| version 1.6, 2003/12/26 23:57:11 |
version 1.7, 2003/12/28 10:56:51 |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s>Proœmium.</s></p> | <s>Proœmium.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa </s></p> | <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. &longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. re&longs;picit. &longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. &longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quae multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. re&longs;picit. &longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>. cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. explicando &longs;uam operam collocet. Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. <expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. Sicut | <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. explicando &longs;uam operam collocet. Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. <expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. Sicut |
| <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> | <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. &longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. &longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Confirmare animos quicquam ratione queamus<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Confirmare animos quicquam ratione queamus<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Nollem hic multus e&longs;&longs;e: veruntamen ad &longs;e rapit me Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & eorum in&longs;citiam redarguens, </s></p> | <s>Nollem hic multus e&longs;&longs;e: veruntamen ad &longs;e rapit me Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & eorum in&longs;citiam redarguens, <arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>qui fidem facere &longs;tudent ex ijs quæ adhuc ignorantur, cum ceteroquin ea quæ &longs;umuntur ad de­<lb/>mon&longs;trationem vel euidentia &longs;int oportet, vel antea demon&longs;trata: & rerum &longs;en&longs;ilium legitimum <lb/>iudicem clamans e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um, vt pote tactum primarum qualitatum. Nam &longs;i alia via, inquit, <lb/>&longs;uccurrat, qua illæ no&longs;cuntur, eam quæ&longs;o demon&longs;trent. inauditam enim &longs;apientiam promit­<lb/>tunt, immo, &longs;i verum fateri licet, &longs;tuporem potius, &longs;i quidem rerum &longs;en&longs;ilium meliorem &longs;e iu­<lb/>dicem habere putent, quàm &longs;it ip&longs;e &longs;en&longs;us. ac &longs;i de rebus &longs;en&longs;ilibus demon&longs;trationes inquirunt, <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>qui fidem facere &longs;tudent ex ijs quæ adhuc ignorantur, cum ceteroquin ea quæ &longs;umuntur ad de­<lb/>mon&longs;trationem vel euidentia &longs;int oportet, vel antea demon&longs;trata: & rerum &longs;en&longs;ilium legitimum <lb/>iudicem clamans e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um, vt pote tactum primarum qualitatum. Nam &longs;i alia via, inquit, <lb/>&longs;uccurrat, qua illæ no&longs;cuntur, eam quæ&longs;o demon&longs;trent. inauditam enim &longs;apientiam promit­<lb/>tunt, immo, &longs;i verum fateri licet, &longs;tuporem potius, &longs;i quidem rerum &longs;en&longs;ilium meliorem &longs;e iu­<lb/>dicem habere putent, quàm &longs;it ip&longs;e &longs;en&longs;us. ac &longs;i de rebus &longs;en&longs;ilibus demon&longs;trationes inquirunt, <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>iam de niue di&longs;putandum erit, &longs;it ne candida cen&longs;enda, quemadmodum omnibus apparet: an­<lb/>atra potius, vt pr&ecedil;dicabat Anaxagoras; & de pice &longs;imiliter: neque enim, &longs;i vi&longs;ui de albo, quod <lb/>viderit, fides habenda non e&longs;t, de nigro &longs;ine demon&longs;tratione credendum erit. Omnia igitur quæ <lb/>&longs;en&longs;ui apparent, &longs;i iam fide carere dicunt: nec cygnum e&longs;&longs;e album fateantur, ni&longs;i prius id ratio­<lb/>ne con&longs;pexerint, neque diem neque Solem. ad eundem modum & de voce auribus fidem ab­<lb/>rogent & de odore naribus & de omni tactili ip&longs;i &longs;en&longs;ui tactus. Quæ &longs;anè nihil di&longs;tant ab hæ &longs;i­<lb/>tationibus & nugis Pyrrhonianis. Aequum verò fuerat eos qui optimam &longs;ectam in philo&longs;ophia <lb/>delegi&longs;&longs;ent, quæ primas qualitates per elementa principiaque ponit, non tam de&longs;ciui&longs;&longs;e à com­<lb/>muni hominum &longs;en&longs;u, vt, quæ omnis demon&longs;trationis principia &longs;unt & quæ &longs;en&longs;ui mentique <lb/>patent, non cogno&longs;cerent. Et profecto qui&longs;quis de his addubitat, fru&longs;tra de alijs inquirit, vt po­<lb/>te nil &longs;ibi relinquens, vnde &longs;it incepturus. Sed illud vnum prauorum dogmatum principium e&longs;t, <lb/>nihil de demon&longs;tratione prius meditatum &longs;imul res ip&longs;as inquirere: veluti, quid nam demon­<lb/>&longs;tratio &longs;it, demon&longs;trare tentare. Placet &longs;anè mihi Diogenes, qui cùm de motu interrogaretur, <lb/>nihil quidem re&longs;pondit, &longs;ed &longs;urgens ambulauit, per ip&longs;am euidentiam &longs;ophi&longs;tæ &longs;en&longs;um expro­<lb/>brans, & planè, qui hæc non norunt egent &longs;en&longs;u, ne dicam pœna, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt &longs;iquis ignem calidum e&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>iam de niue di&longs;putandum erit, &longs;it ne candida cen&longs;enda, quemadmodum omnibus apparet: an­<lb/>atra potius, vt pr&ecedil;dicabat Anaxagoras; & de pice &longs;imiliter: neque enim, &longs;i vi&longs;ui de albo, quod <lb/>viderit, fides habenda non e&longs;t, de nigro &longs;ine demon&longs;tratione credendum erit. Omnia igitur quæ <lb/>&longs;en&longs;ui apparent, &longs;i iam fide carere dicunt: nec cygnum e&longs;&longs;e album fateantur, ni&longs;i prius id ratio­<lb/>ne con&longs;pexerint, neque diem neque Solem. ad eundem modum & de voce auribus fidem ab­<lb/>rogent & de odore naribus & de omni tactili ip&longs;i &longs;en&longs;ui tactus. Quæ &longs;anè nihil di&longs;tant ab hæ &longs;i­<lb/>tationibus & nugis Pyrrhonianis. Aequum verò fuerat eos qui optimam &longs;ectam in philo&longs;ophia <lb/>delegi&longs;&longs;ent, quæ primas qualitates per elementa principiaque ponit, non tam de&longs;ciui&longs;&longs;e à com­<lb/>muni hominum &longs;en&longs;u, vt, quæ omnis demon&longs;trationis principia &longs;unt & quæ &longs;en&longs;ui mentique <lb/>patent, non cogno&longs;cerent. Et profecto qui&longs;quis de his addubitat, fru&longs;tra de alijs inquirit, vt po­<lb/>te nil &longs;ibi relinquens, vnde &longs;it incepturus. Sed illud vnum prauorum dogmatum principium e&longs;t, <lb/>nihil de demon&longs;tratione prius meditatum &longs;imul res ip&longs;as inquirere: veluti, quid nam demon­<lb/>&longs;tratio &longs;it, demon&longs;trare tentare. Placet &longs;anè mihi Diogenes, qui cùm de motu interrogaretur, <lb/>nihil quidem re&longs;pondit, &longs;ed &longs;urgens ambulauit, per ip&longs;am euidentiam &longs;ophi&longs;tæ &longs;en&longs;um expro­<lb/>brans, & planè, qui hæc non norunt egent &longs;en&longs;u, ne dicam pœna, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt &longs;iquis ignem calidum e&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>&longs;e non &longs;entiat, conijciatur in ignem. Non e&longs;t ocium nunc de fide &longs;en&longs;ibus adhibenda di&longs;putare. <lb/>Satis &longs;it hunc rerum naturalium e&longs;&longs;e debere normam, & regulam qua cuncta exploremus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> ne­<lb/> | <arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>&longs;e non &longs;entiat, conijciatur in ignem. Non e&longs;t ocium nunc de fide &longs;en&longs;ibus adhibenda di&longs;putare. <lb/>Satis &longs;it hunc rerum naturalium e&longs;&longs;e debere normam, & regulam qua cuncta exploremus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> ne­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Verborum hinc atque hinc ingens e&longs;t copia cuiuis</s></p> | <s>Verborum hinc atque hinc ingens e&longs;t copia cuiuis</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Atque ille quidem congruens e&longs;t rebus naturalibus quæ propter infinitatem materiæ nece&longs;­<lb/>&longs;itatem difficilè admittunt. Itaque ex nihilo nihil fieri recipimus. Attamen & ex nihilo nihil <lb/>fieri &longs;ic contingit, vt ex eo quoque nonnihil fieri po&longs;sit. Quocirca etiam laudatur Parmenides <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui id quod fit, ex non ente fieri dixerit, & o&longs;ten&longs;um e&longs;t priuationem, quæ e&longs;t per &longs;e non ens, </s></p> | <s>Atque ille quidem congruens e&longs;t rebus naturalibus quæ propter infinitatem materiæ nece&longs;­<lb/>&longs;itatem difficilè admittunt. Itaque ex nihilo nihil fieri recipimus. Attamen & ex nihilo nihil <lb/>fieri &longs;ic contingit, vt ex eo quoque nonnihil fieri po&longs;sit. Quocirca etiam laudatur Parmenides <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui id quod fit, ex non ente fieri dixerit, & o&longs;ten&longs;um e&longs;t priuationem, quæ e&longs;t per &longs;e non ens, <arrow.to.target n="marg201"></arrow.to.target><lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg201"></arrow.to.target><lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg202"></arrow.to.target><lb/>in omnem mutationem nece&longs;&longs;ariò conuenire. Verùm non idcirco creatio quamuis &longs;ecundum <lb/>veritatem credenda conceditur ab Ari&longs;totele. &longs;iquidem id quod fit, non ex nihilo &longs;impliciter & <lb/>per &longs;e (quod creatio requirit) efficiatur; &longs;ed ex euento; & quatenus &longs;ube&longs;t materia priuationi. <lb/>Proptereà di&longs;tinguendum fuit, vt ex nihilo nihil, & vt ex illo quippiam fieri po&longs;&longs;et; neque illò <lb/>perueniebat &longs;en&longs;us: quapropter etiam longiore di&longs;qui&longs;itione opus fuit, vt no&longs;ceretur. Hoc er­<lb/>go &longs;it principium phy&longs;icum ex nihilo nihil; vt oppo&longs;itum &longs;impliciter à phy&longs;ico doctore &longs;it repu­<lb/>diandum, vtpotè quod ex eo na&longs;catur &longs;yllogi&longs;mus contrariæ deceptionis. Quamobrem hoc lo­<lb/>co &longs;uccurrit vt admiremur eos qui phy&longs;icè, aut etiam Ari&longs;totelicè oppo&longs;itum huius perorare &longs;e <lb/>po&longs;&longs;e con&longs;idant; nec è fontibus pietatis hauriant. Sed cùm id conficiant argumentis, quibus plu­<lb/>ra no&longs;tr&ecedil; methodi principia &longs;upponuntur; muneris quoque no&longs;tri e&longs;t ad illa aliquid dicere: &longs;unt <lb/>enim ea nobis di&longs;&longs;oluenda, quæ qui&longs;piam è principijs ducta probatione, fallaci conclu&longs;ione effi­<lb/>ciat <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. Neque verò hic ego dubitabo, quin &longs;tudio pietatis adducti &longs;ancti&longs;simi viri conferant in <lb/> | <arrow.to.target n="marg202"></arrow.to.target><lb/>in omnem mutationem nece&longs;&longs;ariò conuenire. Verùm non idcirco creatio quamuis &longs;ecundum <lb/>veritatem credenda conceditur ab Ari&longs;totele. &longs;iquidem id quod fit, non ex nihilo &longs;impliciter & <lb/>per &longs;e (quod creatio requirit) efficiatur; &longs;ed ex euento; & quatenus &longs;ube&longs;t materia priuationi. <lb/>Proptereà di&longs;tinguendum fuit, vt ex nihilo nihil, & vt ex illo quippiam fieri po&longs;&longs;et; neque illò <lb/>perueniebat &longs;en&longs;us: quapropter etiam longiore di&longs;qui&longs;itione opus fuit, vt no&longs;ceretur. Hoc er­<lb/>go &longs;it principium phy&longs;icum ex nihilo nihil; vt oppo&longs;itum &longs;impliciter à phy&longs;ico doctore &longs;it repu­<lb/>diandum, vtpotè quod ex eo na&longs;catur &longs;yllogi&longs;mus contrariæ deceptionis. Quamobrem hoc lo­<lb/>co &longs;uccurrit vt admiremur eos qui phy&longs;icè, aut etiam Ari&longs;totelicè oppo&longs;itum huius perorare &longs;e <lb/>po&longs;&longs;e con&longs;idant; nec è fontibus pietatis hauriant. Sed cùm id conficiant argumentis, quibus plu­<lb/>ra no&longs;tr&ecedil; methodi principia &longs;upponuntur; muneris quoque no&longs;tri e&longs;t ad illa aliquid dicere: &longs;unt <lb/>enim ea nobis di&longs;&longs;oluenda, quæ qui&longs;piam è principijs ducta probatione, fallaci conclu&longs;ione effi­<lb/>ciat <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. Neque verò hic ego dubitabo, quin &longs;tudio pietatis adducti &longs;ancti&longs;simi viri conferant in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg203"></arrow.to.target><lb/>hunc locum &longs;uos conatus; neque &longs;tudium reprehendo. <expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. ab ijs non recedere certum e&longs;t <lb/>in eo quod religio iu&longs;sit. &longs;ed quantum ego rem ita &longs;e habere noui, tantum dubito phy&longs;icè ne <lb/>confici queat.<lb/> | <arrow.to.target n="marg203"></arrow.to.target><lb/>hunc locum &longs;uos conatus; neque &longs;tudium reprehendo. <expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. ab ijs non recedere certum e&longs;t <lb/>in eo quod religio iu&longs;sit. &longs;ed quantum ego rem ita &longs;e habere noui, tantum dubito phy&longs;icè ne <lb/>confici queat.<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg204"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg204"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg204"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg204"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Multa &longs;anè contrà afferuntur illa, hoc loco attingam qu&ecedil; &longs;ub initio no&longs;træ methodi exitum fa­<lb/>cilè inuenient: &longs;iqua maiorem eruditionem diligentiam've po&longs;tulabunt, eò reijciam, vbi de mo­<lb/>tus &ecedil;ternitate di&longs;&longs;eretur. Hæc verò inter alia afferuntur. Modus agendi &longs;equitur modum quo </s></p> | <s>Multa &longs;anè contrà afferuntur illa, hoc loco attingam qu&ecedil; &longs;ub initio no&longs;træ methodi exitum fa­<lb/>cilè inuenient: &longs;iqua maiorem eruditionem diligentiam've po&longs;tulabunt, eò reijciam, vbi de mo­<lb/>tus &ecedil;ternitate di&longs;&longs;eretur. Hæc verò inter alia afferuntur. Modus agendi &longs;equitur modum quo <arrow.to.target n="marg205"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t: & quale e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. rei, talis e&longs;t actio. Sed Deus in eo quod e&longs;t, à nullo pendet, nihil <lb/>pr&ecedil;requirit, aut præ&longs;upponit: ergo nec in agendo. Hæc e&longs;t etiam notio Dei naturaliter animis <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg205"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t: & quale e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. rei, talis e&longs;t actio. Sed Deus in eo quod e&longs;t, à nullo pendet, nihil <lb/>pr&ecedil;requirit, aut præ&longs;upponit: ergo nec in agendo. Hæc e&longs;t etiam notio Dei naturaliter animis <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg206"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ita & impre&longs;&longs;a. Deum e&longs;&longs;e ens primum, perfectum, à nullo pendens, per &longs;e &longs;ufficiens, nullius <lb/>indigum; ergo per &longs;e &longs;ufficit ad agendum: itaque non eget &longs;ubiecto. Affertur & illud. Deum <lb/> | <arrow.to.target n="marg206"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ita & impre&longs;&longs;a. Deum e&longs;&longs;e ens primum, perfectum, à nullo pendens, per &longs;e &longs;ufficiens, nullius <lb/>indigum; ergo per &longs;e &longs;ufficit ad agendum: itaque non eget &longs;ubiecto. Affertur & illud. Deum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg207"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium rerum: ceteroqui pr&ecedil;ter Deum aliquid e&longs;&longs;et &longs;ine cau&longs;&longs;a, habens e&longs;&longs;e à &longs;e: <lb/>id verò fieri nequit: neque enim omnia penderent à Deo. Sed multa &longs;unt, vt materia prima, <lb/>c&ecedil;li, mentes beat&ecedil; quæ non potuerunt habere e&longs;&longs;e à Deo ex materia per motum: per creationem <lb/>igitur. Quòd &longs;i accipias huiu&longs;modi res habere e&longs;&longs;e à Deo ex æterno tempore. Atqui id creatio­<lb/>ni non ob&longs;tat: eius enim ratio po&longs;ita e&longs;t in eo quòd &longs;it ex non &longs;ubiecto non autem quòd de nouo <lb/>exi&longs;tat. Immo &longs;i potuit hoc ex æterno tempore efficere, poterit etiam nunc & fortè multo ma­<lb/>gis; & quo æternum non æterno difficilius e&longs;t. In productione quoque cuiu&longs;que &longs;ingularis, vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg207"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium rerum: ceteroqui pr&ecedil;ter Deum aliquid e&longs;&longs;et &longs;ine cau&longs;&longs;a, habens e&longs;&longs;e à &longs;e: <lb/>id verò fieri nequit: neque enim omnia penderent à Deo. Sed multa &longs;unt, vt materia prima, <lb/>c&ecedil;li, mentes beat&ecedil; quæ non potuerunt habere e&longs;&longs;e à Deo ex materia per motum: per creationem <lb/>igitur. Quòd &longs;i accipias huiu&longs;modi res habere e&longs;&longs;e à Deo ex æterno tempore. Atqui id creatio­<lb/>ni non ob&longs;tat: eius enim ratio po&longs;ita e&longs;t in eo quòd &longs;it ex non &longs;ubiecto non autem quòd de nouo <lb/>exi&longs;tat. Immo &longs;i potuit hoc ex æterno tempore efficere, poterit etiam nunc & fortè multo ma­<lb/>gis; & quo æternum non æterno difficilius e&longs;t. In productione quoque cuiu&longs;que &longs;ingularis, vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg208"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg208"></arrow.to.target> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“-Syluani melo</s></p> | <s>“-Syluani melo</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Con&longs;imilem ad aures cantum & auditum refert.” Ergo vt hîc primo a&longs;pectu inanimum <lb/>quiddam <expan abbr="&longs;en&longs;u&qacute;ue">&longs;en&longs;uque</expan> vacuum &longs;e putat cernere,; pò&longs;t autem &longs;ignis certioribus quale &longs;it id de quo <lb/>dubitauerat incipit &longs;u&longs;picari: &longs;ic philo&longs;ophi & vniuersè omnes qui ex ignorantia traducuntur <lb/>ad &longs;cientiam, primo a&longs;pectu mundi conturbati, cùm po&longs;teà vidi&longs;&longs;ent motus eius finitos & æqua­<lb/>biles, <expan abbr="omnia&qacute;ue">omniaque</expan> ratis ordinibus moderata, <expan abbr="immutabili&qacute;">immutabilique</expan>. con&longs;tantia, intellexere ine&longs;&longs;e aliquem, <lb/>non &longs;olum habitatorem in hac cœle&longs;ti ac diuina domo, &longs;ed etiam rectorem & gubernatorem, </s></p> | <s>Con&longs;imilem ad aures cantum & auditum refert.” Ergo vt hîc primo a&longs;pectu inanimum <lb/>quiddam <expan abbr="&longs;en&longs;u&qacute;ue">&longs;en&longs;uque</expan> vacuum &longs;e putat cernere,; pò&longs;t autem &longs;ignis certioribus quale &longs;it id de quo <lb/>dubitauerat incipit &longs;u&longs;picari: &longs;ic philo&longs;ophi & vniuersè omnes qui ex ignorantia traducuntur <lb/>ad &longs;cientiam, primo a&longs;pectu mundi conturbati, cùm po&longs;teà vidi&longs;&longs;ent motus eius finitos & æqua­<lb/>biles, <expan abbr="omnia&qacute;ue">omniaque</expan> ratis ordinibus moderata, <expan abbr="immutabili&qacute;">immutabilique</expan>. con&longs;tantia, intellexere ine&longs;&longs;e aliquem, <lb/>non &longs;olum habitatorem in hac cœle&longs;ti ac diuina domo, &longs;ed etiam rectorem & gubernatorem, <arrow.to.target n="marg372"></arrow.to.target><lb/>& tanquàm architectum tanti operis & tanti muneris. Hæc M. Tullius præceptorem Platonem <lb/>imitatus qui oculos ex tam admirabilium rerum con&longs;pectu nobis ad Dei cognitionem duces <lb/>optimos extiti&longs;&longs;e prædicauit. Ita ergo peruenitur ad ea quæ &longs;unt nota natura, &longs;iue &longs;impliciter, <lb/>& per &longs;e nota, fortè etiam &longs;ecundum naturam quæ dici &longs;olent maximè vniuer&longs;alia; quòd per <lb/>plura pertinere &longs;olent. Quanquam vereor, ne quod di&longs;crimen inter hæc exi&longs;tat: neque &longs;olum <lb/>in eo quòd ita propter varias cau&longs;&longs;as appellentur; “verum etiam quòd reip&longs;a di&longs;tinguantur.” <lb/>Etenim natura nota & per &longs;e, illa dicere con&longs;ueuimus, quæ ex aliis tanquam ex fidem facienti­<lb/>bus &longs;olum; non vt explicantibus quid, aut cur &longs;int, colligantur. immò cùm primum ex notis <lb/>nobis indicata &longs;unt, in &longs;eip&longs;is &longs;uæ lucis & veritatis cau&longs;&longs;as habent, atque illas quidem ita effica­<lb/>ces, vt lucem <expan abbr="veritatem&qacute;ue">veritatemque</expan> afferant iis quæ na&longs;cuntur ex ip&longs;is; quapropter ex ip&longs;is illa note&longs;ce­<lb/>re opus e&longs;t: & planè non hæc ex notis nobis, vt nota nobis ex ip&longs;is apta &longs;unt. Cùm enim cognitio <lb/>no&longs;tra à &longs;en&longs;u nece&longs;&longs;ariò ducat <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan>, per &longs;en&longs;ilia quæ po&longs;teriora &longs;unt, <expan abbr="tran&longs;eundũ">tran&longs;eundum</expan> e&longs;t. at &longs;i <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> <lb/>aut &longs;pecies obiecta libera foret à materia, progre&longs;&longs;us hic vtique nece&longs;&longs;arius non e&longs;&longs;et. Signo illud |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg372"></arrow.to.target><lb/>& tanquàm architectum tanti operis & tanti muneris. Hæc M. Tullius præceptorem Platonem <lb/>imitatus qui oculos ex tam admirabilium rerum con&longs;pectu nobis ad Dei cognitionem duces <lb/>optimos extiti&longs;&longs;e prædicauit. Ita ergo peruenitur ad ea quæ &longs;unt nota natura, &longs;iue &longs;impliciter, <lb/>& per &longs;e nota, fortè etiam &longs;ecundum naturam quæ dici &longs;olent maximè vniuer&longs;alia; quòd per <lb/>plura pertinere &longs;olent. Quanquam vereor, ne quod di&longs;crimen inter hæc exi&longs;tat: neque &longs;olum <lb/>in eo quòd ita propter varias cau&longs;&longs;as appellentur; “verum etiam quòd reip&longs;a di&longs;tinguantur.” <lb/>Etenim natura nota & per &longs;e, illa dicere con&longs;ueuimus, quæ ex aliis tanquam ex fidem facienti­<lb/>bus &longs;olum; non vt explicantibus quid, aut cur &longs;int, colligantur. immò cùm primum ex notis <lb/>nobis indicata &longs;unt, in &longs;eip&longs;is &longs;uæ lucis & veritatis cau&longs;&longs;as habent, atque illas quidem ita effica­<lb/>ces, vt lucem <expan abbr="veritatem&qacute;ue">veritatemque</expan> afferant iis quæ na&longs;cuntur ex ip&longs;is; quapropter ex ip&longs;is illa note&longs;ce­<lb/>re opus e&longs;t: & planè non hæc ex notis nobis, vt nota nobis ex ip&longs;is apta &longs;unt. Cùm enim cognitio <lb/>no&longs;tra à &longs;en&longs;u nece&longs;&longs;ariò ducat <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan>, per &longs;en&longs;ilia quæ po&longs;teriora &longs;unt, <expan abbr="tran&longs;eundũ">tran&longs;eundum</expan> e&longs;t. at &longs;i <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> <lb/>aut &longs;pecies obiecta libera foret à materia, progre&longs;&longs;us hic vtique nece&longs;&longs;arius non e&longs;&longs;et. Signo illud | |
| <pb pagenum="38"/>e&longs;to, quòd mens in habitu, quam fœcundam vocant, ab iis incipit quæ &longs;unt nota natura. <lb/> | <pb pagenum="38"/>e&longs;to, quòd mens in habitu, quam fœcundam vocant, ab iis incipit quæ &longs;unt nota natura. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg373"></arrow.to.target><lb/>Verùm &longs;en&longs;ilia & effectus ita &longs;e habent, vt ni&longs;i è cau&longs;sis illis cogno&longs;ci nequeant. Itaque etiam no­<lb/>ta &longs;impliciter appellantur, quòd menti bene affectæ nota &longs;unt, qua&longs;i certi&longs;sima &longs;int; vt &longs;i aliter <lb/>e&longs;&longs;e videantur; non rei &longs;anè, &longs;ed menti non benè affectæ &longs;it ad&longs;cribendum. nec &longs;ecus àc dulce <lb/>&longs;impliciter illud iudicetur, quod gu&longs;tatui bene &longs;ano tale apparet, quòd &longs;i &longs;ecus appareat; non id <lb/>rei vitium e&longs;t, &longs;ed gu&longs;tatus. vitium pelle, iam dulce apparebit. Atque hæc ab&longs;olutè reip&longs;a & na­<lb/>tura priora e&longs;&longs;e puto, quomodocunque priora &longs;int, vel origine, vel perfectione, quia &longs;int cau&longs;&longs;æ. <lb/>C&ecedil;terùm notiora & priora &longs;ecundum rationem, nil vetat e&longs;&longs;e po&longs;teriora natura. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem ea <lb/> | <arrow.to.target n="marg373"></arrow.to.target><lb/>Verùm &longs;en&longs;ilia & effectus ita &longs;e habent, vt ni&longs;i è cau&longs;sis illis cogno&longs;ci nequeant. Itaque etiam no­<lb/>ta &longs;impliciter appellantur, quòd menti bene affectæ nota &longs;unt, qua&longs;i certi&longs;sima &longs;int; vt &longs;i aliter <lb/>e&longs;&longs;e videantur; non rei &longs;anè, &longs;ed menti non benè affectæ &longs;it ad&longs;cribendum. nec &longs;ecus àc dulce <lb/>&longs;impliciter illud iudicetur, quod gu&longs;tatui bene &longs;ano tale apparet, quòd &longs;i &longs;ecus appareat; non id <lb/>rei vitium e&longs;t, &longs;ed gu&longs;tatus. vitium pelle, iam dulce apparebit. Atque hæc ab&longs;olutè reip&longs;a & na­<lb/>tura priora e&longs;&longs;e puto, quomodocunque priora &longs;int, vel origine, vel perfectione, quia &longs;int cau&longs;&longs;æ. <lb/>C&ecedil;terùm notiora & priora &longs;ecundum rationem, nil vetat e&longs;&longs;e po&longs;teriora natura. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem ea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg374"></arrow.to.target><lb/>quæ hoc modo priora &longs;unt, ita &longs;int, quòd à c&ecedil;teris per indifferentiam &longs;eparari queant, hoc e&longs;t, vt <lb/>&longs;int hoc vel illo definitè concipi po&longs;sint, nec eorum cognitio plus ex hoc quàm alio pendeat. <lb/>vt ens quantum non plus quàm quale &longs;ignificat, ita &longs;e habent vniuer&longs;alia, qu&ecedil; prædicantur in <lb/>quid. &longs;unt enim prima &longs;ecundum rationem, quòd ab intelligentia &longs;ingularium &longs;uperantur: <lb/>At cùm ex his quæ per indifferentiam communia &longs;unt, quæ prædicantur in quid &longs;int princi­<lb/>pia rei, formalia &longs;unt item natura priora; quæ verò communia &longs;unt ad vnum (quod po&longs;teà mon­<lb/>&longs;trabitur) &longs;int apta ex &longs;uis partibus &longs;ubiectis, hæc priora tantummodò erunt ratione; re autem & <lb/>natura po&longs;teriora. Nil igitur prohibet quominus ea quæ &longs;unt ratione priora, &longs;int po&longs;teriora na­<lb/> | <arrow.to.target n="marg374"></arrow.to.target><lb/>quæ hoc modo priora &longs;unt, ita &longs;int, quòd à c&ecedil;teris per indifferentiam &longs;eparari queant, hoc e&longs;t, vt <lb/>&longs;int hoc vel illo definitè concipi po&longs;sint, nec eorum cognitio plus ex hoc quàm alio pendeat. <lb/>vt ens quantum non plus quàm quale &longs;ignificat, ita &longs;e habent vniuer&longs;alia, qu&ecedil; prædicantur in <lb/>quid. &longs;unt enim prima &longs;ecundum rationem, quòd ab intelligentia &longs;ingularium &longs;uperantur: <lb/>At cùm ex his quæ per indifferentiam communia &longs;unt, quæ prædicantur in quid &longs;int princi­<lb/>pia rei, formalia &longs;unt item natura priora; quæ verò communia &longs;unt ad vnum (quod po&longs;teà mon­<lb/>&longs;trabitur) &longs;int apta ex &longs;uis partibus &longs;ubiectis, hæc priora tantummodò erunt ratione; re autem & <lb/>natura po&longs;teriora. Nil igitur prohibet quominus ea quæ &longs;unt ratione priora, &longs;int po&longs;teriora na­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg394"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg394"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus </s></p> | <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. Proinde etiam Plato quendam de <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. Proinde etiam Plato quendam de <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> | <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> | <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex quib. <lb/>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. ip&longs;a &longs;ubiecta. h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. ve&longs;tigantur. | <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex quib. <lb/>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. ip&longs;a &longs;ubiecta. h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. ve&longs;tigantur. |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg440"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg440"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SI Phy&longs;icus per&longs;onam dialectici &longs;u&longs;tinet, dum inuehitur in eos qui tollunt motum & moueri, <lb/>complura accipit à &longs;en&longs;u; facilè coniicere po&longs;&longs;umus inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, nullam <lb/>affinitatem &longs;ubalternationis intercedere; &longs;iue ea &longs;ola conditio requiratur, vt nos opinamur, &longs;iue <lb/>etiam aliæ nonnullæ quas alij philo&longs;ophi ponunt, quanquam Ari&longs;toteles omnem rem &longs;ub dubio <lb/>reliquit, cùm indefinitè pronuntiauit, vbi principia negentur, officium ea probandi, aut e&longs;&longs;e alte­<lb/>rius, hoc e&longs;t, &longs;ubalternantis, aut omnium communis: communis autem e&longs;&longs;e poterat tùm dialecti­<lb/>ca, tum etiam prima philo&longs;ophia, quòd &longs;i dialecticen &longs;ignificare volui&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, iam prima <lb/>philo&longs;ophia quæ in principiorum probatione ver&longs;atur, ad alterum membrum reiicienda foret, & <lb/>e&longs;&longs;et &longs;ubalternans. Nec minores difficultates affert natura &longs;ubalternantium quam in philo&longs;ophia <lb/>Peripatetica non ni&longs;i coniectura a&longs;&longs;equi licet. Itaque non ab re mihi facturum videor, &longs;i rem <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>accuratius exquiram. Igitur de conditione &longs;ubalternarum tot propè &longs;ententias celebres ob&longs;eruo, <lb/>vulgarem vnam quæ ab antiquis accepta fuit: iuniorum duas. Pa&longs;sim defendi &longs;olet hæc <expan abbr="triã">triam</expan> con­<lb/>&longs;tituere &longs;ubalternam, &longs;i &longs;ubiectum inferioris in &longs;uperioris &longs;ubiecto contineatur. Cùm verò &longs;ub­<lb/>iectum accipio, vel totum intelligo, quod ex duabus partibus con&longs;tat, altera, vt materia nimirum </s></p> | <s>SI Phy&longs;icus per&longs;onam dialectici &longs;u&longs;tinet, dum inuehitur in eos qui tollunt motum & moueri, <lb/>complura accipit à &longs;en&longs;u; facilè coniicere po&longs;&longs;umus inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, nullam <lb/>affinitatem &longs;ubalternationis intercedere; &longs;iue ea &longs;ola conditio requiratur, vt nos opinamur, &longs;iue <lb/>etiam aliæ nonnullæ quas alij philo&longs;ophi ponunt, quanquam Ari&longs;toteles omnem rem &longs;ub dubio <lb/>reliquit, cùm indefinitè pronuntiauit, vbi principia negentur, officium ea probandi, aut e&longs;&longs;e alte­<lb/>rius, hoc e&longs;t, &longs;ubalternantis, aut omnium communis: communis autem e&longs;&longs;e poterat tùm dialecti­<lb/>ca, tum etiam prima philo&longs;ophia, quòd &longs;i dialecticen &longs;ignificare volui&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, iam prima <lb/>philo&longs;ophia quæ in principiorum probatione ver&longs;atur, ad alterum membrum reiicienda foret, & <lb/>e&longs;&longs;et &longs;ubalternans. Nec minores difficultates affert natura &longs;ubalternantium quam in philo&longs;ophia <lb/>Peripatetica non ni&longs;i coniectura a&longs;&longs;equi licet. Itaque non ab re mihi facturum videor, &longs;i rem <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>accuratius exquiram. Igitur de conditione &longs;ubalternarum tot propè &longs;ententias celebres ob&longs;eruo, <lb/>vulgarem vnam quæ ab antiquis accepta fuit: iuniorum duas. Pa&longs;sim defendi &longs;olet hæc <expan abbr="triã">triam</expan> con­<lb/>&longs;tituere &longs;ubalternam, &longs;i &longs;ubiectum inferioris in &longs;uperioris &longs;ubiecto contineatur. Cùm verò &longs;ub­<lb/>iectum accipio, vel totum intelligo, quod ex duabus partibus con&longs;tat, altera, vt materia nimirum <arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target><lb/>re tractanda, altera, vt forma, nempè con&longs;iderandi ratione qu&ecedil; vtraque &longs;i in &longs;ubalternante & &longs;ub­<lb/>alterna &longs;eruentur vt mihi in phy&longs;ica & medicína videtur, efficiunt <expan abbr="&longs;ubalternation&etilde;">&longs;ubalternationem</expan> numeris om­<lb/>nibus ab&longs;olutam, vel alteram ex his partibus &longs;eor&longs;um, vt &longs;iqua res naturalis mathematicè &longs;pecte­<lb/>tur, &longs;iue aliqua res mathematica naturaliter; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vnde inferior <expan abbr="quidã">quidam</expan> gradus &longs;ubalternationis exo­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target><lb/>re tractanda, altera, vt forma, nempè con&longs;iderandi ratione qu&ecedil; vtraque &longs;i in &longs;ubalternante & &longs;ub­<lb/>alterna &longs;eruentur vt mihi in phy&longs;ica & medicína videtur, efficiunt <expan abbr="&longs;ubalternation&etilde;">&longs;ubalternationem</expan> numeris om­<lb/>nibus ab&longs;olutam, vel alteram ex his partibus &longs;eor&longs;um, vt &longs;iqua res naturalis mathematicè &longs;pecte­<lb/>tur, &longs;iue aliqua res mathematica naturaliter; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vnde inferior <expan abbr="quidã">quidam</expan> gradus &longs;ubalternationis exo­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target><lb/>ritur. Deinde vt inferioris &longs;ubiecto accidentaria quædam conditio &longs;uperueniat, vt lineæ videri <lb/>po&longs;&longs;e. Po&longs;tremò vt inferioris principia petantur à &longs;uperiore. Sed reuoluenti complures facultates <lb/>quæ &longs;ine controuer&longs;ia numerantur in &longs;ubalternis, aut non omnes his legibus ad&longs;tringi videntur, <lb/>aut non ita &longs;impliciter acciprentiæ, aut non prime. Nanque opponam A&longs;trologiam quæ &longs;ubalter­<lb/>na e&longs;t, A&longs;tronomiæ. Siquidem vbi vna accipiat quòd res e&longs;t, altera doceat cur ita &longs;it, iam ratio &longs;ub­<lb/>alternationis intercedit. Atqui A&longs;trologia petit ab A&longs;tronomia rationes motuum; quapropter <lb/>e&longs;t &longs;ubalterna. Neque tamen &longs;ubiectum e&longs;t pars. etenim in vtraque c&ecedil;lum ob&longs;eruatur, aut vniuer­<lb/>&longs;um. Præterea quòd accidens alterius &longs;ubiecto accedat non licet ab&longs;olutè defendere: quandò ex <lb/>&longs;ubiecto & eo quod adiicitur veluti forma, fit vnum per &longs;e, quod e&longs;t ab&longs;olutè &longs;ubiectum ex ge­<lb/>mina parte con&longs;titutum ex materia nimirum, & ratione con&longs;iderandi. Sed &longs;ubiectum per &longs;e e&longs;t <lb/>vnum, idem e&longs;t methodi finis, quippe cuius gratia c&ecedil;tera con&longs;iderantur, & ad quod referuntur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target><lb/>ritur. Deinde vt inferioris &longs;ubiecto accidentaria quædam conditio &longs;uperueniat, vt lineæ videri <lb/>po&longs;&longs;e. Po&longs;tremò vt inferioris principia petantur à &longs;uperiore. Sed reuoluenti complures facultates <lb/>quæ &longs;ine controuer&longs;ia numerantur in &longs;ubalternis, aut non omnes his legibus ad&longs;tringi videntur, <lb/>aut non ita &longs;impliciter acciprentiæ, aut non prime. Nanque opponam A&longs;trologiam quæ &longs;ubalter­<lb/>na e&longs;t, A&longs;tronomiæ. Siquidem vbi vna accipiat quòd res e&longs;t, altera doceat cur ita &longs;it, iam ratio &longs;ub­<lb/>alternationis intercedit. Atqui A&longs;trologia petit ab A&longs;tronomia rationes motuum; quapropter <lb/>e&longs;t &longs;ubalterna. Neque tamen &longs;ubiectum e&longs;t pars. etenim in vtraque c&ecedil;lum ob&longs;eruatur, aut vniuer­<lb/>&longs;um. Præterea quòd accidens alterius &longs;ubiecto accedat non licet ab&longs;olutè defendere: quandò ex <lb/>&longs;ubiecto & eo quod adiicitur veluti forma, fit vnum per &longs;e, quod e&longs;t ab&longs;olutè &longs;ubiectum ex ge­<lb/>mina parte con&longs;titutum ex materia nimirum, & ratione con&longs;iderandi. Sed &longs;ubiectum per &longs;e e&longs;t <lb/>vnum, idem e&longs;t methodi finis, quippe cuius gratia c&ecedil;tera con&longs;iderantur, & ad quod referuntur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>quod accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. Tertiò non nece&longs;&longs;arium, quòd omnia principia &longs;ubalternæ re&longs;ol­<lb/>uantur in alia &longs;uperiora principia. proptereà quòd &longs;unt ea principia, vel complexa, vel incom­<lb/>plexa. atque incomplexa quidem à nullo demon&longs;trantur, & eadem &longs;unt in &longs;ubalterna & &longs;ubal­<lb/>ternante, vt linea, quadratum & huiu&longs;modi. quòd &longs;i complexa fuerint, non videtur negare Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> fieri po&longs;&longs;e, vt ex ei&longs;dem principi aliquid demon&longs;tretur in &longs;ubalterna quod demon&longs;tra­<lb/> | <arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>quod accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. Tertiò non nece&longs;&longs;arium, quòd omnia principia &longs;ubalternæ re&longs;ol­<lb/>uantur in alia &longs;uperiora principia. proptereà quòd &longs;unt ea principia, vel complexa, vel incom­<lb/>plexa. atque incomplexa quidem à nullo demon&longs;trantur, & eadem &longs;unt in &longs;ubalterna & &longs;ubal­<lb/>ternante, vt linea, quadratum & huiu&longs;modi. quòd &longs;i complexa fuerint, non videtur negare Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> fieri po&longs;&longs;e, vt ex ei&longs;dem principi aliquid demon&longs;tretur in &longs;ubalterna quod demon&longs;tra­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target><lb/>tum fuit in <expan abbr="&longs;ubalternãte">&longs;ubalternante</expan>. ita enim &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">a)ll) e)c w(_h/ deiknut ai/ ti\ pe(zi w_n h/gewme­<lb/>tzia e)/sin, h)/ a(\ e)k tw_n a)utw_n de<gap/>knutai th_| gewmet zia, w/spe/z ta\ o)p<gap/>ka\</foreign>. h&ecedil;c enim interrogatio <lb/>geometrica e&longs;t, “quæ e&longs;t ex iis principiis ex quibus aliquid o&longs;tenditur, quod ad geometriam perti­<lb/>net, aut illa quæ ex ei&longs;dem, ex quibus aliquid in geometria demon&longs;tratur. cuiu&longs;modi &longs;unt optica <lb/>qua&longs;i eadem accipiantur ad probandum geometrica & optica theoremata.” Quocirca viri præ­<lb/>&longs;tanti&longs;simi veterum via relicta non multis, &longs;ed vna tantum lege contengi fueruut. ex iis enim ali­<lb/>qui ex &longs;olo tran&longs;itu de genere in genus & &longs;ubalternationem effici voluerunt. tamet&longs;i iam tribus <lb/>modis fieri cen&longs;uêre. Vel, quia <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> transferatur; ea verò transfertur, vel vbi maior vnius <lb/>demon&longs;trationis propo&longs;itio &longs;umatur in duabus &longs;cientijs. vel <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> vnius ab alia probetur. | <arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target><lb/>tum fuit in <expan abbr="&longs;ubalternãte">&longs;ubalternante</expan>. ita enim &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">a)ll) e)c w(_h/ deiknut ai/ ti\ pe(zi w_n h/gewme­<lb/>tzia e)/sin, h)/ a(\ e)k tw_n a)utw_n de<gap/>knutai th_| gewmet zia, w/spe/z ta\ o)p<gap/>ka\</foreign>. h&ecedil;c enim interrogatio <lb/>geometrica e&longs;t, “quæ e&longs;t ex iis principiis ex quibus aliquid o&longs;tenditur, quod ad geometriam perti­<lb/>net, aut illa quæ ex ei&longs;dem, ex quibus aliquid in geometria demon&longs;tratur. cuiu&longs;modi &longs;unt optica <lb/>qua&longs;i eadem accipiantur ad probandum geometrica & optica theoremata.” Quocirca viri præ­<lb/>&longs;tanti&longs;simi veterum via relicta non multis, &longs;ed vna tantum lege contengi fueruut. ex iis enim ali­<lb/>qui ex &longs;olo tran&longs;itu de genere in genus & &longs;ubalternationem effici voluerunt. tamet&longs;i iam tribus <lb/>modis fieri cen&longs;uêre. Vel, quia <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> transferatur; ea verò transfertur, vel vbi maior vnius <lb/>demon&longs;trationis propo&longs;itio &longs;umatur in duabus &longs;cientijs. vel <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> vnius ab alia probetur. |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg494"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg494"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PRAESTAT &longs;anè &longs;cientia duobus nobilitate rei, quæ tractatur & <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign>. Sed huius <lb/>vocis <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign> notio multiplex e&longs;t. etenim latinè diligentia dici po&longs;&longs;e videtur. Quam­<lb/>obrem iubet Ari&longs;toteles, non in omnibus eandem diligentiam e&longs;&longs;e requirendam. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Et admone­</s></p> | <s>PRAESTAT &longs;anè &longs;cientia duobus nobilitate rei, quæ tractatur & <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign>. Sed huius <lb/>vocis <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign> notio multiplex e&longs;t. etenim latinè diligentia dici po&longs;&longs;e videtur. Quam­<lb/>obrem iubet Ari&longs;toteles, non in omnibus eandem diligentiam e&longs;&longs;e requirendam. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Et admone­<arrow.to.target n="marg495"></arrow.to.target><lb/>bat M. Tullius in epilogis nihil nimis enucleandum; minutam e&longs;&longs;e enim omnem diligentiam, <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>verò locum grandia requirere: hoc verò e&longs;t cùm &longs;ingula ponuntur ob oculos & ad tenue eliman­<lb/>tur. Proximè puto ego illa voce &longs;ignificari certitudinem quam item per&longs;picuitati maximè <expan abbr="affin&etilde;">affinem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e credo: &longs;iquis hæc idem valere non recipiat. hanc verò non in eo ponerem tantùm quòd &longs;in­<lb/>gula exponantur: &longs;ed quòd res in ea principia di&longs;&longs;oluatur quæ per &longs;eip&longs;a con&longs;picua &longs;unt & pro­<lb/>bè intelliguntur, & maxima illis fides habetur. Prior illa <foreign lang="greek">a\kzibei/a</foreign> potius in docente quàm in rei <lb/>natura po&longs;ita e&longs;&longs;e videtur. vnde in &longs;cientias nihil nobilitatis, pr&ecedil;&longs;tantiæúe redundare facilè opina­<lb/>bor. altera naturam methodi videtur attingere. H&ecedil;c verò à duobus fontibus peti &longs;olet, ab ingenio <lb/>demon&longs;trationis & rei &longs;ubiectæ. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atqui demon&longs;trationis certitudo, &longs;eu per&longs;picuitatis non e&longs;t <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg495"></arrow.to.target><lb/>bat M. Tullius in epilogis nihil nimis enucleandum; minutam e&longs;&longs;e enim omnem diligentiam, <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>verò locum grandia requirere: hoc verò e&longs;t cùm &longs;ingula ponuntur ob oculos & ad tenue eliman­<lb/>tur. Proximè puto ego illa voce &longs;ignificari certitudinem quam item per&longs;picuitati maximè <expan abbr="affin&etilde;">affinem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e credo: &longs;iquis hæc idem valere non recipiat. hanc verò non in eo ponerem tantùm quòd &longs;in­<lb/>gula exponantur: &longs;ed quòd res in ea principia di&longs;&longs;oluatur quæ per &longs;eip&longs;a con&longs;picua &longs;unt & pro­<lb/>bè intelliguntur, & maxima illis fides habetur. Prior illa <foreign lang="greek">a\kzibei/a</foreign> potius in docente quàm in rei <lb/>natura po&longs;ita e&longs;&longs;e videtur. vnde in &longs;cientias nihil nobilitatis, pr&ecedil;&longs;tantiæúe redundare facilè opina­<lb/>bor. altera naturam methodi videtur attingere. H&ecedil;c verò à duobus fontibus peti &longs;olet, ab ingenio <lb/>demon&longs;trationis & rei &longs;ubiectæ. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atqui demon&longs;trationis certitudo, &longs;eu per&longs;picuitatis non e&longs;t <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg496"></arrow.to.target><lb/>vniu&longs;modi. &longs;iquidem certior ea demon&longs;tratio perhibeatur quæ fidem facit ex cau&longs;sis quàm illa <lb/> | <arrow.to.target n="marg496"></arrow.to.target><lb/>vniu&longs;modi. &longs;iquidem certior ea demon&longs;tratio perhibeatur quæ fidem facit ex cau&longs;sis quàm illa <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg497"></arrow.to.target><lb/>quæ rem e&longs;&longs;e tantummodò o&longs;tendit. aut &longs;i vtraque ducatur ex cau&longs;sis, erit illa certior quæ ex <lb/>cau&longs;sis certioribus pendebit, hoc e&longs;t ex cau&longs;sis natura prioribus & notioribus. At verò &longs;i cau&longs;&longs;æ <lb/>potiores vim finis obtineant, inde colligetur ea præ&longs;tantia quam in architectonicis anteà colloca­<lb/>uimus. Certior item demon&longs;tratio dicetur quæ con&longs;tabit ex cau&longs;sis quæ non modo natura; ve­<lb/>rumetiam nobis notiores &longs;int. Hæc po&longs;trema certitudo conuenit quoque &longs;ubiecto. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> illud enim <lb/> | <arrow.to.target n="marg497"></arrow.to.target><lb/>quæ rem e&longs;&longs;e tantummodò o&longs;tendit. aut &longs;i vtraque ducatur ex cau&longs;sis, erit illa certior quæ ex <lb/>cau&longs;sis certioribus pendebit, hoc e&longs;t ex cau&longs;sis natura prioribus & notioribus. At verò &longs;i cau&longs;&longs;æ <lb/>potiores vim finis obtineant, inde colligetur ea præ&longs;tantia quam in architectonicis anteà colloca­<lb/>uimus. Certior item demon&longs;tratio dicetur quæ con&longs;tabit ex cau&longs;sis quæ non modo natura; ve­<lb/>rumetiam nobis notiores &longs;int. Hæc po&longs;trema certitudo conuenit quoque &longs;ubiecto. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> illud enim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg498"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiectum certius dicitur quod nobis notius e&longs;t, cuiu&longs;modi e&longs;t animal in methodo naturali. Pro­<lb/>ptereà docebat Ari&longs;toteles &longs;cientiam de animantibus e&longs;&longs;e præ&longs;tantem, quòd à nobis plenius co­<lb/>gno&longs;ci po&longs;&longs;unt: quandò &longs;tirpes & animantis &longs;ocias & familiareis habemus, quapropter eas vbe­<lb/>rius no&longs;&longs;e valemus: quippe cùm multa ine&longs;&longs;e in quoque genere po&longs;sit ille ob&longs;eruare, qui <expan abbr="labor&etilde;">laborem</expan> <lb/>non recu&longs;at. quòd igitur propiora &longs;unt nobis & <expan abbr="cognation&etilde;">cognationem</expan> habent cum humana natura, aliquid <lb/>cum rerum diuinarum &longs;tudio rependunt. Sed enim alia certitudo, &longs;eu per&longs;picuitas accipitur <lb/>à &longs;ubiecto. quoniam certior e&longs;t ea methodus qu&ecedil; non de &longs;ubiecto, quàm ea qu&ecedil; de &longs;ubiecto, ide&longs;t <lb/>illa certior qu&ecedil; de &longs;ola forma quàm ea qu&ecedil; formam &longs;pectat in materia &longs;en&longs;ili. Sic arithmetica cer­<lb/>tior e&longs;t quàm harmonica; quòd illa numerum ab omni qualitate &longs;en&longs;ili &longs;egregatum examinat, <lb/>hæc illum cum &longs;ono &longs;pectat. His ita con&longs;titutis &longs;atis apparet omnium pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simam e&longs;&longs;e philo­ | <arrow.to.target n="marg498"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiectum certius dicitur quod nobis notius e&longs;t, cuiu&longs;modi e&longs;t animal in methodo naturali. Pro­<lb/>ptereà docebat Ari&longs;toteles &longs;cientiam de animantibus e&longs;&longs;e præ&longs;tantem, quòd à nobis plenius co­<lb/>gno&longs;ci po&longs;&longs;unt: quandò &longs;tirpes & animantis &longs;ocias & familiareis habemus, quapropter eas vbe­<lb/>rius no&longs;&longs;e valemus: quippe cùm multa ine&longs;&longs;e in quoque genere po&longs;sit ille ob&longs;eruare, qui <expan abbr="labor&etilde;">laborem</expan> <lb/>non recu&longs;at. quòd igitur propiora &longs;unt nobis & <expan abbr="cognation&etilde;">cognationem</expan> habent cum humana natura, aliquid <lb/>cum rerum diuinarum &longs;tudio rependunt. Sed enim alia certitudo, &longs;eu per&longs;picuitas accipitur <lb/>à &longs;ubiecto. quoniam certior e&longs;t ea methodus qu&ecedil; non de &longs;ubiecto, quàm ea qu&ecedil; de &longs;ubiecto, ide&longs;t <lb/>illa certior qu&ecedil; de &longs;ola forma quàm ea qu&ecedil; formam &longs;pectat in materia &longs;en&longs;ili. Sic arithmetica cer­<lb/>tior e&longs;t quàm harmonica; quòd illa numerum ab omni qualitate &longs;en&longs;ili &longs;egregatum examinat, <lb/>hæc illum cum &longs;ono &longs;pectat. His ita con&longs;titutis &longs;atis apparet omnium pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simam e&longs;&longs;e philo­ |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg608"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg608"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>METHODVS naturalis ad contemplationem dirigitur, & numeratur in &longs;cientiis. Scire <lb/>autem e&longs;t no&longs;ce quid, & quale &longs;it genus &longs;ubiectum per proprias cau&longs;&longs;as, principia & ele­<lb/>menta quæ &longs;cilicet in &longs;ubiecto, per &longs;e & quatenus ip&longs;um in&longs;int, quod cùm certum genus <expan abbr="præfini-tum&qacute;ue">præfini­<lb/>tumque</expan> &longs;it, accerta ratione informatum, certas quoque proprietates <expan abbr="certas&qacute;">certasque</expan>. cau&longs;&longs;as admittit. <lb/>Porrò cau&longs;&longs;arum genera multa &longs;unt, <expan abbr="multæ&qacute;">multæque</expan>. eiu&longs;dem generis cau&longs;&longs;æ <expan abbr="quarũ">quarum</expan> varietate contingit, <lb/>vt variis modis afficiantur ad &longs;cientias: neque omnes pariter, aut omnia cau&longs;&longs;arum genera per­<lb/>quirant, aut eiu&longs;dem generis omnibus vtantur. Itaque ad con&longs;tituenda phy&longs;iologiæ fundamen­<lb/>ta de hac re nobis item in hac methodo tractandum e&longs;t. Quia verò ab eiu&longs;dem generis &longs;ubiecti <lb/>principiis cùm demon&longs;tratio, tùm definitio ducuntur, ad omnem quoque notitiam quouis in&longs;tru­<lb/>mento comparetur, in&longs;tituta quæ&longs;tio pertinebit, & principia non cognitionis, vt aliquibus place­<lb/>re video; &longs;ed rei ip&longs;ius attinget quæ idem valent àc cau&longs;&longs;æ quarum quatuor &longs;pecies &longs;unt omni­<lb/>bus con&longs;picuæ, ex quo vt materia, per quod vt forma, à quo vt efficiens, cuius gratia vt finis, ta­<lb/>met&longs;i veteres, cùm materiam &longs;olam, vt cau&longs;&longs;am agno&longs;cerent, aut &longs;i prætereà cau&longs;&longs;am mouentem <lb/>ob&longs;eruarent, velut Empedocles & Anaxagoras; quia tamen vel eam non v&longs;urparent in reddenda </s></p> | <s>METHODVS naturalis ad contemplationem dirigitur, & numeratur in &longs;cientiis. Scire <lb/>autem e&longs;t no&longs;ce quid, & quale &longs;it genus &longs;ubiectum per proprias cau&longs;&longs;as, principia & ele­<lb/>menta quæ &longs;cilicet in &longs;ubiecto, per &longs;e & quatenus ip&longs;um in&longs;int, quod cùm certum genus <expan abbr="præfini-tum&qacute;ue">præfini­<lb/>tumque</expan> &longs;it, accerta ratione informatum, certas quoque proprietates <expan abbr="certas&qacute;">certasque</expan>. cau&longs;&longs;as admittit. <lb/>Porrò cau&longs;&longs;arum genera multa &longs;unt, <expan abbr="multæ&qacute;">multæque</expan>. eiu&longs;dem generis cau&longs;&longs;æ <expan abbr="quarũ">quarum</expan> varietate contingit, <lb/>vt variis modis afficiantur ad &longs;cientias: neque omnes pariter, aut omnia cau&longs;&longs;arum genera per­<lb/>quirant, aut eiu&longs;dem generis omnibus vtantur. Itaque ad con&longs;tituenda phy&longs;iologiæ fundamen­<lb/>ta de hac re nobis item in hac methodo tractandum e&longs;t. Quia verò ab eiu&longs;dem generis &longs;ubiecti <lb/>principiis cùm demon&longs;tratio, tùm definitio ducuntur, ad omnem quoque notitiam quouis in&longs;tru­<lb/>mento comparetur, in&longs;tituta quæ&longs;tio pertinebit, & principia non cognitionis, vt aliquibus place­<lb/>re video; &longs;ed rei ip&longs;ius attinget quæ idem valent àc cau&longs;&longs;æ quarum quatuor &longs;pecies &longs;unt omni­<lb/>bus con&longs;picuæ, ex quo vt materia, per quod vt forma, à quo vt efficiens, cuius gratia vt finis, ta­<lb/>met&longs;i veteres, cùm materiam &longs;olam, vt cau&longs;&longs;am agno&longs;cerent, aut &longs;i prætereà cau&longs;&longs;am mouentem <lb/>ob&longs;eruarent, velut Empedocles & Anaxagoras; quia tamen vel eam non v&longs;urparent in reddenda <arrow.to.target n="marg609"></arrow.to.target><lb/>ratione problematum naturalium, ni&longs;i fortè cur ita fieret à materia non &longs;uppeteret, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel vt fieri <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg609"></arrow.to.target><lb/>ratione problematum naturalium, ni&longs;i fortè cur ita fieret à materia non &longs;uppeteret, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vel vt fieri <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg610"></arrow.to.target><lb/>&longs;olet in iis quæ &longs;unt ad vnum, vt res à notiore nuncupetur; quia materia quam elementum pro­<lb/>priè vocant, notior e&longs;&longs;et, eodem quoque nomine reliquas cau&longs;&longs;as &longs;ignificari voluerint. Itaque <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>di&longs;cordia illa Empedoclea quam &longs;ine controuer&longs;ia cau&longs;&longs;am efficientem ponimus ab Ari&longs;totele <lb/>ip&longs;o elementi nomine vocata e&longs;t; de elemento, quòd primo &longs;ignificat materiam, non principio, <lb/>aut cau&longs;&longs;a mentionem facerent. Quicquid igitur &longs;it & quomodocunque vocetur, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/>&longs;iue cau&longs;&longs;a, &longs;iue elementum, cùm &longs;cientia quæque ex notitia principiorum, &longs;eu cau&longs;&longs;arum, &longs;iue ele­<lb/>mentorum oriatur; à nobis di&longs;&longs;erendum e&longs;t, an omnia cau&longs;&longs;arum genera phy&longs;icus a&longs;&longs;umat, & <lb/>omnes cau&longs;&longs;as ex omni genere accipiat à prima v&longs;que ad vltimam. Neque enim &longs;olùm cau&longs;&longs;æ <lb/>genere di&longs;crepant, &longs;ed in eodem genere aliqua propinquior e&longs;t, alia remotior, vt animalis mate­<lb/>ria proxima &longs;unt partes difformes, remotior vniformes, remoti&longs;sima quatuor elementa, & ratio <lb/>forma hominis proxima, remotior anima: per omnes verò re&longs;pondere liceat interrogatis cur & <lb/>quid aliquid &longs;it, vt &longs;igillatim vnaquæque cau&longs;&longs;a docet, cur & quid &longs;it: ita dubitari pote&longs;t, an ad <lb/>ab&longs;olutam rei cuiu&longs;que &longs;cientiam omnes &longs;imul a&longs;&longs;umere oporteat, &longs;iue genere, &longs;iue etiam ordine <lb/> | <arrow.to.target n="marg610"></arrow.to.target><lb/>&longs;olet in iis quæ &longs;unt ad vnum, vt res à notiore nuncupetur; quia materia quam elementum pro­<lb/>priè vocant, notior e&longs;&longs;et, eodem quoque nomine reliquas cau&longs;&longs;as &longs;ignificari voluerint. Itaque <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>di&longs;cordia illa Empedoclea quam &longs;ine controuer&longs;ia cau&longs;&longs;am efficientem ponimus ab Ari&longs;totele <lb/>ip&longs;o elementi nomine vocata e&longs;t; de elemento, quòd primo &longs;ignificat materiam, non principio, <lb/>aut cau&longs;&longs;a mentionem facerent. Quicquid igitur &longs;it & quomodocunque vocetur, &longs;eu <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/>&longs;iue cau&longs;&longs;a, &longs;iue elementum, cùm &longs;cientia quæque ex notitia principiorum, &longs;eu cau&longs;&longs;arum, &longs;iue ele­<lb/>mentorum oriatur; à nobis di&longs;&longs;erendum e&longs;t, an omnia cau&longs;&longs;arum genera phy&longs;icus a&longs;&longs;umat, & <lb/>omnes cau&longs;&longs;as ex omni genere accipiat à prima v&longs;que ad vltimam. Neque enim &longs;olùm cau&longs;&longs;æ <lb/>genere di&longs;crepant, &longs;ed in eodem genere aliqua propinquior e&longs;t, alia remotior, vt animalis mate­<lb/>ria proxima &longs;unt partes difformes, remotior vniformes, remoti&longs;sima quatuor elementa, & ratio <lb/>forma hominis proxima, remotior anima: per omnes verò re&longs;pondere liceat interrogatis cur & <lb/>quid aliquid &longs;it, vt &longs;igillatim vnaquæque cau&longs;&longs;a docet, cur & quid &longs;it: ita dubitari pote&longs;t, an ad <lb/>ab&longs;olutam rei cuiu&longs;que &longs;cientiam omnes &longs;imul a&longs;&longs;umere oporteat, &longs;iue genere, &longs;iue etiam ordine <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg611"></arrow.to.target><lb/>di&longs;tinguantur. Et omnes &longs;imul accipiendas e&longs;&longs;e monet Ari&longs;toteles, dum inuehitur in <expan abbr="Anaxagorã">Anaxagoram</expan>, <lb/>& Democritum, qui principia rerum naturalium infinita po&longs;uerunt; quòd ex omnibus cau&longs;sis <lb/>&longs;cientia con&longs;tat, ex quibus res &longs;cienda con&longs;tituta e&longs;t, quæ &longs;i infinitæ forent, nullo modo concipi <lb/>po&longs;&longs;ent. Si igitur non ex omnibus cau&longs;sis ex quibus res &longs;cienda conflatur, &longs;cientia fieret; etiam &longs;i <lb/>principia forent infinita, contingeret vt haberemus &longs;cientiam; nanque aliqua &longs;olùm ex infinitis <lb/>&longs;ufficerent ex quibus efficeretur &longs;cientia. Prætereà docuit Ari&longs;toteles ab exemplo finis à prima <lb/>v&longs;que ad &longs;upremam cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e procedendum; e&longs;t verò illa &longs;uprema qua allata nihil amplius <lb/>inquiritur, vt cur indutus e&longs;t pallio? vt prodeat in forum. cur hoc? vt offendat amicum. cur item <lb/>i&longs;tud? vt &longs;oluat debitum. Contrà verò neque omnia quæ &longs;ciri po&longs;&longs;unt, omnia cau&longs;&longs;arum genera <lb/>flagitant: neque item omnes à prima v&longs;que ad vltimam accipi queunt. etenim &longs;i ex eodem gene­<lb/>re omnes a&longs;&longs;umendæ &longs;int, in infinitum progredi cogemur, quod plurimum abhorret à &longs;cientia: <lb/>&longs;iquidem vt &longs;it Franci&longs;cus infinita præcedant indiuidua quæ ni&longs;i extiti&longs;&longs;ent, neque hoc exi&longs;tere <lb/>po&longs;&longs;et. Et cùm res quæ &longs;ub &longs;cientiam cadunt, &longs;int æternæ, vel mortales, & ex his quædam &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, nonnullæ accidentia: planum &longs;it æterna carere efficiente naturali, quia non e&longs;t ibi principium <lb/>motus quo definitur efficiens: accidentia verò forma: quandò nulla e&longs;t qualitatis qualitas, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & <lb/> | <arrow.to.target n="marg611"></arrow.to.target><lb/>di&longs;tinguantur. Et omnes &longs;imul accipiendas e&longs;&longs;e monet Ari&longs;toteles, dum inuehitur in <expan abbr="Anaxagorã">Anaxagoram</expan>, <lb/>& Democritum, qui principia rerum naturalium infinita po&longs;uerunt; quòd ex omnibus cau&longs;sis <lb/>&longs;cientia con&longs;tat, ex quibus res &longs;cienda con&longs;tituta e&longs;t, quæ &longs;i infinitæ forent, nullo modo concipi <lb/>po&longs;&longs;ent. Si igitur non ex omnibus cau&longs;sis ex quibus res &longs;cienda conflatur, &longs;cientia fieret; etiam &longs;i <lb/>principia forent infinita, contingeret vt haberemus &longs;cientiam; nanque aliqua &longs;olùm ex infinitis <lb/>&longs;ufficerent ex quibus efficeretur &longs;cientia. Prætereà docuit Ari&longs;toteles ab exemplo finis à prima <lb/>v&longs;que ad &longs;upremam cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e procedendum; e&longs;t verò illa &longs;uprema qua allata nihil amplius <lb/>inquiritur, vt cur indutus e&longs;t pallio? vt prodeat in forum. cur hoc? vt offendat amicum. cur item <lb/>i&longs;tud? vt &longs;oluat debitum. Contrà verò neque omnia quæ &longs;ciri po&longs;&longs;unt, omnia cau&longs;&longs;arum genera <lb/>flagitant: neque item omnes à prima v&longs;que ad vltimam accipi queunt. etenim &longs;i ex eodem gene­<lb/>re omnes a&longs;&longs;umendæ &longs;int, in infinitum progredi cogemur, quod plurimum abhorret à &longs;cientia: <lb/>&longs;iquidem vt &longs;it Franci&longs;cus infinita præcedant indiuidua quæ ni&longs;i extiti&longs;&longs;ent, neque hoc exi&longs;tere <lb/>po&longs;&longs;et. Et cùm res quæ &longs;ub &longs;cientiam cadunt, &longs;int æternæ, vel mortales, & ex his quædam &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ, nonnullæ accidentia: planum &longs;it æterna carere efficiente naturali, quia non e&longs;t ibi principium <lb/>motus quo definitur efficiens: accidentia verò forma: quandò nulla e&longs;t qualitatis qualitas, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg612"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg612"></arrow.to.target><lb/> |
| |
| <s><margin.target id="marg706"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg706"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ari&longs;toteles ip&longs;e (vt videbimus) ex eo <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> fine h&ecedil;c omnia deriuari putat c&ecedil;lum; aut &longs;olem, <lb/>horum omnium reputat auctorem velut efficiens. Sed <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo hunc locum interpre­<lb/>temur, nihil officit nobis ita credentibus, form&ecedil; <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> à materiæ notione non &longs;eiungi. Ea verò <lb/>quæ quinto loco &longs;ubiiciuntur; &longs;olùm per&longs;uadent rationis &longs;eparationem quæ non detrahit de no­<lb/>tione materi&ecedil;. & materiam potius, quàm formam &longs;eparari po&longs;&longs;e conuincunt. Ad illud <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> quod <lb/>vltimò opponitur. formam <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> à &longs;en&longs;ili materia &longs;egregari, dum pul&longs;at <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. verè & <lb/>propriè formam e&longs;&longs;e, vbi di&longs;iuncta &longs;it à materia &longs;en&longs;ili. Primùm re&longs;pondemus materiam &longs;en&longs;ilem <lb/>e&longs;&longs;e vniuer&longs;alem & &longs;ingularem. Porrò &longs;ingularem e&longs;&longs;e forma po&longs;teriorem non modò natura, <lb/>&longs;ed origine, &longs;impliciter enim forma prior e&longs;t, quàm materia, vniuer&longs;alem verò priorem; quip­<lb/>pe partem e&longs;&longs;entiæ. Ac verè tùm formam e&longs;&longs;e dicimus, vbi &longs;ecreta fuerit à materia &longs;ingulari; <lb/>ab altera verò neque re, neque cogitatione &longs;eiungi, & tùm intelligi po&longs;&longs;e, cùm &longs;eparata fuerit <lb/>à &longs;ingulari: ac tùm verè formam e&longs;&longs;e, quòd in &longs;ingulari non &longs;it forma, &longs;ed compo&longs;itum. | <s>Ari&longs;toteles ip&longs;e (vt videbimus) ex eo <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> fine h&ecedil;c omnia deriuari putat c&ecedil;lum; aut &longs;olem, <lb/>horum omnium reputat auctorem velut efficiens. Sed <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo hunc locum interpre­<lb/>temur, nihil officit nobis ita credentibus, form&ecedil; <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> à materiæ notione non &longs;eiungi. Ea verò <lb/>quæ quinto loco &longs;ubiiciuntur; &longs;olùm per&longs;uadent rationis &longs;eparationem quæ non detrahit de no­<lb/>tione materi&ecedil;. & materiam potius, quàm formam &longs;eparari po&longs;&longs;e conuincunt. Ad illud <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> quod <lb/>vltimò opponitur. formam <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> à &longs;en&longs;ili materia &longs;egregari, dum pul&longs;at <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan>, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. verè & <lb/>propriè formam e&longs;&longs;e, vbi di&longs;iuncta &longs;it à materia &longs;en&longs;ili. Primùm re&longs;pondemus materiam &longs;en&longs;ilem <lb/>e&longs;&longs;e vniuer&longs;alem & &longs;ingularem. Porrò &longs;ingularem e&longs;&longs;e forma po&longs;teriorem non modò natura, <lb/>&longs;ed origine, &longs;impliciter enim forma prior e&longs;t, quàm materia, vniuer&longs;alem verò priorem; quip­<lb/>pe partem e&longs;&longs;entiæ. Ac verè tùm formam e&longs;&longs;e dicimus, vbi &longs;ecreta fuerit à materia &longs;ingulari; <lb/>ab altera verò neque re, neque cogitatione &longs;eiungi, & tùm intelligi po&longs;&longs;e, cùm &longs;eparata fuerit <lb/>à &longs;ingulari: ac tùm verè formam e&longs;&longs;e, quòd in &longs;ingulari non &longs;it forma, &longs;ed compo&longs;itum. |
| <pb pagenum="78"/>quanquàm reip&longs;a forma &longs;emper exi&longs;tit in materia &longs;ingulari: &longs;ed hoc mentis officium e&longs;t, ip&longs;am </s></p> | <pb pagenum="78"/>quanquàm reip&longs;a forma &longs;emper exi&longs;tit in materia &longs;ingulari: &longs;ed hoc mentis officium e&longs;t, ip&longs;am <arrow.to.target n="marg707"></arrow.to.target><lb/>à &longs;ingulari ab&longs;trahere, hoc e&longs;t, &longs;ine &longs;ingulari materia con&longs;iderare. proptereà talis forma in mente <lb/>ponitur ab Ari&longs;totele. Dico verò &longs;ic con&longs;iderari formam naturalem; <expan abbr="atq.">atque</expan> moneo, talem con&longs;ide­<lb/>rationem adhuc e&longs;&longs;e naturalem, quòd includat materiam &longs;en&longs;ilem, non ignarus etiam &longs;ine mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ili &longs;pectari po&longs;&longs;e formas naturales aliis duobus modis, qui non &longs;unt naturales, altero <expan abbr="qui-d&etilde;">qui­<lb/>dem</expan> vniuer&longs;ali quo forma naturalis generatim con&longs;ideratur, & vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;en&longs;ilis vni­<lb/>uersè non huius aut illius, in quo item &longs;en&longs;ilis materia, &longs;ed vniuersè continetur, non vniuersè tan­<lb/>quam genus; &longs;ed vt commune per indifferentiam, & &longs;ub hac notione materiæ &longs;en&longs;ilis, non huius <lb/>aut illius, vt o&longs;sis & carnis etiam vniuersè &longs;umptorum: & a&longs;&longs;ero con&longs;iderationem <expan abbr="hãc">hanc</expan> e&longs;&longs;e primi <lb/>philo&longs;ophi. altero verò modo con&longs;ideratur forma naturalis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;it <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>genus formæ, quod interuallum comitatur & materiam pote&longs;tate quantam, quæ cùm &longs;it prior <lb/>motu, ab omni motu &longs;eparari pote&longs;t, & hanc ad mathematicum pertinere profiteor. Itaque mo­<lb/>dus ab&longs;trahendi de quo &longs;uprà di&longs;putatum e&longs;t, proprius e&longs;t omnis &longs;cientiæ: quia &longs;ic oportet pro­<lb/>gredi, &longs;i &longs;cientia paranda &longs;it, ab&longs;tractiones i&longs;tæ, de quibus nuper expo&longs;itum e&longs;t, &longs;unt primi philo­<lb/>&longs;ophi & mathematici, quæ tibi diligenter ob&longs;eruandæ &longs;unt. Sed dicet qui&longs;piam, &longs;atis dictum e&longs;&longs;e <lb/>de &longs;eparatione formæ, verùm quid dicendum e&longs;t de &longs;eparatione materiæ? Dicimus ad hoc mate­<lb/>riam ita &longs;eparari à forma, non quia in eius e&longs;&longs;entia forma non concipiatur, &longs;ed cùm materia &longs;it vel <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg707"></arrow.to.target><lb/>à &longs;ingulari ab&longs;trahere, hoc e&longs;t, &longs;ine &longs;ingulari materia con&longs;iderare. proptereà talis forma in mente <lb/>ponitur ab Ari&longs;totele. Dico verò &longs;ic con&longs;iderari formam naturalem; <expan abbr="atq.">atque</expan> moneo, talem con&longs;ide­<lb/>rationem adhuc e&longs;&longs;e naturalem, quòd includat materiam &longs;en&longs;ilem, non ignarus etiam &longs;ine mate­<lb/>ria &longs;en&longs;ili &longs;pectari po&longs;&longs;e formas naturales aliis duobus modis, qui non &longs;unt naturales, altero <expan abbr="qui-d&etilde;">qui­<lb/>dem</expan> vniuer&longs;ali quo forma naturalis generatim con&longs;ideratur, & vt <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;en&longs;ilis vni­<lb/>uersè non huius aut illius, in quo item &longs;en&longs;ilis materia, &longs;ed vniuersè continetur, non vniuersè tan­<lb/>quam genus; &longs;ed vt commune per indifferentiam, & &longs;ub hac notione materiæ &longs;en&longs;ilis, non huius <lb/>aut illius, vt o&longs;sis & carnis etiam vniuersè &longs;umptorum: & a&longs;&longs;ero con&longs;iderationem <expan abbr="hãc">hanc</expan> e&longs;&longs;e primi <lb/>philo&longs;ophi. altero verò modo con&longs;ideratur forma naturalis &longs;ine materia &longs;en&longs;ili, quia &longs;it <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>genus formæ, quod interuallum comitatur & materiam pote&longs;tate quantam, quæ cùm &longs;it prior <lb/>motu, ab omni motu &longs;eparari pote&longs;t, & hanc ad mathematicum pertinere profiteor. Itaque mo­<lb/>dus ab&longs;trahendi de quo &longs;uprà di&longs;putatum e&longs;t, proprius e&longs;t omnis &longs;cientiæ: quia &longs;ic oportet pro­<lb/>gredi, &longs;i &longs;cientia paranda &longs;it, ab&longs;tractiones i&longs;tæ, de quibus nuper expo&longs;itum e&longs;t, &longs;unt primi philo­<lb/>&longs;ophi & mathematici, quæ tibi diligenter ob&longs;eruandæ &longs;unt. Sed dicet qui&longs;piam, &longs;atis dictum e&longs;&longs;e <lb/>de &longs;eparatione formæ, verùm quid dicendum e&longs;t de &longs;eparatione materiæ? Dicimus ad hoc mate­<lb/>riam ita &longs;eparari à forma, non quia in eius e&longs;&longs;entia forma non concipiatur, &longs;ed cùm materia &longs;it vel <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg708"></arrow.to.target><lb/>&longs;ingularis, vel infinita. &longs;ingularem à forma &longs;eparari, quoniam prior e&longs;t origine forma &longs;ingulari, <lb/> | <arrow.to.target n="marg708"></arrow.to.target><lb/>&longs;ingularis, vel infinita. &longs;ingularem à forma &longs;eparari, quoniam prior e&longs;t origine forma &longs;ingulari, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg709"></arrow.to.target><lb/>& ab illa &longs;eparari & re & ratione, quia forma illa &longs;ingularis e&longs;t, quod verò e&longs;t &longs;ingulare non po­<lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e alicuius e&longs;&longs;entia. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;&longs;entia per definitionem euoluitur, hæc verò non e&longs;t &longs;ingularis. <lb/>remaneret autem &longs;i non proxima (hæc enim cum forma corrumpitur) at alterius formæ &longs;ubie­<lb/> | <arrow.to.target n="marg709"></arrow.to.target><lb/>& ab illa &longs;eparari & re & ratione, quia forma illa &longs;ingularis e&longs;t, quod verò e&longs;t &longs;ingulare non po­<lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e alicuius e&longs;&longs;entia. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;&longs;entia per definitionem euoluitur, hæc verò non e&longs;t &longs;ingularis. <lb/>remaneret autem &longs;i non proxima (hæc enim cum forma corrumpitur) at alterius formæ &longs;ubie­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg710"></arrow.to.target><lb/>ctum. &longs;impliciter autem materia non &longs;eparatur à forma, quòd &longs;impliciter forma prior e&longs;t quàm <lb/>materia, & actus &longs;impliciter prior e&longs;t quàm pote&longs;tas, & forma & actus in materiæ <expan abbr="pote&longs;tatis&qacute;ue">pote&longs;tatisque</expan> <lb/>definitione &longs;umuntur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg710"></arrow.to.target><lb/>ctum. &longs;impliciter autem materia non &longs;eparatur à forma, quòd &longs;impliciter forma prior e&longs;t quàm <lb/>materia, & actus &longs;impliciter prior e&longs;t quàm pote&longs;tas, & forma & actus in materiæ <expan abbr="pote&longs;tatis&qacute;ue">pote&longs;tatisque</expan> <lb/>definitione &longs;umuntur.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg829"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tzo/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim </s></p> | <s>Modi autem notum <expan abbr="faci&etilde;di">faciendi</expan> &longs;unt duo præcipui, velut anteà diximus, vnde duo <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> <lb/>genera extiterunt: qui item ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan> <foreign lang="greek">tzo/poi</foreign>, & modi nuncupantur, aut enim <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">pazamuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">xai\ fantasian</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg830"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt definitio qua explicatur quid e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;citur, aut demon&longs;tratio qua cogno&longs;ci­<lb/>tur cuiu&longs;modi &longs;it res, &longs;unt & alia in&longs;trumenta quæ, vel ad hæc referuntur, vt adminiculantia, vel <lb/>imitantia, quòd horum virtutem a&longs;&longs;equi non po&longs;sint. generatim verò comprehenduntur hi&longs;ce <lb/>capitibus; aut enim notum faciunt, quia cogant, aut quia per&longs;uadeant, aut quia declarent. cogunt <lb/>&longs;yllogi&longs;mi; per&longs;uadent inductiones, exempla, enthymemata, declarant definitiones, &longs;iue &longs;int quid <lb/>nominis, &longs;eu quid rei, quæ per&longs;uadent &longs;olùm <expan abbr="cõmuni">communi</expan> voce nominata &longs;unt à Græcis <foreign lang="greek">pazamuqi/ai</foreign>, <lb/>à M. Tullio admonitiones, à barbaris modiculæ innuitiones. hæ verò & in&longs;trumenta declarantia <lb/>ab Auerroë maneries di&longs;ciplinæ vocantur. Horum omnium poti&longs;sima demon&longs;tratio & definitio: <lb/>ad demon&longs;trationem & definitionem reliqua diriguntur, vt famulantia, velut inductiones & <expan abbr="ex&etilde;-pla">exen­<lb/>pla</expan>; necnon <expan abbr="demõ&longs;trationes">demon&longs;trationes</expan> quòd e&longs;t. Vbi enim rationem reddere valeamus accidentium, quoad <lb/>&longs;en&longs;ui per&longs;picua &longs;unt & <foreign lang="greek">xai\ fantasian</foreign>, tùm de &longs;ub&longs;tantia quoque dicere licebit: &longs;imiliter ora­<lb/>tiones dialecticæ; quoniam &longs;uaptè natura terminantur definitionibus, aut etiam imitantur; vt <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. &longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> | <arrow.to.target n="marg831"></arrow.to.target><lb/>quia verum ex definitione & demon&longs;tratione con&longs;equi nequeamus; eorum auxilio &longs;altem habea­<lb/>mus id quod quam proximè accedit ad verum. &longs;ic veræ definitioni famulatur definitio quid no­<lb/>minis, aut ad ip&longs;am refertur; vt eius imago atque rationes tùm rethoricæ, tùm dialecticæ per&longs;ua­<lb/>dent, vt a&longs;&longs;equamur demon&longs;trationem, aut ibi valent vbi res quam cogno&longs;cere cupimus, non ad­<lb/>mittat demon&longs;trationem, & hæc via item ab Ari&longs;totele vocatur: <foreign lang="greek">e)/fodos</foreign> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> enim idem valet àc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> | <arrow.to.target n="marg832"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">ma/qodos</foreign>, qua voce v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles in Top. Sed quia non docent in&longs;trumenta, ni&longs;i quatenus <lb/>procedunt ex notis; ita enim fit in notitia, vt in rerum ortu. Nam &longs;icut pote&longs;tas non deducitur ad <lb/>actum, ni&longs;i ab eo quod e&longs;t actu; &longs;ic potentia cognitum non &longs;it actu cognitum, ni&longs;i profici&longs;catur ab <lb/>actu cognito. Quare non modò nihil efficitur, ni&longs;i ritè termini coniuncti fuerint; verum etiam <lb/>ni&longs;i &longs;int manife&longs;ti; proptereà &longs;ubiicitur quartum viæ &longs;ignificatum, qui e&longs;t progre&longs;&longs;us à principiis <lb/>quæ, cùm actu nota &longs;int, vim habent efficiendi actu notum id quod actu ignotum e&longs;t, &longs;ed pote&longs;ta­<lb/>te notum, de quo mentionem fecit Ari&longs;toteles, cùm docuit innatam e&longs;&longs;e nobis viam, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> vt progre­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ | <arrow.to.target n="marg833"></arrow.to.target><lb/>diamur à notis nobis ad nota natura, in quo non &longs;umptio principiorum, non di&longs;po&longs;itio, non &longs;tru­<lb/>ctura <expan abbr="in&longs;trumentorũ">in&longs;trumentorum</expan> ob&longs;eruatur, &longs;ed eorum virtus quæ ordine collocantur: nanque ea quæ ante­ |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg953"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Has igitur particulas quæ in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixtæ latitarent, inde &longs;ecerni, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>componi à mente quæ rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. de&longs;ignaret & <expan abbr="cõficeret">conficeret</expan>. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. Atque item vnum & infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia quæ </s></p> | <s>Has igitur particulas quæ in vniuer&longs;a ma&longs;&longs;a in aliis immixtæ latitarent, inde &longs;ecerni, & in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>componi à mente quæ rerum omnium de&longs;criptionem <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>. de&longs;ignaret & <expan abbr="cõficeret">conficeret</expan>. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. <lb/>mens illa, vt dominari po&longs;&longs;et, immixta erat. Atque item vnum & infinita <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> erant principia quæ <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materiæ &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine prælatus e&longs;t nonnunquam ijs qui me­<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; præter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. Cæterùm & materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, quòd <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rarò ad­<lb/>modum, vt poëtæ Tragici machina, &longs;iquando nodum fabulæ ne&longs;ciant explicare. Duobus verò <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. vno illo valde trito. Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. Quodlibet ex quolibet gigni. Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur antè. Si ex quolibet quodque fit; ergo & in quolibet quodque ine&longs;t. H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita quòd initium habuerit &longs;ecretio: quòd quod­<lb/>libet in quoque in&longs;it. quòd &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. Venio nunc ad Demo­<lb/>critum. Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent quæ dici po&longs;&longs;ent, quòd plurimum ei tribuerit in <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg954"></arrow.to.target><lb/>locum materiæ &longs;ibi vendicarent: proinde hoc nomine prælatus e&longs;t nonnunquam ijs qui me­<lb/>dium voluerunt e&longs;&longs;e principium; præter illa vnum mouens quod ab ijs qui vnum principium <lb/>mobile po&longs;ui&longs;&longs;ent, omi&longs;&longs;um fuerat. Cæterùm & materia &longs;ola etiam ab Anaxagora po&longs;ita, quòd <lb/>nunquam efficiente cau&longs;&longs;a vteretur in reddenda ratione problematum naturalium, aut rarò ad­<lb/>modum, vt poëtæ Tragici machina, &longs;iquando nodum fabulæ ne&longs;ciant explicare. Duobus verò <lb/>principiis commotus iuit in eam &longs;ententiam Anaxagoras. vno illo valde trito. Nihil &longs;cilicet ex <lb/>nihilo fieri, atque altero. Quodlibet ex quolibet gigni. Si nihil e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> pote&longs;t ex quo fiant ea qu&ecedil; <lb/>fiunt: erant igitur antè. Si ex quolibet quodque fit; ergo & in quolibet quodque ine&longs;t. H&ecedil;c igitur <lb/>Anaxagor&ecedil; &longs;ententia cuius tria &longs;unt pr&ecedil;cipua capita quòd initium habuerit &longs;ecretio: quòd quod­<lb/>libet in quoque in&longs;it. quòd &longs;ecretio fiat opera mentis cuiu&longs;dam immixt&ecedil;. Venio nunc ad Demo­<lb/>critum. Ac de ip&longs;o quidem multa &longs;uccurrerent quæ dici po&longs;&longs;ent, quòd plurimum ei tribuerit in <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. & quod eius &longs;ententiæ à Lucretio primùm, deinde à M. Tullio fuerint <lb/>& illu&longs;tratæ & eleganti&longs;simè explicatæ propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, & M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen­<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia quæ tamen infinitè &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, & in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. Porrò plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>quæ &longs;anè &longs;int quantæ, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines quæ ob id <lb/>atomi vocentur. certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;ditæ; has verò ferri per inane quod pateat in im­<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com­<lb/>plectatur. Atomi verò per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate & affectione expertes, præter <lb/>molem, figuram, & pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo­<lb/>rum mutationem quæ atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem verò à tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abdericè &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(zoph/n diaqigh/n</foreign> communi Græc&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg955"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;iologia Philo&longs;ophus. & quod eius &longs;ententiæ à Lucretio primùm, deinde à M. Tullio fuerint <lb/>& illu&longs;tratæ & eleganti&longs;simè explicatæ propter affinitatem quam Epicuri doctrina habuit cum <lb/>Democritica quam profe&longs;&longs;us e&longs;t Lucretius, & M. Tullius probabiliter &longs;ub Balbi per&longs;ona defen­<lb/>dit, &longs;ed &longs;umma rerum capita nunc paucis per&longs;tringere certum e&longs;t. Itaque duo &longs;unt apud ip&longs;um <lb/>prima principia quæ tamen infinitè &longs;eparari po&longs;sint, horum alterum plenum dicit, & in entibus <lb/>numerat; alterum inane quod non ens ip&longs;e <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>. Porrò plenum in infinitas partes &longs;ecari vult <lb/>quæ &longs;anè &longs;int quantæ, non puncta, &longs;ed indiuidua quidem nihilominus magnitudines quæ ob id <lb/>atomi vocentur. certis figuris, &longs;ed innumeris pr&ecedil;ditæ; has verò ferri per inane quod pateat in im­<lb/>men&longs;um, ita vt etiam modos innumerabiles qui ex infinitis i&longs;tis magnitudinibus exi&longs;tunt, com­<lb/>plectatur. Atomi verò per &longs;eip&longs;as &longs;unt impatibiles omni qualitate & affectione expertes, præter <lb/>molem, figuram, & pondus quo deor&longs;um vergunt: nihil e&longs;&longs;e colores aut &longs;apores; &longs;ed propter eo­<lb/>rum mutationem quæ atomis attribuit, omnia variari: &longs;ic vt ex varia mutatione contingat, vt <lb/>hoc mihi, aliud tibi eodem tempore videatur, mutationem verò à tribus occa&longs;ionibus originem <lb/>ducere quas Abdericè &longs;ic expre&longs;&longs;as fui&longs;&longs;e &longs;cimus <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">r(usmw\n e(zoph/n diaqigh/n</foreign> communi Græc&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg956"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>linguæ v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">jesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe­<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. Cæterùm &longs;ic &longs;uoptè nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figuræ, ordinem, & po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan­<lb/>tur, imo gigni videantur; & ex variatione figuræ variæ &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>& ordinis variatione &longs;pecies accidentis: & cùm duo &longs;int quæ inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;­<lb/>&longs;int; ea quæ recta feruntur, & quod in orbem voluitur, & mundi partes elementa & c&ecedil;lum, à na­<lb/>tura &longs;eu mente quæ apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea quæ rectos motus habent; <lb/> | <arrow.to.target n="marg957"></arrow.to.target><lb/>linguæ v&longs;u <foreign lang="greek">sxh_ma</foreign>, ide&longs;t figuram <foreign lang="greek">jesi)n</foreign>, ide&longs;t po&longs;ituram, <foreign lang="greek">ta/cin</foreign>, ide&longs;t, ordinem quibus diffe­<lb/>rentiis atomi di&longs;tinguerentur infinitis modis. Cæterùm &longs;ic &longs;uoptè nutu atomos ferri per inane; <lb/>contingere autem, vt propter varietatem figuræ, ordinem, & po&longs;ituram ip&longs;arum diuer&longs;a gignan­<lb/>tur, imo gigni videantur; & ex variatione figuræ variæ &longs;ub&longs;tantiarum &longs;pecies exi&longs;tant; &longs;itus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>& ordinis variatione &longs;pecies accidentis: & cùm duo &longs;int quæ inter &longs;en&longs;ilia nobis ob&longs;eruari po&longs;­<lb/>&longs;int; ea quæ recta feruntur, & quod in orbem voluitur, & mundi partes elementa & c&ecedil;lum, à na­<lb/>tura &longs;eu mente quæ apud ip&longs;um idem e&longs;t, atque animus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> effici ea quæ rectos motus habent; <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Iouem ignem, Iunonem terram, Orcum aêrem<emph.end type="italics"/>, ”</s></p> | <s><emph type="italics"/>Iouem ignem, Iunonem terram, Orcum aêrem<emph.end type="italics"/>, ”</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ne&longs;tin aquam dicens; & hæc ait a&longs;siduas ver&longs;are vices, nec v&longs;quam de&longs;inere & æternum e&longs;&longs;e </s></p> | <s>Ne&longs;tin aquam dicens; & hæc ait a&longs;siduas ver&longs;are vices, nec v&longs;quam de&longs;inere & æternum e&longs;&longs;e <arrow.to.target n="marg975"></arrow.to.target><lb/>hunc rerum ordinem quo &longs;ibi in eadem elementorum portione variæ formæ &longs;uccedant. Vnde <lb/>etiam ip&longs;e de &longs;eip&longs;o profitetur.</s></p> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg975"></arrow.to.target><lb/>hunc rerum ordinem quo &longs;ibi in eadem elementorum portione variæ formæ &longs;uccedant. Vnde <lb/>etiam ip&longs;e de &longs;eip&longs;o profitetur.</s></p> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> | <s>Quanquam & ip&longs;e duplicem &longs;phærum <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t <expan abbr="alterũ">alterum</expan> &longs;en&longs;ilem, atque <foreign lang="greek">nuhto/n</foreign>, <lb/>& intelligendum alterum. Nos in &longs;cientia rerum &longs;en&longs;ilium &longs;en&longs;ilem per&longs;equemur. Quantum <lb/>verò e&longs;t de &longs;ententia Platonis, & de numero principiorum quæ ab ip&longs;o po&longs;ita &longs;unt, & de illorum <lb/>di&longs;tinctione quam &longs;ignificat Ari&longs;toteles; ab Ari&longs;totelis interpretibus dubitatum fui&longs;&longs;e video.</s></p> |
| <pb pagenum="120"/> | <pb pagenum="120"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­</s></p> | <s>Et illud perpetuò &longs;pectandum in omni con&longs;titutione principiorum, ne aliorum ratio &longs;uppo­<arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. neque enim me­<lb/>minit de priuatione. Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg977"></arrow.to.target><lb/>natur, & ne commutentur. Nam &longs;ic primum quoddam &longs;ub&longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t circum quod mutatio <lb/>fiat. Itaque videant ij qui noua rerum principia po&longs;uerunt, quin potius ea quæ longo rerum v&longs;u <lb/>repudiata &longs;unt, quàm commodè &longs;ua placita tueri valeant. Platonis auctoritas multa flagitat qu&ecedil; <lb/>dicantur. Nanque ip&longs;e Ideas introduxit de quibus longa di&longs;putatio futura e&longs;t. interim illa repe­<lb/>tantur quæ de altero principio quod mutationi &longs;ubiicitur, ab eo decreta &longs;unt. Is duo con&longs;tituit <lb/>loco materiæ, cùm ad patiendum &longs;atis &longs;it vnum. Idem quoque contraria po&longs;uit vt &longs;ubiectum <lb/>quæ prædicati locum occupare debuerunt. Idem, aut non di&longs;tinxit à materia priuationem quæ <lb/>di&longs;tinguenda erat, aut non cognouit, aut tanquam maleficij cau&longs;&longs;am neglexit. neque enim me­<lb/>minit de priuatione. Neque priuatio, tanquàm maleficij cau&longs;&longs;a negligenda fuit, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>appetitus in materia quò excitata properat ad formam. Illud etiam Platoni vitio vertitur, quòd <lb/>cùm duos ip&longs;e numeros &longs;tatuerit, vnum idearum, atque alterum mathematicum; non po&longs;sit do­<lb/>cere, quemadmodum, nec ex quo con&longs;tet numerus mathematicus. Medius enim e&longs;t, inter nume­<lb/>rum idearum & numerum qui po&longs;itus e&longs;t in rebus &longs;en&longs;ilibus. Quòd &longs;i re&longs;pondeat ip&longs;um ex ma­<lb/>gno, & paruo con&longs;tare, ab eo qui formarum e&longs;t, planè non di&longs;crepabit. Dicet fortè aliud e&longs;&longs;e ma­<lb/>gnum & paruum quia magnitudines item cen&longs;et e&longs;&longs;e principia, &longs;ed tùm plura elementa inducet. <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. Atqui docendum fuit, quemadmo­<lb/>dum ex vno multa euadant. ip&longs;e verò non alium modum docet, ac quòd numerus ex vno & <lb/>duernione infinito procreatur. Erit etiam violens magni & parui &longs;eparatio, cùm ad vnum cuncta <lb/>&longs;uaptè natura vergant. Ita cùm hæc principia rerum naturæ aduer&longs;entur, & eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis & elementis e&longs;&longs;e explo­<lb/>deridam. Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione prætermitti, quòd illorum principia <lb/>quærunt quæ ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. &longs;unt; nos autem mobilia tractamus. prætereà quòd <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. & <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; cùm tamen hæc aliquid ad Peripatericæ doctrinæ ex­<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id quòd &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int præditi, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. corporum & omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen­<lb/>torumque</expan>. principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. elementa, quàm no&longs;tra accipiunt. Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis & actus (&longs;iquidem primus omnium hæc nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/> | <arrow.to.target n="marg978"></arrow.to.target><lb/>Dabit forta&longs;&longs;e vtrorumque vnum e&longs;&longs;e commune principium. Atqui docendum fuit, quemadmo­<lb/>dum ex vno multa euadant. ip&longs;e verò non alium modum docet, ac quòd numerus ex vno & <lb/>duernione infinito procreatur. Erit etiam violens magni & parui &longs;eparatio, cùm ad vnum cuncta <lb/>&longs;uaptè natura vergant. Ita cùm hæc principia rerum naturæ aduer&longs;entur, & eius viri &longs;ententias <lb/>euertant, planum e&longs;t Platonis opinionem de rerum naturalium principiis & elementis e&longs;&longs;e explo­<lb/>deridam. Po&longs;&longs;et Pythagor&ecedil;orum placitum &longs;ine offen&longs;ione prætermitti, quòd illorum principia <lb/>quærunt quæ ab omni motu &longs;oluta <expan abbr="libera&qacute;">liberaque</expan>. &longs;unt; nos autem mobilia tractamus. prætereà quòd <lb/>nihil certi colligitur ex aliorum &longs;criptis quod ad earum po&longs;itionum vim percipiendam valeat. & <lb/>eorum philo&longs;ophia iam pridem ob&longs;oleuit; cùm tamen hæc aliquid ad Peripatericæ doctrinæ ex­<lb/>planationem faciant nonnulla libare con&longs;tituimus. Ip&longs;i igitur pr&ecedil;ter id quòd &longs;en&longs;ilibus principia <lb/>&longs;en&longs;ilia non adhibeat, accipiunt numeros qui nulla grauitate, aut leuitate &longs;int præditi, aut igitur <lb/>grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. corporum & omnino &longs;en&longs;ilium principia non &longs;unt, aut cum eos c&ecedil;li <expan abbr="elemen-torum&qacute;">elemen­<lb/>torumque</expan>. principia faciunt, aliud c&ecedil;lum <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. elementa, quàm no&longs;tra accipiunt. Neque enim fit <lb/>apud illos quippiam ex non ente, neque igitur ex non graui graue. Nanque nondum per&longs;pecta <lb/>erat vis pote&longs;tatis & actus (&longs;iquidem primus omnium hæc nobis mon&longs;trauerit Ari&longs;t.) <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex quo <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg979"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="cõponeretur">componeretur</expan> è numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, & terram quoque ip&longs;i ponerent quæ in orbem volueretur; ea <lb/>verò quæ &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. Tamen hæc ignota fuerunt antiquitus, & <lb/>c&ecedil;lum aut leue, quòd omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut quòd impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, cùm ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. Prætereà ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, & tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e quæ &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur & illi &longs;olent attribui, quandò cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. In&longs;uper erit prius vnum quàm bonum, immò &longs;i vnum principium <lb/>& vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo quòd vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. Atqui <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco, quòd <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, quòd primum e&longs;t & æternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. ip&longs;o contentum, quòd in &longs;e <lb/>&longs;atis præ&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, & ex eo denique, quòd bene con&longs;titutum &longs;it & affectum, <lb/>hoc verò, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. aliter efficeretur, vt vnum à ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. id verò dicere non licet: cùm ex hoc vno mira bonorum con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg980"></arrow.to.target><lb/>efficitur, vt ex non ente quippiam fieri po&longs;sit. Et quanuis ab Ari&longs;totele conclu&longs;um &longs;it c&ecedil;lum non <lb/>e&longs;&longs;e neque graue, neque leue, vnde nil referre videretur, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="cõponeretur">componeretur</expan> è numeris qui <lb/>neque graues, neque leues e&longs;&longs;ent, & terram quoque ip&longs;i ponerent quæ in orbem volueretur; ea <lb/>verò quæ &longs;ic mouentur, neque leuia, neque grauia &longs;unt. Tamen hæc ignota fuerunt antiquitus, & <lb/>c&ecedil;lum aut leue, quòd omnibus emineret, habitum e&longs;t, aut quòd impetus innatus ad motum, &longs;eu <lb/>quietem illis denegari non potuit, cuius auctores e&longs;&longs;e numeri nequiuerunt, cùm ab omni impetu <lb/>per &longs;e liberi ponerentur. Prætereà ponunt numeros e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, & tamen de illorum genere <lb/>con&longs;tat e&longs;&longs;e quæ &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comitantur & illi &longs;olent attribui, quandò cuiu&longs;piam rei numerus e&longs;t, <lb/>vt hominum, aut equorum. In&longs;uper erit prius vnum quàm bonum, immò &longs;i vnum principium <lb/>& vt ip&longs;i aiunt, e&longs;&longs;entia ex eo quòd vnum, bonum quoque &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. Atqui <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco, quòd <lb/>vnum e&longs;t, bonum e&longs;t: &longs;ed ex eo, quòd primum e&longs;t & æternum, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. ip&longs;o contentum, quòd in &longs;e <lb/>&longs;atis præ&longs;idij habet, <expan abbr="&longs;alus&qacute;ue">&longs;alusque</expan> e&longs;t, & ex eo denique, quòd bene con&longs;titutum &longs;it & affectum, <lb/>hoc verò, quod ita &longs;e habet, vnum e&longs;t. aliter efficeretur, vt vnum à ratione boni &longs;egregatum e&longs;&longs;et <lb/>principium numeri mathematici. id verò dicere non licet: cùm ex hoc vno mira bonorum con­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1254"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg1254"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AT verò quoniam ea e&longs;t communis &longs;ententia Peripateticorum omnium, generationem e&longs;&longs;e <lb/>propriè mutationem, motum verò communiter. His autem aliqua opponi &longs;olent; oper&ecedil;­<lb/>precium futurum puto, & ad percipiendam vim motus, quod hoc tempore indagamus, mirificè <lb/>collaturum, &longs;i hîc &longs;eparatim doceamus, quid inter&longs;it, quidúe conueniat motui cum mutatione, <lb/>quanuis generatio numeretur in mutationibus propriè, communiter autem in motibus &longs;pecule­<lb/>mur &longs;it'ne etiam generatio motus propriè, vt quibu&longs;dam placui&longs;&longs;e video: ita vt cum propriè tùm <lb/>communiter habenda &longs;it motus. Nanque in primis illud in dubium reuocari potuit, Vtrùm in <lb/>natura &longs;it aliqua mutatio propriè dicta quæ, &longs;cilicet, à motu &longs;eparetur; an'ne &longs;emper omnis mu­<lb/>tatio cum motu coniuncta &longs;it, atque illa quidem per &longs;e; nam generatio &longs;impliciter eiu&longs;modi e&longs;&longs;e <lb/>videtur, & prima mutatio elementi, cùm ex otio tran&longs;it in negocium, po&longs;tquam fuerit genitum. <lb/>Verumenimuerò quantum pertinet ad elementi mutationem, quia po&longs;teà multa, atque illa qui­<lb/>dem magna de ip&longs;a &longs;unt ineunda certamina; placet interim hac quæ&longs;tione dimi&longs;&longs;a mutationem <lb/>rur&longs;us di&longs;tribui, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. variè de ip&longs;a iudicandum. Nanque hæc e&longs;t terminus motus, velut illu­<lb/>minatio terminus lationis, quæ tamet&longs;i &longs;equitur motum, tamen non fit paullatim, &longs;ed in quolibet </s></p> | <s>AT verò quoniam ea e&longs;t communis &longs;ententia Peripateticorum omnium, generationem e&longs;&longs;e <lb/>propriè mutationem, motum verò communiter. His autem aliqua opponi &longs;olent; oper&ecedil;­<lb/>precium futurum puto, & ad percipiendam vim motus, quod hoc tempore indagamus, mirificè <lb/>collaturum, &longs;i hîc &longs;eparatim doceamus, quid inter&longs;it, quidúe conueniat motui cum mutatione, <lb/>quanuis generatio numeretur in mutationibus propriè, communiter autem in motibus &longs;pecule­<lb/>mur &longs;it'ne etiam generatio motus propriè, vt quibu&longs;dam placui&longs;&longs;e video: ita vt cum propriè tùm <lb/>communiter habenda &longs;it motus. Nanque in primis illud in dubium reuocari potuit, Vtrùm in <lb/>natura &longs;it aliqua mutatio propriè dicta quæ, &longs;cilicet, à motu &longs;eparetur; an'ne &longs;emper omnis mu­<lb/>tatio cum motu coniuncta &longs;it, atque illa quidem per &longs;e; nam generatio &longs;impliciter eiu&longs;modi e&longs;&longs;e <lb/>videtur, & prima mutatio elementi, cùm ex otio tran&longs;it in negocium, po&longs;tquam fuerit genitum. <lb/>Verumenimuerò quantum pertinet ad elementi mutationem, quia po&longs;teà multa, atque illa qui­<lb/>dem magna de ip&longs;a &longs;unt ineunda certamina; placet interim hac quæ&longs;tione dimi&longs;&longs;a mutationem <lb/>rur&longs;us di&longs;tribui, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. variè de ip&longs;a iudicandum. Nanque hæc e&longs;t terminus motus, velut illu­<lb/>minatio terminus lationis, quæ tamet&longs;i &longs;equitur motum, tamen non fit paullatim, &longs;ed in quolibet <arrow.to.target n="marg1255"></arrow.to.target><lb/>puncto temporis e&longs;t tota &longs;imul, non habens parteis qu&ecedil; pro ratione perfectioris & imperfectioris <lb/>&longs;ecum di&longs;crepent, ita etiam generatio quam dicere con&longs;uerunt e&longs;&longs;e <expan abbr="terminū">terminum</expan> alterationis. etenim <lb/>tunc e&longs;t, & inuariabiliter v&longs;que ad interitum homo con&longs;eruatur. E&longs;t etiam mutatio quæ quen­<lb/>dam habet materiæ progre&longs;&longs;um ab imperfecto ad perfectum, & hæc iterum di&longs;tribuitur; nanque <lb/>aliqua &longs;equitur planè motum: quia, tamet&longs;i fieri &longs;olet inter terminos priuatiuè oppo&longs;itos: at quo­<lb/>niam priuatio talium formarum contrario fundatur, inter contraria verò intercipitur motus: id­<lb/>circò &longs;emper e&longs;t cum motu coniuncta: veluti, cùm ex nigro fit <expan abbr="albũ">album</expan>, fit &longs;imul ex non albo: quate­<lb/>nus ex nigro motus e&longs;t, quatenus ex non albo mutatio. Sed quia etiam dum fit motus ex nigro, <lb/>fit item ex non albo; cum motu quoque fit mutatio quæ cum motu ip&longs;o extenditur, & diuiditur, <lb/>aut in &longs;e retinet notionem motus qui e&longs;t proce&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, talem nos antè <lb/>docuimus e&longs;&longs;e generationem. Itaque &longs;i ab&longs;olutè accipiamus motui adnexam e&longs;&longs;e, id nece&longs;&longs;ariò <lb/>verum e&longs;t: &longs;ed quoniam ratio motus completur ex illo partibili proce&longs;&longs;u imperfecti ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; <lb/>ex hoc efficitur, vt mutatio quæ caret tali proce&longs;&longs;u, &longs;it merè per accidens, & excludatur ea defini­<lb/>tione qu&ecedil; traditur 3. Phy&longs;. & à nob. anteà con&longs;tituta qu&ecedil; verò talem proce&longs;&longs;um habet, &longs;it mutatio <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1255"></arrow.to.target><lb/>puncto temporis e&longs;t tota &longs;imul, non habens parteis qu&ecedil; pro ratione perfectioris & imperfectioris <lb/>&longs;ecum di&longs;crepent, ita etiam generatio quam dicere con&longs;uerunt e&longs;&longs;e <expan abbr="terminū">terminum</expan> alterationis. etenim <lb/>tunc e&longs;t, & inuariabiliter v&longs;que ad interitum homo con&longs;eruatur. E&longs;t etiam mutatio quæ quen­<lb/>dam habet materiæ progre&longs;&longs;um ab imperfecto ad perfectum, & hæc iterum di&longs;tribuitur; nanque <lb/>aliqua &longs;equitur planè motum: quia, tamet&longs;i fieri &longs;olet inter terminos priuatiuè oppo&longs;itos: at quo­<lb/>niam priuatio talium formarum contrario fundatur, inter contraria verò intercipitur motus: id­<lb/>circò &longs;emper e&longs;t cum motu coniuncta: veluti, cùm ex nigro fit <expan abbr="albũ">album</expan>, fit &longs;imul ex non albo: quate­<lb/>nus ex nigro motus e&longs;t, quatenus ex non albo mutatio. Sed quia etiam dum fit motus ex nigro, <lb/>fit item ex non albo; cum motu quoque fit mutatio quæ cum motu ip&longs;o extenditur, & diuiditur, <lb/>aut in &longs;e retinet notionem motus qui e&longs;t proce&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, talem nos antè <lb/>docuimus e&longs;&longs;e generationem. Itaque &longs;i ab&longs;olutè accipiamus motui adnexam e&longs;&longs;e, id nece&longs;&longs;ariò <lb/>verum e&longs;t: &longs;ed quoniam ratio motus completur ex illo partibili proce&longs;&longs;u imperfecti ad <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan>; <lb/>ex hoc efficitur, vt mutatio quæ caret tali proce&longs;&longs;u, &longs;it merè per accidens, & excludatur ea defini­<lb/>tione qu&ecedil; traditur 3. Phy&longs;. & à nob. anteà con&longs;tituta qu&ecedil; verò talem proce&longs;&longs;um habet, &longs;it mutatio <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg1256"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e, & &longs;ub no&longs;tra definitione <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>, nec re vera di&longs;tinguatur à motu, ni&longs;i ratione dun­<lb/>taxat quam paullò ante indicauimus, quòd motus habeat terminos po&longs;itiuos, mutatio verò pri­<lb/>uationem contineat. Quocirca &longs;ic res concludetur. Mutationem e&longs;&longs;e propriè, vel communiter, <lb/>atque item motum. Ac mutationem communiter, quia complectitur eam, quæ e&longs;t per accidens; <lb/>nec e&longs;t actus eius, quod e&longs;t potentia, latius patere quàm motum communiter. Mutationem per <lb/>&longs;e, quæ e&longs;t proce&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, e&longs;&longs;e motum <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> acceptum .i. &longs;impliciter <lb/>acceptum, quia conueniat ip&longs;i prima notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. motus quam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e progre&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1256"></arrow.to.target><lb/>per &longs;e, & &longs;ub no&longs;tra definitione <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>, nec re vera di&longs;tinguatur à motu, ni&longs;i ratione dun­<lb/>taxat quam paullò ante indicauimus, quòd motus habeat terminos po&longs;itiuos, mutatio verò pri­<lb/>uationem contineat. Quocirca &longs;ic res concludetur. Mutationem e&longs;&longs;e propriè, vel communiter, <lb/>atque item motum. Ac mutationem communiter, quia complectitur eam, quæ e&longs;t per accidens; <lb/>nec e&longs;t actus eius, quod e&longs;t potentia, latius patere quàm motum communiter. Mutationem per <lb/>&longs;e, quæ e&longs;t proce&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, e&longs;&longs;e motum <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> acceptum .i. &longs;impliciter <lb/>acceptum, quia conueniat ip&longs;i prima notio <expan abbr="ratio&qacute;">ratioque</expan>. motus quam docet Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;&longs;e progre&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1257"></arrow.to.target><lb/>&longs;um ab imperfecto ad perfectum, quapropter neque illis mutationibus nomen <foreign lang="greek">kin<gap/>ews</foreign> accom­<lb/>modatur, nedum ip&longs;ius notio, aut ratio. Si motum propriè &longs;umas, hic à mutatione di&longs;tinguitur, <lb/>quòd motus habet terminos qui affirmatione exprimuntur: mutario verò terminum alterum <lb/>qui negatione indicatur; affirmatione autem dico, quòd ibi negationis nota [non] actu non adhi­<lb/>betur, vt &longs;i nudum &longs;ump&longs;eris. Quamobrem, cum ea mutatio quæ per &longs;e dicitur, contineat pro­<lb/>gre&longs;&longs;um ab imperfecto ad perfectum, & hæc item propriè fluxus erit, neque tempus excludet, & <lb/>talem nos ortum e&longs;&longs;e difendimus. Nam tran&longs;itus primus elementi geniti ex otio ad negocium <lb/> | <arrow.to.target n="marg1257"></arrow.to.target><lb/>&longs;um ab imperfecto ad perfectum, quapropter neque illis mutationibus nomen <foreign lang="greek">kin<gap/>ews</foreign> accom­<lb/>modatur, nedum ip&longs;ius notio, aut ratio. Si motum propriè &longs;umas, hic à mutatione di&longs;tinguitur, <lb/>quòd motus habet terminos qui affirmatione exprimuntur: mutario verò terminum alterum <lb/>qui negatione indicatur; affirmatione autem dico, quòd ibi negationis nota [non] actu non adhi­<lb/>betur, vt &longs;i nudum &longs;ump&longs;eris. Quamobrem, cum ea mutatio quæ per &longs;e dicitur, contineat pro­<lb/>gre&longs;&longs;um ab imperfecto ad perfectum, & hæc item propriè fluxus erit, neque tempus excludet, & <lb/>talem nos ortum e&longs;&longs;e difendimus. Nam tran&longs;itus primus elementi geniti ex otio ad negocium <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1258"></arrow.to.target><lb/>in mutationibus per accidens po&longs;teà reponetur. Attamen hîc e&longs;t, quòd Iuniorum philo&longs;ophiam <lb/>beneuolè tamen exploremus, tùm a&longs;signare conantium cau&longs;&longs;am, propterquam generatio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <lb/>&longs;it motus; tùm etiam, cur generatio fiat inter contradicentia. Dicunt verò generationem con­<lb/>ferri cum duobus cum materia .&longs;. & cum compo&longs;ito. quòd &longs;i cum compo&longs;ito comparetur; eum <lb/>certè non e&longs;&longs;e motum: non .n. fertur compo&longs;itum moueri, &longs;ed fieri. Idem quoque conueniet cor­<lb/>ruptioni, &longs;iquidem corrumpi, non moueri dicatur compo&longs;itum. At, &longs;i cum materia conferatur <lb/>vtraque mutatio, eas e&longs;&longs;e propriè motus: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> motus e&longs;t actus imperfectus è pote&longs;tate <lb/>ad actum perfectum. Atqui materia progreditur è pote&longs;tate ad talem actum, & in illa igitur e&longs;t <lb/>motus. Sedenim h&ecedil;c &longs;ententia requirere videtur nouum di&longs;crimen inter motum & <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>: <lb/>nimirùm quòd motus &longs;it progre&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, mutatio verò minimè, <expan abbr="atq;">atque</expan> ita <lb/>non erit communis etiam mutationi definitio motus: pr&ecedil;terquàm quòd o&longs;tendimus antè non e&longs;­<lb/>&longs;e parem rationem mutationis per &longs;e & mutationis per accidens. Dicunt etiam ip&longs;i meritò ma­<lb/>teriæ rationem motus in generatione contineri, quia &longs;it in ea progre&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfe­<lb/>ctum. &longs;ed quia non ita procedit compo&longs;itum in eo e&longs;&longs;e mutationem. Sed dum non ce&longs;&longs;ant par­ | <arrow.to.target n="marg1258"></arrow.to.target><lb/>in mutationibus per accidens po&longs;teà reponetur. Attamen hîc e&longs;t, quòd Iuniorum philo&longs;ophiam <lb/>beneuolè tamen exploremus, tùm a&longs;signare conantium cau&longs;&longs;am, propterquam generatio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <lb/>&longs;it motus; tùm etiam, cur generatio fiat inter contradicentia. Dicunt verò generationem con­<lb/>ferri cum duobus cum materia .&longs;. & cum compo&longs;ito. quòd &longs;i cum compo&longs;ito comparetur; eum <lb/>certè non e&longs;&longs;e motum: non .n. fertur compo&longs;itum moueri, &longs;ed fieri. Idem quoque conueniet cor­<lb/>ruptioni, &longs;iquidem corrumpi, non moueri dicatur compo&longs;itum. At, &longs;i cum materia conferatur <lb/>vtraque mutatio, eas e&longs;&longs;e propriè motus: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> motus e&longs;t actus imperfectus è pote&longs;tate <lb/>ad actum perfectum. Atqui materia progreditur è pote&longs;tate ad talem actum, & in illa igitur e&longs;t <lb/>motus. Sedenim h&ecedil;c &longs;ententia requirere videtur nouum di&longs;crimen inter motum & <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan>: <lb/>nimirùm quòd motus &longs;it progre&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfectum, mutatio verò minimè, <expan abbr="atq;">atque</expan> ita <lb/>non erit communis etiam mutationi definitio motus: pr&ecedil;terquàm quòd o&longs;tendimus antè non e&longs;­<lb/>&longs;e parem rationem mutationis per &longs;e & mutationis per accidens. Dicunt etiam ip&longs;i meritò ma­<lb/>teriæ rationem motus in generatione contineri, quia &longs;it in ea progre&longs;&longs;us ab imperfecto ad perfe­<lb/>ctum. &longs;ed quia non ita procedit compo&longs;itum in eo e&longs;&longs;e mutationem. Sed dum non ce&longs;&longs;ant par­ |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1321"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg1321"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HAEC qu&ecedil; ponimus in &longs;ub&longs;tantia contraria, prohibent, quò minus generatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pun­<lb/>cto temporis ab&longs;oluatur. At verò &longs;i &longs;unt termini po&longs;itiui ex quibus volumus con&longs;titui mo­<lb/>tum, nec &longs;anè communiter (iam enim generatio non &longs;eparatur à motu communiter) &longs;ed à motu <lb/>propriè, ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;æ, cur in &longs;ub&longs;tantia &longs;it mutatio, non motus? Cau&longs;&longs;am reddidit Themi­<lb/>&longs;tio Auerroës, licet apud Themi&longs;tium mihi non &longs;ucce&longs;&longs;erit ob&longs;eruare talem locum. In motu & <lb/>mutatione terminos e&longs;&longs;e duplices po&longs;itiuos nimirùm & priuantes. Ita è &longs;emine fit animal, & ei <lb/>non animali, atque item ex nigro fit album, & ex non albo. Sed quanquàm in omni mutatione <lb/>ine&longs;t vtraque terminorum ratio, longè di&longs;par e&longs;t in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ, atque in ea quæ fit &longs;e­<lb/>cundùm accidens. Siquidem in &longs;ub&longs;tantiæ mutatione, termini proximi &longs;int priuantes, po&longs;it in <lb/>autem remoti. Nam mutatio &longs;ub&longs;tantiæ fit è non &longs;ub&longs;tantia: proptereà nihil habet ante &longs;e <lb/>aliter accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari po&longs;&longs;et. Quicquid enim e&longs;t vel e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, vel accidens. <lb/>At id ex quo &longs;ub&longs;tantia fit, &longs;ub&longs;tantia e&longs;&longs;e nequit, ni&longs;i pote&longs;tate & per accidens, ne fateri coga­<lb/>mur <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e antequàm fiat, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens, quandò &longs;upponitur illi actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> qu&ecedil; tum nul­<lb/>la exi&longs;tit: generatur .n. Inde &longs;equitur generationem e&longs;&longs;e mutationem totius in totum. At verò <lb/>accidentis mutatio fit circum actu &longs;ub&longs;tantiam, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am eius termini proximi &longs;unt po­<lb/>&longs;itiui, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. mutatio totius non e&longs;t. Ergo &longs;iquis intro&longs;piciat eius argumenti formam, falsò a&longs;&longs;um­<lb/>ptum fui&longs;&longs;e videbit. Oppo&longs;itionem contrariorum e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am primam motus, quippe quòd <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> præter id requiratur contraria terminos e&longs;&longs;e proximos tran&longs;mutationis, qui cùm in &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia non &longs;int: etiam faciunt, quò minus in &longs;ub&longs;tantia &longs;it motus. Sed quoniam vrgebit quempiam <lb/>auctoritas Ari&longs;totelis in &longs;ub&longs;tantia po&longs;itiuam oppo&longs;itionem e&longs;&longs;e negantis. Pr&ecedil;tereà quoniam om­<lb/>nes illæ rationes quibus ip&longs;e motum à mutatione &longs;eiungit, tanquam inter &longs;e commeantia <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>accipiunt, atque contraria. Nam &longs;i ibi non e&longs;t motus, quia nec oppo&longs;itio, cùm &longs;it in aliis muta­<lb/>tionibus oppo&longs;itio, erit igitur & motus. Po&longs;tremò omne id quod fit, fit ex eo quod non e&longs;t, qua­<lb/>tenus non e&longs;t, quod autem habet hanc conditionem, <emph type="italics"/>quatenus<emph.end type="italics"/>, id etiam e&longs;t primò. Ergo in om­<lb/>ni tran&longs;mutatione ens & non ens erunt termini primi & proximi. Sic non di&longs;crepabunt alij mo­<lb/>tus à mutatione &longs;ub&longs;tantiæ. Ad eum locum Ari&longs;totelis, duo dicere licet. Primùm ip&longs;um inqui­<lb/>rere terminos proximos motus & mutationis, qui in &longs;ub&longs;tantia &longs;unt e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e. Nos verò ta­<lb/>met&longs;i collocauimus in &longs;ub&longs;tantia contraria, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco dicimus ea terminos e&longs;&longs;e proximos tran&longs;­</s></p> | <s>HAEC qu&ecedil; ponimus in &longs;ub&longs;tantia contraria, prohibent, quò minus generatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; pun­<lb/>cto temporis ab&longs;oluatur. At verò &longs;i &longs;unt termini po&longs;itiui ex quibus volumus con&longs;titui mo­<lb/>tum, nec &longs;anè communiter (iam enim generatio non &longs;eparatur à motu communiter) &longs;ed à motu <lb/>propriè, ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;æ, cur in &longs;ub&longs;tantia &longs;it mutatio, non motus? Cau&longs;&longs;am reddidit Themi­<lb/>&longs;tio Auerroës, licet apud Themi&longs;tium mihi non &longs;ucce&longs;&longs;erit ob&longs;eruare talem locum. In motu & <lb/>mutatione terminos e&longs;&longs;e duplices po&longs;itiuos nimirùm & priuantes. Ita è &longs;emine fit animal, & ei <lb/>non animali, atque item ex nigro fit album, & ex non albo. Sed quanquàm in omni mutatione <lb/>ine&longs;t vtraque terminorum ratio, longè di&longs;par e&longs;t in mutatione &longs;ub&longs;tantiæ, atque in ea quæ fit &longs;e­<lb/>cundùm accidens. Siquidem in &longs;ub&longs;tantiæ mutatione, termini proximi &longs;int priuantes, po&longs;it in <lb/>autem remoti. Nam mutatio &longs;ub&longs;tantiæ fit è non &longs;ub&longs;tantia: proptereà nihil habet ante &longs;e <lb/>aliter accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari po&longs;&longs;et. Quicquid enim e&longs;t vel e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, vel accidens. <lb/>At id ex quo &longs;ub&longs;tantia fit, &longs;ub&longs;tantia e&longs;&longs;e nequit, ni&longs;i pote&longs;tate & per accidens, ne fateri coga­<lb/>mur <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e antequàm fiat, neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> accidens, quandò &longs;upponitur illi actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> qu&ecedil; tum nul­<lb/>la exi&longs;tit: generatur .n. Inde &longs;equitur generationem e&longs;&longs;e mutationem totius in totum. At verò <lb/>accidentis mutatio fit circum actu &longs;ub&longs;tantiam, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am eius termini proximi &longs;unt po­<lb/>&longs;itiui, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. mutatio totius non e&longs;t. Ergo &longs;iquis intro&longs;piciat eius argumenti formam, falsò a&longs;&longs;um­<lb/>ptum fui&longs;&longs;e videbit. Oppo&longs;itionem contrariorum e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am primam motus, quippe quòd <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> præter id requiratur contraria terminos e&longs;&longs;e proximos tran&longs;mutationis, qui cùm in &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia non &longs;int: etiam faciunt, quò minus in &longs;ub&longs;tantia &longs;it motus. Sed quoniam vrgebit quempiam <lb/>auctoritas Ari&longs;totelis in &longs;ub&longs;tantia po&longs;itiuam oppo&longs;itionem e&longs;&longs;e negantis. Pr&ecedil;tereà quoniam om­<lb/>nes illæ rationes quibus ip&longs;e motum à mutatione &longs;eiungit, tanquam inter &longs;e commeantia <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>accipiunt, atque contraria. Nam &longs;i ibi non e&longs;t motus, quia nec oppo&longs;itio, cùm &longs;it in aliis muta­<lb/>tionibus oppo&longs;itio, erit igitur & motus. Po&longs;tremò omne id quod fit, fit ex eo quod non e&longs;t, qua­<lb/>tenus non e&longs;t, quod autem habet hanc conditionem, <emph type="italics"/>quatenus<emph.end type="italics"/>, id etiam e&longs;t primò. Ergo in om­<lb/>ni tran&longs;mutatione ens & non ens erunt termini primi & proximi. Sic non di&longs;crepabunt alij mo­<lb/>tus à mutatione &longs;ub&longs;tantiæ. Ad eum locum Ari&longs;totelis, duo dicere licet. Primùm ip&longs;um inqui­<lb/>rere terminos proximos motus & mutationis, qui in &longs;ub&longs;tantia &longs;unt e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e. Nos verò ta­<lb/>met&longs;i collocauimus in &longs;ub&longs;tantia contraria, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco dicimus ea terminos e&longs;&longs;e proximos tran&longs;­<arrow.to.target n="marg1322"></arrow.to.target><lb/>mutationis, &longs;ed remotos. Atqui à proximis terminis prima tran&longs;mutationis ratio con&longs;tituitur. <lb/>Po&longs;&longs;umus etiam dicere, Ari&longs;totelem ibi mon&longs;trare &longs;ubiectum formale tran&longs;mutationis, hoc verò <lb/>e&longs;t in generatione tota &longs;ub&longs;tantia, neque &longs;ufficere oppo&longs;itionem <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, ad id, vt mutatio &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fiat inter contraria, quia cùm fiat &longs;ecundùm totam &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ub&longs;tantia tota toti &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ contraria non e&longs;t, cùm ceteroquin accidentis mutatio proximè fiat &longs;ecundùm formas &longs;o­<lb/>las inter quas e&longs;t oppo&longs;itio. &longs;iquidem accidentis compo&longs;itio &longs;ubiectum includat, quod e&longs;t &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, hæc verò in tali mutatione con&longs;eruatur, <expan abbr="nanq;">nanque</expan> homo fit albus, neque con&longs;imile e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum in generatione, & c&ecedil;teris motibus cum reliqui omnes &longs;ub&longs;tantiam actu requirant circum <lb/>quam mutatio fiat. Et certè po&longs;terior hæc &longs;olutio valdè implet animum meum, quia redditur <lb/>vera cau&longs;&longs;a, cur in accidentibus mutatio proximè fiat inter contraria, minimè verò in &longs;ub&longs;tantia. <lb/>Sic fit vt oppo&longs;itio nihilominus &longs;it in &longs;ub&longs;tantia, non propterea tamen ea &longs;it prima ratio tra&longs;mu­<lb/>tationis &longs;ub&longs;tantiæ, à qua motus ip&longs;ius appellatio ducebatur. Et quanquam enitetur aduer&longs;a­<lb/>rius o&longs;tendere oppo&longs;itionem & motum e&longs;&longs;e reciproca, tamen neque id nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur, <lb/>neque po&longs;tulas demon&longs;trationis Ari&longs;totelic&ecedil; progre&longs;&longs;us. quoniam Ari&longs;toteles argumentatur &longs;up­<lb/>po&longs;ita ratione motus. Si oppo&longs;itio nece&longs;&longs;ariò quæritur in con&longs;tituendo motu, aut &longs;i motus e&longs;t, <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1322"></arrow.to.target><lb/>mutationis, &longs;ed remotos. Atqui à proximis terminis prima tran&longs;mutationis ratio con&longs;tituitur. <lb/>Po&longs;&longs;umus etiam dicere, Ari&longs;totelem ibi mon&longs;trare &longs;ubiectum formale tran&longs;mutationis, hoc verò <lb/>e&longs;t in generatione tota &longs;ub&longs;tantia, neque &longs;ufficere oppo&longs;itionem <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, ad id, vt mutatio &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ fiat inter contraria, quia cùm fiat &longs;ecundùm totam &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ub&longs;tantia tota toti &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ contraria non e&longs;t, cùm ceteroquin accidentis mutatio proximè fiat &longs;ecundùm formas &longs;o­<lb/>las inter quas e&longs;t oppo&longs;itio. &longs;iquidem accidentis compo&longs;itio &longs;ubiectum includat, quod e&longs;t &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, hæc verò in tali mutatione con&longs;eruatur, <expan abbr="nanq;">nanque</expan> homo fit albus, neque con&longs;imile e&longs;t &longs;ubie­<lb/>ctum in generatione, & c&ecedil;teris motibus cum reliqui omnes &longs;ub&longs;tantiam actu requirant circum <lb/>quam mutatio fiat. Et certè po&longs;terior hæc &longs;olutio valdè implet animum meum, quia redditur <lb/>vera cau&longs;&longs;a, cur in accidentibus mutatio proximè fiat inter contraria, minimè verò in &longs;ub&longs;tantia. <lb/>Sic fit vt oppo&longs;itio nihilominus &longs;it in &longs;ub&longs;tantia, non propterea tamen ea &longs;it prima ratio tra&longs;mu­<lb/>tationis &longs;ub&longs;tantiæ, à qua motus ip&longs;ius appellatio ducebatur. Et quanquam enitetur aduer&longs;a­<lb/>rius o&longs;tendere oppo&longs;itionem & motum e&longs;&longs;e reciproca, tamen neque id nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur, <lb/>neque po&longs;tulas demon&longs;trationis Ari&longs;totelic&ecedil; progre&longs;&longs;us. quoniam Ari&longs;toteles argumentatur &longs;up­<lb/>po&longs;ita ratione motus. Si oppo&longs;itio nece&longs;&longs;ariò quæritur in con&longs;tituendo motu, aut &longs;i motus e&longs;t, <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg1323"></arrow.to.target><lb/>ibi quoque contraria reperiuntur, quæ .&longs;. &longs;int prima ratio motus, itaque efficitur vbi contraria <lb/>non &longs;int, qu&ecedil; &longs;int prima ratio motus, neque ibi fore motum. Quod verò additur. Inter acciden­<lb/>tia quoque progre&longs;&longs;um e&longs;&longs;e ab eo quod e&longs;t ad id quod non e&longs;t: fateor equidem, & tunc aio pro­<lb/>gre&longs;&longs;um illum con&longs;tituere mutationem. Cùm verò in&longs;tes: eos e&longs;&longs;e terminos proximos, quòd <lb/>ex eo quod non e&longs;t, quatenus non e&longs;t, illa mutatio fiat: Re&longs;pondeo, vel ibi non di&longs;tinxi&longs;&longs;e Ari­<lb/>&longs;totelem mutationem à motu, &longs;ed vtranque communiter accepi&longs;&longs;e, & concepi&longs;&longs;e motum &longs;ub ra­<lb/>tione formali tran&longs;mutationis, vel intelligi vocem <expan abbr="illã">illam</expan> analogicè primum de &longs;ub&longs;tantia, deinde <lb/>de accidentibus, nanque & in ip&longs;is e&longs;t progre&longs;&longs;us ab ente ad non ens. Ita vt ea vox, <emph type="italics"/>quatenus<emph.end type="italics"/> ana­<lb/>logicè capiatur, non &longs;ecundùm omneis illas conditioneis quæ 1. Po&longs;t. de&longs;criptæ &longs;unt: nimirùm <lb/>quòd omni per &longs;e & nece&longs;&longs;ario, necnon æqualiter conueniat aliquod attributum, &longs;ed hoc loco <lb/>quòd vniuersè in&longs;it: &longs;iquidem in omni tran&longs;mutatione &longs;it ea <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> oppo&longs;itio. Po&longs;tremum <lb/>quoque tollitur hæc machina. Cùm enim accipiatur, vbi &longs;unt contraria, ibi e&longs;&longs;e intentionem & <lb/><expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan>. Negamus. Cùm approbes. Omne plus & minus, <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, fieri ex mi&longs;tura <expan abbr="cõtrariorũ">contrariorum</expan>. | <arrow.to.target n="marg1323"></arrow.to.target><lb/>ibi quoque contraria reperiuntur, quæ .&longs;. &longs;int prima ratio motus, itaque efficitur vbi contraria <lb/>non &longs;int, qu&ecedil; &longs;int prima ratio motus, neque ibi fore motum. Quod verò additur. Inter acciden­<lb/>tia quoque progre&longs;&longs;um e&longs;&longs;e ab eo quod e&longs;t ad id quod non e&longs;t: fateor equidem, & tunc aio pro­<lb/>gre&longs;&longs;um illum con&longs;tituere mutationem. Cùm verò in&longs;tes: eos e&longs;&longs;e terminos proximos, quòd <lb/>ex eo quod non e&longs;t, quatenus non e&longs;t, illa mutatio fiat: Re&longs;pondeo, vel ibi non di&longs;tinxi&longs;&longs;e Ari­<lb/>&longs;totelem mutationem à motu, &longs;ed vtranque communiter accepi&longs;&longs;e, & concepi&longs;&longs;e motum &longs;ub ra­<lb/>tione formali tran&longs;mutationis, vel intelligi vocem <expan abbr="illã">illam</expan> analogicè primum de &longs;ub&longs;tantia, deinde <lb/>de accidentibus, nanque & in ip&longs;is e&longs;t progre&longs;&longs;us ab ente ad non ens. Ita vt ea vox, <emph type="italics"/>quatenus<emph.end type="italics"/> ana­<lb/>logicè capiatur, non &longs;ecundùm omneis illas conditioneis quæ 1. Po&longs;t. de&longs;criptæ &longs;unt: nimirùm <lb/>quòd omni per &longs;e & nece&longs;&longs;ario, necnon æqualiter conueniat aliquod attributum, &longs;ed hoc loco <lb/>quòd vniuersè in&longs;it: &longs;iquidem in omni tran&longs;mutatione &longs;it ea <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> oppo&longs;itio. Po&longs;tremum <lb/>quoque tollitur hæc machina. Cùm enim accipiatur, vbi &longs;unt contraria, ibi e&longs;&longs;e intentionem & <lb/><expan abbr="remi&longs;sion&etilde;">remi&longs;sionem</expan>. Negamus. Cùm approbes. Omne plus & minus, <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, fieri ex mi&longs;tura <expan abbr="cõtrariorũ">contrariorum</expan>. |
| <pb pagenum="181"/> | <pb pagenum="181"/> |
| <arrow.to.target n="marg1324"></arrow.to.target><lb/>Dicimus eam propo&longs;itionem non e&longs;&longs;e veram &longs;impliciter, &longs;ed id requiri, vt .&longs;. intentio & remi&longs;sio <lb/>fiat eadem forma permanente, quod &longs;olum euenit accidenti. Accidit enim albedinem e&longs;&longs;e & in <lb/>&longs;exto & in octauo gradu, cùm &longs;it diuidua. At in eadem &longs;ub&longs;tantia & in eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e magis <lb/>& minus non e&longs;t, quia manent in indiuiduo, & aliquo vel minimo dempto variantur, non &longs;ecus <lb/>àc numeri quibus &longs;i apponas aut demas vnitatem, continuò &longs;pecies eius immutatur. Dicimus <lb/>igitur Ari&longs;totelem 5. Phy&longs;. loqui de illa intentione & remi&longs;sione, quæ fit in eadem &longs;pecie, hæc .n. <lb/>&longs;ola fit ex admixtione contrarij. Po&longs;tulant etiam plus & minus, &longs;i ex contrariorum temperatio­<lb/>ne na&longs;cuntur, vt fiant circum idem &longs;ubiectum. Ita rarius & den&longs;ius in c&ecedil;lo &longs;unt, &longs;ed in diuer&longs;is <lb/>partibus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ex contrariis non exi&longs;tunt. Prætereà notatum e&longs;t ex Alexandro quem quoque <lb/>Simplicius e&longs;t &longs;ecutus, e&longs;&longs;e aliud genus intentionis & remi&longs;sionis quod e&longs;t ex humilitate natur&ecedil;, <lb/>quemadmodum in iis quæ &longs;unt ad vnum, vbi rei natura numeris &longs;ibi quidem conuenientibus ab­<lb/>&longs;oluta e&longs;t, nihilominus vniuer&longs;am amplitudinem primi participati non complectitur. quemad­<lb/>modum quantum quod e&longs;t in &longs;uo genere perfectum, non tamen in eorum genere quæ &longs;unt: <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>declinat tanti&longs;per à perfectione &longs;ub&longs;tantiæ. Hîc item & plus & minus ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> admixtio­<lb/>ne non fiunt, & hoc accommodatur ad &longs;ub&longs;tantiam. Quapropter &longs;ub&longs;tantia magis minu&longs;úe di­<lb/>citur, vt &longs;en&longs;ilis, magis quàm vniuer&longs;alis, & &longs;pecies magis quàm genus. Ob <expan abbr="eamq.">eamque</expan> rem dicebat <lb/> | <arrow.to.target n="marg1324"></arrow.to.target><lb/>Dicimus eam propo&longs;itionem non e&longs;&longs;e veram &longs;impliciter, &longs;ed id requiri, vt .&longs;. intentio & remi&longs;sio <lb/>fiat eadem forma permanente, quod &longs;olum euenit accidenti. Accidit enim albedinem e&longs;&longs;e & in <lb/>&longs;exto & in octauo gradu, cùm &longs;it diuidua. At in eadem &longs;ub&longs;tantia & in eo quod e&longs;t e&longs;&longs;e magis <lb/>& minus non e&longs;t, quia manent in indiuiduo, & aliquo vel minimo dempto variantur, non &longs;ecus <lb/>àc numeri quibus &longs;i apponas aut demas vnitatem, continuò &longs;pecies eius immutatur. Dicimus <lb/>igitur Ari&longs;totelem 5. Phy&longs;. loqui de illa intentione & remi&longs;sione, quæ fit in eadem &longs;pecie, hæc .n. <lb/>&longs;ola fit ex admixtione contrarij. Po&longs;tulant etiam plus & minus, &longs;i ex contrariorum temperatio­<lb/>ne na&longs;cuntur, vt fiant circum idem &longs;ubiectum. Ita rarius & den&longs;ius in c&ecedil;lo &longs;unt, &longs;ed in diuer&longs;is <lb/>partibus, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ex contrariis non exi&longs;tunt. Prætereà notatum e&longs;t ex Alexandro quem quoque <lb/>Simplicius e&longs;t &longs;ecutus, e&longs;&longs;e aliud genus intentionis & remi&longs;sionis quod e&longs;t ex humilitate natur&ecedil;, <lb/>quemadmodum in iis quæ &longs;unt ad vnum, vbi rei natura numeris &longs;ibi quidem conuenientibus ab­<lb/>&longs;oluta e&longs;t, nihilominus vniuer&longs;am amplitudinem primi participati non complectitur. quemad­<lb/>modum quantum quod e&longs;t in &longs;uo genere perfectum, non tamen in eorum genere quæ &longs;unt: <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>declinat tanti&longs;per à perfectione &longs;ub&longs;tantiæ. Hîc item & plus & minus ex <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> admixtio­<lb/>ne non fiunt, & hoc accommodatur ad &longs;ub&longs;tantiam. Quapropter &longs;ub&longs;tantia magis minu&longs;úe di­<lb/>citur, vt &longs;en&longs;ilis, magis quàm vniuer&longs;alis, & &longs;pecies magis quàm genus. Ob <expan abbr="eamq.">eamque</expan> rem dicebat <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1326"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1326"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVAE nos anteà con&longs;tituimus, illò pertinuerunt, vt intelligeretur in &longs;ub&longs;tantiæ generatione <lb/>tempus in&longs;umi propter repugnantiam quæ ex diuer&longs;is formis exi&longs;tit, & varios formarum <lb/>gradus qui inter &longs;e &longs;ubiiciuntur quorum beneficio materia &longs;ic proficit in actu, vt paullatim amit­<lb/>tat pote&longs;tatem quam habebat ad formam &longs;uccedentem, donec omnis extincta fuerit, & conuer&longs;a <lb/>in actum acce&longs;&longs;u formæ, quo facto generatio completa e&longs;t. contrarius cur&longs;us à materia tenetur, <lb/>vbi tendat ad interitum. nanque ab actu remigrat &longs;en&longs;im ad pote&longs;tatem. Sed cùm vtrobique <lb/>priuatio &longs;it comes pote&longs;tatis, nil aliud &longs;ibi volet extingui aut recuperari pote&longs;tatem, quàm aut <lb/>deleri priuationem, aut iterum poni. Cùm verò hæc omnia fundetur contrariis, nil erit aliud <lb/>ortus & interitus, quàm extinctio & recuperatio formæ contrariæ. Ex quo efficitur, vt alterius <lb/>ortus pari gradu cum interitu contrarij ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> v&longs;que procedat. Quamobrem materiæ pro­<lb/>ce&longs;&longs;us, <expan abbr="&longs;iquãdo">&longs;iquando</expan> contrario motu prius moueatur, quàm agatur à forma, nil aliud erit <expan abbr="oĩno">oinno</expan>, quàm <lb/>concitari ad contrarium, neque &longs;it materiam ver&longs;us progredi, vt actus non &longs;it &longs;uper&longs;tes, cuius rei <lb/>faciem verba primo ad&longs;pectu afferunt. Neque enim pote&longs;tas ab actu vnquàm reap&longs;e &longs;egregari <lb/>pote&longs;t. <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a e&longs;t vici&longs;situdinis contrariorum in eadem materia. Hic e&longs;t igitur perpetuus </s></p> | <s>QVAE nos anteà con&longs;tituimus, illò pertinuerunt, vt intelligeretur in &longs;ub&longs;tantiæ generatione <lb/>tempus in&longs;umi propter repugnantiam quæ ex diuer&longs;is formis exi&longs;tit, & varios formarum <lb/>gradus qui inter &longs;e &longs;ubiiciuntur quorum beneficio materia &longs;ic proficit in actu, vt paullatim amit­<lb/>tat pote&longs;tatem quam habebat ad formam &longs;uccedentem, donec omnis extincta fuerit, & conuer&longs;a <lb/>in actum acce&longs;&longs;u formæ, quo facto generatio completa e&longs;t. contrarius cur&longs;us à materia tenetur, <lb/>vbi tendat ad interitum. nanque ab actu remigrat &longs;en&longs;im ad pote&longs;tatem. Sed cùm vtrobique <lb/>priuatio &longs;it comes pote&longs;tatis, nil aliud &longs;ibi volet extingui aut recuperari pote&longs;tatem, quàm aut <lb/>deleri priuationem, aut iterum poni. Cùm verò hæc omnia fundetur contrariis, nil erit aliud <lb/>ortus & interitus, quàm extinctio & recuperatio formæ contrariæ. Ex quo efficitur, vt alterius <lb/>ortus pari gradu cum interitu contrarij ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> v&longs;que procedat. Quamobrem materiæ pro­<lb/>ce&longs;&longs;us, <expan abbr="&longs;iquãdo">&longs;iquando</expan> contrario motu prius moueatur, quàm agatur à forma, nil aliud erit <expan abbr="oĩno">oinno</expan>, quàm <lb/>concitari ad contrarium, neque &longs;it materiam ver&longs;us progredi, vt actus non &longs;it &longs;uper&longs;tes, cuius rei <lb/>faciem verba primo ad&longs;pectu afferunt. Neque enim pote&longs;tas ab actu vnquàm reap&longs;e &longs;egregari <lb/>pote&longs;t. <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a e&longs;t vici&longs;situdinis contrariorum in eadem materia. Hic e&longs;t igitur perpetuus <arrow.to.target n="marg1327"></arrow.to.target><lb/>materiæ cur&longs;us ad formam & à forma, atque ille quidem pror&longs;us &longs;ecundùm naturam, qui e&longs;t ad <lb/>formam. Nanque ex illa e&longs;t e&longs;&longs;e: id verò omnium optati&longs;simum, & quò diuturnius, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>optatius, modo natura &longs;u&longs;tineat. Sed &longs;i calidum & frigidum formæ &longs;unt, vt nos arbitramur, & <lb/>ad calidum & ad frigidum cur&longs;us erit naturalis. Num igitur natura pari gradu re&longs;picit contra­<lb/>ria? nequaquam ni&longs;i habilitatem &, vt &longs;ic dixerim, captum ip&longs;ius ob&longs;erues, <expan abbr="vtrorunq.">vtrorunque</expan> enim pa­<lb/>riter capax e&longs;t: verùm non pari ratione ab vtroque perficitur, quod vnum poti&longs;simè &longs;pectat ip&longs;a <lb/>natura. Proinde ea non hic tibi &longs;eruandus in progre&longs;&longs;u naturæ proponitur, vt in præ&longs;tanti&longs;si­<lb/>mum natura contendat. Cùm igitur actus qui po&longs;itiuè opponuntur ab Ari&longs;totele <expan abbr="veteribu&longs;&qacute;">veteribu&longs;que</expan>. <lb/>philo&longs;ophis vno omnium con&longs;en&longs;u di&longs;tribuantur in perfectos & imperfectos, plus & minus; & <lb/>perfecti <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt entia reputentur, imperfecti verò vt priuatione. quemadmodum e&longs;&longs;e e&longs;t à for­<lb/>ma, non e&longs;&longs;e verò à materia, &longs;ic alterum ex oppo&longs;itis quod perfectius e&longs;t, formæ tribuetur imper­<lb/>fectius autem proprium materiæ cen&longs;ebitur. Itaque tum fuerit verè tendere ad formam, &longs;icuti <lb/>ad perfectius è contrariis natura concitetur, vbi ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> natura propendeat, hoc erit tendere <lb/>ad materiam. Neque id vniuer&longs;i con&longs;titutionem &longs;peculantibus erit creditu difficile. Vnum e&longs;t <lb/>enim <expan abbr="primũ">primum</expan> (id verò nunc, quia cum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u congruit, pro <expan abbr="cõperto">comperto</expan> habeatur) |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1327"></arrow.to.target><lb/>materiæ cur&longs;us ad formam & à forma, atque ille quidem pror&longs;us &longs;ecundùm naturam, qui e&longs;t ad <lb/>formam. Nanque ex illa e&longs;t e&longs;&longs;e: id verò omnium optati&longs;simum, & quò diuturnius, eò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>optatius, modo natura &longs;u&longs;tineat. Sed &longs;i calidum & frigidum formæ &longs;unt, vt nos arbitramur, & <lb/>ad calidum & ad frigidum cur&longs;us erit naturalis. Num igitur natura pari gradu re&longs;picit contra­<lb/>ria? nequaquam ni&longs;i habilitatem &, vt &longs;ic dixerim, captum ip&longs;ius ob&longs;erues, <expan abbr="vtrorunq.">vtrorunque</expan> enim pa­<lb/>riter capax e&longs;t: verùm non pari ratione ab vtroque perficitur, quod vnum poti&longs;simè &longs;pectat ip&longs;a <lb/>natura. Proinde ea non hic tibi &longs;eruandus in progre&longs;&longs;u naturæ proponitur, vt in præ&longs;tanti&longs;si­<lb/>mum natura contendat. Cùm igitur actus qui po&longs;itiuè opponuntur ab Ari&longs;totele <expan abbr="veteribu&longs;&qacute;">veteribu&longs;que</expan>. <lb/>philo&longs;ophis vno omnium con&longs;en&longs;u di&longs;tribuantur in perfectos & imperfectos, plus & minus; & <lb/>perfecti <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt entia reputentur, imperfecti verò vt priuatione. quemadmodum e&longs;&longs;e e&longs;t à for­<lb/>ma, non e&longs;&longs;e verò à materia, &longs;ic alterum ex oppo&longs;itis quod perfectius e&longs;t, formæ tribuetur imper­<lb/>fectius autem proprium materiæ cen&longs;ebitur. Itaque tum fuerit verè tendere ad formam, &longs;icuti <lb/>ad perfectius è contrariis natura concitetur, vbi ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> natura propendeat, hoc erit tendere <lb/>ad materiam. Neque id vniuer&longs;i con&longs;titutionem &longs;peculantibus erit creditu difficile. Vnum e&longs;t <lb/>enim <expan abbr="primũ">primum</expan> (id verò nunc, quia cum <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u congruit, pro <expan abbr="cõperto">comperto</expan> habeatur) | |
| <pb pagenum="182"/>à quo permanant vniuer&longs;a bona, his quidem illu&longs;trius, illis autem ob&longs;curius, quod &longs;ummè expe­<lb/> | <pb pagenum="182"/>à quo permanant vniuer&longs;a bona, his quidem illu&longs;trius, illis autem ob&longs;curius, quod &longs;ummè expe­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1328"></arrow.to.target><lb/>tendum e&longs;t, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. huc omnia &longs;e&longs;e conuertunt. Ex eo proxime forma & actus exi&longs;tit, & quo vi­<lb/>cinior, eò perfectior: c&ecedil;tera qua&longs;i non habeant, ab illo impetrant: Et quò magis igitur ad perfe­<lb/>ctius a&longs;pirant, eò magis naturæ ordinem retinebunt: ordo autem maximè &longs;ecundum <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t. <lb/>Pone ergo tu duo principia in natura ab vno illo primo pendentia quæ longi&longs;simo interuallo <lb/>di&longs;iuncta &longs;unt, materiam .&longs;. & formam. Habent vtr&ecedil;que propria; con&longs;equentia, &longs;iue adnexa <lb/>quibus cum maximè congruunt, & optimè con&longs;i&longs;tunt, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. ip&longs;a tuentur, vt locum, temperiem, <lb/><expan abbr="c&ecedil;tera&qacute;">c&ecedil;teraque</expan>. huiu&longs;modi complura. Habent & id vt vtræque &longs;ui ip&longs;arum &longs;alutem expetant, & hoc .n. <lb/>cuique natiuum & in&longs;itum e&longs;t. renituntur certè & licet ea victoria maximè &longs;ecundùm naturam <lb/>&longs;it, & &longs;impliciter, qua &longs;uperior abit forma, tamen quòd neque omnino præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t victoria <lb/>materiæ: quoniam formæ &longs;alus e&longs;t etiam communiter &longs;alus materiæ, &longs;ed materiæ &longs;alus &longs;uaip&longs;ius <lb/>propria e&longs;t, etiam quòd tendat natura à contrario perfecto ad imperfectum, e&longs;t quoquo modo <lb/>&longs;ecundum naturam. Hinc oritur in ip&longs;a tran&longs;mutatione re&longs;i&longs;tentia & ob eam rem &longs;ucce&longs;sio & <lb/>tempus. Nam cùm ab initio quæque mutatio cum interitu obeatur, eum declinante natura, <lb/>quantum pote&longs;t, quoad licet, &longs;uapte natura reclamant: itaque cùm &longs;e&longs;e expedire po&longs;&longs;unt ex v&longs;u <lb/>capione formæ, in &longs;uum cuiu&longs;que proprium, ac pri&longs;tinum &longs;tatum libenti&longs;simè reuertuntur. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1328"></arrow.to.target><lb/>tendum e&longs;t, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. huc omnia &longs;e&longs;e conuertunt. Ex eo proxime forma & actus exi&longs;tit, & quo vi­<lb/>cinior, eò perfectior: c&ecedil;tera qua&longs;i non habeant, ab illo impetrant: Et quò magis igitur ad perfe­<lb/>ctius a&longs;pirant, eò magis naturæ ordinem retinebunt: ordo autem maximè &longs;ecundum <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t. <lb/>Pone ergo tu duo principia in natura ab vno illo primo pendentia quæ longi&longs;simo interuallo <lb/>di&longs;iuncta &longs;unt, materiam .&longs;. & formam. Habent vtr&ecedil;que propria; con&longs;equentia, &longs;iue adnexa <lb/>quibus cum maximè congruunt, & optimè con&longs;i&longs;tunt, <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. ip&longs;a tuentur, vt locum, temperiem, <lb/><expan abbr="c&ecedil;tera&qacute;">c&ecedil;teraque</expan>. huiu&longs;modi complura. Habent & id vt vtræque &longs;ui ip&longs;arum &longs;alutem expetant, & hoc .n. <lb/>cuique natiuum & in&longs;itum e&longs;t. renituntur certè & licet ea victoria maximè &longs;ecundùm naturam <lb/>&longs;it, & &longs;impliciter, qua &longs;uperior abit forma, tamen quòd neque omnino præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;t victoria <lb/>materiæ: quoniam formæ &longs;alus e&longs;t etiam communiter &longs;alus materiæ, &longs;ed materiæ &longs;alus &longs;uaip&longs;ius <lb/>propria e&longs;t, etiam quòd tendat natura à contrario perfecto ad imperfectum, e&longs;t quoquo modo <lb/>&longs;ecundum naturam. Hinc oritur in ip&longs;a tran&longs;mutatione re&longs;i&longs;tentia & ob eam rem &longs;ucce&longs;sio & <lb/>tempus. Nam cùm ab initio quæque mutatio cum interitu obeatur, eum declinante natura, <lb/>quantum pote&longs;t, quoad licet, &longs;uapte natura reclamant: itaque cùm &longs;e&longs;e expedire po&longs;&longs;unt ex v&longs;u <lb/>capione formæ, in &longs;uum cuiu&longs;que proprium, ac pri&longs;tinum &longs;tatum libenti&longs;simè reuertuntur. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1329"></arrow.to.target><lb/>Et talis e&longs;t hic cur&longs;us, qualem de&longs;crip&longs;it nobis aliquando &longs;apienti&longs;simus ille vates graui&longs;simo <lb/>carmine, & eleganti&longs;simo &longs;imili confirmauit.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1329"></arrow.to.target><lb/>Et talis e&longs;t hic cur&longs;us, qualem de&longs;crip&longs;it nobis aliquando &longs;apienti&longs;simus ille vates graui&longs;simo <lb/>carmine, & eleganti&longs;simo &longs;imili confirmauit.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1437"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1437"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. & reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit </s></p> | <s>POTVIT & id quoque dubitari non modò ob ea quæ nunc tanquam firma & certa con&longs;ti­<lb/>tuta &longs;unt, &longs;ed propter illa item quæ nos olim accepimus. Nam &longs;æpe po&longs;ita &longs;unt à nobis tria <lb/>motus elementa, terminus à quo, terminus ad quem, & &longs;ubiectum. An'ne vera &longs;it pror&longs;us ea <lb/>po&longs;itio, videlicet, terminum à quo e&longs;&longs;e partem quampiam motus. Neque enim defuere qui &longs;e­<lb/>cus exi&longs;timare potui&longs;&longs;e videantur (nanque et&longs;i ad hoc problema nihil priuatim dicunt; ea tamen <lb/>decernunt ex quibus hæc con&longs;equuntur) terminum à quo ad motus e&longs;&longs;entiam nullo modo per­<lb/>tinere: &longs;ed alterum illi oppo&longs;itum duntaxat in e&longs;&longs;entia motus e&longs;&longs;e recipiendum. Rationes au­<lb/>tem quibus vtuntur, huiu&longs;modi &longs;unt. Motus nil e&longs;t aliud, quàm actus eius quod pote&longs;tate, qua­<lb/>tenus huiu&longs;modi. hoc verò nil aliud &longs;ibi vult, quàm proce&longs;&longs;um in actum perfectum. Ergo &longs;o­<lb/>lum &longs;ignificat viam in terminum ad quem. Confirmatur autem ex eo, quòd etiam motus inci­<lb/>pit à termino ad quem, velut albefactio à primo gradu albedinis. & reip&longs;a e&longs;t profectus in albe­<lb/>dine, extrin&longs;ecus autem proce&longs;&longs;us in nigredine, aboletur enim. Accedit eodem auctoritas Ari­<lb/>&longs;totelis qui motuum repugnantiam iudicandam e&longs;&longs;e cen&longs;eat ex aduer&longs;itate terminorum ad quos, <lb/>non autem terminorum à quibus, qua&longs;i nullam rationem termini à quo habendam e&longs;&longs;e cen&longs;uerit <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. Tameis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1438"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles. Itaque etiam motus veritatem à termino ad quem duntaxat arbitrantur e&longs;&longs;e peten­<lb/>dam. Sic igitur et&longs;i non &longs;ine termino à quo con&longs;tat motus, at illi ine&longs;t veluti comes, non vt prin­<lb/>cipium & e&longs;&longs;entia motus. Hoc equidem placitum arctè tenui&longs;&longs;e <expan abbr="accurate&qacute;">accurateque</expan>. defendi&longs;&longs;e graui&longs;si­<lb/>mos viros accepimus, ex quo etiam nata &longs;unt illa, nimirum id pote&longs;tatis quod in motus defini­<lb/>tione comprehenderetur, ad terminum ad quem referri oportere. Nam cùm id &longs;ine contro­<lb/>uer&longs;ia detur à Peripateticis terminum ad quem in motu principem locum obtinere, & pote&longs;tas in <lb/>definitione motus &longs;ibi vendicet primas. Ergo nece&longs;&longs;e e&longs;t pote&longs;tas & terminus ad quem reap&longs;e <lb/>conueniant. Poti&longs;simam verò partem definitionis e&longs;&longs;e pote&longs;tatem in motu &longs;ic approbant. Tameis <lb/>enim definitio motus a&longs;signata e&longs;t. Actus eius quod &longs;it pote&longs;tate, quatenus e&longs;t pote&longs;tate. In qua <lb/>&longs;anè oratione actus locum generis occupauit, pote&longs;tas verò differentiæ. Atqui differentia, quo­<lb/>niam e&longs;t &longs;icuti forma, magis attingit e&longs;&longs;entiam rei quàm genus, quod e&longs;t &longs;icuti materia. Tùm de­<lb/>inde quia motus acceptum refert, quòd vnus &longs;it, & à c&ecedil;teris &longs;eparatus, termino ad quem; ad hunc <lb/>verò e&longs;t in potentia. Igitur pote&longs;tate motus ip&longs;e determinatur; quippe qui in eiu&longs;modi pote­ | |
| <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> | <pb pagenum="202"/>&longs;tate con&longs;i&longs;tat. Tertiò quoniam res quæ mouentur, non mouentur &longs;anè merito formæ quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1439"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;ecutæ iam &longs;unt, in illa enim conquie&longs;cunt: ergo mouentur propter formam quam nondum <lb/>habent, &longs;ed planè po&longs;&longs;unt habere. Proptereà motus poti&longs;sime fit ob pote&longs;tatem. Po&longs;tremò <lb/>ponatur aqua quæ ad ignem calefiat & ferueat, ac dum feruet, calefaciat aliud: certè non calefit, <lb/>& calefacit propter idem principium; verùm propter actum calefacit quem iam adepta erat, ca­<lb/>lefit autem merito caloris illius quem nondum habet, &longs;ed ad quem e&longs;t in potentia. Hæc nobis <lb/>perpendenda non ociosè, vt iis ventilatis, & probè di&longs;cu&longs;sis experiamur an'ne germanam præce­<lb/>ptoris no&longs;tri &longs;ententiam a&longs;&longs;equi valeamus. Quod vt rite peragatur, docebimus in primis non­<lb/>modò terminum ad quem, verùm etiam terminum à quo, constare e&longs;&longs;entiam motus, tamet&longs;i ter­<lb/>minus ad quem &longs;ibi primos honores in motu a&longs;&longs;umit: quanquam ego neminem ob&longs;eruo qui id <lb/>neget. Prætereà &longs;edulò di&longs;quiremus an'ne pote&longs;tas priorem locum occupet in motu; <expan abbr="itidem&qacute;ue">itidemque</expan> <lb/>an'ne potius terminum ad quem re&longs;piciat quàm terminum à quo, vt illi dicere coguntur, quo­<lb/>rum rationes anteà recitauimus. Nunc audiamus ea quæ mihi per&longs;uadent terminum à quo per­<lb/>tinere ad e&longs;&longs;entiam motus. In primis quòd cau&longs;&longs;a prima propterquam ine&longs;t aliquid cuipiam, <lb/>demum e&longs;t e&longs;&longs;entia; &longs;ed e&longs;&longs;e diuiduum ine&longs;t in motu, per id primum quod e&longs;t partim e&longs;&longs;e in ter­<lb/>mino à quo, partim in termino ad quem: ergo terminus vterque e&longs;t e&longs;&longs;entia motus. In &longs;ubie­<lb/>cto enim eiu&longs;modi naturam contineri nece&longs;&longs;e e&longs;t, vnde propen&longs;io fluat ex qua attributi eiu&longs;mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeta&ttilde, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1440"></arrow.to.target><lb/>di reddatur particeps quod ine&longs;t per &longs;e. Ita enim ea decernebat Ari&longs;toteles ine&longs;&longs;e per &longs;e, & de­<lb/>mon&longs;trationi &longs;ubiici quæ cognata e&longs;&longs;ent, & ex &longs;ubiecti principiis ortum ducerent. Sed e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum, hoc e&longs;t, habere partium productionem & terminos pote&longs;tate, quanuis communi quadam <lb/>ratione &longs;it ingenitum quantitati, propria tamen ratione, qua motus e&longs;t, hoc e&longs;t, qua e&longs;t imperfe­<lb/>ctum quid, & in eo po&longs;itum quod e&longs;t fieri, e&longs;t vtriu&longs;que termini participem e&longs;&longs;e; ex quo etiam <lb/>6. Phy&longs;. ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur, vt in hoc eodem volumine &longs;criptum e&longs;t, omne id quod mo­<lb/>uetur, e&longs;&longs;e diuiduum. Vt certè &longs;i quatenus mouetur, quippiam e&longs;t diuiduum, credi oporteat, <lb/>motui per &longs;e e&longs;&longs;e diuiduum, ita ine&longs;&longs;e, vt illi primò in&longs;it, & per motum ei quod mouetur. àc &longs;iquis <lb/>eius rationis &longs;ummam in primos &longs;uos terminos di&longs;&longs;oluere &longs;tudeta&ttilde, ita poterit fabricare demon­<lb/>&longs;trationem. Motui ine&longs;&longs;e vtriu&longs;que termini e&longs;&longs;e particeps, vtriu&longs;que termini participi ine&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;e diuiduum. At corpori ine&longs;t motus, ergo & vtrunque terminum participare, & e&longs;&longs;e diui­<lb/>duum. Itaque terminus à quo, & terminus ad quem &longs;unt de e&longs;&longs;entia motus. Deinde qu&ecedil; con­<lb/>tinentur in definitione motus, &longs;unt eius e&longs;&longs;entia. Terminus autem à quo continetur in ea defi­<lb/>nitione. igitur etiam pertinet ad e&longs;&longs;entiam motus. A&longs;&longs;umptio &longs;ic approbatur. Quod e&longs;t poten­<lb/>tia, continetur in definitione motus; terminus à quo e&longs;t id quod e&longs;t in potentia, aut per quod <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>&longs;exti Phy&longs;. Cap. XL<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>&longs;exti Phy&longs;. Cap. XL<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>EA quæ præ&longs;ens demon&longs;tratio continet, multa &longs;anè de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;">termini&longs;que</expan>. attingunt qu&ecedil; ni­<lb/>&longs;i tractentur diligentius, complureis &longs;crupulos in animis no&longs;tris relinquere po&longs;sint, qui nos <lb/>non iniuria male habeant, neque motus ingenium plenè a&longs;&longs;equi permittant. Siquidem pote&longs;tas <lb/>ad omnem mutationem indiuiduo denegata &longs;it, & quæ'nam huius euenti cau&longs;&longs;a. Tùm deinde <lb/>multæ &longs;unt indiuiduorum &longs;pecies, & enim termini &longs;unt in prædicamento quantitatis, &longs;unt etiam <lb/>form&ecedil; quæ &longs;unt e&longs;&longs;enti&ecedil; termini. Sunt quoque indiuidu&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ. Num'ne omnis <lb/>indiuidui &longs;pecies hac demon&longs;tratione excluditur? Tertiò cùm terminus ad quem ita &longs;e habeat <lb/>ad motum, vt id quod mouetur, &longs;it in eo termino quadam ex parte quæritur, &longs;it'ne diuiduus, & <lb/>quemadmodum diuidatur, &longs;iquidem formam &longs;ub&longs;tantiæ ponamus in indiuiduo; nihilominus <lb/>illam tempore concludi velimus; quòd &longs;ine aliqua partitionis ratione concipi nequit. Sed certè <lb/>primi illius euenti cau&longs;&longs;a ducitur omnis à materia. Hæc enim per &longs;e pote&longs;tas e&longs;t, & in &longs;eip&longs;a con­<lb/>tinet omnem occa&longs;ionem tran&longs;mutationis; quandoquidem pote&longs;tas re&longs;picit actum, & illum a&longs;­</s></p> | <s>EA quæ præ&longs;ens demon&longs;tratio continet, multa &longs;anè de indiuiduo <expan abbr="termini&longs;&qacute;">termini&longs;que</expan>. attingunt qu&ecedil; ni­<lb/>&longs;i tractentur diligentius, complureis &longs;crupulos in animis no&longs;tris relinquere po&longs;sint, qui nos <lb/>non iniuria male habeant, neque motus ingenium plenè a&longs;&longs;equi permittant. Siquidem pote&longs;tas <lb/>ad omnem mutationem indiuiduo denegata &longs;it, & quæ'nam huius euenti cau&longs;&longs;a. Tùm deinde <lb/>multæ &longs;unt indiuiduorum &longs;pecies, & enim termini &longs;unt in prædicamento quantitatis, &longs;unt etiam <lb/>form&ecedil; quæ &longs;unt e&longs;&longs;enti&ecedil; termini. Sunt quoque indiuidu&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ. Num'ne omnis <lb/>indiuidui &longs;pecies hac demon&longs;tratione excluditur? Tertiò cùm terminus ad quem ita &longs;e habeat <lb/>ad motum, vt id quod mouetur, &longs;it in eo termino quadam ex parte quæritur, &longs;it'ne diuiduus, & <lb/>quemadmodum diuidatur, &longs;iquidem formam &longs;ub&longs;tantiæ ponamus in indiuiduo; nihilominus <lb/>illam tempore concludi velimus; quòd &longs;ine aliqua partitionis ratione concipi nequit. Sed certè <lb/>primi illius euenti cau&longs;&longs;a ducitur omnis à materia. Hæc enim per &longs;e pote&longs;tas e&longs;t, & in &longs;eip&longs;a con­<lb/>tinet omnem occa&longs;ionem tran&longs;mutationis; quandoquidem pote&longs;tas re&longs;picit actum, & illum a&longs;­<arrow.to.target n="marg1485"></arrow.to.target><lb/>&longs;equi vult, &, vt ita dicam, transformari in illum. Itaque quod primò mutatur, aut e&longs;t materia, <lb/>vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, aut ita mutatur, quatenus con&longs;tat è materia, quemadmodum fit in <lb/>accidente. hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. Nunc materia per &longs;e ip&longs;am e&longs;t interuallum, <lb/>&longs;i nos audies; aut &longs;altem habet intrin&longs;ecùs illam quantitatem quam interminatam vocant. Proin­<lb/>de quod per &longs;e mutatur, e&longs;t nece&longs;&longs;ariò per &longs;e quantum. Igitur ab oppo&longs;ito. Quod per &longs;e quan­<lb/>tum non e&longs;t, non pote&longs;t per &longs;e mutari. Tamee verò e&longs;t indiuiduum. Neque enim con&longs;tat ex ma­<lb/>teria in qua pote&longs;tas omnis exi&longs;tit quæ radix e&longs;t omnis tran&longs;mutationis per &longs;e. e&longs;t fortè aliquid <lb/>materiæ, vt terminus, aut forma, &longs;ed non con&longs;tant ex materia: quamobrem neque multatur ma­<lb/>teriæ priuilegiis ni&longs;i per accidens; caret enim potentia & habilitate, ac &longs;i quo pacto motui &longs;ubii­<lb/>citur, non id a&longs;&longs;ecutus e&longs;t ex eo quòd &longs;it pote&longs;tate per &longs;e, &longs;ed ex eo ad quod adiunctum e&longs;t, quod <lb/>per &longs;e mouetur, vt etiam, &longs;i fuerit pror&longs;us à materia &longs;egregatum, nullo modo &longs;it obnoxium mo­<lb/>tui, neque per &longs;e, neque per accidens. Sed vtrum'ne omne indiuidui genus ex huiu&longs;ce demon­<lb/>&longs;trationis in motu prohibeatur, an certa <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> indiuidui &longs;pecies, & quæ'nam, propter <foreign lang="greek">a)xzib<gap/>an</foreign><lb/>methodi con&longs;iderandum quoque cen&longs;eo. Nam mitto illud quòd non &longs;it ab&longs;oluta demon&longs;tra­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1485"></arrow.to.target><lb/>&longs;equi vult, &, vt ita dicam, transformari in illum. Itaque quod primò mutatur, aut e&longs;t materia, <lb/>vt in generatione &longs;ub&longs;tantiæ, aut ita mutatur, quatenus con&longs;tat è materia, quemadmodum fit in <lb/>accidente. hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia compo&longs;ita. Nunc materia per &longs;e ip&longs;am e&longs;t interuallum, <lb/>&longs;i nos audies; aut &longs;altem habet intrin&longs;ecùs illam quantitatem quam interminatam vocant. Proin­<lb/>de quod per &longs;e mutatur, e&longs;t nece&longs;&longs;ariò per &longs;e quantum. Igitur ab oppo&longs;ito. Quod per &longs;e quan­<lb/>tum non e&longs;t, non pote&longs;t per &longs;e mutari. Tamee verò e&longs;t indiuiduum. Neque enim con&longs;tat ex ma­<lb/>teria in qua pote&longs;tas omnis exi&longs;tit quæ radix e&longs;t omnis tran&longs;mutationis per &longs;e. e&longs;t fortè aliquid <lb/>materiæ, vt terminus, aut forma, &longs;ed non con&longs;tant ex materia: quamobrem neque multatur ma­<lb/>teriæ priuilegiis ni&longs;i per accidens; caret enim potentia & habilitate, ac &longs;i quo pacto motui &longs;ubii­<lb/>citur, non id a&longs;&longs;ecutus e&longs;t ex eo quòd &longs;it pote&longs;tate per &longs;e, &longs;ed ex eo ad quod adiunctum e&longs;t, quod <lb/>per &longs;e mouetur, vt etiam, &longs;i fuerit pror&longs;us à materia &longs;egregatum, nullo modo &longs;it obnoxium mo­<lb/>tui, neque per &longs;e, neque per accidens. Sed vtrum'ne omne indiuidui genus ex huiu&longs;ce demon­<lb/>&longs;trationis in motu prohibeatur, an certa <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> indiuidui &longs;pecies, & quæ'nam, propter <foreign lang="greek">a)xzib<gap/>an</foreign><lb/>methodi con&longs;iderandum quoque cen&longs;eo. Nam mitto illud quòd non &longs;it ab&longs;oluta demon&longs;tra­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg1486"></arrow.to.target><lb/>tio, &longs;ed per&longs;picuitatis ergô requirat, vt o&longs;tendatur <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> non po&longs;&longs;e moueri, quod &longs;uis ip&longs;ius <lb/>propriis rationibus conficietur: quantum tamen patitur generalitas, & amplitudo cau&longs;&longs;æ quæ a&longs;­<lb/>&longs;umitur in illa; ad omne indiuidui genus pertinere pote&longs;t. quodcunque enim illud &longs;it eo priua­<lb/>tur, vt &longs;it partim in termino à quo, partim in termino ad quem. Sed enim illa prius &longs;pectari pu­<lb/>to quæ mouentur per accidens, & ex iis illud quod re&longs;picit quantum. &longs;iquidem, et&longs;i forma <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>per &longs;e immobilis e&longs;t, ea tamen accipiatur, vt terminus ad quem. cuius prima notio &longs;it, e&longs;&longs;e finem, <lb/>perfectionem, extremum motus, itaque certum ac firmum. Si igitur eius notio talis e&longs;t, cur ea <lb/>demon&longs;trationi committenda e&longs;t? idem enim de illo dicetur qui huius rei demon&longs;trationem ex­<lb/>petat, ac de eo qui &longs;ibi demon&longs;trari velit e&longs;&longs;e motum, aut e&longs;&longs;e naturam: nihil enim notius &longs;uccur­<lb/>ret quo propo&longs;itum conficere liceat. alterum indiuiduorum genus, quod à materia, &longs;eparatum <lb/>e&longs;t, ignoratur an &longs;it: & ea po&longs;tulat quæ longo &longs;ermone di&longs;putata &longs;unt 8. Phy&longs;. quibus peractis, <lb/>tum denique con&longs;tabit id quod mouetur e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò corpus, & omne indiuidui genus abhor­<lb/>rere à motu. Quia verò id quod acceptum e&longs;t in ea demon&longs;tratione. Quod mouetur, e&longs;&longs;e par­<lb/>tim in termino à quo, partim in termino ad quem, potuit afferre &longs;u&longs;picionem de diui&longs;ione for­<lb/>mæ, vt melius omnia teneantur, vtile quoque duximus de diui&longs;ione formarum aliquantò copio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1486"></arrow.to.target><lb/>tio, &longs;ed per&longs;picuitatis ergô requirat, vt o&longs;tendatur <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> non po&longs;&longs;e moueri, quod &longs;uis ip&longs;ius <lb/>propriis rationibus conficietur: quantum tamen patitur generalitas, & amplitudo cau&longs;&longs;æ quæ a&longs;­<lb/>&longs;umitur in illa; ad omne indiuidui genus pertinere pote&longs;t. quodcunque enim illud &longs;it eo priua­<lb/>tur, vt &longs;it partim in termino à quo, partim in termino ad quem. Sed enim illa prius &longs;pectari pu­<lb/>to quæ mouentur per accidens, & ex iis illud quod re&longs;picit quantum. &longs;iquidem, et&longs;i forma <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>per &longs;e immobilis e&longs;t, ea tamen accipiatur, vt terminus ad quem. cuius prima notio &longs;it, e&longs;&longs;e finem, <lb/>perfectionem, extremum motus, itaque certum ac firmum. Si igitur eius notio talis e&longs;t, cur ea <lb/>demon&longs;trationi committenda e&longs;t? idem enim de illo dicetur qui huius rei demon&longs;trationem ex­<lb/>petat, ac de eo qui &longs;ibi demon&longs;trari velit e&longs;&longs;e motum, aut e&longs;&longs;e naturam: nihil enim notius &longs;uccur­<lb/>ret quo propo&longs;itum conficere liceat. alterum indiuiduorum genus, quod à materia, &longs;eparatum <lb/>e&longs;t, ignoratur an &longs;it: & ea po&longs;tulat quæ longo &longs;ermone di&longs;putata &longs;unt 8. Phy&longs;. quibus peractis, <lb/>tum denique con&longs;tabit id quod mouetur e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ariò corpus, & omne indiuidui genus abhor­<lb/>rere à motu. Quia verò id quod acceptum e&longs;t in ea demon&longs;tratione. Quod mouetur, e&longs;&longs;e par­<lb/>tim in termino à quo, partim in termino ad quem, potuit afferre &longs;u&longs;picionem de diui&longs;ione for­<lb/>mæ, vt melius omnia teneantur, vtile quoque duximus de diui&longs;ione formarum aliquantò copio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1487"></arrow.to.target><lb/>&longs;ius agere. Generalis illa diui&longs;io perhibetur &longs;ecundùm &longs;ubiectum & &longs;ecundùm gradus, &longs;eu <lb/>formæ parteis. Attamen & vtraque variis modis exi&longs;tit, & non e&longs;t vniu&longs;modi in omni genere <lb/>motus. Nam videmus eam quæ pro &longs;ubiecti ratione admini&longs;tratur, ita accipi, vel quòd vna pars <lb/>priu&longs;quàm altera mutetur: vel quòd forma cum &longs;ubiecto &longs;imul extendatur. &longs;ic enim fit, vt qua­<lb/>cunque &longs;en&longs;ili parte ex toto de&longs;erta con&longs;imilis planè forma cum ea &longs;egregetur. Non di&longs;simili ra­<lb/>tione quod per gradus &longs;ecatur, aut ita &longs;ecatur, vt ratio con&longs;eruetur eadem in toto & partibus, <lb/>quod contingere diximus accidenti, aut etiam pars totius rationem non con&longs;eruat, id quod &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ proprium e&longs;t. Tùm etiam quædam mutationes vtrique partitioni &longs;ubiacent; aliæ vnam <lb/>tantum accipiunt, aut &longs;i vtranque non idem e&longs;t vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us. Rur&longs;us aliquæ eas admit­<lb/>tunt nece&longs;&longs;ariò; in nonullis nulla nece&longs;sitas ob&longs;eruatur. Singulas nunc exploremus, & quid <lb/>commuue &longs;ecum, quidúe proprium habeant edi&longs;&longs;eramus. Porrò partitio &longs;ecundùm gradus, <lb/>cùm &longs;it e&longs;&longs;entia motus: e&longs;t enim actus ille pote&longs;tatis, quatenus huiu&longs;modi, pertinet ad omne ge­<lb/>nus mutationis per &longs;e, atque id per &longs;e & nece&longs;&longs;ariò. &longs;ed, vt &longs;æpe diximus, hoc accidente <expan abbr="&longs;ub&longs;tan-tia&qacute;">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiaque</expan>. intere&longs;t, quòd accidentis gradus eiu&longs;dem &longs;unt rationis cum termino ad quem; in &longs;ub&longs;tantia | <arrow.to.target n="marg1487"></arrow.to.target><lb/>&longs;ius agere. Generalis illa diui&longs;io perhibetur &longs;ecundùm &longs;ubiectum & &longs;ecundùm gradus, &longs;eu <lb/>formæ parteis. Attamen & vtraque variis modis exi&longs;tit, & non e&longs;t vniu&longs;modi in omni genere <lb/>motus. Nam videmus eam quæ pro &longs;ubiecti ratione admini&longs;tratur, ita accipi, vel quòd vna pars <lb/>priu&longs;quàm altera mutetur: vel quòd forma cum &longs;ubiecto &longs;imul extendatur. &longs;ic enim fit, vt qua­<lb/>cunque &longs;en&longs;ili parte ex toto de&longs;erta con&longs;imilis planè forma cum ea &longs;egregetur. Non di&longs;simili ra­<lb/>tione quod per gradus &longs;ecatur, aut ita &longs;ecatur, vt ratio con&longs;eruetur eadem in toto & partibus, <lb/>quod contingere diximus accidenti, aut etiam pars totius rationem non con&longs;eruat, id quod &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ proprium e&longs;t. Tùm etiam quædam mutationes vtrique partitioni &longs;ubiacent; aliæ vnam <lb/>tantum accipiunt, aut &longs;i vtranque non idem e&longs;t vtriu&longs;que proce&longs;&longs;us. Rur&longs;us aliquæ eas admit­<lb/>tunt nece&longs;&longs;ariò; in nonullis nulla nece&longs;sitas ob&longs;eruatur. Singulas nunc exploremus, & quid <lb/>commuue &longs;ecum, quidúe proprium habeant edi&longs;&longs;eramus. Porrò partitio &longs;ecundùm gradus, <lb/>cùm &longs;it e&longs;&longs;entia motus: e&longs;t enim actus ille pote&longs;tatis, quatenus huiu&longs;modi, pertinet ad omne ge­<lb/>nus mutationis per &longs;e, atque id per &longs;e & nece&longs;&longs;ariò. &longs;ed, vt &longs;æpe diximus, hoc accidente <expan abbr="&longs;ub&longs;tan-tia&qacute;">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiaque</expan>. intere&longs;t, quòd accidentis gradus eiu&longs;dem &longs;unt rationis cum termino ad quem; in &longs;ub&longs;tantia |
| <pb pagenum="213"/> | <pb pagenum="213"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1512"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg1512"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>DVO prætereà numerari &longs;olent ex con&longs;equentibus motum quibus eius &longs;peciem immutari <lb/>dicunt. Quòd idem medium non &longs;it formaliter. Quòd motus &longs;it naturalis, aut contra na­<lb/>turam. Sed enim multa faciunt, quominus eamus in aliorum &longs;ententiam. Mihi enim viden­<lb/>tur omnino aut <expan abbr="nullã">nullam</expan> &longs;peciei <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> creare, aut in &longs;uperioreis cau&longs;&longs;as po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. Atque vt <lb/>primùm à primis ex ordiamur &longs;ecundùm naturam. Non'ne euertitur omnis ratio &longs;pecific&ecedil; di­<lb/>&longs;tinctionis, &longs;i ex con&longs;equentibus eam duci velimus? Sic enim non erunt eadem principia per qu&ecedil; <lb/>res e&longs;t, per quæ vna e&longs;t, & per quæ &longs;eparatur à reliquis. quod &longs;anè nec Analytico placet, neque <lb/>primo philo&longs;opho. Nam po&longs;terius e&longs;t in hac hypothe&longs;i, vnde occa&longs;ionem capiunt di&longs;tinctionis. <lb/>Deinde cùm in quoque motu & mutatione per &longs;e fit aliquod medium cui quoquo modo geniti <lb/>nomen, aut facti conuenire pote&longs;t, vbi &longs;olùm potentia &longs;int, nec aliquis naturæ &longs;tatus appareat; <lb/>quia media &longs;unt &longs;ecundùm materiam, nullam &longs;peciei varietatem vel ip&longs;is auctoribus afferunt, <lb/>vbi &longs;i&longs;tat aliquandò natura, &longs;unt planè media &longs;ecundùm formam. Sed, &longs;i generationem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;pectes; idem &longs;anè naturæ progre&longs;&longs;us e&longs;t perpetuò. quare neque vlla exi&longs;tit occa&longs;io, cur </s></p> | <s>DVO prætereà numerari &longs;olent ex con&longs;equentibus motum quibus eius &longs;peciem immutari <lb/>dicunt. Quòd idem medium non &longs;it formaliter. Quòd motus &longs;it naturalis, aut contra na­<lb/>turam. Sed enim multa faciunt, quominus eamus in aliorum &longs;ententiam. Mihi enim viden­<lb/>tur omnino aut <expan abbr="nullã">nullam</expan> &longs;peciei <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> creare, aut in &longs;uperioreis cau&longs;&longs;as po&longs;&longs;e di&longs;&longs;olui. Atque vt <lb/>primùm à primis ex ordiamur &longs;ecundùm naturam. Non'ne euertitur omnis ratio &longs;pecific&ecedil; di­<lb/>&longs;tinctionis, &longs;i ex con&longs;equentibus eam duci velimus? Sic enim non erunt eadem principia per qu&ecedil; <lb/>res e&longs;t, per quæ vna e&longs;t, & per quæ &longs;eparatur à reliquis. quod &longs;anè nec Analytico placet, neque <lb/>primo philo&longs;opho. Nam po&longs;terius e&longs;t in hac hypothe&longs;i, vnde occa&longs;ionem capiunt di&longs;tinctionis. <lb/>Deinde cùm in quoque motu & mutatione per &longs;e fit aliquod medium cui quoquo modo geniti <lb/>nomen, aut facti conuenire pote&longs;t, vbi &longs;olùm potentia &longs;int, nec aliquis naturæ &longs;tatus appareat; <lb/>quia media &longs;unt &longs;ecundùm materiam, nullam &longs;peciei varietatem vel ip&longs;is auctoribus afferunt, <lb/>vbi &longs;i&longs;tat aliquandò natura, &longs;unt planè media &longs;ecundùm formam. Sed, &longs;i generationem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ &longs;pectes; idem &longs;anè naturæ progre&longs;&longs;us e&longs;t perpetuò. quare neque vlla exi&longs;tit occa&longs;io, cur <arrow.to.target n="marg1513"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecies immutetur, eundem &longs;emper cur&longs;um natura tenente, atque id con&longs;equente quod cupit, <lb/>ni&longs;i intercedat aliquis obex. Nam &longs;icut &longs;ub&longs;tantia propius accedit ad primum ens quàm reliqua <lb/>entia, &longs;ic plus retinet ordinis, vna magis e&longs;t <expan abbr="minu&longs;&qacute;ue">minu&longs;que</expan> variabilis. Proinde, &longs;i natura vult produ­<lb/>cere hominem, non pote&longs;t; ni&longs;i animal prius efficiat & plantam. Hæc certa & rata &longs;unt: in &longs;in­<lb/>gulorum productione generatio ponitur à nobis in qua &longs;pectatur progre&longs;&longs;us, vbi genita pote&longs;ta­<lb/>te &longs;unt; nulla actus <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. ratio tunc habetur; nec di&longs;tinctionis igitur. Quapropter ad acci­<lb/>dens &longs;pectabit ea varietas. Num'ne exi&longs;tet in mutatione &longs;ecundùm quantum? Minimè verò, <lb/>quòd etiam certa &longs;int media quibus ad conuenientem magnitudinem &longs;ub&longs;tantia deducitur quæ <lb/>nullo modo variari queunt: vt &longs;icuti decas ex nouem repetitionibus vnius con&longs;tat, & prius qua­<lb/>tuor quàm quinque, & hæc quàm &longs;ex numerentur oportet, &longs;ic palmus ex tot digitorum repeti­<lb/>tionibus, & tot palmorum cubitus extabit, & primum &longs;ecundò &longs;ecundùm tertio con&longs;tanti&longs;simè <lb/>præcedat nece&longs;&longs;e e&longs;t. Re&longs;tat igitur, vt ea differentiæ cau&longs;&longs;a pertineat ad lationem & <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan>, <lb/>& planè &longs;ic ponitur ab auctoribus. Nanque & à B. ad A. rectà & per orbem peruenire licet, & à <lb/>nigro ad album modò per fu&longs;cum, per viride aliàs. Sed eo minus, ob&longs;ecro, accedamus ad rem, <lb/>& accipiamus &longs;ingulas &longs;pecies qualitatum quæ motui &longs;ubiacent. Non'ne dabis alterationem in­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1513"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecies immutetur, eundem &longs;emper cur&longs;um natura tenente, atque id con&longs;equente quod cupit, <lb/>ni&longs;i intercedat aliquis obex. Nam &longs;icut &longs;ub&longs;tantia propius accedit ad primum ens quàm reliqua <lb/>entia, &longs;ic plus retinet ordinis, vna magis e&longs;t <expan abbr="minu&longs;&qacute;ue">minu&longs;que</expan> variabilis. Proinde, &longs;i natura vult produ­<lb/>cere hominem, non pote&longs;t; ni&longs;i animal prius efficiat & plantam. Hæc certa & rata &longs;unt: in &longs;in­<lb/>gulorum productione generatio ponitur à nobis in qua &longs;pectatur progre&longs;&longs;us, vbi genita pote&longs;ta­<lb/>te &longs;unt; nulla actus <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. ratio tunc habetur; nec di&longs;tinctionis igitur. Quapropter ad acci­<lb/>dens &longs;pectabit ea varietas. Num'ne exi&longs;tet in mutatione &longs;ecundùm quantum? Minimè verò, <lb/>quòd etiam certa &longs;int media quibus ad conuenientem magnitudinem &longs;ub&longs;tantia deducitur quæ <lb/>nullo modo variari queunt: vt &longs;icuti decas ex nouem repetitionibus vnius con&longs;tat, & prius qua­<lb/>tuor quàm quinque, & hæc quàm &longs;ex numerentur oportet, &longs;ic palmus ex tot digitorum repeti­<lb/>tionibus, & tot palmorum cubitus extabit, & primum &longs;ecundò &longs;ecundùm tertio con&longs;tanti&longs;simè <lb/>præcedat nece&longs;&longs;e e&longs;t. Re&longs;tat igitur, vt ea differentiæ cau&longs;&longs;a pertineat ad lationem & <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan>, <lb/>& planè &longs;ic ponitur ab auctoribus. Nanque & à B. ad A. rectà & per orbem peruenire licet, & à <lb/>nigro ad album modò per fu&longs;cum, per viride aliàs. Sed eo minus, ob&longs;ecro, accedamus ad rem, <lb/>& accipiamus &longs;ingulas &longs;pecies qualitatum quæ motui &longs;ubiacent. Non'ne dabis alterationem in­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg1514"></arrow.to.target><lb/>ter primas e&longs;&longs;e per &longs;e, calorem .&longs;. & frigus, inter c&ecedil;teras verò per con&longs;ecutionem? certè. Atqui <lb/>medio &longs;ecundùm formam manife&longs;tò vacant. Aut enim medium è pluribus compo&longs;itum e&longs;t, &longs;ic <lb/>non e&longs;t ex eodem ordine, neque conueniens, quia mixtum in generatione &longs;implici procederet, <lb/>aut &longs;i &longs;pecies ali&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>; profectò plures quàm quattuor prim&ecedil; qualitates, & plura quàm quattuor <lb/>corpora &longs;implicia &longs;int, nece&longs;&longs;e erit: &longs;i illa verè docuit Ari&longs;toteles quæ legimus 2. de ortu. Verùm <lb/>quis profitebitur, &longs;peciem e&longs;&longs;e quandam tepidi &longs;eparatam, cùm nihil in ea natura mouetur, &longs;ed <lb/>protinus deponat, vel pri&longs;tinum &longs;tatum recuperans, vel vlterius prouecta? Sed tangat item <lb/>mutatio de qua nunc agimus, &longs;ecundas qualitateis: &longs;i inter eas &longs;emper e&longs;t proce&longs;&longs;us, vt ab oppo­<lb/>&longs;ito; certè nullum erit medium quod differat &longs;ecundùm formam; quia &longs;emper eadem ratio &longs;er­<lb/>uabitur v&longs;que ad extremum. Proinde, &longs;iue ex nigro fiat album per fu&longs;cum, &longs;eu per viride, &longs;em­<lb/>per erit albatio, quia &longs;emper erit nigrum, quou&longs;que album primò extiterit; <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> ratio in toto <lb/>illo progre&longs;&longs;u in quo po&longs;itus e&longs;t motus, perpetuò permanebit. Vna latio &longs;upere&longs;t, in qua item <lb/>docebimus aut nullum medij rationem e&longs;&longs;e habendam, aut eam e&longs;&longs;e re&longs;oluendam in terminos. <lb/>Etenim fingamus aliquod corpus ex hoc loco attolli ad ignim modò rectà, aliàs orbem de&longs;ignan­ | <arrow.to.target n="marg1514"></arrow.to.target><lb/>ter primas e&longs;&longs;e per &longs;e, calorem .&longs;. & frigus, inter c&ecedil;teras verò per con&longs;ecutionem? certè. Atqui <lb/>medio &longs;ecundùm formam manife&longs;tò vacant. Aut enim medium è pluribus compo&longs;itum e&longs;t, &longs;ic <lb/>non e&longs;t ex eodem ordine, neque conueniens, quia mixtum in generatione &longs;implici procederet, <lb/>aut &longs;i &longs;pecies ali&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>; profectò plures quàm quattuor prim&ecedil; qualitates, & plura quàm quattuor <lb/>corpora &longs;implicia &longs;int, nece&longs;&longs;e erit: &longs;i illa verè docuit Ari&longs;toteles quæ legimus 2. de ortu. Verùm <lb/>quis profitebitur, &longs;peciem e&longs;&longs;e quandam tepidi &longs;eparatam, cùm nihil in ea natura mouetur, &longs;ed <lb/>protinus deponat, vel pri&longs;tinum &longs;tatum recuperans, vel vlterius prouecta? Sed tangat item <lb/>mutatio de qua nunc agimus, &longs;ecundas qualitateis: &longs;i inter eas &longs;emper e&longs;t proce&longs;&longs;us, vt ab oppo­<lb/>&longs;ito; certè nullum erit medium quod differat &longs;ecundùm formam; quia &longs;emper eadem ratio &longs;er­<lb/>uabitur v&longs;que ad extremum. Proinde, &longs;iue ex nigro fiat album per fu&longs;cum, &longs;eu per viride, &longs;em­<lb/>per erit albatio, quia &longs;emper erit nigrum, quou&longs;que album primò extiterit; <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> ratio in toto <lb/>illo progre&longs;&longs;u in quo po&longs;itus e&longs;t motus, perpetuò permanebit. Vna latio &longs;upere&longs;t, in qua item <lb/>docebimus aut nullum medij rationem e&longs;&longs;e habendam, aut eam e&longs;&longs;e re&longs;oluendam in terminos. <lb/>Etenim fingamus aliquod corpus ex hoc loco attolli ad ignim modò rectà, aliàs orbem de&longs;ignan­ |
| <pb pagenum="219"/> | <pb pagenum="219"/> |
| <arrow.to.target n="marg1515"></arrow.to.target><lb/>do: dices'ne tu hoc motus &longs;pecie differre, cum differant per accidens? e&longs;t enim vtrobique a&longs;cen­<lb/>&longs;us, quòd e&longs;t à centro ad circunferentiam; accidit autem, vt id quod &longs;uopte nixu ferretur, inde <lb/>aliqua vi allata declinet; attamen à termino à quo qui e&longs;t infrà, ad terminum ad quem qui e&longs;t <lb/>&longs;uprà nihilominus euehatur. At ex his a&longs;cen&longs;us exi&longs;tit; c&ecedil;tera &longs;unt per accidens: itaque &longs;pe­<lb/>ciem variare nequeunt. Fortè re&longs;pondebis, eum motum e&longs;&longs;e compo&longs;itum; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am &longs;pe­<lb/>cie differre cum &longs;implici. Sedenim re&longs;oluetur hæc quoque cau&longs;&longs;a in terminos rectæ lationis: & <lb/>accidens erit, quòd orbem de&longs;cribat; inde enim di&longs;criminis cau&longs;&longs;æ petuntur. Eodem modo con­<lb/>tinget, vt manentibus ei&longs;dem terminis in latione & conuer&longs;ione <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it ad &longs;peciem motus, quem­<lb/>admodum alicubi a&longs;&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ego verò, tamet&longs;i arbitror ip&longs;um &longs;patia &longs;ola omni cor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1515"></arrow.to.target><lb/>do: dices'ne tu hoc motus &longs;pecie differre, cum differant per accidens? e&longs;t enim vtrobique a&longs;cen­<lb/>&longs;us, quòd e&longs;t à centro ad circunferentiam; accidit autem, vt id quod &longs;uopte nixu ferretur, inde <lb/>aliqua vi allata declinet; attamen à termino à quo qui e&longs;t infrà, ad terminum ad quem qui e&longs;t <lb/>&longs;uprà nihilominus euehatur. At ex his a&longs;cen&longs;us exi&longs;tit; c&ecedil;tera &longs;unt per accidens: itaque &longs;pe­<lb/>ciem variare nequeunt. Fortè re&longs;pondebis, eum motum e&longs;&longs;e compo&longs;itum; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am &longs;pe­<lb/>cie differre cum &longs;implici. Sedenim re&longs;oluetur hæc quoque cau&longs;&longs;a in terminos rectæ lationis: & <lb/>accidens erit, quòd orbem de&longs;cribat; inde enim di&longs;criminis cau&longs;&longs;æ petuntur. Eodem modo con­<lb/>tinget, vt manentibus ei&longs;dem terminis in latione & conuer&longs;ione <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it ad &longs;peciem motus, quem­<lb/>admodum alicubi a&longs;&longs;ump&longs;it Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ego verò, tamet&longs;i arbitror ip&longs;um &longs;patia &longs;ola omni cor­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1523"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg1523"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HIS ea &longs;uccedunt ex quibus vnus numero motus con&longs;tituitur; id quod anteà dictum e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e re cum continuitate ip&longs;ius. E&longs;&longs;e autem vnum numero motum dupliciter euenit, vno <lb/>quidem modo intrin&longs;ecus, quod illi commune e&longs;t cum aliis <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>. petitur verò ab eo, quòd <lb/>vnum &longs;it numero &longs;ubiectum; atque altero extrin&longs;ecus; & hic iterum duplex, vnus qui genera­<lb/>tim pertinet ad omnia continua cuius beneficio continui partes, cùm inter &longs;e iunguntur, efficiunt <lb/>vnum totum continuum; id dici &longs;olet effectiuè. alter qui &longs;uiip&longs;ius e&longs;t proprius, de quo nos aliis <lb/>dimi&longs;sis in præ&longs;enti capite di&longs;&longs;eremus: nanque hic ille e&longs;t qui motus continuationem producit. <lb/>Continua <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multis aliis modis. Hìc nobis de hac continuatione &longs;peciatim <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/>Porrò multa de&longs;iderat continuatio motus, primùm &longs;anè vt idem &longs;it ad &longs;peciem: nam &longs;i motus <lb/>&longs;pecie &longs;eparentur; contigui certè e&longs;&longs;e queunt, non tamen continui; veluti &longs;i dum me parumper <lb/>exercui, c&ecedil;perim calefieri; non rectè calefactio continuata cum exercitatione, &longs;ed ip&longs;i proxima & <lb/>contigua dicetur. Tum quòd vnus numero &longs;it terminus ad quem; &longs;iquidem &longs;i eadem &longs;tupa con­<lb/>tinuo tempore rarefieret, deinde combureretur, non diceretur idcirco motus continuus. Deinde </s></p> | <s>HIS ea &longs;uccedunt ex quibus vnus numero motus con&longs;tituitur; id quod anteà dictum e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e re cum continuitate ip&longs;ius. E&longs;&longs;e autem vnum numero motum dupliciter euenit, vno <lb/>quidem modo intrin&longs;ecus, quod illi commune e&longs;t cum aliis <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>. petitur verò ab eo, quòd <lb/>vnum &longs;it numero &longs;ubiectum; atque altero extrin&longs;ecus; & hic iterum duplex, vnus qui genera­<lb/>tim pertinet ad omnia continua cuius beneficio continui partes, cùm inter &longs;e iunguntur, efficiunt <lb/>vnum totum continuum; id dici &longs;olet effectiuè. alter qui &longs;uiip&longs;ius e&longs;t proprius, de quo nos aliis <lb/>dimi&longs;sis in præ&longs;enti capite di&longs;&longs;eremus: nanque hic ille e&longs;t qui motus continuationem producit. <lb/>Continua <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt multis aliis modis. Hìc nobis de hac continuatione &longs;peciatim <expan abbr="dicendũ">dicendum</expan> e&longs;t. <lb/>Porrò multa de&longs;iderat continuatio motus, primùm &longs;anè vt idem &longs;it ad &longs;peciem: nam &longs;i motus <lb/>&longs;pecie &longs;eparentur; contigui certè e&longs;&longs;e queunt, non tamen continui; veluti &longs;i dum me parumper <lb/>exercui, c&ecedil;perim calefieri; non rectè calefactio continuata cum exercitatione, &longs;ed ip&longs;i proxima & <lb/>contigua dicetur. Tum quòd vnus numero &longs;it terminus ad quem; &longs;iquidem &longs;i eadem &longs;tupa con­<lb/>tinuo tempore rarefieret, deinde combureretur, non diceretur idcirco motus continuus. Deinde <arrow.to.target n="marg1524"></arrow.to.target><lb/>ne quid temporis intermittatur, quanuis aliquid rei po&longs;sit intermitti: quandoquidem & ambu­<lb/>latio, & &longs;altatio continuæ &longs;unt; licet non &longs;emper terra tangatur &longs;uper qua fiunt eiu&longs;modi motus, <lb/>ac fidicen continuè &longs;onuit; tamet&longs;i à prima ad vltimam chordam c&ecedil;teris intermi&longs;sis pul&longs;ando <lb/>procedit. Nam &longs;ubiectum motus, vt in &longs;altando animal, & in pul&longs;ando manus, aut aër <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <lb/>ce&longs;&longs;at in &longs;ono. Dubitari potuit, vtrum'ne continuitas &longs;patij requiratur: nanque ab Ari&longs;totele <lb/>prætermi&longs;&longs;a e&longs;t, & exempla allata per&longs;uadent nullam eius e&longs;&longs;e nece&longs;sitatem. Neque verò &longs;em­<lb/>per ea continua &longs;unt per quæ fit motus, vt &longs;iquid ex igni per aërem & aquam ruat in terram. <lb/>Mihi tamen oppo&longs;itum videtur; proptereà quòd &longs;i motus continuatur; id etiam continuum &longs;it <lb/>oportet &longs;ecundùm quod fit motus: nil e&longs;t enim aliud motus àc forma fluens; hæc verò &longs;patium <lb/>e&longs;t in latione, quod quemadmodum inter centrum & circunferentiam mundi continuum &longs;it, &longs;u­<lb/>prà expo&longs;itum e&longs;t. Neque terra verum e&longs;t &longs;patium, &longs;uper quo &longs;altatio fiat, &longs;ed ea linea, quam <lb/>&longs;altans in toto &longs;uo motu de&longs;cribit. Eodem planè modo de proiectorum motu dicendum, quoad <lb/>aliena vi concitantur: nanque aëris partes eodem non &longs;unt noua iugiter veteri &longs;uccedente, ta­<lb/>men eadem e&longs;t linea &longs;uper qua fertur. Nec omi&longs;&longs;am fui&longs;&longs;e hanc conditionem ab Ari&longs;totele pu­ |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1524"></arrow.to.target><lb/>ne quid temporis intermittatur, quanuis aliquid rei po&longs;sit intermitti: quandoquidem & ambu­<lb/>latio, & &longs;altatio continuæ &longs;unt; licet non &longs;emper terra tangatur &longs;uper qua fiunt eiu&longs;modi motus, <lb/>ac fidicen continuè &longs;onuit; tamet&longs;i à prima ad vltimam chordam c&ecedil;teris intermi&longs;sis pul&longs;ando <lb/>procedit. Nam &longs;ubiectum motus, vt in &longs;altando animal, & in pul&longs;ando manus, aut aër <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> <lb/>ce&longs;&longs;at in &longs;ono. Dubitari potuit, vtrum'ne continuitas &longs;patij requiratur: nanque ab Ari&longs;totele <lb/>prætermi&longs;&longs;a e&longs;t, & exempla allata per&longs;uadent nullam eius e&longs;&longs;e nece&longs;sitatem. Neque verò &longs;em­<lb/>per ea continua &longs;unt per quæ fit motus, vt &longs;iquid ex igni per aërem & aquam ruat in terram. <lb/>Mihi tamen oppo&longs;itum videtur; proptereà quòd &longs;i motus continuatur; id etiam continuum &longs;it <lb/>oportet &longs;ecundùm quod fit motus: nil e&longs;t enim aliud motus àc forma fluens; hæc verò &longs;patium <lb/>e&longs;t in latione, quod quemadmodum inter centrum & circunferentiam mundi continuum &longs;it, &longs;u­<lb/>prà expo&longs;itum e&longs;t. Neque terra verum e&longs;t &longs;patium, &longs;uper quo &longs;altatio fiat, &longs;ed ea linea, quam <lb/>&longs;altans in toto &longs;uo motu de&longs;cribit. Eodem planè modo de proiectorum motu dicendum, quoad <lb/>aliena vi concitantur: nanque aëris partes eodem non &longs;unt noua iugiter veteri &longs;uccedente, ta­<lb/>men eadem e&longs;t linea &longs;uper qua fertur. Nec omi&longs;&longs;am fui&longs;&longs;e hanc conditionem ab Ari&longs;totele pu­ | |
| <pb pagenum="221"/> | <pb pagenum="221"/> |
| <arrow.to.target n="marg1525"></arrow.to.target><lb/>tamus, &longs;ed eam in vnitate termini ad quem contineri profitemur: ip&longs;e enim e&longs;t veluti forma, & <lb/>c&ecedil;tera continet tanquam materiam. Quare efficitur, vt &longs;i motus interpelletur, non &longs;it vnus ter­<lb/>minus ad quem, &longs;ed totidem quot interpellationes extiterint, & proinde totidem motus quot <lb/>termini actu interce&longs;&longs;erint. hic locus e&longs;t in latione, &longs;iue ip&longs;um vbi, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> materies e&longs;t &longs;patium. <lb/>Quapropter non intermi&longs;sionem &longs;patij, &longs;ed rei notauit præceptor, qu&ecedil; communiter ine&longs;&longs;e pote&longs;t <lb/>in omni genere motus: nam verbigratia cibus continue coquitur, licet aliqua eius pars cruda re­<lb/>maneat. Res autem ip&longs;um &longs;uppo&longs;itum e&longs;t motus; &longs;patium, vel illi proportione re&longs;pondens e&longs;t <lb/>pars &longs;ubiecti, &longs;ecundùm quòd fit motus. Mobile quoque vnum e&longs;&longs;e debet. Nam neque vnus, <lb/>neque continuus e&longs;t ille motus quem, po&longs;tquàm ego quieuero, facit famulus meus. Hoc autem <lb/>mobile, vt vnum e&longs;&longs;e debeat, anteà dictum e&longs;t, atque vnum vt indiuiduum: &longs;i <foreign lang="greek">to\ u(posa\n</foreign> .i. &longs;up­<lb/>po&longs;itum re&longs;picias, quod actu exi&longs;tit eo modo quem non multò prius indicauimus: quemadmo­<lb/>dum verò e&longs;&longs;e po&longs;sit, tum cogno&longs;ces, cum de formarum multitudine di&longs;ceptabitur. Sic non nu­<lb/>mero, vel &longs;pecie diuer&longs;um e&longs;&longs;e dicemus canis viui primùm, deinde mortui de&longs;cen&longs;um. Non ne­<lb/>ce&longs;&longs;e verò e&longs;t vt mouens &longs;it vnum. Nam &longs;i, velut in ludo quodam Athenis fieri &longs;olebat, fax de <lb/>manu tradatur in manum; nil profectò vetat, quin continuè moueatur, quòd enim de&longs;cen&longs;us il­<lb/>le quo canis agitur <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> cadauer, &longs;it continuus, ex eo probatur, quòd motus ille finiretur vl­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1525"></arrow.to.target><lb/>tamus, &longs;ed eam in vnitate termini ad quem contineri profitemur: ip&longs;e enim e&longs;t veluti forma, & <lb/>c&ecedil;tera continet tanquam materiam. Quare efficitur, vt &longs;i motus interpelletur, non &longs;it vnus ter­<lb/>minus ad quem, &longs;ed totidem quot interpellationes extiterint, & proinde totidem motus quot <lb/>termini actu interce&longs;&longs;erint. hic locus e&longs;t in latione, &longs;iue ip&longs;um vbi, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> materies e&longs;t &longs;patium. <lb/>Quapropter non intermi&longs;sionem &longs;patij, &longs;ed rei notauit præceptor, qu&ecedil; communiter ine&longs;&longs;e pote&longs;t <lb/>in omni genere motus: nam verbigratia cibus continue coquitur, licet aliqua eius pars cruda re­<lb/>maneat. Res autem ip&longs;um &longs;uppo&longs;itum e&longs;t motus; &longs;patium, vel illi proportione re&longs;pondens e&longs;t <lb/>pars &longs;ubiecti, &longs;ecundùm quòd fit motus. Mobile quoque vnum e&longs;&longs;e debet. Nam neque vnus, <lb/>neque continuus e&longs;t ille motus quem, po&longs;tquàm ego quieuero, facit famulus meus. Hoc autem <lb/>mobile, vt vnum e&longs;&longs;e debeat, anteà dictum e&longs;t, atque vnum vt indiuiduum: &longs;i <foreign lang="greek">to\ u(posa\n</foreign> .i. &longs;up­<lb/>po&longs;itum re&longs;picias, quod actu exi&longs;tit eo modo quem non multò prius indicauimus: quemadmo­<lb/>dum verò e&longs;&longs;e po&longs;sit, tum cogno&longs;ces, cum de formarum multitudine di&longs;ceptabitur. Sic non nu­<lb/>mero, vel &longs;pecie diuer&longs;um e&longs;&longs;e dicemus canis viui primùm, deinde mortui de&longs;cen&longs;um. Non ne­<lb/>ce&longs;&longs;e verò e&longs;t vt mouens &longs;it vnum. Nam &longs;i, velut in ludo quodam Athenis fieri &longs;olebat, fax de <lb/>manu tradatur in manum; nil profectò vetat, quin continuè moueatur, quòd enim de&longs;cen&longs;us il­<lb/>le quo canis agitur <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> cadauer, &longs;it continuus, ex eo probatur, quòd motus ille finiretur vl­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1526"></arrow.to.target><lb/>timo non e&longs;&longs;e; cùm tamen de&longs;inat in vltimum e&longs;&longs;e, &longs;iue &longs;it &longs;ecundùm, &longs;eu præter naturam: ne­<lb/>que enim forma aliqua pote&longs;t a&longs;signari qua motus ille terminetur: etenim nullum <expan abbr="punctũ">punctum</expan> tem­<lb/>poris e&longs;t in quo non &longs;it motus: aut ergo continui &longs;unt duo diuer&longs;i motus, aut contigui: nec con­<lb/>tigui &longs;anè, quia prioris e&longs;t aliquis terminus, vt &longs;anationis cui &longs;uccedit ambulatio: quocirca con­<lb/>tinuos e&longs;&longs;e dicendum e&longs;t. &longs;i graue &longs;uppo&longs;itum facimus in de&longs;cen&longs;u, remanet idem: ergo & idem <lb/>motus. &longs;i fingas animal, aut tale animal e&longs;&longs;e &longs;uppo&longs;itum, &longs;pecie variata multò magis apparere de­<lb/>bebit variatio motus quæ &longs;e&longs;e o&longs;tendit in ea vici&longs;situdine, altero quidem aliqua euidente forma <lb/>finito; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. magis, quo motus & quies &longs;unt magis euidentia, quàm &longs;int formæ quæ &longs;ubiacent, & <lb/>ea quæ &longs;pecie di&longs;tinguuntur, multò item magis numero &longs;eparantur, vt hic homo ab hoc equo, <lb/>quàm ab homine alio. Sedenim quanuis hæc omnino vera e&longs;&longs;e credamus; attamen nonnullis <lb/>dubitationibus implicata &longs;unt. &longs;iquidem & eos motus qui &longs;pecie differunt, continuari po&longs;&longs;e cen­<lb/>&longs;eas, neque conditionem temporis adhibitam nece&longs;&longs;ariò fui&longs;&longs;e inter motus oppo&longs;itos: illud qui­<lb/>dem; quia &longs;i fingamus lapidem magna vi atque conatu impelli v&longs;que ad medium mundi, & ni­<lb/>hil ob&longs;tet; impetus ille continuabitur, & lapidem feret vltra centrum. Atqui ad centrum v&longs;que <lb/> | <arrow.to.target n="marg1526"></arrow.to.target><lb/>timo non e&longs;&longs;e; cùm tamen de&longs;inat in vltimum e&longs;&longs;e, &longs;iue &longs;it &longs;ecundùm, &longs;eu præter naturam: ne­<lb/>que enim forma aliqua pote&longs;t a&longs;signari qua motus ille terminetur: etenim nullum <expan abbr="punctũ">punctum</expan> tem­<lb/>poris e&longs;t in quo non &longs;it motus: aut ergo continui &longs;unt duo diuer&longs;i motus, aut contigui: nec con­<lb/>tigui &longs;anè, quia prioris e&longs;t aliquis terminus, vt &longs;anationis cui &longs;uccedit ambulatio: quocirca con­<lb/>tinuos e&longs;&longs;e dicendum e&longs;t. &longs;i graue &longs;uppo&longs;itum facimus in de&longs;cen&longs;u, remanet idem: ergo & idem <lb/>motus. &longs;i fingas animal, aut tale animal e&longs;&longs;e &longs;uppo&longs;itum, &longs;pecie variata multò magis apparere de­<lb/>bebit variatio motus quæ &longs;e&longs;e o&longs;tendit in ea vici&longs;situdine, altero quidem aliqua euidente forma <lb/>finito; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. magis, quo motus & quies &longs;unt magis euidentia, quàm &longs;int formæ quæ &longs;ubiacent, & <lb/>ea quæ &longs;pecie di&longs;tinguuntur, multò item magis numero &longs;eparantur, vt hic homo ab hoc equo, <lb/>quàm ab homine alio. Sedenim quanuis hæc omnino vera e&longs;&longs;e credamus; attamen nonnullis <lb/>dubitationibus implicata &longs;unt. &longs;iquidem & eos motus qui &longs;pecie differunt, continuari po&longs;&longs;e cen­<lb/>&longs;eas, neque conditionem temporis adhibitam nece&longs;&longs;ariò fui&longs;&longs;e inter motus oppo&longs;itos: illud qui­<lb/>dem; quia &longs;i fingamus lapidem magna vi atque conatu impelli v&longs;que ad medium mundi, & ni­<lb/>hil ob&longs;tet; impetus ille continuabitur, & lapidem feret vltra centrum. Atqui ad centrum v&longs;que <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Abiecto instrumento artis, <expan abbr="clau&longs;a&qacute;">clau&longs;aque</expan>. taberna; Sutor erat<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Abiecto instrumento artis, <expan abbr="clau&longs;a&qacute;">clau&longs;aque</expan>. taberna; Sutor erat<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ad hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> argumentum <expan abbr="tñ">tnm</expan> demus eius animaduer&longs;a propo&longs;itione: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> præ&longs;eferre nece&longs;si­<lb/>tatem, <expan abbr="qñ">qnm</expan> & exemplo mon&longs;trare licet <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>. Accipe <expan abbr="formã">formam</expan>, hæc à materia &longs;eparari <expan abbr="põt">pont</expan>, & <expan abbr="tñ">tnm</expan> <lb/>materia &longs;uper&longs;tes e&longs;t: materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a multò magis ab ea <expan abbr="põt">pont</expan> cogitatione &longs;eiungi, quis <expan abbr="tñ">tnm</expan> <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens in materia ponet? vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> non veritus fuerit Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;erere, for­</s></p> | <s>Ad hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> argumentum <expan abbr="tñ">tnm</expan> demus eius animaduer&longs;a propo&longs;itione: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan> præ&longs;eferre nece&longs;si­<lb/>tatem, <expan abbr="qñ">qnm</expan> & exemplo mon&longs;trare licet <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan>. Accipe <expan abbr="formã">formam</expan>, hæc à materia &longs;eparari <expan abbr="põt">pont</expan>, & <expan abbr="tñ">tnm</expan> <lb/>materia &longs;uper&longs;tes e&longs;t: materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a multò magis ab ea <expan abbr="põt">pont</expan> cogitatione &longs;eiungi, quis <expan abbr="tñ">tnm</expan> <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens in materia ponet? vt <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> non veritus fuerit Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;erere, for­<arrow.to.target n="marg1891"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mã">mam</expan> inhærere in materia, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens, idem po&longs;teà &longs;ibi non con&longs;titerit, & <expan abbr="demũ">demum</expan> decreuerit eam <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens non &longs;e habere, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> rei talem <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> protulerit, quae altera conditio dee&longs;&longs;et <expan abbr="&qacute;">que</expan> po­<lb/>&longs;tularetur ab accidente, nimirùm, quae eius pars non e&longs;&longs;et, in quo inerat: at forma pars e&longs;t compo&longs;i­<lb/>ti. Verùm, meo quidem iudicio, valebat hoc ad o&longs;tendendum <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e accidens in <expan abbr="cõpo&longs;i-to">compo&longs;i­<lb/>to</expan>, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> in materia, cùm accidens non dicatur e&longs;&longs;e pars eius in quo ine&longs;t; at <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> pars ine&longs;t for­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg1891"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="mã">mam</expan> inhærere in materia, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens, idem po&longs;teà &longs;ibi non con&longs;titerit, & <expan abbr="demũ">demum</expan> decreuerit eam <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> accidens non &longs;e habere, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> rei talem <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> protulerit, quae altera conditio dee&longs;&longs;et <expan abbr="&qacute;">que</expan> po­<lb/>&longs;tularetur ab accidente, nimirùm, quae eius pars non e&longs;&longs;et, in quo inerat: at forma pars e&longs;t compo&longs;i­<lb/>ti. Verùm, meo quidem iudicio, valebat hoc ad o&longs;tendendum <expan abbr="formã">formam</expan> non e&longs;&longs;e accidens in <expan abbr="cõpo&longs;i-to">compo&longs;i­<lb/>to</expan>, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> in materia, cùm accidens non dicatur e&longs;&longs;e pars eius in quo ine&longs;t; at <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> pars ine&longs;t for­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg1892"></arrow.to.target><lb/>ma in compo&longs;ito, non in materia. Multò melius dixi&longs;&longs;et Alexander, &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia proxima <lb/>contuli&longs;&longs;et: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> docuerit Ari&longs;t. interempta forma tolli <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>. At verò <lb/>nil ob&longs;tat hoc progre&longs;&longs;ui no&longs;træ rationis eo quae manet <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma in materia remota, & ab ea citra <lb/><expan abbr="noxã">noxam</expan> forma &longs;eiungi <expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;emper .n. remanet primum ex quo fit id quod fit, non ob id <expan abbr="tñ">tnm</expan> illi, vt <lb/>accidens ine&longs;&longs;e cen&longs;endum e&longs;t. Quamobrem &longs;atius e&longs;&longs;e reor, &longs;i notata natura accidentis ip&longs;um ita <lb/>profici&longs;ci dicamus ab eo cui accidit, vt ab illo perficiatur, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> afferat aliquam perfectionem: <lb/>atqui forma &longs;ic aduenit materiæ, vt ip&longs;am perficiat: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem non videtur in accidentib. e&longs;&longs;e <lb/>reponenda. Quapropter in <expan abbr="eũ">eum</expan> &longs;en&longs;um <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> e&longs;&longs;e puto illam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan>. Id e&longs;&longs;e accidens, <lb/>cùm &longs;eparatur ab eo in quo e&longs;t, <expan abbr="quãdo">quando</expan> non &longs;it eius perfectio. Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> functio &longs;it perfectio for­<lb/>mæ, licèt ab ea &longs;eparetur, accidens e&longs;&longs;e non e&longs;t exi&longs;timandum. <expan abbr="Me&qacute;">Meque</expan>. mouent <expan abbr="admodũ">admodum</expan> verba The­<lb/>mi&longs;tij quæ &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">o( o)fqalmo\s o_tan h)/dh ge/nhtou o(fqalmoi\ e( ne/zgeian e)/xei <gap/>iw\ o_zasi+n: <lb/>au)\th de) h) e)ne/ zgeia th_s mozfh)s ou)de\n diafe/ zei. hou(_to ga\z d)ci\n o)fqalmw_| ei(nai to\ o(za_n kah) e)ne/z­<lb/>geian ou(/s</foreign>. i. oculus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> iam factus fuerit oculus; actum habet vi&longs;ionem, hæc verò functio à for­<lb/>ma nihil differt: “hoc .n. e&longs;t oculo e&longs;&longs;e videre actu &longs;ic, vt credam e&longs;&longs;entiam habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>. <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> functionem dicit; idem &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> operantem nob. exprimat quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1892"></arrow.to.target><lb/>ma in compo&longs;ito, non in materia. Multò melius dixi&longs;&longs;et Alexander, &longs;i <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> materia proxima <lb/>contuli&longs;&longs;et: <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> docuerit Ari&longs;t. interempta forma tolli <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>. At verò <lb/>nil ob&longs;tat hoc progre&longs;&longs;ui no&longs;træ rationis eo quae manet <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> forma in materia remota, & ab ea citra <lb/><expan abbr="noxã">noxam</expan> forma &longs;eiungi <expan abbr="põt">pont</expan>; &longs;emper .n. remanet primum ex quo fit id quod fit, non ob id <expan abbr="tñ">tnm</expan> illi, vt <lb/>accidens ine&longs;&longs;e cen&longs;endum e&longs;t. Quamobrem &longs;atius e&longs;&longs;e reor, &longs;i notata natura accidentis ip&longs;um ita <lb/>profici&longs;ci dicamus ab eo cui accidit, vt ab illo perficiatur, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> afferat aliquam perfectionem: <lb/>atqui forma &longs;ic aduenit materiæ, vt ip&longs;am perficiat: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem non videtur in accidentib. e&longs;&longs;e <lb/>reponenda. Quapropter in <expan abbr="eũ">eum</expan> &longs;en&longs;um <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> e&longs;&longs;e puto illam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan>. Id e&longs;&longs;e accidens, <lb/>cùm &longs;eparatur ab eo in quo e&longs;t, <expan abbr="quãdo">quando</expan> non &longs;it eius perfectio. Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> functio &longs;it perfectio for­<lb/>mæ, licèt ab ea &longs;eparetur, accidens e&longs;&longs;e non e&longs;t exi&longs;timandum. <expan abbr="Me&qacute;">Meque</expan>. mouent <expan abbr="admodũ">admodum</expan> verba The­<lb/>mi&longs;tij quæ &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">o( o)fqalmo\s o_tan h)/dh ge/nhtou o(fqalmoi\ e( ne/zgeian e)/xei <gap/>iw\ o_zasi+n: <lb/>au)\th de) h) e)ne/ zgeia th_s mozfh)s ou)de\n diafe/ zei. hou(_to ga\z d)ci\n o)fqalmw_| ei(nai to\ o(za_n kah) e)ne/z­<lb/>geian ou(/s</foreign>. i. oculus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> iam factus fuerit oculus; actum habet vi&longs;ionem, hæc verò functio à for­<lb/>ma nihil differt: “hoc .n. e&longs;t oculo e&longs;&longs;e videre actu &longs;ic, vt credam e&longs;&longs;entiam habitus e&longs;&longs;e <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan>. <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> functionem dicit; idem &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> operantem nob. exprimat quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1893"></arrow.to.target><lb/>Themi&longs;tius item, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> approbantis Auerrois te&longs;timonio <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t.” <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Diuiditur .n. <lb/> | <arrow.to.target n="marg1893"></arrow.to.target><lb/>Themi&longs;tius item, vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> approbantis Auerrois te&longs;timonio <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> profe&longs;&longs;us e&longs;t.” <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Diuiditur .n. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1894"></arrow.to.target><lb/>forma ab i&longs;tis philo&longs;ophis in quie&longs;centem & <expan abbr="operant&etilde;">operantem</expan>. Ac &longs;iquis interiùs vim formæ &longs;crutari ve­<lb/>lit, <expan abbr="videbi&ttilde;">videbitur</expan> illi potius accidens e&longs;&longs;e, quando ce&longs;&longs;et ab opere, quàm &longs;i foret in officio: &longs;emper .n. & <lb/>per &longs;e foret in officio, ni&longs;i impediretur. ibi non <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>, vbi prohibetur: hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod impedit, e&longs;t <lb/>per accidens, & accidens e&longs;t ip&longs;um impedimentum. Neque dee&longs;t locus apud Ari&longs;totelem qui <lb/>nos in ea &longs;ententia confirmet. ip&longs;e .n. quemadmodum &longs;uprà pro Alexandro citauimus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> formá <lb/> | <arrow.to.target n="marg1894"></arrow.to.target><lb/>forma ab i&longs;tis philo&longs;ophis in quie&longs;centem & <expan abbr="operant&etilde;">operantem</expan>. Ac &longs;iquis interiùs vim formæ &longs;crutari ve­<lb/>lit, <expan abbr="videbi&ttilde;">videbitur</expan> illi potius accidens e&longs;&longs;e, quando ce&longs;&longs;et ab opere, quàm &longs;i foret in officio: &longs;emper .n. & <lb/>per &longs;e foret in officio, ni&longs;i impediretur. ibi non <expan abbr="opera&ttilde;">operatur</expan>, vbi prohibetur: hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quod impedit, e&longs;t <lb/>per accidens, & accidens e&longs;t ip&longs;um impedimentum. Neque dee&longs;t locus apud Ari&longs;totelem qui <lb/>nos in ea &longs;ententia confirmet. ip&longs;e .n. quemadmodum &longs;uprà pro Alexandro citauimus, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> formá <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>In furias <expan abbr="ignem&qacute;">ignemque</expan>. ruunt: amor omnibus idem<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>In furias <expan abbr="ignem&qacute;">ignemque</expan>. ruunt: amor omnibus idem<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>etenim &longs;ic fit, vt quod indiuiduum cùm &longs;it, perpetuum e&longs;&longs;e nequit; perpetuum &longs;pecie reddatur: <lb/>id autem faciat communicando materiæ &longs;uam <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;uam formam, vt altera &longs;imili in <lb/>ip&longs;a producta, &longs;uum expleat de&longs;iderium. Ita fit, vt forma in altero &longs;it eius finis, à quo moueatur <lb/>primo, eo &longs;cilicet modo qui finis ip&longs;ius e&longs;t proprius. Neque .n. patimur ab auctore Theogoni&ecedil; <lb/>per&longs;uaderi rerum &longs;cilicet, <expan abbr="omniũ">omnium</expan> orium ex materia & priuatione, nullo actu præeunte, fui&longs;&longs;e du­<lb/>ctum. qui nobis hæc inuoluerit &longs;ymbolo illo, quòd ab initio Nox, <expan abbr="Erebu&longs;&qacute;">Erebu&longs;que</expan>. fuerint, & Tartarus, <lb/>cùm <expan abbr="neq.">neque</expan> terra adhuc, neque aër, <expan abbr="neq.">neque</expan> c&ecedil;lum fui&longs;&longs;et conditum. Sed noctem ex va&longs;to Erebi gre­<lb/>mio <expan abbr="amor&etilde;">amorem</expan> ante alia progenui&longs;&longs;e, qui Chao commi&longs;tus nocturno coitu apud inferos, omne <expan abbr="mor-taliũ">mor­<lb/>talium</expan> in <expan abbr="mortalium&qacute;">mortaliumque</expan>. genus, cum <expan abbr="corporeorũ">corporeorum</expan>, tum etiam à corpore &longs;olutorum in lucem ediderit. <lb/>Quamobrem non immeritò ab Ari&longs;tophane fuit in Theatro &longs;commatis agitatus: ille .n. &longs;ub <expan abbr="auiũ">auium</expan> <lb/>per&longs;ona genealogiam c&ecedil;li, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. <expan abbr="omniũ">omnium</expan> &longs;ic recitat. nam, cùm eius carmina totam illius poëtæ <lb/>&longs;ententiam puram <expan abbr="putam&qacute;">putamque</expan>. complectantur, omittere nolui, quin &longs;ub&longs;criberem. Nam, quod </s></p> | <s>etenim &longs;ic fit, vt quod indiuiduum cùm &longs;it, perpetuum e&longs;&longs;e nequit; perpetuum &longs;pecie reddatur: <lb/>id autem faciat communicando materiæ &longs;uam <expan abbr="bonitat&etilde;">bonitatem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;uam formam, vt altera &longs;imili in <lb/>ip&longs;a producta, &longs;uum expleat de&longs;iderium. Ita fit, vt forma in altero &longs;it eius finis, à quo moueatur <lb/>primo, eo &longs;cilicet modo qui finis ip&longs;ius e&longs;t proprius. Neque .n. patimur ab auctore Theogoni&ecedil; <lb/>per&longs;uaderi rerum &longs;cilicet, <expan abbr="omniũ">omnium</expan> orium ex materia & priuatione, nullo actu præeunte, fui&longs;&longs;e du­<lb/>ctum. qui nobis hæc inuoluerit &longs;ymbolo illo, quòd ab initio Nox, <expan abbr="Erebu&longs;&qacute;">Erebu&longs;que</expan>. fuerint, & Tartarus, <lb/>cùm <expan abbr="neq.">neque</expan> terra adhuc, neque aër, <expan abbr="neq.">neque</expan> c&ecedil;lum fui&longs;&longs;et conditum. Sed noctem ex va&longs;to Erebi gre­<lb/>mio <expan abbr="amor&etilde;">amorem</expan> ante alia progenui&longs;&longs;e, qui Chao commi&longs;tus nocturno coitu apud inferos, omne <expan abbr="mor-taliũ">mor­<lb/>talium</expan> in <expan abbr="mortalium&qacute;">mortaliumque</expan>. genus, cum <expan abbr="corporeorũ">corporeorum</expan>, tum etiam à corpore &longs;olutorum in lucem ediderit. <lb/>Quamobrem non immeritò ab Ari&longs;tophane fuit in Theatro &longs;commatis agitatus: ille .n. &longs;ub <expan abbr="auiũ">auium</expan> <lb/>per&longs;ona genealogiam c&ecedil;li, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. <expan abbr="omniũ">omnium</expan> &longs;ic recitat. nam, cùm eius carmina totam illius poëtæ <lb/>&longs;ententiam puram <expan abbr="putam&qacute;">putamque</expan>. complectantur, omittere nolui, quin &longs;ub&longs;criberem. Nam, quod <arrow.to.target n="marg2024"></arrow.to.target><lb/>He&longs;iodus ip&longs;e grauius agens indicauit potius, quàm exprimeret; hic ludens &longs;ingula &longs;ic di&longs;tinxit, <lb/>vt qua&longs;i ante oculos ponere nobis voluerit ad locum.</s></p> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2024"></arrow.to.target><lb/>He&longs;iodus ip&longs;e grauius agens indicauit potius, quàm exprimeret; hic ludens &longs;ingula &longs;ic di&longs;tinxit, <lb/>vt qua&longs;i ante oculos ponere nobis voluerit ad locum.</s></p> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2024"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2024"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2113"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2113"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED conuertamus modò nos ad po&longs;tremam rationem Ari&longs;totelis. Ita verò ip&longs;e concludebat. <lb/>Continua, vt continua, non mouentur à &longs;eip&longs;is. Elementa continua &longs;unt, non ergo mouentur <lb/>à &longs;eip&longs;is. Argumenti propo&longs;itio &longs;ic approbatur. Quæ mouentur à &longs;eip&longs;is, diuiduntur in partem <lb/>per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e mobilem. Continua, vt continua, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem & <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mobilem non diuiduntur: à &longs;eip&longs;is ergo non mouentur. Pro&longs;yllogi&longs;mi item pro­<lb/>po&longs;itio concluditur hoc modo. Vnum, quatenus vnum, e&longs;t impatibile. Continua verò <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. <lb/>Ergo continua, quæ non diuiduntur in tale <expan abbr="partiũ">partium</expan> genus, impatibilia &longs;unt. Itaque &longs;eip&longs;a non mo­<lb/>uent, aut à &longs;eip&longs;a non mouentur. Ad hoc nonnulli re&longs;pondent, elementum, cùm in materiam <expan abbr="for-mam&qacute;">for­<lb/>mamque</expan>. partiatur, diuidi item in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. Quoniam <lb/>verò partes i&longs;tæ non &longs;unt actu di&longs;iunct&ecedil;, velut in animali, verùm pote&longs;tate duntaxat; ex hoc effi­<lb/>ci, vt, tamet&longs;i concitantur à &longs;eip&longs;is, perfectè tamen cieri non po&longs;sint. Videndum e&longs;t igitur an ea <lb/>diui&longs;io partium quæ e&longs;t pote&longs;tate, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu, po&longs;sit efficere, aut excipere motum. Ac mihi res <lb/>non planè videtur ita &longs;e habere. Nam præterquàm quòd hæc &longs;ententia repugnat cuidam Ari­<lb/>&longs;totelic&ecedil; propo&longs;itioni, habet <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> contra &longs;e multa qu&ecedil; Peripateticè profiteri <expan abbr="nõ">non</expan> licet. <expan abbr="Quandoquid&etilde;">Quandoquidem</expan>, <lb/>&longs;i ita e&longs;t, vt ad exercendum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia, patiens &longs;imul & agens, &longs;int pote&longs;tate diui&longs;a, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> actu; pecca&longs;&longs;et ergo Philo&longs;ophus qui nota&longs;&longs;et, quemadmodum <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> (&longs;ic .n. </s></p> | <s>SED conuertamus modò nos ad po&longs;tremam rationem Ari&longs;totelis. Ita verò ip&longs;e concludebat. <lb/>Continua, vt continua, non mouentur à &longs;eip&longs;is. Elementa continua &longs;unt, non ergo mouentur <lb/>à &longs;eip&longs;is. Argumenti propo&longs;itio &longs;ic approbatur. Quæ mouentur à &longs;eip&longs;is, diuiduntur in partem <lb/>per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e mobilem. Continua, vt continua, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem & <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mobilem non diuiduntur: à &longs;eip&longs;is ergo non mouentur. Pro&longs;yllogi&longs;mi item pro­<lb/>po&longs;itio concluditur hoc modo. Vnum, quatenus vnum, e&longs;t impatibile. Continua verò <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. <lb/>Ergo continua, quæ non diuiduntur in tale <expan abbr="partiũ">partium</expan> genus, impatibilia &longs;unt. Itaque &longs;eip&longs;a non mo­<lb/>uent, aut à &longs;eip&longs;a non mouentur. Ad hoc nonnulli re&longs;pondent, elementum, cùm in materiam <expan abbr="for-mam&qacute;">for­<lb/>mamque</expan>. partiatur, diuidi item in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. Quoniam <lb/>verò partes i&longs;tæ non &longs;unt actu di&longs;iunct&ecedil;, velut in animali, verùm pote&longs;tate duntaxat; ex hoc effi­<lb/>ci, vt, tamet&longs;i concitantur à &longs;eip&longs;is, perfectè tamen cieri non po&longs;sint. Videndum e&longs;t igitur an ea <lb/>diui&longs;io partium quæ e&longs;t pote&longs;tate, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu, po&longs;sit efficere, aut excipere motum. Ac mihi res <lb/>non planè videtur ita &longs;e habere. Nam præterquàm quòd hæc &longs;ententia repugnat cuidam Ari­<lb/>&longs;totelic&ecedil; propo&longs;itioni, habet <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> contra &longs;e multa qu&ecedil; Peripateticè profiteri <expan abbr="nõ">non</expan> licet. <expan abbr="Quandoquid&etilde;">Quandoquidem</expan>, <lb/>&longs;i ita e&longs;t, vt ad exercendum <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> principia, patiens &longs;imul & agens, &longs;int pote&longs;tate diui&longs;a, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> actu; pecca&longs;&longs;et ergo Philo&longs;ophus qui nota&longs;&longs;et, quemadmodum <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> (&longs;ic .n. <arrow.to.target n="marg2114"></arrow.to.target><lb/>verto <foreign lang="greek">to\ sumfue\s & to\ suggene\s</foreign> non compo&longs;itum, vt vulgò circunfertur: continua verò &longs;unt, <lb/>quæ &longs;unt ita, vt eorum extrema &longs;int vnum; &longs;icuti calamus vnus; congenitum verò, quod e&longs;t in <lb/>alio, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fiat <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, velut è ramo & germine) <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> &longs;it, vnde <expan abbr="motũ">motum</expan> abiicere oporteat. <lb/>Etenim quæ non &longs;unt contactu <expan abbr="vnũ">vnum</expan> inter &longs;e non afficiunt, nam qu&ecedil; <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;unt obno­<lb/>xia perpe&longs;sioni. quinimmo <expan abbr="oĩs">oins</expan> actio <expan abbr="perpe&longs;sio&qacute;">perpe&longs;sioque</expan>. per contactum fiunt, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> id quod agit, aut <lb/>patitur, ita &longs;e&longs;e vici&longs;sim intuentur, veluti &longs;eparata. Ne te verò deterreant ea quæ de <foreign lang="greek">sumfu/sews</foreign><lb/>Ari&longs;toteles cum 5. Phy&longs;. tum item 11. prim&ecedil; philo&longs;. &longs;criptum reliquit, in quib .&longs;. non e&longs;&longs;et <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ymphy&longs;in e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id <expan abbr="cõceditur">conceditur</expan> tactum &longs;ymphy&longs;i &longs;upponi, &longs;ed tactus duplex & <lb/>corporeus & per virtutem, vt apparet ex his qu&ecedil; ab initio 7. Phy&longs;. <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. aut actu, aut quae ante ex­<lb/>titerit. Nunc &longs;i debet coniungi forma cum materia, requiritur agens, quod vel per corpus, vel per <lb/><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> tangat id quod patitur, & patiendo <expan abbr="a&longs;&longs;umpturũ">a&longs;&longs;umpturum</expan> e&longs;t formam. H&ecedil;c eadem profe&longs;&longs;us quon­<lb/>dam fuerat Ari&longs;toteles, quippe qui actionem & <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> <foreign lang="greek"><gap/>icei</foreign> .i. contactu generatim admini­<lb/>&longs;trari dete&longs;tetur. Quoniam verò illa quæ loco citato ad&longs;cribuntur, aliqua attingunt de principio <lb/>motus, vnde &longs;u&longs;picari po&longs;sis tribui vim mouendi formæ aduer&longs;us ea qu&ecedil; nob. decernenda &longs;unt: <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2114"></arrow.to.target><lb/>verto <foreign lang="greek">to\ sumfue\s & to\ suggene\s</foreign> non compo&longs;itum, vt vulgò circunfertur: continua verò &longs;unt, <lb/>quæ &longs;unt ita, vt eorum extrema &longs;int vnum; &longs;icuti calamus vnus; congenitum verò, quod e&longs;t in <lb/>alio, vt ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> fiat <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, velut è ramo & germine) <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan> &longs;it, vnde <expan abbr="motũ">motum</expan> abiicere oporteat. <lb/>Etenim quæ non &longs;unt contactu <expan abbr="vnũ">vnum</expan> inter &longs;e non afficiunt, nam qu&ecedil; <expan abbr="cõtactu">contactu</expan> &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;unt obno­<lb/>xia perpe&longs;sioni. quinimmo <expan abbr="oĩs">oins</expan> actio <expan abbr="perpe&longs;sio&qacute;">perpe&longs;sioque</expan>. per contactum fiunt, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> id quod agit, aut <lb/>patitur, ita &longs;e&longs;e vici&longs;sim intuentur, veluti &longs;eparata. Ne te verò deterreant ea quæ de <foreign lang="greek">sumfu/sews</foreign><lb/>Ari&longs;toteles cum 5. Phy&longs;. tum item 11. prim&ecedil; philo&longs;. &longs;criptum reliquit, in quib .&longs;. non e&longs;&longs;et <expan abbr="cõtactus">contactus</expan>, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ymphy&longs;in e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id <expan abbr="cõceditur">conceditur</expan> tactum &longs;ymphy&longs;i &longs;upponi, &longs;ed tactus duplex & <lb/>corporeus & per virtutem, vt apparet ex his qu&ecedil; ab initio 7. Phy&longs;. <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. aut actu, aut quae ante ex­<lb/>titerit. Nunc &longs;i debet coniungi forma cum materia, requiritur agens, quod vel per corpus, vel per <lb/><expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan> tangat id quod patitur, & patiendo <expan abbr="a&longs;&longs;umpturũ">a&longs;&longs;umpturum</expan> e&longs;t formam. H&ecedil;c eadem profe&longs;&longs;us quon­<lb/>dam fuerat Ari&longs;toteles, quippe qui actionem & <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> <foreign lang="greek"><gap/>icei</foreign> .i. contactu generatim admini­<lb/>&longs;trari dete&longs;tetur. Quoniam verò illa quæ loco citato ad&longs;cribuntur, aliqua attingunt de principio <lb/>motus, vnde &longs;u&longs;picari po&longs;sis tribui vim mouendi formæ aduer&longs;us ea qu&ecedil; nob. decernenda &longs;unt: <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2115"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> meminit ibi de latione philo&longs;ophus; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illatio <expan abbr="tñ">tnm</expan> vniuer&longs;alis admonet ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2115"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i <expan abbr="nõ">non</expan> meminit ibi de latione philo&longs;ophus; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> illatio <expan abbr="tñ">tnm</expan> vniuer&longs;alis admonet ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2116"></arrow.to.target><lb/>comprehendere volui&longs;&longs;e; verba eius proponere libuit, ne tibi po&longs;thàc imponant. <foreign lang="greek">ei(=dos de\ a)ei\ o)/ise( <lb/>de ti te\ kinou_n h)/toi to/de, h)/ toio/nde, o( e)/sai a)zxh\ kai\ ai)/tion th_s kinh/sews o(tan kinh_| o(=ion o( e) e)nte­<lb/>lexei/a| a)/nos poiei_ e)k tou_ dwia/mei ou)/tos a)nou a)/non</foreign>. i. Formam verò &longs;emper afferet aliquam mouens, <lb/>aut hanc, aut <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>, aut tantam quæ erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> moueatur, vt actu homo <lb/>facit ex eo qui e&longs;t pote&longs;tate homo, hominem. Vides in contextu varietatem lectionis. Sed &longs;i de­<lb/>mus ita legi [moueatur] nulla difficultas inerit in explicatione contextus; quandò aget Ari&longs;to­<lb/>teles de forma noua, <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;ic dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, vt in illius definitione docuimus, quae<lb/>&longs;it ita principium, quia res per eam moueatur, & ita interpretabimur, vt &longs;uprà; nimirùm, quia &longs;it <lb/>fons & origo motus, quoad affert energian propterquam e&longs;t in hac, aut illa parte loci. Verùm nos <lb/>illud fortè conturbabit, &longs;i legamus <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> figura [moueat] exi&longs;timabitur .n. forma mouere, quod <lb/>nos inficiamur. Po&longs;&longs;um hîc elabi, &longs;i dixero verba illa <foreign lang="greek">o)\ e/s ai a)zxh\</foreign>, referri ad mouens, quod erit <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> mouet, tum ad eorum <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> qu&ecedil; &longs;unt patibiles cau&longs;&longs;æ mo­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2116"></arrow.to.target><lb/>comprehendere volui&longs;&longs;e; verba eius proponere libuit, ne tibi po&longs;thàc imponant. <foreign lang="greek">ei(=dos de\ a)ei\ o)/ise( <lb/>de ti te\ kinou_n h)/toi to/de, h)/ toio/nde, o( e)/sai a)zxh\ kai\ ai)/tion th_s kinh/sews o(tan kinh_| o(=ion o( e) e)nte­<lb/>lexei/a| a)/nos poiei_ e)k tou_ dwia/mei ou)/tos a)nou a)/non</foreign>. i. Formam verò &longs;emper afferet aliquam mouens, <lb/>aut hanc, aut <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan>, aut tantam quæ erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="quãdo">quando</expan> moueatur, vt actu homo <lb/>facit ex eo qui e&longs;t pote&longs;tate homo, hominem. Vides in contextu varietatem lectionis. Sed &longs;i de­<lb/>mus ita legi [moueatur] nulla difficultas inerit in explicatione contextus; quandò aget Ari&longs;to­<lb/>teles de forma noua, <expan abbr="eã">eam</expan> verò &longs;ic dicimus e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, vt in illius definitione docuimus, quae<lb/>&longs;it ita principium, quia res per eam moueatur, & ita interpretabimur, vt &longs;uprà; nimirùm, quia &longs;it <lb/>fons & origo motus, quoad affert energian propterquam e&longs;t in hac, aut illa parte loci. Verùm nos <lb/>illud fortè conturbabit, &longs;i legamus <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> figura [moueat] exi&longs;timabitur .n. forma mouere, quod <lb/>nos inficiamur. Po&longs;&longs;um hîc elabi, &longs;i dixero verba illa <foreign lang="greek">o)\ e/s ai a)zxh\</foreign>, referri ad mouens, quod erit <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> & cau&longs;&longs;a motus; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> mouet, tum ad eorum <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> qu&ecedil; &longs;unt patibiles cau&longs;&longs;æ mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2117"></arrow.to.target><lb/>tus, è quibus e&longs;t &longs;ine <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> materia; dubitatur <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;it'ne forma, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt notetur <expan abbr="nõ">non</expan> pro­<lb/>pria, qua <expan abbr="cõ&longs;tituitur">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: & .n. <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueri <expan abbr="põt">pont</expan>, & cùm conueniat in materia, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. mobile <lb/>attingat, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e <expan abbr="tangũt">tangunt</expan>, vici&longs;sim afficiant, & <expan abbr="afficiãtur">afficiantur</expan>; vnà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mouebitur & mouebit, &longs;ed ea <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> erit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, quà mouebit, moueri <expan abbr="aũt">aunt</expan> illi erit <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>; ex quo intelligatur id <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò fla­<lb/>gitare <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vt, <expan abbr="dũ">dum</expan> agit, vnà patiatur, &longs;ed ex actione &longs;ola exi&longs;tere, <expan abbr="cũ">cum</expan> fieri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;sit, vt <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> ni­<lb/>hil <expan abbr="oĩo">oino</expan> repatiatur, &longs;ed cùm <expan abbr="tãgat">tangat</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> <expan abbr="cõmun&etilde;">communem</expan> fuerit <expan abbr="a&longs;&longs;ecutũ">a&longs;&longs;ecutum</expan>; euenire, vt affi­<lb/>ciatur afficiens. nec modus dicendi repugnabit, cùm apud Græcos forma & efficiens neutraliter <lb/>efferantur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> re&longs;pondebit articulus <foreign lang="greek">o(/</foreign>, neque exemplum &longs;ubiectum ab hac explicatio­<lb/>ne abhorrebit: agit enim quatenus e&longs;t actu homo; patitur autem, vt aliud quiddam pote&longs;tate. <lb/>Sed faciamus Ari&longs;totelem verba facere de forma; dico vel eam &longs;pectari, vt finem, cui rectè con­<lb/>uenit, &longs;i doctorum meminimus; principij nomen & cau&longs;&longs;æ: etenim prima e&longs;t omnium, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & e&longs;t <lb/> | <arrow.to.target n="marg2117"></arrow.to.target><lb/>tus, è quibus e&longs;t &longs;ine <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> materia; dubitatur <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;it'ne forma, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan>, vt notetur <expan abbr="nõ">non</expan> pro­<lb/>pria, qua <expan abbr="cõ&longs;tituitur">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>: & .n. <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueri <expan abbr="põt">pont</expan>, & cùm conueniat in materia, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. mobile <lb/>attingat, & <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter &longs;e <expan abbr="tangũt">tangunt</expan>, vici&longs;sim afficiant, & <expan abbr="afficiãtur">afficiantur</expan>; vnà <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mouebitur & mouebit, &longs;ed ea <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> erit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, quà mouebit, moueri <expan abbr="aũt">aunt</expan> illi erit <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>; ex quo intelligatur id <expan abbr="nõ">non</expan> nece&longs;&longs;ariò fla­<lb/>gitare <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, vt, <expan abbr="dũ">dum</expan> agit, vnà patiatur, &longs;ed ex actione &longs;ola exi&longs;tere, <expan abbr="cũ">cum</expan> fieri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;sit, vt <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> ni­<lb/>hil <expan abbr="oĩo">oino</expan> repatiatur, &longs;ed cùm <expan abbr="tãgat">tangat</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ibi <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="pati&etilde;te">patiente</expan> <expan abbr="cõmun&etilde;">communem</expan> fuerit <expan abbr="a&longs;&longs;ecutũ">a&longs;&longs;ecutum</expan>; euenire, vt affi­<lb/>ciatur afficiens. nec modus dicendi repugnabit, cùm apud Græcos forma & efficiens neutraliter <lb/>efferantur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> re&longs;pondebit articulus <foreign lang="greek">o(/</foreign>, neque exemplum &longs;ubiectum ab hac explicatio­<lb/>ne abhorrebit: agit enim quatenus e&longs;t actu homo; patitur autem, vt aliud quiddam pote&longs;tate. <lb/>Sed faciamus Ari&longs;totelem verba facere de forma; dico vel eam &longs;pectari, vt finem, cui rectè con­<lb/>uenit, &longs;i doctorum meminimus; principij nomen & cau&longs;&longs;æ: etenim prima e&longs;t omnium, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & e&longs;t <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. E&longs;to. agat forma in mate­<lb/>riam. quæ'nam hæc forma? qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? prima certè materia non e&longs;t: hæc .n. nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouetur. Secunda igitur. hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit op^{9}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à quib. <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. Verbig. in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­</s></p> | <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. E&longs;to. agat forma in mate­<lb/>riam. quæ'nam hæc forma? qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? prima certè materia non e&longs;t: hæc .n. nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouetur. Secunda igitur. hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit op^{9}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à quib. <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. Verbig. in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­<arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. <expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. Hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. Nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. & mota. Quòd <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. <expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t .n. materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ronne</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. <expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. Hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. Nihil <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. & mota. Quòd <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. <expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t .n. materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ronne</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ronne</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. | |
| <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> | <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huni</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita .n. mouere finis e&longs;t proprium. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam .n. foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">ronnem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huni</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita .n. mouere finis e&longs;t proprium. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam .n. foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. ea .n. e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. &longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. Illud .n. per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aunt</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. ea .n. e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. &longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. Illud .n. per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aunt</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2286"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2286"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>RESTAT nunc, vt aliqua dicamus de re&longs;i&longs;tentia quæ fit in c&ecedil;lo, hoc e&longs;t, de cau&longs;&longs;a &longs;ucce&longs;sio­<lb/>nis in eo motu. Video verò Auerroëm id tribuere exuperationi virtutis motricis ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> mo­<lb/>bilem, vnde celeris & tardi ratio profici&longs;citur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="att&etilde;peratam">attemperatam</expan> e&longs;&longs;e dicere talem <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan>, <lb/>vt, &longs;i vnica &longs;tella corpori c&ecedil;le&longs;ti adderetur; fore, vt moueri <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et. Attamen mihi mirabile hoc <lb/>videtur in c&ecedil;lo genus eiu&longs;modi re&longs;i&longs;tenti&ecedil; ponere: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> id requirat actum <expan abbr="quendã">quendam</expan> qua&longs;i <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> illi qui profici&longs;citur à motore. At qua ratione pote&longs;t excogitari repugnantia & re&longs;i­<lb/>&longs;tentia contra <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> &longs;uum in eo mobili quod cum &longs;uo principio mouente fit magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, vt ip&longs;e <lb/>vult, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materia cum forma coniungitur, aut notio cum mente? Quòd &longs;i in materia nulla e&longs;t re­<lb/>&longs;i&longs;tentia, multò minus in eo mobili &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: præ&longs;ertim quae eò maximè vergit motus ille, quò <lb/>procedit, vt id efficiat perpetuò &longs;ine vlla participatione contrarij, <expan abbr="atq.">atque</expan> opero&longs;o & mole&longs;to labore, <lb/>vel mobilis, quia caret <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="cõtradictionis">contradictionis</expan>, vel mouentis, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ip&longs;um &longs;emper eò vergit, quò <lb/>mouetur. Dicere verò <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> e&longs;&longs;e in c&ecedil;lo propter varios motus quos diuer&longs;è illius partes exer­<lb/>cent, &longs;uperiores .&longs;. & inferiores, qua&longs;i &longs;e&longs;e vici&longs;sim impediant: hoc certè e&longs;t aliquid violenti illis <lb/>attribuere. Quamobrem ita licet experiri cau&longs;&longs;as huiu&longs;ce &longs;ucce&longs;sionis. Etenim c&ecedil;lum à nobis <lb/>animal <expan abbr="&longs;tatuendũ">&longs;tatuendum</expan> e&longs;t, cuius corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan> &longs;it, & partes eius, &longs;i non <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, at figura di&longs;tinct&ecedil;; </s></p> | <s>RESTAT nunc, vt aliqua dicamus de re&longs;i&longs;tentia quæ fit in c&ecedil;lo, hoc e&longs;t, de cau&longs;&longs;a &longs;ucce&longs;sio­<lb/>nis in eo motu. Video verò Auerroëm id tribuere exuperationi virtutis motricis ad <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> mo­<lb/>bilem, vnde celeris & tardi ratio profici&longs;citur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="att&etilde;peratam">attemperatam</expan> e&longs;&longs;e dicere talem <expan abbr="exuperantiã">exuperantiam</expan>, <lb/>vt, &longs;i vnica &longs;tella corpori c&ecedil;le&longs;ti adderetur; fore, vt moueri <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et. Attamen mihi mirabile hoc <lb/>videtur in c&ecedil;lo genus eiu&longs;modi re&longs;i&longs;tenti&ecedil; ponere: <expan abbr="quandoquid&etilde;">quandoquidem</expan> id requirat actum <expan abbr="quendã">quendam</expan> qua&longs;i <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> illi qui profici&longs;citur à motore. At qua ratione pote&longs;t excogitari repugnantia & re&longs;i­<lb/>&longs;tentia contra <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> &longs;uum in eo mobili quod cum &longs;uo principio mouente fit magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, vt ip&longs;e <lb/>vult, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materia cum forma coniungitur, aut notio cum mente? Quòd &longs;i in materia nulla e&longs;t re­<lb/>&longs;i&longs;tentia, multò minus in eo mobili &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: præ&longs;ertim quae eò maximè vergit motus ille, quò <lb/>procedit, vt id efficiat perpetuò &longs;ine vlla participatione contrarij, <expan abbr="atq.">atque</expan> opero&longs;o & mole&longs;to labore, <lb/>vel mobilis, quia caret <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="cõtradictionis">contradictionis</expan>, vel mouentis, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ip&longs;um &longs;emper eò vergit, quò <lb/>mouetur. Dicere verò <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> e&longs;&longs;e in c&ecedil;lo propter varios motus quos diuer&longs;è illius partes exer­<lb/>cent, &longs;uperiores .&longs;. & inferiores, qua&longs;i &longs;e&longs;e vici&longs;sim impediant: hoc certè e&longs;t aliquid violenti illis <lb/>attribuere. Quamobrem ita licet experiri cau&longs;&longs;as huiu&longs;ce &longs;ucce&longs;sionis. Etenim c&ecedil;lum à nobis <lb/>animal <expan abbr="&longs;tatuendũ">&longs;tatuendum</expan> e&longs;t, cuius corpus <expan abbr="organicũ">organicum</expan> &longs;it, & partes eius, &longs;i non <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, at figura di&longs;tinct&ecedil;; <arrow.to.target n="marg2287"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> tentandum, Vtrum'ne aliqua ex illis cau&longs;sis quas in animali ponimus, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> c&ecedil;lo <expan abbr="cõuenire">conuenire</expan> po&longs;­<lb/>&longs;it; an <expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> excogitare oporteat. In animali verò duplex re&longs;i&longs;tentiæ genus e&longs;&longs;e docuimus, <lb/><expan abbr="internũ">internum</expan> vnum, externum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & primam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;i&longs;tentiam quæ peteretur à natura corporis, <lb/>quod e&longs;&longs;et <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, vel à varietate partium <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan>; alteram verò ab eo &longs;uper quo fit motus, quod <lb/>eiu&longs;modi e&longs;&longs;e debet, vt &longs;u&longs;tineat mobile: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. in animali no&longs;trate maximè nece&longs;&longs;arium; quippe <lb/>quae graue &longs;it, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am pro eo quae &longs;uper eodem &longs;patio <expan abbr="locũ">locum</expan> mutaret, <expan abbr="centrũ">centrum</expan> ver&longs;us <expan abbr="t&etilde;deret">tenderet</expan>, <lb/>cuius &longs;ignum, quia ni&longs;i &longs;u&longs;tineat medium, moueri non licet. At in c&ecedil;lo, quod <expan abbr="neq.">neque</expan> graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>leue, quod item intra &longs;e <expan abbr="oĩa">oina</expan> continet, po&longs;terius illud re&longs;i&longs;tentiæ genus <expan abbr="expectandũ">expectandum</expan> non e&longs;t, ni&longs;i for­<lb/>tè eiu&longs;modi &longs;it illud, ex quo pendet, tanquam principe motus auctore; propter quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> perpe­<lb/>tuò conuertitur, &longs;ed hoc ip&longs;um non quæritur in præ&longs;entia. Non de&longs;unt &longs;anè qui <expan abbr="alterũ">alterum</expan> re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiæ genus in c&ecedil;lo ponant: <expan abbr="hũi">huni</expan> verò dicunt e&longs;&longs;e terminos quo&longs;dam immobiles, quibus innititur, <lb/>dum mouetur, quae ad eos diuer&longs;as obtineat po&longs;ituras &longs;ecundùm &longs;uas parteis: ill&ecedil; verò cùm &longs;imul <lb/>con&longs;i&longs;tere nequeant, efficiatur, vt in diuer&longs;is <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> punctis vnica circuitione omnes a&longs;&longs;equatur. <lb/>C&ecedil;terùm & hæc cau&longs;&longs;a nobis &longs;u&longs;pecta e&longs;t, ob illam <expan abbr="rõnem">ronnem</expan>, quam attulimus, anteà, cùm de vacuo <lb/>diceremus, neque .n. &longs;ubiecti mobilis di&longs;tantia motui &longs;ubiacet, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> nece&longs;&longs;ariò po&longs;tulat. Huc <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2287"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> tentandum, Vtrum'ne aliqua ex illis cau&longs;sis quas in animali ponimus, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> c&ecedil;lo <expan abbr="cõuenire">conuenire</expan> po&longs;­<lb/>&longs;it; an <expan abbr="aliã">aliam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> excogitare oporteat. In animali verò duplex re&longs;i&longs;tentiæ genus e&longs;&longs;e docuimus, <lb/><expan abbr="internũ">internum</expan> vnum, externum <expan abbr="alterũ">alterum</expan>, & primam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;i&longs;tentiam quæ peteretur à natura corporis, <lb/>quod e&longs;&longs;et <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, vel à varietate partium <expan abbr="ip&longs;arũ">ip&longs;arum</expan>; alteram verò ab eo &longs;uper quo fit motus, quod <lb/>eiu&longs;modi e&longs;&longs;e debet, vt &longs;u&longs;tineat mobile: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. in animali no&longs;trate maximè nece&longs;&longs;arium; quippe <lb/>quae graue &longs;it, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am pro eo quae &longs;uper eodem &longs;patio <expan abbr="locũ">locum</expan> mutaret, <expan abbr="centrũ">centrum</expan> ver&longs;us <expan abbr="t&etilde;deret">tenderet</expan>, <lb/>cuius &longs;ignum, quia ni&longs;i &longs;u&longs;tineat medium, moueri non licet. At in c&ecedil;lo, quod <expan abbr="neq.">neque</expan> graue e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>leue, quod item intra &longs;e <expan abbr="oĩa">oina</expan> continet, po&longs;terius illud re&longs;i&longs;tentiæ genus <expan abbr="expectandũ">expectandum</expan> non e&longs;t, ni&longs;i for­<lb/>tè eiu&longs;modi &longs;it illud, ex quo pendet, tanquam principe motus auctore; propter quod <expan abbr="etiã">etiam</expan> perpe­<lb/>tuò conuertitur, &longs;ed hoc ip&longs;um non quæritur in præ&longs;entia. Non de&longs;unt &longs;anè qui <expan abbr="alterũ">alterum</expan> re&longs;i&longs;ten­<lb/>tiæ genus in c&ecedil;lo ponant: <expan abbr="hũi">huni</expan> verò dicunt e&longs;&longs;e terminos quo&longs;dam immobiles, quibus innititur, <lb/>dum mouetur, quae ad eos diuer&longs;as obtineat po&longs;ituras &longs;ecundùm &longs;uas parteis: ill&ecedil; verò cùm &longs;imul <lb/>con&longs;i&longs;tere nequeant, efficiatur, vt in diuer&longs;is <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> punctis vnica circuitione omnes a&longs;&longs;equatur. <lb/>C&ecedil;terùm & hæc cau&longs;&longs;a nobis &longs;u&longs;pecta e&longs;t, ob illam <expan abbr="rõnem">ronnem</expan>, quam attulimus, anteà, cùm de vacuo <lb/>diceremus, neque .n. &longs;ubiecti mobilis di&longs;tantia motui &longs;ubiacet, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> nece&longs;&longs;ariò po&longs;tulat. Huc <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2288"></arrow.to.target><lb/>accedit, quae nunquam ita po&longs;&longs;et augeri vis mouens in infinitum, vt in non tepore moueret, &longs;emper <lb/>enim <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> efficeret ip&longs;a mobilis &longs;ubiecti di&longs;tantia. Et tamen illud ab Ari&longs;totele in graui&longs;simis <lb/>di&longs;putationibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. de re&longs;i&longs;tentiæ cau&longs;&longs;a loquens aliquando grauitatem, tamet&longs;i <lb/>&longs;peciatim: at diuer&longs;um, &longs;iue <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> quendam <expan abbr="actũ">actum</expan> vniuersè interpr&ecedil;tari licet, cau&longs;&longs;am dabat. <lb/>Equidem libet explorare duas cau&longs;&longs;as; alteram quidem quæ à materia <expan abbr="naturæ&qacute;">naturæque</expan>. ducitur, <expan abbr="atq.">atque</expan> al­<lb/>teram quæ ab eius animi conditione profici&longs;citur: neque .n. &longs;ola natura præ&longs;tat eum motum, &longs;ed <lb/>&longs;uperior alia facultas concurrit, quemadmodum in animali, nimirum appetitus. Sed de appetitu <lb/>po&longs;teà: nam priùs de naturali principio verba facere in&longs;tituimus, quando magis affinis e&longs;t hæc <expan abbr="cõ-templatio">con­<lb/>templatio</expan> illius, qua de motus recti principiis agimus. Etenim nulli dubium e&longs;t in c&ecedil;lo e&longs;&longs;e <expan abbr="pote-&longs;tat&etilde;">pote­<lb/>&longs;tatem</expan> ad locum, neque &longs;olùm quae illa &longs;ub&longs;tantia c&ecedil;le&longs;tis habeat <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> ad tale formæ genus <expan abbr="acci-piendũ">acci­<lb/>piendum</expan>, &longs;ed illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ illius prædicamenti propria e&longs;t, quæ &longs;patio nititur, hoc e&longs;t, vt non­<lb/>modò occupet certum <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;ed ex eius occupatione perficiatur. Cùm igitur in motu c&ecedil;le&longs;ti &longs;int <lb/>pote&longs;tas & termini ip&longs;ius vbi; &longs;icut à nobis &longs;ucce&longs;sio po&longs;ita e&longs;t in <expan abbr="caducorũ">caducorum</expan> motibus propter ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2288"></arrow.to.target><lb/>accedit, quae nunquam ita po&longs;&longs;et augeri vis mouens in infinitum, vt in non tepore moueret, &longs;emper <lb/>enim <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> efficeret ip&longs;a mobilis &longs;ubiecti di&longs;tantia. Et tamen illud ab Ari&longs;totele in graui&longs;simis <lb/>di&longs;putationibus <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan> e&longs;t; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. de re&longs;i&longs;tentiæ cau&longs;&longs;a loquens aliquando grauitatem, tamet&longs;i <lb/>&longs;peciatim: at diuer&longs;um, &longs;iue <expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> quendam <expan abbr="actũ">actum</expan> vniuersè interpr&ecedil;tari licet, cau&longs;&longs;am dabat. <lb/>Equidem libet explorare duas cau&longs;&longs;as; alteram quidem quæ à materia <expan abbr="naturæ&qacute;">naturæque</expan>. ducitur, <expan abbr="atq.">atque</expan> al­<lb/>teram quæ ab eius animi conditione profici&longs;citur: neque .n. &longs;ola natura præ&longs;tat eum motum, &longs;ed <lb/>&longs;uperior alia facultas concurrit, quemadmodum in animali, nimirum appetitus. Sed de appetitu <lb/>po&longs;teà: nam priùs de naturali principio verba facere in&longs;tituimus, quando magis affinis e&longs;t hæc <expan abbr="cõ-templatio">con­<lb/>templatio</expan> illius, qua de motus recti principiis agimus. Etenim nulli dubium e&longs;t in c&ecedil;lo e&longs;&longs;e <expan abbr="pote-&longs;tat&etilde;">pote­<lb/>&longs;tatem</expan> ad locum, neque &longs;olùm quae illa &longs;ub&longs;tantia c&ecedil;le&longs;tis habeat <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> ad tale formæ genus <expan abbr="acci-piendũ">acci­<lb/>piendum</expan>, &longs;ed illam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> quæ illius prædicamenti propria e&longs;t, quæ &longs;patio nititur, hoc e&longs;t, vt non­<lb/>modò occupet certum <expan abbr="locũ">locum</expan>, &longs;ed ex eius occupatione perficiatur. Cùm igitur in motu c&ecedil;le&longs;ti &longs;int <lb/>pote&longs;tas & termini ip&longs;ius vbi; &longs;icut à nobis &longs;ucce&longs;sio po&longs;ita e&longs;t in <expan abbr="caducorũ">caducorum</expan> motibus propter ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2289"></arrow.to.target><lb/>teri&ecedil; parteis, & gradus pote&longs;tatis, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a tanquam intrin&longs;eca illius <expan abbr="eu&etilde;ti">euenti</expan> con&longs;tituta e&longs;t; &longs;ic cùm <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> in c&ecedil;lo &longs;it eiu&longs;modi pote&longs;tas & termini & inter ip&longs;os via, quæ &longs;unt <expan abbr="oĩa">oina</expan> de pr&ecedil;dicamento ip&longs;ius <lb/>vbi, &longs;int <expan abbr="etiã">etiam</expan> in tali motu tempus oportet, & &longs;ucce&longs;sio à pote&longs;tate materiæ <expan abbr="gradibu&longs;&qacute;">gradibu&longs;que</expan>. de&longs;umpta. <lb/>Sed vnum illud poterat afferre difficultatem, quae motus hic c&ecedil;le&longs;tis non e&longs;&longs;et &longs;imilis illi motui re­<lb/>cto qui fit in corpore, dum gignitur, &longs;ed illi qui fit in elemento, po&longs;tquàm genitum fuerit: non .n. <lb/>c&ecedil;le&longs;te corpus ortui &longs;ubiicitur: atquid prohiberet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quando genitum e&longs;t, & abe&longs;t à &longs;uo <lb/>loco propter <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan> terminorum & diuer&longs;orum &longs;ituum, <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo verè moueri? quid etiam <lb/>vetaret in motu elementi geniti cau&longs;&longs;am <expan abbr="internã">internam</expan> e&longs;&longs;e, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> à medio na&longs;ci, aut ab impediente & <lb/>remouente prohibens? &longs;iquidem ad&longs;it interuallum. Quia verò dicere po&longs;&longs;es non e&longs;&longs;e parem <expan abbr="ra-tion&etilde;">ra­<lb/>tionem</expan> &longs;patij quod permeat c&ecedil;le&longs;te corpus, & eius quod conficit id quod agitur motu recto, quòd <lb/>&longs;patium quod corpus c&ecedil;le&longs;te conficit, plenum &longs;it &longs;emper; <expan abbr="neq.">neque</expan> ob <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> eius figuræ po&longs;sit ina­<lb/>ne cogitari, quemadmodum in motu <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ recta aguntur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> perpetuò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt an­<lb/>terior pars &longs;ub&longs;equenti cedat, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. ce&longs;sione ponatur aliquod tempus: illud item ob&longs;tare po&longs;&longs;e <lb/>videbatur, quae &longs;icut immi&longs;sio digiti in aquæ cyathum, & exitus aquæ vno temporis puncto, licet | <arrow.to.target n="marg2289"></arrow.to.target><lb/>teri&ecedil; parteis, & gradus pote&longs;tatis, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a tanquam intrin&longs;eca illius <expan abbr="eu&etilde;ti">euenti</expan> con&longs;tituta e&longs;t; &longs;ic cùm <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> in c&ecedil;lo &longs;it eiu&longs;modi pote&longs;tas & termini & inter ip&longs;os via, quæ &longs;unt <expan abbr="oĩa">oina</expan> de pr&ecedil;dicamento ip&longs;ius <lb/>vbi, &longs;int <expan abbr="etiã">etiam</expan> in tali motu tempus oportet, & &longs;ucce&longs;sio à pote&longs;tate materiæ <expan abbr="gradibu&longs;&qacute;">gradibu&longs;que</expan>. de&longs;umpta. <lb/>Sed vnum illud poterat afferre difficultatem, quae motus hic c&ecedil;le&longs;tis non e&longs;&longs;et &longs;imilis illi motui re­<lb/>cto qui fit in corpore, dum gignitur, &longs;ed illi qui fit in elemento, po&longs;tquàm genitum fuerit: non .n. <lb/>c&ecedil;le&longs;te corpus ortui &longs;ubiicitur: atquid prohiberet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quando genitum e&longs;t, & abe&longs;t à &longs;uo <lb/>loco propter <expan abbr="di&longs;tantiã">di&longs;tantiam</expan> terminorum & diuer&longs;orum &longs;ituum, <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo verè moueri? quid etiam <lb/>vetaret in motu elementi geniti cau&longs;&longs;am <expan abbr="internã">internam</expan> e&longs;&longs;e, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> à medio na&longs;ci, aut ab impediente & <lb/>remouente prohibens? &longs;iquidem ad&longs;it interuallum. Quia verò dicere po&longs;&longs;es non e&longs;&longs;e parem <expan abbr="ra-tion&etilde;">ra­<lb/>tionem</expan> &longs;patij quod permeat c&ecedil;le&longs;te corpus, & eius quod conficit id quod agitur motu recto, quòd <lb/>&longs;patium quod corpus c&ecedil;le&longs;te conficit, plenum &longs;it &longs;emper; <expan abbr="neq.">neque</expan> ob <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> eius figuræ po&longs;sit ina­<lb/>ne cogitari, quemadmodum in motu <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ recta aguntur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> perpetuò nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt an­<lb/>terior pars &longs;ub&longs;equenti cedat, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. ce&longs;sione ponatur aliquod tempus: illud item ob&longs;tare po&longs;&longs;e <lb/>videbatur, quae &longs;icut immi&longs;sio digiti in aquæ cyathum, & exitus aquæ vno temporis puncto, licet |
| <pb pagenum="359"/> | <pb pagenum="359"/> |
| |
| <s><foreign lang="greek">*ou)zh_ de\ pld<gap/>za/s te kai/ i)sxias a)mfote/ | <s><foreign lang="greek">*ou)zh_ de\ pld<gap/>za/s te kai/ i)sxias a)mfote/ |
| zwqan <lb/>*mazietai. </foreign></s><s><foreign lang="greek">e(e d) a)uto\n e)po ezmu/<gap/> maxe/sas<gap/>ai</foreign>.</s></p> | zwqan <lb/>*mazietai. </foreign></s><s><foreign lang="greek">e(e d) a)uto\n e)po ezmu/<gap/> maxe/sas<gap/>ai</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>quod item facit in mari magno circa Taprobanen in&longs;ulam pi&longs;cis huic cognominis, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ille ar­<lb/>tificio&longs;o nomine <foreign lang="greek">a)kai_a</foreign>, quia &longs;e&longs;e &longs;timulat <foreign lang="greek"><gap/>)z a)zk<gap/>\</foreign>, appellatus. Etiam taurus &longs;e cauda <expan abbr="verberãs">verberans</expan> <lb/>acuit &longs;e in iras. Quamobrem illa promotio de qua meminit Ari&longs;toteles, communius quid notat, <lb/>quàm pul&longs;ionem à tergo qu&ecedil; certè &longs;olùm exi&longs;tit in motu <expan abbr="nõ">non</expan> naturali, in naturali autem, cur ad&longs;it <lb/>nulla e&longs;t cau&longs;&longs;a, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. manet &longs;imilitudo, quae cedens à lateribus excipiat mobile. Neque id officit <lb/>quod ab Ari&longs;totele dicitur [eodem modo] qua&longs;i intelligendum &longs;it, vt vniu&longs;modi penitus <expan abbr="vtro-biq.">vtro­<lb/>bique</expan> &longs;it ratio efficiendi motus, &longs;ed &longs;imilitudo <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, & conuenientia qu&ecedil;dam generalis quæ manet <lb/>in eo, vt medium &longs;it motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> cau&longs;&longs;a, tum in leuibus, tum in grauibus. quoniam participat <lb/><expan abbr="vtramq.">vtramque</expan> naturam. Et per&longs;picuè cernitur prima illius loci verba de motu violento fui&longs;&longs;e pronun­<lb/>ciata. Ita etiam quod obiicitur ex ambiguitate &longs;ententiæ dilucidari <expan abbr="põt">pont</expan> ex hoc, quòd non &longs;cru­<lb/>tetur hic Ari&longs;toteles vniuer&longs;a principia motus naturalis, &longs;ed officium <expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan> potenti&ecedil;, cùm <lb/>in motu naturali, tum in eo qui e&longs;t præter naturam. “C&ecedil;terùm & hanc &longs;ententiam Themi&longs;tius <lb/>approbauit, cuius hæc &longs;unt verba. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim ex ea parte, vnde terra mouetur, pellit corpus &longs;ibi </s></p> | <s>quod item facit in mari magno circa Taprobanen in&longs;ulam pi&longs;cis huic cognominis, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ille ar­<lb/>tificio&longs;o nomine <foreign lang="greek">a)kai_a</foreign>, quia &longs;e&longs;e &longs;timulat <foreign lang="greek"><gap/>)z a)zk<gap/>\</foreign>, appellatus. Etiam taurus &longs;e cauda <expan abbr="verberãs">verberans</expan> <lb/>acuit &longs;e in iras. Quamobrem illa promotio de qua meminit Ari&longs;toteles, communius quid notat, <lb/>quàm pul&longs;ionem à tergo qu&ecedil; certè &longs;olùm exi&longs;tit in motu <expan abbr="nõ">non</expan> naturali, in naturali autem, cur ad&longs;it <lb/>nulla e&longs;t cau&longs;&longs;a, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. manet &longs;imilitudo, quae cedens à lateribus excipiat mobile. Neque id officit <lb/>quod ab Ari&longs;totele dicitur [eodem modo] qua&longs;i intelligendum &longs;it, vt vniu&longs;modi penitus <expan abbr="vtro-biq.">vtro­<lb/>bique</expan> &longs;it ratio efficiendi motus, &longs;ed &longs;imilitudo <expan abbr="rõnis">ronnis</expan>, & conuenientia qu&ecedil;dam generalis quæ manet <lb/>in eo, vt medium &longs;it motus <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> cau&longs;&longs;a, tum in leuibus, tum in grauibus. quoniam participat <lb/><expan abbr="vtramq.">vtramque</expan> naturam. Et per&longs;picuè cernitur prima illius loci verba de motu violento fui&longs;&longs;e pronun­<lb/>ciata. Ita etiam quod obiicitur ex ambiguitate &longs;ententiæ dilucidari <expan abbr="põt">pont</expan> ex hoc, quòd non &longs;cru­<lb/>tetur hic Ari&longs;toteles vniuer&longs;a principia motus naturalis, &longs;ed officium <expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan> potenti&ecedil;, cùm <lb/>in motu naturali, tum in eo qui e&longs;t præter naturam. “C&ecedil;terùm & hanc &longs;ententiam Themi&longs;tius <lb/>approbauit, cuius hæc &longs;unt verba. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim ex ea parte, vnde terra mouetur, pellit corpus &longs;ibi <arrow.to.target n="marg2341"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itum: vis .n. ac impetus pellentis erit grauitas, quoniam aër, tamet&longs;i leuis &longs;it, & &longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2341"></arrow.to.target><lb/>oppo&longs;itum: vis .n. ac impetus pellentis erit grauitas, quoniam aër, tamet&longs;i leuis &longs;it, & &longs;imiliter <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> | |
| <pb pagenum="368"/>pilus hominis, cuius tamen, &longs;i pars aliqua &longs;umatur, deor&longs;um pellitur, aër autem grauis apparebit <lb/> | <pb pagenum="368"/>pilus hominis, cuius tamen, &longs;i pars aliqua &longs;umatur, deor&longs;um pellitur, aër autem grauis apparebit <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2342"></arrow.to.target><lb/>propter pul&longs;ionem è &longs;ublimi. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem ille. Ita deor&longs;um <expan abbr="cõcitatur">concitatur</expan>, cùm &longs;it leuis: quare <lb/>etiam, quia leuis, eget pul&longs;ione, quoniam reu&longs;tit.” Sic ergo, vt dictum e&longs;t, in elemento genito mo­<lb/>tus &longs;ecundùm naturam admini&longs;tratur. Ab his ego tran&longs;eo ad explicandos modos, & formulas <lb/>huiu&longs;ce motus: quibus peractis facile erit qu&ecedil;&longs;tionum propo&longs;itarum exitum inuenire. Princi­<lb/>piò igitur ab alio mutatur elementum cum per &longs;e, tum per accidens iis ip&longs;is modis quos anteà <lb/>narrauimus. Deinde mouetur medium per &longs;e, ea &longs;cilicet motione quæ propriè non e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>locum, licet ad eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus redigatur, quandò mutatur aliqua ex parte locus, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>omnino, quemadmodum in ab&longs;oluta latione contingebat. A medio per accidens <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>mouetur, quia cùm &longs;it eius propria functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta, e&longs;&longs;e in &longs;uo loco. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. quantùm e&longs;t meri­<lb/>to principiorum &longs;uæ functionis, in temporis puncto fieri deberet; proptereaquae non cedit illi ex to­<lb/>to elementum; ex hoc efficitur, vt ibi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> intercedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ucce&longs;sio non &longs;anè formæ, quoniam <lb/>ip&longs;ius opus indiuiduum e&longs;t, & totum &longs;imul. &longs;ed propter magnitudinem & di&longs;tantiam, non certè <lb/>&longs;patij ip&longs;ius ab&longs;olutè, quandoquidem & in vacuo po&longs;&longs;et fieri motus, &longs;ed medij quod aliquo pa­<lb/>cto re&longs;i&longs;tit, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic, vt nullo pacto cedat, &longs;ed paullatim ip&longs;i det locum: vnde tempus interueniat <lb/>in ea loci adeptione, & &longs;ubinde motus, vt optimè <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> motus hic motui &longs;olarij, qui per pon­<lb/>derum appen&longs;ionem admini&longs;tratur: ade&longs;t .n. ibi pondus maximum, quod talem habet proportio­<lb/>nem ad trochleas & rotulas, vt eas, ni&longs;i quippiam ob&longs;taret, temporis puncto, vel exiguo <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> &longs;pa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2342"></arrow.to.target><lb/>propter pul&longs;ionem è &longs;ublimi. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem ille. Ita deor&longs;um <expan abbr="cõcitatur">concitatur</expan>, cùm &longs;it leuis: quare <lb/>etiam, quia leuis, eget pul&longs;ione, quoniam reu&longs;tit.” Sic ergo, vt dictum e&longs;t, in elemento genito mo­<lb/>tus &longs;ecundùm naturam admini&longs;tratur. Ab his ego tran&longs;eo ad explicandos modos, & formulas <lb/>huiu&longs;ce motus: quibus peractis facile erit qu&ecedil;&longs;tionum propo&longs;itarum exitum inuenire. Princi­<lb/>piò igitur ab alio mutatur elementum cum per &longs;e, tum per accidens iis ip&longs;is modis quos anteà <lb/>narrauimus. Deinde mouetur medium per &longs;e, ea &longs;cilicet motione quæ propriè non e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>locum, licet ad eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> motus redigatur, quandò mutatur aliqua ex parte locus, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>omnino, quemadmodum in ab&longs;oluta latione contingebat. A medio per accidens <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>mouetur, quia cùm &longs;it eius propria functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfecta, e&longs;&longs;e in &longs;uo loco. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. quantùm e&longs;t meri­<lb/>to principiorum &longs;uæ functionis, in temporis puncto fieri deberet; proptereaquae non cedit illi ex to­<lb/>to elementum; ex hoc efficitur, vt ibi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> intercedat, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;ucce&longs;sio non &longs;anè formæ, quoniam <lb/>ip&longs;ius opus indiuiduum e&longs;t, & totum &longs;imul. &longs;ed propter magnitudinem & di&longs;tantiam, non certè <lb/>&longs;patij ip&longs;ius ab&longs;olutè, quandoquidem & in vacuo po&longs;&longs;et fieri motus, &longs;ed medij quod aliquo pa­<lb/>cto re&longs;i&longs;tit, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic, vt nullo pacto cedat, &longs;ed paullatim ip&longs;i det locum: vnde tempus interueniat <lb/>in ea loci adeptione, & &longs;ubinde motus, vt optimè <expan abbr="re&longs;põdeat">re&longs;pondeat</expan> motus hic motui &longs;olarij, qui per pon­<lb/>derum appen&longs;ionem admini&longs;tratur: ade&longs;t .n. ibi pondus maximum, quod talem habet proportio­<lb/>nem ad trochleas & rotulas, vt eas, ni&longs;i quippiam ob&longs;taret, temporis puncto, vel exiguo <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> &longs;pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2343"></arrow.to.target><lb/>tio volueret, adhibentur <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> &longs;u&longs;pen&longs;a &longs;ingula pondiu&longs;cula quæ maioris illius ponderis impe­<lb/>tum remorantia, <expan abbr="quanq.">quanque</expan> rotularum conuer&longs;ionem attemperant, & ad horæ vnius interuallum <lb/>producunt. Sic tempus in ea conuer&longs;ione ponitur, & ita fit motus. Itidem ex medij re&longs;i&longs;tentia <lb/>tempus, & ab hoc motus efficitur. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per &longs;e mouetur, quatenus in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> locum mutat. <lb/><expan abbr="Deniq.">Denique</expan> hoc e&longs;t verum &longs;ubiectum motus, qui &longs;ecundùm locum e&longs;t, quando illud e&longs;t, nec per aliud <lb/>id facit quod in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mutat vniuer&longs;um locum. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> is e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum efficientium hunc <lb/>motum. Primùm ade&longs;t remouens prohibens, quod tantùm mutat elementum, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> mouet, <lb/>deinde elementi grauitas, quæ medium pellit, tertiò medium, quae eo commoto &longs;tatim producitur <lb/>motus, qui tamet&longs;i proximè fundetur elemento, tamen habet <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> accidentis, cùm eiu&longs;modi <lb/>affectio, <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. motus præter naturæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> in ip&longs;o &longs;int. Idcirco cùm ab alio mutetur, non mo­<lb/>uet &longs;e per &longs;e primò, cùm moueat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. vici&longs;sim per accidens moueatur, neque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;e per <lb/>&longs;e mouet: oporteret enim vt per &longs;e moueret medium, & à medio per &longs;e moueretur; per &longs;e autem <lb/>dico, tanquam à cau&longs;&longs;a, vt aiunt, e&longs;&longs;entialiter ordinata. Po&longs;&longs;et verò qui&longs;piam hic opponere: <lb/>primùm quidem, a&longs;&longs;umptum falsò fui&longs;&longs;e, pelli <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab elementi grauitate, grauitas .n. pote&longs;tas <lb/> | <arrow.to.target n="marg2343"></arrow.to.target><lb/>tio volueret, adhibentur <expan abbr="vtrinq.">vtrinque</expan> &longs;u&longs;pen&longs;a &longs;ingula pondiu&longs;cula quæ maioris illius ponderis impe­<lb/>tum remorantia, <expan abbr="quanq.">quanque</expan> rotularum conuer&longs;ionem attemperant, & ad horæ vnius interuallum <lb/>producunt. Sic tempus in ea conuer&longs;ione ponitur, & ita fit motus. Itidem ex medij re&longs;i&longs;tentia <lb/>tempus, & ab hoc motus efficitur. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> per &longs;e mouetur, quatenus in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> locum mutat. <lb/><expan abbr="Deniq.">Denique</expan> hoc e&longs;t verum &longs;ubiectum motus, qui &longs;ecundùm locum e&longs;t, quando illud e&longs;t, nec per aliud <lb/>id facit quod in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> mutat vniuer&longs;um locum. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> is e&longs;t ordo cau&longs;&longs;arum efficientium hunc <lb/>motum. Primùm ade&longs;t remouens prohibens, quod tantùm mutat elementum, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> mouet, <lb/>deinde elementi grauitas, quæ medium pellit, tertiò medium, quae eo commoto &longs;tatim producitur <lb/>motus, qui tamet&longs;i proximè fundetur elemento, tamen habet <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> accidentis, cùm eiu&longs;modi <lb/>affectio, <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. motus præter naturæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> in ip&longs;o &longs;int. Idcirco cùm ab alio mutetur, non mo­<lb/>uet &longs;e per &longs;e primò, cùm moueat <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ab <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. vici&longs;sim per accidens moueatur, neque <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;e per <lb/>&longs;e mouet: oporteret enim vt per &longs;e moueret medium, & à medio per &longs;e moueretur; per &longs;e autem <lb/>dico, tanquam à cau&longs;&longs;a, vt aiunt, e&longs;&longs;entialiter ordinata. Po&longs;&longs;et verò qui&longs;piam hic opponere: <lb/>primùm quidem, a&longs;&longs;umptum falsò fui&longs;&longs;e, pelli <expan abbr="mediũ">medium</expan> ab elementi grauitate, grauitas .n. pote&longs;tas <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2418"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg2418"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VENIO nunc ad alterum caput quo de prima cau&longs;&longs;a motus in mixto nobis <expan abbr="exponendũ">exponendum</expan> e&longs;t. <lb/>Quoniam <expan abbr="aũt">aunt</expan> apud <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> inualuerat illa opinio, vt ea quæ per &longs;e mobilia &longs;unt, <expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ui motus efficiens intra &longs;e haberent: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de mixto creditum e&longs;t, vt, cùm per &longs;e <lb/>mobile &longs;it, habeat <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;ui motus, hoc e&longs;t, à quo moueatur, internum. At cùm primùm <lb/>id quod efficeret <expan abbr="motũ">motum</expan> in &longs;ub&longs;tantia naturali, exi&longs;timaretur forma: diceret <expan abbr="aũt">aunt</expan> Ari&longs;toteles ab ele­<lb/>mento (vt ip&longs;i opinantur) dominante mixtum moueri: <expan abbr="vnã">vnam</expan> hîc ego generalem viam à philo&longs;o­<lb/>phis teneri video, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> mixtum vnius ac &longs;implicis naturæ <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ui mo­<lb/>tus initium <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it ponendum, &longs;ed plura, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma & elementum. Nam formæ <expan abbr="of-ficiũ">of­<lb/>ficium</expan> e&longs;t agere & mouere, (vt ip&longs;i volunt) motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> à dominante videtur admini&longs;trari. <expan abbr="Quo-niã">Quo­<lb/>niam</expan> verò probabile non e&longs;t, plura principia ad <expan abbr="efficiendũ">efficiendum</expan> vnum <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;ub eodem ordine con­<lb/>uenire, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & ab vno, quatenus vnum e&longs;t, non ni&longs;i <expan abbr="vnũ">vnum</expan> proximè, & primò profici&longs;citur, & con­<lb/>trà vnum proximè & primò, <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i ab vno principio. quod .n. quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, cuipiam attribuitur, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> cum eo reciprocatur quo ine&longs;t quatenus tale: vt, &longs;i homini, quatenus animal, attribuitur vti <lb/>&longs;en&longs;u: omne <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quod vtitur &longs;en&longs;u, animal e&longs;&longs;e oportet, per&longs;picio philo&longs;ophos in duas &longs;ectas e&longs;&longs;e </s></p> | <s>VENIO nunc ad alterum caput quo de prima cau&longs;&longs;a motus in mixto nobis <expan abbr="exponendũ">exponendum</expan> e&longs;t. <lb/>Quoniam <expan abbr="aũt">aunt</expan> apud <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> inualuerat illa opinio, vt ea quæ per &longs;e mobilia &longs;unt, <expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ui motus efficiens intra &longs;e haberent: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de mixto creditum e&longs;t, vt, cùm per &longs;e <lb/>mobile &longs;it, habeat <expan abbr="etiã">etiam</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;ui motus, hoc e&longs;t, à quo moueatur, internum. At cùm primùm <lb/>id quod efficeret <expan abbr="motũ">motum</expan> in &longs;ub&longs;tantia naturali, exi&longs;timaretur forma: diceret <expan abbr="aũt">aunt</expan> Ari&longs;toteles ab ele­<lb/>mento (vt ip&longs;i opinantur) dominante mixtum moueri: <expan abbr="vnã">vnam</expan> hîc ego generalem viam à philo&longs;o­<lb/>phis teneri video, vt <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> mixtum vnius ac &longs;implicis naturæ <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ic <expan abbr="neq.">neque</expan> item &longs;ui mo­<lb/>tus initium <expan abbr="vnũ">vnum</expan> &longs;it ponendum, &longs;ed plura, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> forma & elementum. Nam formæ <expan abbr="of-ficiũ">of­<lb/>ficium</expan> e&longs;t agere & mouere, (vt ip&longs;i volunt) motus <expan abbr="aũt">aunt</expan> à dominante videtur admini&longs;trari. <expan abbr="Quo-niã">Quo­<lb/>niam</expan> verò probabile non e&longs;t, plura principia ad <expan abbr="efficiendũ">efficiendum</expan> vnum <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> &longs;ub eodem ordine con­<lb/>uenire, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & ab vno, quatenus vnum e&longs;t, non ni&longs;i <expan abbr="vnũ">vnum</expan> proximè, & primò profici&longs;citur, & con­<lb/>trà vnum proximè & primò, <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i ab vno principio. quod .n. quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, cuipiam attribuitur, <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> cum eo reciprocatur quo ine&longs;t quatenus tale: vt, &longs;i homini, quatenus animal, attribuitur vti <lb/>&longs;en&longs;u: omne <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quod vtitur &longs;en&longs;u, animal e&longs;&longs;e oportet, per&longs;picio philo&longs;ophos in duas &longs;ectas e&longs;&longs;e <arrow.to.target n="marg2419"></arrow.to.target><lb/>diui&longs;os. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> huiu&longs;modi &longs;ententiam tribuit Auerroi Iandunus, vt primùm ip&longs;a elementi for­<lb/>ma dominans <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> excitet, & po&longs;tquàm eum <expan abbr="motũ">motum</expan> à forma in &longs;eip&longs;o excepe­<lb/>rit, deinceps moueat mixtum. Alij verò mixtum moueri dicunt à propria forma pr&ecedil;cipuè, à do­<lb/>minante verò elemento, quia <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab ip&longs;o afficiatur ad excipiendum talem motum. Ludoui­<lb/>cus Buccaferrea <expan abbr="propriã">propriam</expan> quidem mixti <expan abbr="formã">formam</expan> accepit, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> auctorem illius motus, & adiecit in­<lb/>&longs;uper elementum, &longs;ed ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> pari gradu <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> moueri te&longs;tatus e&longs;t; quoniam forma mixti &longs;im­<lb/>plex non &longs;it, verùm <expan abbr="cõponentium">componentium</expan> elementorum virtutes in &longs;e retineat inter quas vna &longs;uperat; ob <lb/><expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem motus ille &longs;it mixtus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;imul ab elemento dominante fiat. Et certè inter &longs;enten­<lb/>tias <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> nulla huic anteit iudicio meo. At verò & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> & priuatim in hos auctoreis in­<lb/>uehi licet, tùm ex demon&longs;tratis, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex iis quæ po&longs;teà &longs;ubijcienda &longs;unt. Si .n. ea vera &longs;unt quæ <lb/>de motu <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> à nobis conclu&longs;a fuerunt; ea nimirùm extrin&longs;ecùs habere principium, quod <lb/>efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, <expan abbr="idq.">idque</expan> obtinere tantùm, per quod mouentur: planum quae omnes falsò accipiunt, mi­<lb/>xtum, vt ab efficiente, vel a dominantis elementi forma, aut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria, vel ab <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> dominan­<lb/>te concitari. Prætereà videntur omnes aliquid in Ari&longs;totele de&longs;iderare, quia cau&longs;&longs;am primam <lb/>ac <expan abbr="poti&longs;simã">poti&longs;simam</expan> eius motus omi&longs;erit; hæc verò e&longs;t forma, duobus locis 1. 2. & 3. de c&ecedil;lo, vbi &longs;pecia­<lb/>tim vniuer&longs;a <expan abbr="mixtorũ">mixtorum</expan> effecta naturæ <expan abbr="incõpo&longs;itorum">incompo&longs;itorum</expan> tribuit, & <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> corporum è quibus ip&longs;a <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2419"></arrow.to.target><lb/>diui&longs;os. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> huiu&longs;modi &longs;ententiam tribuit Auerroi Iandunus, vt primùm ip&longs;a elementi for­<lb/>ma dominans <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> excitet, & po&longs;tquàm eum <expan abbr="motũ">motum</expan> à forma in &longs;eip&longs;o excepe­<lb/>rit, deinceps moueat mixtum. Alij verò mixtum moueri dicunt à propria forma pr&ecedil;cipuè, à do­<lb/>minante verò elemento, quia <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab ip&longs;o afficiatur ad excipiendum talem motum. Ludoui­<lb/>cus Buccaferrea <expan abbr="propriã">propriam</expan> quidem mixti <expan abbr="formã">formam</expan> accepit, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> auctorem illius motus, & adiecit in­<lb/>&longs;uper elementum, &longs;ed ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> pari gradu <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> moueri te&longs;tatus e&longs;t; quoniam forma mixti &longs;im­<lb/>plex non &longs;it, verùm <expan abbr="cõponentium">componentium</expan> elementorum virtutes in &longs;e retineat inter quas vna &longs;uperat; ob <lb/><expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem motus ille &longs;it mixtus, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;imul ab elemento dominante fiat. Et certè inter &longs;enten­<lb/>tias <expan abbr="Latinorũ">Latinorum</expan> nulla huic anteit iudicio meo. At verò & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> & priuatim in hos auctoreis in­<lb/>uehi licet, tùm ex demon&longs;tratis, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ex iis quæ po&longs;teà &longs;ubijcienda &longs;unt. Si .n. ea vera &longs;unt quæ <lb/>de motu <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> à nobis conclu&longs;a fuerunt; ea nimirùm extrin&longs;ecùs habere principium, quod <lb/>efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, <expan abbr="idq.">idque</expan> obtinere tantùm, per quod mouentur: planum quae omnes falsò accipiunt, mi­<lb/>xtum, vt ab efficiente, vel a dominantis elementi forma, aut <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> propria, vel ab <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> dominan­<lb/>te concitari. Prætereà videntur omnes aliquid in Ari&longs;totele de&longs;iderare, quia cau&longs;&longs;am primam <lb/>ac <expan abbr="poti&longs;simã">poti&longs;simam</expan> eius motus omi&longs;erit; hæc verò e&longs;t forma, duobus locis 1. 2. & 3. de c&ecedil;lo, vbi &longs;pecia­<lb/>tim vniuer&longs;a <expan abbr="mixtorũ">mixtorum</expan> effecta naturæ <expan abbr="incõpo&longs;itorum">incompo&longs;itorum</expan> tribuit, & <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> corporum è quibus ip&longs;a <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc .n. pars e&longs;t mixti. ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. Neque <expan abbr="põt">pont</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aunt</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? &longs;i .n. inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/> | <arrow.to.target n="marg2420"></arrow.to.target><lb/>fuere conflata. Seor&longs;um verò videtur pecca&longs;&longs;e Iandunus; quandò ip&longs;e fingit, primùm moueri <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan>, deinde mixtum: cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> per &longs;e moueatur <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan>, & ad <expan abbr="motũ">motum</expan> mixti per accidens mo­<lb/>ueatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan> hoc .n. pars e&longs;t mixti. ea verò ad <expan abbr="motũ">motum</expan> totius agitatur. Neque <expan abbr="põt">pont</expan> i&longs;te vir infi­<lb/>ciari, elementum à forma propria reip&longs;a & actu moueri, cùm tale &longs;it officium formæ in elemen­<lb/>to, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> omnes in Auerrois di&longs;ciplina profitentur. Quamobrem illud ip&longs;i tantum v&longs;ui <lb/><expan abbr="põt">pont</expan> e&longs;&longs;e, quae licet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> temporis puncto <expan abbr="elementũ">elementum</expan> à &longs;ua forma moueatur, & ab elemento mixtum, <lb/>natura tamen prius obeatur dominantis elementi motus à &longs;ua forma. C&ecedil;terùm vbi &longs;it ordo effi­<lb/>cientium, videat ip&longs;e an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in&longs;tans eorum functionis e&longs;&longs;e queat; con&longs;ulat <expan abbr="aũt">aunt</expan> demon&longs;trationem <lb/>7. Phy&longs;. de qua &longs;uperius affatim di&longs;&longs;erimus. Nam quid prohibebit, quominus infinita tempore <lb/>finito moueri po&longs;sint? &longs;i .n. inter cau&longs;&longs;as mouenteis in quibus e&longs;t ordo, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> differentia non in­<lb/>tercedit, iam id con&longs;equi poterit, quod tamen, ac &longs;i fieri nequeat, ab Ari&longs;totele con&longs;titutum e&longs;t. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. Quid <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/>erit .n. motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t .n. veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. Sed quî <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ | <arrow.to.target n="marg2421"></arrow.to.target><lb/>Videat item, &longs;i elementum in mixto maneat <expan abbr="refractũ">refractum</expan>, & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> potius retineat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> actum; quo­<lb/>modo po&longs;sit e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;a motus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> natura prior, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> forma mixti, quæ e&longs;t actu &longs;implici­<lb/>ter. Quid <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vetabit, quin motus mixti &longs;it &longs;implex? <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> verum, ab aliquibus appro­<lb/>batum e&longs;t: tamen iuxta Auerrois placita quæ mordicus ip&longs;i tuentur, defendi po&longs;&longs;e non videtur. <lb/>erit .n. motus ille mixti idem, <expan abbr="atq.">atque</expan> elementi, elementum verò motu &longs;implici concitatur. Quòd au­<lb/>tem, &longs;i par &longs;it <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> gradus, & formæ mixti & dominantis elementi, quia forma mixti virtute <lb/>contineat <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans, quod Buccaferrea dicebat: vel quae elementum in mixto remaneat, <lb/>vt cen&longs;ebat Auerroës, refi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> retu&longs;um, &longs;eu virtute remanere fatearis, &longs;iquidem à mixti for­<lb/>ma perficiatur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, e&longs;t .n. veluti materia: quis non optimè per&longs;piciat motum mixti non fieri <lb/>tunc ab ip&longs;o elemento? ob id quod anteà diximus, quia .&longs;. ab eo quod pote&longs;tate e&longs;t, quatenus <expan abbr="hũi">huni</expan>, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> na&longs;citur motus, &longs;ed à forma qu&ecedil; e&longs;t actu? ni&longs;i fortè pote&longs;tas genus illud cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ignificet quod <lb/>ex perfectione entelechia nuncupatur. Sed quî <expan abbr="põt">pont</expan> hoc e&longs;&longs;e; quandò elementi forma, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan> ip&longs;i, <lb/>non &longs;eruatur in mixto; nihilominus à dominante fieri <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> motum ex verbis philo&longs;ophi <expan abbr="re&longs;tãtur">re&longs;tantur</expan>? <lb/>Quòd <expan abbr="it&etilde;">item</expan> elementum cau&longs;&longs;a afficiens e&longs;&longs;e nequeat; hoc per&longs;uadet, &longs;iquidem vel ita dicatur affi­<lb/>cere, quae verè efficiat, & propriè ad efficiens, vt ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> fontem referatur, & tum in eam &longs;ententiam <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> valebunt quæ nos attulimus anteà contra dicentes <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> ab elemento, quatenus ab efficien­ |
| <pb pagenum="383"/> | <pb pagenum="383"/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Mors vltima linea verum e&longs;t<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/zas tou te/lous</foreign>. terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/zas</foreign> etiam communuis &longs;umitur. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus </s></p> | <s>valde enim di&longs;tat <foreign lang="greek">pe/zas tou te/lous</foreign>. terminus &longs;cilicet à fine, &longs;i propriam <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> vim &longs;pectes, nam <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> <foreign lang="greek">pe/zas</foreign> etiam communuis &longs;umitur. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> Deus e&longs;t eiu&longs;modi finis, &longs;iquidem non ip&longs;um <lb/>per motum veluti terminum eius intrin&longs;ecum, &longs;ed vt terminum extrin&longs;ecum, & quie&longs;cendo & <lb/><expan abbr="cõtemplando">contemplando</expan> con&longs;equamur: verùm ip&longs;a forma finis e&longs;t motus non interrupti, hoc e&longs;t, antequàm <lb/>peruenerit ad &longs;uum terminum naturalem quo vniuer&longs;am <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> con&longs;ecutus &longs;it, vt &longs;i in <lb/>medio ip&longs;o efformationis embryon à motu de&longs;i&longs;tat, non e&longs;t ille finis efformationis, &longs;ed terminus <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2450"></arrow.to.target><lb/>&longs;olùm: <expan abbr="neq.">neque</expan> in illum terminum naturam aciem <expan abbr="int&etilde;dit">intendit</expan>, &longs;ed perfectum. in eo manet impedita, <lb/>quominus vltrà progredi queat, in hoc etiam nullo <expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> permanet. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic finis ab Ari&longs;t. <lb/>negatus æternis & immobilibus qui per motum <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & e&longs;t efficiente po&longs;terior: ille conce&longs;­<lb/>&longs;us, qui præcedit efficientis, & quem per energian c&ecedil;tera con&longs;equuntur. Quoniam verò & aliter <lb/>dicitur finis, &longs;iquidem & nos &longs;imus fores, & inter arteis ordo <expan abbr="quidã">quidam</expan> e&longs;t mini&longs;trarum &longs;cilicet, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>architectonicarum qui finis vltimus <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t continuatæ motionis, inde monet nos Ari&longs;t. aliam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan> eius quod cuius gratia dicitur. nimirùm, quod vnum vtitur; altero vtitur quippiam. <lb/>Nam quod vtitur e&longs;t finis, &longs;ed propriè notatur eo, charactere: cui, licet etiam <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine <lb/>exprimatur cum altero, quod e&longs;t graua cuius. Cùm verò duplex &longs;it finis, con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t <lb/>de eo qui motionis e&longs;t, hoc loco di&longs;&longs;erere; quandò motionis cau&longs;&longs;as in elementis, atque inanimis <lb/>indagamus. Idcirco altero illo dimi&longs;&longs;o quod ab in&longs;tituto no&longs;tro aliquantum <expan abbr="alienũ">alienum</expan> e&longs;t, & aptius <lb/>explicandum, quà de motu c&ecedil;li tractabitur, ad eius conditioneis exponendas accedamus.</s></p> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2450"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| |
| <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2451"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. <expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aunt</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ | <s>SATIS hactenus explicata &longs;unt ea qu&ecedil; pertinent ad notionem finis, & primam eius informa­<lb/>tionem. Nunc vt doctrinæ ratio teneatur, antequàm vis huius cau&longs;&longs;æ, & modus quo agit, aut <lb/>impellit ea quæ illi &longs;eruiunt, exponatur: illud con&longs;tituere oportet. Agat'ne quippiam natura <lb/>propter finem. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò quae tam controuer&longs;um hoc nobis e&longs;&longs;e debeat, vt de illius veritate litige­<lb/>mus, aut ab eius explicatione interpretes aberrauerint, de hac re <expan abbr="ag&etilde;dum">agendum</expan> e&longs;t, &longs;ed potius quae de con­<lb/>&longs;ilio philo&longs;ophi in hac &longs;ententia explicanda mihi cum c&ecedil;teris non conueniat. Etenim illi volunt <lb/>hoc <expan abbr="dictũ">dictum</expan> in principiis no&longs;træ methodi e&longs;&longs;e reponendum. Nobis admirandum videtur, quae cùm <lb/>principium &longs;it in natura, commi&longs;erit id Ari&longs;t. vt pluribus egerit de illius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> veritate, & tam <lb/>anxiè probare conatus fuerit. <expan abbr="Naturã">Naturam</expan> agere propter finem. Quapropter in eo no&longs;tra oratio ver­<lb/>&longs;abitur, vt <expan abbr="cõ&longs;ilium">con&longs;ilium</expan> potius Ari&longs;t. exploremus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt quicquam &longs;uccurrat, quod <expan abbr="cõtra">contra</expan> illius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/>afferri valeat. Per&longs;uadere <expan abbr="aũt">aunt</expan> potuit maiores no&longs;tros, vt crederent hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan>, quae aliquan­<lb/>do <expan abbr="te&longs;tarũ">te&longs;tarum</expan> reliquerit Ari&longs;t. eum qui tollit, Naturam agere propter finem, naturam <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> de&longs;truere, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> id prætereà, quae pa&longs;sim illo, vt manife&longs;ti&longs;simo vtatur. Nam duæ &longs;unt h&ecedil; præcipuè cau&longs;&longs;æ in na­ |
| <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gxhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ <gap/>e\nexa</foreign>, qui e&longs;t finis, </s></p> | <pb pagenum="388"/>tura, quibus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> frequenti&longs;simè <expan abbr="vta&ttilde;">vtatur</expan> Ari&longs;t. <foreign lang="greek">to\ e)c a)na(gxhs</foreign> qu&ecedil; e&longs;t materies <foreign lang="greek">to\ <gap/>e\nexa</foreign>, qui e&longs;t finis, <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">pont</expan>, hoc loco patrocinemur. ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam .n. ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. Ecce .n. rationes illorum. Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra .n. foret. Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2452"></arrow.to.target><lb/>& vt illorum cau&longs;&longs;&ecedil; quoad fieri <expan abbr="põt">pont</expan>, hoc loco patrocinemur. ratio &longs;atis probabilis reddi potuit, <lb/>quòd longiore &longs;ermone philo&longs;ophus tractauerit huiu&longs;modi effatum: tamet&longs;i contra negantes <lb/>principia non e&longs;t di&longs;putandum: proptereà quae aliqui philo&longs;ophi, vt Democritus, & Empedocles, <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> materiæ, tanquam principi cau&longs;&longs;æ tribuebant: nullas partes reliquis cau&longs;sis <expan abbr="relinquebãt">relinquebant</expan>, aut <lb/>efficienti &longs;oli po&longs;tremas, & in medio <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> afferebant, quibus <expan abbr="cõfirmarent">confirmarent</expan> propter aliud agere na­<lb/>turam, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> propter finem, &longs;ed cùm rationibus illis huius methodi principia <expan abbr="&longs;upponer&etilde;tur">&longs;upponerentur</expan>, <expan abbr="officiũ">officium</expan> <lb/>naturalis philo&longs;ophi fui&longs;&longs;e, vt eas &longs;olueret: iam .n. ab initio phy&longs;icæ methodi iu&longs;&longs;erat Ari&longs;t. ea &longs;ol­<lb/>ui, <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> ex principiis demon&longs;trans aliquis mentitur. At tales &longs;unt rationes, quibus i&longs;ti phi­<lb/>lo&longs;ophi vtebantur, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> opus fuit, vt aliquid ad illa diceretur, & indicare fallacias p&longs;eudographo­<lb/>rum quos ip&longs;i &longs;truxerant. Ecce .n. rationes illorum. Primùm, Quicquid fit, fit ex nece&longs;sitate mate­<lb/>riæ; materiam verò con&longs;equitur v&longs;us: nulla ergo alia cau&longs;&longs;a ponenda, fru&longs;tra .n. foret. Deinde <lb/>quæ agunt alicuius rei gratia, ratiocinantur. Natura non vtitur ratiocinio: quare nec alicuius <lb/>gratia quicquam facit. Po&longs;tremò vbi <expan abbr="quippiā">quippiam</expan> fit alicuius gratia, <expan abbr="nõ">non</expan> accidit error. Sed natura &longs;&ecedil;pe <lb/><expan abbr="cõmittit">committit</expan> errorem, vt dum mon&longs;tra producit. Non igitur alicuius rei gratia quicquam facit. Acci­<lb/>piunt principia naturalia, primùm, quod e&longs;t materia; tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> Nil fieri fru&longs;tra: &longs;tatuunt & finem, <lb/>& eius gratia aliquid agi: Sed his abutuntur. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> accipiunt materiam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quæ certè <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">oiwai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. Proinde <expan abbr="hũi">huni</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. & inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/> | <arrow.to.target n="marg2453"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, verùm &longs;olam omnium cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e volunt; ea verò &longs;ola cau&longs;&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed cau&longs;&longs;a conficiens & <lb/><foreign lang="greek">oiwai/tion</foreign>, tum quia nonnulla qu&ecedil; cuiu&longs;piam rei gratia agunt, ratiocinantur; item vniuersè acci­<lb/>piunt Omne, quod agit cuiu&longs;piam rei gratia, ratiocinari. In&longs;uper <expan abbr="nõ">non</expan> accidere errorem in jis quæ <lb/>cuiu&longs;piam rei gratia fiunt, quod &longs;al&longs;um pror&longs;us e&longs;t: &longs;iquidem in artibus in quibus per&longs;picuum <lb/>e&longs;t aliquid alterius gratia fieri, &longs;æpi&longs;simè committitur error. Proinde <expan abbr="hũi">huni</expan> rationes à phy&longs;ico di&longs;­<lb/>&longs;oluendæ fuerunt. Po&longs;&longs;et hìc aliquis interpellare nos obiiciens non modò Ari&longs;t. di&longs;&longs;oluere ratio­<lb/>nes Empedoclis & Democriti, &longs;ed pluribus argumentis approbare. Naturam agere propter fi­<lb/>nem, & huic obiectioni quoque re&longs;pondere licebit accipiendo principiorum ingenium, non e&longs;&longs;e <lb/>vniu&longs;modi: quippe quòd aliqua &longs;int ita per&longs;picua, vt ex &longs;ola <expan abbr="terminorū">terminorum</expan> ratione <expan abbr="cogno&longs;cãtur">cogno&longs;cantur</expan>, & <lb/>credantur; alia magis ab&longs;tru&longs;a quibus adhibetur aliquod genus ratiocinationis, vel imperfectæ, <lb/>cuiu&longs;modi &longs;unt inductiones, & exempla, vel ad &longs;ummum &longs;yllogi&longs;mi dialectici. ex hoc genere, <lb/>e&longs;&longs;e principium no&longs;trum, & planè exemplo artis naturæ proce&longs;&longs;um confirmat Ari&longs;t. & inductio­<lb/>ne accepta ab animalibus & plantis. Ac nihil prohibere principia quandoq probari à po&longs;terio­<lb/>ri & à &longs;igno. Quapropter optimè defendi pote&longs;t, hoc e&longs;&longs;e principium in methodo naturali. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. & propter aliquid igitur. Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. Secundò. <expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. Tertiò. In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> | <arrow.to.target n="marg2454"></arrow.to.target><lb/>Verùm fac verè pronunciata illa fui&longs;&longs;e rationeis, Empedoclis & Democriti, quòd vtuntur princi­<lb/>piis naturalibus, à phy&longs;ico fui&longs;&longs;e di&longs;&longs;oluendas. Demus etiam principia quædam non e&longs;&longs;e &longs;ic eui­<lb/>dentia, vt &longs;ine aliqua admonitione &longs;umi po&longs;sint. At cùm rationes <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ubiecerit Ari&longs;t. quibus <lb/>eam &longs;ententiam approbet, non po&longs;&longs;um planè in illorum &longs;ententiam cedere; &longs;iquidem vbi di&longs;pu­<lb/>tatio de principiis exorta &longs;it, ea pror&longs;us aut e&longs;t alterius &longs;cientiæ &longs;ubalternans e&longs;t, aut <expan abbr="omniũ">omnium</expan> <lb/><expan abbr="cõmunis">communis</expan>, &longs;iue dialectica &longs;it, &longs;eu prima philo&longs;ophia. Sed &longs;ubalternans aut non e&longs;t, aut &longs;i e&longs;t, ea <lb/>e&longs;t prima philo&longs;ophia. Quamobrem re&longs;tat, vt hæ rationes aut dialectic&ecedil; &longs;int, aut pertineant ad <lb/>primum philo&longs;ophum. At verò nihil ex his e&longs;t; quippe quae <expan abbr="neq.">neque</expan> communia & probabilia &longs;uman­<lb/>tur, ex quibus dialectica ratio con&longs;truatur, nec excedant limitibus philo&longs;ophiæ naturalis. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> <lb/>inter c&ecedil;tera hæc ita concluduntur. Primùm omnia &longs;unt in natura vel ca&longs;u, vel propter aliquid. <lb/>At non &longs;unt hæc ca&longs;u. & propter aliquid igitur. Nam quæ ca&longs;u &longs;unt, rarò fiunt, in natura &longs;em­<lb/>per, aut plurimum fit id quod fit. Secundò. <expan abbr="Vnumquodq.">Vnumquodque</expan> quemadmodum efficitur, &longs;ic aptum <lb/>natum e&longs;t, & contrà &longs;icut aptum natum e&longs;t, ita efficitur; &longs;ed efficitur propter aliquid, igitur al­<lb/>terius gratia quoque fiat oportet. Tertiò. In his quæ natura fiunt, e&longs;t terminus quidam motus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. Nam &longs;igillatim omnia percurramus. Vbi accipitur. Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cinæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. | <arrow.to.target n="marg2455"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> ordinantur ea quæ præce&longs;&longs;erunt, &longs;ed ille terminus e&longs;t finis, & quæ præcedunt igitur &longs;unt <lb/>propter finem. In quibus omnibus, vt optimè vides, accipiuntur principia naturalia. Quam­<lb/>obrem ex propriis non ex communibus <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. minus ex probabilibus hoc theorema conclu­<lb/>ditur. Nam &longs;igillatim omnia percurramus. Vbi accipitur. Omnia in natura &longs;ic e&longs;&longs;e. vt ca&longs;u fiant, <lb/>aut propter aliquid. Accipio verò, ne lis exi&longs;tat ex verbis, propter aliquid, vel propter aliud <lb/>à &longs;eip&longs;o diuer&longs;um, vel propter id quod idem cum &longs;eip&longs;o &longs;it, cuiu&longs;modi finis ip&longs;e e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> enim <lb/>e&longs;t alterius gratia. A&longs;&longs;umitur natura, non ens generatim, aut aliquod aliud genus entis extra <lb/>naturam: probantur a&longs;&longs;umpta, vel ex con&longs;titutis & principiis, vt &longs;unt definitiones, vel ex iis qu&ecedil; <lb/>manife&longs;tè in&longs;unt, & à quoque facillimè dantur. vtputa ex definitione ca&longs;us, & ex attributo na­<lb/>turæ quam vnu&longs;qui&longs;que accipit ex iis e&longs;&longs;e, quæ &longs;emper, aut plurimum operantur eodem modo, <lb/>quæ nos in principiis &longs;cientiæ no&longs;træ ex communi &longs;en&longs;u collocauimus. Rur&longs;us cùm accipitur. <lb/><expan abbr="Verumquodq.">Verumquodque</expan> &longs;ic natum aptum e&longs;&longs;e, vt efficitur, & contra &longs;ic effici, vt e&longs;t natum aptum. hæc po­<lb/>&longs;ita &longs;unt in ordine <expan abbr="rerũ">rerum</expan> & <expan abbr="cõnexione">connexione</expan> qu&ecedil; <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in eo, vt hoc ex hoc efficiatur, & illud antecedat <lb/>ex quo po&longs;terius efficitur: ordo verò e&longs;t <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> natur&ecedil;, quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> vt no&longs;tr&ecedil; <expan abbr="&longs;cĩæ">&longs;cinæ</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;tatuitur. |
| |
| | |
| Ou)zano\s ou(s ptlloi_s o)/mmasi+n ei)s de\ ble/pw</foreign></s></p> | Ou)zano\s ou(s ptlloi_s o)/mmasi+n ei)s de\ ble/pw</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, q appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus </s></p> | <s>quod Barbaricum e&longs;&longs;e te&longs;tatus e&longs;t aliquando Philo&longs;ophus &longs;it etiam apparentium, & quandoque <lb/>po&longs;sit errare, cùm excitetur ab imaginibus rerum in quibus interdum e&longs;t <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan> & fal&longs;itas. <lb/>ideò &longs;equitur, vt &longs;it indefinitus. Verùm enimuero, vt ad eius e&longs;&longs;entiam de&longs;cendamus aliqua oc­<lb/>cupabimus, quorum auxilio principia con&longs;tituentia venemur. Hoc verò accipimus in primis e&longs;­<lb/>&longs;e principium proximum motus, q appetens ad bonum & optabile con&longs;equendum moueatur. <lb/><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;ic ine&longs;t in appetente, cuicuimodi illud &longs;it, vt afferat habitudinem ad id quod <expan abbr="appetendũ">appetendum</expan> e&longs;t. <lb/>Portò appetendum vim habet <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan>, dictum e&longs;t autem illud e&longs;&longs;e <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> qui &longs;uapte natura bonus <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ tou)\ pzeit<gap/>onos</foreign> .i. occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2471"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & dum mouet, per &longs;e manet immobilis. Appetens ab eo nece&longs;&longs;ariò mouetur: e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> duplex, <lb/>aut id quod motum mouet, & e&longs;t efficiens, aut id quod &longs;olùm mouetur, & e&longs;t materia. Proinde <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> immeritò vocatus e&longs;t aliquando naturalis appetitus <foreign lang="greek">katoxh\ tou)\ pzeit<gap/>onos</foreign> .i. occupatio &longs;eu re­<lb/>ctius dixeris expectatio melioris, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &, &longs;i dicere liceat <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;ignificantius, in hiatio ad id quod <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla .n. cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">pont</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">oim</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis .n. &longs;axum proii­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2472"></arrow.to.target><lb/>melius e&longs;t. hoc, et&longs;i per e&longs;&longs;entiam rebus ine&longs;t, nulla .n. cau&longs;&longs;a externa reddi <expan abbr="põt">pont</expan>, cur hoc appetatur, <lb/>appetat illud: etenim <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> natur&ecedil; adhæret appeti, vel appetere: nihilominus, quantum e&longs;t de <lb/><expan abbr="rõne">ronne</expan> formali appetitus & cau&longs;sis eius quibus ad actum deducitur, & excitat ad motum id cui in­<lb/>e&longs;t, ea dici po&longs;&longs;e videntur, vt &longs;it è genere facultatum, <expan abbr="atq.">atque</expan> propen&longs;io, & illa quidem naturalis, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>ex ratione na&longs;cens, vt in nobis, neque ex iudicio &longs;en&longs;us, vt in brutis. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> in <expan abbr="oĩ">oim</expan> re, e&longs;t verò ad bo­<lb/>num quod &longs;uapte natura expetendum e&longs;t: igitur <expan abbr="nõ">non</expan> contendit in malum, aut <expan abbr="nõ">non</expan> primò, &longs;ed pro­<lb/>pter bonum. Nam quae malum appetatur, abhorret à rerum natura, &longs;olùm pertinet ad nos, qui ex <lb/>mala <expan abbr="cõ&longs;uetudine">con&longs;uetudine</expan> malum <expan abbr="cõtrahimus">contrahimus</expan> habitum; ex malo habitu, bonum e&longs;&longs;e iudicamus id quod <lb/>e&longs;t malum. At verò facultas naturalis <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t obnoxia <expan abbr="cõ&longs;uetudini">con&longs;uetudini</expan>, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quantumuis .n. &longs;axum proii­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ | <arrow.to.target n="marg2473"></arrow.to.target><lb/>cias &longs;ur&longs;um, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> a&longs;&longs;ue&longs;cet ita moueri, &longs;ed a&longs;siduè cupiet a&longs;&longs;equi locum qui &longs;ibi &longs;ecundùm natu­ |
| <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> | <pb pagenum="392"/>ram debeatur, & ita naturalis e&longs;t his appetitus, vt ad ea &longs;it in quæ &longs;uopte impul&longs;u niteretur, &longs;i re­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2522"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg2522"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>in eo verò non e&longs;t ea forma in quo ip&longs;am e&longs;&longs;e exoptat. Ita igitur id quod ab efficiente exoptatur, <lb/>& à quo mouetur <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, actu e&longs;t, cùm &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> forma &longs;impliciter quam <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> habet in &longs;e ip&longs;o. <lb/>Verùm quia in &longs;eip&longs;o indiuiduam habet quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;uppleat, vult ip&longs;am in alio in quo non <lb/>e&longs;t: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am id appetit quod non e&longs;t, quia vult e&longs;&longs;e in alio id quod in alio non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>tamen id quod mouet, <expan abbr="atq.">atque</expan> appetitur <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed non e&longs;t ita, vt ip&longs;am e&longs;&longs;e vult efficiens, <expan abbr="videtur&qacute;">videturque</expan>. <lb/>in hac re natura non &longs;ecus agere, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;agax <expan abbr="&longs;oler&longs;&qacute;">&longs;oler&longs;que</expan>. mercator, qui rem familiarem tueri cupiens, <lb/>cùm pecuniæ <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> Antuerpiæ po&longs;sidens, <expan abbr="bellorum&qacute;">bellorumque</expan>. pericula reformidans, Romam <expan abbr="ver&longs;urã">ver&longs;uram</expan> <lb/>faciat, mouent ip&longs;um &longs;anè the&longs;auri quos iam po&longs;sidet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> ip&longs;e con&longs;eruationi &longs;tudet, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/>Antuerpiæ periclitantur, eos e&longs;&longs;e vult, vbi non &longs;unt, vt ibi &longs;aluentur, &longs;ic de&longs;iderium rei quam ha­<lb/>bet, excitat illum ad <expan abbr="faci&etilde;dam">faciendam</expan> ver&longs;uram, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> habet appetitus impellit: eos .n. Romæ <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> habet, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ver&longs;uram facit, vt Romæ &longs;int. Idem efficiens materiæ formam offert, & per an­<lb/>tecedentes affectiones (&longs;ic .n. iam voco <foreign lang="greek">diaqe/seis</foreign>, &longs;eu <foreign lang="greek">pazadxeu\as</foreign>) iniicit item illi de&longs;iderium <lb/>formæ, quo fit, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam materia cupiat id quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed ita appetat, quia velit in &longs;e habe­<lb/>re eam formam quæ præce&longs;sit in efficiente, ip&longs;a verò non dum obtinuit. huic re&longs;pondens alter </s></p> | <s>in eo verò non e&longs;t ea forma in quo ip&longs;am e&longs;&longs;e exoptat. Ita igitur id quod ab efficiente exoptatur, <lb/>& à quo mouetur <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, actu e&longs;t, cùm &longs;it <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> forma &longs;impliciter quam <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> habet in &longs;e ip&longs;o. <lb/>Verùm quia in &longs;eip&longs;o indiuiduam habet quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> &longs;uppleat, vult ip&longs;am in alio in quo non <lb/>e&longs;t: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am id appetit quod non e&longs;t, quia vult e&longs;&longs;e in alio id quod in alio non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>tamen id quod mouet, <expan abbr="atq.">atque</expan> appetitur <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed non e&longs;t ita, vt ip&longs;am e&longs;&longs;e vult efficiens, <expan abbr="videtur&qacute;">videturque</expan>. <lb/>in hac re natura non &longs;ecus agere, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;agax <expan abbr="&longs;oler&longs;&qacute;">&longs;oler&longs;que</expan>. mercator, qui rem familiarem tueri cupiens, <lb/>cùm pecuniæ <expan abbr="&longs;ummã">&longs;ummam</expan> Antuerpiæ po&longs;sidens, <expan abbr="bellorum&qacute;">bellorumque</expan>. pericula reformidans, Romam <expan abbr="ver&longs;urã">ver&longs;uram</expan> <lb/>faciat, mouent ip&longs;um &longs;anè the&longs;auri quos iam po&longs;sidet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> ip&longs;e con&longs;eruationi &longs;tudet, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> <lb/>Antuerpiæ periclitantur, eos e&longs;&longs;e vult, vbi non &longs;unt, vt ibi &longs;aluentur, &longs;ic de&longs;iderium rei quam ha­<lb/>bet, excitat illum ad <expan abbr="faci&etilde;dam">faciendam</expan> ver&longs;uram, <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> quod <expan abbr="nõ">non</expan> habet appetitus impellit: eos .n. Romæ <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> habet, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ver&longs;uram facit, vt Romæ &longs;int. Idem efficiens materiæ formam offert, & per an­<lb/>tecedentes affectiones (&longs;ic .n. iam voco <foreign lang="greek">diaqe/seis</foreign>, &longs;eu <foreign lang="greek">pazadxeu\as</foreign>) iniicit item illi de&longs;iderium <lb/>formæ, quo fit, vt <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam materia cupiat id quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, &longs;ed ita appetat, quia velit in &longs;e habe­<lb/>re eam formam quæ præce&longs;sit in efficiente, ip&longs;a verò non dum obtinuit. huic re&longs;pondens alter <arrow.to.target n="marg2523"></arrow.to.target><lb/>mercator Rom&ecedil; <expan abbr="cõmorans">commorans</expan>, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. pecuniarum cupidus & egens eas quæ &longs;unt Antuerpiæ, apud <lb/>&longs;e e&longs;&longs;e volens, vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt adæquat materiam quæ &longs;ibi ade&longs;&longs;e vult formam quam in efficiente ex­<lb/>peritur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic &longs;impliciter <expan abbr="oĩa">oina</expan> mouentur ab eo quod e&longs;t: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. <expan abbr="oĩ">oim</expan> cau&longs;&longs;æ mouenti <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ac­<lb/>cidit, &longs;iue efficiens &longs;it, &longs;iue finis, & hoc modo motus ab <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> cau&longs;&longs;a profici&longs;citur. Ea po&longs;tmodùm <lb/>e&longs;t differentia, quòd finis per efficiens mouet, efficiens verò per &longs;e: tum etiam quae efficiens ab&longs;olu­<lb/>tè mouet, vt e&longs;t: finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu quidem e&longs;t, &longs;ed ita mouet, vt aliter &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> nunc e&longs;t. At verò quo­<lb/>niam non e&longs;&longs;e, & aliter e&longs;&longs;e ac nunc &longs;it, eo fundatur, quod <expan abbr="nõ">non</expan> habet, &longs;ed habiturum e&longs;t, quod e&longs;t <lb/>materia, qua priuatio nititur, ideò finis per &longs;e præ&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> habere <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> materiæ, <lb/>propterea motus ab illo <expan abbr="deniq.">denique</expan> tanquam ab eo quod &longs;it, profici&longs;citur, & vt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> exemplo per­<lb/>&longs;temus: &longs;icuti mercator ille Romam facit ver&longs;uram, vt <expan abbr="cõ&longs;eruet">con&longs;eruet</expan> the&longs;auros &longs;uos, ac &longs;i eos &longs;eruari <lb/>po&longs;&longs;e crederet Antuerpiæ, non faceret, & demum ita facit ab ip&longs;is pecuniis quas habet, impul&longs;us, <lb/>quæ &longs;olùm Romæ <expan abbr="cõ&longs;eruantur">con&longs;eruantur</expan>, &, vt quæ alibi &longs;unt, ibi &longs;int, vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt, vt ip&longs;&ecedil; &longs;int, & pecuniæ <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e &longs;unt, ip&longs;e non tum po&longs;sidens, eas po&longs;sidere &longs;tudet; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> mouetur <expan abbr="earũ">earum</expan> gratia &longs;cribit, <lb/>iubet, & ea <expan abbr="deniq.">denique</expan> facit <expan abbr="oĩa">oina</expan> quorum auxilio tuto po&longs;sidere liceat, &longs;ic efficit pror&longs;us ip&longs;a natura. <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2523"></arrow.to.target><lb/>mercator Rom&ecedil; <expan abbr="cõmorans">commorans</expan>, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. pecuniarum cupidus & egens eas quæ &longs;unt Antuerpiæ, apud <lb/>&longs;e e&longs;&longs;e volens, vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt adæquat materiam quæ &longs;ibi ade&longs;&longs;e vult formam quam in efficiente ex­<lb/>peritur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic &longs;impliciter <expan abbr="oĩa">oina</expan> mouentur ab eo quod e&longs;t: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. <expan abbr="oĩ">oim</expan> cau&longs;&longs;æ mouenti <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ac­<lb/>cidit, &longs;iue efficiens &longs;it, &longs;iue finis, & hoc modo motus ab <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> cau&longs;&longs;a profici&longs;citur. Ea po&longs;tmodùm <lb/>e&longs;t differentia, quòd finis per efficiens mouet, efficiens verò per &longs;e: tum etiam quae efficiens ab&longs;olu­<lb/>tè mouet, vt e&longs;t: finis <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu quidem e&longs;t, &longs;ed ita mouet, vt aliter &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> nunc e&longs;t. At verò quo­<lb/>niam non e&longs;&longs;e, & aliter e&longs;&longs;e ac nunc &longs;it, eo fundatur, quod <expan abbr="nõ">non</expan> habet, &longs;ed habiturum e&longs;t, quod e&longs;t <lb/>materia, qua priuatio nititur, ideò finis per &longs;e præ&longs;tò <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> habere <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t <expan abbr="cõditio">conditio</expan> materiæ, <lb/>propterea motus ab illo <expan abbr="deniq.">denique</expan> tanquam ab eo quod &longs;it, profici&longs;citur, & vt in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> exemplo per­<lb/>&longs;temus: &longs;icuti mercator ille Romam facit ver&longs;uram, vt <expan abbr="cõ&longs;eruet">con&longs;eruet</expan> the&longs;auros &longs;uos, ac &longs;i eos &longs;eruari <lb/>po&longs;&longs;e crederet Antuerpiæ, non faceret, & demum ita facit ab ip&longs;is pecuniis quas habet, impul&longs;us, <lb/>quæ &longs;olùm Romæ <expan abbr="cõ&longs;eruantur">con&longs;eruantur</expan>, &, vt quæ alibi &longs;unt, ibi &longs;int, vbi <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt, vt ip&longs;&ecedil; &longs;int, & pecuniæ <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> per &longs;e &longs;unt, ip&longs;e non tum po&longs;sidens, eas po&longs;sidere &longs;tudet; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> mouetur <expan abbr="earũ">earum</expan> gratia &longs;cribit, <lb/>iubet, & ea <expan abbr="deniq.">denique</expan> facit <expan abbr="oĩa">oina</expan> quorum auxilio tuto po&longs;sidere liceat, &longs;ic efficit pror&longs;us ip&longs;a natura. <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2524"></arrow.to.target><lb/>Proptereà per &longs;cine&longs;t talis motus in efficiente & materia ab eo, quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, quia non &longs;ibi e&longs;t, &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="aũt">aunt</expan>, & per &longs;e ab eo quod e&longs;t, & ab eo quod non e&longs;t, ob eum finem, non vt ip&longs;e &longs;it, &longs;ed vt <lb/>non habens obtineat id quod e&longs;t. <expan abbr="Pari&qacute;">Parique</expan>. gradu procedunt agentia <expan abbr="cũcta">cuncta</expan>, quoniam habent in &longs;e­<lb/>ip&longs;is formam; cognitam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> animantia; incognitam verò inanima: <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. primùm obiiciunt <lb/>materiæ, & per antecedentes affectiones <expan abbr="imprimũtur">imprimuntur</expan> ip&longs;i, vt quæ anteà cognita fuerat animanti, <lb/>velut artifici, forma ligni euadat, quæ &longs;anè <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> imprimeretur, erat finis; imprimitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> in ma­<lb/>teria <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, verùm &longs;ine materia, quia nihil ab efficiente & fabro &longs;ecedit, quod valeat ad amplifi­<lb/>candam <expan abbr="lignorũ">lignorum</expan> materiam, &longs;ed forma, & &longs;pecies ab illo per motum exi&longs;tit in materia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> ani­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2524"></arrow.to.target><lb/>Proptereà per &longs;cine&longs;t talis motus in efficiente & materia ab eo, quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, quia non &longs;ibi e&longs;t, &longs;im­<lb/>pliciter <expan abbr="aũt">aunt</expan>, & per &longs;e ab eo quod e&longs;t, & ab eo quod non e&longs;t, ob eum finem, non vt ip&longs;e &longs;it, &longs;ed vt <lb/>non habens obtineat id quod e&longs;t. <expan abbr="Pari&qacute;">Parique</expan>. gradu procedunt agentia <expan abbr="cũcta">cuncta</expan>, quoniam habent in &longs;e­<lb/>ip&longs;is formam; cognitam <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> animantia; incognitam verò inanima: <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. primùm obiiciunt <lb/>materiæ, & per antecedentes affectiones <expan abbr="imprimũtur">imprimuntur</expan> ip&longs;i, vt quæ anteà cognita fuerat animanti, <lb/>velut artifici, forma ligni euadat, quæ &longs;anè <expan abbr="ante&qtilde;">antequae</expan> imprimeretur, erat finis; imprimitur <expan abbr="aũt">aunt</expan> in ma­<lb/>teria <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, verùm &longs;ine materia, quia nihil ab efficiente & fabro &longs;ecedit, quod valeat ad amplifi­<lb/>candam <expan abbr="lignorũ">lignorum</expan> materiam, &longs;ed forma, & &longs;pecies ab illo per motum exi&longs;tit in materia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> ani­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2525"></arrow.to.target><lb/>mus in quo forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;cientia e&longs;t, mouet manus, aut aliud <expan abbr="membrũ">membrum</expan>, motu certæ qualitatis aut <lb/>diuer&longs;o, à quibus efficitur diuer&longs;um, vel <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, à quibus idem: manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="in&longs;trumenta&qacute;">in&longs;trumentaque</expan>. mate­<lb/>riam mouent, & <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> non tribuitur materiæ multitudo, verùm perfectio. C&ecedil;terùm diuer&longs;a <lb/>e&longs;t motio quæ fit ab arte; ab ea quæ fit à natura. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ubiectum artis ad eam formam, neque <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> habet, <expan abbr="neq.">neque</expan> appetitum; <expan abbr="vtrumq.">vtrumque</expan> e&longs;t in materia naturali. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> id quod ex doctrina <lb/>Plotini profe&longs;&longs;us e&longs;t Mar&longs;ilius no&longs;ter, ab eo di&longs;&longs;onat, quod &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. Ita enim quærit ip&longs;e. | <arrow.to.target n="marg2525"></arrow.to.target><lb/>mus in quo forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;cientia e&longs;t, mouet manus, aut aliud <expan abbr="membrũ">membrum</expan>, motu certæ qualitatis aut <lb/>diuer&longs;o, à quibus efficitur diuer&longs;um, vel <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, à quibus idem: manus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="in&longs;trumenta&qacute;">in&longs;trumentaque</expan>. mate­<lb/>riam mouent, & <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> non tribuitur materiæ multitudo, verùm perfectio. C&ecedil;terùm diuer&longs;a <lb/>e&longs;t motio quæ fit ab arte; ab ea quæ fit à natura. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> &longs;ubiectum artis ad eam formam, neque <lb/><expan abbr="propen&longs;ion&etilde;">propen&longs;ionem</expan> habet, <expan abbr="neq.">neque</expan> appetitum; <expan abbr="vtrumq.">vtrumque</expan> e&longs;t in materia naturali. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> id quod ex doctrina <lb/>Plotini profe&longs;&longs;us e&longs;t Mar&longs;ilius no&longs;ter, ab eo di&longs;&longs;onat, quod &longs;uprà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. Ita enim quærit ip&longs;e. |
| <pb pagenum="402"/>“Dic age cum finis ip&longs;e c&ecedil;teras moueat cau&longs;&longs;as: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. omnes quodammodo antecedat, vt in arte <lb/> | <pb pagenum="402"/>“Dic age cum finis ip&longs;e c&ecedil;teras moueat cau&longs;&longs;as: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. omnes quodammodo antecedat, vt in arte <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)maqia me\n <gap/>ra/sos, logismo\s d)o)/xnon fe/zei</foreign>.</s></p> | <s><foreign lang="greek">*a)maqia me\n <gap/>ra/sos, logismo\s d)o)/xnon fe/zei</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc olim placuere Platoni; vnde cùm M. Tullius hau&longs;i&longs;&longs;et; &longs;uum illum oratorem informauit, <lb/>qualis forta&longs;&longs;e nemo fuit: non enim qu&ecedil;rebat quis e&longs;&longs;et, &longs;ed quid foret illud quo nihil po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e <lb/>præ&longs;tantius: habebat .n. animo <expan abbr="cõceptam">conceptam</expan> eloquenti&ecedil; formam, quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> oculis, <expan abbr="neq.">neque</expan> auribus, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vllo &longs;en&longs;u percipi po&longs;&longs;et, &longs;ed cogitatione tantum & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> teneretur; qua nihil pulchrius excogi­<lb/>tari valeret, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & his quæ &longs;ub &longs;en&longs;um cadunt; excogitare tamen licet pulchriora. An'ne Bo­<lb/>narrotius no&longs;ter, cùm Dauidis, aut Noctis <expan abbr="formã">formam</expan> faceret, aliquem <expan abbr="cont&etilde;plabatur">contemplabatur</expan>, vt ex eius ore <lb/>qua&longs;i <expan abbr="imagin&etilde;">imaginem</expan> exprimeret? an ip&longs;ius in mente in &longs;edebat &longs;pecies pulchritudinis eximia quædam, <lb/>quam intuens, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. defixus ad illius <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> artem <expan abbr="manum&qacute;">manumque</expan>. mouebat? etenim vt verbis <lb/>Ari&longs;t. vtar. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">to\ ga\r paza/deigma dei_ u(peze/xein</foreign> .i. exemplar excellat oportet. Eodem planè mo­</s></p> | <s>Hæc olim placuere Platoni; vnde cùm M. Tullius hau&longs;i&longs;&longs;et; &longs;uum illum oratorem informauit, <lb/>qualis forta&longs;&longs;e nemo fuit: non enim qu&ecedil;rebat quis e&longs;&longs;et, &longs;ed quid foret illud quo nihil po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e <lb/>præ&longs;tantius: habebat .n. animo <expan abbr="cõceptam">conceptam</expan> eloquenti&ecedil; formam, quæ <expan abbr="neq.">neque</expan> oculis, <expan abbr="neq.">neque</expan> auribus, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>vllo &longs;en&longs;u percipi po&longs;&longs;et, &longs;ed cogitatione tantum & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> teneretur; qua nihil pulchrius excogi­<lb/>tari valeret, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & his quæ &longs;ub &longs;en&longs;um cadunt; excogitare tamen licet pulchriora. An'ne Bo­<lb/>narrotius no&longs;ter, cùm Dauidis, aut Noctis <expan abbr="formã">formam</expan> faceret, aliquem <expan abbr="cont&etilde;plabatur">contemplabatur</expan>, vt ex eius ore <lb/>qua&longs;i <expan abbr="imagin&etilde;">imaginem</expan> exprimeret? an ip&longs;ius in mente in &longs;edebat &longs;pecies pulchritudinis eximia quædam, <lb/>quam intuens, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. defixus ad illius <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> artem <expan abbr="manum&qacute;">manumque</expan>. mouebat? etenim vt verbis <lb/>Ari&longs;t. vtar. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">to\ ga\r paza/deigma dei_ u(peze/xein</foreign> .i. exemplar excellat oportet. Eodem planè mo­<arrow.to.target n="marg2533"></arrow.to.target><lb/>do M. Tullius perfectæ eloquentiæ &longs;peciem animo videbat, auribus quærebat effigiem. H&ecedil;c illa <lb/>forma e&longs;t, non extra &longs;ingula, &longs;ed quæ ratione & intelligentia continetur, & &longs;emper vno & eo­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2533"></arrow.to.target><lb/>do M. Tullius perfectæ eloquentiæ &longs;peciem animo videbat, auribus quærebat effigiem. H&ecedil;c illa <lb/>forma e&longs;t, non extra &longs;ingula, &longs;ed quæ ratione & intelligentia continetur, & &longs;emper vno & eo­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2534"></arrow.to.target><lb/>dem &longs;tatu con&longs;eruatur: c&ecedil;tera quæ ex illa oriuntur, occidunt, fluunt & collabuntur: ad eius nor­<lb/>mam vniuer&longs;arum <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan> dirigitur. Hoc ergo &longs;ummum, & optimum ab eo propter mate­<lb/>riæ fluxum miris modis deflecti <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>, quod artifices cogno&longs;centes moro&longs;i &longs;unt, nec facilè in­<lb/>uenire po&longs;&longs;unt, quid illis &longs;atisfaciat, vt quanuis vnus Demo&longs;thenes inter omnes in <expan abbr="oĩ">oim</expan> dicendi ge­<lb/>nere emineret; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emper tamen aures Ciceronis impleret: ita erant auidæ & capaces, & &longs;emper <lb/>aliquid immen&longs;um <expan abbr="infinitum&qacute;">infinitumque</expan>. de&longs;iderabant. Nec &longs;atis audio Plinium Apellis auctoritatem ap­<lb/>probantem, qui cum Protogenis opus immen&longs;i laboris & nimiæ diligentiæ contemplaretur, vbi <lb/>c&ecedil;tera non &longs;ine magna admiratione per&longs;ecutus fui&longs;&longs;et, hoc vno &longs;e præ&longs;tare dixerit, quae aliquando <lb/><expan abbr="manũ">manum</expan> de tabula tollere &longs;ciret, qua&longs;i memorabili præcepto mouere volui&longs;&longs;et nimium argutam &longs;e­<lb/>dulitatem nonnunquam e&longs;&longs;e damno&longs;am. Verè enim illa enunciata fui&longs;&longs;e.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2534"></arrow.to.target><lb/>dem &longs;tatu con&longs;eruatur: c&ecedil;tera quæ ex illa oriuntur, occidunt, fluunt & collabuntur: ad eius nor­<lb/>mam vniuer&longs;arum <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan> <expan abbr="rõ">rom</expan> dirigitur. Hoc ergo &longs;ummum, & optimum ab eo propter mate­<lb/>riæ fluxum miris modis deflecti <expan abbr="cõtingit">contingit</expan>, quod artifices cogno&longs;centes moro&longs;i &longs;unt, nec facilè in­<lb/>uenire po&longs;&longs;unt, quid illis &longs;atisfaciat, vt quanuis vnus Demo&longs;thenes inter omnes in <expan abbr="oĩ">oim</expan> dicendi ge­<lb/>nere emineret; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emper tamen aures Ciceronis impleret: ita erant auidæ & capaces, & &longs;emper <lb/>aliquid immen&longs;um <expan abbr="infinitum&qacute;">infinitumque</expan>. de&longs;iderabant. Nec &longs;atis audio Plinium Apellis auctoritatem ap­<lb/>probantem, qui cum Protogenis opus immen&longs;i laboris & nimiæ diligentiæ contemplaretur, vbi <lb/>c&ecedil;tera non &longs;ine magna admiratione per&longs;ecutus fui&longs;&longs;et, hoc vno &longs;e præ&longs;tare dixerit, quae aliquando <lb/><expan abbr="manũ">manum</expan> de tabula tollere &longs;ciret, qua&longs;i memorabili præcepto mouere volui&longs;&longs;et nimium argutam &longs;e­<lb/>dulitatem nonnunquam e&longs;&longs;e damno&longs;am. Verè enim illa enunciata fui&longs;&longs;e.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2533"></margin.target>a poet.</s></p> | <s><margin.target id="marg2533"></margin.target>a poet.</s></p> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2535"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2535"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Ni&longs;i id &longs;ibi forte voluerint vitam e&longs;&longs;e breuem, artem verò longam. quare &longs;atius fore, &longs;iquid exi­<lb/>&longs;tat, quodcunque illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i nihil <expan abbr="oĩno">oinno</expan> appareat. Sed eò redeamus, vnde digre&longs;si &longs;umus. Finis <lb/>per &longs;e finitus e&longs;t; ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt in &longs;pecie certa cum efficiens, tum materia: c&ecedil;teroqui nulla præce­<lb/>pta tradi po&longs;&longs;ent in artibus. Veruntamen vbi opus executuri &longs;imus, tum ibi maxima infinitas e&longs;t, <lb/>& plurimum eius quod nos ab optato diuertat: e&longs;t .n. &longs;ingulare, in quo vires &longs;uas non rarò exer­<lb/>cent ca&longs;us, <expan abbr="atq.">atque</expan> fortuna. Proinde quando certa &longs;anitas adipi&longs;cenda e&longs;t, cùm huic, <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc &longs;ani­<lb/>tas adipi&longs;cenda &longs;it, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> certis hi&longs;ce remediis, hi&longs;ce operibus actionibus, & hi&longs;ce tempo­<lb/>ribus parari debebit, quæ <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> infinita &longs;unt, & admirandis obnoxia varietatibus, &longs;ed ex <lb/>hypothe&longs;i finis ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> hæc e&longs;t <expan abbr="accõmodanda">accommodanda</expan> materies. is verò manet immobilis: quare illò ten­<lb/>dimus quouis <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan>, & quauis actione vtamur, modò <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> valeamus, vt &longs;i pro fine rem <lb/>habeat; rem facias, &longs;i po&longs;sis, rectè, &longs;i non; <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo rem. Ex quo non finis ip&longs;ius varietas <lb/>&longs;ed eorum e&longs;t quæ in&longs;tituuntur in finem, <expan abbr="fini&longs;&qacute;">fini&longs;que</expan>. varietas in eo &longs;olùm po&longs;ita e&longs;t, quae hoc mihi nunc <lb/>bonum, aliàs aliter habeatur, &longs;ed <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> bonum iudicatum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> con&longs;titutum, & appetitum; id <lb/>pror&longs;us immutabile manet, & certum. His itidem efficiens ip&longs;um terminatur, & tantum efficit, </s></p> | <s>Ni&longs;i id &longs;ibi forte voluerint vitam e&longs;&longs;e breuem, artem verò longam. quare &longs;atius fore, &longs;iquid exi­<lb/>&longs;tat, quodcunque illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i nihil <expan abbr="oĩno">oinno</expan> appareat. Sed eò redeamus, vnde digre&longs;si &longs;umus. Finis <lb/>per &longs;e finitus e&longs;t; ea <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;unt in &longs;pecie certa cum efficiens, tum materia: c&ecedil;teroqui nulla præce­<lb/>pta tradi po&longs;&longs;ent in artibus. Veruntamen vbi opus executuri &longs;imus, tum ibi maxima infinitas e&longs;t, <lb/>& plurimum eius quod nos ab optato diuertat: e&longs;t .n. &longs;ingulare, in quo vires &longs;uas non rarò exer­<lb/>cent ca&longs;us, <expan abbr="atq.">atque</expan> fortuna. Proinde quando certa &longs;anitas adipi&longs;cenda e&longs;t, cùm huic, <expan abbr="atq.">atque</expan> hæc &longs;ani­<lb/>tas adipi&longs;cenda &longs;it, eadem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> certis hi&longs;ce remediis, hi&longs;ce operibus actionibus, & hi&longs;ce tempo­<lb/>ribus parari debebit, quæ <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> infinita &longs;unt, & admirandis obnoxia varietatibus, &longs;ed ex <lb/>hypothe&longs;i finis ad <expan abbr="oĩa">oina</expan> hæc e&longs;t <expan abbr="accõmodanda">accommodanda</expan> materies. is verò manet immobilis: quare illò ten­<lb/>dimus quouis <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan>, & quauis actione vtamur, modò <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> valeamus, vt &longs;i pro fine rem <lb/>habeat; rem facias, &longs;i po&longs;sis, rectè, &longs;i non; <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo rem. Ex quo non finis ip&longs;ius varietas <lb/>&longs;ed eorum e&longs;t quæ in&longs;tituuntur in finem, <expan abbr="fini&longs;&qacute;">fini&longs;que</expan>. varietas in eo &longs;olùm po&longs;ita e&longs;t, quae hoc mihi nunc <lb/>bonum, aliàs aliter habeatur, &longs;ed <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> bonum iudicatum e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> con&longs;titutum, & appetitum; id <lb/>pror&longs;us immutabile manet, & certum. His itidem efficiens ip&longs;um terminatur, & tantum efficit, <arrow.to.target n="marg2536"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. prouehitur, quantum præ&longs;entium rerum conditio tolerat: nunquam enim &longs;utor, quanuis <lb/>optimus, ex malo panno & inepto acu bonum &longs;agum con&longs;uet.</s></p> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2536"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. prouehitur, quantum præ&longs;entium rerum conditio tolerat: nunquam enim &longs;utor, quanuis <lb/>optimus, ex malo panno & inepto acu bonum &longs;agum con&longs;uet.</s></p> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2536"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2536"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Sit'ne pr&ecedil;ditus locus naturalis qualitatibus &longs;en&longs;ilibus, & quomodo. Cap. XXXVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Sit'ne pr&ecedil;ditus locus naturalis qualitatibus &longs;en&longs;ilibus, & quomodo. Cap. XXXVI<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM moueat locus vt finis, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. per aliud aliqua efficiendi facultate potiatur, eiu&longs;modi <lb/>tamen, vt perficiat, & con&longs;eruet illa corpora quæ in ip&longs;o locantur, quandò vt a&longs;&longs;erunt me­<lb/>dici elegantes, & optimi philo&longs;ophi, con&longs;eruatio à &longs;imili præ&longs;tetur, quippe cui mutatio quæ fieri <lb/>&longs;olet à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> maxime repugnet. à contrario verò exuperantia corrigatur; vocat huc nos Auer­<lb/>roës, & &longs;iue ip&longs;e qualitates tactiles loco negauerit, &longs;eu viri homini infen&longs;i tale dogma ex ip&longs;ius </s></p> | <s>CVM moueat locus vt finis, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. per aliud aliqua efficiendi facultate potiatur, eiu&longs;modi <lb/>tamen, vt perficiat, & con&longs;eruet illa corpora quæ in ip&longs;o locantur, quandò vt a&longs;&longs;erunt me­<lb/>dici elegantes, & optimi philo&longs;ophi, con&longs;eruatio à &longs;imili præ&longs;tetur, quippe cui mutatio quæ fieri <lb/>&longs;olet à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan> maxime repugnet. à contrario verò exuperantia corrigatur; vocat huc nos Auer­<lb/>roës, & &longs;iue ip&longs;e qualitates tactiles loco negauerit, &longs;eu viri homini infen&longs;i tale dogma ex ip&longs;ius <arrow.to.target n="marg2557"></arrow.to.target><lb/>verbis expre&longs;&longs;erint, & eius <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> in tam <expan abbr="ab&longs;urdã">ab&longs;urdam</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiam">&longs;ententiam</expan> tor&longs;erint, <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> di&longs;quirendi præ­<lb/>bet, &longs;it'ne vi con&longs;eruandi pr&ecedil;ditus locus beneficio <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> tactilis adiunctæ qualitatis, an'ne loci <lb/>qualitates fugiant &longs;en&longs;um. Et quanuis mea quidem &longs;ententia res nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> digna foret, <lb/>eam <expan abbr="tñ">tnm</expan> in hac methodo <expan abbr="pr&ecedil;tereundã">pr&ecedil;tereundam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e iudìcauimus, cùm re&longs;piciat affectiones corporis na­<lb/>turalis, & initia motus quæ &longs;unt no&longs;tri in&longs;tituti, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. locus ille à philo&longs;ophis illu&longs;tribus, & pro <lb/>Auerroë, & contra ip&longs;um fuerit &longs;tudio&longs;i&longs;simè tractatus. Et dubitatio &longs;anè in de traxit originem, <lb/>quia &longs;en&longs;us tactus in æquali quidam temperie po&longs;itus e&longs;t. Etenim quae animal ex corpore <expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> <lb/>conflatum e&longs;&longs;et ex <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> elementis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am tactilibus qualitatibus expers e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;et: cùm &longs;imile à &longs;imili <expan abbr="nõ">non</expan> afficeretur, vt <expan abbr="oĩum">oinum</expan> formas admitteret; mediocritatem adeptum e&longs;t, <lb/>&longs;ic .n. fieri potuit, vt cunctas tactilium <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> exuperantias perciperet. Nunc &longs;i con&longs;eruatio fit <lb/>à &longs;imili, à loco <expan abbr="aũt">aunt</expan> naturali fit con&longs;eruatio, &longs;imilis igitur. Atqui &longs;imili tactum non mouet, ergo ne­<lb/>que locus naturalis. Et &longs;imilem e&longs;&longs;e locum &longs;ecunda <expan abbr="rõne">ronne</expan> confirmatur. Nam &longs;i aqua, & aër quibus <lb/>animalia continentur, iis e&longs;&longs;ent <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>, prohiberent, quominus contrarias qualitates <expan abbr="perciper&etilde;t">perciperent</expan>, <lb/>vtputa, aqua frigida e&longs;t, animal in ea manens calidum. aqua igitur vetaret, ne calorem compre­ |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2557"></arrow.to.target><lb/>verbis expre&longs;&longs;erint, & eius <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> in tam <expan abbr="ab&longs;urdã">ab&longs;urdam</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiam">&longs;ententiam</expan> tor&longs;erint, <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> di&longs;quirendi præ­<lb/>bet, &longs;it'ne vi con&longs;eruandi pr&ecedil;ditus locus beneficio <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> tactilis adiunctæ qualitatis, an'ne loci <lb/>qualitates fugiant &longs;en&longs;um. Et quanuis mea quidem &longs;ententia res nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> digna foret, <lb/>eam <expan abbr="tñ">tnm</expan> in hac methodo <expan abbr="pr&ecedil;tereundã">pr&ecedil;tereundam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e iudìcauimus, cùm re&longs;piciat affectiones corporis na­<lb/>turalis, & initia motus quæ &longs;unt no&longs;tri in&longs;tituti, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. locus ille à philo&longs;ophis illu&longs;tribus, & pro <lb/>Auerroë, & contra ip&longs;um fuerit &longs;tudio&longs;i&longs;simè tractatus. Et dubitatio &longs;anè in de traxit originem, <lb/>quia &longs;en&longs;us tactus in æquali quidam temperie po&longs;itus e&longs;t. Etenim quae animal ex corpore <expan abbr="cõ&longs;tabat">con&longs;tabat</expan> <lb/>conflatum e&longs;&longs;et ex <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> elementis, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am tactilibus qualitatibus expers e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;et: cùm &longs;imile à &longs;imili <expan abbr="nõ">non</expan> afficeretur, vt <expan abbr="oĩum">oinum</expan> formas admitteret; mediocritatem adeptum e&longs;t, <lb/>&longs;ic .n. fieri potuit, vt cunctas tactilium <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> exuperantias perciperet. Nunc &longs;i con&longs;eruatio fit <lb/>à &longs;imili, à loco <expan abbr="aũt">aunt</expan> naturali fit con&longs;eruatio, &longs;imilis igitur. Atqui &longs;imili tactum non mouet, ergo ne­<lb/>que locus naturalis. Et &longs;imilem e&longs;&longs;e locum &longs;ecunda <expan abbr="rõne">ronne</expan> confirmatur. Nam &longs;i aqua, & aër quibus <lb/>animalia continentur, iis e&longs;&longs;ent <expan abbr="cõtraria">contraria</expan>, prohiberent, quominus contrarias qualitates <expan abbr="perciper&etilde;t">perciperent</expan>, <lb/>vtputa, aqua frigida e&longs;t, animal in ea manens calidum. aqua igitur vetaret, ne calorem compre­ | |
| <pb pagenum="408"/>henderet, &longs;ed calor ab animali in aqua percipitur, vt ex &longs;uga & per&longs;ecutione patet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non con­<lb/> | <pb pagenum="408"/>henderet, &longs;ed calor ab animali in aqua percipitur, vt ex &longs;uga & per&longs;ecutione patet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2558"></arrow.to.target><lb/>traria, &longs;ed &longs;imilis e&longs;t aqua animalibus in ip&longs;a degentibus & hoc po&longs;ito tanquam fundamento <expan abbr="co-rollariũ">co­<lb/>rollarium</expan> additur, aquam non calefieri, <expan abbr="dũ">dum</expan> fuerit aqua pura; verùm &longs;i calorem in aquis experiatur <lb/>animal, is aliunde e&longs;t, nimirùm ex vapore & halitu <expan abbr="cõmi&longs;tis">commi&longs;tis</expan>, quæ per &longs;e calida &longs;unt. Ex quo effici, <lb/>inquiunt, quae vulgus non digno&longs;cens <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> alienum, & eum qui alienus e&longs;t, proprium e&longs;&longs;e cen&longs;ens, <lb/>opinatur frigus aquæ perpetuò <expan abbr="affixũ">affixum</expan> non e&longs;&longs;e, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. frigido aquam non determinari, &longs;ed humi­<lb/>do duntaxat. in quo etiam placito videtur tacitè notari Alexander qui de aquæ con&longs;titutione &longs;ic <lb/>decreuerit. Quamobrem &longs;iquis eo pacto dubitauerit: aqua non &longs;entitur: ergo animal in aqua <lb/>non &longs;entiet; c&ecedil;terùm &longs;entit. ita re&longs;pondebimus, aquam non &longs;entiri planè, &longs;ed corpora quæ in illa <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, vt halitus. Hæc &longs;umma dictorum Auerrois, quæ vt ritè expendamus, anteà generatim <lb/>de loco di&longs;tinguendum. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> locum e&longs;&longs;e inter affectiones corporis naturalis, <expan abbr="atq.">atque</expan> illum <expan abbr="quo-modocunq.">quo­<lb/>modocunque</expan> &longs;en&longs;us pellere, neminem e&longs;&longs;e puto qui audeat inficiari: nam &longs;iue, vt terminus & &longs;u­<lb/>perficies corporis <expan abbr="cõtin&etilde;tis">continentis</expan>, &longs;iue etiam, vt terminus motus, &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, quoniam &longs;uperficies <lb/>per &longs;e vi&longs;ilis e&longs;t, licet <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine colore, & ex quiete, quæ item &longs;en&longs;ilis e&longs;t, cogno&longs;citur locus <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> cor­<lb/>pori naturalis. Re&longs;tat igitur, vt &longs;ermo fiat de &longs;en&longs;u tactus, & id &longs;entiat Auerroës, locum <expan abbr="nõ">non</expan> mo­<lb/>uere &longs;en&longs;um, & locum <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter accipiat, &longs;ed cum materia & qualitatibus eius corporis, cu­<lb/>ius <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t, quod item &longs;iquis nullo pacto &longs;en&longs;ile e&longs;&longs;e putet in &longs;tirpibus potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inaniman­<lb/>tibus &longs;it numerandus. Quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> id vnquam Auerroëm <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> graui&longs;simum &longs;en­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e arbitrabor, & quanuis aër obiiciatur cuius, quo maior e&longs;t puritas, minus &longs;entiri videtur, hoc <lb/> | <arrow.to.target n="marg2558"></arrow.to.target><lb/>traria, &longs;ed &longs;imilis e&longs;t aqua animalibus in ip&longs;a degentibus & hoc po&longs;ito tanquam fundamento <expan abbr="co-rollariũ">co­<lb/>rollarium</expan> additur, aquam non calefieri, <expan abbr="dũ">dum</expan> fuerit aqua pura; verùm &longs;i calorem in aquis experiatur <lb/>animal, is aliunde e&longs;t, nimirùm ex vapore & halitu <expan abbr="cõmi&longs;tis">commi&longs;tis</expan>, quæ per &longs;e calida &longs;unt. Ex quo effici, <lb/>inquiunt, quae vulgus non digno&longs;cens <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> alienum, & eum qui alienus e&longs;t, proprium e&longs;&longs;e cen&longs;ens, <lb/>opinatur frigus aquæ perpetuò <expan abbr="affixũ">affixum</expan> non e&longs;&longs;e, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. frigido aquam non determinari, &longs;ed humi­<lb/>do duntaxat. in quo etiam placito videtur tacitè notari Alexander qui de aquæ con&longs;titutione &longs;ic <lb/>decreuerit. Quamobrem &longs;iquis eo pacto dubitauerit: aqua non &longs;entitur: ergo animal in aqua <lb/>non &longs;entiet; c&ecedil;terùm &longs;entit. ita re&longs;pondebimus, aquam non &longs;entiri planè, &longs;ed corpora quæ in illa <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, vt halitus. Hæc &longs;umma dictorum Auerrois, quæ vt ritè expendamus, anteà generatim <lb/>de loco di&longs;tinguendum. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> locum e&longs;&longs;e inter affectiones corporis naturalis, <expan abbr="atq.">atque</expan> illum <expan abbr="quo-modocunq.">quo­<lb/>modocunque</expan> &longs;en&longs;us pellere, neminem e&longs;&longs;e puto qui audeat inficiari: nam &longs;iue, vt terminus & &longs;u­<lb/>perficies corporis <expan abbr="cõtin&etilde;tis">continentis</expan>, &longs;iue etiam, vt terminus motus, &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offert, quoniam &longs;uperficies <lb/>per &longs;e vi&longs;ilis e&longs;t, licet <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine colore, & ex quiete, quæ item &longs;en&longs;ilis e&longs;t, cogno&longs;citur locus <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> cor­<lb/>pori naturalis. Re&longs;tat igitur, vt &longs;ermo fiat de &longs;en&longs;u tactus, & id &longs;entiat Auerroës, locum <expan abbr="nõ">non</expan> mo­<lb/>uere &longs;en&longs;um, & locum <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter accipiat, &longs;ed cum materia & qualitatibus eius corporis, cu­<lb/>ius <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t, quod item &longs;iquis nullo pacto &longs;en&longs;ile e&longs;&longs;e putet in &longs;tirpibus potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inaniman­<lb/>tibus &longs;it numerandus. Quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> id vnquam Auerroëm <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> graui&longs;simum &longs;en­<lb/>&longs;i&longs;&longs;e arbitrabor, & quanuis aër obiiciatur cuius, quo maior e&longs;t puritas, minus &longs;entiri videtur, hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2559"></arrow.to.target><lb/>non elementi <expan abbr="corpori&longs;q.">corpori&longs;que</expan> &longs;implicis natur&ecedil; dabitur, &longs;ed eius ingenio, quia .&longs;. ob <expan abbr="tenuitat&etilde;">tenuitatem</expan> qualitates <lb/>aëris exigua efficacitate polleant: nam po&longs;tulat tactus <foreign lang="greek">a)n<gap/>tupian</foreign> quandam. At &longs;i aqua purior <lb/>&longs;it, profectò &longs;en&longs;um magis afficiet. Ideò vt in meliorem partem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fieri po&longs;sit, eius dicta <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> <lb/>pro ip&longs;o &longs;tatuam. Locum aut cum &longs;entiente conferri, aut cum &longs;en&longs;u carentibus, quae &longs;i carentia &longs;en­<lb/>&longs;u re&longs;piciat, aut locus accipietur qui e&longs;t terminus motus, aut ille qui <expan abbr="cõtinet">continet</expan> corpus. Vbi terminus <lb/>motus &longs;tatuatur, equidem ita dicam vt locus, &longs;iue actu, &longs;eu virtute, &longs;imilis &longs;it illi corpori quod <lb/><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>: nam terræ locus virtute frigidus & &longs;iccus e&longs;t, vt terra: quamobrem ibi & terra gini­<lb/>tur, & optimè genita &longs;e tuetur. Si verò elementum pro alterius elementi loco ponamus, de &longs;alu­<lb/>te di&longs;tinguendum e&longs;t iterum. Etenim &longs;alus &longs;peciei, vel cert&ecedil; accipitur, vt terræ, aut aquæ, vel in­<lb/>definitè cuiu&longs;uis &longs;peciei in qua &longs;alus vniuer&longs;i manet. Pro&longs;ectò &longs;alus indiuidui <expan abbr="cert&ecedil;&qacute;">cert&ecedil;que</expan>. &longs;peciei ab <lb/>eodem con&longs;eruatur, à quo gignitur. <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. à &longs;imili vel actu, vel virtute exoritur. At &longs;peciei <expan abbr="cu-iu&longs;q.">cu­<lb/>iu&longs;que</expan> indeterminatè &longs;alus in natura &longs;ic e&longs;t ordinata, vt locus in vniuer&longs;i ordine <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan>, partim <lb/>&longs;imilis, partim contrarius &longs;it. Similis, vt certam <expan abbr="vicinam&qacute;">vicinamque</expan>. &longs;peciem propaget, & tueatur: <expan abbr="cõtrarius">contrarius</expan>, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2559"></arrow.to.target><lb/>non elementi <expan abbr="corpori&longs;q.">corpori&longs;que</expan> &longs;implicis natur&ecedil; dabitur, &longs;ed eius ingenio, quia .&longs;. ob <expan abbr="tenuitat&etilde;">tenuitatem</expan> qualitates <lb/>aëris exigua efficacitate polleant: nam po&longs;tulat tactus <foreign lang="greek">a)n<gap/>tupian</foreign> quandam. At &longs;i aqua purior <lb/>&longs;it, profectò &longs;en&longs;um magis afficiet. Ideò vt in meliorem partem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> fieri po&longs;sit, eius dicta <expan abbr="accipiãtur">accipiantur</expan> <lb/>pro ip&longs;o &longs;tatuam. Locum aut cum &longs;entiente conferri, aut cum &longs;en&longs;u carentibus, quae &longs;i carentia &longs;en­<lb/>&longs;u re&longs;piciat, aut locus accipietur qui e&longs;t terminus motus, aut ille qui <expan abbr="cõtinet">continet</expan> corpus. Vbi terminus <lb/>motus &longs;tatuatur, equidem ita dicam vt locus, &longs;iue actu, &longs;eu virtute, &longs;imilis &longs;it illi corpori quod <lb/><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>: nam terræ locus virtute frigidus & &longs;iccus e&longs;t, vt terra: quamobrem ibi & terra gini­<lb/>tur, & optimè genita &longs;e tuetur. Si verò elementum pro alterius elementi loco ponamus, de &longs;alu­<lb/>te di&longs;tinguendum e&longs;t iterum. Etenim &longs;alus &longs;peciei, vel cert&ecedil; accipitur, vt terræ, aut aquæ, vel in­<lb/>definitè cuiu&longs;uis &longs;peciei in qua &longs;alus vniuer&longs;i manet. Pro&longs;ectò &longs;alus indiuidui <expan abbr="cert&ecedil;&qacute;">cert&ecedil;que</expan>. &longs;peciei ab <lb/>eodem con&longs;eruatur, à quo gignitur. <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. à &longs;imili vel actu, vel virtute exoritur. At &longs;peciei <expan abbr="cu-iu&longs;q.">cu­<lb/>iu&longs;que</expan> indeterminatè &longs;alus in natura &longs;ic e&longs;t ordinata, vt locus in vniuer&longs;i ordine <expan abbr="cõueniens">conueniens</expan>, partim <lb/>&longs;imilis, partim contrarius &longs;it. Similis, vt certam <expan abbr="vicinam&qacute;">vicinamque</expan>. &longs;peciem propaget, & tueatur: <expan abbr="cõtrarius">contrarius</expan>, <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Tollunt; his &longs;&ecedil;pe per inania nubila librant<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Tollunt; his &longs;&ecedil;pe per inania nubila librant<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Narrat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> Plinius Grues <expan abbr="Pontũ">Pontum</expan> <expan abbr="trã&longs;uolaturas">tran&longs;uolaturas</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> angu&longs;tias petere inter duo <expan abbr="promõtoria">promontoria</expan> <lb/>Criu metopon & Carambin, mox faburra &longs;tabiliri, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="mediũ">medium</expan> tran&longs;ierit abiici lapillos è pedibus: <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> attigerint <expan abbr="cõtin&etilde;t&etilde;">continentem</expan>, & è gutture <expan abbr="arenã">arenam</expan>. Sed hæc falsò narrari <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Ari&longs;t. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ideò te&longs;timonia gra­</s></p> | <s>Narrat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> Plinius Grues <expan abbr="Pontũ">Pontum</expan> <expan abbr="trã&longs;uolaturas">tran&longs;uolaturas</expan> <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> angu&longs;tias petere inter duo <expan abbr="promõtoria">promontoria</expan> <lb/>Criu metopon & Carambin, mox faburra &longs;tabiliri, <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="mediũ">medium</expan> tran&longs;ierit abiici lapillos è pedibus: <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> attigerint <expan abbr="cõtin&etilde;t&etilde;">continentem</expan>, & è gutture <expan abbr="arenã">arenam</expan>. Sed hæc falsò narrari <expan abbr="te&longs;ta&ttilde;">te&longs;tatur</expan> Ari&longs;t. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ideò te&longs;timonia gra­<arrow.to.target n="marg2577"></arrow.to.target><lb/>uiora <expan abbr="cõ&longs;ulamus">con&longs;ulamus</expan>. Ferunt echinos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ne <expan abbr="voluten&ttilde;">volutentur</expan> à &longs;&ecedil;uitia maris, imponere &longs;ibi lapillos; tamet&longs;i <lb/>id <expan abbr="putãt">putant</expan> euenire <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan>, quae mare ab imo <expan abbr="cõcitatũ">concitatum</expan>, eos arena inuoluat, &longs;ed illud placet; <expan abbr="&longs;iqd&etilde;">&longs;iqdem</expan> in ma­<lb/>ris &longs;upficie <expan abbr="purgaren&ttilde;">purgarentur</expan>. & h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cĩa">&longs;cina</expan> à maximis natur&ecedil; <expan abbr="ĩterpretib">interpretib</expan>. approbata <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">p&longs;picitur</expan>. Et .n. Tzetzes &longs;ic.</s></p> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2577"></arrow.to.target><lb/>uiora <expan abbr="cõ&longs;ulamus">con&longs;ulamus</expan>. Ferunt echinos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ne <expan abbr="voluten&ttilde;">volutentur</expan> à &longs;&ecedil;uitia maris, imponere &longs;ibi lapillos; tamet&longs;i <lb/>id <expan abbr="putãt">putant</expan> euenire <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan>, quae mare ab imo <expan abbr="cõcitatũ">concitatum</expan>, eos arena inuoluat, &longs;ed illud placet; <expan abbr="&longs;iqd&etilde;">&longs;iqdem</expan> in ma­<lb/>ris &longs;upficie <expan abbr="purgaren&ttilde;">purgarentur</expan>. & h&ecedil;c <expan abbr="&longs;cĩa">&longs;cina</expan> à maximis natur&ecedil; <expan abbr="ĩterpretib">interpretib</expan>. approbata <expan abbr="p&longs;pici&ttilde;">p&longs;picitur</expan>. Et .n. Tzetzes &longs;ic.</s></p> | |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2577"></margin.target>b 8. de hi&longs;t. <lb/>c. 12.</s></p> | <s><margin.target id="marg2577"></margin.target>b 8. de hi&longs;t. <lb/>c. 12.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>& di&longs;&longs;oluuntur oppo&longs;ita. Cap. XXXIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>& di&longs;&longs;oluuntur oppo&longs;ita. Cap. XXXIX<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>NOBIS certè nulla cau&longs;&longs;a videtur, cur Ari&longs;t. hoc loco fal&longs;am v&longs;urpauerit cau&longs;&longs;am, cùm vera <lb/>&longs;uppetat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. &longs;it quam ex eius verbis attulimus; cùm præ&longs;ertim nil tale ex aliorum &longs;enten­<lb/>tia pronunciatum ob&longs;eruemus, quibus cum, vbi nihil referat, ad euitandam moro&longs;itatem conue­<lb/>nire po&longs;sit, <expan abbr="neq.">neque</expan> debeat conniueri tanquàm hactenus demon&longs;trata non fuerit, quibus de cau&longs;sis <lb/>Ari&longs;t. ip&longs;e cum c&ecedil;teris, tamet&longs;i fal&longs;a profitentibus, concordare &longs;olet. Idcirco pro Ari&longs;t. nunc agen­<lb/>tes approbemus Alexandri &longs;ententiam quam recipit <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Simplicius. eius verò duo &longs;unt veluti <lb/>firma & inconcu&longs;&longs;a fundamenta. Primùm quidem: motum <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> ab Ari&longs;t. &longs;pectari, cùm <lb/>gignuntur: ille .n. e&longs;t motus elementi per &longs;e, quae tantum &longs;ibi loci comparat, quantum a&longs;&longs;equitur de <lb/>natura &longs;ua & forma. quare genitum per &longs;e, cùm etiam peruenire debui&longs;&longs;et in &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan> in quo <lb/>manet &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="nõ">non</expan> mouetur amplius: ac &longs;i moueatur, id e&longs;&longs;e per accidens, tum quae ac­<lb/>cidit illi vt detineatur extra proprium locum, tum etiam quae per &longs;e ip&longs;um omni obice amoto foret <lb/>in &longs;uo loco, <expan abbr="atq.">atque</expan> id quidem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto, ni&longs;i medium ob&longs;taret quod interponens <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> de mu­<lb/>tatione motum efficeret. alterum verò fundamentum, &longs;i placet Alexandri verbis illum tribuere <lb/>&longs;en&longs;um quem nos attulimus aliàs: &longs;i minus in no&longs;tram de grauium motu <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> accipiamus, </s></p> | <s>NOBIS certè nulla cau&longs;&longs;a videtur, cur Ari&longs;t. hoc loco fal&longs;am v&longs;urpauerit cau&longs;&longs;am, cùm vera <lb/>&longs;uppetat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. &longs;it quam ex eius verbis attulimus; cùm præ&longs;ertim nil tale ex aliorum &longs;enten­<lb/>tia pronunciatum ob&longs;eruemus, quibus cum, vbi nihil referat, ad euitandam moro&longs;itatem conue­<lb/>nire po&longs;sit, <expan abbr="neq.">neque</expan> debeat conniueri tanquàm hactenus demon&longs;trata non fuerit, quibus de cau&longs;sis <lb/>Ari&longs;t. ip&longs;e cum c&ecedil;teris, tamet&longs;i fal&longs;a profitentibus, concordare &longs;olet. Idcirco pro Ari&longs;t. nunc agen­<lb/>tes approbemus Alexandri &longs;ententiam quam recipit <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> Simplicius. eius verò duo &longs;unt veluti <lb/>firma & inconcu&longs;&longs;a fundamenta. Primùm quidem: motum <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> ab Ari&longs;t. &longs;pectari, cùm <lb/>gignuntur: ille .n. e&longs;t motus elementi per &longs;e, quae tantum &longs;ibi loci comparat, quantum a&longs;&longs;equitur de <lb/>natura &longs;ua & forma. quare genitum per &longs;e, cùm etiam peruenire debui&longs;&longs;et in &longs;uum <expan abbr="locũ">locum</expan> in quo <lb/>manet &longs;ecundùm naturam, <expan abbr="nõ">non</expan> mouetur amplius: ac &longs;i moueatur, id e&longs;&longs;e per accidens, tum quae ac­<lb/>cidit illi vt detineatur extra proprium locum, tum etiam quae per &longs;e ip&longs;um omni obice amoto foret <lb/>in &longs;uo loco, <expan abbr="atq.">atque</expan> id quidem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto, ni&longs;i medium ob&longs;taret quod interponens <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> de mu­<lb/>tatione motum efficeret. alterum verò fundamentum, &longs;i placet Alexandri verbis illum tribuere <lb/>&longs;en&longs;um quem nos attulimus aliàs: &longs;i minus in no&longs;tram de grauium motu <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> accipiamus, <arrow.to.target n="marg2587"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;am motus & quietis naturalis e&longs;&longs;e formam quam motus ip&longs;e, & acqui&longs;itio loci <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan>, <lb/>&longs;icut actus &longs;ecundus <expan abbr="actũ">actum</expan> primum, & quemadmodum operatio propria quæ e&longs;t vt vita iis qu&ecedil; mo­<lb/>uentur, vt tum &longs;it forma perfecta, cùm elementum iam genitum e&longs;t, & &longs;uus ade&longs;t locus. Quanto <lb/>ergo plus habent formæ &longs;iue affectionis ad <expan abbr="formã">formam</expan>, & vt verius dicam, pote&longs;tatis; eo quoque plus <lb/>habent functionis illius quæ <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> formam, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> operationis efficacitas, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudi­<lb/>cio, à duabus rebus originem per &longs;e ducit, & à materi&ecedil; multitudine, & à gradu formæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> vt ea <lb/>perpetuò profiteamur, quæ <expan abbr="lõgo">longo</expan> &longs;ermone <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, à gradu pote&longs;tatis. Quocirca maior ignis <lb/>copia magis calefacit, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam flamma calefacit magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> carbo. Hæc forma per grauitatem, <lb/>&longs;eu leuitatem de&longs;cribitur, ni&longs;i velis ip&longs;e dare grauitatem e&longs;&longs;e formam, vbi igitur grauitas <expan abbr="int&etilde;da-tur">intenda­<lb/>tur</expan> (intendi verò illam, vel &longs;icuti qualitatem dicere nefas non e&longs;t, vel eam intendi pro materiæ af­<lb/>fectionibus, aut pro illius potentia, nil ad præ&longs;ens referat, cùm alibi de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formis, & de <lb/>cau&longs;sis intentionis &longs;igillatim agendum &longs;it) aut alia grauitas accedat, &longs;equitur vt efficacior &longs;it <expan abbr="ele-mentorũ">ele­<lb/>mentorum</expan> functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectior, perfectior <expan abbr="aũt">aunt</expan> functio e&longs;t motus celerior, & iam in&longs;tans con&longs;e­<lb/>cutio loci, donec ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> perfectionis gradum veniat, cum quo protinus e&longs;t locus, & quies, & <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2587"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;am motus & quietis naturalis e&longs;&longs;e formam quam motus ip&longs;e, & acqui&longs;itio loci <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan>, <lb/>&longs;icut actus &longs;ecundus <expan abbr="actũ">actum</expan> primum, & quemadmodum operatio propria quæ e&longs;t vt vita iis qu&ecedil; mo­<lb/>uentur, vt tum &longs;it forma perfecta, cùm elementum iam genitum e&longs;t, & &longs;uus ade&longs;t locus. Quanto <lb/>ergo plus habent formæ &longs;iue affectionis ad <expan abbr="formã">formam</expan>, & vt verius dicam, pote&longs;tatis; eo quoque plus <lb/>habent functionis illius quæ <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> formam, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> operationis efficacitas, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudi­<lb/>cio, à duabus rebus originem per &longs;e ducit, & à materi&ecedil; multitudine, & à gradu formæ, <expan abbr="atq.">atque</expan> vt ea <lb/>perpetuò profiteamur, quæ <expan abbr="lõgo">longo</expan> &longs;ermone <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, à gradu pote&longs;tatis. Quocirca maior ignis <lb/>copia magis calefacit, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam flamma calefacit magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> carbo. Hæc forma per grauitatem, <lb/>&longs;eu leuitatem de&longs;cribitur, ni&longs;i velis ip&longs;e dare grauitatem e&longs;&longs;e formam, vbi igitur grauitas <expan abbr="int&etilde;da-tur">intenda­<lb/>tur</expan> (intendi verò illam, vel &longs;icuti qualitatem dicere nefas non e&longs;t, vel eam intendi pro materiæ af­<lb/>fectionibus, aut pro illius potentia, nil ad præ&longs;ens referat, cùm alibi de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formis, & de <lb/>cau&longs;sis intentionis &longs;igillatim agendum &longs;it) aut alia grauitas accedat, &longs;equitur vt efficacior &longs;it <expan abbr="ele-mentorũ">ele­<lb/>mentorum</expan> functio, <expan abbr="atq.">atque</expan> perfectior, perfectior <expan abbr="aũt">aunt</expan> functio e&longs;t motus celerior, & iam in&longs;tans con&longs;e­<lb/>cutio loci, donec ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> perfectionis gradum veniat, cum quo protinus e&longs;t locus, & quies, & <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2588"></arrow.to.target><lb/>qua&longs;i imitetur <expan abbr="illũ">illum</expan> progre&longs;&longs;um quem in qualitate notauit Galenus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, quædam exiguum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2588"></arrow.to.target><lb/>qua&longs;i imitetur <expan abbr="illũ">illum</expan> progre&longs;&longs;um quem in qualitate notauit Galenus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="inqui&etilde;s">inquiens</expan>, quædam exiguum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2589"></arrow.to.target><lb/>con&longs;ecuta momentum maximas efficere mutationes, efficacius multò moueatur. Sed & id quod <lb/>dicebat Hipparchus ad ea transferri <expan abbr="põt">pont</expan> quæ mouentur, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> genita fuerunt. ade&longs;t enim impe­<lb/>dimentum quod illa detinet extra &longs;uum locum, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: velut euenit ferro candenti ca­<lb/>lor, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic in proce&longs;&longs;u langue&longs;cit, ita vt demum nullam habeat vim, &longs;ed penitus ip&longs;um agere per­<lb/>mittat &longs;ecundùm &longs;uam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ideò & elementa libera impedimento magis operantur; hoc e&longs;t, <lb/>promptius tendunt in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> finem &longs;ua grauitate, &longs;eu leuitate pellentia medium, quod cùm propter <lb/>ancipitem naturam grauibus <expan abbr="leuibu&longs;&qacute;">leuibu&longs;que</expan>. obnitatur prope finem in confinio grauium cum ip&longs;is con­<lb/>&longs;entiens & deor&longs;um vergens re&longs;i&longs;tit minus: in confinio leuium, leue propemodum <expan abbr="exi&longs;t&etilde;s">exi&longs;tens</expan> adiuuat <lb/>potius leuia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> renitatur. <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> magis opitulatur de&longs;cen&longs;ui grauium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> a&longs;cen&longs;ui leuium, quia <lb/>media corpora magis grauitate pollent <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitate. Sed reuera cau&longs;&longs;a princeps e&longs;t grauitas ele­<lb/>menti, quæ magis e&longs;t in actu &longs;ecundo, quo magis accedit ad &longs;uum locum. Etenim actus &longs;ecun­<lb/>dus accipit plus & minus, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> per accidens, & materiæ cau&longs;&longs;a, quia per &longs;e &longs;ummus e&longs;t, & per­<lb/>petuò formæ re&longs;pondens, & partibus eius, &longs;ed retunditur ab impediente & contrario: ex qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2589"></arrow.to.target><lb/>con&longs;ecuta momentum maximas efficere mutationes, efficacius multò moueatur. Sed & id quod <lb/>dicebat Hipparchus ad ea transferri <expan abbr="põt">pont</expan> quæ mouentur, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> genita fuerunt. ade&longs;t enim impe­<lb/>dimentum quod illa detinet extra &longs;uum locum, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: velut euenit ferro candenti ca­<lb/>lor, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic in proce&longs;&longs;u langue&longs;cit, ita vt demum nullam habeat vim, &longs;ed penitus ip&longs;um agere per­<lb/>mittat &longs;ecundùm &longs;uam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ideò & elementa libera impedimento magis operantur; hoc e&longs;t, <lb/>promptius tendunt in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> finem &longs;ua grauitate, &longs;eu leuitate pellentia medium, quod cùm propter <lb/>ancipitem naturam grauibus <expan abbr="leuibu&longs;&qacute;">leuibu&longs;que</expan>. obnitatur prope finem in confinio grauium cum ip&longs;is con­<lb/>&longs;entiens & deor&longs;um vergens re&longs;i&longs;tit minus: in confinio leuium, leue propemodum <expan abbr="exi&longs;t&etilde;s">exi&longs;tens</expan> adiuuat <lb/>potius leuia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> renitatur. <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> magis opitulatur de&longs;cen&longs;ui grauium, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> a&longs;cen&longs;ui leuium, quia <lb/>media corpora magis grauitate pollent <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitate. Sed reuera cau&longs;&longs;a princeps e&longs;t grauitas ele­<lb/>menti, quæ magis e&longs;t in actu &longs;ecundo, quo magis accedit ad &longs;uum locum. Etenim actus &longs;ecun­<lb/>dus accipit plus & minus, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> per accidens, & materiæ cau&longs;&longs;a, quia per &longs;e &longs;ummus e&longs;t, & per­<lb/>petuò formæ re&longs;pondens, & partibus eius, &longs;ed retunditur ab impediente & contrario: ex qua <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2590"></arrow.to.target><lb/>pugna fit vt varietur proportio mobilis ad medium; vnde etiam velocitas immutatur. Hanc igitur <lb/>amplificationem perfectionis Ari&longs;t. appellat <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> grauitatis & leuitatis <foreign lang="greek">e)pidosi+n</foreign> ip&longs;e vo­<lb/>cat. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> huius vocis nos anteà &longs;ignificauimus, vbi de actu &longs;ecundo verba faceremus, & quo­<lb/>niam eius vis e&longs;t in &longs;ignificando profectu, certè cum Alexandro dicemus, Ari&longs;t. loqui de motu eo­<lb/>rum quæ per &longs;e mouentur, hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t, cùm generantur; ni&longs;i & in genitis latiore quadam &longs;pecie <lb/>&longs;umatur, vel ip&longs;a na&longs;catur à progre&longs;&longs;u materiæ formam ver&longs;us, vel ex ablatione impedimenti. <lb/>Quòd &longs;iquis opponat medij den&longs;itatem in confinio grauium, quæ magis impeditura &longs;it elementi <lb/>progre&longs;&longs;um, huius &longs;ignum, quae naues quæ oneratæ in mari enatant, in aqua dulci merguntur, audiat <lb/>item in medio geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, alteram quidem aduentitiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entialem alteram; <lb/>illa den&longs;itas e&longs;t & in mari permixtio terræ, h&ecedil;c propen&longs;io. Sed in hypothe&longs;i no&longs;tra, quod e&longs;&longs;entia­<lb/>le e&longs;t, &longs;uperat <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, neque &longs;anè ordine in&longs;ueto naturæ, quippe quae plumbum eliquatum ab aqua <lb/>etiam feruenti&longs;sima cogatur. Ita fit vt in loco item &longs;uperiore, quanuis medium rarius &longs;it, tamen <lb/>propter leuitatem magis re&longs;i&longs;tat grauibus, <expan abbr="nã">nam</expan> leuitas in eo loco maior e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferiore: propterea <lb/>magis ab initio diuiditur, in proce&longs;&longs;u verò magis cedere videtur, & qua&longs;i impetum eius excipe­ | <arrow.to.target n="marg2590"></arrow.to.target><lb/>pugna fit vt varietur proportio mobilis ad medium; vnde etiam velocitas immutatur. Hanc igitur <lb/>amplificationem perfectionis Ari&longs;t. appellat <expan abbr="incrementũ">incrementum</expan> grauitatis & leuitatis <foreign lang="greek">e)pidosi+n</foreign> ip&longs;e vo­<lb/>cat. <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> huius vocis nos anteà &longs;ignificauimus, vbi de actu &longs;ecundo verba faceremus, & quo­<lb/>niam eius vis e&longs;t in &longs;ignificando profectu, certè cum Alexandro dicemus, Ari&longs;t. loqui de motu eo­<lb/>rum quæ per &longs;e mouentur, hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t, cùm generantur; ni&longs;i & in genitis latiore quadam &longs;pecie <lb/>&longs;umatur, vel ip&longs;a na&longs;catur à progre&longs;&longs;u materiæ formam ver&longs;us, vel ex ablatione impedimenti. <lb/>Quòd &longs;iquis opponat medij den&longs;itatem in confinio grauium, quæ magis impeditura &longs;it elementi <lb/>progre&longs;&longs;um, huius &longs;ignum, quae naues quæ oneratæ in mari enatant, in aqua dulci merguntur, audiat <lb/>item in medio geminam e&longs;&longs;e <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, alteram quidem aduentitiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entialem alteram; <lb/>illa den&longs;itas e&longs;t & in mari permixtio terræ, h&ecedil;c propen&longs;io. Sed in hypothe&longs;i no&longs;tra, quod e&longs;&longs;entia­<lb/>le e&longs;t, &longs;uperat <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, neque &longs;anè ordine in&longs;ueto naturæ, quippe quae plumbum eliquatum ab aqua <lb/>etiam feruenti&longs;sima cogatur. Ita fit vt in loco item &longs;uperiore, quanuis medium rarius &longs;it, tamen <lb/>propter leuitatem magis re&longs;i&longs;tat grauibus, <expan abbr="nã">nam</expan> leuitas in eo loco maior e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferiore: propterea <lb/>magis ab initio diuiditur, in proce&longs;&longs;u verò magis cedere videtur, & qua&longs;i impetum eius excipe­ |
| |
| <s><emph type="italics"/>Temporibus &longs;i non aggrediare &longs;uis<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Temporibus &longs;i non aggrediare &longs;uis<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <pb pagenum="416"/> | <pb pagenum="416"/> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hæc totus amori deditus ille poëta cantauit quibus vti po&longs;sis ad ea <expan abbr="cõfirmanda">confirmanda</expan> quæ à nobis acce­</s></p> | <s>Hæc totus amori deditus ille poëta cantauit quibus vti po&longs;sis ad ea <expan abbr="cõfirmanda">confirmanda</expan> quæ à nobis acce­<arrow.to.target n="marg2597"></arrow.to.target><lb/>pta &longs;unt; illi verò nos vici&longs;sim rependere <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> cau&longs;&longs;as indicando talis euenti. Sed longius &longs;pa­<lb/>tiati redeamus ad motus naturales. Neque tamen ita medium &longs;equitur naturæ impetum, quin <lb/>ob&longs;tet item tanti&longs;per & altera in <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> propen&longs;io &longs;ocia vnà cum cau&longs;&longs;a <expan abbr="adu&etilde;titia">aduentitia</expan> quæ <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> e&longs;t. <lb/>Quapropter e&longs;t motus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;ucce&longs;siua mutatio, non &longs;ubita, &longs;ed motus nihilominus qui <lb/>per <expan abbr="velocitat&etilde;">velocitatem</expan> &longs;ubitæ mutationi &longs;imilis exi&longs;tat. Quod de de&longs;cen&longs;u dictum e&longs;t, <expan abbr="põt">pont</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> transfer­<lb/>ri ad a&longs;cen&longs;um, vt plus leuitas po&longs;sit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> raritas. tamet&longs;i plus conferat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitas ob cau&longs;&longs;am &longs;upe­<lb/>rius dictam, vt <expan abbr="impedi&etilde;do">impediendo</expan> plus den&longs;itas, quàm raritas, & propen&longs;io &longs;ocia. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;æ per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>grauium magis adiuuabunt, <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> verò leuium cau&longs;&longs;&ecedil; per accidens magis efficient. ex qua <lb/><expan abbr="cõp&etilde;&longs;atione">compen&longs;atione</expan> fieri puto, vt paullo plus minus æqua grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. velocitas in fine reddatut. <lb/>Nihilo igitur medij <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> <expan abbr="languidior&etilde;">languidiorem</expan> facit motum in extremo, vt dictum e&longs;t. <expan abbr="Fal&longs;e&qacute;">Fal&longs;eque</expan>. &longs;umitur <lb/>ab Alexandro, <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicio <expan abbr="motũ">motum</expan> elementi obiri, quando vniuer&longs;us obex amotus fuerit: nam <lb/>&longs;i hoc e&longs;&longs;et, tantum abe&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueretur, vt potius <expan abbr="oĩno">oinno</expan> quie&longs;ceret iam locum &longs;uum a&longs;­<lb/>&longs;ecutum. Hæc igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a velocitatis per &longs;e quam nos antè expo&longs;uimus in motibus natura­<lb/>libus. Non .n. me pr&ecedil;terit Ari&longs;t. cau&longs;&longs;as velocitatis alias alibi attuli&longs;&longs;e, vt puta proportionem mo­<lb/>uentis ad mobile, necnon medij raritatem. Nanque id per accidens e&longs;t, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;entia motus <lb/>naturalis. Illud verò pertinet ad motus qui ab extrin&longs;eco pror&longs;us fiunt, quanquam etiam non re­<lb/>pugnat iis quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur, quia validius <expan abbr="generãs">generans</expan> citius item generabit, & in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2597"></arrow.to.target><lb/>pta &longs;unt; illi verò nos vici&longs;sim rependere <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> cau&longs;&longs;as indicando talis euenti. Sed longius &longs;pa­<lb/>tiati redeamus ad motus naturales. Neque tamen ita medium &longs;equitur naturæ impetum, quin <lb/>ob&longs;tet item tanti&longs;per & altera in <expan abbr="cõtrariũ">contrarium</expan> propen&longs;io &longs;ocia vnà cum cau&longs;&longs;a <expan abbr="adu&etilde;titia">aduentitia</expan> quæ <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> e&longs;t. <lb/>Quapropter e&longs;t motus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, hoc e&longs;t, &longs;ucce&longs;siua mutatio, non &longs;ubita, &longs;ed motus nihilominus qui <lb/>per <expan abbr="velocitat&etilde;">velocitatem</expan> &longs;ubitæ mutationi &longs;imilis exi&longs;tat. Quod de de&longs;cen&longs;u dictum e&longs;t, <expan abbr="põt">pont</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> transfer­<lb/>ri ad a&longs;cen&longs;um, vt plus leuitas po&longs;sit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> raritas. tamet&longs;i plus conferat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitas ob cau&longs;&longs;am &longs;upe­<lb/>rius dictam, vt <expan abbr="impedi&etilde;do">impediendo</expan> plus den&longs;itas, quàm raritas, & propen&longs;io &longs;ocia. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;æ per &longs;e <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>grauium magis adiuuabunt, <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> verò leuium cau&longs;&longs;&ecedil; per accidens magis efficient. ex qua <lb/><expan abbr="cõp&etilde;&longs;atione">compen&longs;atione</expan> fieri puto, vt paullo plus minus æqua grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. velocitas in fine reddatut. <lb/>Nihilo igitur medij <expan abbr="d&etilde;&longs;itas">den&longs;itas</expan> <expan abbr="languidior&etilde;">languidiorem</expan> facit motum in extremo, vt dictum e&longs;t. <expan abbr="Fal&longs;e&qacute;">Fal&longs;eque</expan>. &longs;umitur <lb/>ab Alexandro, <expan abbr="atq.">atque</expan> Simplicio <expan abbr="motũ">motum</expan> elementi obiri, quando vniuer&longs;us obex amotus fuerit: nam <lb/>&longs;i hoc e&longs;&longs;et, tantum abe&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueretur, vt potius <expan abbr="oĩno">oinno</expan> quie&longs;ceret iam locum &longs;uum a&longs;­<lb/>&longs;ecutum. Hæc igitur e&longs;t cau&longs;&longs;a velocitatis per &longs;e quam nos antè expo&longs;uimus in motibus natura­<lb/>libus. Non .n. me pr&ecedil;terit Ari&longs;t. cau&longs;&longs;as velocitatis alias alibi attuli&longs;&longs;e, vt puta proportionem mo­<lb/>uentis ad mobile, necnon medij raritatem. Nanque id per accidens e&longs;t, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;entia motus <lb/>naturalis. Illud verò pertinet ad motus qui ab extrin&longs;eco pror&longs;us fiunt, quanquam etiam non re­<lb/>pugnat iis quæ &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouentur, quia validius <expan abbr="generãs">generans</expan> citius item generabit, & in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2598"></arrow.to.target><lb/>locum perducet rem quæ generatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit imbecillius, & pote&longs;tas, vt aiebat Ari&longs;t. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i natur&ecedil; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2598"></arrow.to.target><lb/>locum perducet rem quæ generatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i fuerit imbecillius, & pote&longs;tas, vt aiebat Ari&longs;t. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i natur&ecedil; <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2599"></arrow.to.target><lb/>accedat, motum <expan abbr="pernicior&etilde;">perniciorem</expan> facit; tamet&longs;i præterfatum quoquomodo eiu&longs;modi habetur: ampli­<lb/>ficat .n. quodammodo grauitatem natiuam. Proin cau&longs;&longs;a reddita e&longs;t ab Ari&longs;tot. cur crocodilus <lb/>mor&longs;u valeat &longs;upra c&ecedil;tera animalia, præter alias. quia mouet <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan> maxillam. quare valet <lb/>ad acrius retinendum id quod ore apprehen&longs;um e&longs;t. inde .n. retentio facilior, vnde agitur motus; <lb/>inde verò vehementior motus agitur, vnde ictus inferri vehementius pote&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a reddita, <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cur &longs;i quis &longs;uper lignum magnam imponat &longs;ecurim, <expan abbr="de&longs;uper&qacute;">de&longs;uperque</expan>. illi <expan abbr="magnũ">magnum</expan> adiiciat pondus, ligni <lb/> | <arrow.to.target n="marg2599"></arrow.to.target><lb/>accedat, motum <expan abbr="pernicior&etilde;">perniciorem</expan> facit; tamet&longs;i præterfatum quoquomodo eiu&longs;modi habetur: ampli­<lb/>ficat .n. quodammodo grauitatem natiuam. Proin cau&longs;&longs;a reddita e&longs;t ab Ari&longs;tot. cur crocodilus <lb/>mor&longs;u valeat &longs;upra c&ecedil;tera animalia, præter alias. quia mouet <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan> maxillam. quare valet <lb/>ad acrius retinendum id quod ore apprehen&longs;um e&longs;t. inde .n. retentio facilior, vnde agitur motus; <lb/>inde verò vehementior motus agitur, vnde ictus inferri vehementius pote&longs;t, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cau&longs;&longs;a reddita, <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cur &longs;i quis &longs;uper lignum magnam imponat &longs;ecurim, <expan abbr="de&longs;uper&qacute;">de&longs;uperque</expan>. illi <expan abbr="magnũ">magnum</expan> adiiciat pondus, ligni <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, quod curandum &longs;it, <expan abbr="nõ">non</expan> diuidit, &longs;i verò extollens &longs;ecurim percutiat, illud &longs;cindit, cùm c&ecedil;­<lb/>teroqui minus habeat <expan abbr="põderis">ponderis</expan> id quod percutit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod premit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interuenit motus, qui <lb/>adauget pondus, & duplici grauitat&ecedil;, &longs;eu propen&longs;ione mouetur, altera natiua & propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> alte­<lb/>ra quæ percutientis e&longs;t. Idem etiam eueniet, &longs;i corpus fuerit grauius; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> magis opprimet me­<lb/>dium, per quod fertur, & <expan abbr="aditũ">aditum</expan> &longs;ibi promptius apparebit, &longs;ed <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> flagitet certam rei mobi­<lb/>lis formam, & certum perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>: ea verò certi & præfiniti &longs;patij <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> termini con&longs;e­<lb/>quuntur. Cùm verò hæc olim probata fuerint, quid e&longs;t igitur, cur amplius <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan> &longs;it, quin &longs;int <lb/> | <arrow.to.target n="marg2600"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan>, quod curandum &longs;it, <expan abbr="nõ">non</expan> diuidit, &longs;i verò extollens &longs;ecurim percutiat, illud &longs;cindit, cùm c&ecedil;­<lb/>teroqui minus habeat <expan abbr="põderis">ponderis</expan> id quod percutit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod premit: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> interuenit motus, qui <lb/>adauget pondus, & duplici grauitat&ecedil;, &longs;eu propen&longs;ione mouetur, altera natiua & propria, <expan abbr="atq.">atque</expan> alte­<lb/>ra quæ percutientis e&longs;t. Idem etiam eueniet, &longs;i corpus fuerit grauius; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> magis opprimet me­<lb/>dium, per quod fertur, & <expan abbr="aditũ">aditum</expan> &longs;ibi promptius apparebit, &longs;ed <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> flagitet certam rei mobi­<lb/>lis formam, & certum perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>: ea verò certi & præfiniti &longs;patij <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> termini con&longs;e­<lb/>quuntur. Cùm verò hæc olim probata fuerint, quid e&longs;t igitur, cur amplius <expan abbr="dubitandũ">dubitandum</expan> &longs;it, quin &longs;int <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2759"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg2759"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVM &longs;icut de motu terræ, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;ue">eiu&longs;demque</expan> loco varia pronuntiata fuerunt: ita, vim aliqui <lb/>magis &longs;en&longs;uum iudicio &longs;tantes, quie&longs;centem illam po&longs;uerint, etiam quietis varias atque adeò <lb/>diuer&longs;as cau&longs;&longs;as protulerunt. Nam Xenophanes Calophonius, qui &longs;tatuebat infinitum, ip&longs;um, <lb/>veluti turrim, quæ fundamentis alti&longs;simè iactis manet immobilis, &longs;ic in infinitum radicibus actis <lb/>non po&longs;&longs;e moueri. videtur potius occa&longs;ionem dubitandi &longs;ic volui&longs;&longs;e tollere, quam in cau&longs;&longs;a pro­<lb/>blematis inuenienda labora&longs;&longs;e, & vt fieri &longs;olet, inter multa pauca re&longs;piciens temere effuti&longs;&longs;e. qua­<lb/>propter etiam carminibus Empedocleis acerrimè laceratus e&longs;t, quæ recitantur 2. de c&ecedil;lo: Thales <lb/>autem Mile&longs;ius, qui omnium rerum initium po&longs;uit aquam, & ip&longs;e cau&longs;&longs;am quieris in terra tri­<lb/>buit aquæ: in ip&longs;a enim iacere credidit terram. ac veluti corticem natate: nam &longs;icuti cernimus <lb/>ab aëre lignum non &longs;u&longs;tineri &longs;u&longs;pen&longs;um, &longs;ed præceps ferri præ medij raritate deor&longs;um; in a­<lb/>quis autem &longs;upereminere, quia &longs;int den&longs;iores, neque mergi. &longs;ic terra per aërem ip&longs;um fertur: <lb/>cùm verò peruenerit ad aquas; ibi &longs;uper&longs;tat: & eodem planè modo quo natantes in&longs;ulas ob­<lb/>&longs;eruamus; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Achilles Statius, item & Hipparchus a&longs;tronomi profe&longs;si &longs;unt terram manere &longs;u­</s></p> | <s>VERVM &longs;icut de motu terræ, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;ue">eiu&longs;demque</expan> loco varia pronuntiata fuerunt: ita, vim aliqui <lb/>magis &longs;en&longs;uum iudicio &longs;tantes, quie&longs;centem illam po&longs;uerint, etiam quietis varias atque adeò <lb/>diuer&longs;as cau&longs;&longs;as protulerunt. Nam Xenophanes Calophonius, qui &longs;tatuebat infinitum, ip&longs;um, <lb/>veluti turrim, quæ fundamentis alti&longs;simè iactis manet immobilis, &longs;ic in infinitum radicibus actis <lb/>non po&longs;&longs;e moueri. videtur potius occa&longs;ionem dubitandi &longs;ic volui&longs;&longs;e tollere, quam in cau&longs;&longs;a pro­<lb/>blematis inuenienda labora&longs;&longs;e, & vt fieri &longs;olet, inter multa pauca re&longs;piciens temere effuti&longs;&longs;e. qua­<lb/>propter etiam carminibus Empedocleis acerrimè laceratus e&longs;t, quæ recitantur 2. de c&ecedil;lo: Thales <lb/>autem Mile&longs;ius, qui omnium rerum initium po&longs;uit aquam, & ip&longs;e cau&longs;&longs;am quieris in terra tri­<lb/>buit aquæ: in ip&longs;a enim iacere credidit terram. ac veluti corticem natate: nam &longs;icuti cernimus <lb/>ab aëre lignum non &longs;u&longs;tineri &longs;u&longs;pen&longs;um, &longs;ed præceps ferri præ medij raritate deor&longs;um; in a­<lb/>quis autem &longs;upereminere, quia &longs;int den&longs;iores, neque mergi. &longs;ic terra per aërem ip&longs;um fertur: <lb/>cùm verò peruenerit ad aquas; ibi &longs;uper&longs;tat: & eodem planè modo quo natantes in&longs;ulas ob­<lb/>&longs;eruamus; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Achilles Statius, item & Hipparchus a&longs;tronomi profe&longs;si &longs;unt terram manere &longs;u­<arrow.to.target n="marg2760"></arrow.to.target><lb/>&longs;pen&longs;am: & cum ea &longs;ententia confirmetur v&longs;ibus &longs;en&longs;uum, debuit etiam notari: nam &longs;icut in ve­ |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2760"></arrow.to.target><lb/>&longs;pen&longs;am: & cum ea &longs;ententia confirmetur v&longs;ibus &longs;en&longs;uum, debuit etiam notari: nam &longs;icut in ve­ | |
| <pb pagenum="446"/>&longs;ica natat lapis, & manet in lotio &longs;u&longs;pen&longs;us, ita quoque de tota terra & aqua dicendum e&longs;t; eo­<lb/> | <pb pagenum="446"/>&longs;ica natat lapis, & manet in lotio &longs;u&longs;pen&longs;us, ita quoque de tota terra & aqua dicendum e&longs;t; eo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2761"></arrow.to.target><lb/>dem enim fertur totum & pars. ac &longs;iquis renitatur experientiæ dicens lapidem attolli ab halitibus <lb/>qui ex illo humore na&longs;cuntur, idem quoque videbimus euenire in aquis; etenim &longs;axa nihil pon­<lb/>deris habere <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>; & <expan abbr="fundũ">fundum</expan> ægrè attingunt. Sed i&longs;ti, mea quidem &longs;ententia, ne&longs;ciuerunt aquam, <lb/>& lotium: quia &longs;unt humida corpora: &longs;ubire lapideo & facilius ferri in illa &longs;patia, quàm &longs;axum, <lb/>itaque & &longs;i minus grauia: quacunque vel leui motiuncula, &longs;patium inferius per accidens & non <lb/>per &longs;e occupare: contingit enim hoc fieri in ip&longs;a agitatione; & quatenus humida &longs;iccis adhærent; <lb/>nec ex ordine naturæ, &longs;ed ex nece&longs;sitate materiæ. Neque verò te commoueat, quominus huic no­<lb/>&longs;træ cau&longs;&longs;æ tribuas, quantum conuenit id quod litteris con&longs;ignauit Archimedes in eo libro quem <lb/>de his &longs;crip&longs;it, quæ vehuntur in aquis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nam fortè &longs;u&longs;piceris ex interno principio corpus aqua graui­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2761"></arrow.to.target><lb/>dem enim fertur totum & pars. ac &longs;iquis renitatur experientiæ dicens lapidem attolli ab halitibus <lb/>qui ex illo humore na&longs;cuntur, idem quoque videbimus euenire in aquis; etenim &longs;axa nihil pon­<lb/>deris habere <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>; & <expan abbr="fundũ">fundum</expan> ægrè attingunt. Sed i&longs;ti, mea quidem &longs;ententia, ne&longs;ciuerunt aquam, <lb/>& lotium: quia &longs;unt humida corpora: &longs;ubire lapideo & facilius ferri in illa &longs;patia, quàm &longs;axum, <lb/>itaque & &longs;i minus grauia: quacunque vel leui motiuncula, &longs;patium inferius per accidens & non <lb/>per &longs;e occupare: contingit enim hoc fieri in ip&longs;a agitatione; & quatenus humida &longs;iccis adhærent; <lb/>nec ex ordine naturæ, &longs;ed ex nece&longs;sitate materiæ. Neque verò te commoueat, quominus huic no­<lb/>&longs;træ cau&longs;&longs;æ tribuas, quantum conuenit id quod litteris con&longs;ignauit Archimedes in eo libro quem <lb/>de his &longs;crip&longs;it, quæ vehuntur in aquis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nam fortè &longs;u&longs;piceris ex interno principio corpus aqua graui­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2762"></arrow.to.target><lb/>us in humido enatare; quia minorem &longs;cilicet grauitatem, in humido multò minus habeat, quàm <lb/>extra humidum. Eam demon&longs;trationem perpendere con&longs;tituimus, ne te &longs;ophi&longs;mate, vel p&longs;eu­<lb/>dographo po&longs;sit implicare. Docet ip&longs;e &longs;olidas magnitudines humido grauiores, &longs;i in humidum <lb/>demittantur: eou&longs;que deor&longs;um ferri, donec de&longs;cendant, & mergantur in aquis; in humido verò <lb/>tantò leuiores e&longs;&longs;e, quanta e&longs;t grauitas humidi, quod e&longs;t eiu&longs;dem molis, cùm &longs;olida magnitudine, <lb/>qnæ grauior illo ponitur, vt &longs;i fuerit A corpus humido grauius; & illi humidum E æqua­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2762"></arrow.to.target><lb/>us in humido enatare; quia minorem &longs;cilicet grauitatem, in humido multò minus habeat, quàm <lb/>extra humidum. Eam demon&longs;trationem perpendere con&longs;tituimus, ne te &longs;ophi&longs;mate, vel p&longs;eu­<lb/>dographo po&longs;sit implicare. Docet ip&longs;e &longs;olidas magnitudines humido grauiores, &longs;i in humidum <lb/>demittantur: eou&longs;que deor&longs;um ferri, donec de&longs;cendant, & mergantur in aquis; in humido verò <lb/>tantò leuiores e&longs;&longs;e, quanta e&longs;t grauitas humidi, quod e&longs;t eiu&longs;dem molis, cùm &longs;olida magnitudine, <lb/>qnæ grauior illo ponitur, vt &longs;i fuerit A corpus humido grauius; & illi humidum E æqua­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2813"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg2813"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Sed & motus terræ & quies etiam, tanquam à po&longs;teriori, nos reddunt certiores de loco. iam .n. fe­<lb/>runtur ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> linea de&longs;ignata, quæ &longs;uperficiem terræ, quæ rotunda e&longs;t, tangat in puncto: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am <expan abbr="oĩa">oina</expan> grauia &longs;uapte natura tendunt ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. manent &longs;ecundùm naturam, <lb/>ac ni&longs;i illò perueniant, in cau&longs;&longs;a e&longs;t impediens. In medio igitur terra con&longs;i&longs;tit. Ad hæc item adiun­<lb/>gere potes &longs;igna, quæ Ptol&ecedil;meus appo&longs;uit: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;i minus, aut ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> polo di&longs;tabit æqualiter extra <lb/>axem <expan abbr="tñ">tnm</expan>, propinquior exi&longs;tens vni è quattuor punctis, vel orientis vel meridiei, vel vni ex oppo&longs;i­<lb/>tis: vel erit in axe <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed alteri polo vicinior, vel <expan abbr="neq.">neque</expan> in axe, vel pari &longs;patio <expan abbr="di&longs;tãs">di&longs;tans</expan> à polis. verùm <lb/>&longs;i æquè di&longs;tet à polis extra axem, aut erit &longs;upra axem; aut erit infra. quod &longs;i &longs;upra <expan abbr="ax&etilde;">axem</expan> exi&longs;tat, hori­<lb/>zon rectus in æquas partes non &longs;ecaret æquinoctialem, & parallelos, &longs;ed in portiones minores &longs;anè <lb/>&longs;upra horizontem, & maiores &longs;ub horizonte: contrà eueniret, &longs;i terra foret &longs;ub axe: ita fieret, vt in <lb/>&longs;phæra recta non e&longs;&longs;et <expan abbr="æquinoctiũ">æquinoctium</expan>, quod tamen &longs;emper e&longs;t. In &longs;ph&ecedil;ra autem non recta, aut non fie­<lb/>ret vnquam, aut &longs;i fieret, non fieret tum, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;ol e&longs;t in æquinoctiali circulo, & æquè di&longs;tat ab vtroque <lb/>&longs;ol&longs;titio, neque .n. horizon oblíquus <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> æquinoctialem in partes equales &longs;ecare po&longs;&longs;et. Pr&ecedil;tereà <lb/>non &longs;emper <expan abbr="mediũ">medium</expan> c&ecedil;lum a&longs;piceretur, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> & &longs;emper &longs;ex &longs;igna &longs;upra horizonta <expan abbr="&longs;pecten&ttilde;">&longs;pectentur</expan>. <lb/>Quòd &longs;i deflectens ab axe ad <expan abbr="ortũ">ortum</expan>, aut occa&longs;um approqin quaret, èloco viciniore &longs;tellæ magnitudo </s></p> | <s>Sed & motus terræ & quies etiam, tanquam à po&longs;teriori, nos reddunt certiores de loco. iam .n. fe­<lb/>runtur ad <expan abbr="perpendiculũ">perpendiculum</expan> linea de&longs;ignata, quæ &longs;uperficiem terræ, quæ rotunda e&longs;t, tangat in puncto: <lb/>ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am <expan abbr="oĩa">oina</expan> grauia &longs;uapte natura tendunt ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. manent &longs;ecundùm naturam, <lb/>ac ni&longs;i illò perueniant, in cau&longs;&longs;a e&longs;t impediens. In medio igitur terra con&longs;i&longs;tit. Ad hæc item adiun­<lb/>gere potes &longs;igna, quæ Ptol&ecedil;meus appo&longs;uit: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;i minus, aut ab <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> polo di&longs;tabit æqualiter extra <lb/>axem <expan abbr="tñ">tnm</expan>, propinquior exi&longs;tens vni è quattuor punctis, vel orientis vel meridiei, vel vni ex oppo&longs;i­<lb/>tis: vel erit in axe <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed alteri polo vicinior, vel <expan abbr="neq.">neque</expan> in axe, vel pari &longs;patio <expan abbr="di&longs;tãs">di&longs;tans</expan> à polis. verùm <lb/>&longs;i æquè di&longs;tet à polis extra axem, aut erit &longs;upra axem; aut erit infra. quod &longs;i &longs;upra <expan abbr="ax&etilde;">axem</expan> exi&longs;tat, hori­<lb/>zon rectus in æquas partes non &longs;ecaret æquinoctialem, & parallelos, &longs;ed in portiones minores &longs;anè <lb/>&longs;upra horizontem, & maiores &longs;ub horizonte: contrà eueniret, &longs;i terra foret &longs;ub axe: ita fieret, vt in <lb/>&longs;phæra recta non e&longs;&longs;et <expan abbr="æquinoctiũ">æquinoctium</expan>, quod tamen &longs;emper e&longs;t. In &longs;ph&ecedil;ra autem non recta, aut non fie­<lb/>ret vnquam, aut &longs;i fieret, non fieret tum, <expan abbr="qñ">qnm</expan> &longs;ol e&longs;t in æquinoctiali circulo, & æquè di&longs;tat ab vtroque <lb/>&longs;ol&longs;titio, neque .n. horizon oblíquus <expan abbr="vnquã">vnquam</expan> æquinoctialem in partes equales &longs;ecare po&longs;&longs;et. Pr&ecedil;tereà <lb/>non &longs;emper <expan abbr="mediũ">medium</expan> c&ecedil;lum a&longs;piceretur, cùm <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="vndiq.">vndique</expan> & &longs;emper &longs;ex &longs;igna &longs;upra horizonta <expan abbr="&longs;pecten&ttilde;">&longs;pectentur</expan>. <lb/>Quòd &longs;i deflectens ab axe ad <expan abbr="ortũ">ortum</expan>, aut occa&longs;um approqin quaret, èloco viciniore &longs;tellæ magnitudo <arrow.to.target n="marg2814"></arrow.to.target><lb/>magis e&longs;&longs;et con&longs;picua. <expan abbr="Putar&etilde;">Putarem</expan> etiam fore, vt gradus caloris, qui per radios ad <expan abbr="terrã">terram</expan> procedens reper­<lb/>cutitur, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> non e&longs;&longs;et idem, aut radiis validius emi&longs;sis, aut efficacius repercu&longs;sis. Neque item e&longs;&longs;et <lb/>æquale <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ab ortu &longs;olis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="meridi&etilde;">meridiem</expan>; & à meridie <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad occa&longs;um: nam &longs;i terra propinquior <lb/>ortui fuerit, minor erit motus ab ortu ad meridiem. At &longs;i in eodem axe vicinior fuerit alteri <expan abbr="polo-rũ">polo­<lb/>rum</expan>; quanuis horizon ip&longs;e rectus diuidat c&ecedil;lum per dimidia; obliquus tamen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> &longs;ecare non po&longs;&longs;et, <lb/>&longs;ed &longs;emper minor pars intercepta e&longs;&longs;et ab ea regione poli cui terra vicinior e&longs;t; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non &longs;emper <expan abbr="di-midiũ">di­<lb/>midium</expan> c&ecedil;li con&longs;piceretur. Tum deinde &longs;equeretur, vt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> horizon, obliquus .&longs;. æquinoctialem in par­<lb/>tes &longs;cinderet inæquales, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> dum &longs;ol e&longs;&longs;et in æquinoctiali, non fieret <expan abbr="æquinoctiũ">æquinoctium</expan>. Accedit eodem, <lb/>quod dum &longs;ol ageret in æquinoctiali & oriente, non porrigerentur vmbræ in occa&longs;um, &longs;ed ad <expan abbr="polũ">polum</expan> <lb/>illum cui terra vicinior foret. <expan abbr="Multo&qacute;">Multoque</expan>. magis h&ecedil;c <expan abbr="oĩa">oina</expan> con&longs;equuntur, &longs;i extra <expan abbr="ax&etilde;">axem</expan> terra ponatur, nec <lb/>ab <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> polis æquè di&longs;tet. Adde in&longs;uper, ni&longs;i foret in medio terra, certos canones de incremento <lb/><expan abbr="decremento&qacute;">decrementoque</expan>. dierum tradi non po&longs;&longs;e. Adiungebat ad hæc Auerroës nunquam fore, vt Lunæ la­<lb/>bores fierent, dum luces oppo&longs;itæ ver&longs;arentur in capite & cauda Draconis. cùm .n. radij & vmbræ <lb/>à corpore lucido & opaco per lineas rectas porrigantur, Lunam declinare oporteret ad eam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, <lb/>qua ver&longs;us vmbra porrigitur, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it extra cæli <expan abbr="diametrũ">diametrum</expan>, extra ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> contingeret eclip&longs;is, |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2814"></arrow.to.target><lb/>magis e&longs;&longs;et con&longs;picua. <expan abbr="Putar&etilde;">Putarem</expan> etiam fore, vt gradus caloris, qui per radios ad <expan abbr="terrã">terram</expan> procedens reper­<lb/>cutitur, <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> non e&longs;&longs;et idem, aut radiis validius emi&longs;sis, aut efficacius repercu&longs;sis. Neque item e&longs;&longs;et <lb/>æquale <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ab ortu &longs;olis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="meridi&etilde;">meridiem</expan>; & à meridie <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad occa&longs;um: nam &longs;i terra propinquior <lb/>ortui fuerit, minor erit motus ab ortu ad meridiem. At &longs;i in eodem axe vicinior fuerit alteri <expan abbr="polo-rũ">polo­<lb/>rum</expan>; quanuis horizon ip&longs;e rectus diuidat c&ecedil;lum per dimidia; obliquus tamen <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> &longs;ecare non po&longs;&longs;et, <lb/>&longs;ed &longs;emper minor pars intercepta e&longs;&longs;et ab ea regione poli cui terra vicinior e&longs;t; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> non &longs;emper <expan abbr="di-midiũ">di­<lb/>midium</expan> c&ecedil;li con&longs;piceretur. Tum deinde &longs;equeretur, vt <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> horizon, obliquus .&longs;. æquinoctialem in par­<lb/>tes &longs;cinderet inæquales, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> dum &longs;ol e&longs;&longs;et in æquinoctiali, non fieret <expan abbr="æquinoctiũ">æquinoctium</expan>. Accedit eodem, <lb/>quod dum &longs;ol ageret in æquinoctiali & oriente, non porrigerentur vmbræ in occa&longs;um, &longs;ed ad <expan abbr="polũ">polum</expan> <lb/>illum cui terra vicinior foret. <expan abbr="Multo&qacute;">Multoque</expan>. magis h&ecedil;c <expan abbr="oĩa">oina</expan> con&longs;equuntur, &longs;i extra <expan abbr="ax&etilde;">axem</expan> terra ponatur, nec <lb/>ab <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> polis æquè di&longs;tet. Adde in&longs;uper, ni&longs;i foret in medio terra, certos canones de incremento <lb/><expan abbr="decremento&qacute;">decrementoque</expan>. dierum tradi non po&longs;&longs;e. Adiungebat ad hæc Auerroës nunquam fore, vt Lunæ la­<lb/>bores fierent, dum luces oppo&longs;itæ ver&longs;arentur in capite & cauda Draconis. cùm .n. radij & vmbræ <lb/>à corpore lucido & opaco per lineas rectas porrigantur, Lunam declinare oporteret ad eam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>, <lb/>qua ver&longs;us vmbra porrigitur, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it extra cæli <expan abbr="diametrũ">diametrum</expan>, extra ip&longs;am <expan abbr="quoq.">quoque</expan> contingeret eclip&longs;is, | |
| <pb pagenum="457"/> | <pb pagenum="457"/> |
| <arrow.to.target n="marg2815"></arrow.to.target><lb/>hoc tamen neutiquam ob&longs;eruatum e&longs;t. Quamobrem, qui id admirabile putant non progredi quo­<lb/>quam, <expan abbr="neq.">neque</expan> de&longs;cendere tantum terræ pondus, &longs;ed &longs;tare &longs;ic immobile in &longs;ublimi, reputant id admira­<lb/>bile, quia non ducuntur à ratione, &longs;ed ab iis <expan abbr="euentũ">euentum</expan> reprobant, quæ in ip&longs;is fieri nequeunt. a&longs;picien­<lb/>tes enim fieri non po&longs;&longs;e, vt tale quid &longs;en&longs;u per&longs;uadeatur in partibus, proptereà quòd nullum ex hi­<lb/>&longs;ce ponderibus, quanuis minimum &longs;it, &longs;ublime cerni pote&longs;t, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de toto decernunt. Verum­<lb/>enimuerò ratio mon&longs;trat totum aliter &longs;e habere. Hæc nos forta&longs;&longs;e prolixius: verùm quia tum ab <lb/>Ari&longs;tolele, tum etiam ab Auerroë &longs;ignificata fuerint, & tanquam per&longs;picua nobis, omni methodo <lb/>communia: vbi motus & quietis naturalium corporum initia ve&longs;tigantur, à re no&longs;tra non aliena <lb/>e&longs;&longs;e putauimus.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2815"></arrow.to.target><lb/>hoc tamen neutiquam ob&longs;eruatum e&longs;t. Quamobrem, qui id admirabile putant non progredi quo­<lb/>quam, <expan abbr="neq.">neque</expan> de&longs;cendere tantum terræ pondus, &longs;ed &longs;tare &longs;ic immobile in &longs;ublimi, reputant id admira­<lb/>bile, quia non ducuntur à ratione, &longs;ed ab iis <expan abbr="euentũ">euentum</expan> reprobant, quæ in ip&longs;is fieri nequeunt. a&longs;picien­<lb/>tes enim fieri non po&longs;&longs;e, vt tale quid &longs;en&longs;u per&longs;uadeatur in partibus, proptereà quòd nullum ex hi­<lb/>&longs;ce ponderibus, quanuis minimum &longs;it, &longs;ublime cerni pote&longs;t, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> de toto decernunt. Verum­<lb/>enimuerò ratio mon&longs;trat totum aliter &longs;e habere. Hæc nos forta&longs;&longs;e prolixius: verùm quia tum ab <lb/>Ari&longs;tolele, tum etiam ab Auerroë &longs;ignificata fuerint, & tanquam per&longs;picua nobis, omni methodo <lb/>communia: vbi motus & quietis naturalium corporum initia ve&longs;tigantur, à re no&longs;tra non aliena <lb/>e&longs;&longs;e putauimus.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Contra autem natura manet &longs;ine corpore inanis<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Contra autem natura manet &longs;ine corpore inanis<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Neque defuerunt etiam, qui graue & leue tenuitate <expan abbr="cra&longs;sitie&qacute;">cra&longs;sitieque</expan>. definirent; leue illud exi&longs;timantes <lb/>quod tenue foret, graue <expan abbr="aũt">aunt</expan> quod cra&longs;&longs;um. Sed quàm verè nunc videamus, Ac planum &longs;anè &longs;i confi­<lb/>ciamus hæc è triangulis, nullum fore locum graui & leui &longs;impliciter, hoc autem illud e&longs;t, quod per­<lb/>petuò tale e&longs;t, & cum <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> collocatum &longs;emper e&longs;t tale, cuiu&longs;modiignem e&longs;&longs;e per&longs;picimus, aut <lb/>terram. quandoquidem terra <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> locorum & &longs;emper e&longs;t grauis, & ignis <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> e&longs;t leuis. Nam <lb/>&longs;i è pauciorib. triangulis terra con&longs;taret, profectò leuis e&longs;&longs;et, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. modo &longs;i è plurib. ignis e&longs;&longs;et con­<lb/>flatus, obtineret grauitatem. Sed nos, quo maior e&longs;t moles ignis, eam multò celerius euehi per&longs;pici­<lb/>mus: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. ratione quo maior e&longs;&longs;et, deor&longs;um facilius agitari deberet, multitudine illa triangulo­<lb/>rum pondus afferent. atqui <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;e res habet: quod .n. minus e&longs;t, celerius & facilius agitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod <lb/>maius. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. merito <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. optimo, quando deor&longs;um vi pellitur: at id quod violat, efficacius agit in <lb/>id quod minus e&longs;t, & vicinius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in maius, <expan abbr="atq.">atque</expan> longinquius;. Rur&longs;us &longs;i è triangulis elementa omnia </s></p> | <s>Neque defuerunt etiam, qui graue & leue tenuitate <expan abbr="cra&longs;sitie&qacute;">cra&longs;sitieque</expan>. definirent; leue illud exi&longs;timantes <lb/>quod tenue foret, graue <expan abbr="aũt">aunt</expan> quod cra&longs;&longs;um. Sed quàm verè nunc videamus, Ac planum &longs;anè &longs;i confi­<lb/>ciamus hæc è triangulis, nullum fore locum graui & leui &longs;impliciter, hoc autem illud e&longs;t, quod per­<lb/>petuò tale e&longs;t, & cum <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> collocatum &longs;emper e&longs;t tale, cuiu&longs;modiignem e&longs;&longs;e per&longs;picimus, aut <lb/>terram. quandoquidem terra <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> locorum & &longs;emper e&longs;t grauis, & ignis <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> e&longs;t leuis. Nam <lb/>&longs;i è pauciorib. triangulis terra con&longs;taret, profectò leuis e&longs;&longs;et, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. modo &longs;i è plurib. ignis e&longs;&longs;et con­<lb/>flatus, obtineret grauitatem. Sed nos, quo maior e&longs;t moles ignis, eam multò celerius euehi per&longs;pici­<lb/>mus: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. ratione quo maior e&longs;&longs;et, deor&longs;um facilius agitari deberet, multitudine illa triangulo­<lb/>rum pondus afferent. atqui <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> &longs;e res habet: quod .n. minus e&longs;t, celerius & facilius agitur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod <lb/>maius. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. merito <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. optimo, quando deor&longs;um vi pellitur: at id quod violat, efficacius agit in <lb/>id quod minus e&longs;t, & vicinius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in maius, <expan abbr="atq.">atque</expan> longinquius;. Rur&longs;us &longs;i è triangulis elementa omnia <arrow.to.target n="marg2862"></arrow.to.target><lb/>conflantur: &longs;ed ex his hæc leuiora; grauiora <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa; quòd hæc è pauciorib. è plurib. illa componun­<lb/>tur, poterit <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> aër offendi, qui longè grauior &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua. e&longs;to .n. vt illæ maioris &longs;it molis; è plu­<lb/>rib. triangulis erit compactus: at quod e&longs;t huiu&longs;modi, grauius &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: nihilominus aër e&longs;t per­<lb/>petuò leuior, quantæ vis ip&longs;e &longs;it molis, vt quantus <expan abbr="&qtilde;tus">quatus</expan> ille fuerit, ex aqua &longs;emper enatet. Id bullæ <lb/>mon&longs;trant, quæ ad eius &longs;uperficiem euehuntur, vt, ni&longs;i fortè dum fit, vel à calore c&ecedil;le&longs;ti qui <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>generationis in mari <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;pontaneis &longs;uppeditat, vel ex animalium in aqua degentium motu & <lb/>per&longs;piratu, non aliter ibi aërem e&longs;&longs;e credendum &longs;it: &longs;ed nihilominus iugiter efferetur ad aquæ &longs;uper­<lb/>ficiem. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. &longs;olùm erit &longs;uper&longs;tes, quòd a&longs;siduè gignitur: ac &longs;iqua machina &longs;uppetat ad eum <expan abbr="tollendũ">tollendum</expan>, <lb/>vt ne minimum quidem eius ve&longs;tigium relinquatur, continuò glacies fiet. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non inculcatur in <lb/>Ari&longs;t. dicta repugnantia quam Galenus illi oppo&longs;uit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia nunc aërem in aqua collocarit, & eius <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2862"></arrow.to.target><lb/>conflantur: &longs;ed ex his hæc leuiora; grauiora <expan abbr="aũt">aunt</expan> illa; quòd hæc è pauciorib. è plurib. illa componun­<lb/>tur, poterit <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> aër offendi, qui longè grauior &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aqua. e&longs;to .n. vt illæ maioris &longs;it molis; è plu­<lb/>rib. triangulis erit compactus: at quod e&longs;t huiu&longs;modi, grauius &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: nihilominus aër e&longs;t per­<lb/>petuò leuior, quantæ vis ip&longs;e &longs;it molis, vt quantus <expan abbr="&qtilde;tus">quatus</expan> ille fuerit, ex aqua &longs;emper enatet. Id bullæ <lb/>mon&longs;trant, quæ ad eius &longs;uperficiem euehuntur, vt, ni&longs;i fortè dum fit, vel à calore c&ecedil;le&longs;ti qui <expan abbr="materiã">materiam</expan> <lb/>generationis in mari <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;pontaneis &longs;uppeditat, vel ex animalium in aqua degentium motu & <lb/>per&longs;piratu, non aliter ibi aërem e&longs;&longs;e credendum &longs;it: &longs;ed nihilominus iugiter efferetur ad aquæ &longs;uper­<lb/>ficiem. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. &longs;olùm erit &longs;uper&longs;tes, quòd a&longs;siduè gignitur: ac &longs;iqua machina &longs;uppetat ad eum <expan abbr="tollendũ">tollendum</expan>, <lb/>vt ne minimum quidem eius ve&longs;tigium relinquatur, continuò glacies fiet. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non inculcatur in <lb/>Ari&longs;t. dicta repugnantia quam Galenus illi oppo&longs;uit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia nunc aërem in aqua collocarit, & eius <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg2863"></arrow.to.target><lb/>expre&longs;sione glaciem fieri te&longs;tatus &longs;it: aliàs in aëre aquam e&longs;&longs;e neget. Nam, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex aëris ab&longs;entia gla­<lb/>ciem con&longs;titui voluit, &longs;ed ex omnimodi caloris expiratione, & factum in aqua con&longs;i&longs;tere voluit, <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>qui fieret, in eo loco adhuc ver&longs;ari negare <expan abbr="nõ">non</expan> potuit, qui item ad&longs;cenderet ad aquæ &longs;uperficiem. Sed <lb/>redeamus ad rem. Fieret item, vt &longs;i è primis ei&longs;dem, hoc e&longs;t, ex elementis eiu&longs;dem rationis <expan abbr="oĩa">oina</expan> con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2863"></arrow.to.target><lb/>expre&longs;sione glaciem fieri te&longs;tatus &longs;it: aliàs in aëre aquam e&longs;&longs;e neget. Nam, <expan abbr="neq.">neque</expan> ex aëris ab&longs;entia gla­<lb/>ciem con&longs;titui voluit, &longs;ed ex omnimodi caloris expiratione, & factum in aqua con&longs;i&longs;tere voluit, <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>qui fieret, in eo loco adhuc ver&longs;ari negare <expan abbr="nõ">non</expan> potuit, qui item ad&longs;cenderet ad aquæ &longs;uperficiem. Sed <lb/>redeamus ad rem. Fieret item, vt &longs;i è primis ei&longs;dem, hoc e&longs;t, ex elementis eiu&longs;dem rationis <expan abbr="oĩa">oina</expan> con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2864"></arrow.to.target><lb/>&longs;tarent, ea quæ &longs;unt æqualis magnitudinis, ponderis item paria momenta habere oporteret: nunc li­<lb/>gnum molis eiu&longs;dem plumbo leuius e&longs;t. Nil igitur ab&longs;urdius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> gráuia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. corpora è triangulis <lb/>&longs;olis con&longs;titueret. Ob eam igitur cau&longs;&longs;am nonnulli grauia & leuia è duplici natura componebant, al­<lb/>tera quidem, quod plenum foret, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera, quod e&longs;&longs;et inane. Ita <expan abbr="multorũ">multorum</expan> problematum cau&longs;&longs;as af­<lb/>ferre conabantur, vtputa, cur nonnulla, tamet&longs;i parua, <expan abbr="tñ">tnm</expan> grauiora, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alia multa &longs;int quæ &longs;unt longè <lb/>maiora, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id ex eo profici&longs;cirut, quae in illo maiore quod leuius e&longs;t, vacui multum intercipitur, in <lb/>minore verò parum, &longs;eruata nihilominus quadam <expan abbr="rõne">ronne</expan> vacui ad plenum vt, &longs;i vacuum multum &longs;it, <lb/>ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> parum &longs;it pleni, & contrà, &longs;in id minus, profectò &longs;equeretur, vt <expan abbr="multũ">multum</expan> auri <expan abbr="põdus">pondus</expan> vel mi­<lb/>nimo igni leuius e&longs;&longs;et, in multo .n. auro plus ine&longs;&longs;et vacui, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in minimo igni: &longs;ed plus grauitatis in au­<lb/>ro reperitur, quia multò plus habet pleni, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita quicquid Auerroës ip&longs;e dixerit, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cùm in &longs;implici­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2864"></arrow.to.target><lb/>&longs;tarent, ea quæ &longs;unt æqualis magnitudinis, ponderis item paria momenta habere oporteret: nunc li­<lb/>gnum molis eiu&longs;dem plumbo leuius e&longs;t. Nil igitur ab&longs;urdius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> gráuia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. corpora è triangulis <lb/>&longs;olis con&longs;titueret. Ob eam igitur cau&longs;&longs;am nonnulli grauia & leuia è duplici natura componebant, al­<lb/>tera quidem, quod plenum foret, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera, quod e&longs;&longs;et inane. Ita <expan abbr="multorũ">multorum</expan> problematum cau&longs;&longs;as af­<lb/>ferre conabantur, vtputa, cur nonnulla, tamet&longs;i parua, <expan abbr="tñ">tnm</expan> grauiora, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alia multa &longs;int quæ &longs;unt longè <lb/>maiora, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id ex eo profici&longs;cirut, quae in illo maiore quod leuius e&longs;t, vacui multum intercipitur, in <lb/>minore verò parum, &longs;eruata nihilominus quadam <expan abbr="rõne">ronne</expan> vacui ad plenum vt, &longs;i vacuum multum &longs;it, <lb/>ibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> parum &longs;it pleni, & contrà, &longs;in id minus, profectò &longs;equeretur, vt <expan abbr="multũ">multum</expan> auri <expan abbr="põdus">pondus</expan> vel mi­<lb/>nimo igni leuius e&longs;&longs;et, in multo .n. auro plus ine&longs;&longs;et vacui, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in minimo igni: &longs;ed plus grauitatis in au­<lb/>ro reperitur, quia multò plus habet pleni, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita quicquid Auerroës ip&longs;e dixerit, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cùm in &longs;implici­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2865"></arrow.to.target><lb/>bus, tùm in compo&longs;itis, ponderis & leuitatis cau&longs;&longs;as a&longs;signare po&longs;&longs;unt. ac grauitatis quidem ex ple­<lb/>no, leuitatis <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex vacuo. Sed <expan abbr="neq.">neque</expan> omnino cau&longs;&longs;as hi leuis & grauis &longs;impliciter attulerunt. propte­<lb/>reà quae accipiamus ignim in quo plus multò dicunt inanis e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pleni, quid prohibet ip&longs;um tantæ mo­<lb/>lis e&longs;&longs;e, vt beneficio pleni paruam aliquam terræ <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> &longs;uperet? ergo & ea grauior exi&longs;tet. Quòd <lb/>&longs;i fortè re&longs;pondeant: &longs;icut ignis ille beneficio pleni &longs;uperat terram, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> merito vacui &longs;uperatur ab <lb/>ip&longs;a. Ergo, inquam ego, <expan abbr="nõ">non</expan> erit id graue &longs;impliciter, &longs;ed &longs;emper collatione con&longs;i&longs;tet: quia .&longs;. aut plus | <arrow.to.target n="marg2865"></arrow.to.target><lb/>bus, tùm in compo&longs;itis, ponderis & leuitatis cau&longs;&longs;as a&longs;signare po&longs;&longs;unt. ac grauitatis quidem ex ple­<lb/>no, leuitatis <expan abbr="aũt">aunt</expan> ex vacuo. Sed <expan abbr="neq.">neque</expan> omnino cau&longs;&longs;as hi leuis & grauis &longs;impliciter attulerunt. propte­<lb/>reà quae accipiamus ignim in quo plus multò dicunt inanis e&longs;&longs;e <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pleni, quid prohibet ip&longs;um tantæ mo­<lb/>lis e&longs;&longs;e, vt beneficio pleni paruam aliquam terræ <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> &longs;uperet? ergo & ea grauior exi&longs;tet. Quòd <lb/>&longs;i fortè re&longs;pondeant: &longs;icut ignis ille beneficio pleni &longs;uperat terram, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> merito vacui &longs;uperatur ab <lb/>ip&longs;a. Ergo, inquam ego, <expan abbr="nõ">non</expan> erit id graue &longs;impliciter, &longs;ed &longs;emper collatione con&longs;i&longs;tet: quia .&longs;. aut plus |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Et concurrendo prohibent in longius ire<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">gnnationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, qd &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">noine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, qd in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">ptantis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">henant</expan>. Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roplw\</foreign>, qd e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/><expan abbr="pcipi&ttilde;">pcipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">impfectur</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">p&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">qom</expan> cur <expan abbr="ĩ">im</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;cdm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. fit .n. <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. &longs;icut .n. <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­</s></p> | <s>Equidem in iis vocib. graue & leue <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> contineri cen&longs;eo quippe quae & habitum &longs;ignifica­<lb/>ri <expan abbr="put&etilde;">putem</expan> qui per <expan abbr="gñationem">gnnationem</expan> <expan abbr="contrahi&ttilde;">contrahitur</expan>, & dum fit, promouet mobile ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>: <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquae</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, in &longs;uo <lb/>loco <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan>: & actum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qui in eo <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>, vt extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> manens in <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="cõt&etilde;dat">contendat</expan> <expan abbr="opprim&etilde;s">opprimens</expan>, & <lb/>impedientia propellens, qd &longs;i proprio <expan abbr="noĩe">noine</expan> notare velim, <expan abbr="põdus">pondus</expan> appellauerim, qd in <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> <expan abbr="poni&ttilde;">ponitur</expan> & <lb/>mole, <expan abbr="nõ">non</expan> in <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan> form&ecedil; & <expan abbr="ptãtis">ptantis</expan>, de quo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> multa po&longs;thàc; vbi <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> docebimus, cur <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> in &longs;uo <lb/>loco, & in vniuer&longs;itate <expan abbr="põdus">pondus</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="h&etilde;ant">henant</expan>. Dico <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> de hoc po&longs;tremo grauis &longs;ignificatu verba fieri, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="hũc">hunc</expan> <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> in proprio loco negari, & verè dici <foreign lang="greek">roplw\</foreign>, qd e&longs;t <expan abbr="mom&etilde;tũ">momentum</expan>, & ex oppre&longs;sione <expan abbr="de&longs;cen&longs;u&qacute;">de&longs;cen&longs;uque</expan>. <lb/><expan abbr="pcipi&ttilde;">pcipitur</expan>, & proprio &longs;oco finitur, & quiete naturali. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> eius <expan abbr="auctor&etilde;">auctorem</expan> facio <expan abbr="alterã">alteram</expan> <expan abbr="grauitat&etilde;">grauitatem</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus <lb/>e&longs;t, & proinde <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, cuius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> actum <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> e&longs;&longs;e affirmo, & <expan abbr="hũc">hunc</expan> qui apparet ex motu, & e&longs;t <expan abbr="impfec&ttilde;">impfectur</expan>, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> alterum qui e&longs;t ab&longs;olutus & quiete <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan>. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> neuter actus ab ea grauitate <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="exhibe&ttilde;">exhibetur</expan> <lb/>à <expan abbr="gñante">gnnante</expan>, & verè habitus e&longs;t; quod <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magis <expan abbr="p&longs;uadebi&ttilde;">p&longs;uadebitur</expan>, &longs;i illa audiamus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos olim docuimus, dum <lb/><expan abbr="explicare&ttilde;">explicaretur</expan> illa <expan abbr="qõ">qom</expan> cur <expan abbr="ĩ">im</expan> fine ea, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;cdm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="ferun&ttilde;">feruntur</expan>, ocyus <expan abbr="mouean&ttilde;">moueantur</expan>. fit .n. <expan abbr="int&etilde;tio">intentio</expan> grauitatis. &longs;icut .n. <lb/>fit albius in proce&longs;&longs;u, vt <expan abbr="deniq.">denique</expan> ad extremum &longs;it <expan abbr="alti&longs;simũ">alti&longs;simum</expan>, &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fit grauius, vt in fine motus &longs;it <expan abbr="graui&longs;-&longs;imũ">graui&longs;­<lb/>&longs;imum</expan>, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. munus e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> moueri, &longs;ed in loco naturali requie&longs;cere, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. euenire <expan abbr="videre&ttilde;">videretur</expan>, &longs;i graui­<arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id qd albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">ptans</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">pficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. <expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>. Tameis <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">ptante</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">gnne</expan> qd actu &longs;upueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">ptans</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, qp­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. & &longs;impliciter ac &longs;p potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">ant</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">ptans</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum pfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">ptans</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, qd fit p motum. Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. <expan abbr="Iã">Iam</expan> .n. &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> q in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">pntermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">oina</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2891"></arrow.to.target><lb/>tas in proce&longs;&longs;u auge&longs;ceret, & in extremo extingueretur, ac &longs;i id qd albe&longs;cit, in fine motus e&longs;&longs;et <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan>: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="ptãs">ptans</expan> ab actu <expan abbr="pficere&ttilde;">pficeretur</expan>; &longs;ed actu &longs;uperueniente pror&longs;us interiret. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et altero è prin­<lb/>cipiis <expan abbr="cõponentib">componentib</expan>. <expan abbr="inter&etilde;pto">interempto</expan>. Hoc &longs;anè mihi probabilius <expan abbr="v&rtilde;">vrm</expan>. Tameis <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan> e&longs;t grauitas <expan abbr="quã">quam</expan> à pondere di&longs;tin­<lb/>guimus, vt &longs;it habitus <expan abbr="lõgè">longè</expan> <expan abbr="differ&etilde;s">differens</expan> ab altera <expan abbr="ptãte">ptante</expan> <expan abbr="&qacute;">que</expan> e&longs;t ex eo <expan abbr="gñe">gnne</expan> qd actu &longs;upueniente <expan abbr="termina&ttilde;">terminatur</expan>, & in <lb/>habitudine po&longs;ita e&longs;&longs;e vt, & ab actu de&longs;cendit qui <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>, cùm &longs;it altera <lb/>illa grauitas habilitas <expan abbr="&qacute;">que</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> iugiter manet affixa, & extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> e&longs;t <expan abbr="ptãs">ptans</expan> facilè <expan abbr="pati&etilde;di">patiendi</expan>, qp­<lb/>pe facilè <expan abbr="mou&etilde;di">mouendi</expan> ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan>. & &longs;impliciter ac &longs;p potentia difficile mouendi ad <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="alienũ">alienum</expan>, in graui <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ad <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, in leui <expan abbr="ãt">ant</expan> ad <expan abbr="inferior&etilde;">inferiorem</expan>, & longè prius <expan abbr="ptãs">ptans</expan> manendi in &longs;uo loco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tum pfecta e&longs;t, <lb/>cùm ibi <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t, & vbi &longs;it extra ip&longs;um, <expan abbr="ptãs">ptans</expan> eò <expan abbr="perueni&etilde;di">perueniendi</expan>, qd fit p motum. Ob id facilè credimus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> con­<lb/>tra <expan abbr="Alexandrũ">Alexandrum</expan> vim grauitatis & leuitatis in propriis locis &longs;upere&longs;&longs;e, qui <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="põdus">pondus</expan> & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> illi <expan abbr="oppo-&longs;itã">oppo­<lb/>&longs;itam</expan> tollimus in &longs;uis locis, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> ab&longs;urdum <expan abbr="nõ">non</expan> reputemus &longs;i graue & leue in &longs;uis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> locis <expan abbr="de&longs;cribã&ttilde;">de&longs;cribantur</expan> actu <lb/>qui &longs;en&longs;ui notior e&longs;t. <expan abbr="Iã">Iam</expan> .n. &longs;æpè <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t <expan abbr="rõn&etilde;">ronnem</expan> naturæ magis elucere in motu, cùm verò <expan abbr="exercea&ttilde;">exerceatur</expan>, vbi <lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> &longs;it extra proprium locum, facultas <expan abbr="it&etilde;">item</expan> illa magis extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> q in &longs;uo loco &longs;e&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit. Proinde &longs;iqui tueri velit grauis <expan abbr="leuis&qacute;">leuisque</expan>. definitiones &longs;olum motum accipere, & <expan abbr="&ptilde;termittere">pntermittere</expan> <expan abbr="quie-t&etilde;">quie­<lb/>tem</expan>, ni&longs;i quatenus ex <expan abbr="cõ&longs;equenti">con&longs;equenti</expan> quies <expan abbr="indica&ttilde;">indicatur</expan> notione motus <expan abbr="oĩa">oina</expan> largi&longs;sime <expan abbr="&longs;ubmini&longs;trãte">&longs;ubmini&longs;trante</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admo-">quenadmo­<lb/></expan> | |
| <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sa/sews ki\ h)zemh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> tpe <expan abbr="circũferibi&ttilde;">circunferibitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete pfecta e&longs;t, p motum verò <expan abbr="pfici&ttilde;">pficitur</expan>, nulla <lb/>tpis habita loci'ue <expan abbr="rõne">ronne</expan>. C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">ptans</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;cda: hæc verò <lb/>actu p &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">ant</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">oinno</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. Verùm quae &longs;p <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. hoc qd e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph_s</foreign> <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expn&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, qd in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">ptantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt &longs;p <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet pi <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> .n. &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & pinde <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">qat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">pnntem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> .n. ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <expan abbr="oĩ">oim</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> | <arrow.to.target n="marg2892"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="dũ">dum</expan> apparet ex iis vocib. <foreign lang="greek">sa/sews ki\ h)zemh/sews</foreign>, vt olim docuim^{9}; <expan abbr="nõ">non</expan> erit mea <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan> <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> <expan abbr="culpãd^{9}">culpand^{9}</expan>. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>nec motu &longs;olo <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan> definitio grauis, <expan abbr="neq.">neque</expan> tpe <expan abbr="circũferibi&ttilde;">circunferibitur</expan>, aut aliqua <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;impli­<lb/>citer <expan abbr="accipia&ttilde;">accipiatur</expan> propen&longs;io, & habilitas ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;anè in quiete pfecta e&longs;t, p motum verò <expan abbr="pfici&ttilde;">pficitur</expan>, nulla <lb/>tpis habita loci'ue <expan abbr="rõne">ronne</expan>. C&ecedil;terum & &longs;i habilitas hæc adhæret a&longs;siduè <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, nihilominus <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> infini­<lb/>tas <expan abbr="&qtilde;dã">quadam</expan> ip&longs;i inhæret cùm ab ea po&longs;sit actus <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> &longs;eparari, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="ptãs">ptans</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;cda: hæc verò <lb/>actu p &longs;e <expan abbr="determina&ttilde;">determinatur</expan>, qui &longs;anè in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, e&longs;t duplex, imperfectus dum <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> in &longs;uum <lb/>locum, perfectus <expan abbr="ãt">ant</expan> in proprio loco, <expan abbr="oĩno">oinno</expan> intermi&longs;&longs;us, cum aliqua vi detinentur in alieno. Verùm quae &longs;p <lb/>in proprium <expan abbr="cõtendere">contendere</expan> <expan abbr="nitun&ttilde;">nituntur</expan>; nihilominus oppre&longs;sione <expan abbr="te&longs;tan&ttilde;">te&longs;tantur</expan> impul&longs;um (grauia <expan abbr="nanq.">nanque</expan> vt notiora no­<lb/>bis accipio) qui e&longs;t <expan abbr="initiũ">initium</expan> actus. hoc qd e&longs;t impul&longs;us & oppre&longs;sio, <expan abbr="dũ">dum</expan> <expan abbr="man&etilde;t">manent</expan> in alieno, & <expan abbr="dũ">dum</expan> inter <expan abbr="mo-u&etilde;dũ">mo­<lb/>uendum</expan> <expan abbr="impedim&etilde;ta">impedimenta</expan> <expan abbr="depellũt">depellunt</expan>, <foreign lang="greek">r(oph_s</foreign> <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="ex&ptilde;&longs;&longs;a">expn&longs;&longs;a</expan> fui&longs;&longs;e puto ab Ari&longs;t. Ex hoc <expan abbr="ig&rtilde;">igrm</expan>, qd in habitu ine&longs;t <expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="&qtilde;-dã">qua­<lb/>dam</expan> infinitatis, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it ex ordine <expan abbr="ptãtũ">ptantum</expan>; <expan abbr="effici&ttilde;">efficitur</expan>, vt &longs;p <expan abbr="imp&etilde;deat">impendeat</expan> metus alicui^{9} mutationis: proindet pi <expan abbr="obno-xiũ">obno­<lb/>xium</expan> <expan abbr="reddi&ttilde;">redditur</expan>, <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i po&longs;sideat <expan abbr="actũ">actum</expan>: <expan abbr="iã">iam</expan> .n. &longs;ingulare <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, & pinde <expan abbr="caducũ">caducum</expan>: quare <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> bona vale­<lb/>tudo qua nunc fruor, actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tit">con&longs;i&longs;tit</expan> <expan abbr="qd&etilde;">qdem</expan>, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> à <expan abbr="cõtrariis">contrariis</expan>, vel <expan abbr="cũ">cum</expan> victoria, vel citra <expan abbr="victoriã">victoriam</expan> <expan abbr="&qacute;at">qat</expan> affligi, <lb/>adhuc otio & <expan abbr="ãbulatiũculis">ambulatiunculis</expan> matutinis <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="cõ&longs;erua&rtilde;">con&longs;eruarm</expan> &longs;tudeo. hoc certè <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="pñt&etilde;">pnntem</expan> re&longs;picit, &longs;ed <expan abbr="futurũ">futurum</expan>: <lb/><expan abbr="illã">illam</expan> .n. ego percupio <expan abbr="quã">quam</expan> non dum habeo: & in <expan abbr="illã">illam</expan>, qua&longs;i non <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <expan abbr="oĩ">oim</expan> conatu <expan abbr="cõtendo">contendo</expan>, & qua&longs;i <expan abbr="hãc">hanc</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> |
| <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">oim</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <lb/> | <pb pagenum="470"/>habiturus, <expan abbr="oĩ">oim</expan> diligentia tueor, actus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non <expan abbr="interpella&ttilde;">interpellatur</expan>, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. vnus e&longs;t: <expan abbr="verũ">verum</expan> non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> &longs;e <expan abbr="hñs">hnns</expan>, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. &longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & tpi <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. <expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. <expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan>. ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, qa <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta tpi, quaten^{9}.&longs;. po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">pont</expan> <expan abbr="qñq.">qnnque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">hent</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">pnt</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. <expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">noine</expan> vacare: e&longs;t .n. <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. minus eum q <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2893"></arrow.to.target><lb/>nec <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us re&longs;piciens: cùm &longs;it &longs;impliciter, &longs;i <expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> ad oppo&longs;itum demas. &longs;i <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> &longs;pectes, <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> pote&longs;tatis &longs;pecimen retineat, & tpi <expan abbr="addica&ttilde;">addicatur</expan>, tùm quae interrumpi po&longs;sit, tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, quae affectus à <expan abbr="cõtrario">contrario</expan>, <lb/>locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> retinere &longs;tudeat. <expan abbr="neq.">neque</expan> aliter pror&longs;us àc &longs;iquis bona po&longs;sidens, & otio&longs;us in po&longs;&longs;e&longs;sione ma­<lb/>nens, vbi <expan abbr="voce&ttilde;">vocetur</expan> in ius; po&longs;sidet <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quo <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="pelli&ttilde;">pellitur</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine mole&longs;tia. <expan abbr="Id&etilde;">Idem</expan> <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> actus <expan abbr="po&longs;sid&etilde;-di">po&longs;siden­<lb/>di</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan>. ibi nulla <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> amittendi &longs;u&longs;picio, hîc <expan abbr="cõtra">contra</expan> magn&ecedil; lites, & <expan abbr="maximũ">maximum</expan> ab <lb/>aduer&longs;ario piculum, & aliqua veteris <expan abbr="cõditionis">conditionis</expan> imminutio. nunc &longs;i p <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ius, cui^{9} beneficio. venit in <lb/><expan abbr="po&longs;&longs;e&longs;sion&etilde;">po&longs;&longs;e&longs;sionem</expan> bonorum, aut in ea <expan abbr="retinea&ttilde;">retineatur</expan>, aut deturbatus <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> redeat, apparet po&longs;sidendi <expan abbr="ptãs">ptans</expan>, qa <expan abbr="cõ-&longs;titit">con­<lb/>&longs;titit</expan> eum <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sidere po&longs;&longs;e, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt planè vides, e&longs;t &longs;ubiecta tpi, quaten^{9}.&longs;. po&longs;sidet &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="põt">pont</expan> <expan abbr="qñq.">qnnque</expan> <lb/>non po&longs;sidere. Ita <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> graue actu e&longs;t in &longs;uo loco, & ita e&longs;t actu, <expan abbr="nullã&qacute;">nullanque</expan>. pote&longs;tatis <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> in &longs;e <expan abbr="h&etilde;t">hent</expan>, &longs;ed <lb/>cùm ibi &longs;it, quia <expan abbr="&ptilde;t">pnt</expan> olim <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e; verùm p idem ius, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. principia, p <expan abbr="&qtilde;nã">quanam</expan> locum &longs;uum occupauit, <lb/>cùm & retineat, ni&longs;i <expan abbr="vinca&ttilde;">vincatur</expan>, & victum properet <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>; fit vt in &longs;uo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> loco pote&longs;tatis <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> appa­<lb/>reat. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> cum actu <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tat">con&longs;i&longs;tat</expan>. Cùm ergo notio quietis in motu virtute <expan abbr="cõtinea&ttilde;">contineatur</expan> & &longs;it actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi­<lb/>&longs;tens ex grauitate <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> habitus e&longs;t, dum extra proprium locum <expan abbr="detine&ttilde;">detinetur</expan> <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, & dum <expan abbr="fer&ttilde;">fertur</expan> ad ip&longs;um, <lb/>vbi extra ip&longs;um e&longs;t; &longs;ignificare voluit Ari&longs;t. <expan abbr="nõ">non</expan> actus qdem &longs;impliciter grauis aut leuis &longs;eor&longs;um, vbi <lb/>&longs;unt extra proprium locum, <expan abbr="noĩe">noine</expan> vacare: e&longs;t .n. <expan abbr="quidã">quidam</expan> eorum actus motus; <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. minus eum q <expan abbr="gña-">gnna­<lb/></expan> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Arrecti&longs;que horret &longs;quamis, & &longs;ibilat ore. Arduus in&longs;urgens -<emph.end type="italics"/></s></p> | <s>Arrecti&longs;que horret &longs;quamis, & &longs;ibilat ore. Arduus in&longs;urgens -<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. iudicium de tractu vitulorum marinorum ab ariete faciendum puto. Sed quid dubita­<lb/>mus, cùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ea fuerit Ari&longs;t. expre&longs;&longs;a &longs;ententia 3. Nicom. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> cum docet ex dolore feras in&longs;urgere. <expan abbr="Nã">Nam</expan> </s></p> | <s><expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. iudicium de tractu vitulorum marinorum ab ariete faciendum puto. Sed quid dubita­<lb/>mus, cùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ea fuerit Ari&longs;t. expre&longs;&longs;a &longs;ententia 3. Nicom. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> cum docet ex dolore feras in&longs;urgere. <expan abbr="Nã">Nam</expan> <arrow.to.target n="marg2999"></arrow.to.target><lb/>&longs;i in &longs;ylua fuerit aper, aut in palude, non aggreditur. Et quod obiicitur ex Plin. &longs;ummum guttur exu­<lb/>&longs;tum cerui congregare &longs;erpentes; vix ego dabo, qui nouerim &longs;uffitu, non congregari, &longs;ed fugari in&longs;e­<lb/>cta: prætereà cùm exu&longs;tum &longs;it, grauiorem refert odorem, quam referat viuens. Aut ita vim amuleti <lb/>illius accipiam non congregari &longs;uffitum ver&longs;us: &longs;ed &longs;iquis locum eo &longs;uffitu circundet, &longs;erpentes in <lb/>vnum cogi vt in medium, vnde longè ab&longs;int à &longs;uffitu. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. magis cum Ari&longs;totelica experientia con­<lb/>&longs;onabit, & eiu&longs;dem te&longs;timonio confirmari poterit qui 4. de hi&longs;t. c. 8. &longs;crip&longs;it. Cornu ceruini facto in­<lb/>cen&longs;u plurimam in&longs;ectorum partem fugere, &longs;ed præcipuè &longs;tyracis &longs;uffitu. Proptereà non <foreign lang="greek">a)po\ tou_ <lb/>e(lkein tou\s o)/feis</foreign>. vt illi dicebant. &longs;ed <foreign lang="greek">a\po\ tou_ e)lau/nein</foreign> .i. pellendo deductum e&longs;&longs;e cerui nomen a&longs;&longs;e­<lb/>uerabimus. Nunc ad grauiora redeamus.<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg2999"></arrow.to.target><lb/>&longs;i in &longs;ylua fuerit aper, aut in palude, non aggreditur. Et quod obiicitur ex Plin. &longs;ummum guttur exu­<lb/>&longs;tum cerui congregare &longs;erpentes; vix ego dabo, qui nouerim &longs;uffitu, non congregari, &longs;ed fugari in&longs;e­<lb/>cta: prætereà cùm exu&longs;tum &longs;it, grauiorem refert odorem, quam referat viuens. Aut ita vim amuleti <lb/>illius accipiam non congregari &longs;uffitum ver&longs;us: &longs;ed &longs;iquis locum eo &longs;uffitu circundet, &longs;erpentes in <lb/>vnum cogi vt in medium, vnde longè ab&longs;int à &longs;uffitu. <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. magis cum Ari&longs;totelica experientia con­<lb/>&longs;onabit, & eiu&longs;dem te&longs;timonio confirmari poterit qui 4. de hi&longs;t. c. 8. &longs;crip&longs;it. Cornu ceruini facto in­<lb/>cen&longs;u plurimam in&longs;ectorum partem fugere, &longs;ed præcipuè &longs;tyracis &longs;uffitu. Proptereà non <foreign lang="greek">a)po\ tou_ <lb/>e(lkein tou\s o)/feis</foreign>. vt illi dicebant. &longs;ed <foreign lang="greek">a\po\ tou_ e)lau/nein</foreign> .i. pellendo deductum e&longs;&longs;e cerui nomen a&longs;&longs;e­<lb/>uerabimus. Nunc ad grauiora redeamus.<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3000"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg3000"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2999"></margin.target>a c. 8.</s></p> | <s><margin.target id="marg2999"></margin.target>a c. 8.</s></p> |
| |
| <s><margin.target id="marg3076"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg3076"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>ETSI &longs;cio complurib. argumentis agitari &longs;ententiam hanc à Latinis interpretib. quia tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>omnia &longs;atis certa mihi videntur; ideò &longs;olùm a&longs;&longs;erentur in medio ea quæ in Ari&longs;t. philo&longs;ophia ro­<lb/>bur aliquod habere cen&longs;ebuntur, &longs;unt verò hæc: Primùm quia non <expan abbr="põt">pont</expan> ex hac po&longs;itione reddi cau&longs;­<lb/>&longs;a, cur mobile velocius in progre&longs;&longs;u feratur, quàm in principio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> multo maior vis ei quod pro­<lb/>pinquum e&longs;t, imprimi &longs;olet, quàm ei quod longius abe&longs;t. Prætereà non ne rotamus fundam, vt lapi­<lb/>dem impetu maiore proiiciamus? at cur hac rotatione opus e&longs;t, &longs;i impetus &longs;axo &longs;olùm imprimitur? <lb/>aut quo pacto ex rotatione ip&longs;a &longs;ine concitatione aëris, &longs;axo imprimi pote&longs;t? quantum .n. ex &longs;e e&longs;t, <lb/>&longs;axum manet immobile, ergo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> aëri illa nece&longs;&longs;e e&longs;t imprimatur. Tertium <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia quo maius cor­<lb/>pus e&longs;t, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouenti magis renititur, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. minus virtutis imprimi pote&longs;t. Sed ha&longs;ta longior & <lb/>velocius & ad maius &longs;patium mouetur, quàm breuior: ergo non fit ex eo motus ille, quae mobili vis <lb/>imprimatur. igitur incutitur ea vis alij corpori, hoc autem nil aliud e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quàm medium. Quar­<lb/>tum verò <expan abbr="oĩum">oinum</expan>, meo quidem iudicio, validi&longs;simum: quae impetus imprimitur facilius; & magis ei qd <lb/>habet aliquam inclinationem ad eum locum, quo concitatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi in quo nulla pror&longs;us e&longs;t: &longs;ed &longs;a­ | <s>ETSI &longs;cio complurib. argumentis agitari &longs;ententiam hanc à Latinis interpretib. quia tamen <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>omnia &longs;atis certa mihi videntur; ideò &longs;olùm a&longs;&longs;erentur in medio ea quæ in Ari&longs;t. philo&longs;ophia ro­<lb/>bur aliquod habere cen&longs;ebuntur, &longs;unt verò hæc: Primùm quia non <expan abbr="põt">pont</expan> ex hac po&longs;itione reddi cau&longs;­<lb/>&longs;a, cur mobile velocius in progre&longs;&longs;u feratur, quàm in principio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> multo maior vis ei quod pro­<lb/>pinquum e&longs;t, imprimi &longs;olet, quàm ei quod longius abe&longs;t. Prætereà non ne rotamus fundam, vt lapi­<lb/>dem impetu maiore proiiciamus? at cur hac rotatione opus e&longs;t, &longs;i impetus &longs;axo &longs;olùm imprimitur? <lb/>aut quo pacto ex rotatione ip&longs;a &longs;ine concitatione aëris, &longs;axo imprimi pote&longs;t? quantum .n. ex &longs;e e&longs;t, <lb/>&longs;axum manet immobile, ergo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> aëri illa nece&longs;&longs;e e&longs;t imprimatur. Tertium <expan abbr="aũt">aunt</expan>, quia quo maius cor­<lb/>pus e&longs;t, eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> mouenti magis renititur, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. minus virtutis imprimi pote&longs;t. Sed ha&longs;ta longior & <lb/>velocius & ad maius &longs;patium mouetur, quàm breuior: ergo non fit ex eo motus ille, quae mobili vis <lb/>imprimatur. igitur incutitur ea vis alij corpori, hoc autem nil aliud e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, quàm medium. Quar­<lb/>tum verò <expan abbr="oĩum">oinum</expan>, meo quidem iudicio, validi&longs;simum: quae impetus imprimitur facilius; & magis ei qd <lb/>habet aliquam inclinationem ad eum locum, quo concitatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illi in quo nulla pror&longs;us e&longs;t: &longs;ed &longs;a­ |
| <pb pagenum="506"/>xum nullam habet propen&longs;ionem ad <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;uperiorem: <expan abbr="oĩs">oins</expan> .n. contra naturam e&longs;t: at aër aliquam ha­</s></p> | <pb pagenum="506"/>xum nullam habet propen&longs;ionem ad <expan abbr="locũ">locum</expan> &longs;uperiorem: <expan abbr="oĩs">oins</expan> .n. contra naturam e&longs;t: at aër aliquam ha­<arrow.to.target n="marg3077"></arrow.to.target><lb/>bet: e&longs;t .n. &longs;ecundùm quid leuis: ergo vis aëri prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axo <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> oportet. Signum eius propen&longs;io­<lb/>nis in aëre <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ex iis, quæ 3. Meteor. &longs;cripta &longs;unt; quippe quae aër præuenit mobili in flumine <lb/>& tonitru, & generatim quae prius impetum aëris experimur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> corporis, quod per ip&longs;um fertur. No­<lb/>to <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> cau&longs;&longs;am, quapropter melius reflectatur pila, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam &longs;i, vbi amittat dimen&longs;iones <lb/>contractum in angu&longs;tius aliquod mobile melius reflecti po&longs;sit: at <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vbi non recuperet dimen&longs;iones <lb/>antiquas veluti pila quæ fuerit plena flatu, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem renti&longs;sima, ac duri&longs;sima, pila item o&longs;&longs;ea, <lb/>quarum altera pri&longs;tinæ moli non re&longs;tituitur; quanuis illam ami&longs;erit; hæc verò non debet re&longs;titui; <lb/>quae eam non ami&longs;it: magna reflexio fieri con&longs;picitur: fiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> ea cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> effectus con&longs;eruari <lb/>pote&longs;t. Huc accedit & experientia &longs;umpta ab explo&longs;ione pilularum, &longs;eu ferreæ, &longs;eu plumbeæ &longs;int, è <lb/>tormentis bellicis, quarum motus <expan abbr="oĩs">oins</expan> à medij ip&longs;ius expul&longs;ione profici&longs;citur, quod cùm pp ignis fa­<lb/>cultatem attenuetur, & in aërem quodam pacto conuertatur, impetum à generante &longs;u&longs;cipit, <expan abbr="eund&etilde;-&qacute;ue">eunden­<lb/>que</expan> pilulis ip&longs;is <expan abbr="cõicat">conicat</expan>. Quanquam hoc fundamentum alicui lubri&ecedil;um videri pote&longs;t, & nobis Ari&longs;t. <lb/>cau&longs;&longs;am molientib. aliquam vim afferre, ne forte generales cau&longs;&longs;as proiectionis in medio ponamus, <lb/>aut varia proiectionum ingenia <expan abbr="cõmini&longs;ci">commini&longs;ci</expan> cogamur. Etenim vis argumenti no&longs;tri, cui <expan abbr="multũ">multum</expan> tribui­<lb/>mus, in nos facilè retorquebitur, & no&longs;tras machinas deturbabit. Quia &longs;i magis imprimitur impetus <lb/>ei, quod aliquam habet aliquò propen&longs;ionem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. magis ei quod habeat maiorem, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm in <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3077"></arrow.to.target><lb/>bet: e&longs;t .n. &longs;ecundùm quid leuis: ergo vis aëri prius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axo <expan abbr="cõicetur">conicetur</expan> oportet. Signum eius propen&longs;io­<lb/>nis in aëre <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ex iis, quæ 3. Meteor. &longs;cripta &longs;unt; quippe quae aër præuenit mobili in flumine <lb/>& tonitru, & generatim quae prius impetum aëris experimur <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> corporis, quod per ip&longs;um fertur. No­<lb/>to <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> cau&longs;&longs;am, quapropter melius reflectatur pila, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;axum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam &longs;i, vbi amittat dimen&longs;iones <lb/>contractum in angu&longs;tius aliquod mobile melius reflecti po&longs;sit: at <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vbi non recuperet dimen&longs;iones <lb/>antiquas veluti pila quæ fuerit plena flatu, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem renti&longs;sima, ac duri&longs;sima, pila item o&longs;&longs;ea, <lb/>quarum altera pri&longs;tinæ moli non re&longs;tituitur; quanuis illam ami&longs;erit; hæc verò non debet re&longs;titui; <lb/>quae eam non ami&longs;it: magna reflexio fieri con&longs;picitur: fiat <expan abbr="aũt">aunt</expan> ea cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> effectus con&longs;eruari <lb/>pote&longs;t. Huc accedit & experientia &longs;umpta ab explo&longs;ione pilularum, &longs;eu ferreæ, &longs;eu plumbeæ &longs;int, è <lb/>tormentis bellicis, quarum motus <expan abbr="oĩs">oins</expan> à medij ip&longs;ius expul&longs;ione profici&longs;citur, quod cùm pp ignis fa­<lb/>cultatem attenuetur, & in aërem quodam pacto conuertatur, impetum à generante &longs;u&longs;cipit, <expan abbr="eund&etilde;-&qacute;ue">eunden­<lb/>que</expan> pilulis ip&longs;is <expan abbr="cõicat">conicat</expan>. Quanquam hoc fundamentum alicui lubri&ecedil;um videri pote&longs;t, & nobis Ari&longs;t. <lb/>cau&longs;&longs;am molientib. aliquam vim afferre, ne forte generales cau&longs;&longs;as proiectionis in medio ponamus, <lb/>aut varia proiectionum ingenia <expan abbr="cõmini&longs;ci">commini&longs;ci</expan> cogamur. Etenim vis argumenti no&longs;tri, cui <expan abbr="multũ">multum</expan> tribui­<lb/>mus, in nos facilè retorquebitur, & no&longs;tras machinas deturbabit. Quia &longs;i magis imprimitur impetus <lb/>ei, quod aliquam habet aliquò propen&longs;ionem, <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. magis ei quod habeat maiorem, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm in <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3078"></arrow.to.target><lb/>&longs;axo nulla, in aëre quædam magis aëri <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. vis imprimitur, quàm &longs;axo & mobili. <expan abbr="Opponã">Opponam</expan> ego <lb/>&longs;axum, quod deor&longs;um mouetur, cui &longs;i vis addatur, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> velocius agitur. & <expan abbr="quærã">quæram</expan> &longs;it'ne vis <lb/>hæc &longs;axo, an medio potius impre&longs;&longs;a. &longs;i &longs;axo fatearis, eo quae magis affectum e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> aër, cùm &longs;it graue <lb/>&longs;impliciter, aër verò aliqua ex parte <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>. Non igitur medio vis imprimetur, &longs;ed mobili; <expan abbr="cõtra">contra</expan> qui <lb/>defenderit Ari&longs;t. Quòd &longs;i medium velis excipere vim <expan abbr="illatã">illatam</expan>. Atqui minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mobile affectum e&longs;t. ita­<lb/>que vis ei magis imprimi poterit, quod e&longs;t minus affectum. Proinde nece&longs;&longs;aria non erit propo&longs;itio <lb/>tu&ecedil; rationis. <expan abbr="Iã">Iam</expan> .n. tibi præclu&longs;i&longs;ti viam ad id, vt aër &longs;axo magis affectus &longs;it ad inferiora loca, qui &longs;upe­<lb/>rius illud &longs;olum con&longs;titueris aërem magis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ponderis in &longs;e habere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitatis; at non idcirco cæ <lb/>teris <expan abbr="oĩb">oimb</expan>. in &longs;uo loco grauitate præ&longs;tare. Quapropter adiuuabit magis in de&longs;&ecedil;en&longs;u grauia <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>leuia in a&longs;cen&longs;u. Præterquam quòd, ea defen&longs;io non &longs;atis momenti præ&longs;eferre cen&longs;ebitur, &longs;i diligen­<lb/>tius exquiratur. &longs;iquidem ratio futura &longs;it eadem, vbi leue &longs;ur&longs;um maiore &ecedil;onatu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it natiuus explo­<lb/>ratur. Aut .n. vis leui illi corpori imprimetur; & &longs;ic Ari&longs;t. <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> ruet, aut &longs;i medio vis illa <expan abbr="cõicabitur">conicabitur</expan>, ei <lb/>planè <expan abbr="cõicabitur">conicabitur</expan> quod minus affectum e&longs;t. liquet .n. <expan abbr="oĩum">oinum</expan> quidem &longs;apientum auctoritate, minus ob­<lb/>tinere leuitatis aërem in &longs;uo loco. Tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan> medium, & aqua pro aëre capiatur. idem pror­<lb/>&longs;us con&longs;equetur in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> motu, ac &longs;i in aëre obiretur. nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> offendet ip&longs;ius medij natu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3078"></arrow.to.target><lb/>&longs;axo nulla, in aëre quædam magis aëri <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. vis imprimitur, quàm &longs;axo & mobili. <expan abbr="Opponã">Opponam</expan> ego <lb/>&longs;axum, quod deor&longs;um mouetur, cui &longs;i vis addatur, multò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> velocius agitur. & <expan abbr="quærã">quæram</expan> &longs;it'ne vis <lb/>hæc &longs;axo, an medio potius impre&longs;&longs;a. &longs;i &longs;axo fatearis, eo quae magis affectum e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> aër, cùm &longs;it graue <lb/>&longs;impliciter, aër verò aliqua ex parte <expan abbr="tãtùm">tantùm</expan>. Non igitur medio vis imprimetur, &longs;ed mobili; <expan abbr="cõtra">contra</expan> qui <lb/>defenderit Ari&longs;t. Quòd &longs;i medium velis excipere vim <expan abbr="illatã">illatam</expan>. Atqui minus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mobile affectum e&longs;t. ita­<lb/>que vis ei magis imprimi poterit, quod e&longs;t minus affectum. Proinde nece&longs;&longs;aria non erit propo&longs;itio <lb/>tu&ecedil; rationis. <expan abbr="Iã">Iam</expan> .n. tibi præclu&longs;i&longs;ti viam ad id, vt aër &longs;axo magis affectus &longs;it ad inferiora loca, qui &longs;upe­<lb/>rius illud &longs;olum con&longs;titueris aërem magis <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ponderis in &longs;e habere, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> leuitatis; at non idcirco cæ <lb/>teris <expan abbr="oĩb">oimb</expan>. in &longs;uo loco grauitate præ&longs;tare. Quapropter adiuuabit magis in de&longs;&ecedil;en&longs;u grauia <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>leuia in a&longs;cen&longs;u. Præterquam quòd, ea defen&longs;io non &longs;atis momenti præ&longs;eferre cen&longs;ebitur, &longs;i diligen­<lb/>tius exquiratur. &longs;iquidem ratio futura &longs;it eadem, vbi leue &longs;ur&longs;um maiore &ecedil;onatu, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;it natiuus explo­<lb/>ratur. Aut .n. vis leui illi corpori imprimetur; & &longs;ic Ari&longs;t. <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> ruet, aut &longs;i medio vis illa <expan abbr="cõicabitur">conicabitur</expan>, ei <lb/>planè <expan abbr="cõicabitur">conicabitur</expan> quod minus affectum e&longs;t. liquet .n. <expan abbr="oĩum">oinum</expan> quidem &longs;apientum auctoritate, minus ob­<lb/>tinere leuitatis aërem in &longs;uo loco. Tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <expan abbr="cõmutetur">commutetur</expan> medium, & aqua pro aëre capiatur. idem pror­<lb/>&longs;us con&longs;equetur in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> motu, ac &longs;i in aëre obiretur. nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> offendet ip&longs;ius medij natu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3079"></arrow.to.target><lb/>ra <expan abbr="tã">tam</expan> varia, &longs;icut aëris po&longs;ita e&longs;t, quod in aëre faciebat. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;atis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ratio no&longs;tra firmabitur, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> gra­<lb/>uitas <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> cre&longs;cere po&longs;sit & additione grauis corporis exten&longs;iuè, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> 20. talenta ligni &longs;umeban­<lb/>tur, & &longs;cdm <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan>, vt cùm ex vapore fit aqua, quae aër addat &longs;axo pondus exten&longs;iuè. Quòd <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hîc in&longs;i­<lb/>&longs;tam & percunctabor, vnde aëri grauitas i&longs;ta accedet. e&longs;t .n. grauitas noua, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalis, &longs;ed præter <lb/>fatum; quae ocyus concitetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ua natura patiatur, & eodem te luto <expan abbr="prouoluã">prouoluam</expan>; quia &longs;i grauitas illi im­<lb/>primatur; ei quod minus affectum e&longs;t, magis imprimetur: aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> acceperis: &longs;i &longs;axo incutitur: non <lb/>igitur medio, vt tu cum Ari&longs;t. defendis. Exploratum &longs;anè e&longs;t vim afferre pondus, & exinde celerita­<lb/>tem; quare ex motu maior ictus vi pondus afferente. quocirca <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magis incidit &longs;ecuris, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i pondere <lb/>proprio ferretur. &longs;ed illud quæritur, cui principalius ea vis incudatur; medio'ne, an mobili. Audebi&longs;­<lb/>né proiectionem hanc e&longs;&longs;e negare, quia motus &longs;it &longs;cdm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. proiectio verò &longs;it motus non natura­<lb/>lis? An proiectionem e&longs;&longs;e tum fateberis; <expan abbr="cũ">cum</expan> moueris à mobili &longs;eparatur, vt debes? Inficiaberis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ali­<lb/>quid impetus externi, & violantis ibi ade&longs;&longs;e, cùm <expan abbr="oĩs">oins</expan> adeptio finis, vltra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t; ex violentia na&longs;ca­<lb/>tur, vt docuit 5. Phy&longs;. Ari&longs;toteles? Sed .n. in re ob&longs;curi&longs;sima &longs;ic enitar, vt &longs;i non fortiter, alacriter <expan abbr="tñ">tnm</expan> pro<lb/>præceptore <expan abbr="pugnã">pugnam</expan> <expan abbr="cõmi&longs;i&longs;&longs;e">commi&longs;i&longs;&longs;e</expan> videar. In primis de proiectione di&longs;tinguatur. etenim generatim proie­<lb/>ctio <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan>, vbi mobile à mouente &longs;peretur; idcirco e&longs;t pul&longs;io quædam. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> proiectio fuerit, &longs;iue &longs;axum <lb/> | <arrow.to.target n="marg3079"></arrow.to.target><lb/>ra <expan abbr="tã">tam</expan> varia, &longs;icut aëris po&longs;ita e&longs;t, quod in aëre faciebat. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;atis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ratio no&longs;tra firmabitur, &longs;i <expan abbr="cũ">cum</expan> gra­<lb/>uitas <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> cre&longs;cere po&longs;sit & additione grauis corporis exten&longs;iuè, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> 20. talenta ligni &longs;umeban­<lb/>tur, & &longs;cdm <expan abbr="virtut&etilde;">virtutem</expan>, vt cùm ex vapore fit aqua, quae aër addat &longs;axo pondus exten&longs;iuè. Quòd <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> hîc in&longs;i­<lb/>&longs;tam & percunctabor, vnde aëri grauitas i&longs;ta accedet. e&longs;t .n. grauitas noua, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalis, &longs;ed præter <lb/>fatum; quae ocyus concitetur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ua natura patiatur, & eodem te luto <expan abbr="prouoluã">prouoluam</expan>; quia &longs;i grauitas illi im­<lb/>primatur; ei quod minus affectum e&longs;t, magis imprimetur: aliter <expan abbr="atq.">atque</expan> acceperis: &longs;i &longs;axo incutitur: non <lb/>igitur medio, vt tu cum Ari&longs;t. defendis. Exploratum &longs;anè e&longs;t vim afferre pondus, & exinde celerita­<lb/>tem; quare ex motu maior ictus vi pondus afferente. quocirca <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magis incidit &longs;ecuris, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i pondere <lb/>proprio ferretur. &longs;ed illud quæritur, cui principalius ea vis incudatur; medio'ne, an mobili. Audebi&longs;­<lb/>né proiectionem hanc e&longs;&longs;e negare, quia motus &longs;it &longs;cdm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. proiectio verò &longs;it motus non natura­<lb/>lis? An proiectionem e&longs;&longs;e tum fateberis; <expan abbr="cũ">cum</expan> moueris à mobili &longs;eparatur, vt debes? Inficiaberis <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ali­<lb/>quid impetus externi, & violantis ibi ade&longs;&longs;e, cùm <expan abbr="oĩs">oins</expan> adeptio finis, vltra <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> par e&longs;t; ex violentia na&longs;ca­<lb/>tur, vt docuit 5. Phy&longs;. Ari&longs;toteles? Sed .n. in re ob&longs;curi&longs;sima &longs;ic enitar, vt &longs;i non fortiter, alacriter <expan abbr="tñ">tnm</expan> pro<lb/>præceptore <expan abbr="pugnã">pugnam</expan> <expan abbr="cõmi&longs;i&longs;&longs;e">commi&longs;i&longs;&longs;e</expan> videar. In primis de proiectione di&longs;tinguatur. etenim generatim proie­<lb/>ctio <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan>, vbi mobile à mouente &longs;peretur; idcirco e&longs;t pul&longs;io quædam. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> proiectio fuerit, &longs;iue &longs;axum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3080"></arrow.to.target><lb/>pro &longs;uæ naturæ ratione moueatur. & ego illi impetum addidero, quò vulnus maius infligam. & &longs;i ip­<lb/>&longs;um magna contentione c&ecedil;lum ver&longs;us concitauero aut &longs;i in latus abegero. Sed illud habet <expan abbr="cõe">cone</expan>, quòd <lb/>à violentia non &longs;egregatur, aut .n. natiuum robur amplificatur, aut agitur aliò, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uapte natura, ver­<lb/>gat. e&longs;t & proiectio &longs;pecialius quid, generis <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="appellation&etilde;">appellationem</expan> &longs;ortitur, quæ differt à motu naturali & <lb/>ab eo, qui præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>. à naturali quidem &longs;impliciter, quia nonnihil violentiæ præ&longs;efert: ab eo, qui <lb/>præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>; quia nonnihil habet, quae &longs;it ex ip&longs;ius mobilis rei natura. Hæc propriè proiectio &longs;tatuitur. <lb/>Quorum <expan abbr="aũt">aunt</expan> & quemadmodum &longs;it &longs;equitur vt nunc explicemus. Hunc animalis e&longs;&longs;e proprium, Sim­<lb/>plicius, Auerroes & Zimara, ne&longs;cio qua <expan abbr="rõne">ronne</expan>, te&longs;tabantur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i con&longs;ulimus Ari&longs;t. vbi de motu ani­<lb/>malium verba facit, ip&longs;um expul&longs;ione & tractione <expan abbr="cõponit">componit</expan>: <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> docet Galenus in libris de <lb/>motu mu&longs;culorum <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan>, &longs;eu laxatione <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> artus &longs;unt oppo&longs;iti mu&longs;culi, quorum hi trahun­<lb/>tur, quo ver&longs;us artus ip&longs;e mouetur; illi pelluntur, vnde motus incepit. proiectio pul&longs;io &longs;olùm e&longs;&longs;e vŕ, <lb/>&longs;i <expan abbr="etiã">etiam</expan> proiectionis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;pectamus. ea flagitat &longs;eparationem à mobili, atqui in animali mobile à <lb/>mouente primo <expan abbr="nunquã">nunquam</expan>, aut rarò di&longs;iungitur. <expan abbr="præter&qtilde;">præterquae</expan> quae ex eo proiectio iudicanda non videtur, quae<lb/>mouente primo quie&longs;cente, motus adhuc obeatur. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i hoc idem <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> motuum generi <expan abbr="cõi-">coni­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg3080"></arrow.to.target><lb/>pro &longs;uæ naturæ ratione moueatur. & ego illi impetum addidero, quò vulnus maius infligam. & &longs;i ip­<lb/>&longs;um magna contentione c&ecedil;lum ver&longs;us concitauero aut &longs;i in latus abegero. Sed illud habet <expan abbr="cõe">cone</expan>, quòd <lb/>à violentia non &longs;egregatur, aut .n. natiuum robur amplificatur, aut agitur aliò, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;uapte natura, ver­<lb/>gat. e&longs;t & proiectio &longs;pecialius quid, generis <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="appellation&etilde;">appellationem</expan> &longs;ortitur, quæ differt à motu naturali & <lb/>ab eo, qui præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>. à naturali quidem &longs;impliciter, quia nonnihil violentiæ præ&longs;efert: ab eo, qui <lb/>præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>; quia nonnihil habet, quae &longs;it ex ip&longs;ius mobilis rei natura. Hæc propriè proiectio &longs;tatuitur. <lb/>Quorum <expan abbr="aũt">aunt</expan> & quemadmodum &longs;it &longs;equitur vt nunc explicemus. Hunc animalis e&longs;&longs;e proprium, Sim­<lb/>plicius, Auerroes & Zimara, ne&longs;cio qua <expan abbr="rõne">ronne</expan>, te&longs;tabantur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i con&longs;ulimus Ari&longs;t. vbi de motu ani­<lb/>malium verba facit, ip&longs;um expul&longs;ione & tractione <expan abbr="cõponit">componit</expan>: <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> docet Galenus in libris de <lb/>motu mu&longs;culorum <expan abbr="int&etilde;tione">intentione</expan>, &longs;eu laxatione <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> artus &longs;unt oppo&longs;iti mu&longs;culi, quorum hi trahun­<lb/>tur, quo ver&longs;us artus ip&longs;e mouetur; illi pelluntur, vnde motus incepit. proiectio pul&longs;io &longs;olùm e&longs;&longs;e vŕ, <lb/>&longs;i <expan abbr="etiã">etiam</expan> proiectionis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;pectamus. ea flagitat &longs;eparationem à mobili, atqui in animali mobile à <lb/>mouente primo <expan abbr="nunquã">nunquam</expan>, aut rarò di&longs;iungitur. <expan abbr="præter&qtilde;">præterquae</expan> quae ex eo proiectio iudicanda non videtur, quae<lb/>mouente primo quie&longs;cente, motus adhuc obeatur. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & &longs;i hoc idem <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> motuum generi <expan abbr="cõi-">coni­<lb/></expan> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Fertur equis auriga, <expan abbr="neq.">neque</expan> audit currus habenas<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Fertur equis auriga, <expan abbr="neq.">neque</expan> audit currus habenas<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> alter ille, cùm brachium concalefeci&longs;&longs;et, tum &longs;e profe&longs;&longs;us e&longs;t &longs;olere pugnare. Quòd &longs;i proie­<lb/>ctione &longs;ola animal agitari contendas, vt voluere Simplicius & Alexander; iam e&longs;t, quod cupimus, <lb/>&longs;in <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> e&longs;t proiectio quæ non &longs;int animantia, docet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> v&longs;us auge&longs;cere robur in medio motu, vt ex <lb/>plaga cominus, aut eminus inflicta con&longs;tat. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> e&longs;t in medio motu, <expan abbr="nõ">non</expan> in medio &longs;patio <lb/>&longs;olùm, ni&longs;i, quatenus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> cum motu <expan abbr="cõ&longs;entit">con&longs;entit</expan>; vtputa &longs;patij <expan abbr="principiũ">principium</expan>, aut finis cum principio, aut <lb/>fine motus, augeri robur in proiectis. Quamobrem re&longs;tat, vt huius euenti cau&longs;&longs;a ve&longs;tigetur. Audi&longs;ti <lb/>quæ profitetur Alexander; ea tamen remota nimis, & fortè per accidens. nam cau&longs;&longs;æ velocitatis in <lb/>duo principiæ referuntur ab Ari&longs;t. robur mouentis, & impedientis ab&longs;entiam. Cùm ergo quod mo­<lb/>uet proiecta, &longs;it medium proximè, adhuc reddenda e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur aër habeat <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> vim quæ &longs;anè non <lb/>à loco, per quem mouetur <expan abbr="proiectũ">proiectum</expan>, &longs;ed aliunde petatur oportet. Simplicius <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in hoc motu, quod <lb/>in aliis euenire cen&longs;ebat; ab initio nimirùm contrahi <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="apparation&etilde;">apparationem</expan>, &longs;iue affectionem, quibus <lb/>animal habile redderetur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt qua&longs;i inclinaretur eò, quò moueretur. Quare &longs;icuti propen&longs;io­</s></p> | <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> alter ille, cùm brachium concalefeci&longs;&longs;et, tum &longs;e profe&longs;&longs;us e&longs;t &longs;olere pugnare. Quòd &longs;i proie­<lb/>ctione &longs;ola animal agitari contendas, vt voluere Simplicius & Alexander; iam e&longs;t, quod cupimus, <lb/>&longs;in <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> e&longs;t proiectio quæ non &longs;int animantia, docet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> v&longs;us auge&longs;cere robur in medio motu, vt ex <lb/>plaga cominus, aut eminus inflicta con&longs;tat. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> e&longs;t in medio motu, <expan abbr="nõ">non</expan> in medio &longs;patio <lb/>&longs;olùm, ni&longs;i, quatenus <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> cum motu <expan abbr="cõ&longs;entit">con&longs;entit</expan>; vtputa &longs;patij <expan abbr="principiũ">principium</expan>, aut finis cum principio, aut <lb/>fine motus, augeri robur in proiectis. Quamobrem re&longs;tat, vt huius euenti cau&longs;&longs;a ve&longs;tigetur. Audi&longs;ti <lb/>quæ profitetur Alexander; ea tamen remota nimis, & fortè per accidens. nam cau&longs;&longs;æ velocitatis in <lb/>duo principiæ referuntur ab Ari&longs;t. robur mouentis, & impedientis ab&longs;entiam. Cùm ergo quod mo­<lb/>uet proiecta, &longs;it medium proximè, adhuc reddenda e&longs;t cau&longs;&longs;a, cur aër habeat <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> vim quæ &longs;anè non <lb/>à loco, per quem mouetur <expan abbr="proiectũ">proiectum</expan>, &longs;ed aliunde petatur oportet. Simplicius <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in hoc motu, quod <lb/>in aliis euenire cen&longs;ebat; ab initio nimirùm contrahi <expan abbr="quandã">quandam</expan> <expan abbr="apparation&etilde;">apparationem</expan>, &longs;iue affectionem, quibus <lb/>animal habile redderetur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt qua&longs;i inclinaretur eò, quò moueretur. Quare &longs;icuti propen&longs;io­<arrow.to.target n="marg3100"></arrow.to.target><lb/>ne amplificata motus naturalis intenditur; &longs;ic <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in proiectorum motu contingat. Atqui docturus <lb/><expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fuit, cur vbi propen&longs;io &longs;it, vt in motu naturali; cre&longs;cat motus celeritas in proiectis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <lb/><expan abbr="quendã">quendam</expan>; id verò non ex habilitate <expan abbr="cõtracta">contracta</expan> na&longs;cebatur, &longs;ed erat vniuer&longs;um <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> & <expan abbr="acce&longs;&longs;oriũ">acce&longs;&longs;orium</expan>. <lb/><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non erat illud &longs;atis nouo nomine <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> illam, &longs;iue <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> exprimere. <expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm ea quæ <lb/>iam mobilis ip&longs;ius e&longs;t facta, <foreign lang="greek">h)pithde/iths</foreign> appelletur, quæ pendet ab externo <foreign lang="greek">pzo/dzomos dia/qesi+</foreign>, <lb/>hanc ip&longs;e <foreign lang="greek">pazask<gap/>iw\</foreign> nominauit: &longs;ed, cùm aliunde na&longs;ceretur, cau&longs;&longs;as eius apparatus edi&longs;&longs;erere. <lb/>oportuit. Proinde hæc à nobis ex Ari&longs;t. afferetur. quandoquidem <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> illa vis par­<lb/>tibus aëris circun&longs;tantib. ideò multò plures per aliquod <expan abbr="interuallũ">interuallum</expan> mouentur, & ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <lb/>concurrunt: quare <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vires illi adiiciunt. Idcirco docebat Ari&longs;t. cur Noti tertia die & apud nos fla­<lb/>rent vehementius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> prima, aut ad tropicum Cancri. hoc .n. ita euenit, quia longius ab&longs;umus. lta fit, <lb/>vt ad tropicum Au&longs;tri parui <expan abbr="&longs;egne&longs;&qacute;">&longs;egne&longs;que</expan>. &longs;int, nam propter viciniam parum adhuc aëris commotum <lb/>fuit, & ab eorum ortus initio, ea verò omnia &longs;olent eundo vires acquirere. |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3100"></arrow.to.target><lb/>ne amplificata motus naturalis intenditur; &longs;ic <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in proiectorum motu contingat. Atqui docturus <lb/><expan abbr="&etilde;t">ent</expan> fuit, cur vbi propen&longs;io &longs;it, vt in motu naturali; cre&longs;cat motus celeritas in proiectis <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <lb/><expan abbr="quendã">quendam</expan>; id verò non ex habilitate <expan abbr="cõtracta">contracta</expan> na&longs;cebatur, &longs;ed erat vniuer&longs;um <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> & <expan abbr="acce&longs;&longs;oriũ">acce&longs;&longs;orium</expan>. <lb/><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non erat illud &longs;atis nouo nomine <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> illam, &longs;iue <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> exprimere. <expan abbr="Nã">Nam</expan> cùm ea quæ <lb/>iam mobilis ip&longs;ius e&longs;t facta, <foreign lang="greek">h)pithde/iths</foreign> appelletur, quæ pendet ab externo <foreign lang="greek">pzo/dzomos dia/qesi+</foreign>, <lb/>hanc ip&longs;e <foreign lang="greek">pazask<gap/>iw\</foreign> nominauit: &longs;ed, cùm aliunde na&longs;ceretur, cau&longs;&longs;as eius apparatus edi&longs;&longs;erere. <lb/>oportuit. Proinde hæc à nobis ex Ari&longs;t. afferetur. quandoquidem <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan> in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> illa vis par­<lb/>tibus aëris circun&longs;tantib. ideò multò plures per aliquod <expan abbr="interuallũ">interuallum</expan> mouentur, & ad <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <lb/>concurrunt: quare <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> vires illi adiiciunt. Idcirco docebat Ari&longs;t. cur Noti tertia die & apud nos fla­<lb/>rent vehementius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> prima, aut ad tropicum Cancri. hoc .n. ita euenit, quia longius ab&longs;umus. lta fit, <lb/>vt ad tropicum Au&longs;tri parui <expan abbr="&longs;egne&longs;&qacute;">&longs;egne&longs;que</expan>. &longs;int, nam propter viciniam parum adhuc aëris commotum <lb/>fuit, & ab eorum ortus initio, ea verò omnia &longs;olent eundo vires acquirere. | |
| <pb pagenum="511"/> | <pb pagenum="511"/> |
| <arrow.to.target n="marg3101"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg3101"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg3144"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg3144"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AT verò duo &longs;unt quæ perturbare videantur ea quæ decreuerat Ari&longs;toteles. Primùm quidem, <lb/>quae multa occurrunt quæ &longs;ecum conferri &longs;oleant, in quibus tamen <expan abbr="neq.">neque</expan> id in quo conferuntur, <lb/>&longs;it vnius rationis; <expan abbr="neq.">neque</expan> item vnum quod primò &longs;u&longs;cipiat. Nam lapis & homo &longs;ecum conferuntur: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm in grauitate; verum etiam in eo, quae vnus &longs;it leuis, alter <expan abbr="aũt">aunt</expan> cra&longs;&longs;us, Con&longs;eruntur item ab <lb/>Ari&longs;t. in breuitate line&ecedil;, recta & curua. Quoniam verò poti&longs;sima cau&longs;&longs;a fuerat, cur id in quo col­<lb/>latio fiebat, in &longs;pecies diuidi non po&longs;&longs;et, quae in illo <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> &longs;æpe lateret; id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> difficultatem nob. <lb/>affert: quandò & genus <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> aliquod e&longs;&longs;e pote&longs;t, & ad indiuidua quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, eandem ha­<lb/>bere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quam &longs;pecies habet ad ea quæ &longs;ibi proximè &longs;ubiiciuntur: ita .n. de &longs;ingulis animalibus <lb/>pr&ecedil;dicatur animal, quemadmodum de &longs;ingulis hominibus homo: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> proprium vni, <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> &longs;peciei redditur, licèt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;it qu&ecedil; de pluribus differentibus &longs;pecie prædicantur: etenim <lb/>re&longs;picit <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ po&longs;ita e&longs;t in materia; vnde exi&longs;tit &longs;ingulare: at quae de differentibus numero, &longs;pe­<lb/>cieúe dicatur; id <expan abbr="fortuitũ">fortuitum</expan> e&longs;t. ideò quid prohibet in hoc <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;icut in vltima &longs;pecie fieri collationem? <lb/>Quinimmò <expan abbr="neq.">neque</expan> rationis varietas hoc impedit; &longs;i quantitas cum &longs;ub&longs;tantia conferri <expan abbr="põt">pont</expan> in eo quae &longs;int. <lb/>Neque aliena videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">rom</expan> velocitatis in motu recto & conuer&longs;ione: nam <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> ratio mobilis, </s></p> | <s>AT verò duo &longs;unt quæ perturbare videantur ea quæ decreuerat Ari&longs;toteles. Primùm quidem, <lb/>quae multa occurrunt quæ &longs;ecum conferri &longs;oleant, in quibus tamen <expan abbr="neq.">neque</expan> id in quo conferuntur, <lb/>&longs;it vnius rationis; <expan abbr="neq.">neque</expan> item vnum quod primò &longs;u&longs;cipiat. Nam lapis & homo &longs;ecum conferuntur: <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;olùm in grauitate; verum etiam in eo, quae vnus &longs;it leuis, alter <expan abbr="aũt">aunt</expan> cra&longs;&longs;us, Con&longs;eruntur item ab <lb/>Ari&longs;t. in breuitate line&ecedil;, recta & curua. Quoniam verò poti&longs;sima cau&longs;&longs;a fuerat, cur id in quo col­<lb/>latio fiebat, in &longs;pecies diuidi non po&longs;&longs;et, quae in illo <expan abbr="ambiguũ">ambiguum</expan> &longs;æpe lateret; id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> difficultatem nob. <lb/>affert: quandò & genus <expan abbr="vniuocũ">vniuocum</expan> aliquod e&longs;&longs;e pote&longs;t, & ad indiuidua quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, eandem ha­<lb/>bere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>, quam &longs;pecies habet ad ea quæ &longs;ibi proximè &longs;ubiiciuntur: ita .n. de &longs;ingulis animalibus <lb/>pr&ecedil;dicatur animal, quemadmodum de &longs;ingulis hominibus homo: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> proprium vni, <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> &longs;peciei redditur, licèt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;it qu&ecedil; de pluribus differentibus &longs;pecie prædicantur: etenim <lb/>re&longs;picit <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ po&longs;ita e&longs;t in materia; vnde exi&longs;tit &longs;ingulare: at quae de differentibus numero, &longs;pe­<lb/>cieúe dicatur; id <expan abbr="fortuitũ">fortuitum</expan> e&longs;t. ideò quid prohibet in hoc <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;icut in vltima &longs;pecie fieri collationem? <lb/>Quinimmò <expan abbr="neq.">neque</expan> rationis varietas hoc impedit; &longs;i quantitas cum &longs;ub&longs;tantia conferri <expan abbr="põt">pont</expan> in eo quae &longs;int. <lb/>Neque aliena videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">rom</expan> velocitatis in motu recto & conuer&longs;ione: nam <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> ratio mobilis, <arrow.to.target n="marg3145"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>, & &longs;patij continetur. Deinde accidens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> videtur habere proprium <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quo <lb/>primo innitatur, & per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> communicetur <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> in quibus exi&longs;tit: quare &longs;ecundus ille canon ab <lb/>Ari&longs;t. traditus &longs;uperuacaneus e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur. Etenim proportionale ine&longs;t in numeris, <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan>, & <lb/>&longs;olidis per <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> quandam <expan abbr="cõmunem">communem</expan>. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Accedit eòdem, quae Ari&longs;t. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> accidenti geminum &longs;ubiecti <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3145"></arrow.to.target><lb/>& <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>, & &longs;patij continetur. Deinde accidens <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> videtur habere proprium <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> quo <lb/>primo innitatur, & per <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> communicetur <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> in quibus exi&longs;tit: quare &longs;ecundus ille canon ab <lb/>Ari&longs;t. traditus &longs;uperuacaneus e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur. Etenim proportionale ine&longs;t in numeris, <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan>, & <lb/>&longs;olidis per <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> quandam <expan abbr="cõmunem">communem</expan>. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Accedit eòdem, quae Ari&longs;t. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> accidenti geminum &longs;ubiecti <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3146"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg3146"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3147"></arrow.to.target><lb/>genus a&longs;signat; alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quod excipiens <expan abbr="primũ">primum</expan> vocat, atque alterum quod dicit id cuius e&longs;t <lb/>aliquod <expan abbr="primũ">primum</expan> excipiens, ideò &longs;i hoc obtinuit accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> id in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> po&longs;tulatur; &longs;at illud <lb/>erit, &longs;i ponatur accidens in quo <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> fiat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & illud aliquo primo nece&longs;&longs;ariò &longs;u&longs;tinebitur. <lb/><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quantum verò ad <expan abbr="primũ">primum</expan> &longs;pectat, <expan abbr="cõmunius">communius</expan> aliquando &longs;umi <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> etiam <lb/> | <arrow.to.target n="marg3147"></arrow.to.target><lb/>genus a&longs;signat; alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quod excipiens <expan abbr="primũ">primum</expan> vocat, atque alterum quod dicit id cuius e&longs;t <lb/>aliquod <expan abbr="primũ">primum</expan> excipiens, ideò &longs;i hoc obtinuit accidens, <expan abbr="atq.">atque</expan> id in <expan abbr="cõparatione">comparatione</expan> po&longs;tulatur; &longs;at illud <lb/>erit, &longs;i ponatur accidens in quo <expan abbr="cõparatio">comparatio</expan> fiat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & illud aliquo primo nece&longs;&longs;ariò &longs;u&longs;tinebitur. <lb/><emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quantum verò ad <expan abbr="primũ">primum</expan> &longs;pectat, <expan abbr="cõmunius">communius</expan> aliquando &longs;umi <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>, <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> etiam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3148"></arrow.to.target><lb/>pre&longs;sius: ac <expan abbr="cõmunius">communius</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> inter &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, <lb/>vnde & Ari&longs;t. in libris de arte dicendi, ac 3. Top. regulæ, traditæ, & enumerata loca quibus <expan abbr="vnum-quodq.">vnum­<lb/>quodque</expan> cum altero & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> & diuer&longs;æ &longs;peciei conferri queat, <expan abbr="atq.">atque</expan> eam vel <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan>, vel <expan abbr="cõpo&longs;itam">compo&longs;itam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e dicimus: pre&longs;sius <expan abbr="aũt">aunt</expan> à Phy&longs;icis accipitur qui formas <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia definiunt: quare per <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;pecificant formas naturales, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. &longs;pecificationi tantùm à Græcis tributum fui&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>cio, vt Simplicius <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> non <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;peciei cen&longs;uerit e&longs;&longs;e <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> cygni, <expan abbr="atq.">atque</expan> ceru&longs;&longs;æ. Verùm ne &longs;imus <lb/> | <arrow.to.target n="marg3148"></arrow.to.target><lb/>pre&longs;sius: ac <expan abbr="cõmunius">communius</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> ea qu&ecedil; <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> inter &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, <lb/>vnde & Ari&longs;t. in libris de arte dicendi, ac 3. Top. regulæ, traditæ, & enumerata loca quibus <expan abbr="vnum-quodq.">vnum­<lb/>quodque</expan> cum altero & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> & diuer&longs;æ &longs;peciei conferri queat, <expan abbr="atq.">atque</expan> eam vel <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan>, vel <expan abbr="cõpo&longs;itam">compo&longs;itam</expan> <lb/>e&longs;&longs;e dicimus: pre&longs;sius <expan abbr="aũt">aunt</expan> à Phy&longs;icis accipitur qui formas <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia definiunt: quare per <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;pecificant formas naturales, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. &longs;pecificationi tantùm à Græcis tributum fui&longs;&longs;e per&longs;pi­<lb/>cio, vt Simplicius <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> non <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;peciei cen&longs;uerit e&longs;&longs;e <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> cygni, <expan abbr="atq.">atque</expan> ceru&longs;&longs;æ. Verùm ne &longs;imus <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/><expan abbr="Secta&qacute;ue">Sectaque</expan> &longs;ubducto &longs;tipite flamma perit<emph.end type="italics"/>;</s></p> | <s><emph type="italics"/><expan abbr="Secta&qacute;ue">Sectaque</expan> &longs;ubducto &longs;tipite flamma perit<emph.end type="italics"/>;</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et idem ab Ari&longs;t. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> inij ob&longs;eruatum quæ &longs;ub ad&longs;pectum cadunt: nam diui&longs;a minora <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> </s></p> | <s>Et idem ab Ari&longs;t. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> inij ob&longs;eruatum quæ &longs;ub ad&longs;pectum cadunt: nam diui&longs;a minora <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, <expan abbr="quã">quam</expan> <arrow.to.target n="marg3169"></arrow.to.target><lb/>viderentur integra: & augetur quidem numerus diuidendo, &longs;ed magnitudo decre&longs;cit: e&longs;t .n. propria <lb/>magnitudo quantitatis continu&ecedil;, quatenus huiu&longs;modi quæ per diui&longs;ionem tollitur. Sed mea qui­<lb/>dem &longs;ententia di&longs;tinguendum adhuc de partibus quantitatis; <expan abbr="atq.">atque</expan> virtutis, & id partibus quantitatis <lb/>concedendum, quòd &longs;i virtutis partes &longs;pectentur <expan abbr="facil&etilde;">facilem</expan> defendi poterit regula a&longs;signata. Et planè h&ecedil;c <lb/>quæ dicuntur ab his, accipiunt virtutem certis contractam qualitatibus propter quas in actione mu­<lb/>tatio contingit, vbi magna vis e&longs;t adiuuantium & impedientium quæ per compo&longs;itionem & diui&longs;io­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3169"></arrow.to.target><lb/>viderentur integra: & augetur quidem numerus diuidendo, &longs;ed magnitudo decre&longs;cit: e&longs;t .n. propria <lb/>magnitudo quantitatis continu&ecedil;, quatenus huiu&longs;modi quæ per diui&longs;ionem tollitur. Sed mea qui­<lb/>dem &longs;ententia di&longs;tinguendum adhuc de partibus quantitatis; <expan abbr="atq.">atque</expan> virtutis, & id partibus quantitatis <lb/>concedendum, quòd &longs;i virtutis partes &longs;pectentur <expan abbr="facil&etilde;">facilem</expan> defendi poterit regula a&longs;signata. Et planè h&ecedil;c <lb/>quæ dicuntur ab his, accipiunt virtutem certis contractam qualitatibus propter quas in actione mu­<lb/>tatio contingit, vbi magna vis e&longs;t adiuuantium & impedientium quæ per compo&longs;itionem & diui&longs;io­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3170"></arrow.to.target><lb/>nem magnas admittunt varietates. Ita fit, vt homo & &longs;i cente&longs;ima pars e&longs;t quantitatis, non &longs;it pars <lb/>cente&longs;ima virtutis: & <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> pars æqualis magnitudinis e&longs;t maior pars virtutis, vt cùm duo tra­<lb/>hunt vnam cymbam, tertius qui accedit, e&longs;t &ecedil;qualis magnitudinis, &longs;ed multo plus <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & e&longs;t plus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tertia pars virtutis. Et componendo cre&longs;cit virtus, diudendo minuitur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nec à cente&longs;ima qui­<lb/>dem parte virtutis agitur pars cente&longs;ima nauis, nonmodò ab vno homine ex centum, qui eam mo­<lb/>uebant <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i &longs;int vniformia mouens & mobile, & eadem &longs;it ratio totius & partium, & <lb/>agendo & re&longs;i&longs;tendo, nihilominus, nec tantum pars agat in partem, nec pars item à parte patiatur vt <lb/>totum à toto. Siquidem ratio totius in partibus &longs;eor&longs;um con&longs;eruatur &longs;anè: &longs;ed actio & perpe&longs;sio po­<lb/>&longs;itæ &longs;unt. in certa proportione agentis ad partiens, ea verò proportio còn&longs;i&longs;tit exuperantia quæ ni&longs;i <lb/>fuerit in&longs;ignis, nihilo plus promouebit, vt mon&longs;trauit Ari&longs;t. lib. de&longs;ent. Quamobrèm, <expan abbr="cũ">cum</expan> magnitudo <lb/>continuè diuidi po&longs;sit, non nece&longs;&longs;ario v&egraverò talis exuperantia retinetur in proce&longs;&longs;u diui&longs;ionis: effici­<lb/>tur item, vt vis agendi tollatur à parte, quanuis cætera &longs;uper&longs;int. Eadem quoq: ratio <expan abbr="ĩeunda">ineunda</expan> e&longs;t, vbi <lb/>impedimentum quoddam mobili accedat: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic euenit, vt proportio inter partes & totum non &longs;er­<lb/>uetur, quam nece&longs;&longs;ariò credimus e&longs;&longs;e &longs;eruandam & qua&longs;dam regulas eius. Proptereà nihil e&longs;t quod <lb/>obiicitur Ari&longs;t. peccant .n. obiectiones in figuræ dictionis, dum <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> partès virtutis <expan abbr="cũ">cum</expan> partibus <lb/> | <arrow.to.target n="marg3170"></arrow.to.target><lb/>nem magnas admittunt varietates. Ita fit, vt homo & &longs;i cente&longs;ima pars e&longs;t quantitatis, non &longs;it pars <lb/>cente&longs;ima virtutis: & <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> pars æqualis magnitudinis e&longs;t maior pars virtutis, vt cùm duo tra­<lb/>hunt vnam cymbam, tertius qui accedit, e&longs;t &ecedil;qualis magnitudinis, &longs;ed multo plus <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, & e&longs;t plus <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> tertia pars virtutis. Et componendo cre&longs;cit virtus, diudendo minuitur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nec à cente&longs;ima qui­<lb/>dem parte virtutis agitur pars cente&longs;ima nauis, nonmodò ab vno homine ex centum, qui eam mo­<lb/>uebant <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i &longs;int vniformia mouens & mobile, & eadem &longs;it ratio totius & partium, & <lb/>agendo & re&longs;i&longs;tendo, nihilominus, nec tantum pars agat in partem, nec pars item à parte patiatur vt <lb/>totum à toto. Siquidem ratio totius in partibus &longs;eor&longs;um con&longs;eruatur &longs;anè: &longs;ed actio & perpe&longs;sio po­<lb/>&longs;itæ &longs;unt. in certa proportione agentis ad partiens, ea verò proportio còn&longs;i&longs;tit exuperantia quæ ni&longs;i <lb/>fuerit in&longs;ignis, nihilo plus promouebit, vt mon&longs;trauit Ari&longs;t. lib. de&longs;ent. Quamobrèm, <expan abbr="cũ">cum</expan> magnitudo <lb/>continuè diuidi po&longs;sit, non nece&longs;&longs;ario v&egraverò talis exuperantia retinetur in proce&longs;&longs;u diui&longs;ionis: effici­<lb/>tur item, vt vis agendi tollatur à parte, quanuis cætera &longs;uper&longs;int. Eadem quoq: ratio <expan abbr="ĩeunda">ineunda</expan> e&longs;t, vbi <lb/>impedimentum quoddam mobili accedat: <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;ic euenit, vt proportio inter partes & totum non &longs;er­<lb/>uetur, quam nece&longs;&longs;ariò credimus e&longs;&longs;e &longs;eruandam & qua&longs;dam regulas eius. Proptereà nihil e&longs;t quod <lb/>obiicitur Ari&longs;t. peccant .n. obiectiones in figuræ dictionis, dum <expan abbr="cõmutant">commutant</expan> partès virtutis <expan abbr="cũ">cum</expan> partibus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3171"></arrow.to.target><lb/>quantitatis, & quod in coniunctione agentis & patientis e&longs;t po&longs;itum, in &longs;ingulis &longs;eor&longs;um &longs;umunt. <lb/>Hæc ad &longs;ummam de regulis hi&longs;ce dicta &longs;ufficiant. nunc eas diligentius exploremus, & videamus pri­<lb/>mùm quid de illarum cau&longs;sis c&ecedil;teri exi&longs;timarint.</s></p> | <arrow.to.target n="marg3171"></arrow.to.target><lb/>quantitatis, & quod in coniunctione agentis & patientis e&longs;t po&longs;itum, in &longs;ingulis &longs;eor&longs;um &longs;umunt. <lb/>Hæc ad &longs;ummam de regulis hi&longs;ce dicta &longs;ufficiant. nunc eas diligentius exploremus, & videamus pri­<lb/>mùm quid de illarum cau&longs;sis c&ecedil;teri exi&longs;timarint.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Contra componentes corpora è planis. Cap. III<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Contra componentes corpora è planis. Cap. III<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SATIS verò nobis e&longs;&longs;et nunc, &longs;i demon&longs;tratum &longs;it e&longs;&longs;e generationem & corruptionem qu&ecedil; à c&ecedil;­<lb/>teris mutationibus di&longs;tinguantur, &longs;iue in omnib. &longs;iue in quibu&longs;dam nihil refert; vt perbelle po&longs;si­<lb/>mus in&longs;tituere di&longs;putationem <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> hac præcedente notitia quæ&longs;tiones illas aggredi è qua­<lb/>rum &longs;olutione contingit &longs;cire. Sed ne quid nos inter eas in dagandas offendere, aut interturbare po&longs;­<lb/>&longs;it; breuiter excutiamus illud <expan abbr="cõmentum">commentum</expan> propter <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> <expan abbr="patronorũ">patronorum</expan> quo defenditur, <expan abbr="oĩa">oina</expan> corpo­<lb/>ra gigni ex planis: &longs;imul .n. fiet, vt non <expan abbr="oĩum">oinum</expan>, &longs;ed aliquorum duntaxat generationem e&longs;&longs;e cogno&longs;ca­</s></p> | <s>SATIS verò nobis e&longs;&longs;et nunc, &longs;i demon&longs;tratum &longs;it e&longs;&longs;e generationem & corruptionem qu&ecedil; à c&ecedil;­<lb/>teris mutationibus di&longs;tinguantur, &longs;iue in omnib. &longs;iue in quibu&longs;dam nihil refert; vt perbelle po&longs;si­<lb/>mus in&longs;tituere di&longs;putationem <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> hac præcedente notitia quæ&longs;tiones illas aggredi è qua­<lb/>rum &longs;olutione contingit &longs;cire. Sed ne quid nos inter eas in dagandas offendere, aut interturbare po&longs;­<lb/>&longs;it; breuiter excutiamus illud <expan abbr="cõmentum">commentum</expan> propter <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> <expan abbr="patronorũ">patronorum</expan> quo defenditur, <expan abbr="oĩa">oina</expan> corpo­<lb/>ra gigni ex planis: &longs;imul .n. fiet, vt non <expan abbr="oĩum">oinum</expan>, &longs;ed aliquorum duntaxat generationem e&longs;&longs;e cogno&longs;ca­<arrow.to.target n="marg3239"></arrow.to.target><lb/>mus, & viam &longs;truamus ad ea quæ de c&ecedil;teris Peripatetici profe&longs;si &longs;unt: multum .n. confert hic &longs;ermo <lb/>ad æternorum naturam ve&longs;tigandam quæ certe &longs;i non plurima, at præ&longs;tanti&longs;sima pars &longs;unt metho­<lb/>di naturalis. Qui ergo corpora componi volunt ex planis, præter id, quòd euertunt fundamenta di­<lb/>&longs;ciplin&ecedil; Mathematicæ, quorum &longs;umma per&longs;picuitas e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan>, <expan abbr="quæ&qacute;">quæque</expan>. repudiari non debeat, <lb/>ni&longs;i certiorib. rationib. è medio tollatur. <expan abbr="opinan&ttilde;">opinantur</expan> prætereà quantum <expan abbr="cõponi">componi</expan> ex indiuiduis, &longs;iue <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <lb/>eiu&longs;dem vt lineam è lineis, &longs;eu diuer&longs;&ecedil;, vt lineam è punctis. quod ab Ari&longs;t. longo &longs;ermone <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/>e&longs;t in libris de motu generatim, &longs;peciatim verò in libris de c&ecedil;lo, & primo de ortu, vberrimè <expan abbr="aũt">aunt</expan> in li­<lb/>bello de lineis in&longs;ectibilib. aduer&longs;us Anaxagoram peroratum. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò in libris de motu mathe­<lb/>maticè, quod putaret aliquis cernens ibi nullam haberi rationem materiæ &longs;en&longs;ilis, quod &longs;uum ip&longs;ius <lb/>e&longs;t phy&longs;ices, alibi <expan abbr="aũt">aunt</expan> Phy&longs;icè. Nam quae ea &longs;it &longs;peculatio naturalis hæc me per&longs;uadent, primùm finis <lb/>tractationis: etenim de natura continui di&longs;&longs;eritur propter notitiam motus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quod e&longs;t propo&longs;itum <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3239"></arrow.to.target><lb/>mus, & viam &longs;truamus ad ea quæ de c&ecedil;teris Peripatetici profe&longs;si &longs;unt: multum .n. confert hic &longs;ermo <lb/>ad æternorum naturam ve&longs;tigandam quæ certe &longs;i non plurima, at præ&longs;tanti&longs;sima pars &longs;unt metho­<lb/>di naturalis. Qui ergo corpora componi volunt ex planis, præter id, quòd euertunt fundamenta di­<lb/>&longs;ciplin&ecedil; Mathematicæ, quorum &longs;umma per&longs;picuitas e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan>, <expan abbr="quæ&qacute;">quæque</expan>. repudiari non debeat, <lb/>ni&longs;i certiorib. rationib. è medio tollatur. <expan abbr="opinan&ttilde;">opinantur</expan> prætereà quantum <expan abbr="cõponi">componi</expan> ex indiuiduis, &longs;iue <expan abbr="rõnis">ronnis</expan> <lb/>eiu&longs;dem vt lineam è lineis, &longs;eu diuer&longs;&ecedil;, vt lineam è punctis. quod ab Ari&longs;t. longo &longs;ermone <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/>e&longs;t in libris de motu generatim, &longs;peciatim verò in libris de c&ecedil;lo, & primo de ortu, vberrimè <expan abbr="aũt">aunt</expan> in li­<lb/>bello de lineis in&longs;ectibilib. aduer&longs;us Anaxagoram peroratum. <expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò in libris de motu mathe­<lb/>maticè, quod putaret aliquis cernens ibi nullam haberi rationem materiæ &longs;en&longs;ilis, quod &longs;uum ip&longs;ius <lb/>e&longs;t phy&longs;ices, alibi <expan abbr="aũt">aunt</expan> Phy&longs;icè. Nam quae ea &longs;it &longs;peculatio naturalis hæc me per&longs;uadent, primùm finis <lb/>tractationis: etenim de natura continui di&longs;&longs;eritur propter notitiam motus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quod e&longs;t propo&longs;itum <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3240"></arrow.to.target><lb/>methodi naturalis. Prætereà indemon&longs;trabile e&longs;t apud mathematicum magnitudinem diuidi in di­<lb/>midia, & quæritur de ratione inueniendi dimidium. Si hoc apud mathematicum e&longs;t principium, <lb/>multò magis illud per quod hoc probatur. Sed hoc probatur per id quòd continuum non diuiditur | <arrow.to.target n="marg3240"></arrow.to.target><lb/>methodi naturalis. Prætereà indemon&longs;trabile e&longs;t apud mathematicum magnitudinem diuidi in di­<lb/>midia, & quæritur de ratione inueniendi dimidium. Si hoc apud mathematicum e&longs;t principium, <lb/>multò magis illud per quod hoc probatur. Sed hoc probatur per id quòd continuum non diuiditur |
| <pb pagenum="540"/>in indiuidua, vtputa, &longs;i &longs;ic diuideretur, partes æquales e&longs;&longs;e po&longs;&longs;ent, & inæquales; vbi <expan abbr="aũt">aunt</expan> inæquales, <lb/> | <pb pagenum="540"/>in indiuidua, vtputa, &longs;i &longs;ic diuideretur, partes æquales e&longs;&longs;e po&longs;&longs;ent, & inæquales; vbi <expan abbr="aũt">aunt</expan> inæquales, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3241"></arrow.to.target><lb/>ibi dimidium nullum. Ergo, &longs;i continui finita diui&longs;io tollit principia mathematica; contrà negantes <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan> principia non e&longs;t di&longs;putandum, ni&longs;i in <expan abbr="cõi">coni</expan> methodo, aut in &longs;ubalternante. Si per hanc propo&longs;itio­<lb/>nem probantur principia mathematices, non <expan abbr="põt">pont</expan> demon&longs;trare mathematicus in infinitum diuidi <expan abbr="cõ-tinuũ">con­<lb/>tinuum</expan>, &longs;ed in hoc &longs;ubalternatur naturali. Nec quanuis omittatur materia &longs;en&longs;ilis, idcirco non e&longs;t phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, re&longs;picitur .n. finis tractationis qui e&longs;t, vt h&ecedil;c accommodentur ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: <lb/>prætereà <expan abbr="oĩs">oins</expan> methodus a&longs;&longs;umit <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="intelligendã">intelligendam</expan>, vt <expan abbr="quondã">quondam</expan> docuimus. Ergo continuum &longs;emper <lb/><expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> re&longs;oluitur in <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> cum apud <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, tum apud mathematicum, & <lb/>multò minus toleratur in naturalib. quæ formis mathematicis addunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, quæ è &longs;en&longs;ilib. <lb/>qualitatib. nece&longs;&longs;ariò con&longs;tat. At cùm hæ &longs;int vel &longs;implices & prim&ecedil;; vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> po&longs;teriores, & qua&longs;i com­<lb/>po&longs;it&ecedil;; ac &longs;implices con&longs;imilium <expan abbr="corporũ">corporum</expan> e&longs;&longs;e videantur; <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> diuiduæ &longs;unt, vel &longs;cdm <expan abbr="formã">formam</expan>, vel <expan abbr="&longs;e-cundũ">&longs;e­<lb/>cundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & per accidens: <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt ni&longs;i <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> hi&longs;ce modis &longs;ecari po&longs;sint, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;int <expan abbr="oĩno">oinno</expan> &longs;en&longs;i­<lb/>les; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. nec qualitates. per accidens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t propter &longs;ubiectum, quo con&longs;i&longs;tunt. ob id <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> & &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias naturales diuidi po&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t, & eas item quas ip&longs;i primas exi&longs;timant, & elementa. <expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. ea­<lb/>dem &longs;it proportio plani ad corpus, ac lineæ ad <expan abbr="planũ">planum</expan>, & puncti ad <expan abbr="lineã">lineam</expan>: veluti corpus, ip&longs;orum qui­<lb/>dem &longs;ententia, <expan abbr="cõponitur">componitur</expan> è planis; ita planum è lineis & rur&longs;um <expan abbr="lineã">lineam</expan> è punctis conflari oportet: quae <expan abbr="&longs;i-quodcunq.">&longs;i­<lb/>quodcunque</expan> e&longs;t in iis quæ compo&longs;ita &longs;unt, id componentib. ip&longs;is (&longs;i id de materiæ partib. quæ inter &longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg3241"></arrow.to.target><lb/>ibi dimidium nullum. Ergo, &longs;i continui finita diui&longs;io tollit principia mathematica; contrà negantes <lb/><expan abbr="aũt">aunt</expan> principia non e&longs;t di&longs;putandum, ni&longs;i in <expan abbr="cõi">coni</expan> methodo, aut in &longs;ubalternante. Si per hanc propo&longs;itio­<lb/>nem probantur principia mathematices, non <expan abbr="põt">pont</expan> demon&longs;trare mathematicus in infinitum diuidi <expan abbr="cõ-tinuũ">con­<lb/>tinuum</expan>, &longs;ed in hoc &longs;ubalternatur naturali. Nec quanuis omittatur materia &longs;en&longs;ilis, idcirco non e&longs;t phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, re&longs;picitur .n. finis tractationis qui e&longs;t, vt h&ecedil;c accommodentur ad <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: <lb/>prætereà <expan abbr="oĩs">oins</expan> methodus a&longs;&longs;umit <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="intelligendã">intelligendam</expan>, vt <expan abbr="quondã">quondam</expan> docuimus. Ergo continuum &longs;emper <lb/><expan abbr="diuiduũ">diuiduum</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> re&longs;oluitur in <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> cum apud <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>, tum apud mathematicum, & <lb/>multò minus toleratur in naturalib. quæ formis mathematicis addunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>, quæ è &longs;en&longs;ilib. <lb/>qualitatib. nece&longs;&longs;ariò con&longs;tat. At cùm hæ &longs;int vel &longs;implices & prim&ecedil;; vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> po&longs;teriores, & qua&longs;i com­<lb/>po&longs;it&ecedil;; ac &longs;implices con&longs;imilium <expan abbr="corporũ">corporum</expan> e&longs;&longs;e videantur; <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <expan abbr="tñ">tnm</expan> diuiduæ &longs;unt, vel &longs;cdm <expan abbr="formã">formam</expan>, vel <expan abbr="&longs;e-cundũ">&longs;e­<lb/>cundum</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & per accidens: <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt ni&longs;i <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> hi&longs;ce modis &longs;ecari po&longs;sint, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;int <expan abbr="oĩno">oinno</expan> &longs;en&longs;i­<lb/>les; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. nec qualitates. per accidens <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;t propter &longs;ubiectum, quo con&longs;i&longs;tunt. ob id <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> & &longs;ub&longs;tan­<lb/>tias naturales diuidi po&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t, & eas item quas ip&longs;i primas exi&longs;timant, & elementa. <expan abbr="Cùm&qacute;">Cùmque</expan>. ea­<lb/>dem &longs;it proportio plani ad corpus, ac lineæ ad <expan abbr="planũ">planum</expan>, & puncti ad <expan abbr="lineã">lineam</expan>: veluti corpus, ip&longs;orum qui­<lb/>dem &longs;ententia, <expan abbr="cõponitur">componitur</expan> è planis; ita planum è lineis & rur&longs;um <expan abbr="lineã">lineam</expan> è punctis conflari oportet: quae <expan abbr="&longs;i-quodcunq.">&longs;i­<lb/>quodcunque</expan> e&longs;t in iis quæ compo&longs;ita &longs;unt, id componentib. ip&longs;is (&longs;i id de materiæ partib. quæ inter &longs;e <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Bruma recurret uiers<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Bruma recurret uiers<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et quanquam de mobili illo efficiente po&longs;teà multa dicenda &longs;unt; attamen illud non omittendum, <lb/>quod facit in rem præ&longs;entem &longs;icut in ortu & interitu rerum duo &longs;unt <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan> &longs;ucce&longs;sio illorum, <lb/><expan abbr="&longs;ucce&longs;sioni&longs;&qacute;">&longs;ucce&longs;sioni&longs;que</expan>. perpetuitas; &longs;ic & efficientis illius mobilis e&longs;&longs;e duas actiones, morum diurnum, qui <lb/>cùm &longs;emper idem &longs;it; e&longs;t cau&longs;&longs;a perpetuitatis, & annuum planetarum, qui cùm &longs;it varius, e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/>&longs;ucce&longs;sionis. Immobile, quoniam à materia &longs;ecretum e&longs;t, alterius certè negocij foret; verùm & nos <lb/>cùm generales cau&longs;&longs;as motus in hoc volumine inquitamus, <expan abbr="etiã">etiam</expan> aliqua <expan abbr="lic&etilde;tia">licentia</expan> in hac methodo abu­<lb/>temur, & plura forta&longs;&longs;e dicemus de illo, quàm phy&longs;ico par e&longs;&longs;et. interim verò de materia di&longs;&longs;era­</s></p> | <s>Et quanquam de mobili illo efficiente po&longs;teà multa dicenda &longs;unt; attamen illud non omittendum, <lb/>quod facit in rem præ&longs;entem &longs;icut in ortu & interitu rerum duo &longs;unt <expan abbr="ob&longs;eruãda">ob&longs;eruanda</expan> &longs;ucce&longs;sio illorum, <lb/><expan abbr="&longs;ucce&longs;sioni&longs;&qacute;">&longs;ucce&longs;sioni&longs;que</expan>. perpetuitas; &longs;ic & efficientis illius mobilis e&longs;&longs;e duas actiones, morum diurnum, qui <lb/>cùm &longs;emper idem &longs;it; e&longs;t cau&longs;&longs;a perpetuitatis, & annuum planetarum, qui cùm &longs;it varius, e&longs;t cau&longs;&longs;a <lb/>&longs;ucce&longs;sionis. Immobile, quoniam à materia &longs;ecretum e&longs;t, alterius certè negocij foret; verùm & nos <lb/>cùm generales cau&longs;&longs;as motus in hoc volumine inquitamus, <expan abbr="etiã">etiam</expan> aliqua <expan abbr="lic&etilde;tia">licentia</expan> in hac methodo abu­<lb/>temur, & plura forta&longs;&longs;e dicemus de illo, quàm phy&longs;ico par e&longs;&longs;et. interim verò de materia di&longs;&longs;era­<arrow.to.target n="marg3313"></arrow.to.target><lb/>mus, & ab eius ingenio quæ&longs;tionis propo&longs;itæ cau&longs;&longs;am, & &longs;olutionem petamus. Ea quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>i&longs;tius perpetuæ rerum &longs;ucce&longs;sionis, quod in ip&longs;a imperfectio quædam e&longs;t, & idcirco appetitus qui­<lb/>dam formæ quo tracta &longs;emper exuitur pr&ecedil;&longs;entibus, ac nouas veluti quidam Proteus induitur, qui, <lb/>cùm perpetuus &longs;it, in cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt materia &longs;emper nouis generationibus <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptionibus <lb/>&longs;ubiiciatur, & &longs;ubinde vt vnius corruptio alterius item &longs;it generatio. Ergo non <expan abbr="oĩa">oina</expan> in id quod non <lb/>e&longs;t, abeunt, neque <expan abbr="oĩno">oinno</expan> deficiunt; quanuis corruptio eò quod non e&longs;t per &longs;e terminetur. neque .n. <lb/>corruptio reip&longs;a fit in id quod &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõne">ronne</expan> tantùm, neque in id quod non <lb/>e&longs;t, hoc e&longs;t, nihilum, de&longs;init; verùm ex hac re certa quæ &longs;it, in alia certam quæ non &longs;it, abit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> fit interitus hominis in non <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, neque .n. in <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> non hominem, verùm in certum non <lb/>hominem, vtputa, cadauer quod & &longs;i reip&longs;a homo non e&longs;t, & &longs;ic non e&longs;t; at certè p &longs;e aliquid e&longs;t, ha­<lb/>bens in &longs;e rationem &longs;olam eius quod non e&longs;t, hoc e&longs;t, non hominis. ab hoc ergo non abeunt in nihi­<lb/>lum; neque generatio ce&longs;&longs;at. & contrà, &longs;iquid fieri debet; etiam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex aliquo fiat quod <lb/>habeat certam formam, cùm in ea &longs;it ratio certæ priuationis per quam, dum corruptio fit; materia <lb/>ad alteram formam tran&longs;mutàtur: cuius &longs;ignum; quòd &longs;i alteram capere ip&longs;a velit, &longs;poliari pr&ecedil;&longs;en­<lb/>te nece&longs;&longs;e &longs;it; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem id eueniat, vt cuiu&longs;piam generatio corruptio &longs;it alterius, neque .n. &longs;imul <lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3313"></arrow.to.target><lb/>mus, & ab eius ingenio quæ&longs;tionis propo&longs;itæ cau&longs;&longs;am, & &longs;olutionem petamus. Ea quidem cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>i&longs;tius perpetuæ rerum &longs;ucce&longs;sionis, quod in ip&longs;a imperfectio quædam e&longs;t, & idcirco appetitus qui­<lb/>dam formæ quo tracta &longs;emper exuitur pr&ecedil;&longs;entibus, ac nouas veluti quidam Proteus induitur, qui, <lb/>cùm perpetuus &longs;it, in cau&longs;&longs;a <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, vt materia &longs;emper nouis generationibus <expan abbr="atq.">atque</expan> corruptionibus <lb/>&longs;ubiiciatur, & &longs;ubinde vt vnius corruptio alterius item &longs;it generatio. Ergo non <expan abbr="oĩa">oina</expan> in id quod non <lb/>e&longs;t, abeunt, neque <expan abbr="oĩno">oinno</expan> deficiunt; quanuis corruptio eò quod non e&longs;t per &longs;e terminetur. neque .n. <lb/>corruptio reip&longs;a fit in id quod &longs;impliciter <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, &longs;ed &longs;ecundùm <expan abbr="rõne">ronne</expan> tantùm, neque in id quod non <lb/>e&longs;t, hoc e&longs;t, nihilum, de&longs;init; verùm ex hac re certa quæ &longs;it, in alia certam quæ non &longs;it, abit, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> fit interitus hominis in non <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, neque .n. in <expan abbr="o&etilde;m">oemm</expan> non hominem, verùm in certum non <lb/>hominem, vtputa, cadauer quod & &longs;i reip&longs;a homo non e&longs;t, & &longs;ic non e&longs;t; at certè p &longs;e aliquid e&longs;t, ha­<lb/>bens in &longs;e rationem &longs;olam eius quod non e&longs;t, hoc e&longs;t, non hominis. ab hoc ergo non abeunt in nihi­<lb/>lum; neque generatio ce&longs;&longs;at. & contrà, &longs;iquid fieri debet; etiam nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex aliquo fiat quod <lb/>habeat certam formam, cùm in ea &longs;it ratio certæ priuationis per quam, dum corruptio fit; materia <lb/>ad alteram formam tran&longs;mutàtur: cuius &longs;ignum; quòd &longs;i alteram capere ip&longs;a velit, &longs;poliari pr&ecedil;&longs;en­<lb/>te nece&longs;&longs;e &longs;it; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem id eueniat, vt cuiu&longs;piam generatio corruptio &longs;it alterius, neque .n. &longs;imul <lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3314"></arrow.to.target><lb/>con&longs;i&longs;tere formæ illæ po&longs;&longs;unt. ita qua&longs;i circulus quidam &longs;unt generatio & corruptio, dum vno &longs;u­<lb/>blato alterum &longs;uccedat oportet, & dum hoc fit, alterum nece&longs;&longs;ariò corrumpatur. quem &longs;anè circu­<lb/>lum, quòd eleganti&longs;simè expre&longs;&longs;um apud Platonem legimus; eius verba propter elegantiam hoc lo­<lb/>co &longs;ub&longs;cribere non grauabimur. inquit enim. <foreign lang="greek">EI) ga\r mh\ a)EI\ a)ntapodido/ih ta\ e(teratoi_s e(te/rois <lb/>gigno/mena, w(sper EI\ ku/klw| teriionta:a)ll) es/qEI_a. ti/s EI)/h h( ge/nesi+s e)k tou_ e(te/rou mo/non EI)s to\ katan <lb/>tikru/ kai\ mh\ a)naka(mpt_h| pa/lin e)pito\ e(te\ron; mhde\ kamphn\ poioi_to, o)_isq) o(ti pa/nta telestw_nta <lb/>pau/saito gigno/men\a</foreign>, quod e&longs;t. “Ni&longs;i .n. alijs alia &longs;uccedant in lucem prodeuntia, tanquam in orbem <lb/>circumeuntia, &longs;ed recta quædam generatio fit ex altero &longs;olùm in id quod e&longs;t è regione; <expan abbr="neq.">neque</expan> iterum <lb/>ad alterum reflectatur, neque conuer&longs;ionem faciat.” &longs;cito omnia finem a&longs;&longs;equentia à generatione ce&longs;­<lb/>&longs;atura. &, &longs;i tanti&longs;per in re &longs;eria &longs;upercilium tollere licet: hæc rerum reflexio, &longs;iue circuitus ea rota <lb/>&longs;it, cui manus & pedes Ixioni Iunonis amore incen&longs;o à magno Ioue arcti&longs;simis vinculis a&longs;tricta <lb/>&longs;unt, quæ voluitur in perpetuum, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. rotæ Ixion clamat, alligatus, benemeritis gratiam e&longs;&longs;e refe­<lb/>rendam: e&longs;t autem benèmeritus Iuppiter, qui & iuuans pater e&longs;t, & à Poëtis pater <expan abbr="hominum&qacute;ue">hominumque</expan> <lb/><expan abbr="deûm&qacute;">deûmque</expan>. dicitur, & O. M. & quidem antè O. ide&longs;t <expan abbr="benefic&etilde;ti&longs;simus">beneficenti&longs;simus</expan>, quàm M. quia maius e&longs;t <expan abbr="certe&qacute;">certeque</expan>. <lb/>gratius prode&longs;&longs;e omnibus quàm opes magnas habere: hoc igitur pr&ecedil;&longs;tat quæ pulchritudine formæ <lb/>incen&longs;a, à D. O. M. rotatur a&longs;siduè. Sed ad propo&longs;itum reuertamur. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Plato Tim&ecedil;o cor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg3314"></arrow.to.target><lb/>con&longs;i&longs;tere formæ illæ po&longs;&longs;unt. ita qua&longs;i circulus quidam &longs;unt generatio & corruptio, dum vno &longs;u­<lb/>blato alterum &longs;uccedat oportet, & dum hoc fit, alterum nece&longs;&longs;ariò corrumpatur. quem &longs;anè circu­<lb/>lum, quòd eleganti&longs;simè expre&longs;&longs;um apud Platonem legimus; eius verba propter elegantiam hoc lo­<lb/>co &longs;ub&longs;cribere non grauabimur. inquit enim. <foreign lang="greek">EI) ga\r mh\ a)EI\ a)ntapodido/ih ta\ e(teratoi_s e(te/rois <lb/>gigno/mena, w(sper EI\ ku/klw| teriionta:a)ll) es/qEI_a. ti/s EI)/h h( ge/nesi+s e)k tou_ e(te/rou mo/non EI)s to\ katan <lb/>tikru/ kai\ mh\ a)naka(mpt_h| pa/lin e)pito\ e(te\ron; mhde\ kamphn\ poioi_to, o)_isq) o(ti pa/nta telestw_nta <lb/>pau/saito gigno/men\a</foreign>, quod e&longs;t. “Ni&longs;i .n. alijs alia &longs;uccedant in lucem prodeuntia, tanquam in orbem <lb/>circumeuntia, &longs;ed recta quædam generatio fit ex altero &longs;olùm in id quod e&longs;t è regione; <expan abbr="neq.">neque</expan> iterum <lb/>ad alterum reflectatur, neque conuer&longs;ionem faciat.” &longs;cito omnia finem a&longs;&longs;equentia à generatione ce&longs;­<lb/>&longs;atura. &, &longs;i tanti&longs;per in re &longs;eria &longs;upercilium tollere licet: hæc rerum reflexio, &longs;iue circuitus ea rota <lb/>&longs;it, cui manus & pedes Ixioni Iunonis amore incen&longs;o à magno Ioue arcti&longs;simis vinculis a&longs;tricta <lb/>&longs;unt, quæ voluitur in perpetuum, <expan abbr="ei&qacute;">eique</expan>. rotæ Ixion clamat, alligatus, benemeritis gratiam e&longs;&longs;e refe­<lb/>rendam: e&longs;t autem benèmeritus Iuppiter, qui & iuuans pater e&longs;t, & à Poëtis pater <expan abbr="hominum&qacute;ue">hominumque</expan> <lb/><expan abbr="deûm&qacute;">deûmque</expan>. dicitur, & O. M. & quidem antè O. ide&longs;t <expan abbr="benefic&etilde;ti&longs;simus">beneficenti&longs;simus</expan>, quàm M. quia maius e&longs;t <expan abbr="certe&qacute;">certeque</expan>. <lb/>gratius prode&longs;&longs;e omnibus quàm opes magnas habere: hoc igitur pr&ecedil;&longs;tat quæ pulchritudine formæ <lb/>incen&longs;a, à D. O. M. rotatur a&longs;siduè. Sed ad propo&longs;itum reuertamur. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Plato Tim&ecedil;o cor­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg3315"></arrow.to.target><lb/>ruptionem in&longs;inuans in generationem, mon&longs;trat corruptionem in nihilum non habire. Ex his <lb/>etiam &longs;umi pote&longs;t occa&longs;io diluendi præcedentem quæ&longs;tionem quæ quærebatur; ex quonam, quod <lb/>non e&longs;&longs;et, generatio fieret, & an hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ad aliquod <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri queat, aut potius <lb/>ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="expungendũ">expungendum</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it actu. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ponimus, cum aliqua <expan abbr="&longs;ub-&longs;tãtia">&longs;ub­<lb/>&longs;tantia</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="qñ">qnm</expan> a&longs;siduè <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> ip&longs;i aliqua forma, in qua manet futur&ecedil; priuatio, vt <expan abbr="hõ">hom</expan> fit ex non <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan>, qui non e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t hoc .i. homo: e&longs;t .n. &longs;emen, in quo e&longs;t materia, ex qua <expan abbr="con&longs;ti-tui&ttilde;">con&longs;ti­<lb/>tuitur</expan> homo, & human&ecedil; form&ecedil; priuatio, cui^{9} beneficio materia illa <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõcupi&longs;cit">concupi&longs;cit</expan>: verun­<lb/>tamen habet ea materia <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="quãdã">quandam</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">mom</expan> re, &longs;ed cogitatione <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan> ab ip&longs;a <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan>. ppeà <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> fit ex nihilo. id quod fit ex eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & ex eo qd e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;olùm, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu: <expan abbr="nã">nam</expan> per &longs;e actu <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan> e&longs;t, & <expan abbr="nõ">non</expan> actu id qd <expan abbr="producendũ">producendum</expan> e&longs;t, ac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ens <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed actu hoc, <expan abbr="po-t&etilde;tia">po­<lb/>tentia</expan> verò & <expan abbr="nõ">non</expan> ens id nimirùm quod <expan abbr="generãdũ">generandum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> formaliter <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="intuea&ttilde;">intueatur</expan> &longs;olùm, vt ita <lb/>dixerim, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;t&etilde;tiã">exi&longs;tentiam</expan>, qa quaten^{9} <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, certè <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t & <expan abbr="oĩno">oinno</expan> nihil. ideò dixit <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> Ari&longs;t. id qd <lb/>pote&longs;tate e&longs;t <expan abbr="hõ">hom</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & <expan abbr="tũ">tum</expan> reb^{9} attribui quae &longs;int, <expan abbr="cũ">cum</expan> actu <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>. &longs;ed qa <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> h&ecedil;c reip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> ab actu à quo <expan abbr="oĩs">oins</expan> cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="quodcũq.">quodcunque</expan> &longs;it, <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, idcirco illud qd pote&longs;tate <expan abbr="&etilde;">em</expan>, nihil pror&longs;us <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. | <arrow.to.target n="marg3315"></arrow.to.target><lb/>ruptionem in&longs;inuans in generationem, mon&longs;trat corruptionem in nihilum non habire. Ex his <lb/>etiam &longs;umi pote&longs;t occa&longs;io diluendi præcedentem quæ&longs;tionem quæ quærebatur; ex quonam, quod <lb/>non e&longs;&longs;et, generatio fieret, & an hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ad aliquod <expan abbr="prædicamentũ">prædicamentum</expan> referri queat, aut potius <lb/>ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="expungendũ">expungendum</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it actu. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hoc quod <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e ponimus, cum aliqua <expan abbr="&longs;ub-&longs;tãtia">&longs;ub­<lb/>&longs;tantia</expan> <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> e&longs;t, <expan abbr="qñ">qnm</expan> a&longs;siduè <expan abbr="comita&ttilde;">comitatur</expan> ip&longs;i aliqua forma, in qua manet futur&ecedil; priuatio, vt <expan abbr="hõ">hom</expan> fit ex non <lb/><expan abbr="hoĩe">hoine</expan>, qui non e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t hoc .i. homo: e&longs;t .n. &longs;emen, in quo e&longs;t materia, ex qua <expan abbr="con&longs;ti-tui&ttilde;">con&longs;ti­<lb/>tuitur</expan> homo, & human&ecedil; form&ecedil; priuatio, cui^{9} beneficio materia illa <expan abbr="humanã">humanam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõcupi&longs;cit">concupi&longs;cit</expan>: verun­<lb/>tamen habet ea materia <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="quãdã">quandam</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">mom</expan> re, &longs;ed cogitatione <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan> ab ip&longs;a <expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan>. ppeà <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> fit ex nihilo. id quod fit ex eo quod <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & ex eo qd e&longs;t <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;olùm, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="aũt">aunt</expan> actu: <expan abbr="nã">nam</expan> per &longs;e actu <lb/><expan abbr="quippiã">quippiam</expan> e&longs;t, & <expan abbr="nõ">non</expan> actu id qd <expan abbr="producendũ">producendum</expan> e&longs;t, ac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> ens <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, &longs;ed actu hoc, <expan abbr="po-t&etilde;tia">po­<lb/>tentia</expan> verò & <expan abbr="nõ">non</expan> ens id nimirùm quod <expan abbr="generãdũ">generandum</expan> e&longs;t, vt <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> formaliter <expan abbr="sũpta">sumpta</expan> <expan abbr="intuea&ttilde;">intueatur</expan> &longs;olùm, vt ita <lb/>dixerim, <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="exi&longs;t&etilde;tiã">exi&longs;tentiam</expan>, qa quaten^{9} <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan>, certè <expan abbr="quic&qtilde;">quicquae</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t & <expan abbr="oĩno">oinno</expan> nihil. ideò dixit <expan abbr="aliqñ">aliqnm</expan> Ari&longs;t. id qd <lb/>pote&longs;tate e&longs;t <expan abbr="hõ">hom</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & <expan abbr="tũ">tum</expan> reb^{9} attribui quae &longs;int, <expan abbr="cũ">cum</expan> actu <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan>. &longs;ed qa <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> h&ecedil;c reip&longs;a <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="&longs;epara&ttilde;">&longs;eparatur</expan> ab actu à quo <expan abbr="oĩs">oins</expan> cau&longs;&longs;a, cur <expan abbr="quodcũq.">quodcunque</expan> &longs;it, <expan abbr="peti&ttilde;">petitur</expan>, idcirco illud qd pote&longs;tate <expan abbr="&etilde;">em</expan>, nihil pror&longs;us <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. |
| <pb pagenum="555"/> | <pb pagenum="555"/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg3351"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg3351"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>VERVMENIMVERO valebit admodùm ad ea quæ dicta &longs;unt, intelligenda con&longs;tituere, <lb/>quemadmodum materia &longs;it vna numero, quo pacto vnam illam e&longs;&longs;e te&longs;tabatur Ari&longs;t. habet .n. <lb/>aliquam difficultatem, & quædam mihi dicenda &longs;uccurrunt præter ea quæ interpretes eius loci tra­<lb/>dunt. Nam <expan abbr="cũ">cum</expan> diceret Ari&longs;t. <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan>, vt hoc aliquid, potuit forta&longs;&longs;e <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari ip&longs;um loqui <lb/>de vniuer&longs;a mole materiæ quæ partem mundi inferiorem <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, & ad id <expan abbr="approbandũ">approbandum</expan> vti <expan abbr="rõne">ronne</expan> <lb/>& auctoritate, <expan abbr="qñquidem">qnnquidem</expan> Ari&longs;t. ip&longs;e, dum contra Heraclitum di&longs;&longs;ereret, omnia vnum e&longs;&longs;e dicentem, <lb/>a&longs;&longs;erebat id fieri non po&longs;&longs;e, ni&longs;i vnum accipiatur, vt &longs;ubiectum: quare &longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e &longs;ubiecto con­<lb/>cedebat. Deinde <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> <expan abbr="diui&longs;ion&etilde;">diui&longs;ionem</expan> non accipiunt, vnum &longs;unt: materia verò per &longs;e diui&longs;ione caret, <lb/>propterea quae diui&longs;io &longs;equitur formam, at materia per &longs;e in formis e&longs;t. Et <expan abbr="tñ">tnm</expan> dici &longs;olet aliam e&longs;&longs;e mate­<lb/>riam <expan abbr="tuã">tuam</expan>, ac <expan abbr="meã">meam</expan>. Deinde non e&longs;&longs;ent propria <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> rei principia, quæ <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;unt, quippe quae vna foret qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõiter">coniter</expan> <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> ine&longs;&longs;et. Tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i in materia cuncta conuenirent, inter &longs;e <expan abbr="cõmutari">commutari</expan> po&longs;&longs;ent, hoc <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;en­<lb/>&longs;us, & v&longs;us pr&ecedil;ceptor eruditi&longs;simus oppugnant: <expan abbr="nã">nam</expan> quanuis inferiora corpora vel proximè, vel remo­<lb/>tè <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> infinitate intercedente <expan abbr="quã">quam</expan> Peripatetici &longs;tatuunt, inter &longs;e <expan abbr="cõmutari">commutari</expan> po&longs;sint: at de c&ecedil;le&longs;tib. <lb/>orbib. tum quod inter &longs;e ip&longs;os tran&longs;mutentur, tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quae <expan abbr="cũ">cum</expan> hi&longs;ce no&longs;tràtib. <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="coniunction&etilde;">coniunctionem</expan> gene­</s></p> | <s>VERVMENIMVERO valebit admodùm ad ea quæ dicta &longs;unt, intelligenda con&longs;tituere, <lb/>quemadmodum materia &longs;it vna numero, quo pacto vnam illam e&longs;&longs;e te&longs;tabatur Ari&longs;t. habet .n. <lb/>aliquam difficultatem, & quædam mihi dicenda &longs;uccurrunt præter ea quæ interpretes eius loci tra­<lb/>dunt. Nam <expan abbr="cũ">cum</expan> diceret Ari&longs;t. <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan>, vt hoc aliquid, potuit forta&longs;&longs;e <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> &longs;u&longs;picari ip&longs;um loqui <lb/>de vniuer&longs;a mole materiæ quæ partem mundi inferiorem <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>, & ad id <expan abbr="approbandũ">approbandum</expan> vti <expan abbr="rõne">ronne</expan> <lb/>& auctoritate, <expan abbr="qñquidem">qnnquidem</expan> Ari&longs;t. ip&longs;e, dum contra Heraclitum di&longs;&longs;ereret, omnia vnum e&longs;&longs;e dicentem, <lb/>a&longs;&longs;erebat id fieri non po&longs;&longs;e, ni&longs;i vnum accipiatur, vt &longs;ubiectum: quare &longs;ic <expan abbr="oĩa">oina</expan> <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e &longs;ubiecto con­<lb/>cedebat. Deinde <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> <expan abbr="diui&longs;ion&etilde;">diui&longs;ionem</expan> non accipiunt, vnum &longs;unt: materia verò per &longs;e diui&longs;ione caret, <lb/>propterea quae diui&longs;io &longs;equitur formam, at materia per &longs;e in formis e&longs;t. Et <expan abbr="tñ">tnm</expan> dici &longs;olet aliam e&longs;&longs;e mate­<lb/>riam <expan abbr="tuã">tuam</expan>, ac <expan abbr="meã">meam</expan>. Deinde non e&longs;&longs;ent propria <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> rei principia, quæ <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;unt, quippe quae vna foret qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõiter">coniter</expan> <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> ine&longs;&longs;et. Tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> &longs;i in materia cuncta conuenirent, inter &longs;e <expan abbr="cõmutari">commutari</expan> po&longs;&longs;ent, hoc <expan abbr="tñ">tnm</expan> &longs;en­<lb/>&longs;us, & v&longs;us pr&ecedil;ceptor eruditi&longs;simus oppugnant: <expan abbr="nã">nam</expan> quanuis inferiora corpora vel proximè, vel remo­<lb/>tè <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> infinitate intercedente <expan abbr="quã">quam</expan> Peripatetici &longs;tatuunt, inter &longs;e <expan abbr="cõmutari">commutari</expan> po&longs;sint: at de c&ecedil;le&longs;tib. <lb/>orbib. tum quod inter &longs;e ip&longs;os tran&longs;mutentur, tùm <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> quae <expan abbr="cũ">cum</expan> hi&longs;ce no&longs;tràtib. <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="coniunction&etilde;">coniunctionem</expan> gene­<arrow.to.target n="marg3352"></arrow.to.target><lb/>ris habeant, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> <expan abbr="ob&longs;eruatũ">ob&longs;eruatum</expan> e&longs;t. Paucis capitib. tota quæ&longs;tio poterit explicari. Ac primum de omni <lb/>materia &longs;iue c&ecedil;le&longs;tium corporum, &longs;iue <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ intra c&ecedil;li <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> continentur, ponendo eam vnam <lb/>e&longs;&longs;e analogicè, quod à nobis infra plurib. verbis agetur. Sed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hic vnitatis modus multis difficulta­<lb/>tibus expo&longs;itus erat, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> erat loci præ&longs;entis, eas explicare, gratis id tunc ab Ari&longs;t. fuit <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>; <lb/>quare ad aliam eius vnitatem veniamus. Hæc igitur aut cum forma &longs;pectatur, aut penitus notione <lb/>formæ &longs;eclu&longs;a; quam <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="ab&longs;traction&etilde;">ab&longs;tractionem</expan> ita con&longs;tituimus, vt non re quidem à forma &longs;eiungi po&longs;sit; qa <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> cogitatione, ne forte quippiam ab e&longs;&longs;entia &longs;ua &longs;eparetur, non immemores <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;&longs;e de e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tatis, &longs;ed quia terminet in hac hypothe&longs;i <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;ic, vt quanuis pater & filius, ne­<lb/>que mente à &longs;e inuicem &longs;euocari po&longs;sint: nihilominus illò mens no&longs;tra dirigatur, vt ea &longs;pectet quæ <lb/>filium con&longs;equuntur; vt inferiorem e&longs;&longs;e, <expan abbr="ob&longs;equ&etilde;tem">ob&longs;equentem</expan>, & in pote&longs;tate patris: aliàs patem imperiolum <lb/>inclementem, & durum, quæ &longs;anè ab habitudine illa quæ inter patrem & filium intercedit, non ab­<lb/>&longs;oluuntur, &longs;ed ad alterum ex illis primò pertinent, in alterum verò propter affinitatem redundant: ita <lb/>de materiæ ab&longs;tractione modò dicendum e&longs;t. Si igitur materia &longs;ine forma con&longs;ideretur, item di&longs;tin­<lb/>guitur, vt pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia e&longs;t, & vt habet in &longs;eip&longs;a di&longs;tantiam, &longs;eu dimen&longs;iones, quòd &longs;i animad­<lb/>uertatur &longs;olùm, qua dimen&longs;iones habeat, eam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan>, & <expan abbr="continuã">continuam</expan> dicimus, &longs;i verò vt potentia &longs;ub­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3352"></arrow.to.target><lb/>ris habeant, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquae</expan> <expan abbr="ob&longs;eruatũ">ob&longs;eruatum</expan> e&longs;t. Paucis capitib. tota quæ&longs;tio poterit explicari. Ac primum de omni <lb/>materia &longs;iue c&ecedil;le&longs;tium corporum, &longs;iue <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ intra c&ecedil;li <expan abbr="ambitũ">ambitum</expan> continentur, ponendo eam vnam <lb/>e&longs;&longs;e analogicè, quod à nobis infra plurib. verbis agetur. Sed <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> hic vnitatis modus multis difficulta­<lb/>tibus expo&longs;itus erat, quia <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> erat loci præ&longs;entis, eas explicare, gratis id tunc ab Ari&longs;t. fuit <expan abbr="acceptũ">acceptum</expan>; <lb/>quare ad aliam eius vnitatem veniamus. Hæc igitur aut cum forma &longs;pectatur, aut penitus notione <lb/>formæ &longs;eclu&longs;a; quam <expan abbr="tñ">tnm</expan> <expan abbr="ab&longs;traction&etilde;">ab&longs;tractionem</expan> ita con&longs;tituimus, vt non re quidem à forma &longs;eiungi po&longs;sit; qa <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> cogitatione, ne forte quippiam ab e&longs;&longs;entia &longs;ua &longs;eparetur, non immemores <expan abbr="actũ">actum</expan> e&longs;&longs;e de e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tatis, &longs;ed quia terminet in hac hypothe&longs;i <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> &longs;ic, vt quanuis pater & filius, ne­<lb/>que mente à &longs;e inuicem &longs;euocari po&longs;sint: nihilominus illò mens no&longs;tra dirigatur, vt ea &longs;pectet quæ <lb/>filium con&longs;equuntur; vt inferiorem e&longs;&longs;e, <expan abbr="ob&longs;equ&etilde;tem">ob&longs;equentem</expan>, & in pote&longs;tate patris: aliàs patem imperiolum <lb/>inclementem, & durum, quæ &longs;anè ab habitudine illa quæ inter patrem & filium intercedit, non ab­<lb/>&longs;oluuntur, &longs;ed ad alterum ex illis primò pertinent, in alterum verò propter affinitatem redundant: ita <lb/>de materiæ ab&longs;tractione modò dicendum e&longs;t. Si igitur materia &longs;ine forma con&longs;ideretur, item di&longs;tin­<lb/>guitur, vt pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia e&longs;t, & vt habet in &longs;eip&longs;a di&longs;tantiam, &longs;eu dimen&longs;iones, quòd &longs;i animad­<lb/>uertatur &longs;olùm, qua dimen&longs;iones habeat, eam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan>, & <expan abbr="continuã">continuam</expan> dicimus, &longs;i verò vt potentia &longs;ub­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3353"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> actus e&longs;t cau&longs;&longs;a di&longs;tinctionis, nec &longs;ine illo multitudo e&longs;t; actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="oĩs">oins</expan> aut e&longs;t à forma, aut <lb/>non &longs;ine forma; à qua nunc materia &longs;eparatur, carebit <expan abbr="oĩno">oinno</expan> di&longs;tinctione, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am vna nu­<lb/>mero priuatiuè e&longs;&longs;e dicetur .i. non plures numero differentes, quem item vnitatis <expan abbr="modũ">modum</expan> alio vocabu­<lb/>lo exprimebat Auerroes vnum inquiens per indifferentiam; quae per &longs;e non magis hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illud &longs;it, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> fieri po&longs;sit &ecedil;qualiter. Quòd &longs;i materia formæ notionem <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan>, hæc item notio duplex e&longs;t, <lb/>aut .n. materia con&longs;ideratur, vt iam accepit hanc formam, &longs;ed <expan abbr="tñ">tnm</expan> cum habitudine ad oppo&longs;itam, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>ita <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ubiecto vnam anteà con&longs;tituimus, ip&longs;o <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;e di&longs;crepantes, aut quemadmodum mea <lb/>nunc e&longs;t materia cum mea forma, ac tum dicimus eam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan> numero po&longs;itiuè; quo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pacto ma­<lb/>teria con&longs;ecuta e&longs;t, quòd &longs;it: quia .&longs;. &longs;it hoc aliquid, & po&longs;itiuè per formam: &longs;ic <expan abbr="tñ">tnm</expan> vt & &longs;i hoc aliquid <lb/>in materia &longs;it actu, & forma præ&longs;ente, nihilominus &longs;i naturæ ordinem &longs;pectemus, e&longs;&longs;e po&longs;itiuè &longs;it à <lb/>forma primùm, &longs;ed hoc aliquid & &longs;ignatum ex materia na&longs;catur, totum verò ex <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> Idcirco <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>docuimus antè di&longs;tingui materiam, vt duo numero efficiat, vbi cum duob. contrariis alternatim <expan abbr="cõ-cipiatur">con­<lb/>cipiatur</expan> à nobis, & id nos maximè per&longs;uadet, quae e&longs;&longs;e numerabile materi&ecedil; poti&longs;simum tribuitur. Ex <expan abbr="eo-&qacute;ue">eo­<lb/>que</expan> factum e&longs;t, vt vnum numero 5. Met. definiatur per materiam: &longs;iquidem illa &longs;int vnum numero, | <arrow.to.target n="marg3353"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantia: <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> actus e&longs;t cau&longs;&longs;a di&longs;tinctionis, nec &longs;ine illo multitudo e&longs;t; actus <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="oĩs">oins</expan> aut e&longs;t à forma, aut <lb/>non &longs;ine forma; à qua nunc materia &longs;eparatur, carebit <expan abbr="oĩno">oinno</expan> di&longs;tinctione, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. cau&longs;&longs;am vna nu­<lb/>mero priuatiuè e&longs;&longs;e dicetur .i. non plures numero differentes, quem item vnitatis <expan abbr="modũ">modum</expan> alio vocabu­<lb/>lo exprimebat Auerroes vnum inquiens per indifferentiam; quae per &longs;e non magis hoc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> illud &longs;it, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> fieri po&longs;sit &ecedil;qualiter. Quòd &longs;i materia formæ notionem <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan>, hæc item notio duplex e&longs;t, <lb/>aut .n. materia con&longs;ideratur, vt iam accepit hanc formam, &longs;ed <expan abbr="tñ">tnm</expan> cum habitudine ad oppo&longs;itam, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>ita <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;ubiecto vnam anteà con&longs;tituimus, ip&longs;o <expan abbr="aũt">aunt</expan> e&longs;&longs;e di&longs;crepantes, aut quemadmodum mea <lb/>nunc e&longs;t materia cum mea forma, ac tum dicimus eam e&longs;&longs;e <expan abbr="vnã">vnam</expan> numero po&longs;itiuè; quo <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> pacto ma­<lb/>teria con&longs;ecuta e&longs;t, quòd &longs;it: quia .&longs;. &longs;it hoc aliquid, & po&longs;itiuè per formam: &longs;ic <expan abbr="tñ">tnm</expan> vt & &longs;i hoc aliquid <lb/>in materia &longs;it actu, & forma præ&longs;ente, nihilominus &longs;i naturæ ordinem &longs;pectemus, e&longs;&longs;e po&longs;itiuè &longs;it à <lb/>forma primùm, &longs;ed hoc aliquid & &longs;ignatum ex materia na&longs;catur, totum verò ex <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> Idcirco <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>docuimus antè di&longs;tingui materiam, vt duo numero efficiat, vbi cum duob. contrariis alternatim <expan abbr="cõ-cipiatur">con­<lb/>cipiatur</expan> à nobis, & id nos maximè per&longs;uadet, quae e&longs;&longs;e numerabile materi&ecedil; poti&longs;simum tribuitur. Ex <expan abbr="eo-&qacute;ue">eo­<lb/>que</expan> factum e&longs;t, vt vnum numero 5. Met. definiatur per materiam: &longs;iquidem illa &longs;int vnum numero, |
| <pb pagenum="563"/> | <pb pagenum="563"/> |
| <arrow.to.target n="marg3354"></arrow.to.target><lb/>quorum materies e&longs;t vna. & Ari&longs;t. <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> 12. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Met. vnum numero accipit cau&longs;&longs;a materiæ. Vna etenim <lb/> | <arrow.to.target n="marg3354"></arrow.to.target><lb/>quorum materies e&longs;t vna. & Ari&longs;t. <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> 12. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Met. vnum numero accipit cau&longs;&longs;a materiæ. Vna etenim <lb/> |
| |
| <s><margin.target id="marg3477"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg3477"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SED &longs;pectatur is, mox, <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> in materia propter eius nece&longs;sitatem aliquid &longs;it formæ quæ pertineat <lb/>ad &longs;ub&longs;tantiam, quod in re genita &longs;uper&longs;tes &longs;it; illud <expan abbr="negociũ">negocium</expan> in&longs;tar in primis, vt generaliter ex­<lb/>ploremus, vtrùm plures, quàm vna forma &longs;imul con&longs;i&longs;tere queant, an'non, de qua &longs;anè re <expan abbr="cõplures">complures</expan> <lb/>circunferuntur opiniones, & magna volumina con&longs;cripta à maioribus, & ab amicis no&longs;tris multa <lb/>&longs;atis egregiè monumentis litterarum tradita, &longs;ed tamen omnia nos <expan abbr="comp&etilde;diaria">compendiaria</expan> via per&longs;equemur. <lb/>Neque verò nos perturbet, eò vergentes, vt earum multitudini patrocinemur, &longs;iquid &longs;igillatim de <lb/>forma corporis, aut etiam forma partium contra decretum no&longs;trum &longs;ubueniat; nam de forma cor­<lb/>poris acturi, qua de principiis incrementi, & de motu &longs;ecundùm quantum; accipiemus ea quæ ibi <lb/>Deo <expan abbr="approbãte">approbante</expan> <expan abbr="cõcludentur">concludentur</expan>. interim de <expan abbr="partiũ">partium</expan> forma di&longs;putabimus; pr&ecedil;&longs;ertim quae & alio <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="cõdu-cet">condu­<lb/>cet</expan> h&ecedil;c cognitio ad ea, qu&ecedil; de generatione <expan abbr="&longs;cribun&ttilde;">&longs;cribuntur</expan> ab Ari&longs;t. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inter alias culpas, quas <expan abbr="ĩ">im</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ge­<lb/>neratione <expan abbr="tractãda">tractanda</expan> Platoni Ari&longs;t. ip&longs;e obiecit, ea fuit, quae &longs;olùm <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> &longs;peculatus &longs;it, <lb/>quo <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> carnes & o&longs;&longs;a, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. id genus <expan abbr="fiãt">fiant</expan>, ne tetigerit <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>: ppeà dicet <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan>: ergo hæc Ari&longs;t. | <s>SED &longs;pectatur is, mox, <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> in materia propter eius nece&longs;sitatem aliquid &longs;it formæ quæ pertineat <lb/>ad &longs;ub&longs;tantiam, quod in re genita &longs;uper&longs;tes &longs;it; illud <expan abbr="negociũ">negocium</expan> in&longs;tar in primis, vt generaliter ex­<lb/>ploremus, vtrùm plures, quàm vna forma &longs;imul con&longs;i&longs;tere queant, an'non, de qua &longs;anè re <expan abbr="cõplures">complures</expan> <lb/>circunferuntur opiniones, & magna volumina con&longs;cripta à maioribus, & ab amicis no&longs;tris multa <lb/>&longs;atis egregiè monumentis litterarum tradita, &longs;ed tamen omnia nos <expan abbr="comp&etilde;diaria">compendiaria</expan> via per&longs;equemur. <lb/>Neque verò nos perturbet, eò vergentes, vt earum multitudini patrocinemur, &longs;iquid &longs;igillatim de <lb/>forma corporis, aut etiam forma partium contra decretum no&longs;trum &longs;ubueniat; nam de forma cor­<lb/>poris acturi, qua de principiis incrementi, & de motu &longs;ecundùm quantum; accipiemus ea quæ ibi <lb/>Deo <expan abbr="approbãte">approbante</expan> <expan abbr="cõcludentur">concludentur</expan>. interim de <expan abbr="partiũ">partium</expan> forma di&longs;putabimus; pr&ecedil;&longs;ertim quae & alio <expan abbr="noĩe">noine</expan> <expan abbr="cõdu-cet">condu­<lb/>cet</expan> h&ecedil;c cognitio ad ea, qu&ecedil; de generatione <expan abbr="&longs;cribun&ttilde;">&longs;cribuntur</expan> ab Ari&longs;t. <expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> inter alias culpas, quas <expan abbr="ĩ">im</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> ge­<lb/>neratione <expan abbr="tractãda">tractanda</expan> Platoni Ari&longs;t. ip&longs;e obiecit, ea fuit, quae &longs;olùm <expan abbr="elem&etilde;torũ">elementorum</expan> <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> &longs;peculatus &longs;it, <lb/>quo <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="mõ">mom</expan> carnes & o&longs;&longs;a, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. id genus <expan abbr="fiãt">fiant</expan>, ne tetigerit <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>: ppeà dicet <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan>: ergo hæc Ari&longs;t. |
| <pb pagenum="582"/>&longs;ententia gignuntur, quin etiam partes has augeri te&longs;tatus aliquando e&longs;t Ari&longs;t. atqui auctio generatio </s></p> | <pb pagenum="582"/>&longs;ententia gignuntur, quin etiam partes has augeri te&longs;tatus aliquando e&longs;t Ari&longs;t. atqui auctio generatio <arrow.to.target n="marg3478"></arrow.to.target><lb/>quædam e&longs;t, & generatio e&longs;t via ad formam &longs;impliciter; auctio verò ad formam quantam. Ergo par­<lb/>tes i&longs;tæ, &longs;i generentur & auge&longs;cant, proprias formas & e&longs;&longs;entias obtinebunt, aut certè, &longs;i proprias &longs;in­<lb/>gularum partium formas explodamus, <expan abbr="vnam&qacute;">vnamque</expan>. communem toti cum partib. e&longs;&longs;e fateamur, Ari&longs;t. in­<lb/>iuria reprehenderit Platonem, qui de totius generatione di&longs;&longs;erens, partium ip&longs;arum generationem <lb/>po&longs;thabuerit: neque .n. fuerat opus: etenim, cùm propria forma carerent, non gignebantur. Ideò con­<lb/>&longs;tituendum prius e&longs;t, an &longs;ingulæ partes habeant propriam &longs;ui ip&longs;arum <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> quæ con&longs;tituat, à <lb/>totius forma <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan>. Quia verò di&longs;putatio propter viuentium partes initur, cum plantarum, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>animalium, quae has à toto rationem diuer&longs;am obtinere per&longs;picuum e&longs;t, cùm cæteroquin animo caren­<lb/>tium partes &longs;int vniformes, nos &longs;igillatim de huiu&longs;modi partium formis agere in&longs;tituimus. Has <expan abbr="aũt">aunt</expan>, <lb/>vt ponamus, per&longs;uadent complures rationes præter Ari&longs;t. auctoritatem, qui auctionem fieri te&longs;tatur <lb/>&longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;olùm, &longs;iquidem fiat caro. Primùm quidem, quia <lb/>concedet <expan abbr="vnu&longs;qui&longs;q.">vnu&longs;qui&longs;que</expan> quanuis parum in philo&longs;ophia ver&longs;atus. <expan abbr="Quæcunq.">Quæcunque</expan> proprium nomen habeat, <lb/>& definitionem <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;ecundùm nomen; ab alijs &longs;pecie & &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari. verùm &longs;ingulæ par­<lb/>tes proprium nomen habent, & propriam definitionem &longs;ecundùm nomen, & à &longs;ui inuicem, & à to­<lb/>tius nomine & definitione &longs;eiunctam. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & à &longs;e inuicem & à toto, &longs;pecie, & &longs;ub&longs;tantia di&longs;tinguun­<lb/> |
| <p type="main"> | |
| <s> | |
| <arrow.to.target n="marg3478"></arrow.to.target><lb/>quædam e&longs;t, & generatio e&longs;t via ad formam &longs;impliciter; auctio verò ad formam quantam. Ergo par­<lb/>tes i&longs;tæ, &longs;i generentur & auge&longs;cant, proprias formas & e&longs;&longs;entias obtinebunt, aut certè, &longs;i proprias &longs;in­<lb/>gularum partium formas explodamus, <expan abbr="vnam&qacute;">vnamque</expan>. communem toti cum partib. e&longs;&longs;e fateamur, Ari&longs;t. in­<lb/>iuria reprehenderit Platonem, qui de totius generatione di&longs;&longs;erens, partium ip&longs;arum generationem <lb/>po&longs;thabuerit: neque .n. fuerat opus: etenim, cùm propria forma carerent, non gignebantur. Ideò con­<lb/>&longs;tituendum prius e&longs;t, an &longs;ingulæ partes habeant propriam &longs;ui ip&longs;arum <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> quæ con&longs;tituat, à <lb/>totius forma <expan abbr="&longs;ecretã">&longs;ecretam</expan>. Quia verò di&longs;putatio propter viuentium partes initur, cum plantarum, tum <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> <lb/>animalium, quae has à toto rationem diuer&longs;am obtinere per&longs;picuum e&longs;t, cùm cæteroquin animo caren­<lb/>tium partes &longs;int vniformes, nos &longs;igillatim de huiu&longs;modi partium formis agere in&longs;tituimus. Has <expan abbr="aũt">aunt</expan>, <lb/>vt ponamus, per&longs;uadent complures rationes præter Ari&longs;t. auctoritatem, qui auctionem fieri te&longs;tatur <lb/>&longs;ecundùm &longs;ub&longs;tantiam, non <expan abbr="aũt">aunt</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;olùm, &longs;iquidem fiat caro. Primùm quidem, quia <lb/>concedet <expan abbr="vnu&longs;qui&longs;q.">vnu&longs;qui&longs;que</expan> quanuis parum in philo&longs;ophia ver&longs;atus. <expan abbr="Quæcunq.">Quæcunque</expan> proprium nomen habeat, <lb/>& definitionem <expan abbr="propriã">propriam</expan> &longs;ecundùm nomen; ab alijs &longs;pecie & &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari. verùm &longs;ingulæ par­<lb/>tes proprium nomen habent, & propriam definitionem &longs;ecundùm nomen, & à &longs;ui inuicem, & à to­<lb/>tius nomine & definitione &longs;eiunctam. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & à &longs;e inuicem & à toto, &longs;pecie, & &longs;ub&longs;tantia di&longs;tinguun­<lb/> | |
| <arrow.to.target n="marg3479"></arrow.to.target><lb/>tur. Deinde quæ differunt quibu&longs;dam nunc munerib. inter &longs;e, &longs;ub&longs;tantia di&longs;crepant: partes <expan abbr="aũt">aunt</expan> inter <lb/>&longs;e ita differunt. quin etiam eodem modo di&longs;tinguuntur à toto: aliud .n. totius, <expan abbr="atq.">atque</expan> partium munus <lb/>e&longs;t & officium. Quod item confirmatur: nam &longs;i de &longs;ub&longs;tantiarum di&longs;crimine iudicium à <expan abbr="functionũ">functionum</expan> <lb/>& accidentium differentijs non accipiatur; eriperetur profectò è manib. philo&longs;opho methodus in­<lb/>ueniendi rerum naturas in quas &longs;en&longs;us, quia penetrare non pote&longs;t, per accidentia demum, re&longs;olutio­<lb/>nis auxilio peruenit. In&longs;uper <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> membra &longs;e&longs;e vici&longs;sim afficiunt; igitur habent diuer&longs;as formas. cor .n. <lb/>calefacit, frigefacit cerebrum: nec &longs;i formis &longs;ecernerentur, &longs;ed vna omnium foret; euitari po&longs;&longs;et, quin <lb/>eadem forma moliretur &longs;ibi ip&longs;i interitum. Po&longs;tremò, &longs;iqua cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur partes propria forma non <lb/>fulciantur, ea e&longs;t quia &longs;int in toto: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;eparentur ab ip&longs;o, aut ip&longs;&ecedil; nihil erunt, aut aliquid: & certè <lb/>&longs;i manus amputetur, agno&longs;cetur e&longs;&longs;e manus: aliquid ergo erit. Atqui omne quod e&longs;t, e&longs;t per &longs;uam <lb/>formam: erit igitur manus forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quidem propria. quinimmo partes extra totum ab Ari­<lb/>&longs;totele in &longs;ub&longs;tantiis aperti&longs;simè numerantur. Ad approbandum verò alteram partem problematis, <lb/>&longs;ingulas animantium partes percurramus, hæ &longs;unt, aut compo&longs;itæ, quemadmodum pes, manus, & <lb/>caput: aut &longs;implices, veluti caro, os, & neruus. De compo&longs;itis quæ alio nomine difformes appellan­<lb/>tur, id &longs;&ecedil;pi&longs;sime pronuntiauit Ari&longs;t. eas e&longs;&longs;e per animum: ac &longs;i careant animo, <expan abbr="atq.">atque</expan> à toto &longs;eiugentur, <lb/>ambiguè manus, aut caput e&longs;&longs;e. & eiu&longs;modi, ac &longs;i lapide&ecedil; forent: at animus forma totius e&longs;t. Quòd &longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg3479"></arrow.to.target><lb/>tur. Deinde quæ differunt quibu&longs;dam nunc munerib. inter &longs;e, &longs;ub&longs;tantia di&longs;crepant: partes <expan abbr="aũt">aunt</expan> inter <lb/>&longs;e ita differunt. quin etiam eodem modo di&longs;tinguuntur à toto: aliud .n. totius, <expan abbr="atq.">atque</expan> partium munus <lb/>e&longs;t & officium. Quod item confirmatur: nam &longs;i de &longs;ub&longs;tantiarum di&longs;crimine iudicium à <expan abbr="functionũ">functionum</expan> <lb/>& accidentium differentijs non accipiatur; eriperetur profectò è manib. philo&longs;opho methodus in­<lb/>ueniendi rerum naturas in quas &longs;en&longs;us, quia penetrare non pote&longs;t, per accidentia demum, re&longs;olutio­<lb/>nis auxilio peruenit. In&longs;uper <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> membra &longs;e&longs;e vici&longs;sim a |