave;.">facitque</expan> vt eas iudicemus apparentes ad aliud quod­<arrow.to.target n="marg505r"></arrow.to.target><lb/>dam lumen tanquam ad &longs;olem, <expan abbr="habet&qgrave;">habetque</expan> vim extollendi id quod e&longs;t in animo præ&longs;tanti&longs;simum, <lb/>ad cotemplationem eius quod in ordine rerum optimum e&longs;t. </s> |
| | <s>Itaque veluti mini&longs;træ &longs;unt ma­<lb/>thematic&ecedil;, nec honore dignæ, & habitæ <foreign lang="greek">propaidei/a</foreign>, ide&longs;t, apparatus quidam ad alias di&longs;ci<lb/><arrow.to.target n="marg505s"></arrow.to.target>plinas. </s> |
| | <s>ob eamque poti&longs;simè cau&longs;&longs;am, quòd de bono mentionem facere non videntur. </s> |
| | <s>Etenim <lb/>omne bonum e&longs;t finis, is verò cuiu&longs;dam actus e&longs;t. </s> |
| | <s>Omnis verò actus e&longs;t cum motu. </s> |
| | <s>Mathematic&ecedil; <lb/><arrow.to.target n="marg505t"></arrow.to.target>autem motum non re&longs;piciunt. </s> |
| | <s>Hæc no&longs;tri addunt. </s> |
| | <s>Omnem &longs;ientiam ex propriis effici: propria <lb/> verò &longs;unt nece&longs;&longs;aria quæ quatenus ip&longs;um & per &longs;e in&longs;unt. </s> |
| | <s>Atqui talia principia mathematic%aelig; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>habent. </s> |
| | <s>Quò enim triangulus contineat duos rectos ex angulo externo demon&longs;trant qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>e&longs;t accidens; quandò &longs;ine ip&longs;o & cogitari & exi&longs;tere pote&longs;t triangulum. </s> |
| | <s>Prætereà probant ex his <lb/> quæ communia &longs;unt, vtpotè. </s> |
| | <s>ex eo quod omne totum &longs;ua parte maius e&longs;t, & quòd &longs;i ab æquis <lb/> æqua tollantur, ea quæ &longs;uper&longs;unt æqua &longs;unt. </s> |
| | <s>Tùm etiam medium non e&longs;t ratio formalis conclu­<lb/><arrow.to.target n="marg505u"></arrow.to.target>&longs;ionis; quia vna <expan abbr="eadem&qgrave;.">eademque</expan> cau&longs;&longs;a plurimum effectuum e&longs;&longs;e pote&longs;t. </s> |
| | <s>Deinde nullum cau&longs;&longs;æ genus ac­<lb/>cipit. </s> |
| | <s>manife&longs;te enim finem <expan abbr="efficiens&qgrave;.">efficiensque</expan> repuit. </s> |
| | <s>Caret forma, igitur & materia. </s> |
| | <s>Nanque hæ &longs;e&longs;e <lb/>vici&longs;im re&longs;piciunt. </s> |
| | <s>Quòd forma careant, o&longs;tenditur, quia quantum e&longs;t accidens, non forma.</s> |
| <pb pagenum="57"/> | <pb pagenum="57"/> |
| <arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>Tùm etiam eius forma non e&longs;t, quoniam eius e&longs;&longs;et definitio: huius enim munus e&longs;t explicare for­<lb/> | <s><arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>Tùm etiam eius forma non e&longs;t, quoniam eius e&longs;&longs;et definitio: huius enim munus e&longs;t explicare for­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target><lb/>mam. </s> <s>Sed eius e&longs;t non definitio, verùm de&longs;criptio, nec forma igitur. </s> <s>Nec non ea quæ probantur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target><lb/>mam. </s> <s>Sed eius e&longs;t non definitio, verùm de&longs;criptio, nec forma igitur. </s> <s>Nec non ea quæ probantur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>externa &longs;unt, nec intrin&longs;ecus à rei &longs;ub&longs;tantia pendent. </s> <s>Et ad idem confirmandum valet auctoritas <lb/>Ari&longs;totelis aientis, principia mathematices e&longs;&longs;e per &longs;imilitudinem, neque propria. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. </s> <s>non <lb/> | <arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>externa &longs;unt, nec intrin&longs;ecus à rei &longs;ub&longs;tantia pendent. </s> <s>Et ad idem confirmandum valet auctoritas <lb/>Ari&longs;totelis aientis, principia mathematices e&longs;&longs;e per &longs;imilitudinem, neque propria. </s> |
| | <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Idem&qacute;.">Idemque</expan> non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele acceptum; proptereà quòd omnes cau&longs;&longs;æ definiuntur per motum: effi­<lb/>ciens enim e&longs;t principium motus, finis cuius gratia motus e&longs;t, forma & materia &longs;unt naturæ; & mo­<lb/>tus igitur principia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>At verò mathematica &longs;unt immobilia. </s> <s>Et nullum igitur ibi <lb/> | <arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele acceptum; proptereà quòd omnes cau&longs;&longs;æ definiuntur per motum: effi­<lb/>ciens enim e&longs;t principium motus, finis cuius gratia motus e&longs;t, forma & materia &longs;unt naturæ; & mo­<lb/>tus igitur principia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>At verò mathematica &longs;unt immobilia. </s> <s>Et nullum igitur ibi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ genus exi&longs;tit. </s> <s>Tùm etiam nulla affertur poti&longs;sima demon&longs;tratio. </s> <s>Siquidem definitio non <lb/>a&longs;&longs;umitur: & e&longs;to quòd a&longs;&longs;umatur, ea non interna e&longs;t, &longs;ed externa. </s> <s>Quin etiam vna e&longs;t cuiu&longs;que <lb/>rei demon&longs;tratio. </s> <s>Sed in his plures exhibentur; & recta, & quæ deducat ad id quod fieri nequit; <lb/> | <arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ genus exi&longs;tit. </s> <s>Tùm etiam nulla affertur poti&longs;sima demon&longs;tratio. </s> <s>Siquidem definitio non <lb/>a&longs;&longs;umitur: & e&longs;to quòd a&longs;&longs;umatur, ea non interna e&longs;t, &longs;ed externa. </s> <s>Quin etiam vna e&longs;t cuiu&longs;que <lb/>rei demon&longs;tratio. </s> <s>Sed in his plures exhibentur; & recta, & quæ deducat ad id quod fieri nequit; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>& mediis adeò diuer&longs;is eadem conclu&longs;io <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>Mathematicæ quoque rationibus vtun­<lb/> | <arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>& mediis adeò diuer&longs;is eadem conclu&longs;io <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>Mathematicæ quoque rationibus vtun­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg505"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg505"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505a"></margin.target>A</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505b"></margin.target>a 6. Met. <lb/>c.1.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505c"></margin.target>b I. Po&longs;t. <lb/> T. 42</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505d"></margin.target>c 3. Phy&longs;</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505e"></margin.target>B</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505f"></margin.target>d 3. de c&ecedil;<lb/>lo T. 6.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505g"></margin.target>e 13. Met. <lb/> c.3.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505h"></margin.target>C</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505i"></margin.target>f D.T.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505j"></margin.target>g I. de an.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505k"></margin.target>h Pl. 7. de <lb/> Rep.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505l"></margin.target>D</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505m"></margin.target>i 6. Eth.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505n"></margin.target>k 8. Polit.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505o"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505p"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505q"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505r"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505s"></margin.target>I.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505t"></margin.target>II.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg505u"></margin.target>III.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg506"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg506"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg507"></margin.target>IIII.</s></p> | <s><margin.target id="marg507"></margin.target>IIII.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg578"></arrow.to.target><lb/>ratio procedat, dicam ego <expan abbr="motũ">motum</expan>, quia notus nobis ab omni methodo v&longs;urpari, tamet&longs;i nihil ab&longs;ur­<lb/>di <expan abbr="cõ&longs;equetur">con&longs;equetur</expan>, &longs;i etiam accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan>, quod pertineat ad philo&longs;ophiam diuinam. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg578"></arrow.to.target><lb/>ratio procedat, dicam ego <expan abbr="motũ">motum</expan>, quia notus nobis ab omni methodo v&longs;urpari, tamet&longs;i nihil ab&longs;ur­<lb/>di <expan abbr="cõ&longs;equetur">con&longs;equetur</expan>, &longs;i etiam accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan>, quod pertineat ad philo&longs;ophiam diuinam. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg579"></arrow.to.target><lb/>Quod obiicitur eius &longs;cientiæ <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e, vnde &longs;umitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> dabo &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> fuerit prius. <lb/></s> <s>&longs;i po&longs;terius &longs;it facilè negabo, vt patet, &longs;i &longs;ubalternans accipiat quòd e&longs;t à &longs;ubalterna. </s> <s>Ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> ne­<lb/> | <arrow.to.target n="marg579"></arrow.to.target><lb/>Quod obiicitur eius &longs;cientiæ <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e, vnde &longs;umitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> dabo &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> fuerit prius. <lb/></s> <s>&longs;i po&longs;terius &longs;it facilè negabo, vt patet, &longs;i &longs;ubalternans accipiat quòd e&longs;t à &longs;ubalterna. </s> <s>Ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> ne­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg580"></arrow.to.target><lb/>gamus <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ ab&longs;olui 8. Phy&longs;. cùm ibi &longs;olùm explicetur quoad re&longs;picit <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: ip&longs;a verò alias habeat functiones à motu di&longs;iunctas quæ &longs;unt officij &longs;uperioris. </s> <s>Video te his <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> acquie&longs;cere, &longs;ed nouis telis adhuc <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> nos in&longs;urgere, quippe quae motus <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan> de <lb/>prima philo&longs;ophia. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> motus quo <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> &longs;eparatæ <expan abbr="demõ&longs;trant">demon&longs;trant</expan> æternus e&longs;t. </s> <s>atqui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t theorema <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> primi philo&longs;ophi: proinde Ari&longs;t. </s> <s>vtit hoc medio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> in | <arrow.to.target n="marg580"></arrow.to.target><lb/>gamus <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ ab&longs;olui 8. Phy&longs;. cùm ibi &longs;olùm explicetur quoad re&longs;picit <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: ip&longs;a verò alias habeat functiones à motu di&longs;iunctas quæ &longs;unt officij &longs;uperioris. </s> <s>Video te his <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> acquie&longs;cere, &longs;ed nouis telis adhuc <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> nos in&longs;urgere, quippe quae motus <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan> de <lb/>prima philo&longs;ophia. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> motus quo <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> &longs;eparatæ <expan abbr="demõ&longs;trant">demon&longs;trant</expan> æternus e&longs;t. </s> <s>atqui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t theorema <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">modo</expan> primi philo&longs;ophi: proinde Ari&longs;t. </s> <s>vtit hoc medio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> in |
| <pb pagenum="63"/> | <pb pagenum="62"/><arrow.to.target n="marg581a"></arrow.to.target> |
| <arrow.to.target n="marg581"></arrow.to.target><lb/>do comparatur, quod e&longs;t corpus humanum. </s> <s>nanque illud e&longs;t, quod affici oportet vt bene valeat: <lb/>hoc &longs;ecatur, vritur, purgatur, inediam patitur, in hoc e&longs;t bona valetudo, vt in &longs;ubiecto. </s> <s>Sed in me­<lb/>thodo non erit finis opus, vt bona valetudo; nihil enim docendo efficitur; &longs;ed explicari volunt <lb/>cau&longs;&longs;æ, proprietates, & partes eius &longs;ubiecti quod pote&longs;t obtinere bonam valetudinem, quatenus <lb/>huiu&longs;modi. </s> <s>nanque horum no&longs;cendorum gratia laboramus, <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>cognitis acquie&longs;cimus, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. <lb/></s> <s>talem reddiderit medicus auditorem, vt hæc optimè teneat, finem &longs;e <expan abbr="doc&etilde;do">docendo</expan> feci&longs;&longs;e putat. </s> <s>& hoc <lb/>e&longs;t &longs;ubiectum, quia &longs;ubiectum e&longs;t id cuius principia, partes, & affectiones <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. </s> <s>Itaque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;t in methodo finis & &longs;ubiectum. </s> <s>In &longs;cientiis igitur, in quibus nulla ratio operis habetur, idem <lb/>erit &longs;ubiectum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> finis habitus & methodi. </s> <s>quapropter etiam <foreign lang="greek">skopo\s<gap/></foreign> &longs;eu propo&longs;itum <lb/>vocatur à Gr&ecedil;cis. </s> <s>Quanquàm ego latius patere puto vim &longs;copi, quàm &longs;ubiecti. </s> <s>Quandò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>&longs;cientiæ totius appello, ad quod omnia referuntur in illa &longs;cientia, & quod per &longs;e expetitur & ex­<lb/>plicatur, <foreign lang="greek">skapo\n</foreign> verò, quod etiam alterius gratia tractatur. </s> <s>Sic ortum & interitum, non &longs;ubie­<lb/>ctum, &longs;ed &longs;copum con&longs;tituam, quia propter aliud tractatur, illud &longs;ubiectum perhibebo propter <lb/>quod con&longs;ideratur ortus. </s> <s>Itaque faciam, vt &longs;ubiectum per omnes partes alicuius &longs;cientiæ perti­<lb/>neat, vt id ad quod &longs;emper ea referantur quæ in &longs;ingulis &longs;cientiæ partibus exponuntur non ali­<lb/>quod generale quod partes & proprietates contineat, motus auctoritate. </s> <s>Ari&longs;totelis 1. Po&longs;t. <lb/> | phy&longs;icis <expan abbr="o&longs;t&etilde;&longs;o">o&longs;ten&longs;o</expan>, & ibi noto ex hypothe&longs;i.<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Et <expan abbr="quãuis">quamuis</expan> motus ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> quoquo pacto <arrow.to.target n="marg581b"></arrow.to.target><lb/>pertineat: at <expan abbr="nõ">non</expan> ex motu &longs;impliciter efficit ille <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, &longs;ed ex motu æterno, quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t philo&longs;o<lb/>phi naturalis. </s> |
| | <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> <expan abbr="q&dtilde;">quoddam</expan> aimus, <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtias">&longs;ub&longs;tantias</expan> à materia &longs;ecretas, quoad &longs;unt principia motus, attinere ad <lb/><expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>; </s> |
| | <s>vt verò principia &longs;impliciter entis ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan>; ita oppugnabis eò promoueri <lb/> <expan abbr="cõclu&longs;ionem">conclu&longs;ionem</expan> quo <expan abbr="illã">illam</expan> effert medium. </s> |
| | <s>Cũm igitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> &longs;it motus &ecedil;ternus, &longs;olũm euehet hanc <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">de<lb/>mon&longs;trationem</expan> ad <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, quatenus huiu&longs;modi, nec <expan abbr="quidquã">quidquam</expan> amplius efficiet. </s> |
| | <s>Quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>confirmatur, quõd auctore Ari&longs;totele mouentia, quæ &longs;unt immobilia, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt phy&longs;icæ <expan abbr="cõtemplationis">contempla<lb/>tionis</expan>.</s> |
| | <s>At .n. (vt mea fert opinio) <expan abbr="nõ">non</expan> modò motus e&longs;t aliquid entis, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> de prima philo&longs;ophia; &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> motus &ecedil;ternus: </s> |
| | <s>ergo vt motus à primo philo&longs;opho tractari po&longs;&longs;et, &longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> motus &ecedil;ternus; qui tamet&longs;i phy&longs;icè <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat ordini methodi, vt ei&longs;dem ferè modis & <expan abbr="parũ">parum</expan> diffe­<lb/>rentibus attributis à diuino concludatur ea facta tran$umptione, vt quod in tali corpore naturali <lb/>&longs;pectatur, & in hoc corpore accommodetur ad &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>; <lb/></s> |
| | <s>veruntamen quòd non rerum <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan> foret hoc di&longs;crimen, &longs;ed modi quo res ip&longs;æ &longs;pectantur: hinc <lb/> factum e&longs;&longs;e veri&longs;imile e&longs;t, vt in methodo diuina pro <expan abbr="demõ&longs;tratis">demon&longs;tratis</expan> accipiatur, quod item alibi nos <lb/>in materiæ contemplatione factum fui&longs;&longs;e diximus. </s> |
| | <s>Itaque & alibi demon&longs;tratum, & propter <expan abbr="cõmoditatem">com­<lb/>moditatem</expan> in prima philo&longs;ophia &longs;uppo&longs;itum potuit e&longs;&longs;e medium. </s> |
| | <s>Ad illud item quod &longs;ecundo <arrow.to.target n="marg581c"></arrow.to.target><lb/>loco opponitur. </s> |
| | <s>Aeternitatem motus attollere mentem <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> ad intium motus per &longs;e, nec quic­<lb/>quam pr&ecedil;tereà de entis principio &longs;ignificare. </s> |
| | <s>Tamet&longs;i e&longs;t infringere auctoritatem Philo&longs;ophi, qui <lb/>8. Phy&longs;. vtilem &longs;peculationem motus e&longs;&longs;e te&longs;tatur, quòd etiam recludit viam ad <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/><foreign lang="greek">pro\s me/qodon peri\ apxh=s th=s prw/ths</foreign>, quibus nubis manife&longs;to indicatur vel diuina methodus, vel via qua diuinus perducit nos in <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> primi principij, & eius <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan>, qui nullam aliam <expan abbr="viã">viam</expan> <lb/> fuerit ingre&longs;&longs;us; </s> |
| | <s>etiam re&longs;pondemus, cũm ex motu primo <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan> primus motor; <expan abbr="nõ">non</expan>excludi <lb/>primum principium: </s> |
| | <s>nanque non excluditur primus motor ratione finis.</s> |
| | <s>At hoc modo primus <lb/> motor e&longs;t principium etiam in prima philo&longs;ophia: </s> |
| | <s>&longs;ic enim e&longs;t principium omnis entis. </s> |
| | <s>Ergo <expan abbr="dũ">dum</expan> <lb/> &longs;ic tractatur; tractatur item vt principium entis.</s> |
| | <s>Idcirco & o&longs;ten&longs;io diuina. </s> |
| | <s>Atqui, inquies, id non <lb/>poterit præstare motus, quamuis æternus: neque .n. aliò mentem no&longs;tram deducet, ni&longs;i eò vt <expan abbr="illũ">illum</expan> cum relatione ad motum cogno&longs;camus. </s> |
| | <s>At tu nihil <expan abbr="cõcedis">concedis</expan> & aliis attributis quæ con&longs;equantur <lb/>entia &longs;ine materia, nec viribus principiorum quæ, cũ patefacta &longs;unt, illu&longs;trant mentem, vt &longs;eip&longs;a <lb/>nobis o&longs;tendant, & illuminent alia quæ na&longs;cuntur ex ip&longs;is. </s> |
| | <s>Ad tertium patet ea quæ adducuntur <lb/>non privare phy&longs;icum aliqua contemplatione primarum mentium; </s> |
| | <s>&longs;ed exqui&longs;ita earum &longs;pecu­<arrow.to.target n="marg581d"></arrow.to.target><lb/>latione. </s> |
| | <s>Et <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> non &longs;unt entia naturalia; nihilominus quia mouent naturaliter; & &longs;unt prin­<lb/>cipia motus naturalis, e&longs;&longs;e item phy&longs;ic&ecedil; contemplationis. </s> |
| | <s>Ita igitur vterque philo&longs;ophus, licet di­<lb/>uer&longs;a ratione tractabit entia &longs;eparata <expan abbr="motu&qgrave;.">motuque</expan> vtetur.</s></p> |
| | <p type="head"> |
| | <s><emph type="italics"/>Genus &longs;ubiectum naturalis philo&longs;ophiæ con&longs;tituitur </s> |
| | <s>Cap. XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s>TAMETSI &longs;atis notuit quod'nam &longs;it propo&longs;itum methodi naturalis, du ex obiectis rebus <lb/> &longs;cientias &longs;eparauimus; nanque ea &longs;ibi vendicat phy&longs;icus qu&ecedil; materiam <expan abbr="motum&qgrave;">motumque</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>: </s> |
| | <s>attamen hæ omnia &longs;olent ad vnum genus referri, quod vnum propri&ecedil; &longs;ubiectum e&longs;t, quod pro­<lb/>pter euidentiam excitat mentem no&longs;tram ad eius principia, partes, <expan abbr="proprietates&qgrave;.">proprietatesque</expan> perquirendas. </s> |
| | <s>& valet, opinor, multum ad <expan abbr="ab&longs;oluendã">ab&longs;oluendam</expan> methodum & dirigendas demon&longs;trationes quibus &longs;cien<lb/>tia <expan abbr="cõparanda">comparanda</expan> e&longs;t. </s> |
| | <s>Nam dum in pauca atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> generalia res <expan abbr="cõtrahuntur">contrahuntur</expan>, euitatur inanis <lb/>repetitio, dum qu&ecedil; <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> in&longs;unt, in &longs;ingulis recen&longs;ere cogimur, & dum qu&ecedil; &longs;ingulis per acci­<lb/><arrow.to.target n="marg581e"></arrow.to.target>dens inh&ecedil;rent, ad ea reuocantur quibus per &longs;e conueniunt.<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Itaque & hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="ve&longs;tigandũ">ve&longs;tigandum</expan> e&longs;t; & <lb/> nos rem quæ pluribus atque illis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non &longs;atis certis argumentis peragi &longs;olet, in pauca confere<lb/>mus, illa <expan abbr="tantũmodo">tantummodo</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;tes">per&longs;equentes</expan> qu&ecedil; firmitatis aliquid & nouitastis in Lyc&ecedil;o pr&ecedil;&longs;eferre videbun<lb/><arrow.to.target n="marg581f"></arrow.to.target>tur. </s> |
| | <s>Etenim illud in primis accipiemus. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>Vnamquanque <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, &longs;iue &longs;cientiam con&longs;iderari po&longs;&longs;e, vel <arrow.to.target n="marg581g"></arrow.to.target><lb/> vt <expan abbr="habitũ">habitum</expan> eius, qui &longs;cit & exercet; ex quo &longs;cientia definita e&longs;t habitus demon&longs;tratione vtens; </s> |
| | <s>ars <lb/>verò habitus recta ratione efficiens: vel <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt <expan abbr="methodũ">methodum</expan>, hoc e&longs;t, quatenus <expan abbr="literarũ">literarum</expan> monimentis <lb/> <expan abbr="cõmendatur">commendatur</expan>, & traditur à pr&ecedil;ceptore di&longs;centi. </s> |
| | <s>Sic non <expan abbr=" ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t ethice vt habitus, & vt methodus. </s> |
| | <s>& habitus, vt in hac & c&ecedil;teris artibus opere definitur. </s> |
| | <s>fru&longs;tra .n. &longs;it medicus, ni&longs;i medeatur, & &ecedil;difi<lb/>cator, ni&longs;i ædificet. </s> |
| | <s>At methodus acquie&longs;cit in &longs;ola cognitione, <expan abbr="eius&qgrave;">eiusque</expan> <expan abbr="propriũ">proprium</expan> e&longs;t oportuno <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <lb/>illa exquirere qu&ecedil; in &longs;ola contemplatione &longs;unt po&longs;ita. </s> |
| | <s>Nam medico &longs;atis e&longs;t, &longs;i de loco &longs;uperiore <lb/>doceat <expan abbr="art&etilde;">artem</expan>, & <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> pr&ecedil;ceptis medicis informet. </s> |
| | <s>quicquid vlterius exhibebitur iam id <expan abbr="nõ">non</expan> me<lb/>thodi, &longs;ed habitus erit <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, quod e&longs;t actio, vel opus. </s> |
| | <s>Non de&longs;unt habitus, à quibus actio & ef­<lb/>fectio nulla expectatur, &longs;ed &longs;ola veritas attenditur, quos &longs;cientiæ nomine decoramus. </s> |
| | <s>Cùm igitur <lb/> habitus &longs;it duplex, <expan abbr="etiã">etiam</expan> varia finis <expan abbr="&longs;ubiecti&qgrave;">&longs;ubiectique</expan> ratio, vnde habitus definiri &longs;olent, &longs;atuenda erit. </s> |
| | <s>At­<lb/>que in arte qu&ecedil; re&longs;picit opus vltra <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan>, alius erit finis eius partis qu&ecedil; methodus e&longs;t. </s> |
| | <s>alia ma­<lb/>teria; atque habitus ip&longs;ius. </s> |
| | <s><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> finis huius &longs;it opus: methodi verò id quod cognoscendum e&longs;t.</s> |
| | <s>& h&ecedil;c <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> materia methodi; habitus autem alia materia. </s> |
| | <s>Exemplig. facultatis medicæ finis e&longs;t bona <lb/>valetudo, huc enim vniver&longs;a medici munera &longs;pectant & hic finiuntur. </s> |
| | <s><expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> cui bona valetu<pb pagenum="63"/><arrow.to.target n="marg581"></arrow.to.target><lb/>do comparatur, quod e&longs;t corpus humanum. </s> <s>nanque illud e&longs;t, quod affici oportet vt bene valeat: <lb/>hoc &longs;ecatur, vritur, purgatur, inediam patitur, in hoc e&longs;t bona valetudo, vt in &longs;ubiecto. </s> <s>Sed in me­<lb/>thodo non erit finis opus, vt bona valetudo; nihil enim docendo efficitur; &longs;ed explicari volunt <lb/>cau&longs;&longs;æ, proprietates, & partes eius &longs;ubiecti quod pote&longs;t obtinere bonam valetudinem, quatenus <lb/>huiu&longs;modi. </s> <s>nanque horum no&longs;cendorum gratia laboramus, <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>cognitis acquie&longs;cimus, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. <lb/></s> <s>talem reddiderit medicus auditorem, vt hæc optimè teneat, finem &longs;e <expan abbr="doc&etilde;do">docendo</expan> feci&longs;&longs;e putat. </s> <s>& hoc <lb/>e&longs;t &longs;ubiectum, quia &longs;ubiectum e&longs;t id cuius principia, partes, & affectiones <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. </s> <s>Itaque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;t in methodo finis & &longs;ubiectum. </s> <s>In &longs;cientiis igitur, in quibus nulla ratio operis habetur, idem <lb/>erit &longs;ubiectum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> finis habitus & methodi. </s> <s>quapropter etiam <foreign lang="greek">skopo\s<gap/></foreign> &longs;eu propo&longs;itum <lb/>vocatur à Gr&ecedil;cis. </s> <s>Quanquàm ego latius patere puto vim &longs;copi, quàm &longs;ubiecti. </s> <s>Quandò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>&longs;cientiæ totius appello, ad quod omnia referuntur in illa &longs;cientia, & quod per &longs;e expetitur & ex­<lb/>plicatur, <foreign lang="greek">skapo\n</foreign> verò, quod etiam alterius gratia tractatur. </s> <s>Sic ortum & interitum, non &longs;ubie­<lb/>ctum, &longs;ed &longs;copum con&longs;tituam, quia propter aliud tractatur, illud &longs;ubiectum perhibebo propter <lb/>quod con&longs;ideratur ortus. </s> <s>Itaque faciam, vt &longs;ubiectum per omnes partes alicuius &longs;cientiæ perti­<lb/>neat, vt id ad quod &longs;emper ea referantur quæ in &longs;ingulis &longs;cientiæ partibus exponuntur non ali­<lb/>quod generale quod partes & proprietates contineat, motus auctoritate. </s> <s>Ari&longs;totelis 1. Po&longs;t. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg582"></arrow.to.target><lb/>analyt. </s> <s>& 4. primæ philo&longs;ophiæ, vbi ens ip&longs;e con&longs;tituit &longs;ubiectum, non quod omnia generatim <lb/>complectitur, &longs;ed cuius principia, partes, & propria ve&longs;tigantur. </s> <s>Hoc verò vnum e&longs;&longs;e debet, vel <lb/>vniuocè, vel vt ad vnum quod &longs;anè latius accipiendum e&longs;&longs;e duco, vt non modò illud, cuius id <lb/>quod primum e&longs;t in notione formali reliquorum includatur, velut &longs;ub&longs;tantia in notione acciden­<lb/>tis, verùm etiam quomodocunque in alio includatur, vt cau&longs;&longs;a, per quam explicatur quid e&longs;t lo­<lb/>gicè. </s> <s>Genus igitur, quod res materiatas & &longs;en&longs;iles complecteretur, variis modis con&longs;tituêre, qui <lb/>Ari&longs;totelis ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt. </s> <s>Cùm enim ens &longs;impliciter à primo philo&longs;opho tractaretur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> reli­<lb/> | <arrow.to.target n="marg582"></arrow.to.target><lb/>analyt. </s> <s>& 4. primæ philo&longs;ophiæ, vbi ens ip&longs;e con&longs;tituit &longs;ubiectum, non quod omnia generatim <lb/>complectitur, &longs;ed cuius principia, partes, & propria ve&longs;tigantur. </s> <s>Hoc verò vnum e&longs;&longs;e debet, vel <lb/>vniuocè, vel vt ad vnum quod &longs;anè latius accipiendum e&longs;&longs;e duco, vt non modò illud, cuius id <lb/>quod primum e&longs;t in notione formali reliquorum includatur, velut &longs;ub&longs;tantia in notione acciden­<lb/>tis, verùm etiam quomodocunque in alio includatur, vt cau&longs;&longs;a, per quam explicatur quid e&longs;t lo­<lb/>gicè. </s> <s>Genus igitur, quod res materiatas & &longs;en&longs;iles complecteretur, variis modis con&longs;tituêre, qui <lb/>Ari&longs;totelis ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt. </s> <s>Cùm enim ens &longs;impliciter à primo philo&longs;opho tractaretur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> reli­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg583"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;cientiæ portionem entis acciperent, eam entis portionem vel generis &longs;ubalterni nomine ex­<lb/>pre&longs;&longs;ere, vtputa, &longs;ub&longs;tantiæ corporis, vel aliquam conditionem ad ens, &longs;ub&longs;tantiam, corpusúe ad­<lb/>iecere, velut quòd &longs;it mobile, aut naturale. </s> <s>Sic cùm corpus e&longs;&longs;et per &longs;e quantum quod mathema­<lb/>ticæ con&longs;iderationis e&longs;&longs;e videbatur, vt ip&longs;um à mathematico &longs;eiungerent, adiunxere quoque <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> differentias quæ ip&longs;um limitarent. </s> <s>Videamus nunc, quid mouerit illos, vt hoc potius, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg583"></arrow.to.target><lb/>quæ &longs;cientiæ portionem entis acciperent, eam entis portionem vel generis &longs;ubalterni nomine ex­<lb/>pre&longs;&longs;ere, vtputa, &longs;ub&longs;tantiæ corporis, vel aliquam conditionem ad ens, &longs;ub&longs;tantiam, corpusúe ad­<lb/>iecere, velut quòd &longs;it mobile, aut naturale. </s> <s>Sic cùm corpus e&longs;&longs;et per &longs;e quantum quod mathema­<lb/>ticæ con&longs;iderationis e&longs;&longs;e videbatur, vt ip&longs;um à mathematico &longs;eiungerent, adiunxere quoque <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> differentias quæ ip&longs;um limitarent. </s> <s>Videamus nunc, quid mouerit illos, vt hoc potius, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg584"></arrow.to.target><lb/>illud approbarent. </s> <s>D. quidem Thomas accepit ens ea ratione per&longs;ua&longs;us, nimirum. </s> <s>Illud e&longs;&longs;e &longs;ub­<lb/>iectum, cui primo & per &longs;e prima affectio conueniret, atqui prima affectio motus e&longs;t: is autem <lb/> | <arrow.to.target n="marg584"></arrow.to.target><lb/>illud approbarent. </s> <s>D. quidem Thomas accepit ens ea ratione per&longs;ua&longs;us, nimirum. </s> <s>Illud e&longs;&longs;e &longs;ub­<lb/>iectum, cui primo & per &longs;e prima affectio conueniret, atqui prima affectio motus e&longs;t: is autem <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg580"></margin.target>Ad IIII.</s></p> | <s><margin.target id="marg580"></margin.target>Ad IIII.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581a"></margin.target>a 12. Met. <lb/>T. 43. </s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581b"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581c"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581d"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581e"></margin.target>b I. de par. <lb/> an.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581f"></margin.target>c I. Eth. <lb/>ad Eucl. c. I.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg581g"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg581"></margin.target>A</s></p> | <s><margin.target id="marg581"></margin.target>A</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg582"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg582"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> | <pb pagenum="76"/>quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Si igitur aliquorum e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>; neque mens illam à materia &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> | <arrow.to.target n="marg696"></arrow.to.target><lb/>parabit: aliter id quod non e&longs;t, <expan abbr="concipere&ttilde;">conciperetur</expan>, & fal&longs;itas in termino &longs;implici extaret: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;entia <lb/>materi&ecedil; adnexa, ea tamen no&longs;citur, vt extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et quanuis ad terminos &longs;implices ignoratio <lb/>pertineat, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;int indiuidui, vel pror&longs;us attinguntur, vel penitus <expan abbr="ignorãtur">ignorantur</expan>; in hac notione <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> | <arrow.to.target n="marg697"></arrow.to.target><lb/>fal&longs;itas inerit, quòd partim res ip&longs;a attingetur, partim ignorabitur: attingetur &longs;anè, dum <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>comprehenditur, ignorabitur <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd e&longs;&longs;entia <expan abbr="cõcipietur">concipietur</expan> aliter àc &longs;it. </s> <s>Sed eius ignoratio quod <lb/>ab&longs;trahere vocatur, in cau&longs;&longs;a e&longs;t <expan abbr="oĩs">omnis</expan> erroris: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ille qui ab&longs;trahit, ita &longs;eparat, quia cogitet <lb/>rem aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;a &longs;it; &longs;ed con&longs;eruat e&longs;&longs;entiam & rei naturam vt &longs;e habet, non cogitat de oppo&longs;i­<lb/>to; non accipit ac &longs;i hoc &longs;ine illo &longs;it, &longs;ed quod e&longs;t in illo, accipiens <expan abbr="cõ&longs;iderat">con&longs;iderat</expan> id quod ine&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, <lb/>in quo ine&longs;t, omittit; non enunciat hoc <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e in hoc: nam &longs;ic &longs;implex <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan> non e&longs;&longs;et, & <lb/>includeret fal&longs;itatem: verùm videt hoc in illo e&longs;&longs;e, & <expan abbr="totũ">totum</expan> concipit primùm; partes facit qu&ecedil; ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò vinculo iunct&ecedil; &longs;unt, & eas ita iunctas intelligit, &longs;ed <expan abbr="alterã">alteram</expan> partem &longs;e conuertit, quam & &longs;i <lb/>&longs;ine altera con&longs;iderat; non idcirco &longs;ine altera concipit. </s> <s>Con&longs;iderare <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t <expan abbr="cont&etilde;plari">contemplari</expan> naturam, <lb/>& procedere à confu&longs;o ad <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan>; concipere e&longs;t &longs;olummodò informari, &longs;iue in prima & confu&longs;a <lb/>notitia, &longs;eu cùm <expan abbr="iã">iam</expan> di&longs;tinctè nouimus, & notionibus di&longs;tinctis informamur. </s> <s>Ecce <expan abbr="nũc">nunc</expan> tibi <expan abbr="domi-nũ">domi­<lb/>num</expan>; quis <expan abbr="eũ">eum</expan> concipiet &longs;ine &longs;eruo? </s> <s>vna e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="cõprehen&longs;io">comprehen&longs;io</expan>; <expan abbr="dominũ">dominum</expan> tamen con&longs;idero <expan abbr="nõ">non</expan> con­<lb/>&longs;iderato &longs;eruo, ide&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> domini exploro, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;erui, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> tamen &longs;ine &longs;eruo non concipio propter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg698"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> quæ inter illos intercedit. </s> <s>alia e&longs;t <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> & ratio, &longs;ed ade&longs;t penden­<lb/>tia mutua; <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ re&longs;piciat e&longs;&longs;entiam; propter hanc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;ine altero <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> concipi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>; &longs;ed propter variam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> rationem vnum &longs;ine altero con&longs;iderare licet; hoc non illud con­<lb/>templor, & &longs;i non &longs;ine illo cogno&longs;co. </s> <s>&longs;ic ab&longs;trahendo non dico <expan abbr="mendaciũ">mendacium</expan>, quia &longs;implex appre­<lb/>hendo (huius <expan abbr=".n.">enim</expan> notio &longs;implex e&longs;t, cùm de huius domino cogito) vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõcipio">concipio</expan>; <lb/>quod ad hoc pertinet, &longs;eor&longs;um contemplor, quod &longs;cilicet illius e&longs;t proprium, & in hoc munere &longs;ic <lb/>affectus &longs;um, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam ignorantiæ redargui po&longs;sim, quòd rem aliter intelligam, àc &longs;it. </s> <s>quin <lb/>&longs;i <expan abbr="illorũ">illorum</expan> e&longs;&longs;entias &longs;eor&longs;um &longs;umàm. </s> <s>non quòd exi&longs;tant, &longs;ed ratione &longs;olas animaduertam, quod vulgò <lb/>dici &longs;olet formaliter; &longs;ic ob&longs;eruabo &longs;eparatas; vt altera, tamet&longs;i manet &longs;imul & indi&longs;&longs;olubiliter; <lb/>nihilominus de altera negari po&longs;sit: hac <expan abbr=".n.">enim</expan> ratione licet dicere <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod hu­<lb/>ius ratio non e&longs;t ratio alterius; quanuis huius ratio &longs;ine alterius ratione non <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>, & ita licet <lb/>dicere accidens non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, & dominum non e&longs;&longs;e &longs;eruum, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> accidens e&longs;t aliquid <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ, & dominus &longs;erui dominus, quod genus ab&longs;tractionis, quia negatione exprimi pote&longs;t, <lb/>non &longs;ine cau&longs;&longs;a <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> vocabimus. </s> <s>Itaque <expan abbr="cõmunius">communius</expan> e&longs;t concipere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab&longs;trahere & con&longs;ide­<lb/>rate, &longs;iquidem concipere &longs;it rerum formas accipere, vel vt re ip&longs;a per &longs;en&longs;us offeruntur, vel vt e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> | <arrow.to.target n="marg699"></arrow.to.target><lb/>&longs;entiæ à materia &longs;egregatæ & e&longs;t officium mentis patibilis; con&longs;iderare & ab&longs;trahere e&longs;t &longs;epara­<lb/>te conceptas, & pertinet ad <expan abbr="eã">eam</expan> mentem qu&ecedil; vocatur agens. </s> <s>aut e&longs;t &longs;altem in actu, <expan abbr="neq.">neque</expan> conceptæ <lb/>omnes formæ &longs;eparantur, vt &longs;imitas, &longs;ed planè &longs;eparatas anteà conceptas fui&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t: conci­<lb/>pere <expan abbr="etiã">etiam</expan> mentis e&longs;t rudis, ab&longs;trahere fœcund&ecedil;: concipere pendet ex obiectis; ab&longs;trahere de&longs;cen­<lb/>dit à mente; tamet&longs;i quae ab&longs;trahi queat, inh&ecedil;ret in rei natura. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res mathematica talis, vt ad <expan abbr="cer-tã">cer­<lb/>tam</expan> materiam &longs;e non applicet & form&ecedil; ex &longs;eip&longs;is habent, vt & inter &longs;e & ab altis rebus &longs;eiugentur, <lb/>&longs;ed ab&longs;trahendi actus e&longs;t ex mente & ad obiecta ip&longs;a procedit. </s> <s><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> totum, re&longs;oluitur in par­<lb/>tes ab&longs;trahendo: conceptui confu&longs;o &longs;uccedit ab&longs;tractio, eadem conceptui di&longs;tinctio præcedit. <lb/></s> <s>Quoniam verò triplex e&longs;t ab&longs;tractio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> docuimus olim, & ea cuius ope concipitur <lb/>vniuer&longs;ale confu&longs;um, & vbi <expan abbr="conceptũ">conceptum</expan> cùm &longs;en&longs;ilis materiæ &longs;imulachris ab ip&longs;is ab&longs;oluitur, vel <lb/>vt &longs;en&longs;ilis e&longs;t, vt mathematici faciunt, vel &longs;impliciter, quod præ&longs;tat primus philo&longs;ophus: de po­<lb/>&longs;tremis agitur in pr&ecedil;&longs;entia, quæ &longs;unt propria mentis <expan abbr="cũ">cum</expan> alioquin illa &longs;it naturæ: etenim ex vi <expan abbr="for-marũ">for­<lb/>marum</expan> e&longs;t, vt hoc modo moueant &longs;en&longs;us, illo verò <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, ad <expan abbr="obeũdas">obeundas</expan> c&ecedil;teras ab&longs;tractiones opera <lb/>mentis requiritur: <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> nec mens per &longs;eip&longs;am &longs;ufficit: nam flagitat <expan abbr="mini&longs;teriũ">mini&longs;terium</expan> naturæ: vt mox <lb/>indicabimus: proinde efficitur, vt quot modis res ip&longs;&ecedil; di&longs;tinguantur, totidem ab&longs;tractio fiat. </s> <s>& <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus | <arrow.to.target n="marg700"></arrow.to.target><lb/>prima di&longs;tinctio in eo quòd &longs;unt: E&longs;&longs;e verò duplex e&longs;t, vel exi&longs;tere, vel id quod indicat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. <lb/></s> <s>quod ad <expan abbr="primũ">primum</expan> pertinet, ea &longs;eor&longs;um con&longs;iderantur quæ &longs;ubiecto di&longs;cernuntur, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quæ re, vt <lb/><expan abbr="quorũ">quorum</expan> diuer&longs;a &longs;unt genera, veluti <expan abbr="quantũ">quantum</expan> & quale. </s> <s>E&longs;&longs;entia <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> explicans quid e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, vel &longs;impliciter, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dialectici di&longs;perata <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, vel formaliter, vt <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e vnius non <lb/>&longs;it <expan abbr="totũ">totum</expan> e&longs;&longs;e alterius, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan>, quia &longs;int indifferentia, vt <expan abbr="cõmunia">communia</expan> ad vnum. </s> <s>Ex his illa qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>natura priora, & <expan abbr="ab&longs;trahũtur">ab&longs;trahuntur</expan>, & <expan abbr="cõcipiuntur">concipiuntur</expan> &longs;ine po&longs;terioribus: qu&ecedil; vero po&longs;teriora <expan abbr="ab&longs;trahun&ttilde;">ab&longs;trahuntur</expan> <lb/>&longs;anè, &longs;ed concipi nequeunt &longs;ine illis. </s> <s>Ergo elementa extra <expan abbr="mixturã">mixturam</expan> cogitantur, & &longs;ine po&longs;te <lb/>&longs;ub&longs;tantia, & <expan abbr="albũ">album</expan> &longs;ine mu&longs;ico & cygno, & cygnus &longs;ine albedine, vt vbi <expan abbr="cũ">cum</expan> oppo&longs;ita nigredine <expan abbr="cõ-cipitur">con­<lb/>cipitur</expan>, etenim nihil prohibet illi concedi <expan abbr="quodcunq.">quodcunque</expan> cum eo <expan abbr="nõ">non</expan> implicet <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/><expan abbr="logicã">logicam</expan> vocant. </s> <s>Ita Deus &longs;ine c&ecedil;teris à mente quæ &longs;u&longs;tineat <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan> & <expan abbr="cõcipi">concipi</expan>, & <expan abbr="cõ&longs;iderari">con&longs;iderari</expan> <lb/><expan abbr="põt">potest</expan>, non &longs;ic homo &longs;ine animali. </s> <s>Nam Deus nulli refert <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>, quae &longs;it rationis <expan abbr="cõpos">compos</expan>, continet ani­<lb/>mal <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>: huic &longs;imilis e&longs;t materiæ <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan>, vt mox docebimus. </s> <s>Quibus &longs;ic &longs;tantibus |
| <pb pagenum="77"/> | <pb pagenum="77"/> |
| <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg701"></arrow.to.target><lb/>hoc etiam maneat <expan abbr="firmũ">firmum</expan>. </s> <s>Cùm aliud &longs;it concipi ab eo quod e&longs;t con&longs;iderari; vt negamus po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi, &longs;ic damus &longs;ine priore con&longs;iderari. </s> <s>Nec me latet à nonnullis concedi po&longs;terius <lb/>&longs;ine priore concipi po&longs;&longs;e, in notitia confu&longs;a. </s> <s>noui <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, ignoro tamen &longs;it'ne animal rationis <lb/>compos. </s> <s>Cæterùm quia &longs;unt idem homo & animal rationis compos; mihi videtur is qui <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> <lb/>confusè nouit, etiam <expan abbr="cõfusè">confusè</expan> no&longs;&longs;e animal rationis compos. </s> <s>cuius rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan>, quòd ille qui nouit <expan abbr="ho-min&etilde;">ho­<lb/>minem</expan> confusè, non audebit negare ip&longs;um animal e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> in ea notitia quamuis rudi, concipiet <lb/>aut enuntiabit <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> non e&longs;&longs;e animal, quod &longs;anè facere po&longs;&longs;et, &longs;i in ea notitia hominis notio ab <lb/>animalis notione non penderet: idem <expan abbr=".n.">enim</expan> foret àc &longs;i per accidens coniuncta e&longs;&longs;ent in quibus non <lb/>repugnat oppo&longs;itum, veluti de cygno & nigro dictum fuit. </s> <s>quòd &longs;i nouit mens inferri repugnan­<lb/>tiam, vbi animal hominem non e&longs;&longs;e cogiter, iam hominem &longs;ub animalis notione comprehendit. <lb/></s> <s>Ex his Philoponi rationes facilè diluuntur. </s> <s>Nam tres illæ primæ confundunt id quod e&longs;t conci­<lb/>pere, cum eo quod e&longs;t ab&longs;trahere. </s> <s>Tùm deinde ab&longs;tractio illa eorum e&longs;t, vt formaliter accipiun­<lb/>tur, in iis verò nihil ob&longs;tat, quominus alterum &longs;ine altero concipi nequeat. </s> <s>At verò locus 2. Phy&longs;. <lb/>non magis &longs;tat à Philopono quàm à nobis, nam variis legitur modis & diuer&longs;as interpretationes <lb/>admittit. </s> <s>Docet enim ibi Ari&longs;toteles phy&longs;ici munus e&longs;&longs;e &longs;pectare formam non &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>quatenus refertur ad materiam. </s> <s>itaque formæ quæ ad materiam &longs;e&longs;e applicarunt, vt in illa &longs;int <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg727"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg727"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>quod' nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. </s> <s>Cap. </s> <s>XIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MATERIAM &longs;en&longs;ilem, atque illam quidem &longs;ingularem didicimus e&longs;&longs;e &longs;tratum muta­<lb/>tionis naturalis, vniuer&longs;alem verò in methodo naturali &longs;pectari. </s> <s>&longs;ed vtrum'ne omnis ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="quã">quam</expan> quam vniuer&longs;alis, in naturali methodo accipitur, & vtrum pars e&longs;t definitionis <lb/>naturalis, an aliquam aliam vicem in naturali definitione gerit, & vtrùm aliud vltra &longs;en&longs;ilis ma­<lb/>teriæ genus in naturali definitione <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t? </s> <s>Porrò materiam geminam ob&longs;eruamus apud | <s>MATERIAM &longs;en&longs;ilem, atque illam quidem &longs;ingularem didicimus e&longs;&longs;e &longs;tratum muta­<lb/>tionis naturalis, vniuer&longs;alem verò in methodo naturali &longs;pectari. </s> <s>&longs;ed vtrum'ne omnis ma­<lb/>teria &longs;en&longs;ilis, <expan abbr="quã">quam</expan> quam vniuer&longs;alis, in naturali methodo accipitur, & vtrum pars e&longs;t definitionis <lb/>naturalis, an aliquam aliam vicem in naturali definitione gerit, & vtrùm aliud vltra &longs;en&longs;ilis ma­<lb/>teriæ genus in naturali definitione <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> e&longs;t? </s> <s>Porrò materiam geminam ob&longs;eruamus apud |
| <pb pagenum="81"/> | <pb pagenum="81"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9}. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, | <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan>. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, |
| <pb pagenum="83"/> | <pb pagenum="83"/> |
| <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> | <arrow.to.target n="marg759"></arrow.to.target><lb/>effectus. </s> <s>At mihi <expan abbr="qu&ecedil;rendũ">qu&ecedil;rendum</expan> &longs;uccurrit, cur dialectic&ecedil; <expan abbr="vocen&ttilde;">vocentur</expan>; qua&longs;i verò dialecticus & de cau&longs;&longs;a & de­<lb/>finitione, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, & <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> di&longs;&longs;erere nequeat; neque &longs;pectet <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> hoc huius &longs;it <lb/>cau&longs;&longs;a & definitio; nec'ne. </s> <s><expan abbr="Dicũt">Dicunt</expan> alij <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;pectari <expan abbr="rõne">ratione</expan> vniuer&longs;ali. </s> <s><expan abbr="C&ecedil;terũ">C&ecedil;terum</expan> <expan abbr="admodũ">admodum</expan> ambigua <expan abbr="rñ&longs;io">respon&longs;io</expan>: <lb/><expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;i <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> à materia &longs;eparata; <expan abbr="nõ">non</expan> modo dialectica; <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mathematica & eius philo&longs;ophiæ <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;equitur <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: &longs;i <expan abbr="cõis">conis</expan>, quia forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> quæ &longs;it propria rei, vt &longs;ub attributis <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & ea <lb/>quoque phy&longs;ici e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quippe qui formas <expan abbr="per&longs;equa&ttilde;">per&longs;equatur</expan> ab vltimis v&longs;que ad primas; & de proxima <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> adhuc dubitari queat, an à materia &longs;eparata &longs;it phy&longs;ici, an dialectici. </s> <s>Hic ego <expan abbr="primũ">primum</expan> ne difficul­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg760"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tat&etilde;">tatem</expan> &longs;ubterfugere videar; his obiectionibus re&longs;i&longs;tere conabor: deinde de auctoritate Ari&longs;t. </s> <s>dicam quod <lb/>&longs;entio. </s> <s>No&longs;ti in primis dialecticen accipi multis modis: nanque dialectica apud <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> valebat <lb/>àc prima philo&longs;ophia; deinde dialectica ab analytica di&longs;tincta, & à c&ecedil;teris facultatibus & &longs;cientiis, <lb/>quippe quae illæ ex propriis <expan abbr="cõcludant">concludant</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> propria &longs;unt <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> modo in&longs;unt, quatenus ip&longs;um, &longs;ed <lb/>in alia re&longs;olui <expan abbr="nequeũt">nequeunt</expan>, veluti principia naturalis, aut diuin&ecedil;: h&ecedil;c verò ex <expan abbr="cõibus">conibus</expan> & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="viden&ttilde;">videntur</expan> e&longs;&longs;e ve­<lb/>ra; <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi &longs;unt. </s> <s>Tertiò dialectica <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> analyticen, cui &longs;ubiecta &longs;unt in&longs;tru­<lb/>menta <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quæ <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;olet appellari logicè. </s> <s>Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> analyticè &longs;it methodus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ita &longs;e habet ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg761"></arrow.to.target><lb/>res, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> vas, vt &longs;extarius ad <expan abbr="triticũ">triticum</expan>, fruges, & legumina; <expan abbr="cõis">conis</expan> e&longs;t, & tradit regulas <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per vni­<lb/>uer&longs;os habitus pertineant <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="verũ">verum</expan> dicere contingit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> quas <expan abbr="cũ">cum</expan> in &longs;uis in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">pntereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg762"></arrow.to.target><lb/>&longs;trumentis referat ad <expan abbr="pr&ecedil;dication&etilde;">pr&ecedil;dicationem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> conuenit formæ, & qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan> interrogatio quid e&longs;t; ita ex <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> cau&longs;sis <expan abbr="exi&longs;tima&ttilde;">exi&longs;timatur</expan> petere quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> logicè <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> explicare quid e&longs;t, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&ptilde;-&longs;tatur">pn­<lb/>&longs;tatur</expan> in &longs;cientiis: nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> habet analyticè proprij, ni&longs;i quod attinet ad <expan abbr="fabricã">fabricam</expan> <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> cognitio­<lb/>nis. </s> <s>Quia verò &longs;ingul&ecedil; vniuer&longs;am rei <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exponunt, <expan abbr="cões">cones</expan> <expan abbr="appellan&ttilde;">appellantur</expan>, & forma <expan abbr="&ptilde;cipuè">pncipuè</expan> &longs;ine ma­<lb/>teria, quae &longs;it <expan abbr="&ptilde;tereà">praetereà</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> prior. </s> <s>Ergo dialectic&ecedil; & <expan abbr="cões">cones</expan>, i. </s> <s>logic&ecedil; <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan> definitiones à materia formam <lb/><expan abbr="&longs;eparãtes">&longs;eparantes</expan>, eam .&longs;. </s> <s>quæ e&longs;t materiata, & <expan abbr="con&longs;idera&ttilde;">con&longs;ideratur</expan> in rebus &longs;en&longs;ilib. vt &longs;iquis <expan abbr="ambulation&etilde;">ambulationem</expan> &longs;ine pedib. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: | <arrow.to.target n="marg763"></arrow.to.target><lb/>definiret: de talib. n. formis fit &longs;ermo: <expan abbr="verũ">verum</expan> &longs;i po&longs;teà <expan abbr="coniungan&ttilde;">coniungantur</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia fiunt ab&longs;olutè naturales, <lb/>& eius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> propriæ. </s> <s>Quòd &longs;i dialectica propriè &longs;umatur qui e&longs;t habitus, &longs;eu facultas <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;di">di&longs;&longs;erendi</expan> de <lb/><expan abbr="quocũque">quocunque</expan> propo&longs;ito problemate probabiliter, & <expan abbr="&longs;eorsũ">&longs;eorsum</expan> ex quaque cau&longs;&longs;a definitio perfecta foret, <lb/><expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> et&longs;i <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan> fit propria methodi naturalis; at modus quo <expan abbr="tracta&ttilde;">tractatur</expan> à dialecti­<lb/>co definitio, redderet <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ab ip&longs;o problematicè <expan abbr="exquira&ttilde;">exquiratur</expan>. </s> <s><expan abbr="Vtrũ">Vtrum</expan> animal <expan abbr="rõnis">rationis</expan> <expan abbr="cõpos-&longs;it">compos­<lb/>&longs;it</expan> <expan abbr="hoĩ">hoim</expan> definitio, nec'ne. </s> <s>Vnde <expan abbr="it&etilde;">item</expan> tollitur po&longs;trema illa obiectio, &longs;i dialectica diffinit per <expan abbr="oĩa">omnia</expan> genera <lb/><expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> &longs;eparatim, cur <expan abbr="nõ">non</expan> & <expan abbr="cõiunctim">coniunctim</expan>? </s> <s><expan abbr="Atq;">Atque</expan> h&ecedil;c ad difficultates propo&longs;itas, ac &longs;iquis &longs;en&longs;um <expan abbr="vul-gatũ">vul­<lb/>gatum</expan> & <expan abbr="cũ">cum</expan> a&longs;&longs;ertione exprimat ex illo <expan abbr="cõtextu">contextu</expan>. </s> <s><expan abbr="Quanquã">Quanquam</expan> mihi nil <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> in eo loco a&longs;&longs;erere Ari&longs;t. </s> <s>at­<lb/>que vt id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> fiat, libet proponere verba Philo&longs;ophi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>. <foreign lang="greek">*diafero/ntws d) a(/n o(risair <lb/>o( fusiko/s te kai\ o( dialektiko/s e(\kaston au)tw=n</foreign>. </s> <s><expan abbr="Differ&etilde;ter">Differenter</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> diffiniuerit .i. </s> <s>diffinire po&longs;&longs;et & phy&longs;i­<lb/>cus & dialecticus <expan abbr="vnũquodq;">vnunquodque</expan> <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan>. </s> <s>& ira&longs;ci & amare quod vides planè <expan abbr="cũ">cum</expan> dubitatione <expan abbr="prolatũ">prolatum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;-admodũ">quen­<lb/>admodum</expan> & alia multa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ad <expan abbr="inue&longs;tigandã">inue&longs;tigandam</expan> animi <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ante propo&longs;ita fuerant. </s> <s>Dubitatio verò talis <lb/>e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> &longs;int diuer&longs;a <expan abbr="definitionũ">definitionum</expan> genera per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, per <expan abbr="formã">formam</expan>, per vtrunque, e&longs;t'ne definitio per <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> dialectici: per <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò phy&longs;ici? </s> <s>& hoc <expan abbr="ex&etilde;plis">exemplis</expan> illu&longs;trat. </s> <s>Vt ita quid e&longs;t, hic .n .&longs;. </s> <s>dialecticus vl­<lb/>tionis <expan abbr="appetitũ">appetitum</expan>, aut aliquid <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; ille verò, qui e&longs;t phy&longs;icus <expan abbr="feruor&etilde;">feruorem</expan> &longs;anguinis <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi: |
| <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> | <pb pagenum="86"/><expan abbr="horũ">horum</expan> verò hic <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> a&longs;signat <expan abbr="materiã">materiam</expan> ille verò <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <foreign lang="greek">lo/gos & ei=dos. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o( men ga/r</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg764"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">lo/gos o( de\ tou= pra/gmatos</foreign>. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio .i. </s> <s>definitio, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> appetitus vltionis e&longs;t ratio, hoc e&longs;t, froma <lb/><foreign lang="greek"> de\ tou= pra/gmatos</foreign>, illa verò rei, i. </s> <s>illa definitio feruor &longs;anguinis qui <expan abbr="circũ">circum</expan> cor, aut calidi e&longs;t rei quod<lb/>e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> quod exi&longs;tit actu e&longs;t: atqui <expan abbr="nõ">non</expan> forma extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed in materia; hoc verò <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>. </s> <s>oportet <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hãc">hanc</expan> in tali materia, &longs;i exi&longs;tet, vt in &ecedil;dificio ratio talis e&longs;&longs;e poterit, quae e&longs;t <expan abbr="integu-mentũ">integu­<lb/>mentum</expan>, quod prohibet <expan abbr="noxã">noxam</expan> qu&ecedil; infertur à ventis, & imbribus & &ecedil;&longs;tib. Hic verò .&longs;. </s> <s>definiens dicet lapi­<lb/>des, & lateres, & ligna: alter <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in his <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> gratia. <foreign lang="greek">*tis ou=n o( fusi)ku\s tou=twn</foreign>; Quis <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="horũ">horum</expan> na­<lb/>turalis? </s> <s>En tibi Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="dubitant&etilde;">dubitantem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="a&longs;&longs;erent&etilde;">a&longs;&longs;erentem</expan> <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan> definite per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>Nunquid ilie qui <expan abbr="circũ">circum</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> verò <expan abbr="ignorãs">ignorans</expan>, an qui per <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>; an potius qui ex vtri&longs;que? </s> <s>Vbi <expan abbr="it&etilde;">item</expan> videre potes ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan>, quae definitio p <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it naturalis. </s> <s>Rur&longs;us interrogat <foreign lang="greek">e)xq/nwn de/ th\tis e(xatezos</foreign>; <lb/>ide&longs;t, <expan abbr="vterq;">vterque</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan> quis erit? </s> <s>i. qui aut per <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan>, aut per <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> definiet; phy&longs;icus'ne <lb/>an dialecticus; an alius <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> pr&ecedil;ter hos? </s> <s>qu&ecedil; verba <expan abbr="oĩa">omnia</expan> relata &longs;unt ab interpretibus ad <foreign lang="greek">lo(gon</foreign>, vt &longs;i <lb/><expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> dixeris <expan abbr="explicant&etilde;">explicantem</expan> quid e&longs;t; <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="refer&etilde;da">referenda</expan> &longs;int ad <foreign lang="greek">to\n o(zicon<gap/>a</foreign>. </s> <s>& &longs;imilitudo generis in cau&longs;&longs;a <lb/>fuit erroris. </s> <s><expan abbr="Rñdet">Respondet</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> di&longs;tinctione <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>, quae <expan abbr="quædã">quædam</expan> e&longs;t de rebus in materia, quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>; <lb/>alia de reb. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in materia <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="tñ">tantum</expan>, non quoad &longs;unt in materia, tertia qu&ecedil; de &longs;eparatis à materia: <lb/><expan abbr="itaq;">itaque</expan> inquit. </s> <s>An <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t aliquis qui ver&longs;etur in materiæ pa&longs;sionib. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles <foreign lang="greek">mh d' h(=xwrista\</foreign>. <lb/></s> <s>i. </s> <s>quatenus <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt &longs;eparabiles; &longs;ed phy&longs;icus de <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="qu&ecedil;cũq;">qu&ecedil;cunque</expan> talis &longs;unt corporis, & <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> | <arrow.to.target n="marg765"></arrow.to.target><lb/>opera, & pa&longs;siones. </s> <s><expan abbr="qu&ecedil;cunq;">qu&ecedil;cunque</expan> verò <expan abbr="nõ">non</expan> fuerint eiu&longs;modi, alius; & de <expan abbr="quibu&longs;dã">quibu&longs;dam</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> artifex, &longs;i euene­<lb/>rit, i. </s> <s>fortè, vt faber, aut medicus. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> faber de naturalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, non vt naturalia &longs;unt agit, vt qui de ma­<lb/>chinis: etenim aliqua de mathematicis a&longs;&longs;umit; & fortè medicus, <expan abbr="dũ">dum</expan> tractat vulnera circularia, <expan abbr="tũc">tunc</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>ad <expan abbr="geometrã">geometram</expan> confugit. </s> <s>Reliqua &longs;unt per&longs;picua. </s> <s>Ex qua interpretatione, qua nulla <expan abbr="cũ">cum</expan> verbis Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="cõ-gruit">con­<lb/>gruit</expan> magis; optimè cernis nihil ab Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> de definitione dialectica, & hinc <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> <lb/>nugas atque dubitationes pro&longs;terni, & profligari. </s> <s>Sic igitur con&longs;ideratio <expan abbr="formarũ">formarum</expan> in materia &longs;en&longs;ili, <lb/>quatenus <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, vniuer&longs;a e&longs;t phy&longs;ica, ex quo definitiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> naturales ab&longs;olutæ ex materia con&longs;ta­<lb/>bunt, & illa, <expan abbr="vbicunq;">vbicunque</expan> facta fuerit intelligenda, hoc e&longs;t, à <expan abbr="cõditionib">conditionib</expan>. </s> <s>indiuidui &longs;ecreta, qu&ecedil; toto prior <lb/>erit, formæ pars erit & quiditatis naturalis; quae ab eo forma nequeat, <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> cogitationis virtute di­<lb/>uelli. </s> <s><expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">Propterea</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> male Lat. 1. de ortu diui&longs;erunt partes in materiales, <expan abbr="atq;">atque</expan> formales has, quae form&ecedil; partes <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="cen&longs;er&etilde;t">cen&longs;erent</expan>, illas quae &longs;olius materiæ <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> <expan abbr="&longs;u&longs;tiner&etilde;t">&longs;u&longs;tinerent</expan>. </s> <s>Et illæ materia à Philo&longs;opho propriè nuncupat&ecedil;, <lb/>& <expan abbr="cũ">cum</expan> docuerit partes e&longs;&longs;e rei quæ <expan abbr="defini&etilde;da">definienda</expan> e&longs;t, & definitionem docere &longs;anè quid e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex ea <lb/>materia in qua actu forma con&longs;i&longs;tit, &longs;ed <expan abbr="euolution&etilde;">euolutionem</expan> eius quod à tali materia &longs;ecretum e&longs;t quod e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc <lb/>quiditas quæ e&longs;t ex forma; monuit hæc <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> <expan abbr="cõgruere">congruere</expan> partes rei, partes definitionis, <expan abbr="rõnis">rationis</expan>, quidi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="Veruntñ">Veruntnm</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg766"></arrow.to.target><lb/>tatis, ac form&ecedil;: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="&longs;equi&ttilde;">&longs;equitur</expan> has e&longs;&longs;e formas & quid e&longs;t: <expan abbr="nã">nam</expan> quiditas & forma &longs;unt indiuidua <lb/>& tota formaliter, vt <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, <expan abbr="verũ">verum</expan> partes <expan abbr="earũ">earum</expan> e&longs;&longs;e qu&ecedil; &longs;unt materia per &longs;eip&longs;as, vti partes domus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>&longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt domus, &longs;ed partes & materia. </s> <s>Re&longs;tat nunc vt nonnullus <expan abbr="antagoni&longs;tarũ">antagoni&longs;tarum</expan> <expan abbr="rõnes">rationes</expan> di&longs;&longs;ol­<lb/>uamus, &longs;iquid fallaci&ecedil; <expan abbr="cõtinent">continent</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> è no&longs;tris dictis &longs;eor&longs;um &longs;it <expan abbr="indicãda">indicanda</expan>. </s> <s>Occurrit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> nobis Auerroës <lb/><expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> vno modo, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> verò alio modo; e&longs;&longs;e <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, i. </s> <s><expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="hoĩs">hominis</expan>, non e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, qui e&longs;t <expan abbr="cõgregatus">congregatus</expan> ex materia & forma, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;unt Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius dicta; ex <lb/>quib. apparet <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="hoĩs">hominis</expan> <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan>, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> verò <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s>Et verò id <expan abbr="a&longs;&longs;eueratũ">a&longs;&longs;eueratum</expan> e&longs;t. </s> <s>Sed me­<lb/>mini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> nobis <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> offerri <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="vniuer&longs;al&etilde;">vniuer&longs;alem</expan> <expan abbr="collectũ">collectum</expan> ex hi&longs;ce &longs;ingularib. in quo, <lb/>vel vt rectius <expan abbr="dicã">dicam</expan>, in notione cuius continetur <expan abbr="etiã">etiam</expan> materies in qua &longs;ub&longs;i&longs;tit actu forma quippe car­<lb/>nes, & o&longs;&longs;a, qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t; <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò, qui e&longs;t homo <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> officio &longs;eparatus ab hac materia, <lb/>&longs;ola ea re&longs;eruata, &longs;ine qua forma <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> nec e&longs;&longs;e neque cogitari, vt corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan>, qui e&longs;t alius ab <lb/><expan abbr="hoĩe">homine</expan> illo primo, & e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>, atque e&longs;&longs;entia & quiditas ac forma qu&ecedil; definitione euoluitur: atqui <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>pars e&longs;t ea materia, qu&ecedil; toto prior e&longs;t; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan> à forma, vt <expan abbr="quicũque">quicunque</expan> dicit <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>&longs;ignificet vnà tale materi&ecedil; genus. </s> <s><expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> definitur ille primus homo, quia primò nobis obiicitur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">qonnem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ | <arrow.to.target n="marg767"></arrow.to.target><lb/>& nos cupimus no&longs;&longs;e quid e&longs;t: ergo eius e&longs;t definitio, &longs;ed per <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> explicatur alter ille homo <lb/>qui pars e&longs;t huius: nanque hic ex materia con&longs;tat qu&ecedil; toto po&longs;terior e&longs;t, & infinita, ille verò e&longs;t for­<lb/>ma ip&longs;a & quiditas cuius <expan abbr="cũ">cum</expan> pars &longs;it materia toto prior, ergo <expan abbr="etiã">etiam</expan> per tale materiæ genus <expan abbr="explica&ttilde;">explicatur</expan>. <lb/></s> <s>Igitur quiditas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t homo ille primus, &longs;ed hic po&longs;terior, ille habet <expan abbr="quiditat&etilde;">quiditatem</expan> & in eo materia toto <lb/>po&longs;terior &longs;umitur qu&ecedil; excluditur quiditate: altera <expan abbr="cũ">cum</expan> forma, vtpotè pars form&ecedil; <expan abbr="numera&ttilde;">numeratur</expan>. </s> <s>H&ecedil;c pars, <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> toto prior &longs;it, à po&longs;teriore &longs;euocari pote&longs;t; itaque &longs;ine forma concipitur; at &longs;ine ip&longs;a forma nullo <lb/>modo cogitatione <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. </s> <s>ex quo efficitur, vt per &longs;eip&longs;am ab&longs;oluat <expan abbr="qõnem">quaestionem</expan>, ex quo res e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>re&longs;oluitur in <expan abbr="materiã">materiam</expan>; vt &longs;i qu&ecedil;ratur ex quo <expan abbr="animãs">animans</expan> exi&longs;tat, dicam ex corpore difformi, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> qu&ecedil;­<lb/>ritur quid, quod re&longs;oluitur in <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it eius pars, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> forma <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, nec ab eo materi&ecedil; genere <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> in &longs;olutione <expan abbr="qõnis">quaestionis</expan>. </s> <s>animans <expan abbr=".n.">enim</expan> i. quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="aĩo">animo</expan> qui e&longs;t actus eiu&longs;modi corporis. </s> <s>Hinc noto <lb/><expan abbr="qõn&etilde;">quaestionem</expan> de materia <expan abbr="&ptilde;cedere">procedere</expan> <expan abbr="qõni">quaestioni</expan> de forma <expan abbr="t&ptilde;e">tempore</expan> & origine, <expan abbr="tũ">tum</expan> quae à forma <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> quae e&longs;t in genera­<lb/>tione, <expan abbr="cũ">cum</expan> forma ab&longs;it, & ea præ&longs;ente motui terminus imponatur: neque <expan abbr="tñ">tantum</expan> &longs;impliciter, quòd forma <lb/>& actus natura pote&longs;tati <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. </s> <s>pr&ecedil;cedunt. </s> <s>Quæ verò opponit Achillinus, de illa materia dantur <lb/>quæ po&longs;terior e&longs;t toto: h&ecedil;c enim non e&longs;t pars quiditatis, &longs;ed pars &longs;ub&longs;tanti&ecedil; compo&longs;it&ecedil;, & vehicu­<lb/>lum quiditatis; de illa quæ toto prior e&longs;t, h&ecedil;c nos a&longs;&longs;erimus e&longs;&longs;e partem quiditatis & form&ecedil;, & par­ |
| <pb pagenum="87"/> | <pb pagenum="87"/> |
| <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg768"></arrow.to.target><lb/>tem e&longs;&longs;entialem non modo compo&longs;iti, &longs;ed illius totius quod mens à conditionibus &longs;en&longs;ilibus & <lb/>materia po&longs;teriore &longs;ecernit, quod iam e&longs;t idem cum e&longs;&longs;entia. </s> <s>Atque ita interpretor auctoritates <lb/>omnium eorum qui materiam definitione pellunt, aut ab illis di&longs;&longs;entio, &longs;i omne materi&ecedil; genus ex­<lb/>cludunt quiditate. </s> <s>& eam autumo <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan> in exponendis rebus qu&ecedil; materia con&longs;tant, quatenus <lb/>huiu&longs;modi & in naturali philo&longs;ophia poti&longs;simè. </s> <s>Ergo phy&longs;icus adhibet in &longs;ua definitione mate­<lb/>riam. </s> <s>Quid de fine, & efficientes? </s> <s>An etiam ille, cùm &longs;pectet non modò rei naturam, &longs;ed exortus & <lb/>mutationes, ea quæ illorum principia &longs;unt, &longs;unt verò efficiens & finis in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> definitione cogetur <lb/>v&longs;urpare, & in hoc à primo philo&longs;opho & mathematico &longs;eparabitur, qui cùm <expan abbr="tract&etilde;t">tractent</expan> immobilia, <lb/>negligunt eiu&longs;modi genera <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan>. </s> <s>Nec quanuis primus philo&longs;ophus di&longs;&longs;erat de primo fine & <lb/>per ip&longs;um aliqua <expan abbr="demõ&longs;tret">demon&longs;tret</expan>, ideò tractat principia motus, e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> finis rei genit&ecedil; & <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, qua­<lb/>tenus &longs;unt, <expan abbr="nõ">non</expan> generationis, qualis ponitur phy&longs;ico: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> &longs;ecretus ille à motu, no&longs;ter recipit <expan abbr="motũ">motum</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <pb pagenum="93"/> | <pb pagenum="93"/> |
| <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s> <s>Is enim ita docuit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> | <arrow.to.target n="marg803"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò hæc omnia plani&longs;simè intelliges ex Ari&longs;totele. </s> <s>Is enim ita docuit. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> “Quæcunque verò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg804"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s> <s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s> <s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s> <s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s> <s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">*osa(\ de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nouth\n, mh/te ai)sthth/n e)uqu/s o(per e)/n ti\ ei=nai e)stin e(kaston, w(=sper kai\ <lb/>o(per o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio kai\ o)uk e)\neston e)n toi=s orismoi=s ou=te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>xai\ to\ ti\ h)=n ei=nai e)uqu(s e)n ti e)sti\n w(=sper, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)sti\n e(teron ti ai)/tion tou= e(\n ei=nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou= o)/n ti\ ei=nai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)uqu/s gar e(kasto/n e)sti\n o)/nti kai\ e(n ti. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ouk w(s e)n ge\nei tw= o)/nti kai\ tw= <lb/>e(ni\ o)ud' w(s xwristw=n o)/utwn par)a ta\ kaqe/kasta</foreign>. </s> <s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s> <s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg805"></arrow.to.target><lb/>neque <expan abbr="intellig&etilde;dam">intelligendam</expan>, neque &longs;en&longs;ilem materiam habent, &longs;tatim vnum quiddam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quodque <lb/>e&longs;t, quemadmodum id ip&longs;um, quod e&longs;t hoc quiddam, hoc quale, hoc quantum. </s> <s>Quare non ine&longs;t <lb/>in definitionibus neque ens, neque vnum. </s> <s>Et ip&longs;um quid erat e&longs;&longs;e &longs;tatim vnum quiddam e&longs;t, <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> & quod quid dam e&longs;t. </s> <s>Proptereà non alia aliqua cau&longs;&longs;a vlli i&longs;torum, vt vnum &longs;int, nec <lb/>vt quiddam &longs;int. </s> <s>&longs;tatim enim vnumquodque quiddam e&longs;t, & vnum quiddam, non vt in genere <lb/>in ente & vno, nec tanquam &longs;int &longs;eparata præter &longs;ingularia.” Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;unt hæc. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">*osa(\ de\ mh\ e)\xei u(lhn mh/te nouth\n, mh/te ai)sthth/n e)uqu/s o(per e)/n ti\ ei=nai e)stin e(kaston, w(=sper kai\ <lb/>o(per o)/nti to\ to\de, to\ poio/n, to( poso\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio kai\ o)uk e)\neston e)n toi=s orismoi=s ou=te to( o)/n, o)ute to\ e(n, <lb/>kai\ to\ ti\ h)=n ei=nai e)uqu(s e)n ti e)sti\n w(=sper, kai\ o)\n ti/. dio o)uk e)sti\n e(teron ti ai)/tion tou= e(\n ei=nai) oudeni\ <lb/>to/utwn, o)ude tou= o)/n ti\ ei=nai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)uqu/s gar e(kasto/n e)sti\n o)/nti kai\ e(n ti. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ouk w(s e)n ge\nei tw= o)/nti kai\ tw= <lb/>e(ni\ o)ud' w(s xwristw=n o)/utwn par)a ta\ kaqe/kasta</foreign>. </s> <s>Nam quanuis aliqua mendæ &longs;u&longs;picio &longs;ub&longs;it in <lb/>codice Gr&ecedil;co, & qu&ecedil;dam ex his ab interprete Sepulueda omittantur, Alexandri tamen commen­<lb/>tarij lectionem no&longs;tram per&longs;picuè receperunt. </s> <s>Alia loca mitto <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quibus tanquàm certi&longs;simum a&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodque per quod e&longs;t, vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg806"></arrow.to.target><lb/>&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles ens, vnum & &longs;imilia non indicare naturam quampiam illis omnibus commu­<lb/>nem & velut adiunctam, quod po&longs;teà non placuit Auicennæ: &longs;ed vnum quodque per quod e&longs;t, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s> <s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s> <s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> | <arrow.to.target n="marg807"></arrow.to.target><lb/>album, aut homo, per idem e&longs;&longs;e ens & vnum, nec per vllum. </s> <s>alium naturæ gradum, vt per quem <lb/>homo e&longs;t animal, aut &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Ex quo na&longs;citur, vt &longs;i dicamus hominem ens, nihilo plus &longs;ignifi­<lb/>cemus quàm &longs;i hominem tantummodo pronuntiaremus. </s> <s>Et planè quantum e&longs;t de ente & vno <lb/>quæ &longs;unt extra genera & tran&longs;cendentia, perbellè Auicennam reprehendit Auerroës. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si ens & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s> <s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s> <s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s> <s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s> <s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s> <s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s> <s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/rous tina\s i)dio/tntas</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> | <arrow.to.target n="marg808"></arrow.to.target><lb/>vnum &longs;ignificant aliquid additum rebus, cùm illud item &longs;it ens & vnum. </s> <s>&longs;in; nihil omnino e&longs;&longs;et; <lb/>vel e&longs;t tale &longs;eip&longs;o, vel per aliquid aliud. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;eip&longs;o ens e&longs;&longs;e fatearis, eodem quoque modo <lb/>quælibet res poterit e&longs;&longs;e &longs;eip&longs;a, nec per aliud quicquam. </s> <s>Si contrà dixeris: rur&longs;us eadem dici po&longs;­<lb/>&longs;unt. </s> <s>nanque & illa, aut eadem &longs;eip&longs;is erunt, aut per aliud. </s> <s>& &longs;ic abibimus in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. </s> <s>Sed &longs;it hoc <lb/>proprium entis & vnius quæ tran&longs;cendentia &longs;unt, & omnium maximè communia: c&ecedil;tera tamen <lb/>idem de reliquis quæ &longs;unt ad vnum, erit iudicandum. </s> <s>Audis igitur Ari&longs;totelem tibi naturam <expan abbr="cõ-munium">con­<lb/>munium</expan> ad vnum explanantem, ex quibus in&longs;tar corollarij colligemus. </s> <s>Cùm partes eorum &longs;olæ <lb/>per &longs;e &longs;int, non po&longs;&longs;e primùm illorum definitiones con&longs;titui ex genere & differentiis; &longs;ed potius <lb/>ex notionibus quibu&longs;dam quæ nobis &longs;ignificent, vt Græci dicunt <foreign lang="greek">diafo/rous tina\s i)dio/tntas</foreign>, ide&longs;t <lb/>differentes qua&longs;dam proprietates, quemadmodum illæ &longs;unt, non e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & e&longs;&longs;e in &longs;ubie­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tro/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. </s> <s>generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. </s> <s>cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">paramuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. </s> <s>hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. </s> <s>Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. </s> <s>Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">xai\ fantasi/an</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> | <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tro/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. </s> <s>generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. </s> <s>cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">paramuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. </s> <s>hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. </s> <s>Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. </s> <s>Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">kai\ fantasi/an</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. </s> <s>&longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> | <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. </s> <s>&longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. </s> <s>Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. </s> <s>Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. </s> <s>Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. </s> <s>Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ | <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ |
| |
| <arrow.to.target n="marg870"></arrow.to.target><lb/>doceantur; cùm verò <expan abbr="ver&longs;an&ttilde;">ver&longs;antur</expan> in v&longs;u, informentur eius rei natura ad quam &longs;e&longs;e adiungant, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg870"></arrow.to.target><lb/>doceantur; cùm verò <expan abbr="ver&longs;an&ttilde;">ver&longs;antur</expan> in v&longs;u, informentur eius rei natura ad quam &longs;e&longs;e adiungant, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg871"></arrow.to.target><lb/>habitus ille Analyticus e&longs;t vt in&longs;trumentum, & vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, mini&longs;ter: at cùm rebus quæ &longs;ubiiciun­<lb/>tur &longs;cientiæ, quodammodo ve&longs;titur, in eam &longs;cientiam degenerat. </s> <s>vt &longs;i v&longs;urpetur in phy&longs;icis, e&longs;t <lb/>phy&longs;icus, in mathematicis mathematicus. </s> <s>Po&longs;terior ille <expan abbr="iudicãdi">iudicandi</expan> habitus e&longs;t Architectonicus qui <lb/>(ni&longs;i fallor) e&longs;t pr&ecedil;cipuè primi philo&longs;ophi qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> omnes rerum naturas nouit generatim, qua <lb/>ratione definiend&ecedil; &longs;int, & pro merito tractandæ; necnon habet facultatem di&longs;ponendi, e&longs;t enim <lb/>Architectonis officium di&longs;ponere. </s> <s>Verùm hic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> habitus e&longs;t vniuer&longs;alis, vbi certis rebus ag­<lb/>glutinatur, iam e&longs;&longs;e videtur eius qui &longs;cientiam illam priuatam po&longs;sidet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hic probè terminos <lb/>imponet, & &longs;uis regionibus circun&longs;cribet, & explicabit quibus argumentis, & quo definitionum <lb/>genere vtendum &longs;it. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eadem e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> ciuilis & naturalis; naturalis & mathematic&ecedil;, <lb/>neque eadem ratio in his, & metaphy&longs;icis e&longs;t ob&longs;eruanda. </s> <s>Quam <foreign lang="greek">paideian</foreign> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">logografi/an</foreign><lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> appellant Platonici qua <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, quis <expan abbr="rationũ">rationum</expan> modus, & qualis e&longs;&longs;e debeat auditor, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg871"></arrow.to.target><lb/>habitus ille Analyticus e&longs;t vt in&longs;trumentum, & vt ita <expan abbr="dicã">dicam</expan>, mini&longs;ter: at cùm rebus quæ &longs;ubiiciun­<lb/>tur &longs;cientiæ, quodammodo ve&longs;titur, in eam &longs;cientiam degenerat. </s> <s>vt &longs;i v&longs;urpetur in phy&longs;icis, e&longs;t <lb/>phy&longs;icus, in mathematicis mathematicus. </s> <s>Po&longs;terior ille <expan abbr="iudicãdi">iudicandi</expan> habitus e&longs;t Architectonicus qui <lb/>(ni&longs;i fallor) e&longs;t pr&ecedil;cipuè primi philo&longs;ophi qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> omnes rerum naturas nouit generatim, qua <lb/>ratione definiend&ecedil; &longs;int, & pro merito tractandæ; necnon habet facultatem di&longs;ponendi, e&longs;t enim <lb/>Architectonis officium di&longs;ponere. </s> <s>Verùm hic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> habitus e&longs;t vniuer&longs;alis, vbi certis rebus ag­<lb/>glutinatur, iam e&longs;&longs;e videtur eius qui &longs;cientiam illam priuatam po&longs;sidet. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> hic probè terminos <lb/>imponet, & &longs;uis regionibus circun&longs;cribet, & explicabit quibus argumentis, & quo definitionum <lb/>genere vtendum &longs;it. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> eadem e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> ciuilis & naturalis; naturalis & mathematic&ecedil;, <lb/>neque eadem ratio in his, & metaphy&longs;icis e&longs;t ob&longs;eruanda. </s> <s>Quam <foreign lang="greek">paideian</foreign> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">logografi/an</foreign><lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> appellant Platonici qua <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, quis <expan abbr="rationũ">rationum</expan> modus, & qualis e&longs;&longs;e debeat auditor, quem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg872"></arrow.to.target><lb/>admodum ab Ari&longs;totele factitatum frequentius e&longs;t, vt 1. Eth. & 1. Met. <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam 1. de par. </s> <s>ani. <lb/></s> <s>Quo magis à Platone di&longs;ce&longs;sit Ari&longs;toteles qui etiam po&longs;t <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ip&longs;am hanc <foreign lang="greek">logografian</foreign> de­<lb/>terminarit: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Timæo docui&longs;&longs;et mundum e&longs;&longs;e genitum; monuit qualis e&longs;&longs;e deberet di&longs;pu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg872"></arrow.to.target><lb/>admodum ab Ari&longs;totele factitatum frequentius e&longs;t, vt 1. Eth. & 1. Met. <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam 1. de par. </s> <s>ani. <lb/></s> <s>Quo magis à Platone di&longs;ce&longs;sit Ari&longs;toteles qui etiam po&longs;t <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ip&longs;am hanc <foreign lang="greek">logografian</foreign> de­<lb/>terminarit: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> Timæo docui&longs;&longs;et mundum e&longs;&longs;e genitum; monuit qualis e&longs;&longs;e deberet di&longs;pu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg873"></arrow.to.target><lb/>tatio de rebus &longs;en&longs;ilibus non anteà cum ignoraretur vniuer&longs;i natura. </s> <s>Huius igitur e&longs;t officium <lb/>reddere <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> idoneum ad <expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de ordine rerum docendarum, & de modo tractandi, <lb/>quatenus po&longs;sit admittere principia & <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> qu&ecedil; à doctore traduntur, tradere autem, <lb/>modum ordinare, & demon&longs;trare &longs;cientiæ, cui iam &longs;upponitur habitus analyticus: <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. <lb/></s> <s>optimè hæc officia pr&ecedil;&longs;tabit, vbi Architectonico habitu munita fuerit. </s> <s>Verunenimuerò <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> alteram methodi partem (vt anteà diximus) ab&longs;oluunt; ea potior in methodo vide­<lb/>tur ordinare; e&longs;t enim methodus (vt Galeni verbis vtar) <foreign lang="greek">meq' o)dou= xai\ tacews</foreign>, ide&longs;t, cum via & <lb/>ordine, quapropter opponitur fortuito & habet quidpiam in inqui&longs;itione <expan abbr="primũ">primum</expan>, & &longs;ecundùm <lb/>& tertium, ac reliqua deinceps omnia, quou&longs;que ad id peruentum &longs;it quod ab initio propo&longs;i­<lb/>tum fuerit: quod &longs;anè in illo erudito quem &longs;tatuimus, e&longs;&longs;e nequit: &longs;ine arte enim, & &longs;ine ratio­<lb/>ne e&longs;t experientia, & &longs;ecundæ cuiu&longs;dam fortunæ indigens ad inuentionem eorum quæ ve&longs;ti­<lb/>gantur. </s> <s>Proinde Empirici qui &longs;ola experientia nitebantur, hoc &longs;altem certè faciebant, quod in <lb/>inuentione, & doctrina nullum ordinem nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e prædicabant. </s> <s>Verùm &longs;i recta ratione | <arrow.to.target n="marg873"></arrow.to.target><lb/>tatio de rebus &longs;en&longs;ilibus non anteà cum ignoraretur vniuer&longs;i natura. </s> <s>Huius igitur e&longs;t officium <lb/>reddere <expan abbr="auditor&etilde;">auditorem</expan> idoneum ad <expan abbr="iudicandũ">iudicandum</expan> de ordine rerum docendarum, & de modo tractandi, <lb/>quatenus po&longs;sit admittere principia & <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> qu&ecedil; à doctore traduntur, tradere autem, <lb/>modum ordinare, & demon&longs;trare &longs;cientiæ, cui iam &longs;upponitur habitus analyticus: <expan abbr="omnium&qacute;">omniumque</expan>. <lb/></s> <s>optimè hæc officia pr&ecedil;&longs;tabit, vbi Architectonico habitu munita fuerit. </s> <s>Verunenimuerò <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> <lb/>hæc <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> alteram methodi partem (vt anteà diximus) ab&longs;oluunt; ea potior in methodo vide­<lb/>tur ordinare; e&longs;t enim methodus (vt Galeni verbis vtar) <foreign lang="greek">meq' o)dou= kai\ tacews</foreign>, ide&longs;t, cum via & <lb/>ordine, quapropter opponitur fortuito & habet quidpiam in inqui&longs;itione <expan abbr="primũ">primum</expan>, & &longs;ecundùm <lb/>& tertium, ac reliqua deinceps omnia, quou&longs;que ad id peruentum &longs;it quod ab initio propo&longs;i­<lb/>tum fuerit: quod &longs;anè in illo erudito quem &longs;tatuimus, e&longs;&longs;e nequit: &longs;ine arte enim, & &longs;ine ratio­<lb/>ne e&longs;t experientia, & &longs;ecundæ cuiu&longs;dam fortunæ indigens ad inuentionem eorum quæ ve&longs;ti­<lb/>gantur. </s> <s>Proinde Empirici qui &longs;ola experientia nitebantur, hoc &longs;altem certè faciebant, quod in <lb/>inuentione, & doctrina nullum ordinem nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e prædicabant. </s> <s>Verùm &longs;i recta ratione |
| <pb pagenum="102"/>quidquam tractari oporteat, via & ordo requiritur, ita vt non hoc po&longs;t hoc, &longs;ed hoc ex hoc du­<lb/> | <pb pagenum="102"/>quidquam tractari oporteat, via & ordo requiritur, ita vt non hoc po&longs;t hoc, &longs;ed hoc ex hoc du­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg874"></arrow.to.target><lb/>ctum e&longs;&longs;e videatur, & tale principium doctrinæ con&longs;tituere, vnde quis facilius addi&longs;cere queat; <lb/>hoc e&longs;t vi&ecedil;, illud ordinis: huius enim officium e&longs;t illa pr&ecedil;ponere, vnde c&ecedil;terorum cognitio pen­<lb/>det, hæc vult parere <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>; via per&longs;picuitatem con&longs;ectatur; ordo oportunitatem per&longs;equitur. <lb/></s> <s>Sic à primis &longs;ecundùm naturam exordiri iubet philo&longs;ophus, & ita di&longs;ponere, vt communia pr&ecedil;­<lb/>cedant minus communibus, ni&longs;i fortè partis alicuius tractatio propter in&longs;ignem per&longs;picuitatem <lb/>fit præponenda, quod ab Ari&longs;totele in animalibus <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> & in animalium ip&longs;orum <lb/>hi&longs;toria factum e&longs;t. </s> <s>Nanque animalium doctrina, licèt minus vniuer&longs;alis; anteponitur hi&longs;toriæ <lb/>plantarum, & in animalium tractatione tanquam norma proponitur homo pr&ecedil; c&ecedil;teris ad con­<lb/>templandum; c&ecedil;teroquin vniuer&longs;alia præponuntur. </s> <s>Euitatur enim repetitio communium quæ <lb/>ni&longs;i prius tractata fui&longs;&longs;et, in notitia <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei facienda foret, & omittuntur illa quæ, cùm in­<lb/>&longs;int per accidens, aduer&longs;antur &longs;cientiæ. </s> <s>Nam multa communia &longs;peciei per accidens in&longs;unt quæ <lb/>per &longs;e in&longs;unt generi: hæc autem omnia ad facilitatem <expan abbr="certitudinem&qacute;">certitudinemque</expan>. </s> <s>&longs;cienti&ecedil; conferunt; <expan abbr="atq.">atque</expan> id <lb/>præ&longs;tare tanti momenti &longs;emper habitum fuit, vt methodi nonnunquam ex ordine nominentur <lb/>determinentur, & di&longs;tinguantur, vt Analytic&ecedil; contigi&longs;&longs;e defendimus. </s> <s>Nanque et&longs;i à primis inci­<lb/>piendum e&longs;t in quaque doctrina; multis modis prima &longs;unt, & multi &longs;unt &longs;copi in quos <expan abbr="cõtendit">contendit</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg874"></arrow.to.target><lb/>ctum e&longs;&longs;e videatur, & tale principium doctrinæ con&longs;tituere, vnde quis facilius addi&longs;cere queat; <lb/>hoc e&longs;t vi&ecedil;, illud ordinis: huius enim officium e&longs;t illa pr&ecedil;ponere, vnde c&ecedil;terorum cognitio pen­<lb/>det, hæc vult parere <expan abbr="notitiã">notitiam</expan>; via per&longs;picuitatem con&longs;ectatur; ordo oportunitatem per&longs;equitur. <lb/></s> <s>Sic à primis &longs;ecundùm naturam exordiri iubet philo&longs;ophus, & ita di&longs;ponere, vt communia pr&ecedil;­<lb/>cedant minus communibus, ni&longs;i fortè partis alicuius tractatio propter in&longs;ignem per&longs;picuitatem <lb/>fit præponenda, quod ab Ari&longs;totele in animalibus <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="tractãdis">tractandis</expan> & in animalium ip&longs;orum <lb/>hi&longs;toria factum e&longs;t. </s> <s>Nanque animalium doctrina, licèt minus vniuer&longs;alis; anteponitur hi&longs;toriæ <lb/>plantarum, & in animalium tractatione tanquam norma proponitur homo pr&ecedil; c&ecedil;teris ad con­<lb/>templandum; c&ecedil;teroquin vniuer&longs;alia præponuntur. </s> <s>Euitatur enim repetitio communium quæ <lb/>ni&longs;i prius tractata fui&longs;&longs;et, in notitia <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei facienda foret, & omittuntur illa quæ, cùm in­<lb/>&longs;int per accidens, aduer&longs;antur &longs;cientiæ. </s> <s>Nam multa communia &longs;peciei per accidens in&longs;unt quæ <lb/>per &longs;e in&longs;unt generi: hæc autem omnia ad facilitatem <expan abbr="certitudinem&qacute;">certitudinemque</expan>. </s> <s>&longs;cienti&ecedil; conferunt; <expan abbr="atq.">atque</expan> id <lb/>præ&longs;tare tanti momenti &longs;emper habitum fuit, vt methodi nonnunquam ex ordine nominentur <lb/>determinentur, & di&longs;tinguantur, vt Analytic&ecedil; contigi&longs;&longs;e defendimus. </s> <s>Nanque et&longs;i à primis inci­<lb/>piendum e&longs;t in quaque doctrina; multis modis prima &longs;unt, & multi &longs;unt &longs;copi in quos <expan abbr="cõtendit">contendit</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg875"></arrow.to.target><lb/>ille qui docet, quos vt a&longs;&longs;equatur, varios <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ordines teneat oportet; immò ni&longs;i ordinem re­<lb/>bus tractandis adhibeat, idem erit propemodum, àc &longs;i &longs;cientiam à fortuna expectet. </s> <s>Huc ergo po­<lb/>ti&longs;simum methodus a&longs;pirat, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> artificium. </s> <s>Proinde quas methodos appellauit Ari­<lb/>&longs;toteles, enucleatius vocauit Galenus <foreign lang="greek">didaskalias ta/cews e)xome/nas</foreign>, ide&longs;t doctrinas qu&ecedil; ordine <lb/>in&longs;i&longs;tunt, & iis oppo&longs;itas dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">didaskaliasa te/xnous</foreign>, ide&longs;t, artis expertes. </s> <s>Porrò pro­<lb/>po&longs;itum quod intuentur ij qui docent, & quò cur&longs;um &longs;uum dirigere debent, &longs;unt vel inuentio <lb/>rerum tractandarum vel inuentarum explanatio, vel compendium ad memoriam: tamet&longs;i hoc <lb/>po&longs;tremum non nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm ego ordinis initia &longs;umenda e&longs;&longs;e dico à primis &longs;ecun­<lb/>dùm naturam, illa excludo, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ad principiorum notitiam afferuntur: neque enim &longs;unt <lb/>prima &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> faciunt: quoniam tunc &longs;cimus rem cau&longs;&longs;as <expan abbr="hab&etilde;tem">habentem</expan>, <lb/>cùm eius cau&longs;&longs;as habemus. </s> <s>&longs;unt principia &longs;anè cognitionis, &longs;ed non &longs;cientiæ pars, & principia <lb/>viæ, non ordinis à quibus in &longs;ecundo & quarto contextu. 1. Phy&longs;. &longs;ub vniuer&longs;alium nomine pro­<lb/>cedere iubebat Ari&longs;toteles, vt ad rerum principia re&longs;oluendo veniremus. </s> <s>Itaque, cùm principio­<lb/>rum gratia tractentur ea quæ &longs;unt notiora nobis, cum principiis ip&longs;is numeranda erunt: veluti, <lb/>quanuis tran&longs;mutatio &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quo introducimur ad &longs;peculationem materi&ecedil; & form&ecedil;, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>omnino naturæ quæ &longs;unt vera principia rerum naturalium; nihilominus ea tractatio de prin­<lb/> | <arrow.to.target n="marg875"></arrow.to.target><lb/>ille qui docet, quos vt a&longs;&longs;equatur, varios <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ordines teneat oportet; immò ni&longs;i ordinem re­<lb/>bus tractandis adhibeat, idem erit propemodum, àc &longs;i &longs;cientiam à fortuna expectet. </s> <s>Huc ergo po­<lb/>ti&longs;simum methodus a&longs;pirat, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> artificium. </s> <s>Proinde quas methodos appellauit Ari­<lb/>&longs;toteles, enucleatius vocauit Galenus <foreign lang="greek">didaskalias ta/cews e)xome/nas</foreign>, ide&longs;t doctrinas qu&ecedil; ordine <lb/>in&longs;i&longs;tunt, & iis oppo&longs;itas dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">didaskaliasa te/xnous</foreign>, ide&longs;t, artis expertes. </s> <s>Porrò pro­<lb/>po&longs;itum quod intuentur ij qui docent, & quò cur&longs;um &longs;uum dirigere debent, &longs;unt vel inuentio <lb/>rerum tractandarum vel inuentarum explanatio, vel compendium ad memoriam: tamet&longs;i hoc <lb/>po&longs;tremum non nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm ego ordinis initia &longs;umenda e&longs;&longs;e dico à primis &longs;ecun­<lb/>dùm naturam, illa excludo, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ad principiorum notitiam afferuntur: neque enim &longs;unt <lb/>prima &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> faciunt: quoniam tunc &longs;cimus rem cau&longs;&longs;as <expan abbr="hab&etilde;tem">habentem</expan>, <lb/>cùm eius cau&longs;&longs;as habemus. </s> <s>&longs;unt principia &longs;anè cognitionis, &longs;ed non &longs;cientiæ pars, & principia <lb/>viæ, non ordinis à quibus in &longs;ecundo & quarto contextu. 1. Phy&longs;. &longs;ub vniuer&longs;alium nomine pro­<lb/>cedere iubebat Ari&longs;toteles, vt ad rerum principia re&longs;oluendo veniremus. </s> <s>Itaque, cùm principio­<lb/>rum gratia tractentur ea quæ &longs;unt notiora nobis, cum principiis ip&longs;is numeranda erunt: veluti, <lb/>quanuis tran&longs;mutatio &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quo introducimur ad &longs;peculationem materi&ecedil; & form&ecedil;, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>omnino naturæ quæ &longs;unt vera principia rerum naturalium; nihilominus ea tractatio de prin­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. | <arrow.to.target n="marg881"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t in di&longs;ceptatione de <expan abbr="cõmuni">communi</expan> ad vnum. </s> <s>Sed cùm partes &longs;int, & origine, & natura priores. <lb/></s> <s>in vtroque partium notitia flagitatur, & præcipuè primæ illius partis à qua cæter&ecedil; de&longs;cendunt. <lb/></s> <s>Verùm à prima parte ad alias, & ab his ad vniuer&longs;um e&longs;t ordo compo&longs;itiuus. </s> <s>Etenim ordo prius <lb/>elucet in po&longs;teriore: neque enim ordo &longs;pectatur in pedibus animalis, quia per &longs;e note&longs;cunt; nec <lb/>aliud ad &longs;ui notitiam flagitant, &longs;ed in pedibus &longs;camni quos &longs;ine pedibus animalis animo comple­<lb/>cti non licet; idcircò in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> notitiam re&longs;oluuntur, & ex eorum <expan abbr="cõprehen&longs;ione">comprehen&longs;ione</expan> <expan abbr="pedũ">pedum</expan> &longs;camni co­<lb/>gnitio con&longs;tat; mox ip&longs;ius <expan abbr="cõmunis">communis</expan> ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> notitia. </s> <s>Quamobrem <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> compo&longs;itiuus ordo <lb/>ad &longs;cientiam proximè pertinebit, qui cùm maximè appareat in vniuocis, vbi à genere deducimur <lb/>ad &longs;pecies; videtur e&longs;&longs;e ratio poti&longs;sima, cur ibi à <expan abbr="cõmunibus">communibus</expan> exordiamur; in iis quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>non &longs;emper; ac ni&longs;i commune aliundè cognitum fuerit, vel per &longs;uperiora in eadem &longs;cientia, vel <lb/>etiam per alia nota nobis, vt enim genera <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> ex partibus &longs;ubiectis, nonnunquam ex inh&ecedil;­<lb/>rentibus & notis nobis &longs;æpè note&longs;cunt, &longs;ic & de communibus ad vnum idem e&longs;t iudicandum. |
| <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> | <pb pagenum="104"/>Definitiuus autem &longs;ua breuitate <expan abbr="cõducit">conducit</expan> ad memoriam, quòd e&longs;&longs;entiam proponit, vt iam con&longs;ti­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> | <arrow.to.target n="marg882"></arrow.to.target><lb/>tutam, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> reuocans ad illius principia qu&ecedil; pauca &longs;unt, compendio con&longs;ulit. </s> <s>Tamet&longs;i &longs;iquis <lb/>interius &longs;crutetur, definitiuum cum re&longs;olutiuo numerare poterit: cùm in ip&longs;o definitio re&longs;olua­<lb/>tur in &longs;ua principia, & &longs;icuti re&longs;olutiuus ad &longs;cientiæ complementum flagitat compo&longs;itiuum: &longs;ic <lb/>quoque definitiuus efficit &longs;cientiam, vbi mens ab initiis definitionis reuertitur ad definitionem, <lb/>& ab hac ad definitum quod e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex materia &longs;en&longs;ili. </s> <s>Quapropter hic ordo natura po­<lb/>&longs;terior e&longs;t reliquis. </s> <s>Omnes igitur à priori &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> progrediuntur. </s> <s>nanque vniuer&longs;alia <lb/>&longs;unt priora &longs;ingularibus origine: finis & e&longs;&longs;entia &longs;unt priora perfectione. </s> <s>Vnde na&longs;citur, vt & <lb/><expan abbr="oĩs">omnis</expan> di&longs;po&longs;itio quæ habetur ex ordine; &longs;it ex prioribus &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad po&longs;teriora, & <expan abbr="oĩs">omnis</expan> me­<lb/>thodus con&longs;imiliter, &longs;ed vt non omnes ordines ab eo quod e&longs;t origine prius, incipiunt; &longs;ic omnis <lb/>&longs;cientia vult ex primis origine profici&longs;ci. </s> <s>Quamobrem facilè dabitur nobis <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> doctrin&ecedil; cum <lb/>ordine naturæ congruere. </s> <s>Et quanquam definitiuus natur&ecedil; ordini minus re&longs;pondere videatur, <lb/>&longs;ed e&longs;&longs;e &longs;olùm mentis no&longs;træ progre&longs;&longs;us; neque enim &longs;ic natura progreditur. </s> <s>E&longs;to enim quòd <lb/>natura, &longs;i <expan abbr="domũ">domum</expan> &longs;tructura e&longs;&longs;et, non aliter efficeret quàm ædificator; quippe quòd &longs;ine con&longs;tituto <lb/>parietes erigere &longs;tuderet, vt eos erigere po&longs;&longs;et, iaceret fundamenta; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> re&longs;olueret & <expan abbr="cõponeret">componeret</expan>, <lb/>nullus tamen e&longs;t progre&longs;&longs;us naturæ, qui &longs;imilis &longs;it ordini definitiuo: re&longs;pondebimus <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> do­<lb/>ctrinæ cum ordine naturæ <expan abbr="cũgruere">congruere</expan> <expan abbr="bifariã">bifariam</expan>, vel quòd &longs;icuti natura &longs;emper exorditur à primis, &longs;ic <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquae</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> | <arrow.to.target n="marg883"></arrow.to.target><lb/>etiam doctrina, vel quia progre&longs;&longs;um naturæ imitetur quem ip&longs;a tenet in rebus naturalibus pro­<lb/>ducendis, eiu&longs;modi progre&longs;&longs;um ordo re&longs;olutiuus & <expan abbr="cõpo&longs;itiuus">compo&longs;itiuus</expan> <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan>: definitiuus eo &longs;olùm <lb/><expan abbr="noĩe">nomine</expan> re&longs;pondet naturæ, quae ex primis exorditur &longs;ecundùm naturam. </s> <s>A primis igitur &longs;ecundùm <lb/>naturam methodus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> exorditur, quocunque modo prima &longs;int. </s> <s>Et quanuis aliqua re&longs;oluendo <lb/>procedat, id quod e&longs;&longs;e videtur à po&longs;teriori tendere ad prius, vt cùm ab effectibus ad cau&longs;&longs;as, & à <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ad principia componentia, & à priori & po&longs;teriori &longs;imul progreditur, vt puta à priore <lb/><expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, origine tamen po&longs;teriore. </s> <s>Nam demum re&longs;olutio terminatur parte quæ <lb/>materi&ecedil; <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubit, illa verò ad id quod e&longs;t actu, tamet&longs;i natura prior pfectione, <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;t po&longs;terior: <lb/>quippe ab actu cognito ad potentia cognita, & à toto ad partes <expan abbr="quib.">quibus</expan> materialiter definitio <expan abbr="cõ-flatur">con­<lb/>flatur</expan>. </s> <s>Sic re&longs;olutionis <expan abbr="rõ">ratio</expan> con&longs;eruatur quæ <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> ad priora profici&longs;ci, & methodus à primis &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> exorditur. </s> <s>Verumenimuerò, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> tot ordines <expan abbr="exi&longs;tãt">exi&longs;tant</expan>, & ad varios v&longs;us in&longs;tituti <lb/>&longs;int, <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> tamen ab eis qui <expan abbr="methodũ">methodum</expan> profitentur (&longs;unt verò Ari&longs;toteles & Galenus) <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> mo­<lb/>do v&longs;urpatos fui&longs;&longs;e per&longs;picio. </s> <s>quippe quae Ari&longs;t. </s> <s><expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> ordine definitiuo tradidi&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>ciatur: <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>&longs;olus v&longs;us fuerit Galenus: quin <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nunquam de tali ordine <expan abbr="mention&etilde;">mentionem</expan> fecerit Ari&longs;t. <lb/></s> <s>Vt verò, ego facilè concedo <expan abbr="nullã">nullam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> ab Ari&longs;t. </s> <s>fui&longs;&longs;e <expan abbr="confectã">confectam</expan> ordine definitiuo; &longs;ic nos illo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> | <arrow.to.target n="marg884"></arrow.to.target><lb/>v&longs;um fui&longs;&longs;e in methodi partibus negare <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> explicatio <expan abbr="demõ&longs;trationis">demon&longs;trationis</expan> & natur&ecedil;. </s> <s>Illud qui­<lb/>dem fateor ab Ari&longs;totele, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ignificatũ">&longs;ignificatum</expan> fui&longs;&longs;e, &longs;iue quae &longs;ub re&longs;olutiuo <expan abbr="cõprehendere&ttilde;">comprehenderetur</expan>, <lb/>&longs;eu quia maximè di&longs;taret à facienda doctrina, cùm incipiat ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> rei qu&ecedil; nota e&longs;t &longs;ecundùm <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan> & nobis ignota, &longs;iue <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olueret. </s> <s><expan abbr="nã">nam</expan> multa requirit tractata, <lb/>& explicata fu&longs;ius quæ per illum ordinem in pauca capita, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>breui&longs;sima digeruntur, &longs;iue <lb/>etiam propter omneis cau&longs;&longs;as. </s> <s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t, vt quod non po&longs;&longs;unt &longs;ingula, multa <lb/>iuuent, vt poëta dixit. </s> <s>Quòd autem non fuerit de tali ordine <expan abbr="m&etilde;tio">mentio</expan> facta ante Galenum, dici po­<lb/>te&longs;t, quae vt re&longs;oluentis &longs;pecies habita fuerit, illum enim imitatur, dum progreditur ab eo quod pri­<lb/>mum intenditur, e&longs;&longs;entia rei nimirum ad eius parteis, &longs;ed eo nomine re&longs;oluens, quatenus ab eo <lb/>quod e&longs;t vt finis, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> definitum. </s> <s>huius <expan abbr=".n.">enim</expan> no&longs;cendi cupiditas nobis ince&longs;sit, ad illa procedit quæ <lb/>eius gratia mens complecti voluit; nam partes illæ quas per&longs;equitur, in eius definitione &longs;u­<lb/>muntur. </s> <s>re&longs;olutiuus propriè illic adhibitus vbi res, aut non dum per&longs;pecta, aut non &longs;atis commo­<lb/>dè fui&longs;&longs;et expo&longs;ita. </s> <s>Quocirca cùm Ari&longs;toteles primus, aut &longs;olo Anaxagora excepto <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <lb/>extra materiam <expan abbr="cõ&longs;tituerit">con&longs;tituerit</expan>, & aliud genus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mon&longs;trarit quod e&longs;&longs;et vltra naturam, aliud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> philo&longs;ophiæ genus propo&longs;uit, quod cùm e&longs;&longs;et nouum, ab eo quoque ordine re&longs;olutiuo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via | <arrow.to.target n="marg885"></arrow.to.target><lb/>tractandum fuit. </s> <s>Etenim ex natura &longs;apientiæ quæ ver&longs;atur in notitia principiorum <expan abbr="vniuer&longs;aliũ">vniuer&longs;alium</expan>, <lb/>nos per principia cognitionis <expan abbr="primũ">primum</expan>, deinde per e&longs;&longs;entias materiatas, ad eas quæ &longs;eparatæ &longs;unt, <lb/>& demum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad primum omnium principium deduxit. </s> <s>Et cùm ethicen primus omnium So­<lb/>crates attigi&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;atis accuratè tracta&longs;&longs;et, Ari&longs;toteles eam con&longs;imili ordine ab&longs;oluit. </s> <s><expan abbr="Eod&etilde;&qacute;">Eodenque</expan>. <lb/></s> <s>modo di&longs;po&longs;ita e&longs;t ars &longs;yllogi&longs;tica, &longs;i rectè perpendatur, quòd ante Ari&longs;totelem à nemine <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> <lb/>&longs;cripta fuerit. </s> <s>Naturalis ordine compo&longs;itiuo tradita; quòd potius &longs;cientia rerum à veteribus in­<lb/>uentarum quàm inuentio de&longs;ideraretur;à pluribus enim anteà <expan abbr="copio&longs;i&longs;simè&qacute;ue">copio&longs;i&longs;simèque</expan> tractata fuerat. <lb/></s> <s>Definitiuum autem non ita re&longs;tringo, quod quidam facit, vt exordiri velim à definitione <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan>, <lb/>vel artis, quid enim vetat, quominus exordiar à definitione &longs;ubiecti, vt &longs;i à definitione <expan abbr="demõ&longs;tra-tionis">demon&longs;tra­<lb/>tionis</expan> incipiam tractationem? </s> <s>Neque vim inferendi propriam ordinis e&longs;&longs;e puto: &longs;icuti <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam <lb/>viæ. </s> <s>De via manife&longs;tum e&longs;t, vt &longs;i diuidens &longs;umatur, de ordine etiam patet, vbi definitiuum acci­<lb/>pias: nanque definitionis partes vt rudius notæ con&longs;tituuntur, & explicantur &longs;olùm. </s> <s>in &longs;ola via |
| <pb pagenum="105"/> | <pb pagenum="105"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> | <s><margin.target id="marg974"></margin.target>b 2. Rhet.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*zeu=s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\d' a)i)dwneu/s<lb/> | <s>“<foreign lang="greek">*zeu=s a)rghs, h(\rhte fere/sbios, h\ d' ai)dwneu/s<lb/> |
| *nh=stis q) h( dakruo/is e\kpikro=i o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *nh=stis q' h( dakruo/is e\kpikroi= o)/mma bro/thon</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> | <s><emph type="italics"/>Iuppiter albus, & alma Iuno, tùm pallidus Orcus</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*h)dh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte | <s>“<foreign lang="greek">*)hdh ga/r pot' e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte |
| <lb/> | <lb/> |
| *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> | <s><foreign lang="greek">*)\allote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> |
| *a)/llote d) au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *)/allote d' au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam di&longs;creta iubet di&longs;cordia ferri<emph.end type="italics"/>.”</s></p> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam di&longs;creta iubet di&longs;cordia ferri<emph.end type="italics"/>.”</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. </s> <s>Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. </s> <s>Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> | <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. </s> <s>Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. </s> <s>Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> |
| | <pb pagenum="118"/> |
| | <p type="main"> |
| | <s>Pr&ecedil;tereà non facilè e&longs;t docere qu&ecedil; nam principia &longs;ignificauerit Ari&longs;toteles, dum de numero prin­<arrow.to.target n="marg976a"></arrow.to.target><lb/>cipiorum à Platone po&longs;ito verba facit, & monet item à Platone recepta fui&longs;&longs;e tria principia. </s> |
| | <s>Nanque Alexander auctore Simplicio tria illa ab Ari&longs;totele notata fui&longs;&longs;e narrat materiam, effi­<lb/>ciens, & exemplat, &longs;iue Ideam. </s> |
| | <s>Verùm hæc quæ profitetur Alexander, neque con&longs;entiunt cum <lb/> ijs quæ &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, neque ad rem faciunt, neque item cum Platonis ip&longs;ius placitis <expan abbr="cõgruunt">con­<lb/>gruunt.</expan></s> |
| | <s>Etenim duo ponit ex &longs;ententia Platonis magnum, & paruum quibus vna materia &longs;igni­<lb/>ficatur. </s> |
| | <s>Tùm deinde tria Platoni ad&longs;cribit Ari&longs;toteles quæ &longs;int interna rerum principia, per&longs;equi­<lb/>tur etiam Alexander externa. </s> |
| | <s>Po&longs;tremò tria tantum ponit iuxta dogma Platonis, & aliqua tùm <lb/>ex externis, tùm ex internis omittit. </s> |
| | <s>cùm per&longs;picuè meminerit Plato de fine, citat ip&longs;ius Platonis <lb/>verba Simplicius è Timæo: & Alexander ea penes omnium regem cuncta &longs;unt & illius <lb/>cau&longs;&longs;a. </s> |
| | <s>proinde &longs;cibit duas principiorum &longs;eries à Platone fui&longs;&longs;e con&longs;titutas, alteram <expan abbr="præcipuorũ">præcipuorum</expan> <lb/>quæ complectenerentur finem, <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & exemplar; </s> |
| | <s>atque alteram cau&longs;&longs;arum adiuuantium, <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <lb/>&longs;pecies e&longs;&longs;ent a&longs;&longs;ecutus; </s> |
| | <s>cùm de internis verba faciat, & materiam vt duo ex illis tribus accipiat. <lb/></s> |
| | <s>Itaque Theophra&longs;tus illud quidem &longs;apienter. </s> |
| | <s>quòd duo principiorum genera acceperit Plato, vnum quòd generaliter omnem cau&longs;&longs;æ rationem complectatur, atque alterum quod rerum na­<arrow.to.target n="marg976b"></arrow.to.target><lb/>turam re&longs;piciat, & generatim multò plura &longs;unt principia &longs;impliciter quæ po&longs;uit Plato, vt optimè <lb/>docet Simplicius, hæ enim omnia numerantur in principiis à Platone e&longs;&longs;entia, idem, diuer&longs;um, <lb/>&longs;tatus, motus, & tempus: </s> |
| | <s>at verò rerum naturalium principia duo tantummodo &longs;unt, materia ni­<lb/><arrow.to.target n="marg976c"></arrow.to.target>mirum quæ duitate, & magno <expan abbr="paruo&qgrave;.">paruoque</expan> exprimitur, & efficiens. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>ibi enim de ip&longs;o meminit vbi <lb/>dicit. </s> |
| | <s>operæpretium igitur e&longs;t effectorem ac patrem vniuer&longs;i inuenire ac <expan abbr="demõ&longs;trare">demon&longs;trare</expan>. </s> |
| | <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> <lb/>admiratur Alexander, cùm Plato de efficiente & &longs;ine verba fecerit, cur Ari&longs;toteles nullius harum <lb/> cau&longs;&longs;arum mentionem in Platonica opinione fecerit, & eius <expan abbr="cõ&longs;ilij">con&longs;ilij</expan> duas cau&longs;&longs;as enarrat, primam <lb/>quò Plato enumerans cau&longs;&longs;as, hanc vtranque reliquerit, vt erat auctor Ari&longs;toteles in lib. de bon. <lb/></s> |
| | <s>alteram quòd eas excludit numero cau&longs;&longs;arum ortus & interitus, aut non diligenter exponit. </s> |
| | <s>Ve­<lb/><arrow.to.target n="marg976d"></arrow.to.target>rùm hoc non &longs;atis aptè, cùm de tali principiorum genere nihil ibi tractet Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/></s> |
| | <s>In <expan abbr="ea&longs;d&etilde;">ea&longs;dem</expan> <lb/>quoque reprehen&longs;iones incidit Plutarchus qui tria hæc principia quæ nobis Ari&longs;toteles indica­<lb/>uit, mentem e&longs;&longs;e voluit, ideam & materiam. </s> |
| | <s>Itaque duo reip&longs;a, mea quidem &longs;ententia, &longs;unt ea <lb/>principia quæ &longs;tatuit Plato, materia quam facit <foreign lang="greek">sunai/pon</foreign>, ide&longs;t, cau&longs;&longs;am adiuuantem, &longs;ed duo nominat magnum, &longs;cilicet, & paruum eius infinitatem vocibus illis de&longs;cribens, & vnum quod, <lb/>vel e&longs;t idea, vel forma. </s> |
| | <s>ac &longs;i ve&longs;tigiis Ari&longs;totelis in&longs;i&longs;tamus, ideam e&longs;&longs;e putabimus, quippe quòd <arrow.to.target n="marg976e"></arrow.to.target><lb/>in hac methodo non &longs;emel accu&longs;et Platonem qui Ideas cen&longs;uerit e&longs;&longs;e principia rerum &longs;en&longs;ilium <lb/>qu&ecedil; per &longs;eip&longs;as extra materiam forent, &longs;i v&longs;quam e&longs;&longs;ent. </s> |
| | <s>Pythagoras decem contrariorum paria, &longs;iue coniugationes omnium principia con&longs;tituit: &longs;eu quò multum ip&longs;e tribueret numeris quo­<lb/>rum principem denarium e&longs;&longs;e crederet, &longs;eu quò hæc ita inter &longs;e di&longs;creta e&longs;&longs;e putaret, & quæ in­<lb/>ter &longs;e re&longs;olui non po&longs;&longs;ent, adhuc incertum e&longs;t. </s> |
| | <s>certè quòd numeri collocarentur in principiis, <lb/><arrow.to.target n="marg976f"></arrow.to.target><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> eos per&longs;uadebat, quòd reliquis omnibus e&longs;&longs;ent priores, quippe qui illis &longs;eparentur. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> </s> |
| | <s>Tùm <lb/><arrow.to.target n="marg976g"></arrow.to.target>etiam quòd res imitantur numeros: (nimirum propter gradus quibus e&longs;&longs;enti&ecedil; &longs;eiunguntur) &longs;icut <lb/>ergo prius e&longs;&longs;e debet id, vnde &longs;umitur imitatio, quàm id quod imitatur, & exemplar e&longs;t prius <expan abbr="ex&etilde;plo">exem<lb/>plo</expan>; </s> |
| | <s>&longs;ic etiam res quæ numerantur, & quæ numeros imitantur, &longs;unt po&longs;teriores numeris. </s> |
| | <s>Hos <lb/><arrow.to.target n="marg976h"></arrow.to.target>ip&longs;i &longs;ub&longs;tantias non accidentia faciunt qu&ecedil; &longs;int immobiles, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> neque tamen habeant vim mouen­<lb/><arrow.to.target n="marg976i"></arrow.to.target>di, & per finitum <expan abbr="infinitum&qgrave;.">infinitumque</expan> partiuntur, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> infinitum non modo &longs;en&longs;ilibus, &longs;ed ijs tribuunt qu&ecedil; <lb/>in &longs;olam mentem cadunt, & infinitum extra mundum vagari volunt. </s> |
| | <s>Sed non &longs;oli Pythagoræi <lb/>numeros principia faciunt; Plato item numeratur in illis. </s> |
| | <s>Ni&longs;i quòd Plato rerum principia &longs;ta­<lb/>tuit numeros mathematicos. </s> |
| | <s>Pythagoræi verò, quòd multas eorum affectiones, in corporibus <arrow.to.target n="marg976j"></arrow.to.target><lb/>qu&ecedil; &longs;ub &longs;en&longs;um cadunt, ine&longs;&longs;e per&longs;picerent; numeros quidem entia po&longs;uerunt, &longs;ed non &longs;eiunctos <lb/> ab entibus, verùm illorum materiam. </s> |
| | <s>Etenim numerorum affectiones in concentu, c&ecedil;lo, <expan abbr="multis&qgrave;.">multisque</expan> <lb/>aliis in&longs;unt. </s> |
| | <s>Separabant illi numeros à rebus &longs;ensilibus quò &longs;i in illis po&longs;iti forent, cùm cætero­<lb/>qui nullam habeant firmitatem, eorum &longs;cientiam non futuram: </s> |
| | <s>vult enim &longs;cientia de rebus per­<lb/>manentibus & æternis exi&longs;tere. </s> |
| | <s>Tùm etiam quia po&longs;tulata non &longs;unt de rebus &longs;en&longs;ilibus, verùm de <lb/> ijs quæ mens iam conceperit. </s> |
| | <s>Sed videant i&longs;ti qua machina euertant illud argumentum. </s> |
| | <s>Si nu­<lb/>meri &longs;eparati &longs;int, quo pacto proprietates eorum in rebus &longs;en&longs;ilibus in&longs;unt. </s> |
| | <s>Hoc igitur vnum in <lb/> rebus ip&longs;is ine&longs;&longs;e rectè Pythagor&ecedil;i cen&longs;uerunt: quia verò principium apud e&longs;t numerus, &longs;iue <lb/>vnum, & e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, cætera, vt quò &longs;it bonum, illi vni accidunt. </s> |
| | <s>Hoc verò principium, cùm <lb/> multa cau&longs;&longs;arum genera &longs;int, quemadmodum &longs;it cau&longs;&longs;a, aut qua ratione re&longs;piciat bonum, ip&longs;is <lb/> auctoribus incertum e&longs;t. </s> |
| | <s>Cæterùm de numerorum conditionibus & gradibus quia multa à do­<lb/>cti&longs;simis viris accurati&longs;sime tradita &longs;unt, neque admodum valent ad phy&longs;iologi&ecedil; principia quam <lb/>nunc per&longs;equimur, inuenienda, hilari fronte dimittentur, illud adnotabimus &longs;olum quò ne&longs;ci­<lb/>uerunt ip&longs;i di&longs;tinguere id quod e&longs;t prius ratione, ab eo quod e&longs;t natura prius: numeri verò &longs;ola <pb pagenum="119"/><arrow.to.target n="marg976k"></arrow.to.target>ratione, non natura &longs;unt priores, & quòd numeri &longs;e habeant vt exemplaria fal&longs;um e&longs;t; </s> |
| | <s>&longs;unt enim <lb/> notæ duntaxat quibus naturæ proce&longs;&longs;us indicetur. </s> |
| | <s>Sed &longs;ingulorum errores mox adnotemus, vt <lb/> ijs pul&longs;is certa rerum naturalium principia con&longs;equamur. </s> |
| | <s>Et Parmenides &longs;anè &longs;en&longs;uum iudicio <lb/> de rebus &longs;en&longs;ilibus nimium derogat. </s> |
| | <s>Idem quoque peccat, dum ea pro principiis habet quorum <lb/>ingenium e&longs;&longs;entiæ principiorum maxime repugnat. </s> |
| | <s>Oportet enim &longs;emper manere principia, <expan abbr="rationem&qgrave;.">ra­<lb/>tionemque</expan> illorum in omni mutatione retineri, calidum verò & frigidum non &longs;unt eiu&longs;modi, &longs;i­<lb/>quidem conuer&longs;o non re&longs;oluatur in ea principia. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> </s> |
| | <s>Tùm prætereà nullus motus &longs;ine affectione <arrow.to.target n="marg976l"></arrow.to.target><lb/>obiretur. </s> |
| | <s>Iam verò quòd ens vnum &longs;it, <expan abbr="ideo&qgrave;.">ideoque</expan> c&ecedil;tera non &longs;int, &longs;ed e&longs;&longs;e videantur; præter id quòd <lb/>mon&longs;trat Ari&longs;toteles non nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi. </s> |
| | <s>&longs;i nil &longs;it præter ens, quò ens &longs;it vnum, addemus <lb/>etiam nos duo item entia ab eodem Parmenide po&longs;ita fui&longs;&longs;e, id nimirum quod verè e&longs;t, alterum <lb/>quod e&longs;t calidum (nanque hoc &longs;ive ignem appellabat ens, frigidum verò &longs;eu <expan abbr="terrã">terram</expan> non ens) atque <lb/>id verè ens ponere cogebatur. </s> |
| | <s>Nam, &longs;i ens ad &longs;en&longs;um &longs;ic acciperet, quia &longs;entiretur, & à &longs;en&longs;u &longs;ic <lb/>e&longs;&longs;e iudicaretur; etiam frigidum, quia &longs;entitur, ens habendum fuerat, aut negandum &longs;entiri fri­<lb/>gidum, quod ip&longs;e non ens e&longs;&longs;e fatebatur: quod certè multò e&longs;t ineptius. </s> |
| | <s>Ergo verè frigidum e&longs;&longs;e ponendum fuit. </s> |
| | <s>Itaque non vnum ens &longs;olum, &longs;ed duo, atque illa quidem non ad &longs;en&longs;um &longs;olum­<lb/><arrow.to.target n="marg976m"></arrow.to.target>modo, &longs;ed reip&longs;a &longs;tatuenda &longs;unt ex &longs;ententia Parmenidis. </s> |
| | <s>Nunc ad Empedoclem. </s> |
| | <s>Ponit ip&longs;e pri­<lb/>ma quattuor corpora qu&ecedil; cùm prima &longs;int, & (vt ip&longs;e vult) ab&longs;olutè principia, neque in aliud, ne­<lb/>que inter &longs;e commutari po&longs;&longs;unt, neque enim habent in quod re&longs;oluantur. </s> |
| | <s>Nunc elementa pro­<lb/>prias habent differentias, vt ignis calorem, aqua <expan abbr="humor&etilde;">humorem</expan> quas &longs;ic affixas vnumquodque elemen­<lb/>tum habet, vt alteri communicari non po&longs;sint, aliter interiret elementum proprias differentias <lb/> amittens. </s> |
| | <s>Cùm ergo mutatio qualitatum &longs;it affectio, ea verò fieri nequeat; </s> |
| | <s>profectò tolletur item <lb/>affectio. </s> |
| | <s>Tũm etiam motus omnis exi&longs;tit in vno &longs;ubiecto vici&longs;sim contraria &longs;u&longs;cipiente. </s> |
| | <s>Sed non <lb/>e&longs;t hic commune &longs;ubiectum. </s> |
| | <s>Neque igitur affectio. </s> |
| | <s>Et illud negare, quin elementa &longs;ecum com­<lb/>mutentur, valde importunum e&longs;t; cũm ex aqua fiat aer, & ex aere aqua, & terra conflagret, & id <lb/>quod exu&longs;tum e&longs;t, in terram conuertatur. </s> |
| | <s>Adde his, quòd cùm opera conciliantis amicitiæ &longs;ph&ecedil;­<lb/>rus fit ex elementis, amittuntur eorum differentiæ. </s> |
| | <s>Si ergo rur&longs;us è &longs;ph&ecedil;ro litis &longs;ecernentis auxi­<lb/>lio facta &longs;unt elementa; aut ex eo terra facta e&longs;t quod anteà fuit itidem terra, aut ex eo quod prius <lb/>fuerat ignis. </s> |
| | <s>Si po&longs;terius dederit, & elementa inter &longs;e commutari poterunt. </s> |
| | <s>Si terram ex terra <lb/>fieri velit; certè accipiet id cuius nulla cau&longs;&longs;a afferri, <expan abbr="temere&qgrave;.">temereque</expan> effutiet. </s> |
| | <s>Pr&ecedil;tereà dubium e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg976n"></arrow.to.target>&longs;int'ne elementa &longs;ph&ecedil;ro priora, an po&longs;teriora: ac quidem elementi naturam oppugnat e&longs;&longs;e po&longs;te­<lb/>rius; neque tamen priora &longs;ine vitio &longs;umi po&longs;&longs;unt. </s> |
| | <s>Siquidem verè elementum prius <expan abbr="quã">quam</expan> natura &longs;it <lb/>id ex quo primo aliquid fit, & in quod vltimum abit. </s> |
| | <s>Sed dici non pote&longs;t &longs;it'ne &longs;ph&ecedil;rus <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <lb/> illud <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="primum&qgrave;.">primumque</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan>; <expan abbr="qñ">quando</expan> & è &longs;ph&ecedil;ro fiunt elementa, & ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> re&longs;oluuntur in <lb/><expan abbr="&longs;ph&ecedil;rũ">&longs;ph&ecedil;rum</expan>; </s> |
| | <s><expan abbr="neq;">neque</expan> minus ita fiat, quàm <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ph&ecedil;rus in elementa re&longs;oluatur, & producatur ex illis. </s> |
| | <s><expan abbr="Dubiũ">Dubium</expan> <lb/>quoque e&longs;t apud ip&longs;um cuius'nam amicitiæ'ne, an litis &longs;it gignere & corrumpere. </s> |
| | <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> lis è &longs;ph&ecedil;ro <lb/>producit elementa <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>, amicitia corrumpit in <expan abbr="&longs;ph&ecedil;rũ">&longs;ph&ecedil;rum</expan>. </s> |
| | <s>Sed <expan abbr="nõ">non</expan> minus à lite &longs;ph&ecedil;rus corrumpi vi­<lb/>detur, & ab amicitia gigni. </s> |
| | <s>Rur&longs;us po&longs;tquam lite &longs;ecernente genita &longs;unt <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, ex ijs mixta <expan abbr="fiũt">fiunt</expan> <lb/>amicitia coniungente, <expan abbr="eadem&qgrave;">eademque</expan> mixta intereunt & abeunt in elementa di&longs;cordia di&longs;sipante. </s> |
| | <s>Ip&longs;e <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> tollit è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura. </s> |
| | <s>Nihil dico de eo quòd nullum finem naturæ <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> e&longs;&longs;e putat. <lb/></s> |
| | <s>hoc .n. posteà <expan abbr="videndũ">videndum</expan> e&longs;t. </s> |
| | <s>Omnino non &longs;atis <expan abbr="cõmoda">commoda</expan> principia &longs;unt elementa, cùm <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> nece&longs;&longs;e <lb/>&longs;it illa interire. </s> |
| | <s>Quin etiam &longs;i in <expan abbr="nihilũ">nihilum</expan> nihil abit; illud prius erit in quod ip&longs;a di&longs;&longs;oluentur. </s> |
| | <s>Sed ne <lb/>nimis in longum exore&longs;cat oratio; his ergo &longs;olùm contentus quæ admiratus Empedoclem cecinit <lb/>Manilius, po&longs;tquàm terræ formam, & ordinatos &longs;iderum motus propo&longs;ui&longs;&longs;et ad <expan abbr="contemplandũ">contemplandum</expan>. <lb/></s></p> |
| | <p type="main"> |
| | <s><arrow.to.target n="marg976o"></arrow.to.target>Nam neque fortuitos ortus &longs;urgentibus astris: <emph type="italics"/><emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nec toties po&longs;&longs;um na&longs;centem credere mundum, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Solisue a&longs;&longs;iduos partus, & facta diurna, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Cùm facies eadem &longs;ignis per &longs;&ecedil;cula con&longs;tet.<emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Idem Phœbus eat de c&ecedil;li partibus ij&longs;dem; <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Inde &longs;uos &longs;inuat flexus per crura pedesque <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Centauri, alterius rur&longs;us a&longs;cendere c&ecedil;lum <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Incipit, Argiuamque ratem per aplu&longs;tria &longs;umma <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Lunaque per totidem luces mutetur, & orbes, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Et natura vias &longs;eruet, quas fecerat ip&longs;a: <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nec tyrocinio peccet, circumque feratur. <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Aeterna cum luce dies, quò tempora mon&longs;trat <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Nunc his nunc illis eadem regionibus orbis <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Semper, <expan abbr="et">et</expan> vlterius vadentibus ortus ad ortus, <emph.end type="italics"/><lb/></s> |
| | <s><emph type="italics"/>Occa&longs;umue ortus c&ecedil;,<expan abbr="et">et</expan> cum Sole perennet. <emph.end type="italics"/><lb/></s></p> |
| <pb pagenum="120"/> | <pb pagenum="120"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> | <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. </s> <s>Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. </s> <s>Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. </s> <s>Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. </s> <s>Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. </s> <s>interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. </s> <s>Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. </s> <s>Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. </s> <s>Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. </s> <s>neque enim me­<lb/>minit de priuatione. </s> <s>Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. </s> <s>Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. </s> <s>Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. </s> <s>Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. </s> <s>Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/></s> <s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> | <arrow.to.target n="marg984"></arrow.to.target><lb/>pia, tenderemus, vt ijs per&longs;pectis illa per &longs;e note&longs;cerent quæ tamet&longs;i nobis nota, per &longs;e tamen <expan abbr="erãt">erant</expan> <lb/>ignota. </s> <s>Nunc cùm ab antiquorum placitis, tanquàm à notis nobis exor&longs;us fuerit Ari&longs;toteles, & <lb/>eorum auxilio principia ve&longs;tigauerit; ea verò cognita confirment illa nota nobis vnde or&longs;i fui­<lb/>mus, & efficiant illum rationis gyrum quem regre&longs;&longs;um vocant; quærat qui&longs;piam, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>id præ&longs;tet Ari&longs;toteles. </s> <s>Etenim veteres principiis contraria tribuebant; ex hoc conclu&longs;um prima <lb/>contraria e&longs;&longs;e principia. </s> <s>Idem quoque via motus contraria principiorum conditiones e&longs;&longs;e do­<lb/>cuit: vbi regre&longs;&longs;us? </s> <s>An ita procedemus, &longs;icut iubet Ari&longs;toteles in ea ratione qua primum ex eo <lb/>quòd planetæ non &longs;cintillent, coniicitur eos e&longs;&longs;e vicinos; mox ex eo, quòd propè &longs;int, non &longs;cintil­<lb/>lare, vbi &longs;ubiectum planetæ, medium cum pr&ecedil;dicato commutatur. </s> <s>Ita cùm veteres &longs;uis principiis <lb/>aëri, aquæ, igni, atomis, & reliquis contraria tribui&longs;&longs;ent: hoc &longs;umpto Ari&longs;toteles ex definitione <lb/>formali terminorum &longs;truxit pro&longs;yllogi&longs;mum in quo medium e&longs;&longs;et huiu&longs;modi. </s> <s>Non fieri ex aliis, <lb/>neque alia ex ip&longs;is. </s> <s>Itaque cùm e&longs;&longs;ent eiu&longs;modi prima contraria, efficiebatur, vt ea principia &longs;ta­<lb/>tuenda forent. </s> <s>Ergo contraria prima erunt principia. </s> <s>Quocirca forma, priuatio, & materies (h&ecedil;c <lb/>enim cum contrariis hic numeranda e&longs;t) erunt principia. </s> <s>Cùm igitur ex principiis ad contraria <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg985"></arrow.to.target><lb/>deducti fui&longs;&longs;emus ab antiquis; Ari&longs;toteles terminis commutatis ex contrariis à priori principia <lb/>conclu&longs;it. </s> <s>Deinde cùm venatus e&longs;&longs;et ex motu contraria, tanquam principia, regre&longs;&longs;um neglexi&longs;&longs;e <lb/>videtur: attamen & fieri poterat, quòd contraria forent cau&longs;&longs;æ motus. </s> <s>Igitur & forma & priua­<lb/>tio & materia cau&longs;&longs;æ motus habebuntur. </s> <s>Quamobrem hactenus continentur duo progre&longs;&longs;us. <lb/></s> <s>Sed ille tertius quo ex vniuer&longs;ali progre&longs;&longs;u colligitur &longs;pecialis in quaque re pertractanda; nimi­<lb/>rum, quòd cùm hæc &longs;int principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis & motus, ex ijs quæ in quaque re &longs;unt <lb/>nota nobis, inuenienda propria ip&longs;ius principia quibus cognitis quæque res per &longs;eip&longs;am ignota <lb/>per cau&longs;&longs;am per&longs;picua fiet, & in hoc po&longs;ita erit &longs;cientia naturalis. </s> <s>At verò ne di&longs;cedam à pro­<lb/>po&longs;ito quod in hoc primo libro in&longs;tituimus, vt generatim principia no&longs;træ methodi con&longs;titue­<lb/>rentur in quibus etiam reponitur motus, & hoc loco de illius notitia di&longs;&longs;eramus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976a"></margin.target>E</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976b"></margin.target>F</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976c"></margin.target>a Proc. lib. <lb/> 4. in Tim.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976d"></margin.target>b Alex. I. <lb/>Met. T. 46</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976e"></margin.target>G</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976f"></margin.target>c I. Met. <lb/></s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976g"></margin.target>d 8. Met.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976h"></margin.target>e 8. Phy&longs; <lb/>T. 46</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976i"></margin.target>f 7. Met.</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976j"></margin.target>H</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976k"></margin.target>A</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976l"></margin.target>a Prædic. <lb/> c. de motu</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976m"></margin.target>B</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976n"></margin.target>C</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| | <s><margin.target id="marg976o"></margin.target>D</s></p> |
| | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg977"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg977"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg978"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg978"></margin.target>F</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DE cognitione illa motus quam per accidens appellamus, &longs;atis anteà dictum e&longs;t. </s> <s>veniendum <lb/> | <s>DE cognitione illa motus quam per accidens appellamus, &longs;atis anteà dictum e&longs;t. </s> <s>veniendum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg998"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et nunc ad alteram eius cognitionem quæ per &longs;e e&longs;t, & ex definitione comparatur, vt <lb/>nihil in hac methodo cui propo&longs;itus e&longs;t motus, certius quàm ille teneretur. </s> <s>Sed illud vnum <lb/>difficultatem nobis affert, quo pacto motus notior ex &longs;ua definitione reddatur. </s> <s>Itaque hoc præ­<lb/>&longs;enti capite peragetur: Cau&longs;&longs;a verò quæ&longs;tionis e&longs;t, quandoquidem ex iis, quæ &longs;unt nota nobis, <lb/>quædam, & &longs;i per&longs;picua &longs;unt, tamen prætereà per cau&longs;&longs;as &longs;uas, quæ per demon&longs;trationem, aut <lb/>definitionem explicantur, certius po&longs;sidentur; velut eclyp&longs;is Lunæ quæ quidem &longs;en&longs;ui con&longs;tat, <lb/>& no&longs;citur à nobis; &longs;ed tum præclarè cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e eclyp&longs;in, cùm intelleximus eam ab in­<lb/>teruentu terræ profici&longs;ci, &longs;ed enim longè &longs;ecus &longs;e habent calor & frigus; quandò &longs;unt ita nobis <lb/>per&longs;picua, vt &longs;iquis illis aliquam lucem afferre conetur, nihilo plus agat quàm &longs;i facem in Sole <lb/>accendens, excutere velit tenebras; & vt Quintiliani verbis vtar, tam &longs;it &longs;tultum quàm in clari&longs;­<lb/>&longs;imum Solem mortale lumen inferre. </s> <s>inter hæc e&longs;t motus, vt eius definitio nullum in hac cogni­<lb/>tione lumen allatura videatur. </s> <s>Vanum'ne ergo e&longs;t officium definitionis? </s> <s>ab&longs;it. </s> <s>Proptereà di&longs;tin­<lb/>guendum de illis e&longs;t quæ nobis nota &longs;unt, bipartitò. </s> <s>aut enim cau&longs;&longs;as habent, aut ip&longs;is vacant. <lb/></s> <s>Vbi cau&longs;&longs;a vacent; præter id quòd &longs;emper & vbique rem &longs;ic &longs;e habere experimur, & quod olim <lb/> | <arrow.to.target n="marg998"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et nunc ad alteram eius cognitionem quæ per &longs;e e&longs;t, & ex definitione comparatur, vt <lb/>nihil in hac methodo cui propo&longs;itus e&longs;t motus, certius quàm ille teneretur. </s> <s>Sed illud vnum <lb/>difficultatem nobis affert, quo pacto motus notior ex &longs;ua definitione reddatur. </s> <s>Itaque hoc præ­<lb/>&longs;enti capite peragetur: Cau&longs;&longs;a verò quæ&longs;tionis e&longs;t, quandoquidem ex iis, quæ &longs;unt nota nobis, <lb/>quædam, & &longs;i per&longs;picua &longs;unt, tamen prætereà per cau&longs;&longs;as &longs;uas, quæ per demon&longs;trationem, aut <lb/>definitionem explicantur, certius po&longs;sidentur; velut eclyp&longs;is Lunæ quæ quidem &longs;en&longs;ui con&longs;tat, <lb/>& no&longs;citur à nobis; &longs;ed tum præclarè cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e eclyp&longs;in, cùm intelleximus eam ab in­<lb/>teruentu terræ profici&longs;ci, &longs;ed enim longè &longs;ecus &longs;e habent calor & frigus; quandò &longs;unt ita nobis <lb/>per&longs;picua, vt &longs;iquis illis aliquam lucem afferre conetur, nihilo plus agat quàm &longs;i facem in Sole <lb/>accendens, excutere velit tenebras; & vt Quintiliani verbis vtar, tam &longs;it &longs;tultum quàm in clari&longs;­<lb/>&longs;imum Solem mortale lumen inferre. </s> <s>inter hæc e&longs;t motus, vt eius definitio nullum in hac cogni­<lb/>tione lumen allatura videatur. </s> <s>Vanum'ne ergo e&longs;t officium definitionis? </s> <s>ab&longs;it. </s> <s>Proptereà di&longs;tin­<lb/>guendum de illis e&longs;t quæ nobis nota &longs;unt, bipartitò. </s> <s>aut enim cau&longs;&longs;as habent, aut ip&longs;is vacant. <lb/></s> <s>Vbi cau&longs;&longs;a vacent; præter id quòd &longs;emper & vbique rem &longs;ic &longs;e habere experimur, & quod olim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg999"></arrow.to.target><lb/>nuperúe extitit, nunc etiam e&longs;t; ex quo facile creditur. </s> <s>Ita vnum ex altero aptum <expan abbr="nexum&qacute;">nexumque</expan>. </s> <s>e&longs;t, <lb/>vt altero po&longs;ito alterum con&longs;equi & exi&longs;tere videatur, & vnum in altero, con&longs;equens in antece­<lb/>dente quodammodo elucere, aut &longs;e&longs;e vici&longs;sim inferre, vt pater & filius, totum & pars quæ in­<lb/>ter &longs;e ponunt, & ita cohærent, vt alterum in altero planè cogno&longs;catur; nec vlla oppo&longs;iti &longs;u&longs;picio <lb/>de tali copulatione nobis ince&longs;&longs;at. </s> <s>hîc &longs;olus &longs;en&longs;us plenam præ&longs;tat cognitionem, quòd &longs;int, nec <lb/>vlla cau&longs;&longs;a ratioúe flagitatur, ide&longs;t, mens nullam aliam machinam requirit, quàm &longs;en&longs;um, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. <lb/></s> <s>inductione contenta e&longs;t. </s> <s>Tameis e&longs;t notitia <expan abbr="fides&qacute;ue">fidesque</expan> profatorum. </s> <s>Itaque optimè ad hæc adhibetur <lb/>genus illud inductionis, quod <expan abbr="demõ&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> dicitur, quod à dialectico præter cætera differt, quia <lb/>continet ea qu&ecedil; arcti&longs;simo e&longs;&longs;entiæ vinculo connexa & <expan abbr="cõ&longs;tricta">con&longs;tricta</expan> &longs;unt. </s> <s>Vbi cau&longs;&longs;as habeant, ea <expan abbr="cõ-&longs;tant">con­<lb/>&longs;tant</expan> ex duplici natura: altera quidem &longs;en&longs;ili, per quam vel olim fuere, vel nunc exi&longs;tunt, & cer­<lb/>to quodam tempore locoúe <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, atque altera, per quam &longs;unt in vniuer&longs;itate rerum, illius <lb/>&longs;en&longs;us iudex e&longs;t certi&longs;simus, vt facultas alia nulla po&longs;tuletur qu&ecedil; de ip&longs;a iudicium ferre po&longs;sit, <lb/>dummodo &longs;ecundum naturam &longs;e habeat & c&ecedil;tera quæ requiruntur ritè &longs;int affecta. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> <lb/>id <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;atis e&longs;t ad firmam <expan abbr="&longs;tabilem&qacute;">&longs;tabilemque</expan>. </s> <s>notitiam propagandam, quia &longs;iue ex ob&longs;eruationum defectu, | <arrow.to.target n="marg999"></arrow.to.target><lb/>nuperúe extitit, nunc etiam e&longs;t; ex quo facile creditur. </s> <s>Ita vnum ex altero aptum <expan abbr="nexum&qacute;">nexumque</expan>. </s> <s>e&longs;t, <lb/>vt altero po&longs;ito alterum con&longs;equi & exi&longs;tere videatur, & vnum in altero, con&longs;equens in antece­<lb/>dente quodammodo elucere, aut &longs;e&longs;e vici&longs;sim inferre, vt pater & filius, totum & pars quæ in­<lb/>ter &longs;e ponunt, & ita cohærent, vt alterum in altero planè cogno&longs;catur; nec vlla oppo&longs;iti &longs;u&longs;picio <lb/>de tali copulatione nobis ince&longs;&longs;at. </s> <s>hîc &longs;olus &longs;en&longs;us plenam præ&longs;tat cognitionem, quòd &longs;int, nec <lb/>vlla cau&longs;&longs;a ratioúe flagitatur, ide&longs;t, mens nullam aliam machinam requirit, quàm &longs;en&longs;um, <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. <lb/></s> <s>inductione contenta e&longs;t. </s> <s>Talis e&longs;t notitia <expan abbr="fides&qacute;ue">fidesque</expan> profatorum. </s> <s>Itaque optimè ad hæc adhibetur <lb/>genus illud inductionis, quod <expan abbr="demõ&longs;tratiuũ">demon&longs;tratiuum</expan> dicitur, quod à dialectico præter cætera differt, quia <lb/>continet ea qu&ecedil; arcti&longs;simo e&longs;&longs;entiæ vinculo connexa & <expan abbr="cõ&longs;tricta">con&longs;tricta</expan> &longs;unt. </s> <s>Vbi cau&longs;&longs;as habeant, ea <expan abbr="cõ-&longs;tant">con­<lb/>&longs;tant</expan> ex duplici natura: altera quidem &longs;en&longs;ili, per quam vel olim fuere, vel nunc exi&longs;tunt, & cer­<lb/>to quodam tempore locoúe <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, atque altera, per quam &longs;unt in vniuer&longs;itate rerum, illius <lb/>&longs;en&longs;us iudex e&longs;t certi&longs;simus, vt facultas alia nulla po&longs;tuletur qu&ecedil; de ip&longs;a iudicium ferre po&longs;sit, <lb/>dummodo &longs;ecundum naturam &longs;e habeat & c&ecedil;tera quæ requiruntur ritè &longs;int affecta. </s> <s><expan abbr="Veruntam&etilde;">Veruntamen</expan> <lb/>id <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;atis e&longs;t ad firmam <expan abbr="&longs;tabilem&qacute;">&longs;tabilemque</expan>. </s> <s>notitiam propagandam, quia &longs;iue ex ob&longs;eruationum defectu, |
| <pb pagenum="125"/> | <pb pagenum="125"/> |
| <arrow.to.target n="marg1000"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu quòd res ip&longs;a &longs;it reconditior, & hæ&longs;itamus in eo quod appareat, & dubitamus adhuc, an res <lb/>ita perpetuò &longs;e habeat, an potius ex euento. </s> <s>huc non peruenit &longs;en&longs;us; &longs;ed eget auxilio rationis ita <lb/>rem euoluentis, vt eius cau&longs;&longs;as, vel per demon&longs;trationem patefaciat, vel definitione &longs;ignificet, in <lb/>earum verò &longs;ignificatione &longs;cientia quæ con&longs;tans e&longs;t & certa cognitio po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Verùm fac rem <lb/>&longs;ic vrgere &longs;en&longs;um, vt nil tenacius hæreat, quod de calore & frigore confitemur, atque item va­<lb/>let in motu, &longs;en&longs;us o&longs;tendit hæc e&longs;&longs;e planè, vt nihil vltra depo&longs;cat animus ad id credendum, <lb/>quod ip&longs;e repr&ecedil;&longs;entauit. </s> <s>Sed cùm pars in&longs;it in re qu&ecedil; declinat impetum &longs;en&longs;uum, opem defini­<lb/>tionis implorandum e&longs;t, cuius beneficio note&longs;cat. </s> <s>Quòd &longs;i definitio tunc acce&longs;&longs;erit, non pro­<lb/>ptereà redundat, aut vim &longs;en&longs;us ob&longs;curat, &longs;iue inanem efficit: &longs;ed vtrique in &longs;uo ip&longs;orum officio <lb/>manent, neque enim definitio certiores nos reddit, quòd &longs;it res eo modo quo rem e&longs;&longs;e nobis &longs;en­<lb/>&longs;us indicauit, neque magis quàm fecerit &longs;en&longs;us: &longs;ed illud efficit &longs;olùm, vt alter ille modus quo <lb/>res e&longs;t &longs;impliciter, qui &longs;ub mentem cadit, nec &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e obiicit, & ob id ignotus e&longs;t, planus <expan abbr="per-&longs;picuus&qacute;">per­<lb/>&longs;picuusque</expan>. </s> <s>reddatur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod ex hypothe&longs;i manife&longs;tum dicimus e&longs;&longs;e motum: ita enim <lb/>manife&longs;tus e&longs;t, vt etiam definitione declarari po&longs;sit, & confirmari demon&longs;tratione. </s> <s>nam &longs;en&longs;ui <lb/>quidem per&longs;picuus e&longs;t, per &longs;e verò ignotus. </s> <s>& ea e&longs;t illius euidentia quæ valeat quidem ad me­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1000"></arrow.to.target><lb/>&longs;eu quòd res ip&longs;a &longs;it reconditior, & hæ&longs;itamus in eo quod appareat, & dubitamus adhuc, an res <lb/>ita perpetuò &longs;e habeat, an potius ex euento. </s> <s>huc non peruenit &longs;en&longs;us; &longs;ed eget auxilio rationis ita <lb/>rem euoluentis, vt eius cau&longs;&longs;as, vel per demon&longs;trationem patefaciat, vel definitione &longs;ignificet, in <lb/>earum verò &longs;ignificatione &longs;cientia quæ con&longs;tans e&longs;t & certa cognitio po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Verùm fac rem <lb/>&longs;ic vrgere &longs;en&longs;um, vt nil tenacius hæreat, quod de calore & frigore confitemur, atque item va­<lb/>let in motu, &longs;en&longs;us o&longs;tendit hæc e&longs;&longs;e planè, vt nihil vltra depo&longs;cat animus ad id credendum, <lb/>quod ip&longs;e repr&ecedil;&longs;entauit. </s> <s>Sed cùm pars in&longs;it in re qu&ecedil; declinat impetum &longs;en&longs;uum, opem defini­<lb/>tionis implorandum e&longs;t, cuius beneficio note&longs;cat. </s> <s>Quòd &longs;i definitio tunc acce&longs;&longs;erit, non pro­<lb/>ptereà redundat, aut vim &longs;en&longs;us ob&longs;curat, &longs;iue inanem efficit: &longs;ed vtrique in &longs;uo ip&longs;orum officio <lb/>manent, neque enim definitio certiores nos reddit, quòd &longs;it res eo modo quo rem e&longs;&longs;e nobis &longs;en­<lb/>&longs;us indicauit, neque magis quàm fecerit &longs;en&longs;us: &longs;ed illud efficit &longs;olùm, vt alter ille modus quo <lb/>res e&longs;t &longs;impliciter, qui &longs;ub mentem cadit, nec &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e obiicit, & ob id ignotus e&longs;t, planus <expan abbr="per-&longs;picuus&qacute;">per­<lb/>&longs;picuusque</expan>. </s> <s>reddatur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod ex hypothe&longs;i manife&longs;tum dicimus e&longs;&longs;e motum: ita enim <lb/>manife&longs;tus e&longs;t, vt etiam definitione declarari po&longs;sit, & confirmari demon&longs;tratione. </s> <s>nam &longs;en&longs;ui <lb/>quidem per&longs;picuus e&longs;t, per &longs;e verò ignotus. </s> <s>& ea e&longs;t illius euidentia quæ valeat quidem ad me­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1001"></arrow.to.target><lb/>thodum naturalem dirigendam; &longs;ed ad plenam rei notitiam non &longs;it &longs;atis. </s> <s>quippe quòd tum ex­<lb/>actè no&longs;catur, vbi &longs;peciatim per proprium &longs;ubiectum, per &longs;uas cau&longs;&longs;as, & &longs;ub certa conditione <lb/>percipitur. </s> <s>Ex motu cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed cum & motus & natura, quantum e&longs;t de <lb/>rudi hac & inchoata notitia quæ per accidens e&longs;t, &longs;atis per&longs;pecta &longs;int, accuratam eorum tracta­<lb/>tionem methodus phy&longs;ica po&longs;tulat quam his commentariis in&longs;tituimus. </s> <s>huc igitur mox oratio <lb/>no&longs;tra conuertetur: nam de munere methodi naturalis abundè tractatum e&longs;&longs;e arbitramur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1001"></arrow.to.target><lb/>thodum naturalem dirigendam; &longs;ed ad plenam rei notitiam non &longs;it &longs;atis. </s> <s>quippe quòd tum ex­<lb/>actè no&longs;catur, vbi &longs;peciatim per proprium &longs;ubiectum, per &longs;uas cau&longs;&longs;as, & &longs;ub certa conditione <lb/>percipitur. </s> <s>Ex motu cogno&longs;cimus e&longs;&longs;e naturam, &longs;ed cum & motus & natura, quantum e&longs;t de <lb/>rudi hac & inchoata notitia quæ per accidens e&longs;t, &longs;atis per&longs;pecta &longs;int, accuratam eorum tracta­<lb/>tionem methodus phy&longs;ica po&longs;tulat quam his commentariis in&longs;tituimus. </s> <s>huc igitur mox oratio <lb/>no&longs;tra conuertetur: nam de munere methodi naturalis abundè tractatum e&longs;&longs;e arbitramur.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> | <s>EX his qu&ecedil; narrata &longs;unt hactenus, <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> e&longs;&longs;entia motus inuenta e&longs;t. </s> <s>verùm ad ip&longs;am p&ecedil;ni­<lb/>tus ab&longs;oluendam non erit <expan abbr="importunũ">importunum</expan>, &longs;i & id in pr&ecedil;&longs;entia con&longs;ideremus, cùm motus &longs;it <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>ab agente, &longs;ed in patiente, quod verò e&longs;t ab agente &longs;it actio, quod <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> &longs;it affectio, &longs;iue pa&longs;­<lb/>&longs;io, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> actio & affectio &longs;e habeant, cum ad agens & patiens, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad <expan abbr="motũ">motum</expan>: explora­<lb/>to <expan abbr=".n.">enim</expan> generis ip&longs;ius ingenio, facilius adipi&longs;cemur <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="partiũ">partium</expan> <expan abbr="&longs;ubiectarũ">&longs;ubiectarum</expan>. </s> <s>Porrò Latinis no&longs;tris ea <lb/>vox actio fuit cau&longs;&longs;a deceptionis; quippe qui exi&longs;timarint <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> quod ea voce <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>, ab aliquo <lb/><expan abbr="p&etilde;dere">pendere</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> ab efficiente principio: &longs;ed quod ip&longs;i verte <expan abbr="&longs;ũt">&longs;unt</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, apud Gr&ecedil;cos variis nominib. <lb/></s> <s>&longs;ignificatur; <expan abbr="interdũ">interdum</expan> <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <expan abbr="&longs;ecũd&ecedil;">&longs;ecund&ecedil;</expan> entelechi&ecedil;, <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> energi&ecedil;, 3. Phy&longs;. nomine factionis <expan abbr="exprimi&ttilde;">exprimitur</expan> <lb/><expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> praxeos huic oppo&longs;ita perpe&longs;sio e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> proprio <expan abbr="noĩe">nomine</expan> <foreign lang="greek">pa/qhsi/n</foreign> appellari video, <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;tero­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1103"></arrow.to.target><lb/>qui <foreign lang="greek">po/inma & pa/qos</foreign> &longs;int fines, illud <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <foreign lang="greek">th=s poih/sews</foreign>, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <foreign lang="greek">th=s paqh/sews</foreign>, & h&ecedil;c aliquid <lb/><expan abbr="factũ">factum</expan>, & quod iam &longs;it exprimunt, illæ verò progre&longs;&longs;um & <expan abbr="verã">veram</expan>. </s> <s>Sed vt variæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="vocũ">vocum</expan> notiones <lb/>apud Gr&ecedil;cos, ita &longs;equitur, vt apud nos actio vox ambigua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> entelechi&ecedil; & ener­<lb/>gi&ecedil; non <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> pendet vt ab efficiente &longs;ignificatur, &longs;ed id <expan abbr="qd">quod</expan> profici&longs;citur vt à forma. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> <expan abbr="intellige&ttilde;">intelligetur</expan> po&longs;teà. </s> <s>Quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> entelechia & energia <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ab Ari&longs;t. <lb/></s> <s>ad &longs;en&longs;um & <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> qu&ecedil; <expan abbr="vtraq;">vtraque</expan> ponit ip&longs;e in eo, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pati: <expan abbr="cũ">cum</expan> efficere &longs;it <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="obiectarũ">obiectarum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ui <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1104"></arrow.to.target><lb/>facultatib. &longs;entienti & intelligenti incutiunt; &longs;iue vt efficientia, &longs;iue vt fines alias <expan abbr="dice&ttilde;">dicetur</expan>. </s> <s>Omnino verò <lb/>duo illa <expan abbr="noĩa">nomina</expan> <expan abbr="accõmodan&ttilde;">accommodantur</expan> ad eas functiones <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="mom&etilde;to">momento</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> <expan abbr="obeun&ttilde;">obeuntur</expan> quas Latini actiones <expan abbr="imman&etilde;tes">immanentes</expan> <lb/>appellare &longs;olent, quia <expan abbr="nõ">non</expan> tran&longs;eant ab vno &longs;ubiecto ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> &longs;anè ip&longs;is hactenus <expan abbr="cõceda&ttilde;">concedatur</expan>. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> <lb/>illud pror&longs;us exi&longs;timo fal&longs;um <expan abbr="qd">quod</expan> accipiunt, <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i tale genus actionis in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto maneat; in eo <lb/>duo reperire principia: <expan abbr="alterũ">alterum</expan> à quo producatur, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="alterũ">alterum</expan> in quo <expan abbr="efficia&ttilde;">efficiatur</expan>, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>in &longs;ubiecto. </s> <s>nos <expan abbr=".n.">enim</expan> infrà &longs;umus o&longs;ten&longs;uri <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proprietat&etilde;">proprietatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="con&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, quatenus forma e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae nulla <expan abbr="de&ttilde;">detur</expan> eiu&longs;modi actio intrin&longs;eca <expan abbr="nõ">non</expan> facilè <expan abbr="cõce&longs;&longs;erim">conce&longs;&longs;erim</expan>. </s> <s><expan abbr="verũ">verum</expan> h&ecedil;c po&longs;teà, &longs;ed nos hîc <expan abbr="faction&etilde;">factionem</expan> <lb/>habemus, ea verò <foreign lang="greek">po/ihsi+s</foreign> e&longs;t <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propriè permanat ab efficiente, & inducitur in patiens, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it re ip&longs;a <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> pa&longs;sione, <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> ab ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tincta non aliter <expan abbr="atq;">atque</expan> a cen&longs;us & di&longs;cen&longs;us in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;cala; &longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/><expan abbr="eæd&etilde;">eædem</expan> <expan abbr="vtr&ecedil;&qacute;">vtr&ecedil;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> forma qu&ecedil; <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> ab efficiente in <expan abbr="materiã">materiam</expan>: ideò &longs;icut materia, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it &longs;ola <expan abbr="ptãs">potestas</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>deducitur in <expan abbr="actũ">actum</expan>, ni&longs;i per <expan abbr="actũ">actum</expan> & ab actu; nec efficiens efficit ni&longs;i <expan abbr="&longs;ubijcia&ttilde;">&longs;ubijciatur</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãte">potestate</expan>, quatenus <lb/><expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan>, &longs;ic forma h&ecedil;c in actu e&longs;t in efficiente, pote&longs;tate <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in materia. </s> <s>verùm <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> agere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan>, <lb/><expan abbr="neq;">neque</expan> pati <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> illa actio, aut pa&longs;sio nuncupari debet, ni&longs;i <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="tran&longs;mitti&ttilde;">tran&longs;mittitur</expan> ab efficiente, & pa­<lb/>tienti <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan>: <expan abbr="antequã">antequam</expan> <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> materi&ecedil; e&longs;t actus primus &longs;olus vt caliditas in igni, <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1105"></arrow.to.target><lb/>qd <expan abbr="cõburat">comburat</expan>. </s> <s>actus <expan abbr="aũt">aut</expan> primus nil e&longs;t aliud, forma ip&longs;a, &longs;iue &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, &longs;iue <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan>, hîc nihil refert. <lb/></s> <s>Et <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="cõicatur">conicatur</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan>, <expan abbr="qd">quod</expan> ine&longs;t in materia, per <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> gradus, nec tota &longs;imul, & in <expan abbr="tpe">tempore</expan> aliquo <lb/>ob id talis actio reap&longs;e motus e&longs;t C&ecedil;terùm, <expan abbr="cũ">cum</expan> alij <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan>, & ab alio <expan abbr="recipia&ttilde;">recipiatur</expan>; <expan abbr="dũ">dum</expan> adhuc ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <lb/><expan abbr="transfundi&ttilde;">transfunditur</expan>, degenerat in <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan>. </s> <s>Ob h&ecedil;c igitur motus &longs;imul e&longs;t actio <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt ab agente & <expan abbr="mou&etilde;-te">mouen­<lb/>te</expan>; pa&longs;sio verò, vt in eo <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="pati&ttilde;">patitur</expan> & mouetur, e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> pa&longs;sio non &longs;impliciter; modò fuerit <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="na-turã">na­<lb/>turam</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> per <expan abbr="motũ">motum</expan> &longs;emper aliquid perficiatur, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> h&ecedil;c perfectio <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> aduenire, ni&longs;i abijciatur <lb/>anterior forma. </s> <s>Cùm ergo actio &longs;it ab agente, <expan abbr="ead&etilde;q.">eadenque</expan> &longs;it in patiente, vtrunque verò <expan abbr="cõpleat">compleat</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <lb/>motus <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt motus &longs;it in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> genere <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ub <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> cadunt: continet <expan abbr=".n.">enim</expan> duas habitudines, <lb/>&longs;iue, vt i&longs;ti dicunt, re&longs;pectus: quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="exi&longs;tim&etilde;">exi&longs;timen</expan> eas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;implices, <expan abbr="verũ">verum</expan> vtra&longs;que <expan abbr="cõpo&longs;itas">compo&longs;itas</expan>: <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> habitudo ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> <expan abbr="ab&longs;olui&ttilde;">ab&longs;oluitur</expan> per <expan abbr="formã">formam</expan>: agit <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>: & actio e&longs;t huius form&ecedil; pro­<lb/>gre&longs;&longs;us ab hoc, ita & habitudo ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>: <expan abbr="&ptilde;&ptilde;ea">propterea</expan> quae illius actus e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> aliquod <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s>&longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> efficiat <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> qu&ecedil; e&longs;t ad agens; et enim ea qu&ecedil; e&longs;t ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> interna e&longs;t, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/>affert <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habitudinis; idcircò <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> actio <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> afferet <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid; vt pa&longs;sio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>di&longs;tinguetur à re qu&ecedil; per <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>. </s> <s>Ab his qu&ecedil; demon&longs;trata &longs;unt, patet <expan abbr="naturã">naturam</expan> motus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus | <arrow.to.target n="marg1106"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>, &longs;ed è variis con&longs;tare primordiis & elementis, <expan abbr="&longs;ecũ">&longs;ecum</expan> &longs;anè &longs;ubiecto <expan abbr="cõiunctis">coniunctis</expan> <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> verò &longs;eparatis. </s> <s>Quapropter ad diuer&longs;a <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;ta">pr&ecedil;dicamenta</expan> refertur, licet <expan abbr="nõ">non</expan> ad <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa pertineat &ecedil;qua­<lb/>liter: verùm ad <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> obliquè, ad alia verò in recto. </s> <s><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> &longs;i <expan abbr="con&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>: quia <expan abbr="cõti-netur">conti­<lb/>netur</expan> in eo pr&ecedil;dicamento, cuius e&longs;t ea ip&longs;a forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, e&longs;t &longs;anè in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan>, verun­<lb/>tamen vt aliquid eius <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus, & vt dici &longs;olet, via, <expan abbr="nõ">non</expan> vt genus, aut &longs;pecies <lb/>qu&ecedil; in pr&ecedil;dicamento collocantur in recto. </s> <s><expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="cõ&longs;idere&ttilde;">con&longs;ideretur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, atque vt fluxus <expan abbr="quidã">quidam</expan>, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> fluxus ille duo notat, & <expan abbr="profectũ">profectum</expan> in ea forma, & <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> eius <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan>: &longs;i partitio &longs;pectetur, <expan abbr="&ptilde;-&longs;efert">pn­<lb/>&longs;efert</expan> certè <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> quanti: nihilominus affirmare <expan abbr="nõ">non</expan> au&longs;im, ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; &longs;ed cau&longs;&longs;am partitio­<lb/>nis <expan abbr="aduertendã">aduertendam</expan> e&longs;&longs;e puto <expan abbr="quã">quam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;iue quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, vt <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> in motu qui e&longs;t <lb/>ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="naturã">naturam</expan> materi&ecedil;, <expan abbr="quã">quam</expan> per gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> audiemus e&longs;&longs;e <expan abbr="partibil&etilde;">partibilem</expan>, <expan abbr="quib.">quibus</expan> contingit <lb/>vt <expan abbr="nũc">nunc</expan> remota &longs;it, propinquior alias, & <expan abbr="demũ">demum</expan> proxima & vltima. </s> <s>Proinde vniuer&longs;a partitionis <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>inde quantitatis ratio <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan> à &longs;ubiecto, & e&longs;t per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Altera <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ratio fluxus à forma fluen­<lb/>te, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, <expan abbr="nõ">non</expan> di&longs;crepat, ni&longs;i &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> aliter, <expan abbr="atq;">atque</expan> albedo qu&ecedil; e&longs;t in homine, ab <expan abbr="hoĩe">homine</expan> <lb/>ip&longs;o albo di&longs;tinguatur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i motus, vt fluxus <expan abbr="cogite&ttilde;">cogitetur</expan>, haud inficiabor & ita e&longs;&longs;e <expan abbr="cõe">cone</expan> ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; <lb/>vnde probabile e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> inter fluxus <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, qualis e&longs;t inter formas <expan abbr="flu&etilde;tes">fluentes</expan>, quae &longs;i fluxus ip&longs;ius <lb/><expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;pectes quo <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> <expan abbr="ext&etilde;tio">extentio</expan> <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> &longs;ignificari; profectò <expan abbr="etiã">etiam</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, quia pr&ecedil;fert vel gradus |
| <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> | <pb pagenum="146"/>perfectionis, vel partes quantitatis. </s> <s>Hanc <expan abbr="naturã">naturam</expan> quia fit ab alio, & in &longs;ubiecto <expan abbr="quodã">quodam</expan>, habitudo co­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> | <arrow.to.target n="marg1107"></arrow.to.target><lb/>mitatur. </s> <s>Quare non <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> hoc, <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e ad aliquid, motus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> con&longs;tituere, eam, &longs;. </s> <s>quæ in <lb/>internis principiis ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> motus exi&longs;tit, po&longs;ita e&longs;t, &longs;ed <expan abbr="eã">eam</expan> quæ logicè <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan> ab omnib. cau&longs;sis. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ab agente <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt à cau&longs;&longs;a <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan>, & hanc re&longs;piciat, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s>cognitio <expan abbr="profici&longs;ca&ttilde;">profici&longs;catur</expan> ex cau&longs;sis; fit <expan abbr="it&etilde;">item</expan>, vt quae<lb/>&longs;it ad aliquid, eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> <expan abbr="cõpleat">compleat</expan>. </s> <s>Accipio verò <expan abbr="nõ">non</expan> temere <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad agens; omitto <expan abbr="illã">illam</expan> qu&ecedil; ad <lb/>patiens: <expan abbr="qñ">quin</expan> illa <expan abbr="quã">quam</expan> habet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, interna e&longs;t & tran&longs;cendens, &longs;ibi <expan abbr="cõis">conis</expan> analogicè <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="oĩ">omni</expan> forma: <lb/>ine&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> vel vt in &longs;ubiecto, in &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, vel vt &longs;ub&longs;tantiæ pars; & ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;tũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> perti­<lb/>net, vnde interna principia ducit. </s> <s>Ita igitur <expan abbr="nõ">non</expan> vna <expan abbr="rõne">ratione</expan> motus ad ea &longs;pectabit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e re&longs;piciunt, <lb/>&longs;ed vt ab alio, <expan abbr="refere&ttilde;">referetur</expan> ad ea quæ &longs;unt ad aliquid; erit in &longs;ubiecto vt forma; <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, tamet&longs;i ab hoc, <lb/>vt actio formaliter & in recto &longs;ed pa&longs;sio nuncupabitur, qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tantum</expan> inferat <expan abbr="pr&ecedil;dicamentũ">pr&ecedil;dicamentum</expan> relationis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>vt in hoc. </s> <s>&longs;ed vt ab hoc. </s> <s>Sic <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> motus in recto erit ad aliquid, vt pa&longs;sio, &longs;. </s> <s>quæ <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="figurã">figuram</expan> dictio­<lb/>nis erit ad aliquid, ob <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> obtinet ad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>; reip&longs;a ad aliquid, vt actio, &longs;ed <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><lb/><expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="relation&etilde;">relationem</expan> & alia adnexa, & in iis qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, & in aliis <expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan> obliquè <expan abbr="collocabi&ttilde;">collocabitur</expan>. <lb/></s> <s>idcircò ratio formalis eius erit ad aliquid; c&ecedil;tera <expan abbr="cõplebunt">complebunt</expan> alias rationes: vt albefactio pa&longs;sio eius, <lb/>qd albe&longs;cit, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>, &longs;. </s> <s>& ab <expan abbr="albefaci&etilde;te">albefaciente</expan>. </s> <s>Quapropter &longs;i vniuer&longs;am ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> a&longs;&longs;equi ve­<lb/>limus, & vniuer&longs;as eius cau&longs;&longs;as explicare; <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnib. hi&longs;ce modis e&longs;t explicandus. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="nõ">non</expan> nullo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> | <arrow.to.target n="marg1108"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="cõ&longs;ilio">con&longs;ilio</expan> veteres ab Ari&longs;t. </s> <s>laudati, quae <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e a&longs;&longs;euera&longs;&longs;ent: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> erat <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <expan abbr="certũ">certum</expan> genus <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan>, quippe quae ad diuer&longs;a <expan abbr="&ptilde;dicam&etilde;ta">praedicamenta</expan> pertineret, <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quæ fit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt quattuor; ad <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> & <expan abbr="pa&longs;-&longs;ion&etilde;">pa&longs;­<lb/>&longs;ionem</expan> <expan abbr="referre&ttilde;">referretur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid. </s> <s>Porrò actio & pa&longs;sio reip&longs;a <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;unt; <expan abbr="neq;">neque</expan> &longs;anè quae <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q;">vtriu&longs;que</expan> <lb/>materia &longs;iue termini, <expan abbr="qñ">quin</expan> actio <expan abbr="ag&etilde;te">agente</expan> <expan abbr="funda&ttilde;">fundatur</expan>, pa&longs;sio verò patiente, &longs;ed &longs;ubiecto, hoc e&longs;t, natura & hy­<lb/>po&longs;ta&longs;i; quia &longs;it vna <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. </s> <s>natura & hypo&longs;ta&longs;is, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> diuer&longs;as i&longs;tas habitudines admittat. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> <expan abbr="ob&longs;tãt">ob&longs;tant</expan> <lb/>illa <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nobis <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan> eo <expan abbr="noĩe">nomine</expan>, quae motus <expan abbr="refera&ttilde;">referatur</expan> ad aliquid, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in Alexandri <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> obiecta fuere. <lb/></s> <s><expan abbr="Primũ">Primum</expan>, &longs;. </s> <s>quia &longs;ic haberet id quod &longs;ibi vici&longs;sim <expan abbr="rñderet">responderet</expan>, atqui <expan abbr="nullũ">nullum</expan> habet, etenim e&longs;&longs;et id mouens, aut <lb/>mobile: <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t eò quae illa e&longs;t habitudo effectus ad <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t valdè impropriè, <expan abbr="qñ">quin</expan> <lb/>&longs;ic <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt in vniuer&longs;o, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad D. O. M. vtpotè, &longs;ui <expan abbr="ip&longs;orũ">ip&longs;orum</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>: <expan abbr="neq;">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> po&longs;&longs;et id e&longs;&longs;e mo­<lb/>bile, <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> hæc e&longs;&longs;et habitudo <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à qua <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> veræ habitudinis, i. </s> <s><expan abbr="&ptilde;dicamenti">praedicamenti</expan> e&longs;&longs;en­<lb/>tia <expan abbr="&longs;egrega&ttilde;">&longs;egregatur</expan>. </s> <s>Rur&longs;us &longs;i motus ab habitudine <expan abbr="cõplere&ttilde;">compleretur</expan>, <expan abbr="cũ">cum</expan> ea &longs;it ad <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan> &longs;imul; profectò vtriu&longs;­<lb/>que <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad ip&longs;um, par e&longs;&longs;et ad <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> eiu&longs;modi <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> à &longs;ubiecto prima <lb/>eius ratio <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan>: elucet <expan abbr=".n.">enim</expan> motus immobili, & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;emper e&longs;t. </s> <s>At nihil ad <lb/><expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> pertinere primo a&longs;pectu <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan> & <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> &longs;&ecedil;pi&longs;simè latet. </s> <s>H&ecedil;c <expan abbr="atq;">atque</expan> alia <expan abbr="hmõi">huiusmodi</expan> &longs;olent opponi, <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan>, ni&longs;i fallimur, &longs;ine vllo negotio dilui po&longs;&longs;unt. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> concedimus habere <expan abbr="motũ">motum</expan> id quod &longs;ibi vici&longs;sim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia p &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma &longs;emp <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> | <arrow.to.target n="marg1109"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="rñdeat">respondeat</expan>, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>duplex e&longs;&longs;e & mouens & mobile, licet habitudo ad mobile longè alia &longs;it, ac <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <lb/>& ad mobile interna, <expan abbr="admou&etilde;s">admouens</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> externa, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mutet <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> vllius roboris e&longs;&longs;e id opi­<lb/>namur <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="opponi&ttilde;">opponitur</expan>, <expan abbr="oĩa">omnia</expan>, &longs;. </s> <s><expan abbr="relatũ">relatum</expan> iri ad <expan abbr="Deũ">Deum</expan>: damus <expan abbr=".n.">enim</expan> hoc, nec ab&longs;urdi <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> inde <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>. </s> <s>Quis <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>neget ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cãs">causas</expan> habent, referri ad <expan abbr="cãm">causam</expan>, & ad D. O. M. veluti <expan abbr="cãm">causam</expan> <expan abbr="primã">primam</expan>? </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud impedit quae <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tia">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tia</expan> &longs;it res ab&longs;oluta; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ub&longs;tantia res ita e&longs;t ab&longs;oluta, quin pendeat ex nullo, &longs;ed quia <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e &longs;ub­<lb/>&longs;i&longs;tit, cui <expan abbr="nõ">non</expan> repugnat aliud habere cau&longs;&longs;æ genus, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="internũ">internum</expan>, &longs;ed à quo <expan abbr="guberne&ttilde;">gubernetur</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> illud per &longs;e <lb/>exi&longs;tere &longs;ic e&longs;t, vt <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus relationis excludat; <expan abbr="nã">nam</expan> materi&ecedil; beneficio talis e&longs;t: quae <expan abbr=".n.">enim</expan> exi&longs;tat <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> <lb/><expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> materi&ecedil; <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> refert, & ita per &longs;e e&longs;t: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> per &longs;e <foreign lang="greek">u(pa/rxei</foreign>, i.&longs;ub&longs;i&longs;tit: <expan abbr="atq;">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> forma <expan abbr="&longs;em&ptilde;">&longs;emper</expan> <lb/>aliud requirit quo <expan abbr="imita&ttilde;">imitatur</expan>, vel <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vel <expan abbr="materiã">materiam</expan>. </s> <s><expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;emper aliud in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;i&longs;tere, intue­<lb/>ri <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quae Ari&longs;t. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="cãs">causas</expan> & <expan abbr="cãs">causas</expan> habentia &longs;tatuit inter ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan> aliud, <expan abbr="qñ">quin</expan> &longs;unt actu; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanque</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1110"></arrow.to.target><lb/>motus <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="qdã">quoddam</expan> actus e&longs;t, <expan abbr="&longs;peci&etilde;&qacute;">&longs;peciemque</expan>. </s> <s>obtinet effectus. </s> <s>Motus <expan abbr="etiã">etiam</expan> re&longs;picit mobile, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> duplex e&longs;t, <lb/>vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> quod, & ita e&longs;t illius <expan abbr="pfectio">perfectio</expan>, vel quoad <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> tran&longs;­<lb/>mutari, & ita ine&longs;t <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> forma &longs;iue &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;iue accidentis, ideò <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="falsũ">falsum</expan>, quae in&longs;it in &longs;ubiecto <lb/><expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & id ab&longs;olutè negari poterat accidens <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;picere, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;ub­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaquae</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/>pp <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argmentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> | <arrow.to.target n="marg1111"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> &longs;it, & <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> eius habitus; <expan abbr="pr&ecedil;ter&qtilde;">pr&ecedil;terquae</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;tiũ">accidentium</expan> habitudo ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, e&longs;t <expan abbr="tran&longs;c&etilde;-dens">tran&longs;cen­<lb/>dens</expan> & interna, nec, ni&longs;i ex figura dictionis in eo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> <expan abbr="cõtine&ttilde;">continetur</expan>. </s> <s>Ex hoc <expan abbr="&longs;olui&ttilde;">&longs;oluitur</expan> obiectio <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> <lb/>inficiando, &longs;. </s> <s><expan abbr="connexũ">connexum</expan>; quia motus aliter &longs;e habet ad efficiens, ac patiens; fit <expan abbr=".n.">enim</expan> in hoc & <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan> in <lb/>&longs;ubiecto in quo manet ea forma qua <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>. </s> <s>ob id <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> illi familiare & <expan abbr="internũ">internum</expan> e&longs;t, & in eius <lb/>definitione <expan abbr="capi&ttilde;">capitur</expan>; <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> verò <expan abbr="nequa&qtilde;">nequaque</expan>, ni&longs;i definitio logicè <expan abbr="capia&ttilde;">capiatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex &longs;ingulis <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> generib. <lb/></s> <s><expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan> <expan abbr="&ptilde;t">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Cũ">Cum</expan> po&longs;tremò <expan abbr="&qtilde;ritur">quaeritur</expan>, referatur'ne motus ad ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt ad aliquid, vt motus e&longs;t, an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s>ac &longs;i <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> dixerim. </s> <s>ergo, inquis, erit aliud <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> in quo <expan abbr="continebi&ttilde;">continebitur</expan> motus, <lb/><expan abbr="pp">propter</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quatenus, &longs;. </s> <s>e&longs;t motus. </s> <s>Hîc dubito <expan abbr="primũ">primum</expan> de nece&longs;sitate <expan abbr="cõ&longs;ecutionis">con&longs;ecutionis</expan>: <expan abbr="nã">nam</expan> retorqueo <lb/><expan abbr="arg&mtilde;">argumentum</expan> <expan abbr="&qtilde;rens">quarens</expan> in primis Alexandri, qui &longs;unt ambigui, referunturúe ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan>, <lb/>an <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>aliam <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>? </s> <s><expan abbr="rñ">responsionem</expan> debis, &longs;cio, <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan><expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. </s> <s>Ergo'ne <expan abbr="&longs;eque&ttilde;">&longs;equetur</expan> Alexandros, quatenus <expan abbr="Alexãdri">Alexandri</expan> <lb/>&longs;unt, fore in quadam <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> per &longs;e? </s> <s>erit &longs;anè alia <expan abbr="illorũ">illorum</expan> notio; nec <expan abbr="&ptilde;&ptilde;eà">propterea</expan> quæ per &longs;e <expan abbr="reijcia&ttilde;">reijciatur</expan> in <lb/><expan abbr="aliqd">aliquod</expan> genus. </s> <s>Atqui oppones, <expan abbr="qd">quod</expan> <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> quatenus &longs;ignificare <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="cõem">conem</expan>. </s> <s><expan abbr="Verũ">Verum</expan> hoc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> <lb/>idcirco notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. </s> <s>illa erit vniuoca, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quatenus pertinere <expan abbr="põt">potest</expan> ad ea qu&ecedil; &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. </s> <s>ex quo <lb/><expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> ea vox & <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> <expan abbr="amplecta&ttilde;">amplectatur</expan> & id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="cõmitta&ttilde;">committatur</expan> in <expan abbr="argtõ">argumento</expan> cauillus ex figura di­<lb/>ctionis, <expan abbr="dũ">dum</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t in eo <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, accipimus &longs;icut <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan>, quale e&longs;&longs;e debet, &longs;i ad <expan abbr="&ptilde;dicamentũ">praedicamentum</expan> |
| <pb pagenum="147"/> | <pb pagenum="147"/> |
| <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> | <arrow.to.target n="marg1112"></arrow.to.target><lb/>reuocari debeat. </s> <s>At &longs;i non habet <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> ad <expan abbr="qd">quod</expan> referatur; <expan abbr="nõ">non</expan> igitur omnia <expan abbr="cõtinebuntur">continebuntur</expan> in <lb/><expan abbr="&ptilde;dicamentis">praedicamentis</expan>, <expan abbr="neq;">neque</expan> notiones <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> in &longs;umma terum genera redigentur. </s> <s>An non ita <expan abbr="intelligendũ">intelligendum</expan> e&longs;t <lb/><expan abbr="quid&qacute;">quidque</expan>. </s> <s>ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> reduci per quanque <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>, &longs;ed per eam <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it vniuoca & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> rationis. <lb/></s> <s>Proptereà quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>; addo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua, <expan abbr="referun&ttilde;">referuntur</expan> ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan>: nanque et&longs;i non vt <expan abbr="cõia">conia</expan> <lb/>referuntur; at quia partes eorum primæ &longs;unt vnius rationis; <expan abbr="&ptail;&ptail;">propter</expan>illas in certo genere collocantur. <lb/></s> <s>Itaque referri ad <expan abbr="&ptilde;dicamenta">praedicamenta</expan> quæque dicemus, vel vt <expan abbr="cõia">conia</expan>, vel per &longs;uas partei: illud <expan abbr="vniuocorũ">vniuocorum</expan> <lb/>e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>; hoc ad ea pertinet quæ &longs;unt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ambigua. </s> <s>Admonebo etiam te <lb/>e&longs;&longs;e in aliquo <expan abbr="&ptilde;dicamento">praedicamento</expan> non vnica ratione contingere; vel enim formaliter, vbi, &longs;cilicet, recto <lb/>nomine prædicatio profertur; vel etiam (vtar hîc voce trita) reductiuè, vbi alio quouis modo <expan abbr="&ptilde;-dicatio">prae­<lb/>dicatio</expan> pronunciatur. </s> <s>Non e&longs;t verò <expan abbr="ab&longs;urdõ">ab&longs;urdum</expan>, vt <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> res in diuer&longs;is generib. atque etiam in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>prædicamento formaliter &longs;it & reductiuè, vt <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, quod formaliter e&longs;t numerus; attamen quia <lb/>numerus continui; in quantitate continua reponitur. </s> <s>Sic ego de motu dico: ip&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> formaliter e&longs;t <lb/>ad aliquid; quoniam pa&longs;sio, vel actio &longs;uo quæque modo, vt &longs;uprà con&longs;tituimus; reductiuè <expan abbr="quali-tat&etilde;">quali­<lb/>tatem</expan>; quòd e&longs;t quidam modus qualitatis. </s> <s>Ergo ad <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. </s> <s>Si refertur ad aliquid per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>; <lb/>re&longs;tat ratio per <expan abbr="quã">quam</expan> e&longs;t motus; aut hæc e&longs;t alia à &longs;uperiore, aut non? </s> <s>alia certè. </s> <s>Ergo e&longs;t aliud pr&ecedil;­<lb/>dicamentum ad quod refertur, quatenus e&longs;t motus. </s> <s>Hoc &longs;anè non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t: nanque & in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1113"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri continget, & in idem <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> &longs;ub alia ratione. </s> <s>Propria <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>igitur, atque formali refertur ad ea quæ &longs;unt ad aliquid, per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> verò reductiuè &longs;olùm: ne­<lb/>que <expan abbr=".n.">enim</expan> qualitas e&longs;t eius ratio formalis; <expan abbr="qñ">quin</expan> nec motus e&longs;t qualitas, nec qualitas e&longs;t ad aliquid, &longs;ed <lb/><expan abbr="reduci&ttilde;">reducitur</expan>, vt <expan abbr="demũ">demum</expan> e&longs;t, ad aliquid obliquè per <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan>. </s> <s>Hac ergo ratione defendimus <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan>.</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens. </s> <s>& quædam corollaria cum nonnullarum <lb/>dubitationum &longs;olutionibus apponuntur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Explicatur habitudo actionis ad agens. </s> <s>& quædam corollaria cum nonnullarum <lb/>dubitationum &longs;olutionibus apponuntur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PRAESTAT etiam maximè ad naturam agentis cogno&longs;cendam illud quod &longs;uprà per tran­<lb/>&longs;ennam mon&longs;trauimus intro&longs;picere; nimirum, vt &longs;e habeat actio ad agens. </s> <s>Po&longs;tquam enim <lb/>vi&longs;um e&longs;t eam quæ actio fuerat vt ab agente, fieri <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> in patiente, & <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab <expan abbr="ag&etilde;-te">agen­<lb/>te</expan> nuncupari, quoniam ab ip&longs;o permanat ad aliud: e&longs;&longs;e autem variis modis <expan abbr="acceptã">acceptam</expan> modò <expan abbr="corru-ption&etilde;">corru­<lb/>ptionem</expan>, alias <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> eius quod patitur, re&longs;tabat prætereà <expan abbr="con&longs;iderandũ">con&longs;iderandum</expan>, an eadem attributa <expan abbr="cõ-uenirent">con­<lb/>uenirent</expan> actioni, quà refertur ad agens. </s> <s>nam & de hoc aliquod di&longs;crimen inter philo&longs;ophos, tùm <lb/>Græcos, tùm Latinos extiti&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim, qui philo&longs;ophiam Ari&longs;totelicam <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;acra <lb/>Theologia <expan abbr="cõiungere">coniungere</expan> conantur. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> verò &longs;&ecedil;pe f&ecedil;licius &quml; ineptus ille pictor qui varia <expan abbr="diuer&longs;orũ">diuer&longs;orum</expan> <lb/> | <s>PRAESTAT etiam maximè ad naturam agentis cogno&longs;cendam illud quod &longs;uprà per tran­<lb/>&longs;ennam mon&longs;trauimus intro&longs;picere; nimirum, vt &longs;e habeat actio ad agens. </s> <s>Po&longs;tquam enim <lb/>vi&longs;um e&longs;t eam quæ actio fuerat vt ab agente, fieri <expan abbr="pa&longs;sion&etilde;">pa&longs;sionem</expan> in patiente, & <expan abbr="expo&longs;itũ">expo&longs;itum</expan> <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab <expan abbr="ag&etilde;-te">agen­<lb/>te</expan> nuncupari, quoniam ab ip&longs;o permanat ad aliud: e&longs;&longs;e autem variis modis <expan abbr="acceptã">acceptam</expan> modò <expan abbr="corru-ption&etilde;">corru­<lb/>ptionem</expan>, alias <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> eius quod patitur, re&longs;tabat prætereà <expan abbr="con&longs;iderandũ">con&longs;iderandum</expan>, an eadem attributa <expan abbr="cõ-uenirent">con­<lb/>uenirent</expan> actioni, quà refertur ad agens. </s> <s>nam & de hoc aliquod di&longs;crimen inter philo&longs;ophos, tùm <lb/>Græcos, tùm Latinos extiti&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim, qui philo&longs;ophiam Ari&longs;totelicam <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;acra <lb/>Theologia <expan abbr="cõiungere">coniungere</expan> conantur. </s> <s><expan abbr="Neq;">Neque</expan> verò &longs;&ecedil;pe f&ecedil;licius <expan abbr="&quml;">quam</expan> ineptus ille pictor qui varia <expan abbr="diuer&longs;orũ">diuer&longs;orum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1114"></arrow.to.target><lb/>animalium membra corrogans efficiat, <emph type="italics"/>-vt turpiter atrum</s></p> | <arrow.to.target n="marg1114"></arrow.to.target><lb/>animalium membra corrogans efficiat, <emph type="italics"/>-vt turpiter atrum</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1114"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1114"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e de ortu cum affectione coniuncto. </s> <s>Quàm id fal&longs;um habendum &longs;it, & ea quæ nuper con&longs;cri­<lb/>p&longs;imus, & quæ mox &longs;ubiiciemus, facillimè o&longs;tendent. </s> <s>Nam primùm ip&longs;e motus, necnon eius de­<lb/>finitio &longs;unt communia ad vnum. </s> <s>At iam dictum e&longs;t eorum attributa peti à partibus. </s> <s>Quare <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> motus e&longs;t actus mobilis generatim &longs;umpti, &longs;ic motus ad locum e&longs;t actus mobilis ad <lb/>locum, vt tale e&longs;t &longs;peciatim: & augmentatio actus auge&longs;centis, quatenus huiu&longs;modi, con&longs;imili­<lb/>ter alteratio & affectio. </s> <s>Ita ergo & generatio, actus generabilis, quatenus generabile e&longs;t. </s> <s>Ergo & <lb/>&longs;eor&longs;um actus ille imperfectus pertinebit ad generationem, & &longs;ucce&longs;sio igitur eandem per &longs;e co­<lb/>mitabitur. </s> <s>Tùm pr&ecedil;tereà quoniam Ari&longs;toteles &longs;æpi&longs;simè nugaretur. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nam frequenti&longs;simè, cùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg1170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e de ortu cum affectione coniuncto. </s> <s>Quàm id fal&longs;um habendum &longs;it, & ea quæ nuper con&longs;cri­<lb/>p&longs;imus, & quæ mox &longs;ubiiciemus, facillimè o&longs;tendent. </s> <s>Nam primùm ip&longs;e motus, necnon eius de­<lb/>finitio &longs;unt communia ad vnum. </s> <s>At iam dictum e&longs;t eorum attributa peti à partibus. </s> <s>Quare <expan abbr="qu&etilde;-admodum">quen­<lb/>admodum</expan> motus e&longs;t actus mobilis generatim &longs;umpti, &longs;ic motus ad locum e&longs;t actus mobilis ad <lb/>locum, vt tale e&longs;t &longs;peciatim: & augmentatio actus auge&longs;centis, quatenus huiu&longs;modi, con&longs;imili­<lb/>ter alteratio & affectio. </s> <s>Ita ergo & generatio, actus generabilis, quatenus generabile e&longs;t. </s> <s>Ergo & <lb/>&longs;eor&longs;um actus ille imperfectus pertinebit ad generationem, & &longs;ucce&longs;sio igitur eandem per &longs;e co­<lb/>mitabitur. </s> <s>Tùm pr&ecedil;tereà quoniam Ari&longs;toteles &longs;æpi&longs;simè nugaretur. </s> <s><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nam frequenti&longs;simè, cùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1171"></arrow.to.target><lb/>docet motum e&longs;&longs;e in tempore, po&longs;tquam de alteratione memini&longs;&longs;et & ortu, eorum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;em­<lb/>per habet &longs;eparatim, & &longs;ingulas mutationes recen&longs;et &longs;eor&longs;um. </s> <s>Et profectò &longs;i ortus e&longs;&longs;et in tem­<lb/>pore propter affectiones & alterationem, &longs;at habui&longs;&longs;et, &longs;i alterationem &longs;olam commemora&longs;&longs;et; <lb/>aut &longs;altem nos monui&longs;&longs;et propter ambiguitatem generationis, quam'nam generationem ibi acci­<lb/>peret. </s> <s>Quin aliquando, cùm demon&longs;traret <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> tempus aliquid e&longs;&longs;e motus, admonuit nos, ne cape­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1171"></arrow.to.target><lb/>docet motum e&longs;&longs;e in tempore, po&longs;tquam de alteratione memini&longs;&longs;et & ortu, eorum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> &longs;em­<lb/>per habet &longs;eparatim, & &longs;ingulas mutationes recen&longs;et &longs;eor&longs;um. </s> <s>Et profectò &longs;i ortus e&longs;&longs;et in tem­<lb/>pore propter affectiones & alterationem, &longs;at habui&longs;&longs;et, &longs;i alterationem &longs;olam commemora&longs;&longs;et; <lb/>aut &longs;altem nos monui&longs;&longs;et propter ambiguitatem generationis, quam'nam generationem ibi acci­<lb/>peret. </s> <s>Quin aliquando, cùm demon&longs;traret <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> tempus aliquid e&longs;&longs;e motus, admonuit nos, ne cape­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1172"></arrow.to.target><lb/>remus motum à mutatione &longs;eiunctum. </s> <s>intelligo verò mutationem illam, de qua iam <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit <lb/> | <arrow.to.target n="marg1172"></arrow.to.target><lb/>remus motum à mutatione &longs;eiunctum. </s> <s>intelligo verò mutationem illam, de qua iam <expan abbr="dictũ">dictum</expan> fuit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1173"></arrow.to.target><lb/>quæ comprehenditur &longs;ub definitione motus, & ab energia &longs;eparatur. </s> <s>Tameis igitur mutatio, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi, e&longs;t in tempore. </s> <s>Ergo ex analytico præcepto omnis talis mutatio. </s> <s>Tameis autem <lb/>e&longs;t generatio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Ita etiam docens omnem motum e&longs;&longs;e diuiduum, meminit de ortu & in­<lb/>teritu, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> in <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>partem quandam fieri te&longs;tatus e&longs;t, quandam verò e&longs;&longs;e factam. </s> <s>Pr&ecedil;tereà conclu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1173"></arrow.to.target><lb/>quæ comprehenditur &longs;ub definitione motus, & ab energia &longs;eparatur. </s> <s>Talis igitur mutatio, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi, e&longs;t in tempore. </s> <s>Ergo ex analytico præcepto omnis talis mutatio. </s> <s>Talis autem <lb/>e&longs;t generatio &longs;ub&longs;tantiæ. </s> <s>Ita etiam docens omnem motum e&longs;&longs;e diuiduum, meminit de ortu & in­<lb/>teritu, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> in <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. </s> <s>partem quandam fieri te&longs;tatus e&longs;t, quandam verò e&longs;&longs;e factam. </s> <s>Pr&ecedil;tereà conclu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1174"></arrow.to.target><lb/>&longs;it. </s> <s>Si puncto temporis aliquid fieret, genitum e&longs;&longs;et ab&longs;que eo, quòd gigneretur: fieret item &longs;imul <lb/>& factum e&longs;&longs;et, vt planè per&longs;picias, non eandem e&longs;&longs;e rationem ortus & illuminationis. </s> <s>Ex quo, <lb/>&longs;i in alio puncto fit res, in alio facta e&longs;t, & inter duo puncta tempus intercedit; generatio quoque <lb/>fiet in tempore. </s> <s>Etiam paullò po&longs;t <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aperti&longs;simè te&longs;tatur de omni mutatione, eam in tempore <lb/> | <arrow.to.target n="marg1174"></arrow.to.target><lb/>&longs;it. </s> <s>Si puncto temporis aliquid fieret, genitum e&longs;&longs;et ab&longs;que eo, quòd gigneretur: fieret item &longs;imul <lb/>& factum e&longs;&longs;et, vt planè per&longs;picias, non eandem e&longs;&longs;e rationem ortus & illuminationis. </s> <s>Ex quo, <lb/>&longs;i in alio puncto fit res, in alio facta e&longs;t, & inter duo puncta tempus intercedit; generatio quoque <lb/>fiet in tempore. </s> <s>Etiam paullò po&longs;t <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aperti&longs;simè te&longs;tatur de omni mutatione, eam in tempore <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1175"></arrow.to.target><lb/>fieri, &longs;ub qua nece&longs;&longs;e e&longs;t item comprehendi generationem, ni&longs;i dicamus eam e&longs;&longs;e ex ordine perfi­<lb/>cientium, quod non opinor, cùm obeatur cum de&longs;tructione oppo&longs;iti. </s> <s>Tameis autem ratio &longs;ic com­<lb/>mouit Simplicium, vt parùm &longs;ibi con&longs;titi&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Nam cùm olim ip&longs;e dixi&longs;&longs;et, tempus, &longs;cili­<lb/>cet, quod in generatione ponitur, ad pr&ecedil;uias affectiones attinere, is demum <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> generationem tem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1175"></arrow.to.target><lb/>fieri, &longs;ub qua nece&longs;&longs;e e&longs;t item comprehendi generationem, ni&longs;i dicamus eam e&longs;&longs;e ex ordine perfi­<lb/>cientium, quod non opinor, cùm obeatur cum de&longs;tructione oppo&longs;iti. </s> <s>Talis autem ratio &longs;ic com­<lb/>mouit Simplicium, vt parùm &longs;ibi con&longs;titi&longs;&longs;e videatur. </s> <s>Nam cùm olim ip&longs;e dixi&longs;&longs;et, tempus, &longs;cili­<lb/>cet, quod in generatione ponitur, ad pr&ecedil;uias affectiones attinere, is demum <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> generationem tem­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1176"></arrow.to.target><lb/>pore ab&longs;olui docuerit, & quanuis <foreign lang="greek">a)qroa/</foreign> mutatio dicatur, <foreign lang="greek">to\ a)qro/on ou) kata\ to\ a(/xronon</foreign>, ide&longs;t, <lb/>quod confertim e&longs;t, non quòd è ve&longs;tigio fiat; verùm quòd vniuersè & omni ex parte foret, idem | <arrow.to.target n="marg1176"></arrow.to.target><lb/>pore ab&longs;olui docuerit, & quanuis <foreign lang="greek">a)qroa/</foreign> mutatio dicatur, <foreign lang="greek">to\ a)qro/on ou) kata\ to\ a(/xronon</foreign>, ide&longs;t, <lb/>quod confertim e&longs;t, non quòd è ve&longs;tigio fiat; verùm quòd vniuersè & omni ex parte foret, idem |
| <pb pagenum="157"/> | <pb pagenum="157"/> |
| <arrow.to.target n="marg1177"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;e auctor a&longs;&longs;eueraret. </s> <s>Simul etiam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> id quod gignitur, ita affectum e&longs;&longs;e, quem­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1177"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;e auctor a&longs;&longs;eueraret. </s> <s>Simul etiam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> id quod gignitur, ita affectum e&longs;&longs;e, quem­<lb/> |
| |
| <pb pagenum="160"/>ria, & de talibus moueri & quie&longs;cere dicitur, ex non &longs;ubiecto in non &longs;ubiectum mutatio nulla, <lb/> | <pb pagenum="160"/>ria, & de talibus moueri & quie&longs;cere dicitur, ex non &longs;ubiecto in non &longs;ubiectum mutatio nulla, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1202"></arrow.to.target><lb/>vt docet Ari&longs;toteles 11. primæ phil. </s> <s>T. 10. quòd in his nulla neque contrarietas, neque contradi­<lb/>ctio, <expan abbr="neq;">neque</expan> oppo&longs;itio, proprii&longs;simè verò mutatio ponitur in contradicentibus. </s> <s>Motus etiam com­<lb/>muni&longs;simè accipitur, vt proce&longs;&longs;us &longs;cilicet ab imperfecto ad perfectum, qui e&longs;&longs;e &longs;olet in quattuor <lb/>primis categoriis &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi; ac &longs;ub ea amplitudine definitur 3. Phy&longs;. <lb/>proprii&longs;simè autem motus e&longs;t ex &longs;ubiecto in <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & illi opponitur quies. </s> <s>&longs;ic etiam <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign>, <lb/>.i. </s> <s>generatio videtur e&longs;&longs;e vox multiplex, & modo &longs;ignificat quiddam <expan abbr="factũ">factum</expan>, aliàs quiddam fiens. <lb/></s> <s>Nam mos e&longs;t Græc&ecedil; linguæ vti con&longs;imilibus nominum formulis quæ grammatici verbalia nun­<lb/>cupant, quibus actus & pote&longs;tas &longs;ignificentur, & quod factum e&longs;t & fiens, vt <foreign lang="greek">su/nqeton</foreign>, quod actu <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & quod e&longs;t pote&longs;tate & <foreign lang="greek">sh=yis</foreign> e&longs;t putredo alio nomine <foreign lang="greek">sapro/ths</foreign>, & putrefactio <lb/>ide&longs;t via in putredinem, & <foreign lang="greek">kra=sis</foreign> temperatio, atque temperies: & <foreign lang="greek">enwsis</foreign> vnitio atque vnio, &longs;i­<lb/>ue concordatio & concordia: &longs;imiliter etiam <foreign lang="greek">ge/nesis, & metabolh/</foreign> generatio, & quod genitum <lb/>e&longs;t; tran&longs;mutatio & quod tran&longs;mutatum e&longs;t, ita enim deficientibus vocibus qu&ecedil; indicent actum <lb/>iam perfectum, quemadmodum concordia, temperies, & putredo, liceat nobis per&longs;picuitatis gra­<lb/>tia generationem <expan abbr="cõpletam">completam</expan> exprimere, noui enim optimè genitum & tran&longs;mutatum rem ip&longs;am <lb/>propriè notare qu&ecedil; iam facta &longs;it; &longs;ed quia transfertur etiam ad &longs;ignificandum mutationis &longs;u&ecedil; ter­<lb/>minum, genitum quidem generationis, tran&longs;mutatum verò tran&longs;mutationis; exi&longs;timaui po&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg1202"></arrow.to.target><lb/>vt docet Ari&longs;toteles 11. primæ phil. </s> <s>T. 10. quòd in his nulla neque contrarietas, neque contradi­<lb/>ctio, <expan abbr="neq;">neque</expan> oppo&longs;itio, proprii&longs;simè verò mutatio ponitur in contradicentibus. </s> <s>Motus etiam com­<lb/>muni&longs;simè accipitur, vt proce&longs;&longs;us &longs;cilicet ab imperfecto ad perfectum, qui e&longs;&longs;e &longs;olet in quattuor <lb/>primis categoriis &longs;ub&longs;tantia, quanto, quali, & ip&longs;o vbi; ac &longs;ub ea amplitudine definitur 3. Phy&longs;. <lb/>proprii&longs;simè autem motus e&longs;t ex &longs;ubiecto in <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, & illi opponitur quies. </s> <s>&longs;ic etiam <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign>, <lb/>.i. </s> <s>generatio videtur e&longs;&longs;e vox multiplex, & modo &longs;ignificat quiddam <expan abbr="factũ">factum</expan>, aliàs quiddam fiens. <lb/></s> <s>Nam mos e&longs;t Græc&ecedil; linguæ vti con&longs;imilibus nominum formulis quæ grammatici verbalia nun­<lb/>cupant, quibus actus & pote&longs;tas &longs;ignificentur, & quod factum e&longs;t & fiens, vt <foreign lang="greek">su/nqeton</foreign>, quod actu <lb/><expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & quod e&longs;t pote&longs;tate & <foreign lang="greek">sh=yis</foreign> e&longs;t putredo alio nomine <foreign lang="greek">sapro/ths</foreign>, & putrefactio <lb/>ide&longs;t via in putredinem, & <foreign lang="greek">kra=sis</foreign> temperatio, atque temperies: & <foreign lang="greek">enwsis</foreign> vnitio atque vnio, &longs;i­<lb/>ue concordatio & concordia: &longs;imiliter etiam <foreign lang="greek">ge/nesis, & metabolh/</foreign> generatio, & quod genitum <lb/>e&longs;t; tran&longs;mutatio & quod tran&longs;mutatum e&longs;t, ita enim deficientibus vocibus qu&ecedil; indicent actum <lb/>iam perfectum, quemadmodum concordia, temperies, & putredo, liceat nobis per&longs;picuitatis gra­<lb/>tia generationem <expan abbr="cõpletam">completam</expan> exprimere, noui enim optimè genitum & tran&longs;mutatum rem ip&longs;am <lb/>propriè notare qu&ecedil; iam facta &longs;it; &longs;ed quia transfertur etiam ad &longs;ignificandum mutationis &longs;u&ecedil; ter­<lb/>minum, genitum quidem generationis, tran&longs;mutatum verò tran&longs;mutationis; exi&longs;timaui po&longs;&longs;e <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1203"></arrow.to.target><lb/>me abuti vocibus eiu&longs;modi ad declarandum id quod in pr&ecedil;&longs;entia quærimus. </s> <s>Secundò generatio <lb/>&longs;umitur pro illo progre&longs;&longs;u qui e&longs;t à &longs;ub&longs;tantia imperfecta ad &longs;ub&longs;tantiam perfectam, vt cùm è &longs;e­<lb/>mine fit homo, & in hac notione comprehenditur &longs;ub definitione motus primi &longs;ignificati, & qui <lb/>explicatus e&longs;t 3. Phy&longs;. Po&longs;tremò generatio e&longs;t tran&longs;itus ex non &longs;ubiecto in &longs;ubiectum & à non e&longs;­<lb/>&longs;e &longs;impliciter ad e&longs;&longs;e &longs;impliciter, ide&longs;t, mutatio, inter id quod nullo modo con&longs;ecutum e&longs;t deno­<lb/>minationem finis, neque perdidit adhuc nomen & definitionem, quam habebat, & illud quod <lb/>aliam denominationem & definitionem &longs;ibi comparauit. </s> <s>veluti cùm fit homo è &longs;emine e&longs;t illuc <lb/>v&longs;que &longs;emen, <expan abbr="quou&longs;q;">quou&longs;que</expan> homo ab&longs;olutus e&longs;t, & cùm primùm ab&longs;olutus e&longs;t homo, non e&longs;t amplius <lb/>&longs;emen, &longs;ed transformatum e&longs;t in hominem, & appellatur homo, & definitur vt homo, & h&ecedil;c e&longs;t <lb/>mutatio propriè; quoniam hæc &longs;unt contradicentia, tamet&longs;i & hæc di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;im­<lb/>pliciter e&longs;t, & quæ aliquo modo vt cùm ex non albo fit album. </s> <s>Quare &longs;iquando dixerit Ari&longs;to­<lb/>teles <foreign lang="greek">to\ kata\ dunamin</foreign> non moueri, vt 11. primæ philo&longs;ophiæ, vel intelligi id quod opponitur ei <lb/>quod e&longs;t &longs;impliciter, & propter aliquem actum; talis verò e&longs;t materies, vel motus acceptus e&longs;t in <lb/>tertio &longs;ignificato, & pre&longs;sius quàm &longs;umptus fuerit 3. Phy&longs;. Quanquam etiam alia latebra dete­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1203"></arrow.to.target><lb/>me abuti vocibus eiu&longs;modi ad declarandum id quod in pr&ecedil;&longs;entia quærimus. </s> <s>Secundò generatio <lb/>&longs;umitur pro illo progre&longs;&longs;u qui e&longs;t à &longs;ub&longs;tantia imperfecta ad &longs;ub&longs;tantiam perfectam, vt cùm è &longs;e­<lb/>mine fit homo, & in hac notione comprehenditur &longs;ub definitione motus primi &longs;ignificati, & qui <lb/>explicatus e&longs;t 3. Phy&longs;. Po&longs;tremò generatio e&longs;t tran&longs;itus ex non &longs;ubiecto in &longs;ubiectum & à non e&longs;­<lb/>&longs;e &longs;impliciter ad e&longs;&longs;e &longs;impliciter, ide&longs;t, mutatio, inter id quod nullo modo con&longs;ecutum e&longs;t deno­<lb/>minationem finis, neque perdidit adhuc nomen & definitionem, quam habebat, & illud quod <lb/>aliam denominationem & definitionem &longs;ibi comparauit. </s> <s>veluti cùm fit homo è &longs;emine e&longs;t illuc <lb/>v&longs;que &longs;emen, <expan abbr="quou&longs;q;">quou&longs;que</expan> homo ab&longs;olutus e&longs;t, & cùm primùm ab&longs;olutus e&longs;t homo, non e&longs;t amplius <lb/>&longs;emen, &longs;ed transformatum e&longs;t in hominem, & appellatur homo, & definitur vt homo, & h&ecedil;c e&longs;t <lb/>mutatio propriè; quoniam hæc &longs;unt contradicentia, tamet&longs;i & hæc di&longs;tribuitur in eam quæ &longs;im­<lb/>pliciter e&longs;t, & quæ aliquo modo vt cùm ex non albo fit album. </s> <s>Quare &longs;iquando dixerit Ari&longs;to­<lb/>teles <foreign lang="greek">to\ kata\ dunamin</foreign> non moueri, vt 11. primæ philo&longs;ophiæ, vel intelligi id quod opponitur ei <lb/>quod e&longs;t &longs;impliciter, & propter aliquem actum; talis verò e&longs;t materies, vel motus acceptus e&longs;t in <lb/>tertio &longs;ignificato, & pre&longs;sius quàm &longs;umptus fuerit 3. Phy&longs;. Quanquam etiam alia latebra dete­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1204"></arrow.to.target><lb/>gitur ex ip&longs;is ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis &longs;iquidem motus &longs;it ex &longs;ubiecto in &longs;ubiectum, eo quòd <lb/>in generatione item &longs;it aliquid quod e&longs;t ex parte termini à quo & eius quod ille vocat <foreign lang="greek">to\ gino/­<lb/>menon</foreign>, ide&longs;t fiens: neque enim e&longs;t per &longs;e non ens, & quamuis in eo &longs;it priuatio, etiam priuatio &longs;i­<lb/>gnificatur affirmatione, & e&longs;t quoquomodo po&longs;itiuum; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>de illo motus iure pr&ecedil;dicabitur; <lb/><expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo accipere licet ea quæ dicuntur ab eodem de corruptione, quod ratione qua e&longs;t id <lb/>in quod e&longs;t facta corruptio, erit in &longs;ubiectum, & verò de illo poterit dici motus. </s> <s>Quicquid &longs;it <lb/>tamen non inficias iuerim, tran&longs;mutationem quatenus &longs;ignificat hoc po&longs;t hoc, & &longs;olam forma­<lb/>rum &longs;ucce&longs;sionem exclu&longs;o & circun&longs;cripto progre&longs;&longs;u ab vna forma ad alteram, qui &longs;pectatur in <lb/>materia, e&longs;&longs;e &longs;ine tempore: veruntamen 3. Phy&longs;. nullam eius haberi rationem, vt contrà eam qu&ecedil; <lb/>notat progre&longs;&longs;um, puncto temporis obiri nego; quam item definiri placet 3. Phy&longs;. &longs;ic <foreign lang="greek">ge/nesin</foreign>, <lb/>&longs;i formarum &longs;ucce&longs;sionem &longs;olam &longs;ignificet, & id quod genito re&longs;pondet, &longs;ubitam e&longs;&longs;e non nega­<lb/>uerim; & vt obitur inter contradicentia, eam tamen conniueri, dum traderetur definitio motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign> progre&longs;&longs;um notet ab vna forma ad alteram, & ab imperfecta &longs;ub&longs;tantia ad per­<lb/>fectam, veluti à &longs;emine ad hominem; dum &longs;cilicet forma quæ po&longs;teà labefactatur in progre&longs;&longs;u <lb/> | <arrow.to.target n="marg1204"></arrow.to.target><lb/>gitur ex ip&longs;is ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis verbis &longs;iquidem motus &longs;it ex &longs;ubiecto in &longs;ubiectum, eo quòd <lb/>in generatione item &longs;it aliquid quod e&longs;t ex parte termini à quo & eius quod ille vocat <foreign lang="greek">to\ gino/­<lb/>menon</foreign>, ide&longs;t fiens: neque enim e&longs;t per &longs;e non ens, & quamuis in eo &longs;it priuatio, etiam priuatio &longs;i­<lb/>gnificatur affirmatione, & e&longs;t quoquomodo po&longs;itiuum; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>de illo motus iure pr&ecedil;dicabitur; <lb/><expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo accipere licet ea quæ dicuntur ab eodem de corruptione, quod ratione qua e&longs;t id <lb/>in quod e&longs;t facta corruptio, erit in &longs;ubiectum, & verò de illo poterit dici motus. </s> <s>Quicquid &longs;it <lb/>tamen non inficias iuerim, tran&longs;mutationem quatenus &longs;ignificat hoc po&longs;t hoc, & &longs;olam forma­<lb/>rum &longs;ucce&longs;sionem exclu&longs;o & circun&longs;cripto progre&longs;&longs;u ab vna forma ad alteram, qui &longs;pectatur in <lb/>materia, e&longs;&longs;e &longs;ine tempore: veruntamen 3. Phy&longs;. nullam eius haberi rationem, vt contrà eam qu&ecedil; <lb/>notat progre&longs;&longs;um, puncto temporis obiri nego; quam item definiri placet 3. Phy&longs;. &longs;ic <foreign lang="greek">ge/nesin</foreign>, <lb/>&longs;i formarum &longs;ucce&longs;sionem &longs;olam &longs;ignificet, & id quod genito re&longs;pondet, &longs;ubitam e&longs;&longs;e non nega­<lb/>uerim; & vt obitur inter contradicentia, eam tamen conueniri, dum traderetur definitio motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i <foreign lang="greek">ge/nesis</foreign> progre&longs;&longs;um notet ab vna forma ad alteram, & ab imperfecta &longs;ub&longs;tantia ad per­<lb/>fectam, veluti à &longs;emine ad hominem; dum &longs;cilicet forma quæ po&longs;teà labefactatur in progre&longs;&longs;u <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1205"></arrow.to.target><lb/>& ad extremum deletur, &longs;alua <expan abbr="integra&qacute;">integraque</expan>. </s> <s>erat, ad eam tendit in quam po&longs;teà de&longs;init; eam qui­<lb/>dem &longs;ub motus definitione comprehendi, & aliquo modo &longs;e habere dicimus ad tempus. </s> <s>De hoc <lb/>ergo nunc di&longs;putatur, & po&longs;tremum hoc &longs;ignificatum in controuer&longs;iam venit. </s> <s>Id Latini dicunt <lb/>ex duobus con&longs;tare primordiis, affectione, &longs;eu præuia di&longs;po&longs;itione, atque introductione formæ <lb/>quæ pertinet ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Neque id &longs;ine firmo & graui te&longs;timonio (locum enim ego indi­<lb/>cabo, licet illos latêre videatur) quòd Ari&longs;toteles ip&longs;e <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tum generandi officium deleget efficien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1205"></arrow.to.target><lb/>& ad extremum deletur, &longs;alua <expan abbr="integra&qacute;">integraque</expan>. </s> <s>erat, ad eam tendit in quam po&longs;teà de&longs;init; eam qui­<lb/>dem &longs;ub motus definitione comprehendi, & aliquo modo &longs;e habere dicimus ad tempus. </s> <s>De hoc <lb/>ergo nunc di&longs;putatur, & po&longs;tremum hoc &longs;ignificatum in controuer&longs;iam venit. </s> <s>Id Latini dicunt <lb/>ex duobus con&longs;tare primordiis, affectione, &longs;eu præuia di&longs;po&longs;itione, atque introductione formæ <lb/>quæ pertinet ad &longs;ub&longs;tantiam. </s> <s>Neque id &longs;ine firmo & graui te&longs;timonio (locum enim ego indi­<lb/>cabo, licet illos latêre videatur) quòd Ari&longs;toteles ip&longs;e <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> tum generandi officium deleget efficien­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1206"></arrow.to.target><lb/>ti, vbi iam fuerit præparata materia, & ab ea pul&longs;um &longs;it omne impedimentum. </s> <s>atqui re ita &longs;e ha­<lb/>bente &longs;uccedit id è ve&longs;tigio. </s> <s>Igitur etiam res ip&longs;a &longs;ubitò generabitur: cetera quæ antecedunt ad <lb/>apparatum materi&ecedil; referentur: aut &longs;i rectius dicere velimus; non generabitur res, &longs;ed genita erit. <lb/></s> <s>De hac ip&longs;a re nunc quoque nos agamus hinc &longs;umpto exordio. </s> <s>Nam motus atque omnino mu­<lb/>tatio præ&longs;efert imperfectionem quandam qu&ecedil; &longs;uopte impul&longs;u dirigitur, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. <lb/></s> <s>Iam enim accipio naturam & pote&longs;tatem quæ e&longs;t ad oppo&longs;ita, &longs;emper dirigi per &longs;e ad perfectius; <lb/>ad imperfectius verò non dirigi, aut non per &longs;e, &longs;ed ex euento. </s> <s>Quòd &longs;iquis percunctetur, vnde­<lb/>nam talis imperfectio ducatur in &longs;ub&longs;tantia, repetam hîc ego breuiter, tria e&longs;&longs;e generationis ini­ | <arrow.to.target n="marg1206"></arrow.to.target><lb/>ti, vbi iam fuerit præparata materia, & ab ea pul&longs;um &longs;it omne impedimentum. </s> <s>atqui re ita &longs;e ha­<lb/>bente &longs;uccedit id è ve&longs;tigio. </s> <s>Igitur etiam res ip&longs;a &longs;ubitò generabitur: cetera quæ antecedunt ad <lb/>apparatum materi&ecedil; referentur: aut &longs;i rectius dicere velimus; non generabitur res, &longs;ed genita erit. <lb/></s> <s>De hac ip&longs;a re nunc quoque nos agamus hinc &longs;umpto exordio. </s> <s>Nam motus atque omnino mu­<lb/>tatio præ&longs;efert imperfectionem quandam qu&ecedil; &longs;uopte impul&longs;u dirigitur, & tendit ad <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>. <lb/></s> <s>Iam enim accipio naturam & pote&longs;tatem quæ e&longs;t ad oppo&longs;ita, &longs;emper dirigi per &longs;e ad perfectius; <lb/>ad imperfectius verò non dirigi, aut non per &longs;e, &longs;ed ex euento. </s> <s>Quòd &longs;iquis percunctetur, vnde­<lb/>nam talis imperfectio ducatur in &longs;ub&longs;tantia, repetam hîc ego breuiter, tria e&longs;&longs;e generationis ini­ |
| <pb pagenum="161"/> | <pb pagenum="161"/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/>quib^{9} <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/><expan abbr="quib9">quibus</expan> <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> |
| <pb pagenum="170"/> | <pb pagenum="170"/> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1343"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1343"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Quod'nam propriè generetur & quid alij cen&longs;uerint. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>quod' nam propriè generetur & quid alij cen&longs;uerint. </s> <s>Cap. </s> <s>XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AT verò cùm generatio &longs;it &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: &longs;ub&longs;tantia verò triplex, materia videlicet forma, & <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quo pacto &longs;e habet ad omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem ip&longs;a generatio? </s> <s>Porrò quan­<lb/>uis hæc quæ&longs;tio videatur eius e&longs;&longs;e loci quo de generatione &longs;ingillatim verba facturi &longs;umus: quia <lb/>tamen pote&longs;t complecti generatim quancunque tran&longs;mutationem, quandò è tribus ei&longs;dem ana­<lb/> | <s>AT verò cùm generatio &longs;it &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: &longs;ub&longs;tantia verò triplex, materia videlicet forma, & <expan abbr="cõ-po&longs;itum">con­<lb/>po&longs;itum</expan>, quo pacto &longs;e habet ad omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem ip&longs;a generatio? </s> <s>Porrò quan­<lb/>uis hæc quæ&longs;tio videatur eius e&longs;&longs;e loci quo de generatione &longs;ingillatim verba facturi &longs;umus: quia <lb/>tamen pote&longs;t complecti generatim quancunque tran&longs;mutationem, quandò è tribus ei&longs;dem ana­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1344"></arrow.to.target><lb/>logicè principiis quælibet mutatio con&longs;tat, idcirco etiam vi&longs;um nobis e&longs;t rem hanc inter commu­<lb/>nia theoremata motus pertractare. </s> <s>C&ecedil;terùm rationes & loca quædam Ari&longs;totelica per&longs;uadent <lb/>à generatione quomodocunque denominari omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem: nam de materia & com­<lb/>po&longs;ito &longs;atis apertum e&longs;t ex Ari&longs;totele cùm alterum appellet <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens; alterum verò <lb/><foreign lang="greek">o(\ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit primo illo nomine &longs;ignificans illud quod aliter nuncupamus <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, <lb/>quod &longs;anè alteram naturam a&longs;&longs;umit per tran&longs;mutationem, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> priuationem (ita enim <lb/>&longs;emper nos priuationem referimus ad partem termini à quo, natura optante res e&longs;&longs;e quod a&longs;&longs;e­<lb/>quitur per generationem) hoc autem e&longs;t materia, aut quod rationem materiæ continet, atque <lb/>materia quidem in generatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: quoniam huius &longs;olius &longs;ubiectum e&longs;t potentia dunta­<lb/>xat: aliarum verò mutationum ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita, quoniam accidentia non &longs;eparantur <lb/>à &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;it actu, & omnino quodcunque nomine &longs;ubiecti exprimitur, cuius h&ecedil; &longs;olent <lb/>e&longs;&longs;e conditiones, vt tran&longs;mutetur recipiens <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam, proptereà &longs;emper in potentia, & quia <lb/>nulli oppo&longs;itum in omni tran&longs;mutatione &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s>Quanquam verò etiam mutatio &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ compo&longs;ito fundari videtur, &longs;iquidem ignis e&longs;t, qui conuertitur in aërem, at no&longs;ce id non e&longs;&longs;e <lb/>per &longs;e primò; verùm, quia continet in &longs;e materiam quæ primum e&longs;t tran&longs;mutationis &longs;ubiectum, | <arrow.to.target n="marg1344"></arrow.to.target><lb/>logicè principiis quælibet mutatio con&longs;tat, idcirco etiam vi&longs;um nobis e&longs;t rem hanc inter commu­<lb/>nia theoremata motus pertractare. </s> <s>C&ecedil;terùm rationes & loca quædam Ari&longs;totelica per&longs;uadent <lb/>à generatione quomodocunque denominari omnem &longs;ub&longs;tantiæ partem: nam de materia & com­<lb/>po&longs;ito &longs;atis apertum e&longs;t ex Ari&longs;totele cùm alterum appellet <foreign lang="greek">to\ gino/menon</foreign> .i. </s> <s>fiens; alterum verò <lb/><foreign lang="greek">o(\ginetai</foreign> .i. </s> <s>quod fit primo illo nomine &longs;ignificans illud quod aliter nuncupamus <expan abbr="terminũ">terminum</expan> à quo, <lb/>quod &longs;anè alteram naturam a&longs;&longs;umit per tran&longs;mutationem, & in &longs;e <expan abbr="cõtinet">continet</expan> priuationem (ita enim <lb/>&longs;emper nos priuationem referimus ad partem termini à quo, natura optante res e&longs;&longs;e quod a&longs;&longs;e­<lb/>quitur per generationem) hoc autem e&longs;t materia, aut quod rationem materiæ continet, atque <lb/>materia quidem in generatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: quoniam huius &longs;olius &longs;ubiectum e&longs;t potentia dunta­<lb/>xat: aliarum verò mutationum ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita, quoniam accidentia non &longs;eparantur <lb/>à &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;it actu, & omnino quodcunque nomine &longs;ubiecti exprimitur, cuius h&ecedil; &longs;olent <lb/>e&longs;&longs;e conditiones, vt tran&longs;mutetur recipiens <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam, proptereà &longs;emper in potentia, & quia <lb/>nulli oppo&longs;itum in omni tran&longs;mutatione &longs;it &longs;uper&longs;tes. </s> <s>Quanquam verò etiam mutatio &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ compo&longs;ito fundari videtur, &longs;iquidem ignis e&longs;t, qui conuertitur in aërem, at no&longs;ce id non e&longs;&longs;e <lb/>per &longs;e primò; verùm, quia continet in &longs;e materiam quæ primum e&longs;t tran&longs;mutationis &longs;ubiectum, |
| |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh=n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, &am |