| version 1.53, 2007/07/31 18:32:58 |
version 1.54, 2007/08/01 17:52:10 |
| |
| <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> | <arrow.to.target n="marg740"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;ili &longs;egregare &longs;tuderent. </s> <s>Necnon definitiones naturales, vbi &longs;ine materia tradantur e&longs;&longs;e diale­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> | <arrow.to.target n="marg741"></arrow.to.target><lb/>cticas, & vanas, &longs;eu <expan abbr="cõmunes">communes</expan> ob eam cau&longs;&longs;am quæ inferius exponetur. </s> <s>Et certè &longs;i rerum natura <lb/>definitione e&longs;t exponenda, ea verò e&longs;t in materia, materia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in <expan abbr="illarũ">illarum</expan> definitione &longs;umenda e&longs; <lb/>&longs;e videbitur. </s> <s>Et quod diceret aduer&longs;arius, dans <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> eam nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="&longs;umendã">&longs;umendam</expan> e&longs;&longs;e in definitione <lb/>naturali, non tamen vt <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> & eius <expan abbr="rõnis">rationis</expan> qua quid e&longs;t explicatur, &longs;ed quia non &longs;ine ip&longs;a <lb/>forma exi&longs;tit. </s> <s>argumentabor ego eo con&longs;tituto. </s> <s>Quicquid non e&longs;t de ratione formali rei <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> <lb/>ab ea po&longs;&longs;e abtrahi, vel re, vel cogitatione: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> ratio formalis prima rei notio: quicquid extra <lb/>hanc e&longs;t <expan abbr="iã">iam</expan> non primum, &longs;ed po&longs;terius & qua&longs;i <expan abbr="externũ">externum</expan> e&longs;t. </s> <s>Ergo ab illo <expan abbr="põt">potest</expan> ab&longs;tractio fieri. </s> <s>vt pri­<lb/>uatio luminis in Luna e&longs;t <expan abbr="rõ">ratio</expan> formalis eclyp&longs;eos: ideò cùm primò <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan> eclyp&longs;is. </s> <s>ea priuatio <lb/><expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, ita vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i &longs;it ex interuentu terræ, nec &longs;ine ip&longs;o exi&longs;tat, nihilominus ab eo &longs;eparari po&longs;­<lb/>&longs;it: ei rei <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quia varij varias eius euenti cau&longs;&longs;as afferebant. </s> <s>Ergo ab oppo&longs;ito. </s> <s>Quod <expan abbr="neq.">neque</expan> re, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> cogitatione &longs;eparatur, ide&longs;t de illius <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali. </s> <s>Sed talis e&longs;t materia &longs;en&longs;ilis ex eo genere <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> naturalem. </s> <s>Ergo talis materies e&longs;t de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, & prima notione form&ecedil; naturalis. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;sũptio">A&longs;sumptio</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex multis locis in <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> philo&longs;ophia: etenim inter &longs;e <expan abbr="re&longs;piciũt">re&longs;piciunt</expan>, & ab&longs;urda mens <lb/>quæ diuellere <expan abbr="cona&ttilde;">conatur</expan> à materia formam. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> materia de <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan> formarum. <lb/></s> <s>Quapropter ex regula Pr&ecedil;d. </s> <s>Quicquid pr&ecedil;dicatur de pr&ecedil;dicato in quid e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pr&ecedil;dicatur in quid <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg742"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t de &longs;ubiecto. </s> <s>Sed materia pr&ecedil;dicatur in quid e&longs;t de forma; forma <expan abbr="aũt">aut</expan> de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>ergo & ma­<lb/>teria de <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s>Deinde materia a&longs;signatur phy&longs;icè ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ip&longs;ius quid e&longs;t, veluti cùm <lb/>veteres philo&longs;ophi definiebant per <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;olam. </s> <s>Accedit eòdem quae tum &longs;cire vnum quodque <lb/>arbitramur, quando nouimus ex quibus & quot principiis <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan>, &longs;ed con&longs;tat ex materia & for­<lb/>ma: ergo debemus &longs;cire per materiam & formam. </s> <s>At verò cùm duplex cognitio &longs;it quid e&longs;t, & <lb/>quale e&longs;t; quæro quæ'nam erit cognitio per materiam, neque &longs;anè quale e&longs;t, e&longs;t enim maximè <lb/><expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> & quid igitur. </s> <s><expan abbr="Extat&etilde;t">Extatent</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> Philo&longs;ophi, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> rationem .&longs;. </s> <s><expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> di&longs;&longs;olui in <expan abbr="rõnes">rationes</expan> <expan abbr="cõpon&etilde;-">componen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9}. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, | <arrow.to.target n="marg743"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="tiũ">tium</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t oratio explicans quid e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Etiã">Etiam</expan> multò planius elocutus e&longs;t Ari&longs;t. </s> <s>in calce 4. Meteor. <lb/></s> <s><expan abbr="dũ">dum</expan> &longs;ic <expan abbr="ĩquit">inquit</expan>. </s> <s>“Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;cimus <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> cur, & quid e&longs;t, &longs;i <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vel <expan abbr="rõnem">rationem</expan> habeamus: maximè <lb/>verò <expan abbr="cũ">cum</expan> ambo [vtra&longs;q. </s> <s>cau&longs;&longs;as] ortus & interitus, & vnde <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan>. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> definitio p <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan> <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> in phy&longs;icis e&longs;t vana & imperfecta.” <expan abbr="Nũc">Nunc</expan> &longs;i in definitione <expan abbr="qu&ecedil;ri&ttilde;">qu&ecedil;ritur</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> &longs;ola, & h&ecedil;c <expan abbr="p&etilde;det">pendet</expan> <lb/>ex &longs;ola forma. </s> <s>cur ergo vana definitio per <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> formam? </s> <s>Fortè dices <expan abbr="eã">eam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="definition&etilde;">definitionem</expan> logicam, |
| <pb pagenum="83"/> | <pb pagenum="83"/> |
| <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg744"></arrow.to.target><lb/>non naturalem; meo quidem iudicio non potes, quòd ea complet definitionem naturalem, & fa­<lb/>cit vt quæ c&ecedil;teroqui dialectica fuerat, euadat naturalis. </s> <s>Itaque &longs;i propter quod <expan abbr="vnumquod&qacute;">vnumquodque</expan>. </s> <s>ta­<lb/>le e&longs;t, & illud magis tale, cùm definitio per formam fiat naturalis acce&longs;sione materiæ, ergo & de­<lb/>finitio per materiam magis erit naturalis. </s> <s>Neque id ob&longs;tat quòd forma &longs;it magis natura quàm <lb/>materia: e&longs;t enim magis natura, quoad pertinet ad e&longs;&longs;entiam, non autem cau&longs;&longs;a methodi; defini­<lb/>tio per materiam contrà methodi magis e&longs;t, licet &longs;it e&longs;&longs;entiæ minus. </s> <s>Dices'ne di&longs;&longs;olui compo&longs;itum <lb/>in rationem materiæ, non quia &longs;it pars e&longs;&longs;entiæ, &longs;ed quia vehiculum &longs;it, & ad id nece&longs;&longs;arium, vt <lb/>forma exi&longs;tat? </s> <s>Non licet, opinor; neque enim notat antiquos Ari&longs;toteles, quòd per materiam de­<lb/>finirent, quia pars e&longs;&longs;entiæ non e&longs;&longs;et, &longs;ed vehiculum; verùm quòd in illa &longs;ola conquie&longs;cerent. </s> <s>Ne­<lb/>que item verò a&longs;&longs;eritur materiam adiuuare notitiam formæ, quia per ip&longs;am &longs;ub&longs;i&longs;tit: Nanque <lb/>omnino &longs;equeretur prius in notitia di&longs;tincta ex po&longs;teriore pendere; proptereà quòd pertinet hoc <lb/>ad <foreign lang="greek">u(\parcin</foreign>, non ad <foreign lang="greek">ou)sian & to) ti\ e)sti\</foreign>, &longs;ed <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> e&longs;t &longs;ingularis caduca, & po&longs;terior; e&longs;&longs;entia <lb/>vniuer&longs;alis æterna & prior. </s> <s>Itaque potius <foreign lang="greek">u(\parcis</foreign> ex e&longs;&longs;entia cogno&longs;cetur, quàm e&longs;&longs;entia ex <lb/><foreign lang="greek">u(\parcew)s</foreign>. </s> <s>Nam c&ecedil;teroquin quæ D. Thomas, & &longs;ectatores Scoti in medium attulerunt licet <lb/>apud ip&longs;os valeant admodum, apud nos locum habere non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nimirum, &longs;i materia &longs;o­<lb/>lùm vehiculi vicem in definitione &longs;ubiret, etiam &longs;ub&longs;tantiam iri definitum ex additamento <expan abbr="qu&etilde;-">quen­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> | <arrow.to.target n="marg745"></arrow.to.target><lb/>admodum accidens. </s> <s>Etenim &longs;icuti &longs;ubiectum ponitur in definitione accidentis, velut eius vehicu­<lb/>lum; non quia &longs;it pars quiditatis accidentis, vt in &longs;imitate na&longs;us; &longs;ed quia &longs;it naturale vehiculum <lb/>&longs;imitatis (e&longs;t enim &longs;i miras accidens, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>&longs;implex quædam natura) &longs;ic de &longs;ub&longs;tantiæ definitione <lb/>dicendum foret. </s> <s>Deinde quia &longs;equeretur, vt &longs;ola forma e&longs;&longs;et tota, & completa quiditas, & &longs;pecies: <lb/>ex quo efficeretur vt anima hominis &longs;eparata e&longs;&longs;et totus homo. </s> <s>Nec forma cùm materia faceret <lb/>vnum per &longs;e, quia fit vnum per &longs;e ex imperfectis &longs;olum, non autem ex aliquo perfecto, nunc for­<lb/>ma perfectum quid e&longs;&longs;et. </s> <s>Quin etiam nullum foret di&longs;crimen inter res materia concretas, & à <lb/>materia &longs;eparatas: in vtri&longs;que enim &longs;ola forma e&longs;&longs;et vniuer&longs;a quiditas. </s> <s>Nanque etiam &longs;ubiectum <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> | <s><margin.target id="marg975"></margin.target>D</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>“<foreign lang="greek">*h)dh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte | <s>“<foreign lang="greek">*)hdh ga/r pot) e)gw\ geno/mhn kou=ro/s te kou/rhte |
| <lb/> | <lb/> |
| *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *qa=mno/s t' o)iwno/s te, kai\ e)c a(lo\s e)/mpuros i)xqu/s</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Ea verò &longs;ic fiunt, quòd<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*a)\llote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> | <s><foreign lang="greek">*)\allote me\n filo/thti sunezxo/men ei)s e)\n a(/panta:<lb/> |
| *a)/llote d) au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> | *)/allote d) au)= dix' e(\kasta foreumena nei/keos e)/xqei</foreign>, ide&longs;t,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> | <s><emph type="italics"/>Nonnunquam componit amor &longs;imul omnia dulcis<emph.end type="italics"/>. </s> <s><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg976"></arrow.to.target></s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg1250"></arrow.to.target><lb/>illam verò quæ &longs;ecundum &longs;ubiectum exi&longs;tit, e&longs;&longs;e planè &longs;ub&longs;tantiæ & accidenti communem, non <lb/>dico in omni tran&longs;mutatione <expan abbr="nece&longs;&longs;ariã">nece&longs;&longs;ariam</expan>: aliter nulla foret athroa illa mutatio, &longs;ed pertinere po&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> &longs;ecundum &longs;ubiectum ad omne genus mutationis, nanque & pars vicina prius inca­<lb/>le&longs;cit quàm remota, & prius producitur cerebrum, quàm oculus. </s> <s>ad omne igitur mutationis ge­<lb/>nus eam <expan abbr="partition&etilde;">partitionem</expan> pertinere dicit. </s> <s>verùm non nece&longs;&longs;ariò cum tempore <expan abbr="coniunctã">coniunctam</expan> e&longs;&longs;e, vt opinor, <lb/>quia forma accidentis, cùm diuidua &longs;it, &longs;ucce&longs;siuè quoque perducatur: forma autem &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>cùm &longs;it indiuidua, puncto temporis exi&longs;tat. </s> <s>Neque illud ob&longs;tare, quominus &longs;ubitò &longs;ub&longs;tantia <lb/>producatur; quia variæ partes diuer&longs;is temporis punctis extiterint. </s> <s>quod, cùm &longs;ingulæ tempo­<lb/>ris puncto, quod indiuiduum e&longs;t, ab&longs;oluantur; ex indiuiduis non fiat diuiduum, quod e&longs;t tem­<lb/>pus. </s> <s>Hæc ip&longs;e Simplicius, non debemus committere tamen, quin etiam hunc locum taciti præ­<lb/>tereamus, cùm propter decreta Simplicij, tùm etiam propter eorum concordiam quæ nos in hac <lb/>di&longs;ceptatione con&longs;tituimus. </s> <s>Atqui tu ò Simplici, (ad te enim me prius <expan abbr="conuertã">conuertam</expan>, qui putas pri­<lb/>mas qualitateis e&longs;&longs;e <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, <expan abbr="ea&longs;dem&qacute;">ea&longs;demque</expan>. </s> <s>per &longs;e e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan>) quomodo potes ponere <lb/>diuer&longs;um generationis <expan abbr="modũ">modum</expan> in qualitate atque &longs;ub&longs;tantia? </s> <s>per idem <expan abbr=".n.">enim</expan> principium per quod <lb/>tu vis ignem e&longs;&longs;e calidum, tu fateris item e&longs;&longs;e ignem. </s> <s>Sed &longs;it hoc contra te; rem ip&longs;am &longs;implici­<lb/>tre exquiramus. </s> <s>Non'ne e&longs;t etiam forma in quanto, quali, & vbi quæ ad extremum exi&longs;tit, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1251"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t terminus &longs;uæ quoque mutationis? </s> <s>Non'ne itidem ibi mutata e&longs;&longs;e reperiuntur quæ puncto <expan abbr="t&etilde;-poris">ten­<lb/>poris</expan> exi&longs;tunt, vt in &longs;ub&longs;tantia, dum generatur, vt ex his quoque quod fit, <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;&longs;e debeat? <lb/></s> <s>Dices fortè non extare di&longs;crimen hi&longs;ce nominibus inter generationem & reliquos motus: &longs;ed id­<lb/>circò quòd in quolibet mutato e&longs;&longs;e accidentis forma reperitur etiam, antequam mutatio <expan abbr="cõpleta">completa</expan> <lb/>&longs;it, non &longs;ic in &longs;ub&longs;tantia, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> homo e&longs;&longs;e dicitur, ni&longs;i ad extremum. </s> <s>Verum hoc nihil e&longs;t, quia <lb/>con&longs;imiliter, dicam ego mutata e&longs;&longs;e qu&ecedil; in alteratione, puta tu, de&longs;ignantur, e&longs;&longs;e indiuidua, ex in­<lb/>indiuiduis autem, non ni&longs;i indiuiduum effici. </s> <s>Prætereà doceas oportet, quemadmodum in gene­<lb/>tione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;int & generari & genitum e&longs;&longs;e, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>non modò naturæ in&longs;tanti &longs;eparata, verùm <lb/>etiam exten&longs;iuè di&longs;iuncta. </s> <s>Voco autem natur&ecedil; in&longs;tans, vbi nulla ratio temporis habeatur, vt in <lb/>homine & ri&longs;us compote. </s> <s>etenim in&longs;tans vnum e&longs;t, quo vtraque exi&longs;tunt: attamen homo e&longs;t na­<lb/>tura prior: <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>modo vltimum non e&longs;&longs;e rei quæ corrumpebatur, & primùm e&longs;&longs;e illius quæ <lb/>genita e&longs;t, in eodem in&longs;tanti &longs;unt; nihilominus primùm e&longs;&longs;e e&longs;t natura po&longs;terius, vbi ade&longs;t exten­<lb/>tio, termini di&longs;iuncti <expan abbr="sũt">sunt</expan>, adeò, vt inter ip&longs;a tempus interponatur. </s> <s>hoc igitur modo prius e&longs;t gigni <lb/>quàm genitum e&longs;&longs;e & genitum e&longs;&longs;e quàm gigni, non natura &longs;ola di&longs;tincta, &longs;ed extentionis inter­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> | <arrow.to.target n="marg1252"></arrow.to.target><lb/>uentu, cui comitatur nece&longs;&longs;ariò tempus. </s> <s>Proptereà dictum Simplicij ex ea parte approbamus <lb/>qua facta e&longs;&longs;e temporis puncto fieri a&longs;&longs;euerat: et&longs;i in vnum omnia cogantur, cùm indiuidua &longs;int, <lb/>neque diuiduum quid efficere, neque tempori &longs;ubiacere, Sed tempus, &longs;i non in iis quæ facta vo­<lb/>camus, poni placet: at ab ip&longs;a factione &longs;egregandum non e&longs;&longs;e defendimus; <expan abbr="atq;">atque</expan> a&longs;&longs;erimus in par­<lb/>tium quoque productione ante vltimum illud in quo ponimus <expan abbr="formã">formam</expan>, e&longs;&longs;e profectum <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <lb/>potentiam <expan abbr="partibilitatem&qacute;">partibilitatemque</expan>. </s> <s>materiæ, quæ tempus nece&longs;&longs;ariò con&longs;equitur. </s> <s>Neque &longs;ecus in earum <lb/>generatione contingere, quà in generatione totius, ni&longs;i quòd vbi genitum fuerit totum, omnis <lb/>materiæ progre&longs;&longs;us ab&longs;olutus e&longs;t; partibus productis, ni&longs;i extrema fuerit, adhuc materia promo­<lb/>ueri cupit vlterius. </s> <s>Itaque etiam &longs;i &longs;igillatim pars quæque &longs;pectetur, eius &longs;anè <expan abbr="cõplementum">complementum</expan> e&longs;t <lb/>&longs;ubitum, &longs;ed generatio tempori &longs;ubiicitur, & omnis antecedens mutatio materiam tentat &longs;olam, <lb/>& forma terminatur ad extremum. </s> <s>Quamobrem optimè Auerroës, <expan abbr="dũ">dum</expan> inquit <expan abbr="nõ">non</expan> ce&longs;&longs;are partes <lb/>&longs;permatis fieri partes hominis, &longs;i verba illius &longs;ine vlla cauillatione accipiantur. </s> <s>Nanque docet in <lb/>ea generatione &longs;ubiecti partitionem intercedere, & &longs;ingularum partium propriam e&longs;&longs;e generatio­<lb/>nem, non &longs;anè &longs;ubitam, &longs;ed, in qua &longs;it fluxus cum extentione, & idcircò tempus. </s> <s>Porrò partes <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/>quib^{9} <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg1253"></arrow.to.target><lb/>cùm &longs;int multis modis, & e&longs;&longs;entiæ quæ definitione exponuntur, & &longs;ubiecti, atque illæ quidem, <lb/>vel eiu&longs;dem rationis omnes, vt in &longs;implicibus; vel rationis diuer&longs;&ecedil;, vt in difformibus, & organicis, <lb/>non videtur omnium e&longs;&longs;e idem faciendum iudicium, quòd in iis quæ &longs;unt eiu&longs;dem rationis ca&longs;us <lb/>ordinem ponit: prout <expan abbr=".n.">enim</expan> agenti viciniores &longs;unt, aut quoquomodo magis eius virtute <expan abbr="participãt">participant</expan>, <lb/>prius immutantur. </s> <s>in iis verò, qu&ecedil; diuer&longs;as <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> rationes, illa quæ po&longs;tremò producitur reliquas <lb/>perfectione &longs;uperat, ni&longs;i ab ip&longs;is originem ducat. </s> <s>Ecce caput & oculos h&ecedil;c omnium vltimò per­<lb/>ficiuntur, & perfecti&longs;sima &longs;unt, tamen, &longs;i cum corde conferantur, & &longs;i po&longs;t ip&longs;um gignuntur, non <lb/>&longs;unt perfectiora, quia cor e&longs;t <foreign lang="greek">h(gemoniko\n</foreign>, & obtinet principatum, & ab ip&longs;o c&ecedil;tera deriuantur. <lb/></s> <s>In iis quæ per definitionem exponuntur ordo duplex ob&longs;eruatur: alter in mente, atque naturæ <lb/>alter. </s> <s>Et in mente quidem illa vltimum locum iure ob&longs;idet, quæcunque orationem, quid e&longs;t <expan abbr="ex-plicant&etilde;">ex­<lb/>plicantem</expan>, cùm definito <expan abbr="reciprocã">reciprocam</expan> facit: in natura cui c&ecedil;ter&ecedil; &longs;eruiunt, & qua&longs;i famulantur, <expan abbr="quemad-modũ">quemad­<lb/>modum</expan> in homine ratio. </s> <s><expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> cùm c&ecedil;teræ vel &longs;int quidam apparatus, vel vt <expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> &longs;ine <lb/><expan abbr="quib9">quibus</expan> <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> eius <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;it <expan abbr="intermortuũ">intermortuum</expan>, & <expan abbr="hãc">hanc</expan> vltimò aduenire probabile e&longs;t. </s> <s>Ergo vt ad pauca <expan abbr="redeã">redeam</expan>. <lb/></s> <s>Nec diuiduntur form&ecedil; per &longs;e, nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> in ortu <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> e&longs;t form&ecedil;, nec ab ip&longs;a generatione <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/><expan abbr="arc&etilde;dũ">arcendum</expan>, &longs;ed h&ecedil;c omnia materiæ, pote&longs;tati, & <expan abbr="earũ">earum</expan> proce&longs;&longs;ui in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> planè <expan abbr="ad&longs;crib&etilde;da">ad&longs;cribenda</expan>.</s></p> |
| <pb pagenum="170"/> | <pb pagenum="170"/> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg1249"></margin.target>H</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh=n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; | <arrow.to.target n="marg1388"></arrow.to.target><lb/>pter &longs;en&longs;ilis materiæ differentiam, quam alibi principium indiuidui docuimus e&longs;&longs;e. </s> <s>Inde dictum <lb/>aliquando e&longs;t efficiens & formam &longs;pecie conuenire, numero autem differre: nam forma, cùm <lb/>per &longs;eip&longs;a <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it &longs;ecreta à materia, additione materiæ fit diuer&longs;a, & qu&ecedil; &longs;ecundùm <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> erat <lb/><expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, indita po&longs;tea materi&ecedil; fit alia. </s> <s>Et nequid &longs;crupuli &longs;uper&longs;it in animis no&longs;tris; Ari­<lb/>&longs;toteles omnem rem nobis illu&longs;tri&longs;simo exemplo ponit ante oculos, accepto nimirùm ab arte, ita <lb/>vt natura efficiat producendo, quemadmodum facit ars. </s> <s>etenim artifex habet in mente formam <lb/>domus, eam verò tradit lapidibus, & alij materiæ, ex qua fit domus, mouendo in&longs;trumenta, vt <lb/>manum, & per manum &longs;erram, &longs;calpellum & dolabram, atque &longs;ic poliendo materiam, incudit <lb/>formam. </s> <s>&longs;ic & efficiens ip&longs;um circum materiam operatur eodem modo. </s> <s>Nam quanuis dubita­<lb/>ri po&longs;sit, an idem &longs;it agens afficiens materiam <foreign lang="greek">proodopoioh=n</foreign> vocat Ari&longs;toteles Problematis, & in­<lb/>ducens <expan abbr="formã">formam</expan>: quia dans <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, afficiens <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t quale: at &longs;i non proximè, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> re­<lb/>motè, & præcipuè idem e&longs;t agens vtrunque efficiens. </s> <s>Ita fit, vt ex hoc fiat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> ex <lb/>materia, forma verò non fit ex materia, &longs;ed in materia. </s> <s>Neque ob id &longs;equitur, ideas introduci: <lb/>cùm id neque mentis opera fiat, &longs;ed naturæ in&longs;tinctu, neque &longs;int form&ecedil; ill&ecedil; quæ induntur materi&ecedil; |
| <pb pagenum="193"/> | <pb pagenum="193"/> |
| <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a)/mfw ei)s to\ qh=lu sum­<lb/>ba/llontai to\ pa\r au)tw=n gino/menon, dia\ to\ e)n tw=| qh/lei ei)=nai th\n u(lhn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c h)=s e)sti\ to/ dhmiourgou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ eu)qu/s th\n me\n a)qro/on u(pazxein a)nagkai=on, e)ch(=s sunistatai to\ ku/hma to\ prw=ton, th\n de\ <lb/>e\gginesqai a)ei\ th=s u(lhs, ei=per du\natai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=ste a)nagkh e)n tw=| qhlei u(pa/rxein to\n <lb/>to\kon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ga\r pro\s tw=| cu/lw| o( te/ktwn, kai\ pro\s tw=| phlw o( kezameu\s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ o)lws pa=sin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)rga­<lb/>si/a kai\ h( kinhsi/s e)sxath pro/s th(=| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(/on h( oi)kodu/mhsis e\n toi=s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">laboi d' au)tis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s th\n ge/nesin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)de\ ga\r to\ a)/r)r(en a(pan proi/etai spe/r<lb/>ma, o(sate proietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/rion tou= t' e)sti\ tou= gignomenou kuh/matos: w|=sper h)d) <lb/>a)po\ te/ktonos pro/s th\n tw=n cu/lwn u(lh/n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)\t' ape/rxetai ou)den, ou=te mo/rion ou)den e)sti\n e)n tw=| gi­<lb/>gnome/nw| th=s tektonikh=s, a)ll' h( morfh\ kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginetai dia\ th=s kinh/sews e)n <lb/>th=| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(=| to\ ei=dos kai\ h( e)pisth/mh kinou=si ta\s xei=zas, h=toi mo/rion e(teron poia/n <lb/>tina kinhsin, e(teran me\n, a)f' w)n to\ gigno/menon e(teron. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">th\n a)uth\n de\, a)f' w)n to\ a)uto\ ai( de\ xei=­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1389"></arrow.to.target><lb/>in ip&longs;o Deo; ni&longs;i fortè, vt in cau&longs;&longs;a, formaliter verò nequaquam, &longs;ed in &longs;ingulis efficientibus. </s> <s>Præ­<lb/>&longs;tat autem ad maiorem lucem Ari&longs;totelis ip&longs;ius verba &longs;ub&longs;cribere; nam &longs;ic fiet, vt proponatur lo­<lb/>cus quem ab omnib omi&longs;&longs;um video: tùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex interpretatione no&longs;tra lap&longs;us quidam Theodori <lb/>corrigatur. </s> <s>Primùm igitur 1. de ortu Ani. leguntur hæc apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">*all) a)/mfw ei)s to\ qh=lu sum­<lb/>ba/llontai to\ pa\r au)tw=n gino/menon, dia\ to\ e)n tw=| qh/lei ei)=nai th\n u(lhn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)c h)=s e)sti\ to/ dhmiourgou\me­<lb/>non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ eu)qu/s th\n me\n a)qro/on u(pazxein a)nagkai=on, e)ch(=s sunistatai to\ ku/hma to\ prw=ton, th\n de\ <lb/>e\gginesqai a)ei\ th=s u(lhs, ei=per du\natai to\ kuo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=ste a)nagkh e)n tw=| qhlei u(pa/rxein to\n <lb/>to\kon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ga\r pro\s tw=| cu/lw| o( te/ktwn, kai\ pro\s tw=| phlw o( kezameu\s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ o)lws pa=sin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h( e)rga­<lb/>si/a kai\ h( kinhsi/s e)sxath pro/s th(=| u(lh. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">oi(/on h( oi)kodu/mhsis e\n toi=s o)ikodomoume/nois. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">laboi d' au)tis <lb/>ou)n tou/twn kai\ to\ a)/r)r(en poo\s cumba\lletai ei)s th\n ge/nesin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)de\ ga\r to\ a)/r)r(en a(pan proi/etai spe/r<lb/>ma, o(sate proietai tw)n a)r)r(enwn ou)qe\n mo/rion tou= t' e)sti\ tou= gignomenou kuh/matos: w|=sper h)d) <lb/>a)po\ te/ktonos pro/s th\n tw=n cu/lwn u(lh/n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ou)\t' ape/rxetai ou)den, ou=te mo/rion ou)den e)sti\n e)n tw=| gi­<lb/>gnome/nw| th=s tektonikh=s, a)ll' h( morfh\ kai\ to\ eidos to\ a)p) e)kei/nou e)gginetai dia\ th=s kinh/sews e)n <lb/>th=| u(lh|. kai\ h( me\n yuxh\ e)n h(=| to\ ei=dos kai\ h( e)pisth/mh kinou=si ta\s xei=zas, h=toi mo/rion e(teron poia/n <lb/>tina kinhsin, e(teran me\n, a)f' w)n to\ gigno/menon e(teron. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">th\n a)uth\n de\, a)f' w)n to\ a)uto\ ai( de\ xei=­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>res kai\ ta\ o)/rgana th\n u(lh/n. *o(moiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw=| a)r\r(eni tw=n spe/rma proieme/non <lb/>xrh=tai tw=| spe/rmati w(s o)rganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nergei/a, w(sper e(n toi=s kata) te(xnh/n gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/rgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)n e)kei/nois ga\r pws h( ki\nhsis th=s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1390"></arrow.to.target><lb/>res kai\ ta\ o)/rgana th\n u(lh/n. *(omoiws de\ kai\ h( fu/sis h( e)n tw=| a)r\r(eni tw=n spe/rma proieme/non <lb/>xrh=tai tw=| spe/rmati w(s o)rganw|, kai\ e)/xonti kinhsin e)nergei/a, w(sper e(n toi=s kata) te(xnh/n gi­<lb/>nome/nois ta\ o)/rgana kine(itai. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)n e)kei/nois ga\r pws h( ki\nhsis th=s te/xnhs</foreign>. </s> <s>& quæ &longs;equuntur ho­<lb/>rum interpretatio talis. </s> <s>Sed ambo in f&ecedil;minam conferunt, quod ab ip&longs;is efficitur: “proptereà quae in <lb/>f&ecedil;mina &longs;it materia, ex qua exi&longs;tit id quod efficitur. </s> <s>& &longs;tatim hanc quidem totam &longs;imul ade&longs;&longs;e ne­<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t ex qua con&longs;tituitur conceptus ille primus; eius verò partem &longs;emper accedere, &longs;iquid <expan abbr="põt">potest</expan> <lb/>conceptus. </s> <s>quare nece&longs;&longs;e e&longs;t in f&ecedil;mina partum contineri. </s> <s>etenim ligno faber ade&longs;t & limo figu­<lb/>lus. </s> <s>& generatim omnib. operatio & motus extremus materiæ, vt edificatio in iis quæ edifican­<lb/>tur. </s> <s>Accipiat <expan abbr="aũt">aut</expan> aliquis & quemadmodum mas <expan abbr="cõferat">conferat</expan> ad generationem, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> mas omnis <lb/>proiicit &longs;emen, & <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> è marib. proiiciunt, nulla pars .i. </s> <s>conceptus, qui producitur. </s> <s>quemad­<lb/>modum <expan abbr="neq.">neque</expan> à fabro ad lignorum materiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;egregatur quippiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> pars vlla fabrilis <lb/>ine&longs;t in eo quod fit; &longs;ed forma & &longs;pecies quæ ab illo ingeneratur per motum in materia & anima <lb/>in qua &longs;pecies e&longs;t, & &longs;cientia mouent manus, aut alteram partem certo quodam motu; diuer&longs;o <lb/>quidem, quorum quod fit, alterum e&longs;t. </s> <s>eodem verò à <expan abbr="quib.">quibus</expan> idem, manus <expan abbr="aũt">aut</expan> & in&longs;trumenta ma­<lb/>teriam. </s> <s>Similiter <expan abbr="aũt">aut</expan> & natura, qu&ecedil; e&longs;t in mare eorum qui proiiciunt, vtitur &longs;emine, vt in&longs;trumen­<lb/>to, & habente motum actu, quemadmodum in iis quæ fiunt, &longs;ecundùm artem organa mouentur, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1391"></arrow.to.target><lb/>in illis <expan abbr=".n.">enim</expan> quodammodo motus artis.” Hæc ip&longs;e Ari&longs;toteles in <expan abbr="quib.">quibus</expan> licentio&longs;ius euagatus Theodo­<lb/>rus id quod apud Ari&longs;totelem <foreign lang="greek">ei=pes du\natai to\ kuo/menon</foreign>. </s> <s>ip&longs;e conuertit. </s> <s>quia nutriatur & cre­<lb/>&longs;cat. </s> <s>& re&longs;pexit materiam, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> de efficiente cau&longs;&longs;a mentionem faciat Ari&longs;t. </s> <s>id <expan abbr=".n.">enim</expan> in philo&longs;o­<lb/>phia Peripatetica per&longs;picuum e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ab Hyppocrate <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> longe antea mon&longs;tratum primas auctio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1392"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg1393"></arrow.to.target><lb/>neis & affectioneis primas ab alio fieri, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> à generante, deinceps ab ip&longs;omet viuente quod au­<lb/>getur, vt <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ex eo loco liquebit, quem mox allaturi &longs;umus, & ab omnib. receptum e&longs;t animans ab <lb/>inanimo &longs;eparari, quae hoc principiis motus internis careat, illud habeat. </s> <s>Siquid <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> f&ecedil;tus po&longs;t <lb/>primam con&longs;titutionem, vt certè <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;equitur, vt materiam quæ influit, commodè & trahere ad <lb/>&longs;e&longs;e, & immutare po&longs;sit. </s> <s>Sic igitur & membrorum con&longs;titutio fit à virtute quæ in corde ine&longs;t, & <lb/>animalis partes augentur ab influente materia. </s> <s>Sed audi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hæc quæ ip&longs;e item ad&longs;crip&longs;it lib. 2. qui­<lb/>bus & hæc quæ nuper appo&longs;uimus ad eius loci interpretationem, confirmabuntur magis, & ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>propo&longs;uimus ab initio, magis elucebunt. </s> <s>Vbi <expan abbr=".n.">enim</expan> docet. </s> <s>Vtrum'ne partes <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> à corde producantur, <lb/>an ab alia quadam virtute: id accipit, quod nobis indicare po&longs;sit, vnde'nam forma permanet ad <lb/>id quod viuit &longs;anè, &longs;ed <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;olutum e&longs;t. </s> <s>ex quo concludit parteis reliquas à corde minimè <lb/>procreari. </s> <s>&longs;ic &longs;cribens. <foreign lang="greek">lo/gos de\ tou/tou, o(ti a)po\ tou= e)ntelexei/a o)/ntos, to\ du/namei o)\n ginetai, e)n</foreign><lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1742"></arrow.to.target><lb/>planè mouetur; cùm in eo propter partium <expan abbr="difformitat&etilde;">difformitatem</expan> pars mouens à mobili &longs;eparata &longs;it; ina­<lb/>nima verò di&longs;tinguantur ab eo, quia cùm moueantur ab alio (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;eip&longs;um mouet primò, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio docet) externum aliquid po&longs;cant; licet id forta&longs;&longs;e lateat à quo mouentur. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Inanimato <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t & primum corporeum, vnde alia mouentur, tum intra animal, tum extra, quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg1742"></arrow.to.target><lb/>planè mouetur; cùm in eo propter partium <expan abbr="difformitat&etilde;">difformitatem</expan> pars mouens à mobili &longs;eparata &longs;it; ina­<lb/>nima verò di&longs;tinguantur ab eo, quia cùm moueantur ab alio (nihil <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;eip&longs;um mouet primò, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio docet) externum aliquid po&longs;cant; licet id forta&longs;&longs;e lateat à quo mouentur. <lb/></s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Inanimato <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t & primum corporeum, vnde alia mouentur, tum intra animal, tum extra, quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1743"></arrow.to.target><lb/>aut cor e&longs;t, aut illi pro portione re&longs;pondet; e&longs;t & id eiu&longs;modi, vt per &longs;e moueatur, hoc e&longs;t, manen­<lb/>tibus aliis; alia verò non moueantur &longs;ine ip&longs;o, &longs;iue, dum ip&longs;um mouetur, & per contactum, &longs;iue <lb/>per virtutem ab eo transfu&longs;am. </s> <s>Nam fieri pote&longs;t <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan>, vt motu partis illius deficiente. <lb/></s> <s>aut etiam cùm ablata fuerit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquandiu reliquæ partes moueantur. </s> <s>Quo fit, vt tum Galenus, <lb/> | <arrow.to.target n="marg1743"></arrow.to.target><lb/>aut cor e&longs;t, aut illi pro portione re&longs;pondet; e&longs;t & id eiu&longs;modi, vt per &longs;e moueatur, hoc e&longs;t, manen­<lb/>tibus aliis; alia verò non moueantur &longs;ine ip&longs;o, &longs;iue, dum ip&longs;um mouetur, & per contactum, &longs;iue <lb/>per virtutem ab eo transfu&longs;am. </s> <s>Nam fieri pote&longs;t <expan abbr="nonnunquã">nonnunquam</expan>, vt motu partis illius deficiente. <lb/></s> <s>aut etiam cùm ablata fuerit, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> aliquandiu reliquæ partes moueantur. </s> <s>Quo fit, vt tum Galenus, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1744"></arrow.to.target><lb/>tum Auerroës in eo lap&longs;i &longs;int; ille, dum in&longs;ultat Ari&longs;toteli: hic, dum Galeno repugnat: ille dicens <lb/> | <arrow.to.target n="marg1744"></arrow.to.target><lb/>tum Auerroës in eo lap&longs;i &longs;int; ille, dum in&longs;ultat Ari&longs;toteli: hic, dum Galeno repugnat: ille dicens <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1745"></arrow.to.target><lb/>cor non e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, eo quòd animal quoddam ambulat &longs;ine corde; hic dum ironicè op­<lb/>ponit &longs;e <expan abbr="ariet&etilde;">arietem</expan> &longs;ine capite vidi&longs;&longs;e currentem. </s> <s>Nanque hic aliquid accipit, quod nullo modo fieri <lb/>po&longs;sit. </s> <s>Etenim animalia perfectiora non &longs;u&longs;tinent tantam <expan abbr="noxã">noxam</expan>, & quanuis adhuc viuerent mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;ent; ex ceruice <expan abbr=".n.">enim</expan> vincula pendent, actu di&longs;tincta, quibus vniuer&longs;æ partes corporis <lb/>colligantur, &longs;u&longs;tinentur, & afferunt robur, quo maximè op^{9} e&longs;t in motu, quibus di&longs;&longs;olutis, ne dum <lb/>robur habeat, quale requiritur in motu, &longs;ed protinus concidat nece&longs;&longs;e e&longs;t, ille non animaduertit <lb/>virtutem à principe membro <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan> diutius po&longs;&longs;e con&longs;eruari, quamobrem etiam didici­<lb/>mus caput marinæ te&longs;tudini ab&longs;ci&longs;&longs;um <expan abbr="nõ">non</expan> continuò mori, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ed & videre, & &longs;i ante oculos ei ma­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1745"></arrow.to.target><lb/>cor non e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, eo quòd animal quoddam ambulat &longs;ine corde; hic dum ironicè op­<lb/>ponit &longs;e <expan abbr="ariet&etilde;">arietem</expan> &longs;ine capite vidi&longs;&longs;e currentem. </s> <s>Nanque hic aliquid accipit, quod nullo modo fieri <lb/>po&longs;sit. </s> <s>Etenim animalia perfectiora non &longs;u&longs;tinent tantam <expan abbr="noxã">noxam</expan>, & quanuis adhuc viuerent mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;ent; ex ceruice <expan abbr=".n.">enim</expan> vincula pendent, actu di&longs;tincta, quibus vniuer&longs;æ partes corporis <lb/>colligantur, &longs;u&longs;tinentur, & afferunt robur, quo maximè <expan abbr="op9">opus</expan>} e&longs;t in motu, quibus di&longs;&longs;olutis, ne dum <lb/>robur habeat, quale requiritur in motu, &longs;ed protinus concidat nece&longs;&longs;e e&longs;t, ille non animaduertit <lb/>virtutem à principe membro <expan abbr="cõmunicatam">communicatam</expan> diutius po&longs;&longs;e con&longs;eruari, quamobrem etiam didici­<lb/>mus caput marinæ te&longs;tudini ab&longs;ci&longs;&longs;um <expan abbr="nõ">non</expan> continuò mori, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;ed & videre, & &longs;i ante oculos ei ma­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1746"></arrow.to.target><lb/>nus obuer&longs;etur, illos claudere, & paullò etiam propius, &longs;i <expan abbr="manũ">manum</expan> admoueas, mordere. </s> <s>Atque hoc <lb/>primum mouens <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan> in corpus & animam di&longs;tribuitur: quandò animus e&longs;t mouens, cor <lb/>autem mobile. </s> <s>Sed enim quia talis forma quoquomodo pendet à materia, contingit, vt mouea­<lb/>tur ad motum eius in quo e&longs;t, & per accidens; idcirco animus non e&longs;t primùm mouens &longs;implici­<lb/>ter, neque ob id cor e&longs;t mobile penitus primum. </s> <s>Itaque rerum ordo nos eò deducit, vt aliquid <lb/>tale &longs;impliciter inueniamus quod &longs;it pror&longs;us immobile cum per &longs;e, tum etiam per accidens: hoc <lb/> | <arrow.to.target n="marg1746"></arrow.to.target><lb/>nus obuer&longs;etur, illos claudere, & paullò etiam propius, &longs;i <expan abbr="manũ">manum</expan> admoueas, mordere. </s> <s>Atque hoc <lb/>primum mouens <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan> in corpus & animam di&longs;tribuitur: quandò animus e&longs;t mouens, cor <lb/>autem mobile. </s> <s>Sed enim quia talis forma quoquomodo pendet à materia, contingit, vt mouea­<lb/>tur ad motum eius in quo e&longs;t, & per accidens; idcirco animus non e&longs;t primùm mouens &longs;implici­<lb/>ter, neque ob id cor e&longs;t mobile penitus primum. </s> <s>Itaque rerum ordo nos eò deducit, vt aliquid <lb/>tale &longs;impliciter inueniamus quod &longs;it pror&longs;us immobile cum per &longs;e, tum etiam per accidens: hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1747"></arrow.to.target><lb/>autem erit id à quo c&ecedil;lum proximè mouetur. </s> <s>Quare c&ecedil;lum erit illud animal quod verè primùm <lb/>erit, & primùm mobile, & cùm &longs;it primùm, vnde reliqua corpora mouentur, id quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, idcircò diuiditur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem, atque illam quæ <lb/>per &longs;e mouet, eiu&longs;modi, vt &longs;it omnino, & omnibus modis immobilis; hæc verò vt talis e&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>ab omni materiæ concretione libera ponenda e&longs;t, & vt per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> &longs;peciem cum reip&longs;a mobili <lb/>copuletur, & ita moueat, non quia mobili det quendam impul&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ille qui agitat, <lb/>& voluit <expan abbr="rotã">rotam</expan>, aut pilam: &longs;ed quia cùm &longs;it præ&longs;ens ip&longs;i mobili, &longs;uiip&longs;ius imitandi cupidinem incu­<lb/>tiat, &longs;iue ea &longs;it naturalis, &longs;iue animalis, &longs;iue vtroque modo, dicetur alio loco. </s> <s>Sic facilè apparet, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio non re&longs;oluatur in primum mobile, & primum mouens &longs;impliciter, &longs;ed egeat <lb/>alterius quæ &longs;ubuectitur 8. Phy&longs;. & vt hæc &longs;ine illa pror&longs;us &longs;it mutilata & <expan abbr="mãca">manca</expan>: à primo <expan abbr=".n.">enim</expan> quod <lb/>mouetur inter corpora, in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu reperiuntur primum mobile &longs;impliciter, & primùm mo­<lb/>uens. </s> <s>quem nexum <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, quia parum, aut nihil ob&longs;eruarunt eorum <expan abbr="voluminũ">voluminum</expan> interpretes, <expan abbr="imper-fectũ">imper­<lb/>fectum</expan> progre&longs;&longs;um phy&longs;ic&ecedil; auditionis effeci&longs;&longs;e mihi videntur. </s> <s>Per&longs;equitur ego Ari&longs;toteles 7. Phy&longs;. <lb/>corpora ip&longs;a naturalia &longs;olùm, nec procedit vlterius, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in animante in quo peculiari quodam <lb/> | <arrow.to.target n="marg1747"></arrow.to.target><lb/>autem erit id à quo c&ecedil;lum proximè mouetur. </s> <s>Quare c&ecedil;lum erit illud animal quod verè primùm <lb/>erit, & primùm mobile, & cùm &longs;it primùm, vnde reliqua corpora mouentur, id quod per &longs;e mo­<lb/>uetur, idcircò diuiditur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem, atque illam quæ <lb/>per &longs;e mouet, eiu&longs;modi, vt &longs;it omnino, & omnibus modis immobilis; hæc verò vt talis e&longs;&longs;e po&longs;sit, <lb/>ab omni materiæ concretione libera ponenda e&longs;t, & vt per <expan abbr="indiuiduã">indiuiduam</expan> &longs;peciem cum reip&longs;a mobili <lb/>copuletur, & ita moueat, non quia mobili det quendam impul&longs;um, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> ille qui agitat, <lb/>& voluit <expan abbr="rotã">rotam</expan>, aut pilam: &longs;ed quia cùm &longs;it præ&longs;ens ip&longs;i mobili, &longs;uiip&longs;ius imitandi cupidinem incu­<lb/>tiat, &longs;iue ea &longs;it naturalis, &longs;iue animalis, &longs;iue vtroque modo, dicetur alio loco. </s> <s>Sic facilè apparet, vt <lb/>hæc demon&longs;tratio non re&longs;oluatur in primum mobile, & primum mouens &longs;impliciter, &longs;ed egeat <lb/>alterius quæ &longs;ubuectitur 8. Phy&longs;. & vt hæc &longs;ine illa pror&longs;us &longs;it mutilata & <expan abbr="mãca">manca</expan>: à primo <expan abbr=".n.">enim</expan> quod <lb/>mouetur inter corpora, in <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motu reperiuntur primum mobile &longs;impliciter, & primùm mo­<lb/>uens. </s> <s>quem nexum <expan abbr="rerũ">rerum</expan>, quia parum, aut nihil ob&longs;eruarunt eorum <expan abbr="voluminũ">voluminum</expan> interpretes, <expan abbr="imper-fectũ">imper­<lb/>fectum</expan> progre&longs;&longs;um phy&longs;ic&ecedil; auditionis effeci&longs;&longs;e mihi videntur. </s> <s>Per&longs;equitur ego Ari&longs;toteles 7. Phy&longs;. <lb/>corpora ip&longs;a naturalia &longs;olùm, nec procedit vlterius, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in animante in quo peculiari quodam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1748"></arrow.to.target><lb/>beneficio partes ita connexæ &longs;unt, vt vna po&longs;sit ab&longs;olutè moueri, & vbi moueatur, alias <expan abbr="cõcitare">concitare</expan>, <lb/>cùm c&ecedil;teroqui continua &longs;int, quorum motus e&longs;t vnus, & ea pars prima, vnde omnis motus in ani­<lb/>mali deducitur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> adhuc per &longs;e mobilem; atque alteram, quæ per &longs;e moueat, partiatur; nil <lb/>prætereà &longs;pectet demon&longs;tratio præ&longs;ens præter id, vt ex partibus corporis, & integrantibus <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>. <lb/></s> <s>de quibus communiter, vt corpora &longs;unt, & vt ex partibus integrantibus componuntur, <expan abbr="o&longs;t&etilde;datur">o&longs;tendatur</expan> <lb/>à &longs;eip&longs;a non po&longs;&longs;e moueri primò, &longs;ic vt <expan abbr="totũ">totum</expan> à &longs;ei&longs;po toto moueatur, &longs;ed ab aliquo moueri nece&longs;­<lb/>&longs;arium &longs;it, &longs;iue ab externo, &longs;iue interno principio, nihil refert. </s> <s>Nanque in animante, &longs;i ad id deune­<lb/>nire oporteat, vnde motus exoritur, planum quòd erit vna <expan abbr="quædã">quædam</expan> pars à qua toti corpori motus <lb/>impertiatur. </s> <s>Quare non à &longs;eip&longs;o primùm mouebitur animans. </s> <s>In c&ecedil;teris corporibus qu&ecedil; conti­<lb/>nua &longs;unt, etiam motus na&longs;catur ab alio nece&longs;&longs;e e&longs;t, quòd à toto mobili &longs;ecretum &longs;it, &longs;iue vt pars in­<lb/>tegrans à reliquo corpore (tamet&longs;i id in animali &longs;olo contingere dicimus) &longs;iue extra mobile exi­<lb/>&longs;tat, quod erit generatim de inanimis po&longs;teà peragendum. </s> <s>Nam, &longs;i rectè in&longs;picias id quod infer­<lb/>tur ab Ari&longs;totele in <expan abbr="cõplexione">complexione</expan> &longs;ui &longs;yllogi&longs;mi, nil aliud habetur, quàm quae non moueatur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò: huic verò non repugnat, vel à parte, vel ab alio quopiam moueri. </s> <s>Satis enim e&longs;t, vt &longs;it <lb/>loco di&longs;clu&longs;um id quod mouet, ab eo quod mouetur. </s> <s>quòd &longs;ic à &longs;eip&longs;o primò non mouebitur. | <arrow.to.target n="marg1748"></arrow.to.target><lb/>beneficio partes ita connexæ &longs;unt, vt vna po&longs;sit ab&longs;olutè moueri, & vbi moueatur, alias <expan abbr="cõcitare">concitare</expan>, <lb/>cùm c&ecedil;teroqui continua &longs;int, quorum motus e&longs;t vnus, & ea pars prima, vnde omnis motus in ani­<lb/>mali deducitur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> adhuc per &longs;e mobilem; atque alteram, quæ per &longs;e moueat, partiatur; nil <lb/>prætereà &longs;pectet demon&longs;tratio præ&longs;ens præter id, vt ex partibus corporis, & integrantibus <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>. <lb/></s> <s>de quibus communiter, vt corpora &longs;unt, & vt ex partibus integrantibus componuntur, <expan abbr="o&longs;t&etilde;datur">o&longs;tendatur</expan> <lb/>à &longs;eip&longs;a non po&longs;&longs;e moueri primò, &longs;ic vt <expan abbr="totũ">totum</expan> à &longs;ei&longs;po toto moueatur, &longs;ed ab aliquo moueri nece&longs;­<lb/>&longs;arium &longs;it, &longs;iue ab externo, &longs;iue interno principio, nihil refert. </s> <s>Nanque in animante, &longs;i ad id deune­<lb/>nire oporteat, vnde motus exoritur, planum quòd erit vna <expan abbr="quædã">quædam</expan> pars à qua toti corpori motus <lb/>impertiatur. </s> <s>Quare non à &longs;eip&longs;o primùm mouebitur animans. </s> <s>In c&ecedil;teris corporibus qu&ecedil; conti­<lb/>nua &longs;unt, etiam motus na&longs;catur ab alio nece&longs;&longs;e e&longs;t, quòd à toto mobili &longs;ecretum &longs;it, &longs;iue vt pars in­<lb/>tegrans à reliquo corpore (tamet&longs;i id in animali &longs;olo contingere dicimus) &longs;iue extra mobile exi­<lb/>&longs;tat, quod erit generatim de inanimis po&longs;teà peragendum. </s> <s>Nam, &longs;i rectè in&longs;picias id quod infer­<lb/>tur ab Ari&longs;totele in <expan abbr="cõplexione">complexione</expan> &longs;ui &longs;yllogi&longs;mi, nil aliud habetur, quàm quae non moueatur à &longs;eip&longs;o <lb/>primò: huic verò non repugnat, vel à parte, vel ab alio quopiam moueri. </s> <s>Satis enim e&longs;t, vt &longs;it <lb/>loco di&longs;clu&longs;um id quod mouet, ab eo quod mouetur. </s> <s>quòd &longs;ic à &longs;eip&longs;o primò non mouebitur. |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1745"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg1745"></margin.target>B</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1746"></margin.target>d Ælian^{9}.</s></p> | <s><margin.target id="marg1746"></margin.target>d <expan abbr="Ælian9">Ælianus</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg1747"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg1747"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, | <arrow.to.target n="marg1766"></arrow.to.target><lb/>no &longs;peciei diuer&longs;æ, continuari po&longs;&longs;e? </s> <s>idem <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, ac &longs;i fingeremus hominem e&longs;&longs;e, <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> tamen ra­<lb/>tionis non e&longs;&longs;e capacem. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> in quoquam &longs;tatui po&longs;&longs;unt ea quæ illius rationem tollunt. <lb/></s> <s>In&longs;uper quia dubitatum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fuit ab Ari&longs;totele, cùm h&ecedil;c mobilia &longs;int diuer&longs;a, <expan abbr="diuer&longs;i&qacute;">diuer&longs;ique</expan>. </s> <s>illorum <lb/>motus ad id, vt na&longs;catur illud ab&longs;urdum. </s> <s>vtrùm motus æquales &longs;tatuendi &longs;int, nec'ne. </s> <s>quonam­<lb/>modo motuum æqualitas accipienda &longs;it. </s> <s>Illud <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dubitatur, quæ'nam &longs;it nece&longs;sitas, vt mouens & <lb/>mobile &longs;int &longs;imul: intelligo <expan abbr="aũt">aut</expan> mouens vt efficiens: nam de fine controuer&longs;ia non e&longs;t, <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mouere po&longs;&longs;e, quanuis aliquo interuallo di&longs;iunctum, quia &longs;æpe videtur in omni <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> ge­<lb/>nere tran&longs;mutationis reperiri mouens, tanquam efficiens, quod afficiat illa <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ longius di­<lb/>&longs;tant: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> torpedo per rete pi&longs;catoris manum &longs;tupefacit, & magnes trahit ferrum &longs;patio <expan abbr="quodã">quodam</expan> <lb/>intercedente, vt id &longs;olùm <expan abbr="qd">quod</expan> efficit quantum, nece&longs;&longs;ariò proximum requiratur: quandò <expan abbr="etiã">etiam</expan> ignis <lb/>per mediam phialam gignitur, & aqua per medium <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan>, vt apparet in &longs;peculis vitreis: hyems <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>externo frigore irrumpente aër internus qui contiguus e&longs;t, in aquam facillimè cogitur. </s> <s>In omni­<lb/>bus ergo mutationibus præter vnum incrementum efficiens etiam pote&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="remotũ">remotum</expan>: non nego <lb/>tamen, quin <expan abbr="remotũ">remotum</expan> nihil obeat &longs;ine proximo; &longs;ed id &longs;olùm, quae in motibus efficiens &longs;emper &longs;it pro­<lb/>ximum, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> videtur demon&longs;tratio no&longs;tra flagitare. </s> <s>Video, quod ad primum attinet, |
| <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> | <pb pagenum="264"/>ex eo nonnullos ab&longs;urdum deducere, quia .&longs;. </s> <s>in Ari&longs;totelica hypothe&longs;i contineatur vnum quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> | <arrow.to.target n="marg1767"></arrow.to.target><lb/>&longs;it continuum infinitum; at hoc moueri non pote&longs;t. </s> <s>C&ecedil;terùm duo me de hac &longs;ententia mouent. <lb/></s> <s>Primum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="qa">quam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> exi&longs;timauit <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <expan abbr="aliqñ">aliquando</expan> Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> po&longs;&longs;e moueri, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quia, tamet&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter mot^{9} ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1768"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> mutare nequit; at in &longs;eip&longs;o moueri nil prohibet. </s> <s>Verùm e&longs;to, &longs;it ratio illa ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, nanque <lb/>&longs;impliciter <expan abbr="mot9">motus</expan> ab <expan abbr="ĩfinito">infinito</expan> reiectus e&longs;t. 3. Phy&longs;. cùm <expan abbr="cõclusũ">conclusum</expan> &longs;it <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;e moueri <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan>, <lb/><expan abbr="qñ">quin</expan> nec <expan abbr="tpe">tempore</expan> finito, nec infinito mouetur. </s> <s>quid igitur oportebat, Ari&longs;t. </s> <s>in aliud <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> detrudere <lb/>renitentem, quia .&longs;. </s> <s>tempore finito moueretur? </s> <s>Satis <expan abbr=".n.">enim</expan> fuerat ip&longs;um docere motum non iri. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>ob&longs;erua, an, cùm motus tempore finito cernatur ab&longs;olui (à &longs;en&longs;u <expan abbr=".n.">enim</expan> peterem huius ab&longs;urdi prin­<lb/>cipium) atque hic &longs;it tanquam vnius continui, cuius tamen partes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> alia moueatur ex <lb/>alia; quòd motus i&longs;ti &longs;tatuuntur ordinati, &longs;icut item ordo exi&longs;tit in mobilibus atque mouentibus <lb/><expan abbr="cõmunicati">communicati</expan> nimirùm à priore &longs;ecundo, ab hoc tertio, & &longs;ic deinceps in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, & cùm vnu&longs;qui&longs;­<lb/>que motus po&longs;tulet aliquod tempus, quia &longs;int partes infinit&ecedil; motus actu, de&longs;iderent etiam partes <lb/>temporis actu infinitas; quo fiat, vt ab&longs;urdum &longs;it, cùm partes i&longs;tæ motus de&longs;iderent totidem tem­<lb/>poris partes; ab&longs;oluantur tempore finito. </s> <s>Sic nos &longs;ucce&longs;sioni partium motus ab&longs;urdum tribui <lb/>putamus. </s> <s>Nec vrget obiectio, quandoquidem multos <expan abbr="etiã">etiam</expan> rerum propè infinitarum motus obi­<lb/>ri &longs;imul ab&longs;urdum non e&longs;t, ni&longs;i motus ordinati fuerint, &longs;icut Socratis, & mei, & tui, quòd &longs;i fue­<lb/>rint ordinati, quemadmodum illi qui ab Ari&longs;totele accipiuntur; ab&longs;urdum illud nece&longs;&longs;e e&longs;t con­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> | <arrow.to.target n="marg1769"></arrow.to.target><lb/>&longs;equatur. </s> <s>Mihi &longs;ubuenit hoc loco ex dictis reddere rationem, ecquid e&longs;t, cur vbi milites ordinati <lb/>procedunt, &longs;i interualla omnium par &longs;it ob&longs;eruandum, po&longs;teriores gradum accelerare cogantur. <lb/></s> <s>id autem ex eo profici&longs;ci videtur, quòd aliud e&longs;t in&longs;tans quo primus & &longs;ecundus ordo moueri in­<lb/>cipiunt: at inter in&longs;tantia cadit tempus. </s> <s>Ergo pro multitudine ordinum in&longs;tantia <expan abbr="multiplicãtur">multiplicantur</expan>, <lb/>& tempus quod illis includitur. </s> <s>hoc ergo tempore <foreign lang="greek">u(steri/zousin</foreign>, & po&longs;teriores veniunt ordines <lb/>&longs;ub&longs;equentes. </s> <s>Ad &longs;ecundam verò dubitationem re&longs;pondebat D. Thomas inquiens, in prioribus <lb/>phy&longs;iologiæ libris Ari&longs;totelem &longs;euocare corpora & motus à certis rerum formis, & qua&longs;i more <lb/>mathematico motum &longs;pectare. </s> <s>Ita cùm &longs;impliciter quantum relinquatur, non hoc, aut illud; <lb/>non repugnare naturæ, quòd diuer&longs;a quanta continuentur. </s> <s>Sed contra D. Thomam differebat. <lb/></s> <s>Iandunus inquiens, eam pote&longs;tatem, quia non promoueatur ad actum, non e&longs;&longs;e admittendam. <lb/></s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> rerum natura patitur è rebus &longs;pecie diuer&longs;is, cuiu&longs;modi <expan abbr="ponũtur">ponuntur</expan> à Peripateticis corpus <lb/>c&ecedil;le&longs;te, & c&ecedil;tera elementa vnum fieri corpus. </s> <s>Quamobrem ip&longs;e diluebat aliter <expan abbr="obiection&etilde;">obiectionem</expan> pro­<lb/>po&longs;itam; primò quidem dicens hæc continuari po&longs;&longs;e, quia &longs;int eiu&longs;dem generis, <expan abbr="atq.">atque</expan> naturæ, de­<lb/>inde &longs;tatuens propo&longs;itionem Ari&longs;totelis non e&longs;&longs;e cathegoricam, &longs;ed hypotheticam. </s> <s>Veruntamen <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg1770"></arrow.to.target><lb/>in vtraque &longs;olutione, iudicio no&longs;tro, decipitur: in prima &longs;anè, quoniam fal&longs;um e&longs;t apud Ari&longs;tote­<lb/>lis &longs;ectatoreis vniuer&longs;a corpora e&longs;&longs;e generis eiu&longs;dem, cùm c&ecedil;lum à proximis corporibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> plu&longs;­<lb/>quam genere di&longs;tingui putetur, & ex altera materia con&longs;tet atque no&longs;tratia. </s> <s>Prætereà quoniam <lb/>etiam ignis & terra, licet &longs;int eiu&longs;dem generis, &longs;ecum iungi non po&longs;&longs;unt. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> corpora &longs;ic ea <lb/>po&longs;&longs;unt fieri vnum; ni&longs;i fortè &longs;pecie illa continuationis, quæ re&longs;picit motum qua .&longs;. </s> <s>illa continua <lb/>dicuntur, quæ vnico motu, licet differant &longs;pecie, concitantur. </s> <s>Adde quòd etiam &longs;ic in eodem &longs;pa­<lb/>tio temporis vnà moueri contingeret; ex quo efficeretur, vt nil prohiberet, quominus infinitus <lb/>motus ab&longs;olueretur tempore finito, quod certè demon&longs;trationem Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Quin etiam <lb/>fal&longs;um e&longs;t eam <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> e&longs;&longs;e hypotheticam, quanuis etiam, Simplicius idem approbarit, eiu&longs;­<lb/>modi for&longs;an e&longs;t, quæ contineat id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, his hypothe&longs;is e&longs;t: attamen ab Ari&longs;totele, tan­<lb/>quam categorica v&longs;urpatur, & talis, vt accipiatur de ine&longs;&longs;e. </s> <s>Non igitur admodum apta Iandu­<lb/>ni &longs;olutio, ni pror&longs;us fallor. </s> <s>Neque D. Thomam cogit illa ratio, vt interim pro illo & pro veri­<lb/>tate, prout officium no&longs;trum e&longs;t, aliquid dicamus: &longs;iquidem pote&longs;tas non vniu&longs;modi &longs;it; neque <lb/>omnis ad actum dirigatur; verùm ea &longs;olum, quæ vocatur naturalis, &longs;ed altera quædam e&longs;t, quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1771"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm rationem, & cogitatione &longs;olùm admittitur, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am logica nuncupatur: <lb/>e&longs;t verò non repugnantia <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, vt, quanuis res ip&longs;a nunquam futura &longs;it, quia tamen defini­<lb/>tiones &longs;ubiecti & prædicati inter &longs;e&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> oppugnant, eiu&longs;modi propo&longs;itio àc &longs;i vera &longs;it, a&longs;&longs;umatur. <lb/></s> <s>Ne fortè verò &longs;ibi &longs;u&longs;pecta &longs;it hæc definitio pote&longs;tatum; animaduerte quæ&longs;o ip&longs;ummet Ari&longs;tote­<lb/>lem hæc eadem & explicantem & concludentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Habet <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e pro vero, proprium e&longs;&longs;e recti <lb/> | <arrow.to.target n="marg1771"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;ecundùm rationem, & cogitatione &longs;olùm admittitur, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am logica nuncupatur: <lb/>e&longs;t verò non repugnantia <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan>, vt, quanuis res ip&longs;a nunquam futura &longs;it, quia tamen defini­<lb/>tiones &longs;ubiecti & prædicati inter &longs;e&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> oppugnant, eiu&longs;modi propo&longs;itio àc &longs;i vera &longs;it, a&longs;&longs;umatur. <lb/></s> <s>Ne fortè verò &longs;ibi &longs;u&longs;pecta &longs;it hæc definitio pote&longs;tatum; animaduerte quæ&longs;o ip&longs;ummet Ari&longs;tote­<lb/>lem hæc eadem & explicantem & concludentem. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Habet <expan abbr=".n.">enim</expan> ip&longs;e pro vero, proprium e&longs;&longs;e recti <lb/> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s> <s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis nostra <lb/>pronunciatur. </s> <s>Caput XXV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aut</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s> <s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s> <s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s> <s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s> <s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s> <s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> | <s>CVM viderimus e&longs;&longs;e id prima fronte &longs;ignificare, quod e&longs;t e&longs;&longs;e actu; id <expan abbr="aũt">aut</expan> docuerimus vnà <lb/>&longs;ignificare cum forma & quiditate materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>: nob. </s> <s>aditus forta&longs;&longs;e patebit ad <expan abbr="&longs;olutio-n&etilde;">&longs;olutio­<lb/>nem</expan> celebris illius qu&ecedil;&longs;tionis, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> e&longs;&longs;e differat ab e&longs;&longs;entia, de qua, tamet&longs;i multa in diuer­<lb/>&longs;as parteis à philo&longs;ophis ac theologis poti&longs;simè <expan abbr="dicũtur">dicuntur</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt operam perdere credatur phi­<lb/>lo&longs;ophus naturalis, qui manus in&longs;erat in hanc, qua&longs;i alienam me&longs;&longs;em. </s> <s>Nos tamen, vt no&longs;tra con­<lb/>&longs;entiant, <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> in medio afferre decreuimus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> D. Thomas <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> e&longs;&longs;e hoc, quod <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>tribuimus, re differre ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> in omnib. iis quæ <expan abbr="sũt">sunt</expan> infra <expan abbr="Deũ">Deum</expan>, ac &longs;olùm in ip&longs;o Deo <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> pror&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="qd">quod</expan> dicimus e&longs;&longs;e hoc, & e&longs;&longs;e huius. </s> <s>Etenim citra <expan abbr="Deũ">Deum</expan> vniuer&longs;a per id <expan abbr="primũ">primum</expan> quod e&longs;t, obtinui&longs;­<lb/>&longs;e quae &longs;int. </s> <s>quare e&longs;&longs;e <expan abbr="t&etilde;porariũ">temporarium</expan> e&longs;t, & &longs;ingulare, <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> vniuer&longs;alis & æterna. </s> <s>Ergo aduenit e&longs;&longs;e hoc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s> <s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s> <s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. impre&longs;&longs;a. </s> <s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">rationis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s> <s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s> <s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s> <s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s> <s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae <lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s> <s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s> <s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s> <s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, po&longs;&longs;um^{9} Peripateticè, <expan abbr="&qtail;n">quin</expan> in reb. materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec^{9}">intrin&longs;ec^{9}</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. | <arrow.to.target n="marg1832"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> igitur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> qu&ecedil;dam. </s> <s>Cùm verò <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> re­<lb/>quirat <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>; ita &longs;e habet <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> ad <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e illo auctore, vt e&longs;&longs;entia <expan abbr="vic&etilde;">vicem</expan> &longs;ubeat pote­<lb/>&longs;tatis; e&longs;&longs;e verò fit actus. </s> <s>Ideò &longs;ic de&longs;criptum e&longs;t e&longs;&longs;e à D. Thoma, <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <expan abbr="cõplementum">complementum</expan>, & vltima <lb/>actualitas ab agente primo reb. impre&longs;&longs;a. </s> <s>Eam verò e&longs;&longs;e rei <expan abbr="differentiã">differentiam</expan>, non <expan abbr="rõnis">rationis</expan> ita per&longs;uadebat. <lb/></s> <s>Tum quae Ari&longs;toteles &longs;&ecedil;pè docuerit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab eo quod e&longs;t &longs;eparari, & indeterminatè &longs;e habere ad­<lb/>e&longs;&longs;e, & <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e. </s> <s>Tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quae aliqua <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> pote&longs;t e&longs;&longs;e. </s> <s>Ergo e&longs;&longs;entia differt ab e&longs;&longs;e: &longs;i minus idem e&longs;­<lb/>&longs;et in potentia ad &longs;eip&longs;um. </s> <s>Pr&ecedil;tereà &longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> forent e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, proinde &longs;icut <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> e&longs;t illimita­<lb/>ta, & infinita; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e foret <expan abbr="illimitatũ">illimitatum</expan>, & infinitum. </s> <s>quod certè fal&longs;i&longs;simum e&longs;t. </s> <s>Huc accedit, <expan abbr="quaee&longs;s&etilde;tia">quae <lb/>e&longs;sentia</expan> caret cau&longs;&longs;a efficiente, e&longs;&longs;e non item. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> locus <expan abbr="cõmunis">communis</expan>. </s> <s>Quorum cau&longs;&longs;æ non &longs;unt <expan abbr="ea-d&etilde;">ea­<lb/>dem</expan>; <expan abbr="neq.">neque</expan> eadem effecta. </s> <s>Ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> re differunt e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia. </s> <s>Totidem ferè &longs;unt quæ ex decretis D. <lb/>Thom&ecedil; repetita ab huius <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiæ">&longs;ententiæ</expan> patronis afferuntur. </s> <s>Quæ &longs;anè non <expan abbr="admodũ">admodum</expan> congruentia cum <lb/><expan abbr="Peripateticorũ">Peripateticorum</expan> dictis arbitror. </s> <s>Nam quae nihil præter <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;it <expan abbr="æternũ">æternum</expan>, <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> <expan abbr="impiũ">impium</expan>; <expan abbr="tñ">tantum</expan> ab Ari&longs;totele <lb/>ptinaci&longs;simè <expan abbr="defensũ">defensum</expan> fui&longs;&longs;e nouimus. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> negare, <expan abbr="po&longs;&longs;um9">po&longs;&longs;umus</expan> Peripateticè, <expan abbr="&qtail;n">quin</expan> in reb. materia liberis <lb/><expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it po&longs;&longs;e & e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> operari: <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dare quae in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituat">con&longs;tituat</expan> <expan abbr="ĩtrin&longs;ec9">intrin&longs;ecus</expan>, <lb/>&longs;ed ea <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="formal&etilde;">formalem</expan> <expan abbr="vocãt">vocant</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> extrin&longs;ecus <expan abbr="&etilde;">em</expan>, & fit, vbi ex <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> actu, & <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> fit vnum. |
| <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> | <pb pagenum="278"/>Neque item probare po&longs;&longs;umus <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;e habere vt <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> ad e&longs;&longs;e, qui legamus non rarò apud <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s> <s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s> <s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s> <s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan> ex his. </s> <s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s> <s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s> <s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s> <s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s> <s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s> <s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s> <s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s> <s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s> <s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1833"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> ad e&longs;&longs;e fundari, <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;entia, &longs;ed materia: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ola e&longs;t pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, & <lb/>efficientis ope ad actu <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> traducitur. </s> <s>&, cùm &longs;it res imperfecta, accipiens formam quæ e&longs;t <lb/>&longs;uaip&longs;ius & propria perfectio, fit actu &longs;ub&longs;tantia, & actu e&longs;t, & e&longs;t terminus generationis, &longs;i non <lb/>primus & ab&longs;olutus, at <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> & ex alio pendens. </s> <s>Quamobrem hîc ego <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;ubiiciã">&longs;ubiiciam</expan> id quod <lb/>obiicit Parmenidi & Meli&longs;&longs;o Ari&longs;toteles, cùm parum firma reputetur apud Peripateticos hæc po­<lb/>&longs;itio, non po&longs;&longs;e, ni&longs;i infirmis & lubricis niti fundamentis. </s> <s>Adde <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quia nulla ratio &longs;uccurrit qua <lb/>&longs;e expedire po&longs;sit ex his obiectionibus. </s> <s>Etenim hæc exi&longs;tentia, cùm &longs;it <expan abbr="quædã">quædam</expan> res, aut e&longs;t &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, aut accidens. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc diui&longs;io <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="oĩa">omnia</expan>: nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan> ex his. </s> <s>triplex <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> <lb/>genus e&longs;t, materia .&longs;. </s> <s>forma, & <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> nullum e&longs;t exi&longs;tentia. </s> <s>Neque item accidens, eo <lb/>quòd nullum &longs;ubuenit prædicamentum quò referri queat. </s> <s>Tum prætereà, quia ponitur in e&longs;&longs;en­<lb/>tia pote&longs;tas: at pote&longs;tas in perfectius <expan abbr="cont&etilde;dit">contendit</expan>: non igitur in accidens. </s> <s>Si actum dixeris e&longs;&longs;e. </s> <s>ne­<lb/>que primus e&longs;t hic, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> non e&longs;t forma, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ecundus, quia &longs;ecundus aut e&longs;t forma &longs;impliciter, <lb/>aut aliquo modo, hoc e&longs;t, operans, vt po&longs;teà videbimus. </s> <s>Quinetiam <expan abbr="ruinã">ruinam</expan> &longs;ibi moliuntur. </s> <s>Nam <lb/>dum accipiunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> e&longs;&longs;e potentiam, aduer&longs;antur Ari&longs;totelic&ecedil; partitioni qui pote&longs;tatem mate­<lb/>riæ tribuit, <expan abbr="actũ">actum</expan> formæ, cui &longs;olet addici e&longs;&longs;entia. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc quidem Ari&longs;toteles 2. de Anima. </s> <s>Illud <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> notandum, quòd &longs;ibi qua&longs;i &longs;uo iure &longs;umunt ex e&longs;&longs;entia & e&longs;&longs;e fieri compo&longs;itionem, vbi &longs;i­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s> <s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s> <s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s> <s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s> <s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s> <s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s> <s>Id verò fieri nequit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s> <s>Coniunctum probatur. </s> <s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s> <s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s> <s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s> <s>ac &longs;ecundum. </s> <s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s> <s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg1834"></arrow.to.target><lb/>mul etiam dant è duob. </s> <s>in actu fieri po&longs;&longs;e vnum per &longs;e. </s> <s>e&longs;&longs;entia <expan abbr=".n.">enim</expan> actus e&longs;t, quin potius maximè <lb/>actus, cui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> principio <expan abbr="multũ">multum</expan> tribuunt huius &longs;ententiæ defen&longs;ores. </s> <s>Atque h&ecedil;c quidem contra <lb/>D. <expan abbr="Thomã">Thomam</expan> di&longs;&longs;eruntur. </s> <s>Ex quibus item contraria &longs;ententia confirmari videbitur. </s> <s>Sed &longs;iquis <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>pro hac parte <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan> de&longs;ideret, illud &longs;atis <expan abbr="idoneũ">idoneum</expan> ac firmum e&longs;&longs;e cen&longs;ebitur quod à genera­<lb/>tione &longs;umptum e&longs;t. </s> <s>Nimirùm, &longs;i exi&longs;tentia re differret ab e&longs;&longs;entia, duo forent termini per &longs;e pri­<lb/>mi generationis ip&longs;ius. </s> <s>Id verò fieri nequit. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> vnitas numeralis cuiu&longs;libet motus pendet ex <lb/>vnitate numerali termini ad quem. </s> <s>Coniunctum probatur. </s> <s>&longs;iquidem terminus generationis &longs;it <lb/>forma, &longs;it <expan abbr="etiã">etiam</expan> terminus generationis ip&longs;um e&longs;&longs;e, vt patet ex definitione generationis; e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> muta­<lb/>tio ex non ente in ens. </s> <s>Si ergo hæc re differunt, duo &longs;unt termini generationis re di&longs;tincti, vt ac­<lb/>cepimus. </s> <s>Dabit <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> duos e&longs;&longs;e terminos, <expan abbr="primũ">primum</expan> .&longs;. </s> <s>ac &longs;ecundum. </s> <s>Tum <expan abbr="qu&ecedil;rã">qu&ecedil;ram</expan> ego, quis ex ip&longs;is <lb/>primus &longs;it, formáne an e&longs;&longs;e. </s> <s>Non &longs;anè <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> e&longs;&longs;e; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> e&longs;t effectus formalis ip&longs;ius formæ: ergo <lb/>po&longs;terius form&ecedil;. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> res per <expan abbr="formã">formam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> e&longs;&longs;e dicitur res, ni&longs;i cùm <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;ecuta fuerit. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> | <arrow.to.target n="marg1835"></arrow.to.target><lb/>etiam forma, quia, cùm forma &longs;eparetur ab e&longs;&longs;e, po&longs;&longs;et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab&longs;oluta e&longs;&longs;e generatio, tamet&longs;i non <lb/>&longs;uccederet e&longs;&longs;e: <expan abbr="neq.">neque</expan> minus quàm <expan abbr="cũ">cum</expan> calefactio <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> habeat <expan abbr="adnexã">adnexam</expan> <expan abbr="rarefaction&etilde;">rarefactionem</expan>, atque inducta <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s> <s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s> <s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;crepare. </s> <s>Veruntamen, vt liberè dicam <expan abbr="qd">quod</expan> ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s> <s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à reip&longs;a numerata. </s> <s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s> <s>Ratione <expan abbr="aũt">aut</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ratione</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s> <s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ratione</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio ei^{9} <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>omnibus numeris & par­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1836"></arrow.to.target><lb/>caliditate, raritas <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et inducta; nihilominus foret ab&longs;oluta calefactio. </s> <s>Sic aliquid e&longs;&longs;et <expan abbr="genitũ">genitum</expan> <lb/>quod <expan abbr="nondũ">nondum</expan> e&longs;&longs;et. </s> <s>Proptereà contrà nonnulli opinati <expan abbr="sũt">sunt</expan>, e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differre, &longs;ed <lb/>ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;crepare. </s> <s>Veruntamen, vt liberè dicam <expan abbr="qd">quod</expan> ego &longs;entio, videtur <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="&longs;en-t&etilde;tia">&longs;en­<lb/>tentia</expan> nonnihil ambigui pr&ecedil;&longs;eferre, <expan abbr="atq.">atque</expan> id puto propter <expan abbr="ambiguitat&etilde;">ambiguitatem</expan> di&longs;tinctionis illius, quod <expan abbr="in-quiũt">in­<lb/>quiunt</expan> re & ratione di&longs;tare. </s> <s>Nam re differre, vt aliàs adnotauimus, e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;ubiecto, e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> di&longs;crepare; hoc e&longs;t, aliam habere <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ab eo cum quo, aut in quo e&longs;t: &longs;ic re differt albe­<lb/>do niuis ab albedine cygni, & numerus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> à reip&longs;a numerata. </s> <s>ibi quidem, quia diuer&longs;a &longs;ubiecta; <lb/>hîc quòd e&longs;&longs;entia & ratio diuer&longs;a. </s> <s>Ratione <expan abbr="aũt">aut</expan>, quia vel e&longs;&longs;entia & notio alia, vt fundamenti, & <lb/>habitudinis, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd mens ip&longs;a &longs;eparet, qu&ecedil; reap&longs;e <expan abbr="cõiuncta">coniuncta</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan> ab homine albo; <lb/>vbi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> nihil e&longs;t ab&longs;urdi, &longs;i id quod ita &longs;eparatur, <expan abbr="rõne">ratione</expan> prius exi&longs;tit, natura verò po&longs;terius. </s> <s>Quo­<lb/>circa, &longs;iquis id negare audebit, cum <expan abbr="rõne">ratione</expan> differre dixerit e&longs;&longs;e ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quia non fit alia notio <expan abbr="ei9">eius</expan> <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiæ">e&longs;sentiæ</expan>, nec rei quicquam vltra <expan abbr="e&longs;s&etilde;tiam">e&longs;sentiam</expan> accedere, & multò magis vltra formam; <lb/>is ab Ari&longs;totele planè di&longs;cedere exi&longs;timabitur. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t ip&longs;ius <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> primò in rebus materiatis <lb/>(<expan abbr="nanq.">nanque</expan> in c&ecedil;teris <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, quae &longs;ola ip&longs;orum forma extat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>omnibus numeris & par­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s> <s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s> <s>promoueat &longs;olùm id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s> <s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, <expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s> <s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="&ptail;tinet">pertinet</expan> ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s> <s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ">quando</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">prae&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">in</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s> <s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. | <arrow.to.target n="marg1837"></arrow.to.target><lb/>tibus ab&longs;oluta) vnde &longs;ine materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> datur, &longs;iue ea &longs;it prima cau&longs;&longs;a, cur &longs;it compo&longs;itum, & <lb/>&longs;ingulare, &longs;iue &longs;ecunda & aliqua forma, aut natura indiuidua, nihil refert; illud &longs;atis e&longs;t, &longs;i nobis <lb/><expan abbr="cõcedatur">concedatur</expan> materiam <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan> nece&longs;&longs;ariò &longs;upponi in con&longs;titutione <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & &longs;ingularis, & eius e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ con&longs;tituat. </s> <s>Siue ergo materia &longs;en&longs;ilis, quia <expan abbr="põt">potest</expan> hoc e&longs;&longs;e, fiat hoc acce&longs;sione formæ, &longs;eu <lb/>forma quæ e&longs;t in <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>, vel &longs;uapte natura &longs;ingularis, vel <expan abbr="cõmunis">communis</expan> & vniuer&longs;alis, vt arbitror, a&longs;­<lb/>&longs;umat <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;il&etilde;">&longs;en&longs;ilem</expan>; aliquid extrin&longs;ecùs <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> accedat oportet, vel materiæ, <expan abbr="dũ">dum</expan> accipit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel formæ, dum &longs;ibi materiam &longs;umit, ex <expan abbr="quib.">quibus</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e con&longs;equatur. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> illos audio qui <lb/>nihil accedere putant in generatione, cùm <expan abbr="credãt">credant</expan> agens nihil exhibere & præ&longs;tare, ni&longs;i &longs;olam <expan abbr="per-fection&etilde;">per­<lb/>fectionem</expan>, quia .&longs;. </s> <s>promoueat &longs;olùm id <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t pote&longs;tate ad <expan abbr="actũ">actum</expan>: dat <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> quam habet in &longs;eip&longs;o <lb/>formaliter, materi&ecedil; qu&ecedil; <expan abbr="&longs;olũmodò">&longs;olummodò</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> habere <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> alio pacto credo, <expan abbr="propo&longs;ition&etilde;">propo&longs;itionem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="verã">veram</expan>. <lb/></s> <s>Agens nihil exhibere, ni&longs;i <expan abbr="&longs;olã">&longs;olam</expan> <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>; ni&longs;i, quatenus dat <expan abbr="formã">formam</expan> qu&ecedil;, vt aliàs accepi&longs;ti, <expan abbr="&ptilde;fectio">perfectio</expan> <lb/>reputatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita de&longs;cribitur. </s> <s>Et <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="&ptail;tinet">pertinet</expan> ad e&longs;&longs;e, quia .&longs;. </s> <s>exhibita forma nihil aliud faciat: <expan abbr="qñ">quando</expan> <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex <expan abbr="&ptilde;&longs;entia">prae&longs;entia</expan> form&ecedil; <expan abbr="ĩ">in</expan> materia <expan abbr="&longs;tatĩ">&longs;tatim</expan> <expan abbr="cõ&longs;equi&ttilde;">con&longs;equitur</expan>, vt &longs;it <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>. </s> <s>Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> aliud &longs;it materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ilis">sen&longs;ilis</expan> <lb/>à forma & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;epar&etilde;tur">&longs;eparentur</expan> hæc à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, aliud <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ab e&longs;&longs;entia. |
| <pb pagenum="279"/> | <pb pagenum="279"/> |
| <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s> <s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1838"></arrow.to.target><lb/>Quia verò po&longs;&longs;es obiicere &longs;eparationem form&ecedil;, &longs;eu e&longs;&longs;entiæ à materia &longs;en&longs;ili <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e, ni&longs;i rationis <lb/>opus, quia tum forma, tum e&longs;&longs;entia &longs;emper in materia &longs;en&longs;ili con&longs;i&longs;tant; audi nunc quæ me mo­<lb/>ueant ad credendum h&ecedil;c <expan abbr="quoq.">quoque</expan> reip&longs;a &longs;eparari. </s> <s>Primùm quidem e&longs;&longs;entia ponitur in forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>materia, & ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> quæ &longs;olùm mente comprehendi po&longs;sit: &longs;ed cum forma, tum materia quæ <lb/>in mentem cadit, quanuis &longs;int in materia &longs;en&longs;ili, nec <expan abbr="v&longs;&qtilde;">v&longs;quae</expan> extent ab ea &longs;ecreta; at &longs;uapte natura <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>magis hac quàm illa materia &longs;en&longs;ili terminantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed generatim <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> conditiones offeren­<lb/> |
| |
| <s><margin.target id="marg1989"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg1989"></margin.target>E</s></p> |
| | |
| <table> | <table> |
| <row><cell><foreign lang="greek">*u(gie/nta d' ei(/tis o)/lbon a)/rdei</foreign>.</cell><cell><foreign lang="greek">*e)carke/wn ktea/t e)sti\</foreign>,</cell></row> | <row><cell><foreign lang="greek">*(ugie/nta d' ei(/tis o)/lbon a)/rdei</foreign>.</cell><cell><foreign lang="greek">*)ecarke/wn ktea/t e)sti\</foreign>,</cell></row> |
| <row><cell><foreign lang="greek">*kai\ eu)logian prqstiqei\s</foreign></cell><cell><foreign lang="greek">*mh( mateu\sei qeo\s gene/sqai</foreign>.</cell></row></table> | <row><cell><foreign lang="greek">*kai\ eu)logian prqstiqei\s</foreign></cell><cell><foreign lang="greek">*mh( mateu\sei qeo\s gene/sqai</foreign>.</cell></row></table> |
| | |
| <p type="head"><s><arrow.to.target n="table10"></arrow.to.target></s></p><table> | <p type="head"><s><arrow.to.target n="table10"></arrow.to.target></s></p><table> |
| | |
| <table.target id="table10"></table.target> | <table.target id="table10"></table.target> |
| <row><cell><foreign lang="greek">*u(gie/nta d e(i/tis o)/lbon a)/sdei</foreign>.</cell><cell><foreign lang="greek">*e)caske/wn ktea/t)<gap/>i\</foreign>,</cell></row> | <row><cell><foreign lang="greek">*(ugie/nta d e(i/tis o)/lbon a)/sdei</foreign>.</cell><cell><foreign lang="greek">*)ecaske/wn ktea/t)<gap/>i\</foreign>,</cell></row> |
| <row><cell><foreign lang="greek">*kai\ <gap/>)logian pzqseiqei\s</foreign></cell><cell><foreign lang="greek">*mh( mat<gap/>\sei <gap/>eo\s gene/s<gap/>ai</foreign>.</cell></row></table> | <row><cell><foreign lang="greek">*kai\ <gap/>)logian pzqseiqei\s</foreign></cell><cell><foreign lang="greek">*mh( mat<gap/>\sei <gap/>eo\s gene/s<gap/>ai</foreign>.</cell></row></table> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Hoc illud e&longs;t, quo præ&longs;tamus vel maximè feris, quòd colloquimur inter nos, & quòd exprimere <lb/>dicendo &longs;en&longs;a po&longs;&longs;umus. </s> <s>Idcirco iurè mirabimur eum, vt quo vno homines maximè be&longs;tiis pr&ecedil;­<lb/>&longs;tent, in hoc hominibus ip&longs;is antecellat. </s> <s>Videtur etiam, vt id obiter hoc loco recen&longs;eam; ri&longs;us <lb/>in his muneribus e&longs;&longs;e reponendus: quandò item in Zoroa&longs;tro ri&longs;us immaturus ab vtero, &longs;apien­<lb/>tiæ &longs;ignum à veteribus fuerit habitus: qua&longs;i natura virum illum &longs;apienti&longs;simum futurum, citius <lb/>quàm reliquos homines ad &longs;ummum perduxerit. </s> <s>Tamet&longs;i ea varietas actionum vndecunque <lb/>na&longs;catur, in homine &longs;olo maxima e&longs;&longs;e per&longs;picitur: quandò &longs;umma illius actio, vt exi&longs;tat, & exer­<lb/> | <s>Hoc illud e&longs;t, quo præ&longs;tamus vel maximè feris, quòd colloquimur inter nos, & quòd exprimere <lb/>dicendo &longs;en&longs;a po&longs;&longs;umus. </s> <s>Idcirco iurè mirabimur eum, vt quo vno homines maximè be&longs;tiis pr&ecedil;­<lb/>&longs;tent, in hoc hominibus ip&longs;is antecellat. </s> <s>Videtur etiam, vt id obiter hoc loco recen&longs;eam; ri&longs;us <lb/>in his muneribus e&longs;&longs;e reponendus: quandò item in Zoroa&longs;tro ri&longs;us immaturus ab vtero, &longs;apien­<lb/>tiæ &longs;ignum à veteribus fuerit habitus: qua&longs;i natura virum illum &longs;apienti&longs;simum futurum, citius <lb/>quàm reliquos homines ad &longs;ummum perduxerit. </s> <s>Tamet&longs;i ea varietas actionum vndecunque <lb/>na&longs;catur, in homine &longs;olo maxima e&longs;&longs;e per&longs;picitur: quandò &longs;umma illius actio, vt exi&longs;tat, & exer­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2004"></arrow.to.target><lb/>nerans ip&longs;um nece&longs;&longs;ariò facit habitum, <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> verò non nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Verùm quia natura illius <lb/>e&longs;t deducere rem in actum &longs;ecundum: vbi id <expan abbr="nõ">non</expan> pr&ecedil;&longs;tet, hoc e&longs;t illi pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>Porrò actus <lb/>i&longs;te &longs;ecundus aut e&longs;t imperfectus, aut perfectus. </s> <s>quando perfectus e&longs;t, omnis agentis actio ce&longs;&longs;at; <lb/>tum operatur agens, cùm &longs;ecundus imperfectus adhuc e&longs;t. </s> <s>Quare generans ita &longs;pectat elementi <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> qu&ecedil; e&longs;t e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, vt primum eius e&longs;&longs;e terminet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;uam actionem, quod e&longs;t vlti­<lb/>mum e&longs;&longs;e motus: vniuer&longs;um verò motum efficiat. </s> <s>Po&longs;tremò generans ita mouet elementum, vt <lb/>mutet ip&longs;um &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, moueat autem &longs;ecundùm materiam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> gradus, &longs;eu partes <lb/>formæ &longs;ignificant terminos qui &longs;unt à forma, licet imperfectos: hi verò puncto temporis acce­<lb/>dunt: atqui in puncto non fit motus. </s> <s>Motus continuationem de&longs;iderat, hæc autem profici&longs;citur <lb/>à materia. </s> <s>Idcirco generans propriè mouet elementum propter <expan abbr="materiã">materiam</expan> non &longs;anè, quia materia <lb/>moueatur, &longs;ed quia &longs;it cau&longs;&longs;a motus, vt &longs;ubiectum, & vt pote&longs;tas quæ &longs;uapte natura diuidua &longs;it; <lb/>ob id non ita pullulat ex materia motus, quòd ip&longs;a motum intendat, &longs;ed quia nece&longs;sitatem ip&longs;ius <lb/>in&longs;equatur. </s> <s>Cùm enim in materia &longs;it contrarium, ideò forma per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> in ducitur. </s> <s>Ex quo <lb/>etiam illud tanquam corollarium afferri pote&longs;t. </s> <s>quòd cùm in elemento, dum gignitur, ad&longs;it in­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2004"></arrow.to.target><lb/>nerans ip&longs;um nece&longs;&longs;ariò facit habitum, <expan abbr="function&etilde;">functionem</expan> verò non nece&longs;&longs;ariò. </s> <s>Verùm quia natura illius <lb/>e&longs;t deducere rem in actum &longs;ecundum: vbi id <expan abbr="nõ">non</expan> pr&ecedil;&longs;tet, hoc e&longs;t illi pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>Porrò actus <lb/>i&longs;te &longs;ecundus aut e&longs;t imperfectus, aut perfectus. </s> <s>quando perfectus e&longs;t, omnis agentis actio ce&longs;&longs;at; <lb/>tum operatur agens, cùm &longs;ecundus imperfectus adhuc e&longs;t. </s> <s>Quare generans ita &longs;pectat elementi <lb/><expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> qu&ecedil; e&longs;t e&longs;&longs;e in &longs;uo loco, vt primum eius e&longs;&longs;e terminet <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;uam actionem, quod e&longs;t vlti­<lb/>mum e&longs;&longs;e motus: vniuer&longs;um verò motum efficiat. </s> <s>Po&longs;tremò generans ita mouet elementum, vt <lb/>mutet ip&longs;um &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, moueat autem &longs;ecundùm materiam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> gradus, &longs;eu partes <lb/>formæ &longs;ignificant terminos qui &longs;unt à forma, licet imperfectos: hi verò puncto temporis acce­<lb/>dunt: atqui in puncto non fit motus. </s> <s>Motus continuationem de&longs;iderat, hæc autem profici&longs;citur <lb/>à materia. </s> <s>Idcirco generans propriè mouet elementum propter <expan abbr="materiã">materiam</expan> non &longs;anè, quia materia <lb/>moueatur, &longs;ed quia &longs;it cau&longs;&longs;a motus, vt &longs;ubiectum, & vt pote&longs;tas quæ &longs;uapte natura diuidua &longs;it; <lb/>ob id non ita pullulat ex materia motus, quòd ip&longs;a motum intendat, &longs;ed quia nece&longs;sitatem ip&longs;ius <lb/>in&longs;equatur. </s> <s>Cùm enim in materia &longs;it contrarium, ideò forma per <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> in ducitur. </s> <s>Ex quo <lb/>etiam illud tanquam corollarium afferri pote&longs;t. </s> <s>quòd cùm in elemento, dum gignitur, ad&longs;it in­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2005"></arrow.to.target><lb/>trin&longs;eca re&longs;i&longs;tentia: &longs;i hæc per &longs;e motus e&longs;t cau&longs;&longs;a, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo poterit elementum moueri, <lb/>dum gignitur. </s> <s>Planum quoque e&longs;t, quantum &longs;pectat ad motum illum qui fit à generante; eum <lb/>non modò ab initio fieri, verùm etiam <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> peruenerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;uum locum, vbi &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit, quòd &longs;i id non efficiat generans, e&longs;t ob affectionem non naturalem, & per <lb/>accidens. </s> <s>Inanis igitur illa di&longs;tinctio e&longs;t, in motu qui fit à generante, illorum qui dicunt elemen­<lb/>ta in principio quidem ab alio moueri, in proce&longs;&longs;u verò à &longs;ua forma. </s> <s>Neque verò e&longs;t quòd <lb/>obiiciant aliquando perire ip&longs;um generans, antequàm ab&longs;oluat rem quæ mouetur, quòd virtus <lb/>generantis impre&longs;&longs;a e&longs;t in materia, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>promouet mobile, cum ad &longs;uam formam, tum etiam ad <lb/>&longs;uum vbi: &longs;icut item te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de vi &longs;eminis à patre &longs;ecreta, & tamen adhuc &longs;eruan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2005"></arrow.to.target><lb/>trin&longs;eca re&longs;i&longs;tentia: &longs;i hæc per &longs;e motus e&longs;t cau&longs;&longs;a, quòd <expan abbr="etiã">etiam</expan> in vacuo poterit elementum moueri, <lb/>dum gignitur. </s> <s>Planum quoque e&longs;t, quantum &longs;pectat ad motum illum qui fit à generante; eum <lb/>non modò ab initio fieri, verùm etiam <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> peruenerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in &longs;uum locum, vbi &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit, quòd &longs;i id non efficiat generans, e&longs;t ob affectionem non naturalem, & per <lb/>accidens. </s> <s>Inanis igitur illa di&longs;tinctio e&longs;t, in motu qui fit à generante, illorum qui dicunt elemen­<lb/>ta in principio quidem ab alio moueri, in proce&longs;&longs;u verò à &longs;ua forma. </s> <s>Neque verò e&longs;t quòd <lb/>obiiciant aliquando perire ip&longs;um generans, antequàm ab&longs;oluat rem quæ mouetur, quòd virtus <lb/>generantis impre&longs;&longs;a e&longs;t in materia, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>promouet mobile, cum ad &longs;uam formam, tum etiam ad <lb/>&longs;uum vbi: &longs;icut item te&longs;tatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> de vi &longs;eminis à patre &longs;ecreta, & tamen adhuc &longs;eruan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2006"></arrow.to.target><lb/>tis efficacitatem, per quam prouehit embryon ad con&longs;ummationem. </s> <s>Quapropter etiam &longs;i vi­<lb/>deantur aliqua per &longs;e & &longs;pontè gigni; nihilominus exi&longs;timandum e&longs;t abe&longs;&longs;e quidem mouens, <lb/>&longs;ed virtutem eius adhuc e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;titem, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> generale e&longs;t cum in iis quæ &longs;ecundùm naturam <lb/>mouentur, tum etiam in iis qu&ecedil; alienis motibus aguntur, & cùm in animatis, tum etiam in animo <lb/>carentibus. </s> <s>C&ecedil;terùm oper&ecedil;precium hîc e&longs;t Ari&longs;totelis &longs;ententiam iis ip&longs;is verbis quibus e&longs;t &longs;cri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2006"></arrow.to.target><lb/>tis efficacitatem, per quam prouehit embryon ad con&longs;ummationem. </s> <s>Quapropter etiam &longs;i vi­<lb/>deantur aliqua per &longs;e & &longs;pontè gigni; nihilominus exi&longs;timandum e&longs;t abe&longs;&longs;e quidem mouens, <lb/>&longs;ed virtutem eius adhuc e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;titem, <expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> generale e&longs;t cum in iis quæ &longs;ecundùm naturam <lb/>mouentur, tum etiam in iis qu&ecedil; alienis motibus aguntur, & cùm in animatis, tum etiam in animo <lb/>carentibus. </s> <s>C&ecedil;terùm oper&ecedil;precium hîc e&longs;t Ari&longs;totelis &longs;ententiam iis ip&longs;is verbis quibus e&longs;t &longs;cri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2007"></arrow.to.target><lb/>pta 2. de animalium ortu depromere. </s> <s>qu&ecedil; &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*e)nde/xetai di\ to/de kinh=sai, to/ de de\ <lb/>to/de, kai\ ei)=nai oi=(on ta\ a)uto/mata tw=n qauma/twn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)/xonta ga/r pws u)pa/rxei dun/amin ta\ mo/ria h)re­<lb/>moinuta, w=)n to\ prw=ton o(tan tikinh/sh| tw=n e)/cwqen, eu)qu\s to\ e)xo/menon ginetai e)nergei/a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=)sper <lb/>ou)=n e)ntoi=s a)utoma/tois, tro/pon me\n tina e)kei=no kinei=, ou)x a)pto/menon nu/n ou)deno\s, a(yamenon me\n<lb/>toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(mo/ios de\ kai\ a)f' ou)= to\ spe/rma, h)/ to\ poih=san to\ spe/rma, a)yamenon me\n tinos, ou)x a)pto/mea­<lb/>non de/toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tro/pon de/tina h( e)n ou=sa kinhsis w=(sper h( o)ikodo/mhsis tlw) o)iki/an. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(ti me\n ou=)n e)st\i te <lb/>o(/poiei, ou)x ou(tws de\ w(s to/deti, ou)d' e)nupa/ryei w(s tetelesme\non to\ prw=ton, dh=lon</foreign>. </s> <s>& c&ecedil;tera, <lb/>quæ ibi &longs;equuntur, his, quæ iam po&longs;ita &longs;unt, adamu&longs;sim re&longs;pondentia, quorum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. <lb/></s> <s>“Fieri <expan abbr="aũt">aut</expan> pote&longs;t, vt hoc ab hoc moueatur, & hoc ab hoc, <expan abbr="&longs;it&qacute;">&longs;itque</expan>. </s> <s>proinde qua&longs;i admirabilia illa &longs;pon­<lb/>tina: partes enim habent vim modo quodam <expan abbr="etiã">etiam</expan> cùm quie&longs;cunt; quarum primam vbi extrin­<lb/>&longs;ecùs aliquid mouerit, &longs;tatim proxima actu efficitur, vt igitur in &longs;pontinis illis <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> illud <lb/>mouet, quod nihil nunc tangit, &longs;ed, anteà tetigit; &longs;ic id à quo &longs;emen effecit, mouet, cùm aliquid <lb/>tetigerit. </s> <s><expan abbr="quãquam">quanquam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> adhuc <expan abbr="tãgit">tangit</expan>, & motus qui ine&longs;t, quodam efficit modo, vt ædificatio ædes. <lb/></s> <s>Igitur e&longs;&longs;e aliquid, quod efficiat, &longs;ed non ita, vt hoc quicquam, nec perfectum ine&longs;&longs;e <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>apertum iam e&longs;t.” Pergamus vlterius po&longs;tquàm ob imperitiam nonnullorum <expan abbr="hominũ">hominum</expan> in re cla­ | <arrow.to.target n="marg2007"></arrow.to.target><lb/>pta 2. de animalium ortu depromere. </s> <s>qu&ecedil; &longs;unt huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*)ende/xetai di\ to/de kinh=sai, to/ de de\ <lb/>to/de, kai\ ei)=nai oi=(on ta\ a)uto/mata tw=n qauma/twn. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">e)/xonta ga/r pws u)pa/rxei dun/amin ta\ mo/ria h)re­<lb/>moinuta, w=)n to\ prw=ton o(tan tikinh/sh| tw=n e)/cwqen, eu)qu\s to\ e)xo/menon ginetai e)nergei/a. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">w=)sper <lb/>ou)=n e)ntoi=s a)utoma/tois, tro/pon me\n tina e)kei=no kinei=, ou)x a)pto/menon nu/n ou)deno\s, a(yamenon me\n<lb/>toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(mo/ios de\ kai\ a)f' ou)= to\ spe/rma, h)/ to\ poih=san to\ spe/rma, a)yamenon me\n tinos, ou)x a)pto/mea­<lb/>non de/toi. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">tro/pon de/tina h( e)n ou=sa kinhsis w=(sper h( o)ikodo/mhsis tlw) o)iki/an. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(ti me\n ou=)n e)st\i te <lb/>o(/poiei, ou)x ou(tws de\ w(s to/deti, ou)d' e)nupa/ryei w(s tetelesme\non to\ prw=ton, dh=lon</foreign>. </s> <s>& c&ecedil;tera, <lb/>quæ ibi &longs;equuntur, his, quæ iam po&longs;ita &longs;unt, adamu&longs;sim re&longs;pondentia, quorum &longs;en&longs;us hic e&longs;t. <lb/></s> <s>“Fieri <expan abbr="aũt">aut</expan> pote&longs;t, vt hoc ab hoc moueatur, & hoc ab hoc, <expan abbr="&longs;it&qacute;">&longs;itque</expan>. </s> <s>proinde qua&longs;i admirabilia illa &longs;pon­<lb/>tina: partes enim habent vim modo quodam <expan abbr="etiã">etiam</expan> cùm quie&longs;cunt; quarum primam vbi extrin­<lb/>&longs;ecùs aliquid mouerit, &longs;tatim proxima actu efficitur, vt igitur in &longs;pontinis illis <expan abbr="quodãmodo">quodammodo</expan> illud <lb/>mouet, quod nihil nunc tangit, &longs;ed, anteà tetigit; &longs;ic id à quo &longs;emen effecit, mouet, cùm aliquid <lb/>tetigerit. </s> <s><expan abbr="quãquam">quanquam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> adhuc <expan abbr="tãgit">tangit</expan>, & motus qui ine&longs;t, quodam efficit modo, vt ædificatio ædes. <lb/></s> <s>Igitur e&longs;&longs;e aliquid, quod efficiat, &longs;ed non ita, vt hoc quicquam, nec perfectum ine&longs;&longs;e <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>apertum iam e&longs;t.” Pergamus vlterius po&longs;tquàm ob imperitiam nonnullorum <expan abbr="hominũ">hominum</expan> in re cla­ |
| <pb pagenum="306"/>ri&longs;sima diutius <expan abbr="immorãdum">immorandum</expan> e&longs;t. </s> <s>Idem quoque pronunciauit h&ecedil;c verba. <foreign lang="greek">o(sa de\ a)po\ tou= a)utoma/-<lb/><arrow.to.target n="marg2008"></arrow.to.target><lb/>tou w(=sper e)kei= gi/netai</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, vt in artificio&longs;is, hoc e&longs;t, admirabilibus illis &longs;pontinis. <foreign lang="greek">o(swn h( <lb/>ulh dun/ata kai\ u(f' au)th=s kinei=sqai tauthn th\n kinhsi=n h=)n to\ spe/rma kinei=</foreign>. </s> <s>“Quæcunque <lb/>verò quorum materia pote&longs;t & à &longs;eip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet, & ca&longs;u, &longs;icut ibi <lb/>fiunt.” Pr&ecedil;tereà qu&ecedil;&longs;tionibus mechanicis qu&ecedil;rit. </s> <s>cur quippiam non &longs;ecundùm peculiarem &longs;ibi <lb/>fertur lationem, impul&longs;ore alioqui non con&longs;equente. </s> <s>re&longs;pondet autem, quoniam primum <lb/>id efficit, vt alterum impellat, <expan abbr="illud&qacute;ue">illudque</expan> rur&longs;us, vt alterum: ce&longs;&longs;at autem quando non pote&longs;t <lb/>amplius facere primum impellens id quod fertur, vt impellat, & quando ip&longs;ius lati graui­<lb/>tas nutu &longs;uo declinat magis, quàm impellentis in ante &longs;it potentia. </s> <s>Idem quoque docuit <lb/>corde à te&longs;tudine auul&longs;o vires animi per &longs;piritus e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;tites. </s> <s>Verùm quid ego immoror <lb/>hîc diutius, cùm hoc &longs;it manife&longs;tè negare motum proiectorum, cuius item cau&longs;&longs;a ex eo du­<lb/>cta e&longs;t ab Ari&longs;totele, quòd vis à mouente primo contiguis partibus, per &longs;ucce&longs;sionem commu­<lb/>nicetur? </s> <s>hæc enim apud ip&longs;um leguntur. </s> <s>“Et &longs;i facit, quemadmodum lapis, veluti, &longs;i mouet id <lb/>quod mouit, nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc quidem dicere, quod primum mouens facit, vt po&longs;sit mo­<lb/>uere, aut aër hic, aut aqua, aut aliud quid huiu&longs;modi, quod natum e&longs;t mouere & moueri, <lb/>&longs;ed non ce&longs;&longs;at &longs;imul mouere, &longs;ed moueri quidem &longs;imul, cùm mouens ce&longs;&longs;auerit moueri, mo­<lb/>uens autem adhuc e&longs;t, quapropter mouetur quid alij contiguum & in hoc eadem ratio e&longs;t, hæc <lb/> | <pb pagenum="306"/>ri&longs;sima diutius <expan abbr="immorãdum">immorandum</expan> e&longs;t. </s> <s>Idem quoque pronunciauit h&ecedil;c verba. <foreign lang="greek">o(sa de\ a)po\ tou= a)utoma/-<lb/><arrow.to.target n="marg2008"></arrow.to.target><lb/>tou w(=sper e)kei= gi/netai</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, vt in artificio&longs;is, hoc e&longs;t, admirabilibus illis &longs;pontinis. <foreign lang="greek">o(swn h( <lb/>ulh dun/ata kai\ u(f' au)th=s kinei=sqai tauthn th\n kinhsi=n h=)n to\ spe/rma kinei=</foreign>. </s> <s>“Quæcunque <lb/>verò quorum materia pote&longs;t & à &longs;eip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet, & ca&longs;u, &longs;icut ibi <lb/>fiunt.” Pr&ecedil;tereà qu&ecedil;&longs;tionibus mechanicis qu&ecedil;rit. </s> <s>cur quippiam non &longs;ecundùm peculiarem &longs;ibi <lb/>fertur lationem, impul&longs;ore alioqui non con&longs;equente. </s> <s>re&longs;pondet autem, quoniam primum <lb/>id efficit, vt alterum impellat, <expan abbr="illud&qacute;ue">illudque</expan> rur&longs;us, vt alterum: ce&longs;&longs;at autem quando non pote&longs;t <lb/>amplius facere primum impellens id quod fertur, vt impellat, & quando ip&longs;ius lati graui­<lb/>tas nutu &longs;uo declinat magis, quàm impellentis in ante &longs;it potentia. </s> <s>Idem quoque docuit <lb/>corde à te&longs;tudine auul&longs;o vires animi per &longs;piritus e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;tites. </s> <s>Verùm quid ego immoror <lb/>hîc diutius, cùm hoc &longs;it manife&longs;tè negare motum proiectorum, cuius item cau&longs;&longs;a ex eo du­<lb/>cta e&longs;t ab Ari&longs;totele, quòd vis à mouente primo contiguis partibus, per &longs;ucce&longs;sionem commu­<lb/>nicetur? </s> <s>hæc enim apud ip&longs;um leguntur. </s> <s>“Et &longs;i facit, quemadmodum lapis, veluti, &longs;i mouet id <lb/>quod mouit, nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc quidem dicere, quod primum mouens facit, vt po&longs;sit mo­<lb/>uere, aut aër hic, aut aqua, aut aliud quid huiu&longs;modi, quod natum e&longs;t mouere & moueri, <lb/>&longs;ed non ce&longs;&longs;at &longs;imul mouere, &longs;ed moueri quidem &longs;imul, cùm mouens ce&longs;&longs;auerit moueri, mo­<lb/>uens autem adhuc e&longs;t, quapropter mouetur quid alij contiguum & in hoc eadem ratio e&longs;t, hæc <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2009"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles.” erat autem exorta dubitatio an'ne perpetuò motor vnà cùm mobili coniunctus &longs;it, <lb/>& in mouendo moueatur: quare etiam docet Ari&longs;toteles, vt primo motore ce&longs;&longs;ante à motu <lb/>quæ coniuncta &longs;unt, adhuc moueri po&longs;sint, quia verò & ver&longs;io à nobis correcta e&longs;t aliquantu­<lb/>lum, & verba Græca fauent nobis; addam quoque verba ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis. </s> <s>Inquit igitur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ei)poiei= w(/sper h( liqos, oi=(on te kinei=n, o(\ e)ki/nhsen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)na/gah dh\ tou=to me\n le/gein. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">u(ti to\ prw=ton <lb/>kinh=san poiei= o(=iu/n te kinei=n, h)\ to\n a)e/ra tou=ton h)\ to\ u(dwz, h)\ a)/ll' oti tou/ton, o(\ pe/fuke kinei=n <lb/>kai\ kinei=sqai a)ll' ou)x a)ma pau/netai kinou=n kai\ kinou/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)lla\ kinou/menon me\n a/ma. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(tan de\ o( ki<lb/>nw=n paushtai kinou=n d' e/ti e)sti\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\ kinei=ti a)/lla e)xo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)po\ tou/tou o( a)uto\z lo/gos</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, & &longs;i fa­<lb/>cit, quemadmodum magnes, vt id quod ip&longs;e mouit mouere po&longs;sit. </s> <s>Nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc dicere, <lb/>quòd id quod <expan abbr="primũ">primum</expan> mouit, facit vt mouere po&longs;sit, aut aërem hunc, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> aut horum aliud <lb/>quippiam, quod natum aptum e&longs;t mouere & moueri, &longs;ed non vnà ce&longs;&longs;at mouere, & moueri: <lb/>at vnà quidem mouetur. </s> <s>Sed quando mouens ce&longs;&longs;et in motu, adhuc ip&longs;um mouens e&longs;t, idcir­<lb/>co mouet aliquod aliud contiguum & in hoc eadem ratio. </s> <s>Sed etiam clarius lib. 3. de C&ecedil;lo. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">w(sper ga\r e)nafayasa</foreign> (<foreign lang="greek">du/namis</foreign>) <foreign lang="greek">paradidwsin e(kate/rw|. dio\ kai\ ou) parakolouqh=n tos tou= ki-</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2009"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;toteles.” erat autem exorta dubitatio an'ne perpetuò motor vnà cùm mobili coniunctus &longs;it, <lb/>& in mouendo moueatur: quare etiam docet Ari&longs;toteles, vt primo motore ce&longs;&longs;ante à motu <lb/>quæ coniuncta &longs;unt, adhuc moueri po&longs;sint, quia verò & ver&longs;io à nobis correcta e&longs;t aliquantu­<lb/>lum, & verba Græca fauent nobis; addam quoque verba ip&longs;iu&longs;met Ari&longs;totelis. </s> <s>Inquit igitur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ei)poiei= w(/sper h( liqos, oi=(on te kinei=n, o(\ e)ki/nhsen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)na/gah dh\ tou=to me\n le/gein. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">u(ti to\ prw=ton <lb/>kinh=san poiei= o(=iu/n te kinei=n, h)\ to\n a)e/ra tou=ton h)\ to\ u(dwz, h)\ a)/ll' oti tou/ton, o(\ pe/fuke kinei=n <lb/>kai\ kinei=sqai a)ll' ou)x a)ma pau/netai kinou=n kai\ kinou/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">a)lla\ kinou/menon me\n a/ma. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(tan de\ o( ki<lb/>nw=n paushtai kinou=n d' e/ti e)sti\n. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\ kinei=ti a)/lla e)xo/menon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ a)po\ tou/tou o( a)uto\z lo/gos</foreign>. </s> <s>ide&longs;t, & &longs;i fa­<lb/>cit, quemadmodum magnes, vt id quod ip&longs;e mouit mouere po&longs;sit. </s> <s>Nece&longs;&longs;e &longs;anè e&longs;t, hoc dicere, <lb/>quòd id quod <expan abbr="primũ">primum</expan> mouit, facit vt mouere po&longs;sit, aut aërem hunc, aut <expan abbr="aquã">aquam</expan> aut horum aliud <lb/>quippiam, quod natum aptum e&longs;t mouere & moueri, &longs;ed non vnà ce&longs;&longs;at mouere, & moueri: <lb/>at vnà quidem mouetur. </s> <s>Sed quando mouens ce&longs;&longs;et in motu, adhuc ip&longs;um mouens e&longs;t, idcir­<lb/>co mouet aliquod aliud contiguum & in hoc eadem ratio. </s> <s>Sed etiam clarius lib. 3. de C&ecedil;lo. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">w(sper ga\r e)nafayasa</foreign> (<foreign lang="greek">du/namis</foreign>) <foreign lang="greek">paradidwsin e(kate/rw|. dio\ kai\ ou) parakolouqh=n tos tou= ki-</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2010"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">nh/santos fe/retai to\ bia| kinhqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ei) ga/ mh\ toiou=ton to\ sw=ma u(ph=rxen, ou)k a)\n h(=n h( bia| kinhsis. </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/>kai\ ta\loi</foreign>: hoc e&longs;t, “quemadmodum enim attingens, &longs;cilicet facultas, alteri impartitur. </s> <s>idcir­<lb/>co neque &longs;ub&longs;equente eo, quod mouit, fertur id quod vi mouetur. </s> <s>ni&longs;i enim corpus huiu&longs;­<lb/>modi quippiam &longs;ub&longs;i&longs;teret. </s> <s>nullus certè foret motus violentus.” quid plura? </s> <s>nullus illu&longs;trior <lb/>locus in tota philo&longs;ophia naturali, quàm quòd mouens aliquod primum per media moueat, <lb/>& cùm quieuerit, motus adhuc con&longs;equatur. </s> <s>Neque enim vbi habitus calorem copio&longs;ius con­<lb/>ceperint à &longs;ole, noctu manent, &longs;ed &longs;uperius aguntur: aliter annui nunquam concre&longs;cerent, <lb/>&longs;ed &longs;ingulis noctibus illi qui &longs;ublati &longs;unt, delaberentur. </s> <s>Vides &longs;axo in aquam proiecto ac imum <lb/>iam attingente partes aquæ deinceps in gyrum agi, & adhuc verti rotam figulinam, figulo <lb/>quie&longs;cente; calorem ignis in aqua & ferro longius ab igni &longs;eruari. </s> <s>ita etiam concitatum naui­<lb/>gium, cùm remiges impetum primum fecerunt, retinet tamen aliquem motum, & cur&longs;um <lb/>&longs;uum intermi&longs;&longs;o impetu, <expan abbr="pul&longs;u&qacute;ue">pul&longs;uque</expan> remorum. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> opus in natura &longs;ic frequens e&longs;t, vt mo­<lb/>tus etiam animatorum attingat. </s> <s>Vnde enim vox ob&longs;ecro, po&longs;tquam re&longs;titit clamans, per ali­<lb/>quod temporis interuallum exauditur? </s> <s>Vnde &longs;omniorum cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele reddita e&longs;t? </s> <s>vn­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2010"></arrow.to.target><lb/><foreign lang="greek">nh/santos fe/retai to\ bia| kinhqen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ei) ga/ mh\ toiou=ton to\ sw=ma u(ph=rxen, ou)k a)\n h(=n h( bia| kinhsis. </foreign></s> <s><foreign lang="greek"><lb/>kai\ ta\loi</foreign>: hoc e&longs;t, “quemadmodum enim attingens, &longs;cilicet facultas, alteri impartitur. </s> <s>idcir­<lb/>co neque &longs;ub&longs;equente eo, quod mouit, fertur id quod vi mouetur. </s> <s>ni&longs;i enim corpus huiu&longs;­<lb/>modi quippiam &longs;ub&longs;i&longs;teret. </s> <s>nullus certè foret motus violentus.” quid plura? </s> <s>nullus illu&longs;trior <lb/>locus in tota philo&longs;ophia naturali, quàm quòd mouens aliquod primum per media moueat, <lb/>& cùm quieuerit, motus adhuc con&longs;equatur. </s> <s>Neque enim vbi habitus calorem copio&longs;ius con­<lb/>ceperint à &longs;ole, noctu manent, &longs;ed &longs;uperius aguntur: aliter annui nunquam concre&longs;cerent, <lb/>&longs;ed &longs;ingulis noctibus illi qui &longs;ublati &longs;unt, delaberentur. </s> <s>Vides &longs;axo in aquam proiecto ac imum <lb/>iam attingente partes aquæ deinceps in gyrum agi, & adhuc verti rotam figulinam, figulo <lb/>quie&longs;cente; calorem ignis in aqua & ferro longius ab igni &longs;eruari. </s> <s>ita etiam concitatum naui­<lb/>gium, cùm remiges impetum primum fecerunt, retinet tamen aliquem motum, & cur&longs;um <lb/>&longs;uum intermi&longs;&longs;o impetu, <expan abbr="pul&longs;u&qacute;ue">pul&longs;uque</expan> remorum. </s> <s><expan abbr="id&qacute;ue">idque</expan> opus in natura &longs;ic frequens e&longs;t, vt mo­<lb/>tus etiam animatorum attingat. </s> <s>Vnde enim vox ob&longs;ecro, po&longs;tquam re&longs;titit clamans, per ali­<lb/>quod temporis interuallum exauditur? </s> <s>Vnde &longs;omniorum cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele reddita e&longs;t? </s> <s>vn­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> | <s>PROXIMVM ab his e&longs;t, vt ordinem illum quem &longs;uprà generatim tractauimus, indicemus <lb/>in propo&longs;ito, ac doceamus, vt ex &longs;e&longs;e aptæ <expan abbr="nexæ&qacute;">nexæque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;æ &longs;int, &longs;i debeant in &longs;ubiecto præ&longs;tare <lb/>functionem, &longs;igillatim verò cùm motus & quies &longs;int perfecti&longs;simæ functiones corporum <expan abbr="natura-liũ">natura­<lb/>lium</expan>, quatenus huiu&longs;modi; de motus & quietis &longs;ecundùm naturam primordiis in præ&longs;entia di&longs;&longs;e­<lb/>remus. </s> <s>His ergo &longs;ic &longs;tantib. &longs;i forma opus e&longs;t efficienti ad motum elementi præ&longs;tandum, mani­<lb/>ab efficiente, &longs;ed in genere propagandi effectum &longs;ibi proprio: profectò generans, vt efficiens, erit <lb/><expan abbr="fe&longs;tũ">fe&longs;tum</expan> e&longs;t generans mouere per medium. </s> <s>Verùm &longs;i motus à forma profici&longs;citur, non &longs;anè tanquàm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2047"></arrow.to.target><lb/>primum <expan abbr="medio&qacute;">medioque</expan>. </s> <s>vacabit. </s> <s>Si pars <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> problematis adhibita di&longs;tinctione defendetur. </s> <s>Ergo in <lb/>&longs;uo genere mouet efficiens primò, <expan abbr="atq.">atque</expan> etiam per &longs;e. </s> <s>Quare, &longs;i differentia &longs;imilis in cau&longs;&longs;a facie <lb/>&longs;imilem differentiam in effectu, mouetur item per &longs;e, & primò elementum ab eo quod gignit. <lb/></s> <s>Quòd &longs;e per &longs;e, & &longs;ecundùm naturam igitur. </s> <s>Nam &longs;i præter naturam, ergo per accidens, huiu&longs;­<lb/>modi verò connexio, &longs;iue &longs;equela eius, quod e&longs;t per &longs;e & &longs;ecundùm naturam, ita nece&longs;&longs;aria vi&longs;a <lb/>e&longs;t Auerroi, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt eam non modò in rebus, verùm etiam in enunciationibus & pr&ecedil;dicatis ine&longs;&longs;e te­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus ei^{9} form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> | <arrow.to.target n="marg2048"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatus &longs;it, atque a&longs;&longs;eruërit, &longs;i propo&longs;itiones in demon&longs;tratione futuræ &longs;unt per &longs;e, effici vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;int <lb/><expan abbr="&longs;ecūdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s>Et planè aliter e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>quandò id quod e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, nulla <expan abbr="rõne">ratione</expan>, aut via <lb/><expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> reddi <expan abbr="põt">potest</expan>: at id quod per &longs;e e&longs;t, vult e&longs;&longs;e perpetuum. </s> <s>Quapropter &longs;ecundùm naturam <lb/>fuerit; <expan abbr="nõ">non</expan>, &longs;i moueatur ab interno principio <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan>, velut ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan>; verùm, &longs;i <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ab externo modo <lb/>&longs;int in eo materia & forma, <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> quos <expan abbr="aga&ttilde;">agatur</expan>. </s> <s>At mouetur hîc <expan abbr="elementũ">elementum</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan>, cùm <lb/>motus &longs;it actus <expan abbr="ei9">eius</expan> form&ecedil; qu&ecedil; imprimitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & de eo, &longs;i <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> elimare velis ad <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui pro <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg2049"></arrow.to.target><lb/>tenue, &longs;ic <expan abbr="di&longs;tinguendũ">di&longs;tinguendum</expan> fuerat, quae <expan abbr="&longs;ecũdùm">&longs;ecundùm</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;it <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> e&longs;&longs;e in hoc loco aut illo loco, qui pro <lb/><expan abbr="rõne">ratione</expan> form&ecedil; &longs;it illi <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>; moueri <expan abbr="aūt">aut</expan> propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, cùm termini motus à forma oriantur; <lb/><expan abbr="cõtinuatio">continuatio</expan> verò & extentio à materia, vt, &longs;i è terra primùm fiat aër, de in ignis, e&longs;&longs;e in aëris loco ab <lb/>eiu&longs;modi corporis forma deriuatur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> c&ecedil;teri termini, aëre <expan abbr="iã">iam</expan> facto, pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan> exi&longs;tunt, & ab <lb/><expan abbr="impedi&etilde;te">impediente</expan> <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, tale nihil <expan abbr="att&etilde;tante">attentante</expan> natura, & ea <expan abbr="t&mtilde;">tamen</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> <expan abbr="profici&longs;cũtur">profici&longs;cuntur</expan> ab actu, quatenus <expan abbr="im-pedi&etilde;s">im­<lb/>pediens</expan> e&longs;t aliquid actu, & actu e&longs;t id quod impeditur. </s> <s>E&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan> & <expan abbr="pon&etilde;s">ponens</expan> & priuans. </s> <s>Nanque <lb/>faber efficit <expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>, & ego molior aliquid, <expan abbr="dũ">dum</expan> ip&longs;um <expan abbr="cõburo">comburo</expan>, &longs;ed <expan abbr="tñ">tantum</expan> efficio nihil, quia facio non <lb/><expan abbr="&longs;camnũ">&longs;camnum</expan>. </s> <s><expan abbr="V&longs;q.">V&longs;que</expan> adeò, vt aliud &longs;it, facere nihil, & <expan abbr="nõ">non</expan> facere: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="effici&etilde;tis">efficientis</expan> <expan abbr="ociũ">ocium</expan>, & <expan abbr="ab&longs;entiã">ab&longs;entiam</expan> &longs;implici­<lb/>ter notat; illud ponit <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>, &longs;ed <expan abbr="priuãs">priuans</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id aliunde accedit, quae &longs;i aër <expan abbr="nõdũ">nondum</expan> contraxerit <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>neque fuerit ab <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> ab&longs;olutus: <expan abbr="iã">iam</expan> illud e&longs;t <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ex form&ecedil; participatione, &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> forma &longs;it <expan abbr="ex-tremũ">ex­<lb/>tremum</expan>, id materi&ecedil; proximè <expan abbr="ad&longs;cribendũ">ad&longs;cribendum</expan> e&longs;t. </s> <s>Quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="dũ">dum</expan> fit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, forma oppo&longs;ita per&longs;i&longs;tat; <lb/><expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> id <expan abbr="qd">quod</expan> prius erat, ita moueri po&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;ea&ttilde;">cen&longs;eatur</expan> pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> è terra fit ignis, &longs;i re&longs;picias <lb/><expan abbr="terrã">terram</expan>, <expan abbr="a&longs;c&etilde;dit">a&longs;cendit</expan> pr&ecedil;ter naturam. </s> <s>At memineris <expan abbr="motũ">motum</expan> denominari <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> à termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>, & in <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/><expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> &longs;pectari, <expan abbr="nõ">non</expan> id quod interit, &longs;ed id quod generatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> eò materia <expan abbr="t&etilde;dit">tendit</expan>, & nouæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur ei^{9} <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/>ei^{9} quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, mot^{9} e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. | <arrow.to.target n="marg2050"></arrow.to.target><lb/>form&ecedil; <expan abbr="præs&etilde;tia">præsentia</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> explet <expan abbr="appetitū">appetitum</expan>. </s> <s>Quapropter nulla habetur <expan abbr="ei9">eius</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> quod interit, &longs;ed &longs;impliciter <lb/><expan abbr="ei9">eius</expan> quod <expan abbr="gigni&ttilde;">gignitur</expan>, cuius & forma propria e&longs;t qu&ecedil; producitur, & motus proprius. </s> <s>Contrà &longs;i fuerit mo­<lb/>tus: pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> motus ille <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="affection&etilde;">affectionem</expan> minimè <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>, nec ex habitu pullulet <lb/>(nullus <expan abbr=".n.">enim</expan> eiu&longs;modi lapidi <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, vbi proiicitur) &longs;ignificatur nomine <expan abbr="indicãte">indicante</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan> qu&ecedil; an­<lb/>tecedebat. </s> <s>ita cùm terra <expan abbr="&longs;ursũ">&longs;ursum</expan> natura propria <expan abbr="nõ">non</expan> labefacta <expan abbr="cie&ttilde;">cietur</expan>, <expan abbr="terra&qacute;">terraque</expan>. </s> <s>per&longs;i&longs;tit, nec <expan abbr="trã&longs;it">tran&longs;it</expan> in aliud, <lb/>tamet&longs;i prouehitur in &longs;ublime, <expan abbr="mot9">motus</expan> e&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t terr&ecedil;. </s> <s>Ob id igitur in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> pote&longs;tas <lb/>illa reperitur quam <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> v&longs;us obtinuit, vt diceretur e&longs;&longs;entialis (etenim <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> attingit) <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem naturalis ad &longs;uum vbi, cùm gignitur. </s> <s>Attamen & &longs;i ea quæ con&longs;tituta &longs;unt hacte­<lb/>nus, &longs;i <expan abbr="fundam&etilde;tis">fundamentis</expan> no&longs;tris in&longs;i&longs;tamus, nulli &longs;unt obnoxia difficultati, quia <expan abbr="tñ">tantum</expan> in hanc <expan abbr="&longs;ent&etilde;tiã">&longs;ententiam</expan> pau­<lb/>cos <expan abbr="admodũ">admodum</expan> &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e per&longs;picimus, & multi <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> profe&longs;si <expan abbr="sũt">sunt</expan>, quibus ea quæ dubitari <expan abbr="po&longs;sũt">po&longs;sunt</expan> <lb/><expan abbr="cõtra">contra</expan> nos, loco &longs;ine <expan abbr="cõfirmationis">confirmationis</expan>, erit <expan abbr="quoq.">quoque</expan> diligenti&ecedil; <expan abbr="n&rtilde;&ecedil;">nrn&ecedil;</expan> admonere <expan abbr="lector&etilde;">lectorem</expan>, <expan abbr="qu&etilde;admodũ">quenadmodum</expan> ea qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &longs;unt, ad dubitata <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan>. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="dictũ">dictum</expan> &longs;it, <expan abbr="generãs">generans</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <lb/>per <expan abbr="formã">formam</expan>; pr&ecedil;tereà <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="quendã">quendam</expan>, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s><expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan>; <expan abbr="illũ">illum</expan> verò <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> e&longs;&longs;e form&ecedil;: <expan abbr="periculũ">periculum</expan> <lb/>certè imminet, ne accidens naturam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; tran&longs;eat, aut eius perfectio petatur ab accidente. |
| <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> | <pb pagenum="314"/>Neque enim dubium <expan abbr="cui&qtilde;">cuiquae</expan> e&longs;&longs;e debet, <expan abbr="motũ">motum</expan> & ip&longs;um vbi, <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> in caducis, (Nam Philoponus opi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2051"></arrow.to.target><lb/>natus e&longs;t <expan abbr="cõuer&longs;ion&etilde;">conuer&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e corporis c&ecedil;le&longs;tis e&longs;&longs;entiam) e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Vt hæc <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> rit è dirima­<lb/>tur, hæc meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt <expan abbr="antepon&etilde;da">anteponenda</expan>. </s> <s>Primùm omnium. </s> <s>Id in quo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="prodũtur">produntur</expan> <lb/>actus, & <expan abbr="quorũ">quorum</expan> pote&longs;tates <expan abbr="ab&longs;oluũtur">ab&longs;oluuntur</expan>, e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & mot^{9} e&longs;t actus <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & naturalis, <lb/><expan abbr="propriu&longs;&qacute;">propriu&longs;que</expan>. </s> <s>locus eiu&longs;dem. </s> <s>Vt verò <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è duabus naturis: forma .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; e&longs;t actus per <lb/>&longs;e & per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; & materia quæ per &longs;eip&longs;am e&longs;t pote&longs;tas: &longs;ic per <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, à forma impe­<lb/>trauit, quae actu exi&longs;tat. </s> <s>Porrò forma per &longs;e vna e&longs;t in vno <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="iung&etilde;s">iungens</expan> & terminans <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="exten-tion&etilde;">exten­<lb/>tionem</expan> & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> materi&ecedil;; materia <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> multas habet parteis, &longs;iue vt quanti, &longs;iue, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan>, pote&longs;ta­<lb/>tis & <expan abbr="graduũ">graduum</expan> in quib^{9} vniuer&longs;a forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;t">con&longs;i&longs;t</expan>. </s> <s>Ergo, cùm forma per &longs;e vna &longs;it, ea verò parte omnes <lb/>materiæ <expan abbr="termin&etilde;tur">terminentur</expan>, inde e&longs;t, vt <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="actuũ">actuum</expan> varietas <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> plus & minus <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à ma­<lb/>teria na&longs;catur, & idcirco extet in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> verebor <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> exi&longs;tere ex ip&longs;a <lb/>materia, vt tum .&longs;. </s> <s><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> habeatur, vbi ponitur in materia: nam &longs;i &longs;eparetur (id quod præ&longs;tat co­<lb/>gitatio <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>) forma à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> profectò vlla <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> relinquetur, &longs;ed ip&longs;a <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>nuda qu&ecedil; &longs;olùm pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>. </s> <s>Actus <expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> per &longs;e ip&longs;um di&longs;tinctus e&longs;t, <expan abbr="affer&etilde;s">afferens</expan> <expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan>; & <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo res ip&longs;a &longs;it, & quo vocib^{9} exprimatur, ip&longs;i <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, nihilominus & <lb/>e&longs;t ex ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, & in ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia collocatus, vt annulus ille in cathena, qui tamet&longs;i habet <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, quo exi&longs;tit, ab altero annulo di&longs;iunctum; <expan abbr="tñ">tantum</expan> habet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum in altero ex quo pendet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2051"></arrow.to.target><lb/>natus e&longs;t <expan abbr="cõuer&longs;ion&etilde;">conuer&longs;ionem</expan> e&longs;&longs;e corporis c&ecedil;le&longs;tis e&longs;&longs;entiam) e&longs;&longs;e <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Vt hæc <expan abbr="cõtrouer&longs;ia">controuer&longs;ia</expan> rit è dirima­<lb/>tur, hæc meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt <expan abbr="antepon&etilde;da">anteponenda</expan>. </s> <s>Primùm omnium. </s> <s>Id in quo <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <expan abbr="prodũtur">produntur</expan> <lb/>actus, & <expan abbr="quorũ">quorum</expan> pote&longs;tates <expan abbr="ab&longs;oluũtur">ab&longs;oluuntur</expan>, e&longs;&longs;e <expan abbr="cõpo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan>: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & <expan abbr="mot9">motus</expan> e&longs;t actus <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> & naturalis, <lb/><expan abbr="propriu&longs;&qacute;">propriu&longs;que</expan>. </s> <s>locus eiu&longs;dem. </s> <s>Vt verò <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> è duabus naturis: forma .&longs;. </s> <s>qu&ecedil; e&longs;t actus per <lb/>&longs;e & per <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>; & materia quæ per &longs;eip&longs;am e&longs;t pote&longs;tas: &longs;ic per <expan abbr="materiã">materiam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, à forma impe­<lb/>trauit, quae actu exi&longs;tat. </s> <s>Porrò forma per &longs;e vna e&longs;t in vno <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, <expan abbr="iung&etilde;s">iungens</expan> & terminans <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="exten-tion&etilde;">exten­<lb/>tionem</expan> & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> materi&ecedil;; materia <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> multas habet parteis, &longs;iue vt quanti, &longs;iue, vt <expan abbr="aiũt">aiunt</expan>, pote&longs;ta­<lb/>tis & <expan abbr="graduũ">graduum</expan> in <expan abbr="quib9">quibus</expan> vniuer&longs;a forma <expan abbr="cõ&longs;i&longs;t">con&longs;i&longs;t</expan>. </s> <s>Ergo, cùm forma per &longs;e vna &longs;it, ea verò parte omnes <lb/>materiæ <expan abbr="termin&etilde;tur">terminentur</expan>, inde e&longs;t, vt <expan abbr="oĩs">omnis</expan> <expan abbr="actuũ">actuum</expan> varietas <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> plus & minus <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan> à ma­<lb/>teria na&longs;catur, & idcirco extet in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> verebor <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> dicere <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> exi&longs;tere ex ip&longs;a <lb/>materia, vt tum .&longs;. </s> <s><expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> habeatur, vbi ponitur in materia: nam &longs;i &longs;eparetur (id quod præ&longs;tat co­<lb/>gitatio <expan abbr="dũtaxat">duntaxat</expan>) forma à materia <expan abbr="s&etilde;&longs;ili">sen&longs;ili</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> profectò vlla <expan abbr="accid&etilde;tis">accidentis</expan> <expan abbr="rõ">ratio</expan> relinquetur, &longs;ed ip&longs;a <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <lb/>nuda qu&ecedil; &longs;olùm pertinet ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan>. </s> <s>Actus <expan abbr="horũ">horum</expan> <expan abbr="omniũ">omnium</expan> per &longs;e ip&longs;um di&longs;tinctus e&longs;t, <expan abbr="affer&etilde;s">afferens</expan> <expan abbr="aliã">aliam</expan> <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan>; & <expan abbr="diuersũ">diuersum</expan> <expan abbr="modũ">modum</expan> quo res ip&longs;a &longs;it, & quo <expan abbr="vocib9">vocibus</expan> exprimatur, ip&longs;i <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>, nihilominus & <lb/>e&longs;t ex ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, & in ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia collocatus, vt annulus ille in cathena, qui tamet&longs;i habet <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, quo exi&longs;tit, ab altero annulo di&longs;iunctum; <expan abbr="tñ">tantum</expan> habet <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum in altero ex quo pendet, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2052"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatuitur <expan abbr="cõ&longs;equens">con&longs;equens</expan>, & accidens appellatur. </s> <s>eorum generalis partitio <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> capitibus comprehen­<lb/>ditur ex quibus <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta deducta &longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i ex actu ip&longs;o <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uam <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan> con&longs;equitur; nece&longs;&longs;e item e&longs;t, in compo&longs;ito, &longs;i futurum fuerit perfectum; extent actus &longs;ingu­<lb/>lorum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentorũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ecundùm naturam. </s> <s>In omnibus autem po&longs;itum e&longs;t il­<lb/>lud e&longs;&longs;e, quod <foreign lang="greek">u(pa/rxein</foreign>, & exi&longs;tere nuncupamus. </s> <s>Sed cùm actus ille omnium princeps fit, quo <lb/>per &longs;e e&longs;t: hic verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ: proptereà quòd &longs;it &longs;impliciter, actui <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> tribuitur, <lb/>c&ecedil;teris actibus ad&longs;cribitur, quae &longs;it quodammodò: nil omnius & ex his habet, quòd &longs;impliciter <lb/>&longs;it .i. </s> <s>omnibus partibus <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> & quae ita &longs;it, pendet ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; quibus prout natura <lb/>flagitat, adeptis, bene &longs;e res habet, & e&longs;t maximè &longs;ecundùm naturam. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> primus <lb/>ille actus e&longs;t natura prior, quae natura prius e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> re&longs;picere aliud, & ex alio <expan abbr="p&etilde;-dere">pen­<lb/>dere</expan>, & <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> e&longs;&longs;e, quam <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prior e&longs;t perfectione: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> reliqui actus il­<lb/>li vni famulantur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan>. </s> <s>Vt igitur aliquo <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan> priuatus <lb/>artifex non rectè facit <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;uum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;iquis actus in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> de&longs;ideretur, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit &longs;uo <lb/>munere perfectè fungi &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Con&longs;i&longs;tit ergo perfectio <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in eo, quae habeat &longs;ingula qu&ecedil; <lb/>&longs;ibi <expan abbr="deben&ttilde;">debentur</expan> &longs;ecundùm naturam, & h&ecedil;c quanuis po&longs;teriora; &longs;unt <expan abbr="complem&etilde;ta">complementa</expan> nihilominus, <expan abbr="nõ">non</expan> vt <lb/> | <arrow.to.target n="marg2052"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatuitur <expan abbr="cõ&longs;equens">con&longs;equens</expan>, & accidens appellatur. </s> <s>eorum generalis partitio <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> capitibus comprehen­<lb/>ditur ex quibus <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> prædicamenta deducta &longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i ex actu ip&longs;o <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> res &longs;uam <expan abbr="perfectio-n&etilde;">perfectio­<lb/>nem</expan> con&longs;equitur; nece&longs;&longs;e item e&longs;t, in compo&longs;ito, &longs;i futurum fuerit perfectum; extent actus &longs;ingu­<lb/>lorum <expan abbr="pr&ecedil;dicamentorũ">pr&ecedil;dicamentorum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illi quidem &longs;ecundùm naturam. </s> <s>In omnibus autem po&longs;itum e&longs;t il­<lb/>lud e&longs;&longs;e, quod <foreign lang="greek">u(pa/rxein</foreign>, & exi&longs;tere nuncupamus. </s> <s>Sed cùm actus ille omnium princeps fit, quo <lb/>per &longs;e e&longs;t: hic verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ: proptereà quòd &longs;it &longs;impliciter, actui <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> tribuitur, <lb/>c&ecedil;teris actibus ad&longs;cribitur, quae &longs;it quodammodò: nil omnius & ex his habet, quòd &longs;impliciter <lb/>&longs;it .i. </s> <s>omnibus partibus <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> & quae ita &longs;it, pendet ex <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <expan abbr="prædicam&etilde;tis">prædicamentis</expan>; quibus prout natura <lb/>flagitat, adeptis, bene &longs;e res habet, & e&longs;t maximè &longs;ecundùm naturam. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;icuti <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> primus <lb/>ille actus e&longs;t natura prior, quae natura prius e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, & <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;o, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> re&longs;picere aliud, & ex alio <expan abbr="p&etilde;-dere">pen­<lb/>dere</expan>, & <expan abbr="sĩpliciter">simpliciter</expan> e&longs;&longs;e, quam <expan abbr="quodãmodò">quodammodò</expan>: &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> prior e&longs;t perfectione: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> reliqui actus il­<lb/>li vni famulantur: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s><expan abbr="in&longs;trum&etilde;ta">in&longs;trumenta</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan>. </s> <s>Vt igitur aliquo <expan abbr="in&longs;trum&etilde;to">in&longs;trumento</expan> priuatus <lb/>artifex non rectè facit <expan abbr="officiũ">officium</expan> &longs;uum, &longs;ic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;iquis actus in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> de&longs;ideretur, <expan abbr="nõ">non</expan> poterit &longs;uo <lb/>munere perfectè fungi &longs;ub&longs;tantia. </s> <s>Con&longs;i&longs;tit ergo perfectio <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in eo, quae habeat &longs;ingula qu&ecedil; <lb/>&longs;ibi <expan abbr="deben&ttilde;">debentur</expan> &longs;ecundùm naturam, & h&ecedil;c quanuis po&longs;teriora; &longs;unt <expan abbr="complem&etilde;ta">complementa</expan> nihilominus, <expan abbr="nõ">non</expan> vt <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2053"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="affer&etilde;tia">afferentia</expan>, &longs;ed vt indicantia <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, & habitum bene &longs;e habentem, vi faciei rubor in puella, <lb/>& voluptas, de qua 2. Ethic. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; capitur ex actionibus &longs;ecundùm virtutem. </s> <s>Cùm verò prima <lb/> | <arrow.to.target n="marg2053"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="affer&etilde;tia">afferentia</expan>, &longs;ed vt indicantia <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan>, & habitum bene &longs;e habentem, vi faciei rubor in puella, <lb/>& voluptas, de qua 2. Ethic. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; capitur ex actionibus &longs;ecundùm virtutem. </s> <s>Cùm verò prima <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2054"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; ratio <expan abbr="peta&ttilde;">petatur</expan> à fine qu&ecedil; e&longs;t functio; &longs;iquando ce&longs;&longs;et officium; tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ub&longs;tantia de­<lb/>trimentum patitur, & quoniam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="rõ">ratio</expan> prima non permanet; ambigue <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> vocatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> diuidua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, aut plus minu&longs;úe accipiunt, quae <expan abbr="rõnem">rationem</expan> totius <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> &longs;ecundùm <lb/>formam, quod in indiuiduo po&longs;itum e&longs;t, vt libro &longs;uperiore docuimus. </s> <s>Ab his prima origo interi­<lb/>tus, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mutatione form&ecedil;, & di&longs;&longs;olutione compo&longs;iti definitur. </s> <s>Omnes i&longs;ti actus, qui &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="con&longs;equun&ttilde;">con&longs;equuntur</expan>, & <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> <expan abbr="nuncupan&ttilde;">nuncupantur</expan>, vt analogiam ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ducunt; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>di&longs;tributionem in primum, & &longs;ecundum, & quanuis cum primus, tum &longs;ecundus &longs;int accidentia <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil;, non tamen &longs;ecundus accidit primo, &longs;ed e&longs;t eius perfectio, <expan abbr="parq.">parque</expan> momentum habet ad <lb/>primum, <expan abbr="atq.">atque</expan> operatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ad formam eiu&longs;dem: neque enim ei quod album fieri pote&longs;t: <lb/>accidit &longs;i fiat album, quatenus habet intra &longs;e eiu&longs;modi pote&longs;tatem: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hoc &longs;it eius natura: <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hoc magis apparet in iis quæ feruntur, quòd proximè ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> horum materia fit: <lb/> | <arrow.to.target n="marg2054"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; ratio <expan abbr="peta&ttilde;">petatur</expan> à fine qu&ecedil; e&longs;t functio; &longs;iquando ce&longs;&longs;et officium; tum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ub&longs;tantia de­<lb/>trimentum patitur, & quoniam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <expan abbr="rõ">ratio</expan> prima non permanet; ambigue <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> vocatur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> <expan abbr="tñ">tantum</expan> e&longs;&longs;e & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> diuidua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, aut plus minu&longs;úe accipiunt, quae <expan abbr="rõnem">rationem</expan> totius <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> &longs;ecundùm <lb/>formam, quod in indiuiduo po&longs;itum e&longs;t, vt libro &longs;uperiore docuimus. </s> <s>Ab his prima origo interi­<lb/>tus, quæ <expan abbr="it&etilde;">item</expan> mutatione form&ecedil;, & di&longs;&longs;olutione compo&longs;iti definitur. </s> <s>Omnes i&longs;ti actus, qui &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam <expan abbr="con&longs;equun&ttilde;">con&longs;equuntur</expan>, & <expan abbr="accid&etilde;tia">accidentia</expan> <expan abbr="nuncupan&ttilde;">nuncupantur</expan>, vt analogiam ab actu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ducunt; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>di&longs;tributionem in primum, & &longs;ecundum, & quanuis cum primus, tum &longs;ecundus &longs;int accidentia <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil;, non tamen &longs;ecundus accidit primo, &longs;ed e&longs;t eius perfectio, <expan abbr="parq.">parque</expan> momentum habet ad <lb/>primum, <expan abbr="atq.">atque</expan> operatio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; ad formam eiu&longs;dem: neque enim ei quod album fieri pote&longs;t: <lb/>accidit &longs;i fiat album, quatenus habet intra &longs;e eiu&longs;modi pote&longs;tatem: <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hoc &longs;it eius natura: <lb/><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hoc magis apparet in iis quæ feruntur, quòd proximè ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiam">&longs;ub&longs;tantiam</expan> horum materia fit: <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> | <s>HIC verò e&longs;t, quòd tanti&longs;per immoremur, ne velut AEgyptij canes è Nilo bibunt, & <expan abbr="fugiũt">fugiunt</expan>: <lb/>nos <expan abbr="quoq.">quoque</expan> rem tanti momenti tetigi&longs;&longs;e &longs;olùm, non explana&longs;&longs;e, nec è nodis expedi&longs;&longs;e videa­<lb/>mur. </s> <s>Nam quia decretum fuit anteà non <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;anè formam, &longs;ed veterem e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am patibilem <lb/>motus, & nuper con&longs;tituimus <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> quæ genita fuerit, e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am, cur ignis in &longs;uperiore loco <lb/>quie&longs;cat, & repugnanti&ecedil; <expan abbr="fal&longs;i&qacute;">fal&longs;ique</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;picionem creare po&longs;sint. </s> <s>Quapropter antequàm vlterius pro­<lb/>grediamur, hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> componi oportere cen&longs;uimus, vt tutius iter quod re&longs;tat, conficere valeamus. <lb/></s> <s>Etenim, &longs;i forma noua extremum e&longs;t vniuer&longs;i motus, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>completa, iam quies ade&longs;t. </s> <s>Non igitur <lb/>noua forma cau&longs;&longs;a motus erit, &longs;ed quietis. </s> <s>Rur&longs;us, &longs;i natura communiter e&longs;t principium, veluti <lb/>pote&longs;tas <expan abbr="quædã">quædam</expan>, vnde exi&longs;tit quies & motus: vetus <expan abbr="aũt">aut</expan> quiete naturali po&longs;ita <expan abbr="iã">iam</expan> deleta e&longs;t, tunc <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>res genita e&longs;t & forma vetus extincta. </s> <s>Non igitur natura <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;icut pote&longs;tas <lb/><expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>, quo res naturales moueantur, & maneant. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> e&longs;to, vt facultas &longs;it agens: at hæc <expan abbr="nõ">non</expan> ni&longs;i <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2060"></arrow.to.target><lb/>vno determinatur, vbi non fuerit libera. </s> <s>Quapropter aut motus vnius, aut vnius quietis erit ini­<lb/>tium: &longs;i fuerit pote&longs;tas patibilis, ea re&longs;picit æquè oppo&longs;ita. </s> <s>Sed neutra ex his oppo&longs;ita re&longs;picit. <lb/></s> <s>hanc <expan abbr=".n.">enim</expan> nouam &longs;equitur quies: veteri adnexus e&longs;t motus. </s> <s>Huc accedit, quae forma vetus nullo mo­<lb/>do cau&longs;&longs;a motus e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Qu&ecedil;ritur <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a motus naturalis. </s> <s>Atqui motus naturalis ex illo exi­<lb/>&longs;tit, quae e&longs;t ad <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quam <expan abbr="formã">formam</expan> nouam e&longs;&longs;e dicimus; non à natura quæ e&longs;t forma vetus, & ab ea <lb/>quæ finis e&longs;t, res naturalis appellari con&longs;ueuit. </s> <s>In&longs;uper motus e&longs;t actus, &longs;iue functio. </s> <s>C&ecedil;terum <expan abbr="oĩ">omni</expan> <lb/>functioni &longs;upponitur habitus: his verò e&longs;t forma noua, non <expan abbr="aũt">aut</expan> vetus. </s> <s>vnde pronunciatum e&longs;t ab <lb/>Ari&longs;totele & Auerroë, dans <expan abbr="formã">formam</expan> dare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> locum. </s> <s>Po&longs;tremò functio e&longs;t con&longs;eruatio formæ, quae &longs;i <lb/>forma vetus e&longs;t cau&longs;&longs;a functionis, vtique non erit eius <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan>, &longs;ed interitus; immò erit cau&longs;&longs;a <lb/>functionis quæ inerit &longs;ibi præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: quocirca ip&longs;a &longs;ibi molietur interitum: illa altera cau&longs;&longs;a <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> erit, cui &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="cõueniet">conueniet</expan>: id verò <expan abbr="ab&longs;urdi&longs;simũ">ab&longs;urdi&longs;simum</expan> e&longs;t. </s> <s>Hîc video facilè ex his &longs;copulis <lb/>emergere po&longs;&longs;e qui <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> Auerrois con&longs;ectetur. </s> <s>Nam, &longs;i <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> forma diuidua ponatur, <lb/>erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus, <expan abbr="ante&qtilde;">antequam</expan> &longs;it ab&longs;oluta, cùm po&longs;teà con&longs;ummata fuerit, <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erit initium quietis. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as mot^{9} explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. | <arrow.to.target n="marg2061"></arrow.to.target><lb/>Nos <expan abbr="aũt">aut</expan> qui nullam pror&longs;us <expan abbr="formã">formam</expan> diuidi credimus, <expan abbr="neq.">neque</expan> item reliqua qu&ecedil; ex hoc placito fluunt, <lb/>approbare po&longs;&longs;umus. </s> <s>Sed quantum pertinet ad hoc <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> caput, ij qui ita opinantur, parum, mea <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>, <expan abbr="decretũ">decretum</expan> Ari&longs;totelis ob&longs;eruarunt. </s> <s>Dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="mot9">motus</expan> explicaret Ari&longs;toteles, cùm <lb/>in octo phy&longs;icis, tum in libris de cœlo, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> in iis quos de animo <expan abbr="motu&qacute;ue">motuque</expan> animalium &longs;crip&longs;it; <lb/>perpetuò profe&longs;&longs;us e&longs;t, &longs;e explica&longs;&longs;e <expan abbr="naturã">naturam</expan> quæ non &longs;peciatim elementorum motus cau&longs;&longs;a foret, <lb/>&longs;ed inanimorum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> generatim & de inanimis omnib. ea pronunciauit, in &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> per quod moueantur & quie&longs;cant, & motus in primas &longs;pecies di&longs;tribuit <expan abbr="animantiũ">animantium</expan>, & <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan>: mox <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan> motus in &longs;implices & <expan abbr="cõpo&longs;itos">compo&longs;itos</expan> partiuntur. </s> <s>Attamen quantum &longs;pectat <lb/>ad id, vt habeant in &longs;eip&longs;is initia motus, quapropter naturalia &longs;unt, pari &longs;anè gradu procedunt. <lb/></s> <s>Si igitur ex eo forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus, quia diuidatur, & modò imperfecta &longs;it, in progre&longs;&longs;u perfe­<lb/>ctio paretur, in extremo iam peruenerit ad &longs;ummum, &, dum imperfecta e&longs;t, efficiat motum; <lb/>ab&longs;oluta verò &longs;it cau&longs;&longs;a quietis: equidem puto, aut mixtorum formas intendi & remitti, aut cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, & quietis in omnibus animo carentibus non e&longs;&longs;e communem. </s> <s>illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> placitis <lb/>ob&longs;tat; hoc <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> Ari&longs;totelis euertit. </s> <s>Accedit eodem, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> illi quod <expan abbr="iã">iam</expan> de leui <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, tribuit Ari­<lb/>&longs;toteles, quòd faciat e&longs;&longs;e in certo loco. </s> <s>e&longs;&longs;e autem in loco potius e&longs;t affine quietis, quàm motus. |
| <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> | <pb pagenum="316"/>Igitur huic nos <expan abbr="tãquam">tanquam</expan> firmiori parieti adh&ecedil;rentes illud recipiemus, quae generatim de cau&longs;sis mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2062"></arrow.to.target><lb/>tus in omnibus inanimis ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> principiorum motus in animante <expan abbr="decretũ">decretum</expan> &longs;it. </s> <s>naturam e&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> patibile motus & quietis, & &longs;igillatim docebimus, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> forma, ve­<lb/>tus & noua &longs;e habeant & ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, & ad quietem. </s> <s>Hoc <expan abbr="vnũ">vnum</expan> tale e&longs;t, vt ei nemo refragari queat, <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;impliciter e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am quietis. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hæc e&longs;t functio perfecta rei naturalis quæ formam <lb/>con&longs;equitur, vt vmbra corpus, ad quam &longs;ic &longs;e habere <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan> dicimus, vt ex ip&longs;a pendeat &longs;icuti <expan abbr="cõ-&longs;equens">con­<lb/>&longs;equens</expan>, qui modus producendi materiam, <expan abbr="patibile&qacute;">patibileque</expan>. </s> <s>principium imitatur. </s> <s>proinde et&longs;i quies e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign> & functio, e&longs;t vt functio quæ <expan abbr="perpe&longs;sion&etilde;">perpe&longs;sionem</expan> imitatur, non <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan>, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>maximè, quae eius <lb/>e&longs;t à quo e&longs;t, nec alij <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & potius habet illud <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign>, quae indiuiduo con&longs;i&longs;tit, & tota <lb/>&longs;imul, vt terminans <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan> & extentionem motus. </s> <s>Verùm quae motus e&longs;t res multò magis varia, <lb/><expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. </s> <s>plura habet capita, de ip&longs;o <expan abbr="etiã">etiam</expan> multò plura dicenda &longs;unt, & <expan abbr="quãquam">quanquam</expan> motus ob <expan abbr="dupli-c&etilde;">dupli­<lb/>cem</expan> cau&longs;&longs;am fit in elemento, dum gignitur, & po&longs;tquam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, &longs;ed po&longs;tquam genitum e&longs;t; per <lb/>accidens, & ex impedimento mouetur: per &longs;e, dum gignitur. </s> <s>Quantum artinet ad motum, qui <lb/>e&longs;t elementi geniti: eadem ratio, atque illa quæ de quiete allata fuit. </s> <s>etenim per &longs;e e&longs;t <foreign lang="greek">e)ne/rgeia</foreign>, <lb/>& functio, per accidens e&longs;t extentio & motus Quod verò &longs;pectat ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui fit per &longs;e, <expan abbr="repeten-dũ">repeten­<lb/>dum</expan> e&longs;t in <expan abbr="oĩ">omni</expan> motu duo re&longs;pici oportere <expan abbr="terminũ">terminum</expan> & viam. </s> <s><expan abbr="terminũ">terminum</expan> qui per &longs;e indiuiduus e&longs;t; viam <lb/>quæ habet extentionem. </s> <s>Terminus <expan abbr="aũt">aut</expan> aut e&longs;t perfectus, qui continet omnem <expan abbr="motũ">motum</expan>, aut imper­<lb/>fectus, qui e&longs;t <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> àc mutatum vel <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e, quanquam omnes <expan abbr="cõmuni">communi</expan> nomine habitus quan­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2063"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="doq.">doque</expan> exprimuntur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> hi verò cùm participent <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> & <expan abbr="ab&longs;olutũ">ab&longs;olutum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, & <expan abbr="quãdam">quandam</expan> actus ima­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2067"></arrow.to.target><lb/>Certè, &longs;i naturam a&longs;&longs;umas generatim & indi&longs;tinctè quæ materiam <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>. </s> <s>Ex illa <lb/>fit motus primò, & adæquatè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> forma e&longs;t cau&longs;&longs;a eius partis quæ terminus e&longs;t, & e&longs;&longs;e muta­<lb/>tum; materia verò &longs;ucce&longs;sionis & extentionis. </s> <s>&longs;ed &longs;igillatim <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> e&longs;t primò .i. </s> <s>citra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <lb/>cau&longs;&longs;a motus &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> more: &longs;ic cau&longs;&longs;a motus, quòd præ&longs;tet aliquid, vnde con&longs;tituatur motus. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;ingulæ naturæ &longs;eor&longs;um &longs;ufficiunt ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> motum &longs;impliciter. </s> <s>Veruntamen cùm <lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> naturæ concurrant in officio &longs;uo faciendo, & ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> præ&longs;entia partes omnes exi&longs;tant <lb/>quæ con&longs;tituunt motum: idcirco natura &longs;impliciter dicitur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò coniun­<lb/>ctim, non &longs;eor&longs;um, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;pexi&longs;&longs;e videtur philo&longs;ophus in ea definitione, quia nob. </s> <s>notior <lb/>e&longs;&longs;et vniuer&longs;us motus, partes <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ ip&longs;um con&longs;tituerent, ignotæ & adhuc plurib. explicandæ. <lb/></s> <s>Secunda dubitatio &longs;ic tollitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> iam con&longs;titit, vt forma &longs;impliciter &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, &longs;eu ve­<lb/>tus, &longs;eu noua: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a quietis illius quæ &longs;ibi conueniens e&longs;t, vt forma terræ, quae terra maneat <lb/>in inferiore loco, cui, &longs;i acce&longs;&longs;erit ignis forma, ex hac &longs;equitur, vt locus &longs;uperior illi conueniat. <lb/></s> <s>Motus e&longs;t ex illis, vbi intercedat materiæ permutatio. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita variis modis habentes motum fa­<lb/>ciunt & quietem, & quies &longs;anè veteri adh&ecedil;ret, quatenus integra e&longs;t; motus, vbi afficitur materia <lb/>per pote&longs;tatem quam in &longs;eip&longs;a retinet ad oppo&longs;itum. </s> <s>Quapropter & natura tum materia, tum <lb/>etiam forma &longs;unt facultates patibiles & oppo&longs;ita re&longs;piciunt. </s> <s>Neque verò quòd audieris formam <lb/><expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> per pote&longs;tatem quam habet ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan>, veteri debes, quominus & hoc pa­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2067"></arrow.to.target><lb/>Certè, &longs;i naturam a&longs;&longs;umas generatim & indi&longs;tinctè quæ materiam <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. </s> <s><expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan>. </s> <s>Ex illa <lb/>fit motus primò, & adæquatè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> forma e&longs;t cau&longs;&longs;a eius partis quæ terminus e&longs;t, & e&longs;&longs;e muta­<lb/>tum; materia verò &longs;ucce&longs;sionis & extentionis. </s> <s>&longs;ed &longs;igillatim <expan abbr="vnaquæq.">vnaquæque</expan> e&longs;t primò .i. </s> <s>citra <expan abbr="mediũ">medium</expan>, <lb/>cau&longs;&longs;a motus &longs;uo <expan abbr="quæq.">quæque</expan> more: &longs;ic cau&longs;&longs;a motus, quòd præ&longs;tet aliquid, vnde con&longs;tituatur motus. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> &longs;ingulæ naturæ &longs;eor&longs;um &longs;ufficiunt ad <expan abbr="propagandũ">propagandum</expan> motum &longs;impliciter. </s> <s>Veruntamen cùm <lb/><expan abbr="vtræq.">vtræque</expan> naturæ concurrant in officio &longs;uo faciendo, & ex <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> præ&longs;entia partes omnes exi&longs;tant <lb/>quæ con&longs;tituunt motum: idcirco natura &longs;impliciter dicitur e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò coniun­<lb/>ctim, non &longs;eor&longs;um, quod <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> re&longs;pexi&longs;&longs;e videtur philo&longs;ophus in ea definitione, quia nob. </s> <s>notior <lb/>e&longs;&longs;et vniuer&longs;us motus, partes <expan abbr="aũt">aut</expan> quæ ip&longs;um con&longs;tituerent, ignotæ & adhuc plurib. explicandæ. <lb/></s> <s>Secunda dubitatio &longs;ic tollitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> iam con&longs;titit, vt forma &longs;impliciter &longs;it cau&longs;&longs;a quietis, &longs;eu ve­<lb/>tus, &longs;eu noua: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;a quietis illius quæ &longs;ibi conueniens e&longs;t, vt forma terræ, quae terra maneat <lb/>in inferiore loco, cui, &longs;i acce&longs;&longs;erit ignis forma, ex hac &longs;equitur, vt locus &longs;uperior illi conueniat. <lb/></s> <s>Motus e&longs;t ex illis, vbi intercedat materiæ permutatio. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> ita variis modis habentes motum fa­<lb/>ciunt & quietem, & quies &longs;anè veteri adh&ecedil;ret, quatenus integra e&longs;t; motus, vbi afficitur materia <lb/>per pote&longs;tatem quam in &longs;eip&longs;a retinet ad oppo&longs;itum. </s> <s>Quapropter & natura tum materia, tum <lb/>etiam forma &longs;unt facultates patibiles & oppo&longs;ita re&longs;piciunt. </s> <s>Neque verò quòd audieris formam <lb/><expan abbr="veter&etilde;">veterem</expan> per pote&longs;tatem quam habet ad <expan abbr="oppo&longs;itũ">oppo&longs;itum</expan> efficere <expan abbr="motũ">motum</expan>, veteri debes, quominus & hoc pa­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2068"></arrow.to.target><lb/>cto natura &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò: &longs;iquidem pote&longs;tas &longs;it ratio principij, non in&longs;trumentum, <lb/>aut aliquid extrin&longs;ecùs, quod in ip&longs;a natura <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> ponat. </s> <s>Ad obiectionem igitur; liquet accipi <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, non omnib. modis <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter, quemadmodum in Ari&longs;totelica definitio­<lb/>ne po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan> &longs;ic re&longs;pondemus. </s> <s>Naturalem denominari à natura, quae &longs;it ad naturam, non <lb/>ex natura, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habere &longs;en&longs;um. </s> <s>Primùm, qui motus, qui &longs;unt naturales, &longs;icuti forma termi­<lb/>nantur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="denomin&etilde;tur">denominentur</expan> ab ip&longs;a, vt albefactio ab albedine, & à caliditate calefactio, & hoc <lb/>pacto dicuntur ab eo ad quod &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quae motus dicatur naturalis hoc ip&longs;o nomine, id <lb/>verò non e&longs;t eò, quae &longs;it ad naturam, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t motus naturalis, quia &longs;it in <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>quia <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t ex natura, quòd e&longs;t huius natur&ecedil; proprius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> peccat <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> <lb/>&longs;ecundum non <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt cau&longs;&longs;am illi tribuens quæ tribuere non oportuit, illa &longs;eparans quæ tri­<lb/>buenda fuerant. </s> <s>Diluitur <expan abbr="aũt">aut</expan> quarta obiectio, quae habitus ab Ari&longs;totele tam ab&longs;olutus, quam im­<lb/>perfectus ille vocatur, quatenus actum <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, & <expan abbr="habitũ">habitum</expan> perfectum participat, qui etiam forma <lb/>dici &longs;olet, vt cùm dicitur: Dans formam dare appendices. </s> <s>accipitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma imperfecta qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ambiguè forma, nec forma &longs;impliciter, &longs;ed cum adiecto quod affert <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, vt &longs;i dicas <expan abbr="manũ">manum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2068"></arrow.to.target><lb/>cto natura &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus primò: &longs;iquidem pote&longs;tas &longs;it ratio principij, non in&longs;trumentum, <lb/>aut aliquid extrin&longs;ecùs, quod in ip&longs;a natura <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> ponat. </s> <s>Ad obiectionem igitur; liquet accipi <lb/><expan abbr="naturã">naturam</expan>, non omnib. modis <expan abbr="con&longs;ideratã">con&longs;ideratam</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;impliciter, quemadmodum in Ari&longs;totelica definitio­<lb/>ne po&longs;ita e&longs;t. </s> <s>Ad <expan abbr="tertiã">tertiam</expan> &longs;ic re&longs;pondemus. </s> <s>Naturalem denominari à natura, quae &longs;it ad naturam, non <lb/>ex natura, <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habere &longs;en&longs;um. </s> <s>Primùm, qui motus, qui &longs;unt naturales, &longs;icuti forma termi­<lb/>nantur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="denomin&etilde;tur">denominentur</expan> ab ip&longs;a, vt albefactio ab albedine, & à caliditate calefactio, & hoc <lb/>pacto dicuntur ab eo ad quod &longs;unt, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quae motus dicatur naturalis hoc ip&longs;o nomine, id <lb/>verò non e&longs;t eò, quae &longs;it ad naturam, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t motus naturalis, quia &longs;it in <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;impliciter, &longs;ed <lb/>quia <expan abbr="cõ&longs;equitur">con&longs;equitur</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & e&longs;t ex natura, quòd e&longs;t huius natur&ecedil; proprius. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> peccat <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> <lb/>&longs;ecundum non <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> vt cau&longs;&longs;am illi tribuens quæ tribuere non oportuit, illa &longs;eparans quæ tri­<lb/>buenda fuerant. </s> <s>Diluitur <expan abbr="aũt">aut</expan> quarta obiectio, quae habitus ab Ari&longs;totele tam ab&longs;olutus, quam im­<lb/>perfectus ille vocatur, quatenus actum <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan>, & <expan abbr="habitũ">habitum</expan> perfectum participat, qui etiam forma <lb/>dici &longs;olet, vt cùm dicitur: Dans formam dare appendices. </s> <s>accipitur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma imperfecta qu&ecedil; e&longs;t <lb/>ambiguè forma, nec forma &longs;impliciter, &longs;ed cum adiecto quod affert <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan>, vt &longs;i dicas <expan abbr="manũ">manum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2069"></arrow.to.target><lb/>lapideam: &longs;ic, cùm dicitur forma fluens, & forma imperfecta, & h&ecedil;c motui &longs;upponitur qui item <lb/>e&longs;t functio imperfecta. </s> <s>Dicimus verò ad vltimum: Motum e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan>, quia functio &longs;ecundùm <lb/>naturam, non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;umendũ">&longs;umendum</expan> &longs;impliciter, immo motus affert interitum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed &longs;pectandas e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2069"></arrow.to.target><lb/>lapideam: &longs;ic, cùm dicitur forma fluens, & forma imperfecta, & h&ecedil;c motui &longs;upponitur qui item <lb/>e&longs;t functio imperfecta. </s> <s>Dicimus verò ad vltimum: Motum e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan>, quia functio &longs;ecundùm <lb/>naturam, non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;umendũ">&longs;umendum</expan> &longs;impliciter, immo motus affert interitum. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed &longs;pectandas e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2070"></arrow.to.target><lb/>&longs;as, vnde deriuatur, & quantum e&longs;t de cau&longs;sis internis de quibus nunc ip&longs;um verba facimus, eæ <lb/><expan abbr="&longs;ubeũt">&longs;ubeunt</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis, aut actus. </s> <s>E&longs;t igitur motus eius interitus, quo fundatur ratio pote&longs;tatis. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in motu &longs;eu primò, vt fit in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;pecie motus per &longs;e ip&longs;am con&longs;iderata, &longs;eu &longs;ecundò, vt <lb/>fit in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan>, qui &longs;equitur <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> mutationem, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> amittitur de termino à quo cui po­<lb/>te&longs;tas innititur, & de actu illi oppo&longs;ito <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in albefactione amittitur, <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> primò, <lb/>quo nititur pote&longs;tas ad <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>: in motu ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, amittitur forma vetus, qua fundatur pote&longs;tas <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, & functiones quæ illam <expan abbr="con&longs;equūtur">con&longs;equuntur</expan>. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="aūt">aut</expan> functio <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; illius <lb/>quæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet actus, &longs;iue <expan abbr="ĩperfectio">imperfectio</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> res gignitur, & e&longs;t mot^{9}, &longs;iue perfecti, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> res genita <lb/>e&longs;t vt e&longs;t quies. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="tũ">tum</expan> bene &longs;e habet, cùm e&longs;t in officio. </s> <s>Nolim <expan abbr="tñ">tantum</expan> te obliui&longs;ci <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> ei^{9} <lb/>ea ex parte qua <expan abbr="cõtinet">continet</expan> aliquid facti, & <foreign lang="greek">e)ne/rgeian</foreign>, qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> pendet à forma noua, aut eius aliqua <lb/> | <arrow.to.target n="marg2070"></arrow.to.target><lb/>&longs;as, vnde deriuatur, & quantum e&longs;t de cau&longs;sis internis de quibus nunc ip&longs;um verba facimus, eæ <lb/><expan abbr="&longs;ubeũt">&longs;ubeunt</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pote&longs;tatis, aut actus. </s> <s>E&longs;t igitur motus eius interitus, quo fundatur ratio pote&longs;tatis. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in motu &longs;eu primò, vt fit in <expan abbr="quaq.">quaque</expan> &longs;pecie motus per &longs;e ip&longs;am con&longs;iderata, &longs;eu &longs;ecundò, vt <lb/>fit in motu <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan>, qui &longs;equitur <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> mutationem, <expan abbr="s&etilde;per">semper</expan> amittitur de termino à quo cui po­<lb/>te&longs;tas innititur, & de actu illi oppo&longs;ito <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> in albefactione amittitur, <expan abbr="nigrũ">nigrum</expan> primò, <lb/>quo nititur pote&longs;tas ad <expan abbr="albedin&etilde;">albedinem</expan>: in motu ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, amittitur forma vetus, qua fundatur pote&longs;tas <lb/>ad <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="oppo&longs;itã">oppo&longs;itam</expan>, & functiones quæ illam <expan abbr="con&longs;equūtur">con&longs;equuntur</expan>. </s> <s>E&longs;t <expan abbr="aūt">aut</expan> functio <expan abbr="cõ&longs;eruatio">con&longs;eruatio</expan> cau&longs;&longs;&ecedil; illius <lb/>quæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habet actus, &longs;iue <expan abbr="ĩperfectio">imperfectio</expan>, <expan abbr="dũ">dum</expan> res gignitur, & e&longs;t <expan abbr="mot9">motus</expan>, &longs;iue perfecti, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> res genita <lb/>e&longs;t vt e&longs;t quies. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> <expan abbr="tũ">tum</expan> bene &longs;e habet, cùm e&longs;t in officio. </s> <s>Nolim <expan abbr="tñ">tantum</expan> te obliui&longs;ci <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;alut&etilde;">&longs;alutem</expan> <expan abbr="ei9">eius</expan> <lb/>ea ex parte qua <expan abbr="cõtinet">continet</expan> aliquid facti, & <foreign lang="greek">e)ne/rgeian</foreign>, qua <expan abbr="rõne">ratione</expan> pendet à forma noua, aut eius aliqua <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2071"></arrow.to.target><lb/>parte, vt &longs;uprà <expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hactenus à nobis explicata &longs;unt <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturæ officia: re&longs;tat <lb/><expan abbr="nũc">nunc</expan>, vt <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias recen&longs;entes indicemus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> longè di&longs;&longs;entiant iis quæ <expan abbr="iã">iam</expan> decreta fuerunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg2071"></arrow.to.target><lb/>parte, vt &longs;uprà <expan abbr="cõ&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hactenus à nobis explicata &longs;unt <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> naturæ officia: re&longs;tat <lb/><expan abbr="nũc">nunc</expan>, vt <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> &longs;ententias recen&longs;entes indicemus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> longè di&longs;&longs;entiant iis quæ <expan abbr="iã">iam</expan> decreta fuerunt.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2060"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2060"></margin.target>C</s></p> |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Recitantur opiniones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. </s> <s>C. XLII<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> mot^{9} adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, | <s>QVOD elementa dum fiunt, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> imperfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, egeant externi motoris &longs;ine quo <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <lb/>forma <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit in <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> erumpere, gratis <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;erit">conce&longs;&longs;erit</expan>. </s> <s>Sed quòd <expan abbr="oĩs">omnis</expan> motus, po&longs;t­<lb/>quam illa perfecta fuerint, ab extrin&longs;eco <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> na&longs;catur, ardua nimirùm petitio videatur. </s> <s>Nam <lb/>&longs;icuti <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> ob id ita dicitur, quia nihil ei de&longs;it, tum quod ad <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> pertinet, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quoad <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa munera obeunda ad qu&ecedil; <expan abbr="in&longs;titutũ">in&longs;titutum</expan> e&longs;t à natura: &longs;ic elementa, cùm perfecta <expan abbr="sũt">sunt</expan>; <expan abbr="exi&longs;timan-dũ">exi&longs;timan­<lb/>dum</expan> e&longs;t, <expan abbr="oĩa">omnia</expan> qu&ecedil; &longs;ibi naturaliter in&longs;unt, <expan abbr="ab&longs;q.">ab&longs;que</expan> externo auxilio præ&longs;tare po&longs;&longs;e, natura &longs;ibi cuncta libe­<lb/>rali&longs;simè &longs;ubmini&longs;trante. </s> <s>Hæc videtur <expan abbr="ali&qacute;uando">aliquando</expan> fui&longs;&longs;e profe&longs;&longs;us ip&longs;e Ari&longs;toteles qui aperti&longs;si­<lb/>mè te&longs;tatus &longs;it, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> moueri &longs;uapte natura <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan> id rationes efficaci&longs;sim&ecedil;, clamat &longs;en&longs;us. <lb/></s> <s>Quapropter <expan abbr="&qtail;">qui</expan> &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;&longs;erit">sen&longs;erit</expan>, <expan abbr="plũbus">plumbus</expan> pror&longs;us in phy&longs;iologia <expan abbr="c&etilde;s&etilde;dus">censendus</expan> &longs;it. </s> <s>Et <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> aliquod <expan abbr="extrĩ&longs;ecus">extrin&longs;ecus</expan> <lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan> adiuurare <expan abbr="cõ&longs;tet">con&longs;tet</expan>, e&longs;t illud <expan abbr="totũ">totum</expan> occa&longs;io <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouendi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus: non <lb/>&longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> &longs;i eques, vbi dimittat habenas equo, <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouere dicatur, cùm <expan abbr="tñ">tantum</expan> per <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>, |
| <pb pagenum="318"/>Etenim, ni&longs;i quid impediat proce&longs;&longs;um elementi, <expan abbr="dũ">dum</expan> gignitur, &longs;imul <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, licèt natura po&longs;terius, <lb/> | <pb pagenum="318"/>Etenim, ni&longs;i quid impediat proce&longs;&longs;um elementi, <expan abbr="dũ">dum</expan> gignitur, &longs;imul <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, licèt natura po&longs;terius, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2072"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> genitum e&longs;t, & in &longs;uo loco: quòd &longs;i per vim è loco &longs;uo pellatur, aut dum gignitur, etiam <lb/>vetetur, quominus in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> feratur <expan abbr="locũ">locum</expan>, donec <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it; manet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed quoniam extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>locum e&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, cupit adipi&longs;ci &longs;tatum naturalem, non <expan abbr="põt">potest</expan>, quoniam impeditur; tolle im­<lb/>pedimentum, <expan abbr="iã">iam</expan> ip&longs;um per &longs;e&longs;e promptè &longs;e conferet ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, & è pote&longs;tate quam habebat, <lb/>in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> ex &longs;e ip&longs;o deducetur: ea verò pote&longs;tas e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> quæ iam dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan>. <lb/></s> <s>Nam po&longs;tquam genitum e&longs;t, habitum contraxit, & e&longs;t in actu primo. </s> <s>A&longs;&longs;en&longs;i&longs;&longs;e quoque videtur <lb/>Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> eidem placito, cùm comparat habitum efficiendi facultati, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id pronunciatum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2072"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="elementũ">elementum</expan> genitum e&longs;t, & in &longs;uo loco: quòd &longs;i per vim è loco &longs;uo pellatur, aut dum gignitur, etiam <lb/>vetetur, quominus in <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> feratur <expan abbr="locũ">locum</expan>, donec <expan abbr="genitũ">genitum</expan> &longs;it; manet <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, &longs;ed quoniam extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>locum e&longs;t præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, cupit adipi&longs;ci &longs;tatum naturalem, non <expan abbr="põt">potest</expan>, quoniam impeditur; tolle im­<lb/>pedimentum, <expan abbr="iã">iam</expan> ip&longs;um per &longs;e&longs;e promptè &longs;e conferet ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> locum, & è pote&longs;tate quam habebat, <lb/>in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> ex &longs;e ip&longs;o deducetur: ea verò pote&longs;tas e&longs;t <expan abbr="&longs;ecũda">&longs;ecunda</expan> quæ iam dirigitur ad <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan>. <lb/></s> <s>Nam po&longs;tquam genitum e&longs;t, habitum contraxit, & e&longs;t in actu primo. </s> <s>A&longs;&longs;en&longs;i&longs;&longs;e quoque videtur <lb/>Alexander <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> eidem placito, cùm comparat habitum efficiendi facultati, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id pronunciatum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2073"></arrow.to.target><lb/>ab ip&longs;o e&longs;t cum Ari&longs;totele, ni&longs;i quòd, non alterius e&longs;t motrix, &longs;ed eius, à quo habetur, “vt credi po&longs;­<lb/>&longs;it, <expan abbr="formã">formam</expan> habere vim mouendi, cùm ip&longs;a &longs;it habitus, id in quo e&longs;t.” Atte&longs;tatur item his ratio Quo­<lb/>niam id per &longs;e operatur, quod habet in &longs;eip&longs;o functionis &longs;uæ primordia: atqui elementa &longs;unt hu­<lb/>iu&longs;modi: con&longs;tant <expan abbr=".n.">enim</expan> eo tempore ex materia & forma, quarum alterius <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t pati, alterius <lb/>verò efficere. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;unt duo &longs;ufficientia principia compo&longs;ito &longs;uæ cuiu&longs;que functionis. <lb/></s> <s>Ergo per &longs;e operantur qu&ecedil;cunque è talibus principiis con&longs;tituta &longs;unt. </s> <s>quòd &longs;iquo egeant alio, id <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Confirmatur in&longs;uper: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id dicitur per &longs;e moueri quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duabus partibus, <lb/>altera nimirùm qu&ecedil; moueat, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; moueatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt quod ex hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõflatũ">conflatum</expan> <lb/>e&longs;t, per &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>: elementa verò è duabus hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõ&longs;titura">con&longs;titura</expan> &longs;unt, materia videlicet <lb/>& forma. </s> <s>Planum ergo e&longs;t, quòd ip&longs;a per &longs;e mouentur. </s> <s>Prætereà functiones &longs;unt <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan>; <lb/> | <arrow.to.target n="marg2073"></arrow.to.target><lb/>ab ip&longs;o e&longs;t cum Ari&longs;totele, ni&longs;i quòd, non alterius e&longs;t motrix, &longs;ed eius, à quo habetur, “vt credi po&longs;­<lb/>&longs;it, <expan abbr="formã">formam</expan> habere vim mouendi, cùm ip&longs;a &longs;it habitus, id in quo e&longs;t.” Atte&longs;tatur item his ratio Quo­<lb/>niam id per &longs;e operatur, quod habet in &longs;eip&longs;o functionis &longs;uæ primordia: atqui elementa &longs;unt hu­<lb/>iu&longs;modi: con&longs;tant <expan abbr=".n.">enim</expan> eo tempore ex materia & forma, quarum alterius <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t pati, alterius <lb/>verò efficere. </s> <s>C&ecedil;terùm hæc &longs;unt duo &longs;ufficientia principia compo&longs;ito &longs;uæ cuiu&longs;que functionis. <lb/></s> <s>Ergo per &longs;e operantur qu&ecedil;cunque è talibus principiis con&longs;tituta &longs;unt. </s> <s>quòd &longs;iquo egeant alio, id <lb/><expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. </s> <s>Confirmatur in&longs;uper: <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> id dicitur per &longs;e moueri quod <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duabus partibus, <lb/>altera nimirùm qu&ecedil; moueat, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera qu&ecedil; moueatur: <expan abbr="atq.">atque</expan> ita vt quod ex hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõflatũ">conflatum</expan> <lb/>e&longs;t, per &longs;e <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>: elementa verò è duabus hi&longs;ce partibus <expan abbr="cõ&longs;titura">con&longs;titura</expan> &longs;unt, materia videlicet <lb/>& forma. </s> <s>Planum ergo e&longs;t, quòd ip&longs;a per &longs;e mouentur. </s> <s>Prætereà functiones &longs;unt <expan abbr="indiuiduorũ">indiuiduorum</expan>; <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2086"></arrow.to.target><lb/>quod contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouetur, ab alio pror&longs;us moueri, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud, quod à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;uapte <lb/>natura cieri: quanquam id ex toto, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulis ex partibus eueniat. </s> <s>Ac &longs;i in alium &longs;en&longs;um <lb/>accipiatur ea di&longs;tributio, pr&ecedil;ter id quòd mira inconcinnitas in&longs;eretur in contextum, &longs;i inanis, eiu&longs;­<lb/>dem partitionis iteratio fiat; item Ari&longs;totelis <expan abbr="incon&longs;tantiã">incon&longs;tantiam</expan> &longs;ignificare poterit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> præcepta <lb/>dederit quæ pror&longs;us inutilia &longs;int, aut ea non &longs;eruauerit quæ ip&longs;e dederit, & primus &longs;u&ecedil; legis vincu­<lb/>la fregerit. </s> <s>Et certè &longs;i <expan abbr="cõmeant">commeant</expan> illa, non &longs;ic diuidundum fuerat, vt ip&longs;e fecit; &longs;atis <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;&longs;et, &longs;i ita di­<lb/>ctum foret. </s> <s>Quæ per &longs;e mouentur, aut à &longs;eip&longs;is, aut ab alio mouentur. </s> <s>Ea verò quæ à &longs;eip&longs;is agun­<lb/>tur; &longs;uapte natura, qu&ecedil; <expan abbr="aũt">aut</expan> ab alio violenter: fui&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uapte natura moueri non eius proprium <lb/> | <arrow.to.target n="marg2086"></arrow.to.target><lb/>quod contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> mouetur, ab alio pror&longs;us moueri, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud, quod à &longs;eip&longs;o mouetur, &longs;uapte <lb/>natura cieri: quanquam id ex toto, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ingulis ex partibus eueniat. </s> <s>Ac &longs;i in alium &longs;en&longs;um <lb/>accipiatur ea di&longs;tributio, pr&ecedil;ter id quòd mira inconcinnitas in&longs;eretur in contextum, &longs;i inanis, eiu&longs;­<lb/>dem partitionis iteratio fiat; item Ari&longs;totelis <expan abbr="incon&longs;tantiã">incon&longs;tantiam</expan> &longs;ignificare poterit, qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> præcepta <lb/>dederit quæ pror&longs;us inutilia &longs;int, aut ea non &longs;eruauerit quæ ip&longs;e dederit, & primus &longs;u&ecedil; legis vincu­<lb/>la fregerit. </s> <s>Et certè &longs;i <expan abbr="cõmeant">commeant</expan> illa, non &longs;ic diuidundum fuerat, vt ip&longs;e fecit; &longs;atis <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;&longs;et, &longs;i ita di­<lb/>ctum foret. </s> <s>Quæ per &longs;e mouentur, aut à &longs;eip&longs;is, aut ab alio mouentur. </s> <s>Ea verò quæ à &longs;eip&longs;is agun­<lb/>tur; &longs;uapte natura, qu&ecedil; <expan abbr="aũt">aut</expan> ab alio violenter: fui&longs;&longs;et <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;uapte natura moueri non eius proprium <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2087"></arrow.to.target><lb/>quod per &longs;e mouetur, nec item ab alio moueri, &longs;ed illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; mouentur à &longs;eip&longs;is; hoc autem <lb/>illorum qu&ecedil; mouentur ab alio. </s> <s>Prætereà &longs;i &longs;taret ita diui&longs;io, non præ&longs;taret nobis Ari&longs;toteles id <lb/>quod expeteret, aut certè longiore via perficeret, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s>tota theatra &longs;&ecedil;pius <expan abbr="cõmoui&longs;&longs;et">commoui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="clamãs">clamans</expan>, <lb/>methodos e&longs;&longs;e naturæ imitatrices, quare nihil ab eis redundans e&longs;&longs;e expectandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in pri­<lb/>mum mouens 8. Phy&longs;. vniuer&longs;us Ari&longs;totelis &longs;ermo contendebat, & ab his quæ &longs;unt inanima quæ <lb/>voluit ab alio moueri, re&longs;oluit <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> inanimata, quorum more primum mobile mo­<lb/>ueretur. </s> <s>ea verò &longs;unt quæ à &longs;eip&longs;is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouentur, &longs;ed tamen pars mouens adhuc mobilis e&longs;t; <lb/>cùm &longs;atis fui&longs;&longs;et, &longs;i ab iis quæ natura mouentur, proximè ad <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens perueni&longs;&longs;et, quòd in <lb/>eis foret <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pars. </s> <s>Sed ip&longs;e ab iis quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> credimus e&longs;&longs;e inanima ad illa <lb/>venit primùm quæ putamus e&longs;&longs;e animalia. </s> <s>ex quorum motu de primo mobili <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> ferri po&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quòd moueri à &longs;e, & ab alio non minus inter &longs;e di&longs;iuncta erunt, quàm &longs;uapte <lb/>natura moueri, & contra naturam. </s> <s>Igitur etiam proprietates eius quod à &longs;eip&longs;o mouetur, ab iis <lb/>erunt alien&ecedil; quæ mouentur ab alio, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> proprietas quod à &longs;eip&longs;o mouetur, inter alias hæc <lb/>e&longs;t, diuidi in partem <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, ac mouentem. </s> <s>Quapropter id quod in eas parteis non &longs;ecabitur, ab | <arrow.to.target n="marg2087"></arrow.to.target><lb/>quod per &longs;e mouetur, nec item ab alio moueri, &longs;ed illud <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; mouentur à &longs;eip&longs;is; hoc autem <lb/>illorum qu&ecedil; mouentur ab alio. </s> <s>Prætereà &longs;i &longs;taret ita diui&longs;io, non præ&longs;taret nobis Ari&longs;toteles id <lb/>quod expeteret, aut certè longiore via perficeret, <expan abbr="fru&longs;tra&qacute;">fru&longs;traque</expan>. </s> <s>tota theatra &longs;&ecedil;pius <expan abbr="cõmoui&longs;&longs;et">commoui&longs;&longs;et</expan> <expan abbr="clamãs">clamans</expan>, <lb/>methodos e&longs;&longs;e naturæ imitatrices, quare nihil ab eis redundans e&longs;&longs;e expectandum. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in pri­<lb/>mum mouens 8. Phy&longs;. vniuer&longs;us Ari&longs;totelis &longs;ermo contendebat, & ab his quæ &longs;unt inanima quæ <lb/>voluit ab alio moueri, re&longs;oluit <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> inanimata, quorum more primum mobile mo­<lb/>ueretur. </s> <s>ea verò &longs;unt quæ à &longs;eip&longs;is <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mouentur, &longs;ed tamen pars mouens adhuc mobilis e&longs;t; <lb/>cùm &longs;atis fui&longs;&longs;et, &longs;i ab iis quæ natura mouentur, proximè ad <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens perueni&longs;&longs;et, quòd in <lb/>eis foret <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pars. </s> <s>Sed ip&longs;e ab iis quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> credimus e&longs;&longs;e inanima ad illa <lb/>venit primùm quæ putamus e&longs;&longs;e animalia. </s> <s>ex quorum motu de primo mobili <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> ferri po&longs;­<lb/>&longs;et. </s> <s>Accedit <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quòd moueri à &longs;e, & ab alio non minus inter &longs;e di&longs;iuncta erunt, quàm &longs;uapte <lb/>natura moueri, & contra naturam. </s> <s>Igitur etiam proprietates eius quod à &longs;eip&longs;o mouetur, ab iis <lb/>erunt alien&ecedil; quæ mouentur ab alio, illius <expan abbr="aũt">aut</expan> proprietas quod à &longs;eip&longs;o mouetur, inter alias hæc <lb/>e&longs;t, diuidi in partem <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, ac mouentem. </s> <s>Quapropter id quod in eas parteis non &longs;ecabitur, ab |
| <pb pagenum="321"/> | <pb pagenum="321"/> |
| <arrow.to.target n="marg2088"></arrow.to.target><lb/>alio planè mouebitur, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed cùm inanima <expan abbr="nõ">non</expan> diuidantur in eiu&longs;modi parteis, nun­<lb/>quam &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri poterunt: aliter fal&longs;a illa <expan abbr="oĩa">omnia</expan> forent, & <expan abbr="admodũ">admodum</expan> lubrica quæ po­<lb/>&longs;teà de inanimis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et, & nouis rationibus confirmare conatus e&longs;&longs;et in eo propo&longs;ito ma­<lb/>nens, & quae ab alio moueantur, & quòd in tales parteis <expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecentur, aut &longs;i defendi&longs;&longs;et oppo&longs;itum; <lb/>illa profectò qu&ecedil; tantis machinis erexerat, aliquando demolitus e&longs;&longs;et. </s> <s>Sed quid <expan abbr="tãto">tanto</expan> conatu opus <lb/>e&longs;t in re per&longs;picua? </s> <s>perge ob&longs;ecro, videbis Ari&longs;totelem paullo po&longs;t ita &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">kai\ tw=n u)p' <lb/>a)/llou kinoume\non ta\ me\n fu/sei kinei/tai, ta\ de\ pa\ra fu/sin</foreign>. </s> <s>ide&longs;t ex iis quæ mouentur ab alio, qu&ecedil;­<lb/>dam &longs;uapte natura mouentur, nonnulla contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & mox <foreign lang="greek">tw=n ga\r u(p' a)ll' ou) kinoume\non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta\ <lb/>me\n para\ fu/si+n e)qh/ka me\n kinei=sqai ta\ de\ lei/petai a)ntiqei=nai o(ti fu/sei</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>Ex iis enim <lb/>quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> po&longs;uimus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, illa verò reliquum e&longs;t, vt op­<lb/>ponamus, quia natura, vt tibi de partitionis illius veritate ne minima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;u&longs;picio in animo re­<lb/>&longs;tare queat. </s> <s>Prætereà quae ab&longs;olutè <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis &longs;ecari nequeat, illa <expan abbr="mõ&longs;trant">mon&longs;trant</expan> quæ <lb/>mox Ari&longs;toteles ip&longs;e <expan abbr="ad&longs;crip&longs;i&ttilde;">ad&longs;crip&longs;itur</expan> ad verbum. </s> <s>Videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, vt in nauibus & in iis quæ non na­<lb/>tura <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, &longs;iue artificio&longs;a &longs;int, &longs;eu quæ ip&longs;e &longs;pontina vocat, &longs;ic & in animalibus e&longs;&longs;e diui&longs;um id <lb/>quod mouet, & id quod mouetur. </s> <s>& &longs;ic totum mouere &longs;eip&longs;um. </s> <s>Eius verba &longs;unt i&longs;ta. <foreign lang="greek">*e)/oike <lb/>ga\r w(sper e)n toi=s plou/oiou kai\ mh\ fu/sei sunistame\nois, ou(tw kai\ e)n toi=s zw/ois ei)=nai dihrhme\non to\ ki­<lb/>noh/n kai\ to\ kinoumenon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ou(tws po\ pa/n a)uto\ e(auto\ kinei=n</foreign>. </s> <s>Atque equidem cùm manife&longs;tè per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2088"></arrow.to.target><lb/>alio planè mouebitur, & præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed cùm inanima <expan abbr="nõ">non</expan> diuidantur in eiu&longs;modi parteis, nun­<lb/>quam &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri poterunt: aliter fal&longs;a illa <expan abbr="oĩa">omnia</expan> forent, & <expan abbr="admodũ">admodum</expan> lubrica quæ po­<lb/>&longs;teà de inanimis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et, & nouis rationibus confirmare conatus e&longs;&longs;et in eo propo&longs;ito ma­<lb/>nens, & quae ab alio moueantur, & quòd in tales parteis <expan abbr="nũ">num</expan> &longs;ecentur, aut &longs;i defendi&longs;&longs;et oppo&longs;itum; <lb/>illa profectò qu&ecedil; tantis machinis erexerat, aliquando demolitus e&longs;&longs;et. </s> <s>Sed quid <expan abbr="tãto">tanto</expan> conatu opus <lb/>e&longs;t in re per&longs;picua? </s> <s>perge ob&longs;ecro, videbis Ari&longs;totelem paullo po&longs;t ita &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">kai\ tw=n u)p' <lb/>a)/llou kinoume\non ta\ me\n fu/sei kinei/tai, ta\ de\ pa\ra fu/sin</foreign>. </s> <s>ide&longs;t ex iis quæ mouentur ab alio, qu&ecedil;­<lb/>dam &longs;uapte natura mouentur, nonnulla contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & mox <foreign lang="greek">tw=n ga\r u(p' a)ll' ou) kinoume\non. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ta\ <lb/>me\n para\ fu/si+n e)qh/ka me\n kinei=sqai ta\ de\ lei/petai a)ntiqei=nai o(ti fu/sei</foreign>. </s> <s>hoc e&longs;t. </s> <s>Ex iis enim <lb/>quæ mouentur ab alio, hæc <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> po&longs;uimus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> moueri, illa verò reliquum e&longs;t, vt op­<lb/>ponamus, quia natura, vt tibi de partitionis illius veritate ne minima <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;u&longs;picio in animo re­<lb/>&longs;tare queat. </s> <s>Prætereà quae ab&longs;olutè <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis &longs;ecari nequeat, illa <expan abbr="mõ&longs;trant">mon&longs;trant</expan> quæ <lb/>mox Ari&longs;toteles ip&longs;e <expan abbr="ad&longs;crip&longs;i&ttilde;">ad&longs;crip&longs;itur</expan> ad verbum. </s> <s>Videtur <expan abbr=".n.">enim</expan> inquit, vt in nauibus & in iis quæ non na­<lb/>tura <expan abbr="con&longs;tãt">con&longs;tant</expan>, &longs;iue artificio&longs;a &longs;int, &longs;eu quæ ip&longs;e &longs;pontina vocat, &longs;ic & in animalibus e&longs;&longs;e diui&longs;um id <lb/>quod mouet, & id quod mouetur. </s> <s>& &longs;ic totum mouere &longs;eip&longs;um. </s> <s>Eius verba &longs;unt i&longs;ta. <foreign lang="greek">*)e/oike <lb/>ga\r w(sper e)n toi=s plou/oiou kai\ mh\ fu/sei sunistame\nois, ou(tw kai\ e)n toi=s zw/ois ei)=nai dihrhme\non to\ ki­<lb/>noh/n kai\ to\ kinoumenon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">kai\ ou(tws po\ pa/n a)uto\ e(auto\ kinei=n</foreign>. </s> <s>Atque equidem cùm manife&longs;tè per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2089"></arrow.to.target><lb/>&longs;piciamus e&longs;&longs;e aliquod primum in animali quod c&ecedil;teris quie&longs;centibus agitetur, c&ecedil;tera verò illius <lb/>primi officio vacante e&longs;&longs;e immobilia, nec in animo carentibus e&longs;&longs;e quicquam huiu&longs;modi, rectè <lb/><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, inanimante &longs;olo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> e&longs;&longs;e id quod mouet, ab eo quod mouetur, non modò ra­<lb/>tione ip&longs;a, verùmetiam re: <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc id e&longs;&longs;e quod à &longs;e ip&longs;o moueri po&longs;sit. </s> <s>Maximè <expan abbr="aũt">aut</expan> (ad&longs;cribit) <lb/>dubitatur, <expan abbr="reliquũ">reliquum</expan> po&longs;trem&ecedil; diui&longs;ionis <expan abbr="m&etilde;brum">membrum</expan>, vnde .&longs;. </s> <s>motus naturales grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>&longs;u­<lb/>&longs;citentur. </s> <s>Hoc verò non ob aliud quàm quòd in illis pars mobilis à mouente di&longs;iuncta non appa­<lb/>reat quæ prima cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur à &longs;eip&longs;o <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agitari contingat, quæ cum inanimante &longs;olo repe­<lb/>riatur, facit, vt à &longs;eip&longs;o moueri <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;it animantis. </s> <s>Quin potius &longs;i rem maiore diligentia per­<lb/>pendamus, ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> videatur allata quæ na&longs;catur ab initiis, & nobis &longs;imul, & na­<lb/>tura prioribus. </s> <s>Etenim hæc accipit Ari&longs;toteles pro reciprocis animatum e&longs;&longs;e, moueri à &longs;e ip&longs;o & <lb/>diuidi in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mouentem, ac mobilem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic confici poterit argumentum. </s> <s>Subiectum ani­<lb/>matum. </s> <s>A &longs;eip&longs;o moueri, attributum. </s> <s>Cau&longs;&longs;a, diuidi in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem. </s> <s>Ergo quicquid diui­<lb/>ditur in parteis <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan> ac <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>, id à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Animatum in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem &longs;ecatur. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2089"></arrow.to.target><lb/>&longs;piciamus e&longs;&longs;e aliquod primum in animali quod c&ecedil;teris quie&longs;centibus agitetur, c&ecedil;tera verò illius <lb/>primi officio vacante e&longs;&longs;e immobilia, nec in animo carentibus e&longs;&longs;e quicquam huiu&longs;modi, rectè <lb/><expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;t, inanimante &longs;olo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> e&longs;&longs;e id quod mouet, ab eo quod mouetur, non modò ra­<lb/>tione ip&longs;a, verùmetiam re: <expan abbr="atq.">atque</expan> hoc id e&longs;&longs;e quod à &longs;e ip&longs;o moueri po&longs;sit. </s> <s>Maximè <expan abbr="aũt">aut</expan> (ad&longs;cribit) <lb/>dubitatur, <expan abbr="reliquũ">reliquum</expan> po&longs;trem&ecedil; diui&longs;ionis <expan abbr="m&etilde;brum">membrum</expan>, vnde .&longs;. </s> <s>motus naturales grauium <expan abbr="leuium&qacute;">leuiumque</expan>. </s> <s>&longs;u­<lb/>&longs;citentur. </s> <s>Hoc verò non ob aliud quàm quòd in illis pars mobilis à mouente di&longs;iuncta non appa­<lb/>reat quæ prima cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur à &longs;eip&longs;o <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> agitari contingat, quæ cum inanimante &longs;olo repe­<lb/>riatur, facit, vt à &longs;eip&longs;o moueri <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;it animantis. </s> <s>Quin potius &longs;i rem maiore diligentia per­<lb/>pendamus, ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> videatur allata quæ na&longs;catur ab initiis, & nobis &longs;imul, & na­<lb/>tura prioribus. </s> <s>Etenim hæc accipit Ari&longs;toteles pro reciprocis animatum e&longs;&longs;e, moueri à &longs;e ip&longs;o & <lb/>diuidi in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mouentem, ac mobilem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;ic confici poterit argumentum. </s> <s>Subiectum ani­<lb/>matum. </s> <s>A &longs;eip&longs;o moueri, attributum. </s> <s>Cau&longs;&longs;a, diuidi in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem. </s> <s>Ergo quicquid diui­<lb/>ditur in parteis <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan> ac <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>, id à &longs;eip&longs;o mouetur. </s> <s>Animatum in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem &longs;ecatur. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2090"></arrow.to.target><lb/>Et mouetur igitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Diuidi <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem, & nobi&longs;met ip&longs;is clarum e&longs;t, & in c&ecedil;te­<lb/>ris animantibus, vt id probarè non expediat. </s> <s>Ea in verò cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e ex illo con&longs;tat. </s> <s>Neque enim <lb/>quicquam reperiri <expan abbr="põt">potest</expan> quod à &longs;eip&longs;o primò moueatur. </s> <s>Quare aut ab externo moueri oportebit, <lb/>aut in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> nece&longs;&longs;ariò diuidetur. </s> <s>&longs;ed nos de illo agimus quod à &longs;eip&longs;o mouetur, non <expan abbr="au-t&etilde;">au­<lb/>tem</expan> ab externo. </s> <s>Accedit <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd id quod per &longs;e mouet, & quod per &longs;e mouetur, actu e&longs;&longs;e debet. <lb/></s> <s>Ob id mutatur materia &longs;olùm, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quia &longs;it potentia. </s> <s>Sic in animali portione re­<lb/>&longs;pondet, &longs;iue animus qui ibi re&longs;idet: e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> corpus organicum quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t actu. </s> <s>Proinde monuit <lb/>Ari&longs;toteles animalia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;impliciter <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;ed vnum, quae ab vno, & quodammodò per adiunctio­<lb/>nem: cùm ab illo primò quod e&longs;t cor, partes aliæ pendere <expan abbr="per&longs;piciãtur">per&longs;piciantur</expan>, & <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> planè ducere. <lb/></s> <s>Conuerte modò te ad <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, quid in illo <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan> apparet? </s> <s>quid e&longs;t in eo quod moueat, cum <lb/>&longs;it actu à re mobili &longs;eparatum? </s> <s>num ne forma, quæ cùm materia ip&longs;a diuiditur? </s> <s>Immò &longs;i illa <lb/><expan abbr="cõmeant">commeant</expan>, qualia accipiuntur ab Ari&longs;totele, profectò nec <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis diuidi pote­<lb/>rit, nec à &longs;e ip&longs;o cieri. </s> <s>aliter non e&longs;&longs;et id quod e&longs;t à &longs;e moueri, & ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> parte con&longs;tare <foreign lang="greek">zwtiko\n</foreign><lb/> | <arrow.to.target n="marg2090"></arrow.to.target><lb/>Et mouetur igitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Diuidi <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem, & nobi&longs;met ip&longs;is clarum e&longs;t, & in c&ecedil;te­<lb/>ris animantibus, vt id probarè non expediat. </s> <s>Ea in verò cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e ex illo con&longs;tat. </s> <s>Neque enim <lb/>quicquam reperiri <expan abbr="põt">potest</expan> quod à &longs;eip&longs;o primò moueatur. </s> <s>Quare aut ab externo moueri oportebit, <lb/>aut in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> nece&longs;&longs;ariò diuidetur. </s> <s>&longs;ed nos de illo agimus quod à &longs;eip&longs;o mouetur, non <expan abbr="au-t&etilde;">au­<lb/>tem</expan> ab externo. </s> <s>Accedit <expan abbr="etiã">etiam</expan> quòd id quod per &longs;e mouet, & quod per &longs;e mouetur, actu e&longs;&longs;e debet. <lb/></s> <s>Ob id mutatur materia &longs;olùm, non <expan abbr="aũt">aut</expan> mouetur, quia &longs;it potentia. </s> <s>Sic in animali portione re­<lb/>&longs;pondet, &longs;iue animus qui ibi re&longs;idet: e&longs;t <expan abbr="etiã">etiam</expan> corpus organicum quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> e&longs;t actu. </s> <s>Proinde monuit <lb/>Ari&longs;toteles animalia <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;e &longs;impliciter <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, &longs;ed vnum, quae ab vno, & quodammodò per adiunctio­<lb/>nem: cùm ab illo primò quod e&longs;t cor, partes aliæ pendere <expan abbr="per&longs;piciãtur">per&longs;piciantur</expan>, & <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> planè ducere. <lb/></s> <s>Conuerte modò te ad <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan>, quid in illo <expan abbr="di&longs;tinctũ">di&longs;tinctum</expan> apparet? </s> <s>quid e&longs;t in eo quod moueat, cum <lb/>&longs;it actu à re mobili &longs;eparatum? </s> <s>num ne forma, quæ cùm materia ip&longs;a diuiditur? </s> <s>Immò &longs;i illa <lb/><expan abbr="cõmeant">commeant</expan>, qualia accipiuntur ab Ari&longs;totele, profectò nec <expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> in duas illas parteis diuidi pote­<lb/>rit, nec à &longs;e ip&longs;o cieri. </s> <s>aliter non e&longs;&longs;et id quod e&longs;t à &longs;e moueri, & ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> parte con&longs;tare <foreign lang="greek">zwtiko\n</foreign><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2091"></arrow.to.target><lb/>& vitale, vt ip&longs;e po&longs;teà te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic ita videtur e&longs;&longs;e &longs;en&longs;us Ari&longs;totelis, vt &longs;uper hi&longs;ce fun­<lb/>damentis extructæ &longs;int omnes ill&ecedil; rationes quæ in 8. lib. con&longs;equuntur, ne in vniuer&longs;a phy&longs;iolo­<lb/>gia dicamus. </s> <s>Sed, amabo te, animaduerte progre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis. </s> <s>Ip&longs;e dubitat de cau&longs;sis motus <lb/>in animo carentibus, &longs;int'ne externæ, aut internæ, internas non e&longs;&longs;e probat, quandò id vitale &longs;it, <lb/>& animati peculiare, docet ea moueri &longs;uapte natura; addit <expan abbr="naturã">naturam</expan> non e&longs;&longs;e principium, quod ef­<lb/>ficiat eiu&longs;cemodi motum; mon&longs;trant quod' nam &longs;it illud mouens, quod agitet illa pro &longs;ua natu­<lb/>ra, id verò ponit generans, aut <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> remouens. </s> <s>Ergo motus inanimi non fit à forma, tanquam <lb/>mouente, nec illud <expan abbr="verũ">verum</expan>, &longs;i moueatur ab externo, vi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motum iri, <expan abbr="præter&qacute;">præterque</expan>. </s> <s>naturam. </s> <s>Quid <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> repugnantius, quàm &longs;i motus naturalis inanimi ab interno efficiente produceretur, hæc con­<lb/>cludere, & ita perorare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> eo loco factum e&longs;t? </s> <s>His ita con&longs;titutis nunc veniamus ad <lb/>leges. </s> <s>Hîc video nonnullos <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc loca &longs;ic interpretari, quòd Ari&longs;toteles ab alio moueri, non au­<lb/>tem à &longs;eip&longs;is inanima te&longs;tatus &longs;it, non quin ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motus obtineant: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in­<lb/>quiunt: quoniam habent <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ mouetur, & formam quæ mouet, &longs;ed quia forma <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan> ab&longs;olutè <expan abbr="nõ">non</expan> mouet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animus; hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;um in animali præ&longs;tat motum, <lb/>nec alterius eget auxilij, forma <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e deducit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed ab alio extrin&longs;eco <lb/>opem ad <expan abbr="mouendũ">mouendum</expan> implorat, idcirco <expan abbr="elementũ">elementum</expan> non à &longs;eip&longs;o, verùm ab alio moueri prædicatur. | <arrow.to.target n="marg2091"></arrow.to.target><lb/>& vitale, vt ip&longs;e po&longs;teà te&longs;tatus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> hic ita videtur e&longs;&longs;e &longs;en&longs;us Ari&longs;totelis, vt &longs;uper hi&longs;ce fun­<lb/>damentis extructæ &longs;int omnes ill&ecedil; rationes quæ in 8. lib. con&longs;equuntur, ne in vniuer&longs;a phy&longs;iolo­<lb/>gia dicamus. </s> <s>Sed, amabo te, animaduerte progre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis. </s> <s>Ip&longs;e dubitat de cau&longs;sis motus <lb/>in animo carentibus, &longs;int'ne externæ, aut internæ, internas non e&longs;&longs;e probat, quandò id vitale &longs;it, <lb/>& animati peculiare, docet ea moueri &longs;uapte natura; addit <expan abbr="naturã">naturam</expan> non e&longs;&longs;e principium, quod ef­<lb/>ficiat eiu&longs;cemodi motum; mon&longs;trant quod' nam &longs;it illud mouens, quod agitet illa pro &longs;ua natu­<lb/>ra, id verò ponit generans, aut <expan abbr="obic&etilde;">obicem</expan> remouens. </s> <s>Ergo motus inanimi non fit à forma, tanquam <lb/>mouente, nec illud <expan abbr="verũ">verum</expan>, &longs;i moueatur ab externo, vi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motum iri, <expan abbr="præter&qacute;">præterque</expan>. </s> <s>naturam. </s> <s>Quid <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> repugnantius, quàm &longs;i motus naturalis inanimi ab interno efficiente produceretur, hæc con­<lb/>cludere, & ita perorare <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> eo loco factum e&longs;t? </s> <s>His ita con&longs;titutis nunc veniamus ad <lb/>leges. </s> <s>Hîc video nonnullos <expan abbr="oĩa">omnia</expan> hæc loca &longs;ic interpretari, quòd Ari&longs;toteles ab alio moueri, non au­<lb/>tem à &longs;eip&longs;is inanima te&longs;tatus &longs;it, non quin ip&longs;a <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> motus obtineant: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in­<lb/>quiunt: quoniam habent <expan abbr="materiã">materiam</expan> quæ mouetur, & formam quæ mouet, &longs;ed quia forma <expan abbr="inani-morũ">inani­<lb/>morum</expan> ab&longs;olutè <expan abbr="nõ">non</expan> mouet, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> animus; hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e ip&longs;um in animali præ&longs;tat motum, <lb/>nec alterius eget auxilij, forma <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e deducit <expan abbr="elementũ">elementum</expan> ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;ed ab alio extrin&longs;eco <lb/>opem ad <expan abbr="mouendũ">mouendum</expan> implorat, idcirco <expan abbr="elementũ">elementum</expan> non à &longs;eip&longs;o, verùm ab alio moueri prædicatur. |
| |
| <pb pagenum="323"/> | <pb pagenum="323"/> |
| <arrow.to.target n="marg2099"></arrow.to.target><lb/>ob&longs;eruantes qu&ecedil; &longs;unt efficiens à quo motus <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & materia quæ motui &longs;ubiicitur. </s> <s>Hoc, <lb/>puto, pluribus arridebit. </s> <s>Sed aliud interim &longs;ub&longs;cribam quod firmius e&longs;&longs;e arbitror, &longs;peciem quæ <lb/>mouet vt finis, mouere primùm, vt &longs;uprà monui, tanquam efficiens, vel quòd ip&longs;a efficiat, vel quae <lb/>vtatur efficiente: verùm quia mouet corpus animantis, non quà <expan abbr="animatũ">animatum</expan> e&longs;t, &longs;ed vt naturale, non <lb/>recipitur vt efficiens inter principia quæ <expan abbr="moueãt">moueant</expan> animatum, quatenus huiu&longs;modi, vt finem verò <lb/>mouere <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> con&longs;tat, po&longs;tquàm animo &longs;pecies accepta fuerit. </s> <s>At tum &longs;pecies vnum fit cum ani­<lb/>mo, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> magis, vt aiunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex forma & materia fiat, quandò idem fit &longs;ecundùm formam cum <lb/>ip&longs;o animo. </s> <s>Proinde non numeratur in mouentibus externis, id &longs;olùm habens externi, quòd e&longs;t <lb/>&longs;pecies rei quæ extra <expan abbr="animũ">animum</expan> e&longs;t, cuius adeptione motus quidem terminatur, &longs;ed cùm <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ap­<lb/>petendi <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, ni&longs;i cùm tetigit animum &longs;pecies eius; idcirco internum motus <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum <lb/>ea ratione con&longs;tituit. </s> <s>In motibus animo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> re&longs;pondet huic principio locus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in natu­<lb/>ra locus propter <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> virtutis quæ c&ecedil;litùs de&longs;cendit, habet vim afficiendi, &, tum (ni&longs;i <lb/>fallor) cum generante numeratur. </s> <s>Quia verò præfert habitum qui futurus &longs;it perfectio corpo­<lb/>ris ibi &longs;ecundùm naturam exi&longs;tentis, ita mouet, vt finis, & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt à &longs;pecie refertur, externus, vt <lb/>materiæ præ&longs;entatus, ab ip&longs;a non di&longs;iunctus eo .&longs;. </s> <s>modo quem nos <foreign lang="greek">ei)dixw=s</foreign>, alij per intentionem <lb/>dicerent, de qua re po&longs;teà copio&longs;ius. </s> <s>Sed h&ecedil;c in præ&longs;entia mittamus, cùm hoc loco efficiens cau&longs;­<lb/>&longs;a motus duntaxat inquiratur. </s> <s>Nil etiam dicimus, vbi generante &longs;ublato moueatur elementum <lb/> | <arrow.to.target n="marg2099"></arrow.to.target><lb/>ob&longs;eruantes qu&ecedil; &longs;unt efficiens à quo motus <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, & materia quæ motui &longs;ubiicitur. </s> <s>Hoc, <lb/>puto, pluribus arridebit. </s> <s>Sed aliud interim &longs;ub&longs;cribam quod firmius e&longs;&longs;e arbitror, &longs;peciem quæ <lb/>mouet vt finis, mouere primùm, vt &longs;uprà monui, tanquam efficiens, vel quòd ip&longs;a efficiat, vel quae <lb/>vtatur efficiente: verùm quia mouet corpus animantis, non quà <expan abbr="animatũ">animatum</expan> e&longs;t, &longs;ed vt naturale, non <lb/>recipitur vt efficiens inter principia quæ <expan abbr="moueãt">moueant</expan> animatum, quatenus huiu&longs;modi, vt finem verò <lb/>mouere <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> con&longs;tat, po&longs;tquàm animo &longs;pecies accepta fuerit. </s> <s>At tum &longs;pecies vnum fit cum ani­<lb/>mo, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> magis, vt aiunt, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex forma & materia fiat, quandò idem fit &longs;ecundùm formam cum <lb/>ip&longs;o animo. </s> <s>Proinde non numeratur in mouentibus externis, id &longs;olùm habens externi, quòd e&longs;t <lb/>&longs;pecies rei quæ extra <expan abbr="animũ">animum</expan> e&longs;t, cuius adeptione motus quidem terminatur, &longs;ed cùm <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> ap­<lb/>petendi <expan abbr="nõ">non</expan> habeat, ni&longs;i cùm tetigit animum &longs;pecies eius; idcirco internum motus <expan abbr="principiũ">principium</expan> cum <lb/>ea ratione con&longs;tituit. </s> <s>In motibus animo <expan abbr="carentiũ">carentium</expan> re&longs;pondet huic principio locus. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> in natu­<lb/>ra locus propter <expan abbr="participation&etilde;">participationem</expan> virtutis quæ c&ecedil;litùs de&longs;cendit, habet vim afficiendi, &, tum (ni&longs;i <lb/>fallor) cum generante numeratur. </s> <s>Quia verò præfert habitum qui futurus &longs;it perfectio corpo­<lb/>ris ibi &longs;ecundùm naturam exi&longs;tentis, ita mouet, vt finis, & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> vt à &longs;pecie refertur, externus, vt <lb/>materiæ præ&longs;entatus, ab ip&longs;a non di&longs;iunctus eo .&longs;. </s> <s>modo quem nos <foreign lang="greek">ei)dixw=s</foreign>, alij per intentionem <lb/>dicerent, de qua re po&longs;teà copio&longs;ius. </s> <s>Sed h&ecedil;c in præ&longs;entia mittamus, cùm hoc loco efficiens cau&longs;­<lb/>&longs;a motus duntaxat inquiratur. </s> <s>Nil etiam dicimus, vbi generante &longs;ublato moueatur elementum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2100"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ni&longs;i vis generantis &longs;uper&longs;tes &longs;it in eo quod gignitur (quod quidam negat) tan­<lb/>tum <expan abbr=".n.">enim</expan> loci a&longs;&longs;equatur oportet elementum, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> de forma contraxerit, forma &longs;eip&longs;am promo­<lb/>uere nequit: aliter <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;eip&longs;um gigneret, quo nil ab&longs;urdius, nec &longs;upra <expan abbr="gradũ">gradum</expan> &longs;uum agit, ni&longs;i vt ab <lb/>alterius virtute agitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id etiam &longs;i volunt Ari&longs;toteles, & Galenus, cùm inquiunt, pro mo­<lb/>mento materiæ, in motoris ab&longs;entia fieri progre&longs;&longs;um; & ita agit per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> non igitur vt natura, <lb/>aut ergo virtus generantis &longs;upere&longs;t quod planè verum e&longs;t aut vlterius non progreditur. </s> <s>&longs;ed ma­<lb/>teria &longs;uperante retrocedit, aut fit ille motus ab alio quod e&longs;t extra mobile, <expan abbr="neq.">neque</expan> concurrente na­<lb/>tura, tanquam <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> principio. </s> <s>Mittamus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd Ari&longs;toteles, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> breui&longs;simo nobis <lb/>hanc glo&longs;&longs;ulam &longs;ignificauerit, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de principiis eius quod per &longs;e mouetur, verba fecit. </s> <s>hoc <lb/>addamus. </s> <s>Huiu&longs;modi principium, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a morus imperfecta, debere ab alio perfici, id <expan abbr="aũt">aut</expan>, <lb/>aut in genere finis e&longs;t, aut in genere efficientis. </s> <s>At finis ip&longs;e non &longs;ufficit ad motum incutiendum, <lb/>&longs;ed prætereà requirit efficiens. </s> <s>Sit hoc quod exciter formam. </s> <s>Si res igitur ita &longs;it, non modò for­<lb/>ma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus per &longs;e primum, &longs;ed imminebit <expan abbr="periculũ">periculum</expan>, ne moueat <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e: quandò <lb/>erit principium motus imperfectum, &longs;igno e&longs;t, quia non <expan abbr="põt">potest</expan> mouere &longs;ine alio, atque ita &longs;ine alio <lb/> | <arrow.to.target n="marg2100"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ni&longs;i vis generantis &longs;uper&longs;tes &longs;it in eo quod gignitur (quod quidam negat) tan­<lb/>tum <expan abbr=".n.">enim</expan> loci a&longs;&longs;equatur oportet elementum, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> de forma contraxerit, forma &longs;eip&longs;am promo­<lb/>uere nequit: aliter <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;eip&longs;um gigneret, quo nil ab&longs;urdius, nec &longs;upra <expan abbr="gradũ">gradum</expan> &longs;uum agit, ni&longs;i vt ab <lb/>alterius virtute agitur. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> id etiam &longs;i volunt Ari&longs;toteles, & Galenus, cùm inquiunt, pro mo­<lb/>mento materiæ, in motoris ab&longs;entia fieri progre&longs;&longs;um; & ita agit per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> non igitur vt natura, <lb/>aut ergo virtus generantis &longs;upere&longs;t quod planè verum e&longs;t aut vlterius non progreditur. </s> <s>&longs;ed ma­<lb/>teria &longs;uperante retrocedit, aut fit ille motus ab alio quod e&longs;t extra mobile, <expan abbr="neq.">neque</expan> concurrente na­<lb/>tura, tanquam <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> principio. </s> <s>Mittamus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> quòd Ari&longs;toteles, ne verbo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> breui&longs;simo nobis <lb/>hanc glo&longs;&longs;ulam &longs;ignificauerit, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> de principiis eius quod per &longs;e mouetur, verba fecit. </s> <s>hoc <lb/>addamus. </s> <s>Huiu&longs;modi principium, cùm &longs;it cau&longs;&longs;a morus imperfecta, debere ab alio perfici, id <expan abbr="aũt">aut</expan>, <lb/>aut in genere finis e&longs;t, aut in genere efficientis. </s> <s>At finis ip&longs;e non &longs;ufficit ad motum incutiendum, <lb/>&longs;ed prætereà requirit efficiens. </s> <s>Sit hoc quod exciter formam. </s> <s>Si res igitur ita &longs;it, non modò for­<lb/>ma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus per &longs;e primum, &longs;ed imminebit <expan abbr="periculũ">periculum</expan>, ne moueat <expan abbr="oĩno">omnino</expan> per &longs;e: quandò <lb/>erit principium motus imperfectum, &longs;igno e&longs;t, quia non <expan abbr="põt">potest</expan> mouere &longs;ine alio, atque ita &longs;ine alio <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2101"></arrow.to.target><lb/>mouere non <expan abbr="põt">potest</expan>, vt tum moueat, cùm ab alio mouetur. </s> <s>Si igitur ea cau&longs;&longs;a prima e&longs;t qua primò <lb/>po&longs;ita ponitur effectus primò, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>prima &longs;ublata primò tollitur: illud igitur à quo forma <lb/>excitatur, cùm &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="primũ">primum</expan> fuerit <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, forma verò ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="propinquũ">propinquum</expan>, ne dixerim <expan abbr="in&longs;tru-mentũ">in&longs;tru­<lb/>mentum</expan>, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hæc &longs;ola <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genera <expan abbr="moueãt">moueant</expan> ab alio mota. </s> <s>Quòd &longs;i motus ab alio naturalis <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ergo nullus erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> motus naturalis. </s> <s>Nullo igitur modo forma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus na­<lb/>turalis, nedum &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> mot^{9} primò & per &longs;e; nullus. </s> <s>n. talis erit motus, <expan abbr="&qtilde;ppe">quippe</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ab externo. <lb/></s> <s>Sic fal&longs;a naturæ definitio reddetur, quae &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus in quo e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e &longs;olùm, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pri­<lb/>mò, cum quia &longs;ine medio &longs;it auctor motus, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> principaliter, vt placet optimis philo&longs;ophis. <lb/></s> <s>Nunquid ita exi&longs;timabis, cùm fieri ex aliquo &longs;it multiplex, vt quae non &longs;ine ip&longs;o, vel vt quae ab ip&longs;o; &longs;ic <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> non ab externo moueri, &longs;ed quia non &longs;ine externo? </s> <s>Vide profectò, mi homo, ne reip&longs;um <lb/>tuis laqueis irretias. </s> <s>Etenim docebis me primùm vbi <expan abbr="locorũ">locorum</expan> cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="nõ">non</expan> ad alia genera per­<lb/>tineat, àc materiam & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ad illam, quae &longs;ine illa non e&longs;t bene; ad hunc, quae &longs;ine illo nihil e&longs;t &longs;im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2101"></arrow.to.target><lb/>mouere non <expan abbr="põt">potest</expan>, vt tum moueat, cùm ab alio mouetur. </s> <s>Si igitur ea cau&longs;&longs;a prima e&longs;t qua primò <lb/>po&longs;ita ponitur effectus primò, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. </s> <s>prima &longs;ublata primò tollitur: illud igitur à quo forma <lb/>excitatur, cùm &longs;it <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, <expan abbr="primũ">primum</expan> fuerit <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan>, forma verò ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> <expan abbr="propinquũ">propinquum</expan>, ne dixerim <expan abbr="in&longs;tru-mentũ">in&longs;tru­<lb/>mentum</expan>, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> hæc &longs;ola <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> genera <expan abbr="moueãt">moueant</expan> ab alio mota. </s> <s>Quòd &longs;i motus ab alio naturalis <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t, ergo nullus erit <expan abbr="oĩno">omnino</expan> motus naturalis. </s> <s>Nullo igitur modo forma erit <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus na­<lb/>turalis, nedum &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan> primò & per &longs;e; nullus. </s> <s>n. talis erit motus, <expan abbr="&qtilde;ppe">quippe</expan> <expan abbr="oĩs">omnis</expan> ab externo. <lb/></s> <s>Sic fal&longs;a naturæ definitio reddetur, quae &longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus in quo e&longs;t, <expan abbr="nõ">non</expan> per &longs;e &longs;olùm, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> pri­<lb/>mò, cum quia &longs;ine medio &longs;it auctor motus, tum <expan abbr="it&etilde;">item</expan> principaliter, vt placet optimis philo&longs;ophis. <lb/></s> <s>Nunquid ita exi&longs;timabis, cùm fieri ex aliquo &longs;it multiplex, vt quae non &longs;ine ip&longs;o, vel vt quae ab ip&longs;o; &longs;ic <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> non ab externo moueri, &longs;ed quia non &longs;ine externo? </s> <s>Vide profectò, mi homo, ne reip&longs;um <lb/>tuis laqueis irretias. </s> <s>Etenim docebis me primùm vbi <expan abbr="locorũ">locorum</expan> cau&longs;&longs;a &longs;ine qua <expan abbr="nõ">non</expan> ad alia genera per­<lb/>tineat, àc materiam & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ad illam, quae &longs;ine illa non e&longs;t bene; ad hunc, quae &longs;ine illo nihil e&longs;t &longs;im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2102"></arrow.to.target><lb/>pliciter: at externa illa numerantur in efficientibus, aut &longs;i ip&longs;a forma depellet impediens, &longs;e per <lb/> | <arrow.to.target n="marg2102"></arrow.to.target><lb/>pliciter: at externa illa numerantur in efficientibus, aut &longs;i ip&longs;a forma depellet impediens, &longs;e per <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2103"></arrow.to.target><lb/>accidens <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> concitabit; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> impedimenti depul&longs;io per accidens ad elementi <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõducit">conducit</expan>. <lb/></s> <s>Tum etiam, &longs;i qui fit ab alio motus, e&longs;t violens; erit maximè violens, quia maximè fit ab alio. <lb/></s> <s>Si verò naturalem e&longs;&longs;e fatearis, quia cum externo mouente concurrat <expan abbr="internũ">internum</expan>, forma nimirum; <lb/>iam non erit illud fal&longs;i&longs;simum; <expan abbr="&etilde;t&longs;i">et&longs;i</expan> motus à generante fiat, aut à pellente obicem, e&longs;&longs;e adhuc na­<lb/>turalem. </s> <s>Ni&longs;i fortè opineris tunc e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i forma concurrat vt principium mouens, non <lb/>vt patibile, vbi ego libenti&longs;simè di&longs;cam, quis te docuerit tale di&longs;crimen & quemadmodum ea &longs;e­<lb/>quantur quæ generatim <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel infert Ari&longs;toteles. </s> <s>Ergo natura e&longs;t principium patibile motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i dederis, eum motum obiri tanquam ab extrin&longs;eco, quoniam in eo pars mouens actu &longs;e­<lb/>iuncta e&longs;t ab ea quæ mouetur; re vera tamen e&longs;&longs;e ab interno, & ab eo quod &longs;ubiecto vnum &longs;it; <lb/><expan abbr="nõne">nonne</expan> vides te iam incidere in id, vt facias cau&longs;&longs;am motus in eo quod per &longs;e mouetur, di&longs;tinctio­<lb/>nem partium in actu etiam in iis quæ mouentur &longs;ecundùm naturam, quatenus huiu&longs;modi quæ <lb/>pertinet ad animata &longs;olum? </s> <s>Quapropter eo motus genere &longs;ecundùm naturam animalia &longs;ola <lb/>concitantur: nullum tale reperitur in animo carentibus. </s> <s>Inferius autem docebimus, &longs;i ratione <lb/>&longs;ola &longs;eparentur; ea non e&longs;&longs;e idonea principia motus. </s> <s>Quare <expan abbr="neq.">neque</expan> motus vllus in elemento, tan­<lb/>quam ab efficiente cau&longs;&longs;a pror&longs;us inerit. </s> <s>Sic, vt puto, &longs;ublata e&longs;t ea &longs;ententia .&longs;. </s> <s>elementa moueri | <arrow.to.target n="marg2103"></arrow.to.target><lb/>accidens <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> concitabit; <expan abbr="nanq.">nanque</expan> impedimenti depul&longs;io per accidens ad elementi <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="cõducit">conducit</expan>. <lb/></s> <s>Tum etiam, &longs;i qui fit ab alio motus, e&longs;t violens; erit maximè violens, quia maximè fit ab alio. <lb/></s> <s>Si verò naturalem e&longs;&longs;e fatearis, quia cum externo mouente concurrat <expan abbr="internũ">internum</expan>, forma nimirum; <lb/>iam non erit illud fal&longs;i&longs;simum; <expan abbr="&etilde;t&longs;i">et&longs;i</expan> motus à generante fiat, aut à pellente obicem, e&longs;&longs;e adhuc na­<lb/>turalem. </s> <s>Ni&longs;i fortè opineris tunc e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i forma concurrat vt principium mouens, non <lb/>vt patibile, vbi ego libenti&longs;simè di&longs;cam, quis te docuerit tale di&longs;crimen & quemadmodum ea &longs;e­<lb/>quantur quæ generatim <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel infert Ari&longs;toteles. </s> <s>Ergo natura e&longs;t principium patibile motus. <lb/></s> <s>Quòd &longs;i dederis, eum motum obiri tanquam ab extrin&longs;eco, quoniam in eo pars mouens actu &longs;e­<lb/>iuncta e&longs;t ab ea quæ mouetur; re vera tamen e&longs;&longs;e ab interno, & ab eo quod &longs;ubiecto vnum &longs;it; <lb/><expan abbr="nõne">nonne</expan> vides te iam incidere in id, vt facias cau&longs;&longs;am motus in eo quod per &longs;e mouetur, di&longs;tinctio­<lb/>nem partium in actu etiam in iis quæ mouentur &longs;ecundùm naturam, quatenus huiu&longs;modi quæ <lb/>pertinet ad animata &longs;olum? </s> <s>Quapropter eo motus genere &longs;ecundùm naturam animalia &longs;ola <lb/>concitantur: nullum tale reperitur in animo carentibus. </s> <s>Inferius autem docebimus, &longs;i ratione <lb/>&longs;ola &longs;eparentur; ea non e&longs;&longs;e idonea principia motus. </s> <s>Quare <expan abbr="neq.">neque</expan> motus vllus in elemento, tan­<lb/>quam ab efficiente cau&longs;&longs;a pror&longs;us inerit. </s> <s>Sic, vt puto, &longs;ublata e&longs;t ea &longs;ententia .&longs;. </s> <s>elementa moueri |
| <pb pagenum="324"/>ab interno principio, quanuis non ab&longs;olutè ex ip&longs;o, &longs;ed alio quodam extrin&longs;ecus adiuuante. <lb/></s> <s> | <pb pagenum="324"/>ab interno principio, quanuis non ab&longs;olutè ex ip&longs;o, &longs;ed alio quodam extrin&longs;ecus adiuuante. <lb/></s> <s> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2122"></arrow.to.target><lb/>Atque, vt <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, ex animis no&longs;tris ille &longs;crupulus extirpetur, & imminuatur hæc opinio <lb/>quæ <expan abbr="iã">iam</expan> latius &longs;erpit: nec quicquam minus &longs;u&longs;picemur, quàm inanimi formam in eo in quo ine&longs;t, <lb/>e&longs;&longs;e principium, quod efficiat motum: aduertamus Ari&longs;totelem illud ip&longs;um effatum & declarare <lb/>& confirmare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ea quæ mouent & mouentur, actu di&longs;iuncta e&longs;&longs;e oportere. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2122"></arrow.to.target><lb/>Atque, vt <expan abbr="oĩno">omnino</expan>, &longs;i fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, ex animis no&longs;tris ille &longs;crupulus extirpetur, & imminuatur hæc opinio <lb/>quæ <expan abbr="iã">iam</expan> latius &longs;erpit: nec quicquam minus &longs;u&longs;picemur, quàm inanimi formam in eo in quo ine&longs;t, <lb/>e&longs;&longs;e principium, quod efficiat motum: aduertamus Ari&longs;totelem illud ip&longs;um effatum & declarare <lb/>& confirmare <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ea quæ mouent & mouentur, actu di&longs;iuncta e&longs;&longs;e oportere. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2123"></arrow.to.target><lb/>docet <expan abbr=".n.">enim</expan> eum primis, quid &longs;it agendi facultas, tum etiam patiendi, <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuò diffinit vtranque <lb/>per habitudinem ad aliud. <foreign lang="greek">a)/lla</foreign> verò id intelligitur, quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; diuer&longs;&ecedil;, quemadmodum <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> liquet iis qui vel primis, vt dicitur labris degu&longs;tauere Porphyrium, & Ari&longs;totelicam phra&longs;im <lb/>longo progre&longs;&longs;u 1. Phy&longs;. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruarunt, <expan abbr="planumq.">planumque</expan> e&longs;t ob ea quæ hîc ad&longs;cribentur, aliud hoc loco <lb/> | <arrow.to.target n="marg2123"></arrow.to.target><lb/>docet <expan abbr=".n.">enim</expan> eum primis, quid &longs;it agendi facultas, tum etiam patiendi, <expan abbr="atq.">atque</expan> perpetuò diffinit vtranque <lb/>per habitudinem ad aliud. <foreign lang="greek">a)/lla</foreign> verò id intelligitur, quod e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; diuer&longs;&ecedil;, quemadmodum <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> liquet iis qui vel primis, vt dicitur labris degu&longs;tauere Porphyrium, & Ari&longs;totelicam phra&longs;im <lb/>longo progre&longs;&longs;u 1. Phy&longs;. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ob&longs;eruarunt, <expan abbr="planumq.">planumque</expan> e&longs;t ob ea quæ hîc ad&longs;cribentur, aliud hoc loco <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2124"></arrow.to.target><lb/>&longs;ignificare id quod e&longs;t &longs;ubiecti diuer&longs;i. </s> <s>Deinde mon&longs;trat Ari&longs;toteles agendi facultatem nece&longs;&longs;ariò <lb/>diui&longs;am e&longs;&longs;e à facultate patiendi; ex his autem concludit. </s> <s>Nullum congenitum, quatenus huiu&longs;­<lb/>modi, à &longs;eip&longs;o pati po&longs;&longs;e. </s> <s>Pronunciatur ea conclu&longs;io, vt vides vniuersè: ducitur à di&longs;tinctione <lb/>pote&longs;tatem: infertur ab&longs;olutè. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non modò ratione differentia debent capi agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>verùm item &longs;ubiecto. </s> <s>Nam dicas tu, &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i agens & patiens &longs;int &longs;olùm ratione di&longs;crepantia, <lb/> | <arrow.to.target n="marg2124"></arrow.to.target><lb/>&longs;ignificare id quod e&longs;t &longs;ubiecti diuer&longs;i. </s> <s>Deinde mon&longs;trat Ari&longs;toteles agendi facultatem nece&longs;&longs;ariò <lb/>diui&longs;am e&longs;&longs;e à facultate patiendi; ex his autem concludit. </s> <s>Nullum congenitum, quatenus huiu&longs;­<lb/>modi, à &longs;eip&longs;o pati po&longs;&longs;e. </s> <s>Pronunciatur ea conclu&longs;io, vt vides vniuersè: ducitur à di&longs;tinctione <lb/>pote&longs;tatem: infertur ab&longs;olutè. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>non modò ratione differentia debent capi agens & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>verùm item &longs;ubiecto. </s> <s>Nam dicas tu, &longs;atis e&longs;&longs;e, &longs;i agens & patiens &longs;int &longs;olùm ratione di&longs;crepantia, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2125"></arrow.to.target><lb/>quemadmodum &longs;unt materies & forma: dicas <expan abbr="etiã">etiam</expan> hæc &longs;e mouere non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aliquid extrin­<lb/>&longs;ecùs accedat: <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;olùm &longs;e mouere <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia contineat <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> genus, <lb/>iam &longs;equetur, <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, prout <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o po&longs;&longs;e pati. </s> <s>Quia materies & forma &longs;unt con­<lb/>genita. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt vnum colla, vel glutine, vel continuatione, igitur <foreign lang="greek">cumfu/a</foreign> vnum. </s> <s>Forma <lb/>& materia &longs;e <expan abbr="mou&etilde;t">mouent</expan>, vbi <expan abbr="cõgenita">congenita</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>. </s> <s>Aliquod ergo <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan> patitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Sunt verò conge­<lb/>nita materies & forma in eo quod e&longs;t ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <expan abbr="conflatũ">conflatum</expan>. </s> <s>inna&longs;citur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in materia, & &longs;imul <lb/>pote&longs;tas materiæ terminatur, & forma exi&longs;tit. </s> <s>& &longs;i in c&ecedil;teris <expan abbr="cõgenitis">congenitis</expan>, quorum partes per &longs;eip&longs;as <lb/><expan abbr="quãt&ecedil;">quant&ecedil;</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="trũcus">truncus</expan>, & ramus, vna <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: multò minus forma debet <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>; &longs;iquidem multò minus <expan abbr="&longs;eiũgitur">&longs;eiungitur</expan> forma à materia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pars quanti ab altera parte: po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&ecedil; partes &longs;eor&longs;um <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> & <expan abbr="occupãt">occupant</expan> loca diuer&longs;a: forma <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> tuetur extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="eũd&etilde;">eundem</expan> <lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> penit^{9} occupat. </s> <s>Rur&longs;us oppugnaret ei^{9} dicti <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan>. </s> <s>Quia probaturus Ari&longs;tote­<lb/>les <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> quaten^{9} <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, in duo principia &longs;ecari, videlicet <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, &longs;ic <expan abbr="argum&etilde;tatus">argumentatus</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s> <s>Quoniam vnum, quatenus vnum in agens & patiens non &longs;ecatur. </s> <s>Congenitum, prout tale, e&longs;t <lb/>vnum. </s> <s>non ergo diuiditur in agens & patiens, quod ip&longs;i defendere cupiunt. </s> <s>Cui &longs;anè rationi &longs;ic <lb/>a&longs;&longs;entiendum puto, vt nihil <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> irrefragabilius e&longs;&longs;e arbitres, quantunuis alij reclament, immo | <arrow.to.target n="marg2125"></arrow.to.target><lb/>quemadmodum &longs;unt materies & forma: dicas <expan abbr="etiã">etiam</expan> hæc &longs;e mouere non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aliquid extrin­<lb/>&longs;ecùs accedat: <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;olùm &longs;e mouere <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, quia contineat <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> genus, <lb/>iam &longs;equetur, <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, prout <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o po&longs;&longs;e pati. </s> <s>Quia materies & forma &longs;unt con­<lb/>genita. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt vnum colla, vel glutine, vel continuatione, igitur <foreign lang="greek">cumfu/a</foreign> vnum. </s> <s>Forma <lb/>& materia &longs;e <expan abbr="mou&etilde;t">mouent</expan>, vbi <expan abbr="cõgenita">congenita</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan>. </s> <s>Aliquod ergo <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan> patitur à &longs;eip&longs;o. </s> <s>Sunt verò conge­<lb/>nita materies & forma in eo quod e&longs;t ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> <expan abbr="conflatũ">conflatum</expan>. </s> <s>inna&longs;citur <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in materia, & &longs;imul <lb/>pote&longs;tas materiæ terminatur, & forma exi&longs;tit. </s> <s>& &longs;i in c&ecedil;teris <expan abbr="cõgenitis">congenitis</expan>, quorum partes per &longs;eip&longs;as <lb/><expan abbr="quãt&ecedil;">quant&ecedil;</expan> &longs;unt, vt <expan abbr="trũcus">truncus</expan>, & ramus, vna <expan abbr="alterã">alteram</expan> mouere <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>: multò minus forma debet <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>; &longs;iquidem multò minus <expan abbr="&longs;eiũgitur">&longs;eiungitur</expan> forma à materia, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> pars quanti ab altera parte: po&longs;&longs;unt <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>h&ecedil; partes &longs;eor&longs;um <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> & <expan abbr="occupãt">occupant</expan> loca diuer&longs;a: forma <expan abbr="&longs;eipsã">&longs;eipsam</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> tuetur extra <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & <expan abbr="eũd&etilde;">eundem</expan> <lb/><expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="penit9">penitus</expan> occupat. </s> <s>Rur&longs;us oppugnaret <expan abbr="ei9">eius</expan> dicti <expan abbr="rõ">ratio</expan> <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <expan abbr="illorũ">illorum</expan>. </s> <s>Quia probaturus Ari&longs;tote­<lb/>les <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="cõgenitũ">congenitum</expan> <expan abbr="quaten9">quatenus</expan> <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, in duo principia &longs;ecari, videlicet <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan> & <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, &longs;ic <expan abbr="argum&etilde;tatus">argumentatus</expan> <expan abbr="&etilde;">em</expan>. <lb/></s> <s>Quoniam vnum, quatenus vnum in agens & patiens non &longs;ecatur. </s> <s>Congenitum, prout tale, e&longs;t <lb/>vnum. </s> <s>non ergo diuiditur in agens & patiens, quod ip&longs;i defendere cupiunt. </s> <s>Cui &longs;anè rationi &longs;ic <lb/>a&longs;&longs;entiendum puto, vt nihil <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> irrefragabilius e&longs;&longs;e arbitres, quantunuis alij reclament, immo |
| <pb pagenum="328"/>rumpantur, per me licet. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> nece&longs;&longs;ariò concludatur, aut principes canones Analyticos euertat <lb/> | <pb pagenum="328"/>rumpantur, per me licet. </s> <s>Aut <expan abbr=".n.">enim</expan> nece&longs;&longs;ariò concludatur, aut principes canones Analyticos euertat <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2126"></arrow.to.target><lb/>oportet: oritur <expan abbr=".n.">enim</expan> non modò ex eiu&longs;modi propo&longs;itionib. quæ ver&ecedil; &longs;int, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e. </s> <s>quin potius <lb/>quatenus ip&longs;um. </s> <s>Vnde nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> <expan abbr="argum&etilde;tari">argumentari</expan> po&longs;&longs;emus: <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex materia & forma <lb/><expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> vnum e&longs;t immo per &longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & multo magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quàm animal. </s> <s>Non igitur diuidi pote&longs;t <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> quae intelligi vereamur, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="conge-nitũ">conge­<lb/>nitum</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o pati, quia primò <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, &longs;ed per parteis, id quod à nonnullis dari <lb/>cogno&longs;ceo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> moueatur ab&longs;olutè, &longs;ed, quin imperfectè &longs;e moueat, nihil ob&longs;tare: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>enim tolerat hoc allata ratio. </s> <s>Nimirum, quae à &longs;eip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pote&longs;tate <lb/>&longs;imul, actuo&longs;a .&longs;. </s> <s>& patibili: hoc verò id oppugnat, quod e&longs;t moueri per parteis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> imperfectè. <lb/></s> <s>Proptereà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t ab Ari&longs;totele animal quod per&longs;picuè &longs;ecatur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & <expan abbr="par-t&etilde;">par­<lb/>tem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, non e&longs;&longs;e verè <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> continuum, &longs;eu <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, &longs;ed vnum per <expan abbr="coniũctionem">coniunctionem</expan>. <lb/></s> <s>Attinere <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc theorema ad motus <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan>, & <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum, qui fit ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, per&longs;uadet <lb/><expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> Ari&longs;totelis in eo capite in quo de <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>pote&longs;tate generatim di&longs;&longs;erit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> deinde <lb/> | <arrow.to.target n="marg2126"></arrow.to.target><lb/>oportet: oritur <expan abbr=".n.">enim</expan> non modò ex eiu&longs;modi propo&longs;itionib. quæ ver&ecedil; &longs;int, &longs;ed <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e. </s> <s>quin potius <lb/>quatenus ip&longs;um. </s> <s>Vnde nos <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> <expan abbr="argum&etilde;tari">argumentari</expan> po&longs;&longs;emus: <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> ex materia & forma <lb/><expan abbr="inanimũ">inanimum</expan> vnum e&longs;t immo per &longs;e <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, & multo magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> quàm animal. </s> <s>Non igitur diuidi pote&longs;t <lb/>in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan> & in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>. </s> <s>Non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> quae intelligi vereamur, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <expan abbr="conge-nitũ">conge­<lb/>nitum</expan>, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, à &longs;eip&longs;o pati, quia primò <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, &longs;ed per parteis, id quod à nonnullis dari <lb/>cogno&longs;ceo, aut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan>, quia <expan abbr="nõ">non</expan> moueatur ab&longs;olutè, &longs;ed, quin imperfectè &longs;e moueat, nihil ob&longs;tare: <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>enim tolerat hoc allata ratio. </s> <s>Nimirum, quae à &longs;eip&longs;o <expan abbr="nõ">non</expan> patiatur, quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> pote&longs;tate <lb/>&longs;imul, actuo&longs;a .&longs;. </s> <s>& patibili: hoc verò id oppugnat, quod e&longs;t moueri per parteis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> imperfectè. <lb/></s> <s>Proptereà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t ab Ari&longs;totele animal quod per&longs;picuè &longs;ecatur in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e <expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & <expan abbr="par-t&etilde;">par­<lb/>tem</expan> per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, non e&longs;&longs;e verè <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> continuum, &longs;eu <expan abbr="congenitũ">congenitum</expan>, &longs;ed vnum per <expan abbr="coniũctionem">coniunctionem</expan>. <lb/></s> <s>Attinere <expan abbr="aũt">aut</expan> hoc theorema ad motus <expan abbr="inanimorũ">inanimorum</expan>, & <expan abbr="cõplecti">complecti</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> motum, qui fit ad <expan abbr="locũ">locum</expan>, per&longs;uadet <lb/><expan abbr="con&longs;iliũ">con&longs;ilium</expan> Ari&longs;totelis in eo capite in quo de <expan abbr="ag&etilde;di">agendi</expan> <expan abbr="patiendi&qacute;">patiendique</expan>. </s> <s>pote&longs;tate generatim di&longs;&longs;erit, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> deinde <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s> <s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg2127"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;alis eius &longs;ermonis conclu&longs;io. </s> <s>Prætereà quae in ip&longs;is primis con&longs;equentis loci verbis admonet <lb/>ea quæ dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, cum animata, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> inanima <expan abbr="cõplecti">complecti</expan>, pr&ecedil;terquam quae Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> parem ine&longs;&longs;e <lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> | <s><margin.target id="marg2137"></margin.target>C</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. </s> <s>E&longs;to. </s> <s>agat forma in mate­<lb/>riam. </s> <s>quæ'nam hæc forma? </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? </s> <s>prima certè materia non e&longs;t: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouetur. </s> <s>Secunda igitur. </s> <s>hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. </s> <s>Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/></s> <s>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. </s> <s>Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit op^{9}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/></s> <s>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. </s> <s>Verbig. </s> <s>in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­<arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. </s> <s>in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. </s> <s>Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. </s> <s>Hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/></s> <s>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. </s> <s>Nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. </s> <s>Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. </s> <s>& mota. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. </s> <s>Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ratione</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. </s> <s>Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. </s> <s>materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. | <s>INGREDIAMVR & <expan abbr="aliã">aliam</expan> viam, & ingenium cum formæ, tum item materiæ nunc explo­<lb/>remus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex <expan abbr="earũ">earum</expan> vi de re propo&longs;ita <expan abbr="iudicũ">iudicum</expan> in præ&longs;entia faciamus. </s> <s>E&longs;to. </s> <s>agat forma in mate­<lb/>riam. </s> <s>quæ'nam hæc forma? </s> <s>qu&ecedil; <expan abbr="it&etilde;">item</expan> materia? </s> <s>prima certè materia non e&longs;t: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> nil e&longs;t actu, &longs;ed <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> pote&longs;tate duntaxat: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> agit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouetur. </s> <s>Secunda igitur. </s> <s>hæc item aut eiu&longs;modi, vt <lb/>aliqua <expan abbr="trã&longs;mutatione">tran&longs;mutatione</expan> opus habeat ad id, vt <expan abbr="expetitã">expetitam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> con&longs;equatur, aut <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t cum forma <lb/><expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="vltimã">vltimam</expan> appellamus. </s> <s>Rur&longs;us forma aut à materia &longs;ègregata, aut in materia, <expan abbr="ead&etilde;&qacute;">eadenque</expan>. <lb/></s> <s>aut communior & remotior, aut proxima, & per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> e&longs;t res ip&longs;a quæ mouetur. </s> <s>Quòd &longs;i quapiam <lb/>tran&longs;mutatione materiæ fuerit <expan abbr="op9">opus</expan>}, iis munerib. <expan abbr="nõ">non</expan> in&longs;eruiet, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> cau&longs;&longs;as <expan abbr="nũc">nunc</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> ve&longs;tigamus. <lb/></s> <s>Etenim <expan abbr="sũt">sunt</expan> hæc propria totius quod e&longs;t per <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> at certa forma & e&longs;t in certa materia, & <lb/>per &longs;e vtitur certa, <expan abbr="neq.">neque</expan> vtitur <expan abbr="cõmuni">communi</expan>: ni&longs;i quatenus in vltima, hoc e&longs;t, proxima forma &longs;uperiores, <lb/>formæ <expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> propria &longs;ua <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> officia <expan abbr="de&longs;c&etilde;dunt">de&longs;cendunt</expan>. </s> <s>Verbig. </s> <s>in equo præter <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, qua equus e&longs;t, vt ab aliis omnib. &longs;it &longs;ecretus; e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> animus, qui &longs;ibi cum c&ecedil;teris brutis e&longs;t com­<lb/>munis, & vis alendi quæ <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> plantam: ab equi forma na&longs;cuntur equi functiones, qua­<arrow.to.target n="marg2138"></arrow.to.target><lb/>tenus e&longs;t equus, &longs;ed in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> aliæ functiones &longs;ibi cum reliquis animantib. <expan abbr="planti&longs;&qacute;">planti&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="cõmu-nes">commu­<lb/>nes</expan>, & in&longs;uper functiones naturales, vt in c&ecedil;teris inanimis, leuitas & pondus pro <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="do-minantiũ">do­<lb/>minantium</expan> virib. Ob <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> certa & proxima materia cau&longs;&longs;a e&longs;t certi motus <lb/>in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan>; &longs;ic <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> certa forma: veluti &longs;emen motu illo <expan abbr="nõ">non</expan> agitatur quod <expan abbr="viu&etilde;ti">viuenti</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> illo <lb/>ad <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motus <expan abbr="effici&etilde;dos">efficiendos</expan> animus vtitur: licet &longs;emen &longs;it viuentis ip&longs;ius materia, quia proxima <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t; &longs;ed corpus, quod <expan abbr="iã">iam</expan> <expan abbr="organũ">organum</expan> <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan> motib. ancillatur: <expan abbr="animu&longs;&qacute;">animu&longs;que</expan>. </s> <s>in eo corpore ta­<lb/>leis motus exercet; <expan abbr="qñ">quin</expan> <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <expan abbr="sũt">sunt</expan> principia proxima <expan abbr="viu&etilde;tis">viuentis</expan>. </s> <s>Sic ad <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> obeunda munera, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>principia quæ &longs;int proxima, <expan abbr="requirũtur">requiruntur</expan>. </s> <s>Hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> po&longs;ito <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõce&longs;&longs;o">conce&longs;&longs;o</expan>, &longs;ic <expan abbr="cõcludamus">concludamus</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>. <lb/></s> <s>Si <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> e&longs;&longs;et vltima forma, & materia proxima moueretur; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <expan abbr="&longs;eipũ">&longs;eipum</expan> primò <expan abbr="cõcitaret">concitaret</expan>. </s> <s>Nihil <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/><expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò concitat. </s> <s>Forma igitur materia proxim&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, aut <expan abbr="moueãt">moueant</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="A&longs;&longs;umptũ">A&longs;&longs;umptum</expan> ex 7. Phy&longs;. vt <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> accipitur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;iquid <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> mouet, id primò <expan abbr="nõ">non</expan> efficit, &longs;ed <expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> è duab. partib. <expan abbr="mou&etilde;te">mouente</expan> .&longs;. </s> <s>& mota. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> moueret <expan abbr="&longs;eipsũ">&longs;eipsum</expan> primò & à &longs;eip&longs;o <expan abbr="mouere&ttilde;">moueretur</expan> <lb/><expan abbr="cõ&longs;imiliter">con&longs;imiliter</expan> ex illo per&longs;uadetur. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> materia proxima & forma proxima <expan abbr="sũt">sunt</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>: <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> materia <lb/>proxima, ni&longs;i &longs;it vltima forma. </s> <s>Quare vltima forma in <expan abbr="rõne">ratione</expan> materiæ proximæ <expan abbr="cõtinetur">continetur</expan>. </s> <s>Forma <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>nil <expan abbr="&etilde;">em</expan> aliud <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> materiæ finis. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> proxima <expan abbr="vltima&qacute;">vltimaque</expan>. </s> <s>materia &longs;imiliter <expan abbr="includi&ttilde;">includitur</expan> in <expan abbr="rõne">ratione</expan> proxim&ecedil; form&ecedil;. |
| <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> | <pb pagenum="330"/>Ergo <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> dicit vltimam formam, <expan abbr="cõplectitur">complectitur</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> materiam, & pariter qui dicit vltimam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s> <s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s> <s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s> <s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s> <s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s> <s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s> <s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s> <s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2139"></arrow.to.target><lb/>materiam, formam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> comperhendit vnà. </s> <s>Ob id igitur forma cum materia mouet formam <lb/>cum materia, &longs;eu materiam cum forma quæ &longs;unt idem. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> idem pror&longs;us mouet &longs;eip&longs;um pri­<lb/>mò, & à &longs;eip&longs;o primò mouetur. </s> <s>Neque verò puto, te accipere <expan abbr="materiã">materiam</expan> proximam, non quà recipit <lb/><expan abbr="rõnem">rationem</expan> formæ, &longs;ed quà &longs;ubiicitur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, tum quae talis materia non e&longs;t obnoxia motui, &longs;ed mu­<lb/>tationi duntaxat: tum quae accidentia <expan abbr="cõmuniores">communiores</expan> formas con&longs;equuntur, & &longs;ic nil ad functionem <lb/>propriam <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> pertinent, aut &longs;i &longs;unt vltima accidentia; protinus eam formam con&longs;equuntur <lb/>quæ in materia proxime ratione &longs;umitur. </s> <s>C&ecedil;tera fortuitu &longs;unt quæ non &longs;unt efficienda princi­<lb/>pia functionis per &longs;e. </s> <s>Quanquam etiam repugnaret id definitioni naturæ quæ principium mo­<lb/>tus e&longs;t primò, per &longs;e, & non per accidens, &longs;ic verò &longs;emper motus initia ferant per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>, quandò <lb/>forma moueat his auctoribus, vt in materia; tum materia moueatur, vt informata. </s> <s>Nobis nil ac­<lb/>cidit <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, qui formam facimus initium motus per quod, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, vt quod; nam &longs;ingula &longs;uo mo­<lb/>re primo & per &longs;e &longs;unt initia motus. </s> <s>Prætereà forma &longs;umitur aut &longs;eparata, aut in materia: ac &longs;i &longs;e­<lb/>parata, vel re, vel mente duntaxat, non &longs;anè re &longs;eparata: quoniam hæc po&longs;&longs;et mouere quidem, <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> tamen moueretur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> non moueret vt efficiens: ita <expan abbr=".n.">enim</expan> mouere finis e&longs;t proprium. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparatum hic accipitur, quod &longs;ubiecto di&longs;tinguatur; iam <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eiu&longs;modi mouens, quale <lb/>nos e&longs;&longs;e volumus. </s> <s>Quinetiam, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic elementum totum mouerentur, &longs;ed ex altera parte <expan abbr="tantũ">tantum</expan>, <lb/>materia videlicet, manente forma: <expan abbr="neq.">neque</expan> per &longs;e mobile foret, aut, &longs;i è principiis huiu&longs;modi con&longs;ta­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s> <s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s> <s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s> <s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s> <s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s> <s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s> <s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aut</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s> <s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2140"></arrow.to.target><lb/>ret, primum e&longs;&longs;et per &longs;e mobile, nec quidem imperfectum, vt creditur, &longs;ed omnium primum, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> perfecti&longs;simum. </s> <s>ea <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t natura, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille &longs;tatus primi mobilis, vt in partem per &longs;e motam, & <lb/><expan abbr="part&etilde;">partem</expan> quæ &longs;anè per &longs;e moueat, &longs;ed immobilis &longs;it, diuidatur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item, vt puto, &longs;at e&longs;t, &longs;i ratione <lb/>&longs;eparetur: quoniam ip&longs;a non &longs;olum mouet &longs;ecundùm naturam, &longs;ed e&longs;t <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> mouens naturale: hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan>, dum mouet, quodammodò mouetur. </s> <s>Sed, &longs;i tale fuerit mouens, nece&longs;&longs;ariò quoque con&longs;i&longs;tet <lb/>in materia, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ine materia mouebit, & profectò nimis obediet natura cogitationibus no­<lb/>&longs;tris quæ cùm à nob. </s> <s>&longs;olummodò &longs;eparetur; ita &longs;eparata motioneis illas efficiat, quas efficere tum <lb/>deberet, vbi loco & &longs;ubiecto &longs;eparata foret. </s> <s>Quòd &longs;i ratione &longs;eparata &longs;umas hæc principia, quae e&longs;­<lb/>&longs;entia, <expan abbr="viribu&longs;&qacute;">viribu&longs;que</expan>. </s> <s>di&longs;tinguantur auditu quæ mox ad&longs;cribentur. </s> <s>Illud <expan abbr=".n.">enim</expan> per&longs;picuum e&longs;t in reb. &longs;en­<lb/>&longs;ilibus &longs;pectari <expan abbr="geminũ">geminum</expan> e&longs;&longs;e; alterum qui quidem, vbi res con&longs;iderentur &longs;emotis <expan abbr="cõditionibus">conditionibus</expan> ma­<lb/>teriæ &longs;en&longs;ilis, quod e&longs;t e&longs;&longs;e per &longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quod e&longs;t eiu&longs;modi conditionibus implicatum, <expan abbr="idq.">idque</expan> <lb/>e&longs;t e&longs;&longs;e per accidens. </s> <s>primum verò illud idem e&longs;&longs;e, <expan abbr="atq.">atque</expan> e&longs;&longs;entiam; po&longs;terius <expan abbr="aũt">aut</expan> ab e&longs;&longs;entia diuer­<lb/>&longs;um & exi&longs;tere. </s> <s>Quo fit, vt cùm e&longs;&longs;entia pror&longs;us à materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>ducatur quæ &longs;unt e&longs;&longs;entiæ <lb/>partes, hoc po&longs;terius e&longs;&longs;e diuer&longs;um &longs;it ab illo e&longs;&longs;e, quod e&longs;&longs;enti&ecedil; partibus attribuitur, addens e&longs;&longs;en­<lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>POSTQVAM hactenus conclu&longs;um e&longs;t, elementa à &longs;eip&longs;is ita mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;e, vt habeant partem per &longs;e mouentem, & partem per <lb/>&longs;e <expan abbr="motã">motam</expan>; accedamus <expan abbr="nũc">nunc</expan> ad alterum membrum no&longs;tr&ecedil; quæ&longs;tionis <lb/>quo videndum e&longs;t, à quónam elementa, cum genita fuerint, & à ge­<lb/>nerantis officio &longs;eparata, tanquam ab externo principio <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> <lb/>quod idem verè efficiat motum. </s> <s>Hoc verò duplex allatum e&longs;t, aut <lb/>remouens prohibens, vt ille qui demolitur <expan abbr="columnã">columnam</expan>, aut medium <lb/>per quod elementa mouentur; de quibus ante alia <expan abbr="&longs;tatu&etilde;dum">&longs;tatuendum</expan> e&longs;t, <lb/> | <s>POSTQVAM hactenus conclu&longs;um e&longs;t, elementa à &longs;eip&longs;is ita mo­<lb/>ueri non po&longs;&longs;e, vt habeant partem per &longs;e mouentem, & partem per <lb/>&longs;e <expan abbr="motã">motam</expan>; accedamus <expan abbr="nũc">nunc</expan> ad alterum membrum no&longs;tr&ecedil; quæ&longs;tionis <lb/>quo videndum e&longs;t, à quónam elementa, cum genita fuerint, & à ge­<lb/>nerantis officio &longs;eparata, tanquam ab externo principio <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> <lb/>quod idem verè efficiat motum. </s> <s>Hoc verò duplex allatum e&longs;t, aut <lb/>remouens prohibens, vt ille qui demolitur <expan abbr="columnã">columnam</expan>, aut medium <lb/>per quod elementa mouentur; de quibus ante alia <expan abbr="&longs;tatu&etilde;dum">&longs;tatuendum</expan> e&longs;t, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2197"></arrow.to.target><lb/>& id quidem &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> ab iis factitatum &longs;it, qui <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adhuc de ele­<lb/>mentorum motu &longs;crip&longs;erunt. </s> <s>Nam &longs;i formam &longs;ecludimus ab agen­<lb/>do, <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> illorum ordo ad elementum quod mouetur, poterit <lb/>medio vacare, ni&longs;i fortè vim agendi <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> in <expan abbr="mediũ">medium</expan> ip&longs;um tribuamus, quod cum &longs;ubiecto di­<lb/>&longs;tet à medio, nil habebit, quod illius actioni repugnet eo ip&longs;o nomine quo forma ponitur à nobis <lb/>agendi facultate priuata, quoniam &longs;ic ponitur in eo cuius e&longs;t forma: non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> illi anteà denega­<lb/>tum quoad aliud à &longs;ui ip&longs;ius &longs;ubiecto immutat. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ergo elementum iam actu <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t, &longs;ed pro­<lb/>hibetur fungi muneribus &longs;uis. </s> <s>quæ &longs;unt, vbi &longs;it extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan>, moueri ad ip&longs;um, aut in &longs;uo <lb/>loco manere, &longs;iue quia, dum gignitur, vbi gignitur, <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> cohibeatur, &longs;iue quae vi <expan abbr="quadã">quadam</expan> detrudatur <lb/>in <expan abbr="alienũ">alienum</expan> locum quæ &longs;anè <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt accidentia; nam coërceri & impediri ex naturæ ordine <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <lb/>Etenim ip&longs;a producit, vt perficiat, & <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> functionis gratia, qua &longs;i priuatæ &longs;int res naturales; <lb/>contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;e penitus habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t: ob id igitur <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> pote&longs;tas appellatur fortuita. </s> <s>Quan­<lb/>quàm nil vetat <expan abbr="aliã">aliam</expan> e&longs;&longs;e appellationis illius cau&longs;&longs;am. </s> <s>Quoniam .&longs;. </s> <s>actus <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan>, proptereaquòd <lb/> | <arrow.to.target n="marg2197"></arrow.to.target><lb/>& id quidem &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> ab iis factitatum &longs;it, qui <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adhuc de ele­<lb/>mentorum motu &longs;crip&longs;erunt. </s> <s>Nam &longs;i formam &longs;ecludimus ab agen­<lb/>do, <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> illorum ordo ad elementum quod mouetur, poterit <lb/>medio vacare, ni&longs;i fortè vim agendi <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> in <expan abbr="mediũ">medium</expan> ip&longs;um tribuamus, quod cum &longs;ubiecto di­<lb/>&longs;tet à medio, nil habebit, quod illius actioni repugnet eo ip&longs;o nomine quo forma ponitur à nobis <lb/>agendi facultate priuata, quoniam &longs;ic ponitur in eo cuius e&longs;t forma: non e&longs;t <expan abbr="aũt">aut</expan> illi anteà denega­<lb/>tum quoad aliud à &longs;ui ip&longs;ius &longs;ubiecto immutat. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> ergo elementum iam actu <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> e&longs;t, &longs;ed pro­<lb/>hibetur fungi muneribus &longs;uis. </s> <s>quæ &longs;unt, vbi &longs;it extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan>, moueri ad ip&longs;um, aut in &longs;uo <lb/>loco manere, &longs;iue quia, dum gignitur, vbi gignitur, <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> cohibeatur, &longs;iue quae vi <expan abbr="quadã">quadam</expan> detrudatur <lb/>in <expan abbr="alienũ">alienum</expan> locum quæ &longs;anè <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;unt accidentia; nam coërceri & impediri ex naturæ ordine <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t: <lb/>Etenim ip&longs;a producit, vt perficiat, & <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> functionis gratia, qua &longs;i priuatæ &longs;int res naturales; <lb/>contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;e penitus habeant nece&longs;&longs;e e&longs;t: ob id igitur <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> pote&longs;tas appellatur fortuita. </s> <s>Quan­<lb/>quàm nil vetat <expan abbr="aliã">aliam</expan> e&longs;&longs;e appellationis illius cau&longs;&longs;am. </s> <s>Quoniam .&longs;. </s> <s>actus <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan>, proptereaquòd <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2198"></arrow.to.target><lb/>à primo &longs;eparatur, <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> e&longs;&longs;e creditur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> proprie <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, <expan abbr="abũdè">abundè</expan> &longs;uprà <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id verum arbitror, quae ita nuncupata fuerit, quòd adueniat ei quod e&longs;t actu: nam quod adue­<lb/>nit ei, quod e&longs;t actu, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, perficitur ab actu, &longs;ed actus &longs;ecundus perficit primum, neque <lb/>illi aduenit <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> actui, &longs;ed veluti pote&longs;tati &longs;ecund&ecedil;. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ob <expan abbr="eã">eam</expan> cau&longs;&longs;am, & quia pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> forma, & habitus qui e&longs;t act^{9} primus de <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, & alter, qui ip&longs;i comitatur, qui <lb/>refertur ad vbi; quæ per &longs;e ip&longs;a &longs;unt accidentia: notatur <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> pote&longs;tas in elemento nomine acci­<lb/>dentis: cùm alioqui nexus per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> nullus &longs;it inter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s> <s>Vt ab hac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> corpus <lb/>inanime deducatur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, opus e&longs;t quidpiam ad&longs;it, quod tollat impedimentum. </s> <s>Proptereà ne­<lb/>que <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id <expan abbr="dubita&ttilde;">dubitatur</expan>, an hoc &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens, &longs;ed potius illud de tali mouente cadit in <expan abbr="cõtrouer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan>. <lb/></s> <s>An per &longs;e moueat, an'ne per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> potius. </s> <s><expan abbr="Id&qacute;">Idque</expan>. </s> <s>pr&ecedil;tereà, an'ne illud <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> corpus quod cietur; <expan abbr="ob-&longs;taculũ">ob­<lb/>&longs;taculum</expan> à &longs;e per &longs;e ip&longs;um arcete po&longs;sit, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> nobis olim <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="quadã">quadam</expan> <expan abbr="approbatũ">approbatum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Pr&ecedil;tereà an id ip&longs;um quod amouet <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>, eius ingenij &longs;it, vt &longs;peciem <expan abbr="quandã">quandam</expan>, &longs;iue <expan abbr="facul-tat&etilde;">facul­<lb/>tatem</expan>, &longs;eu vim, aut <expan abbr="habitũ">habitum</expan> imprimat ip&longs;i <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> quod mouetur, aut <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> relicto <expan abbr="mediũ">medium</expan> primò <lb/>afficiat. </s> <s>Tum deinde qu&ecedil; &longs;it medij vis, <expan abbr="quodq.">quodque</expan> ip&longs;ius officium in motu elementi. </s> <s>H&ecedil;c de <expan abbr="mou&etilde;ti-bus">mouenti­<lb/>bus</expan> externis inquiruntur, qu&ecedil; <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> curæ &longs;upra modum anxiæ merito <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>optimo habeantur, | <arrow.to.target n="marg2198"></arrow.to.target><lb/>à primo &longs;eparatur, <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> e&longs;&longs;e creditur. </s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> quae <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> proprie <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, <expan abbr="abũdè">abundè</expan> &longs;uprà <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> id verum arbitror, quae ita nuncupata fuerit, quòd adueniat ei quod e&longs;t actu: nam quod adue­<lb/>nit ei, quod e&longs;t actu, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, perficitur ab actu, &longs;ed actus &longs;ecundus perficit primum, neque <lb/>illi aduenit <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> actui, &longs;ed veluti pote&longs;tati &longs;ecund&ecedil;. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ob <expan abbr="eã">eam</expan> cau&longs;&longs;am, & quia pr&ecedil;tereà <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> <lb/><expan abbr="iã">iam</expan> forma, & habitus qui e&longs;t <expan abbr="act9">actus</expan> primus de <expan abbr="pr&ecedil;dicam&etilde;to">pr&ecedil;dicamento</expan> <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan>, & alter, qui ip&longs;i comitatur, qui <lb/>refertur ad vbi; quæ per &longs;e ip&longs;a &longs;unt accidentia: notatur <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> pote&longs;tas in elemento nomine acci­<lb/>dentis: cùm alioqui nexus per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> nullus &longs;it inter <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> & <expan abbr="actũ">actum</expan>. </s> <s>Vt ab hac <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> corpus <lb/>inanime deducatur ad <expan abbr="actũ">actum</expan>, opus e&longs;t quidpiam ad&longs;it, quod tollat impedimentum. </s> <s>Proptereà ne­<lb/>que <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> id <expan abbr="dubita&ttilde;">dubitatur</expan>, an hoc &longs;it <expan abbr="primũ">primum</expan> mouens, &longs;ed potius illud de tali mouente cadit in <expan abbr="cõtrouer&longs;iã">controuer&longs;iam</expan>. <lb/></s> <s>An per &longs;e moueat, an'ne per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> potius. </s> <s><expan abbr="Id&qacute;">Idque</expan>. </s> <s>pr&ecedil;tereà, an'ne illud <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> corpus quod cietur; <expan abbr="ob-&longs;taculũ">ob­<lb/>&longs;taculum</expan> à &longs;e per &longs;e ip&longs;um arcete po&longs;sit, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> nobis olim <expan abbr="experi&etilde;tia">experientia</expan> <expan abbr="quadã">quadam</expan> <expan abbr="approbatũ">approbatum</expan> e&longs;t. <lb/></s> <s>Pr&ecedil;tereà an id ip&longs;um quod amouet <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>, eius ingenij &longs;it, vt &longs;peciem <expan abbr="quandã">quandam</expan>, &longs;iue <expan abbr="facul-tat&etilde;">facul­<lb/>tatem</expan>, &longs;eu vim, aut <expan abbr="habitũ">habitum</expan> imprimat ip&longs;i <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> quod mouetur, aut <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> relicto <expan abbr="mediũ">medium</expan> primò <lb/>afficiat. </s> <s>Tum deinde qu&ecedil; &longs;it medij vis, <expan abbr="quodq.">quodque</expan> ip&longs;ius officium in motu elementi. </s> <s>H&ecedil;c de <expan abbr="mou&etilde;ti-bus">mouenti­<lb/>bus</expan> externis inquiruntur, qu&ecedil; <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan> curæ &longs;upra modum anxiæ merito <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>optimo habeantur, |
| <pb pagenum="342"/>Sed vt iam in&longs;titutum no&longs;trum cominus aggrediamur, exordium inde ducamus. </s> <s>Ea &longs;anè ratio <lb/> | <pb pagenum="342"/>Sed vt iam in&longs;titutum no&longs;trum cominus aggrediamur, exordium inde ducamus. </s> <s>Ea &longs;anè ratio <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2199"></arrow.to.target><lb/>agendi <expan abbr="atq.">atque</expan> mouendi generatim ad remouens prohibens <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan> videtur, quae moueat quidem, <lb/>&longs;ed per accidens. </s> <s>At verò quoniam mouere per accidens <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e duplex, quantum ad hunc lo­<lb/>cum &longs;pectat, vel quia <expan abbr="mou&etilde;do">mouendo</expan> aliud, moueat item elementum, vt &longs;i moueat medium; vel etiam, <lb/>quia motus ille &longs;it fortuitus, & præter naturæ ordinem. </s> <s>Primùm illud in controuer&longs;iam nunc <lb/>reuocandum; an'ne &longs;cilicet elementum à remouente <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> agitetur, quia prius aliquid ab eo <lb/>moueatur quod ab&longs;tulit <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>, vtputa, medium, an ip&longs;um &longs;iue cum forma, &longs;iue per for­<lb/>mam <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> ip&longs;ius è ve&longs;tigio moueat. </s> <s>Alterum verò ex dictis videtur e&longs;&longs;e per&longs;picuum. </s> <s>Etenim <lb/>id totum extra naturæ ordinem e&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in alieno loco genitum, aut eò detru&longs;um, ibidem <lb/>retineatur. </s> <s>Ad ab&longs;oluendam huiu&longs;modi quæ&longs;tionem, has ego vias teneri per&longs;picio. </s> <s>Cùm impe­<lb/>ditum fuerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, de&longs;iderari id quod remoueat impediens, po&longs;tquàm verò ablatum fuerit; <lb/>mobile ip&longs;um ex &longs;e moueri, hoc e&longs;t, <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> &longs;eip&longs;um; dum verò &longs;eip&longs;um mouet, mouere intereà <lb/>medium: ab hoc po&longs;teà, qua&longs;i rependat viceis contrà moueri. </s> <s>Et non &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> faciat nauta qui <lb/>&longs;e moueat, quoniam moueat <expan abbr="nau&etilde;">nauem</expan>, & rur&longs;us moueatur à naui: ita etiam elementum &longs;e habere ad <lb/>medium. </s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> id nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt repellatur ob&longs;taculum; idcirco <expan abbr="totũ">totum</expan> hoc ab externo prin­<lb/>cipio exercetur, &longs;ed eo remoto, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in partem per &longs;emouentem &longs;ecatur, & partem <lb/>per &longs;e motam, &longs;eip&longs;um mouet. </s> <s>At quoniam motus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> re&longs;i&longs;tentiam præ&longs;efert, & &longs;ucce&longs;sionem: <lb/> | <arrow.to.target n="marg2199"></arrow.to.target><lb/>agendi <expan abbr="atq.">atque</expan> mouendi generatim ad remouens prohibens <expan abbr="accõmodari">accommodari</expan> videtur, quae moueat quidem, <lb/>&longs;ed per accidens. </s> <s>At verò quoniam mouere per accidens <expan abbr="põt">potest</expan> e&longs;&longs;e duplex, quantum ad hunc lo­<lb/>cum &longs;pectat, vel quia <expan abbr="mou&etilde;do">mouendo</expan> aliud, moueat item elementum, vt &longs;i moueat medium; vel etiam, <lb/>quia motus ille &longs;it fortuitus, & præter naturæ ordinem. </s> <s>Primùm illud in controuer&longs;iam nunc <lb/>reuocandum; an'ne &longs;cilicet elementum à remouente <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> agitetur, quia prius aliquid ab eo <lb/>moueatur quod ab&longs;tulit <expan abbr="impedimentũ">impedimentum</expan>, vtputa, medium, an ip&longs;um &longs;iue cum forma, &longs;iue per for­<lb/>mam <expan abbr="elem&etilde;ti">elementi</expan> ip&longs;ius è ve&longs;tigio moueat. </s> <s>Alterum verò ex dictis videtur e&longs;&longs;e per&longs;picuum. </s> <s>Etenim <lb/>id totum extra naturæ ordinem e&longs;t, vt <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in alieno loco genitum, aut eò detru&longs;um, ibidem <lb/>retineatur. </s> <s>Ad ab&longs;oluendam huiu&longs;modi quæ&longs;tionem, has ego vias teneri per&longs;picio. </s> <s>Cùm impe­<lb/>ditum fuerit <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, de&longs;iderari id quod remoueat impediens, po&longs;tquàm verò ablatum fuerit; <lb/>mobile ip&longs;um ex &longs;e moueri, hoc e&longs;t, <expan abbr="cõcitare">concitare</expan> &longs;eip&longs;um; dum verò &longs;eip&longs;um mouet, mouere intereà <lb/>medium: ab hoc po&longs;teà, qua&longs;i rependat viceis contrà moueri. </s> <s>Et non &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> faciat nauta qui <lb/>&longs;e moueat, quoniam moueat <expan abbr="nau&etilde;">nauem</expan>, & rur&longs;us moueatur à naui: ita etiam elementum &longs;e habere ad <lb/>medium. </s> <s>Primùm <expan abbr=".n.">enim</expan> id nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt repellatur ob&longs;taculum; idcirco <expan abbr="totũ">totum</expan> hoc ab externo prin­<lb/>cipio exercetur, &longs;ed eo remoto, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> <expan abbr="elementũ">elementum</expan> in partem per &longs;emouentem &longs;ecatur, & partem <lb/>per &longs;e motam, &longs;eip&longs;um mouet. </s> <s>At quoniam motus <expan abbr="oĩs">omnis</expan> re&longs;i&longs;tentiam præ&longs;efert, & &longs;ucce&longs;sionem: <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2200"></arrow.to.target><lb/>in elemento verò, po&longs;tquàm genitum fuerit, nulla re&longs;i&longs;tentia e&longs;t: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem nulla &longs;ucce&longs;sio: <lb/>quare nec motus: medium ad&longs;it oportet, quod re&longs;i&longs;tens efficiat motum. </s> <s>Idcircò elementum <expan abbr="&longs;e-quid&etilde;">&longs;e­<lb/>quidem</expan> mouet, &longs;ed per accidens. </s> <s>Non placet aliis illud: quòd <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueat medium, &longs;ed <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>à remouente prohibens agitari dicunt: Videbatur <expan abbr="aũt">aut</expan> huic placito fauere quidam locus Ari&longs;to­<lb/>telis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi, cùm expo&longs;ui&longs;&longs;et, quemadmodum in&longs;eruiat <expan abbr="mediũ">medium</expan> motibus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & id ita ef­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2200"></arrow.to.target><lb/>in elemento verò, po&longs;tquàm genitum fuerit, nulla re&longs;i&longs;tentia e&longs;t: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem nulla &longs;ucce&longs;sio: <lb/>quare nec motus: medium ad&longs;it oportet, quod re&longs;i&longs;tens efficiat motum. </s> <s>Idcircò elementum <expan abbr="&longs;e-quid&etilde;">&longs;e­<lb/>quidem</expan> mouet, &longs;ed per accidens. </s> <s>Non placet aliis illud: quòd <expan abbr="elementũ">elementum</expan> moueat medium, &longs;ed <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <lb/>à remouente prohibens agitari dicunt: Videbatur <expan abbr="aũt">aut</expan> huic placito fauere quidam locus Ari&longs;to­<lb/>telis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi, cùm expo&longs;ui&longs;&longs;et, quemadmodum in&longs;eruiat <expan abbr="mediũ">medium</expan> motibus præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & id ita ef­<lb/> |
| |
| <s>AB impedimento re&longs;i&longs;tentia na&longs;citur, à qua mox exoritur motus. </s> <s>hæc item pro ratione impe­<lb/>dimenti multiplex &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Quare proximum e&longs;t, vt doceam de re&longs;i&longs;tentiæ modis: <lb/>hinc verò di&longs;putationis no&longs;træ &longs;umetur exordium. </s> <s>Cùm igitur impedimentum &longs;it vel per &longs;e, vel <lb/>per accidens: pari <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione re&longs;i&longs;tentia cum per &longs;e, tum per accidens erit. </s> <s>Primùm verò de <lb/>re&longs;i&longs;tentia per &longs;e di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Hæc tribuitur & animatis & inanimis: &longs;ed nos eam primo loco <expan abbr="con-t&etilde;plabimur">con­<lb/>templabimur</expan> quæ pertinet ad inanima. </s> <s>Nunc, &longs;i oppo&longs;itio e&longs;t talis re&longs;i&longs;tentiæ cau&longs;&longs;a, & exinde &longs;uc­<lb/>ce&longs;sionis in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, ex qua fit motus, profectò ij qui nullam in elemento <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> internam po­<lb/>nunt, &longs;i id ab&longs;olutè accipiant, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparent ip&longs;um, vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t à &longs;e, dum generatur, haud &longs;atis <lb/>tutam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> profitentur. </s> <s>E&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> elementum, po&longs;tquàm <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, nullam pror&longs;us habere <expan abbr="re&longs;i-&longs;tentiã">re&longs;i­<lb/>&longs;tentiam</expan>, aut &longs;ucce&longs;sionis <expan abbr="internã">internam</expan> cau&longs;&longs;am, quia po&longs;tquàm materia parata e&longs;t, & <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan> <lb/>efficientis ope &longs;ibi vendicauit, iam facta &longs;it &longs;uæ formæ po&longs;&longs;e&longs;sio, & in id quò ip&longs;am forma ducit, <lb/>contendat, <expan abbr="atq.">atque</expan> nitatur, at, cùm gignitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & aliquid &longs;upere&longs;t adhuc contrari&ecedil; qualitatis, <lb/>ea verò &longs;equitur veterem <expan abbr="formã">formam</expan>, licet ad <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;uopte ingenio tendat; tamen adhuc à vetere po&longs;­<lb/>&longs;idetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex dominio form&ecedil; quod e&longs;t naturale. (quòd <expan abbr=".n.">enim</expan> perfectiori &longs;eruiat imperfectius, na­<lb/>turale e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> id in materia erga <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;ine magno iudicio notabat Auerroës <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>) etiam ver­<lb/> | <s>AB impedimento re&longs;i&longs;tentia na&longs;citur, à qua mox exoritur motus. </s> <s>hæc item pro ratione impe­<lb/>dimenti multiplex &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Quare proximum e&longs;t, vt doceam de re&longs;i&longs;tentiæ modis: <lb/>hinc verò di&longs;putationis no&longs;træ &longs;umetur exordium. </s> <s>Cùm igitur impedimentum &longs;it vel per &longs;e, vel <lb/>per accidens: pari <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ratione re&longs;i&longs;tentia cum per &longs;e, tum per accidens erit. </s> <s>Primùm verò de <lb/>re&longs;i&longs;tentia per &longs;e di&longs;&longs;eramus. </s> <s>Hæc tribuitur & animatis & inanimis: &longs;ed nos eam primo loco <expan abbr="con-t&etilde;plabimur">con­<lb/>templabimur</expan> quæ pertinet ad inanima. </s> <s>Nunc, &longs;i oppo&longs;itio e&longs;t talis re&longs;i&longs;tentiæ cau&longs;&longs;a, & exinde &longs;uc­<lb/>ce&longs;sionis in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>, ex qua fit motus, profectò ij qui nullam in elemento <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> internam po­<lb/>nunt, &longs;i id ab&longs;olutè accipiant, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;eparent ip&longs;um, vbi <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t à &longs;e, dum generatur, haud &longs;atis <lb/>tutam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> profitentur. </s> <s>E&longs;to <expan abbr=".n.">enim</expan> elementum, po&longs;tquàm <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;t, nullam pror&longs;us habere <expan abbr="re&longs;i-&longs;tentiã">re&longs;i­<lb/>&longs;tentiam</expan>, aut &longs;ucce&longs;sionis <expan abbr="internã">internam</expan> cau&longs;&longs;am, quia po&longs;tquàm materia parata e&longs;t, & <expan abbr="potentiã">potentiam</expan> <expan abbr="proximã">proximam</expan> <lb/>efficientis ope &longs;ibi vendicauit, iam facta &longs;it &longs;uæ formæ po&longs;&longs;e&longs;sio, & in id quò ip&longs;am forma ducit, <lb/>contendat, <expan abbr="atq.">atque</expan> nitatur, at, cùm gignitur <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, & aliquid &longs;upere&longs;t adhuc contrari&ecedil; qualitatis, <lb/>ea verò &longs;equitur veterem <expan abbr="formã">formam</expan>, licet ad <expan abbr="nouã">nouam</expan> &longs;uopte ingenio tendat; tamen adhuc à vetere po&longs;­<lb/>&longs;idetur, <expan abbr="atq.">atque</expan> ex dominio form&ecedil; quod e&longs;t naturale. (quòd <expan abbr=".n.">enim</expan> perfectiori &longs;eruiat imperfectius, na­<lb/>turale e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> id in materia erga <expan abbr="formã">formam</expan> non &longs;ine magno iudicio notabat Auerroës <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>) etiam ver­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2251"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2251"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2252"></arrow.to.target><lb/>git <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quo vetus forma vergebat, vt &longs;i ab eo quod <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam producit, aliquando de&longs;era­<lb/>tur, <expan abbr="neq.">neque</expan> cudatur a&longs;siduè; facilè admodum &longs;it <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> recuperare naturam, vt in ferro <expan abbr="cãdente">candente</expan> & <lb/>aqua feruente per&longs;picitur. </s> <s>non video cur & in re quæ gignitur, interna &longs;ucce&longs;sionis cau&longs;&longs;a non <lb/>&longs;it ponenda; primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> propter generationem quam priore libro <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> continere do­<lb/>cuimus, deinde propter ip&longs;um vbi quod in generatione rei profectus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comes e&longs;t. </s> <s>Sic fit, <lb/>vt maneat ignis, quou&longs;que terra non fuerit ab&longs;oluta, & moueatur adhuc operans &longs;ecundùm eius <lb/>formæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> quam deinceps &longs;ibi <expan abbr="cõtrahit">contrahit</expan>, imperfectè <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="actũ">actum</expan> perfectè, cùm &longs;imul terra facta <lb/>e&longs;t, & ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> peruénit, vbi motu ce&longs;&longs;ante &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit. </s> <s>Multò magis in altera­<lb/>tione, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> euidentior e&longs;t <expan abbr="cõtrariorũ">contrariorum</expan> natura, &longs;pectatur ea &longs;ucce&longs;sio, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt propter <expan abbr="oppo&longs;i-tion&etilde;">oppo&longs;i­<lb/>tionem</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> generationi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ex <expan abbr="eu&etilde;to">euento</expan> fuerit à c&ecedil;teris philo&longs;ophis <expan abbr="attributũ">attributum</expan>. </s> <s>auctio <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & di­<lb/>minutio, quae ab ortu & interitu <expan abbr="atq.">atque</expan> alteratione reap&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;eparantur, <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="obtin&etilde;t">obtinent</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> forta&longs;&longs;equantùm ad &longs;eip&longs;as &longs;pectat, hoc e&longs;t ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua &longs;unt motus <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, licet in earum <lb/>terminis oppo&longs;itio reperiatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> <foreign lang="greek">a)sustasian</foreign> e&longs;&longs;e <expan abbr="o&longs;t&etilde;demus">o&longs;tendemus</expan>, quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, qua­<lb/>tenus verò forma vel <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan>, <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in iis <expan abbr="tñ">tantum</expan> agendi facultas propriè <expan abbr="nõ">non</expan> ine&longs;t. <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg2252"></arrow.to.target><lb/>git <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan>, quo vetus forma vergebat, vt &longs;i ab eo quod <expan abbr="nouã">nouam</expan> formam producit, aliquando de&longs;era­<lb/>tur, <expan abbr="neq.">neque</expan> cudatur a&longs;siduè; facilè admodum &longs;it <expan abbr="pri&longs;tinã">pri&longs;tinam</expan> recuperare naturam, vt in ferro <expan abbr="cãdente">candente</expan> & <lb/>aqua feruente per&longs;picitur. </s> <s>non video cur & in re quæ gignitur, interna &longs;ucce&longs;sionis cau&longs;&longs;a non <lb/>&longs;it ponenda; primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> propter generationem quam priore libro <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> continere do­<lb/>cuimus, deinde propter ip&longs;um vbi quod in generatione rei profectus &longs;ub&longs;tanti&ecedil; comes e&longs;t. </s> <s>Sic fit, <lb/>vt maneat ignis, quou&longs;que terra non fuerit ab&longs;oluta, & moueatur adhuc operans &longs;ecundùm eius <lb/>formæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> quam deinceps &longs;ibi <expan abbr="cõtrahit">contrahit</expan>, imperfectè <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, <expan abbr="actũ">actum</expan> perfectè, cùm &longs;imul terra facta <lb/>e&longs;t, & ad <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> peruénit, vbi motu ce&longs;&longs;ante &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> quie&longs;cit. </s> <s>Multò magis in altera­<lb/>tione, vbi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> euidentior e&longs;t <expan abbr="cõtrariorũ">contrariorum</expan> natura, &longs;pectatur ea &longs;ucce&longs;sio, <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> adeò, vt propter <expan abbr="oppo&longs;i-tion&etilde;">oppo&longs;i­<lb/>tionem</expan> <expan abbr="qualitatũ">qualitatum</expan> generationi <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ex <expan abbr="eu&etilde;to">euento</expan> fuerit à c&ecedil;teris philo&longs;ophis <expan abbr="attributũ">attributum</expan>. </s> <s>auctio <expan abbr="it&etilde;">item</expan> & di­<lb/>minutio, quae ab ortu & interitu <expan abbr="atq.">atque</expan> alteratione reap&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;eparantur, <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> <expan abbr="obtin&etilde;t">obtinent</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="rõn&etilde;">rationem</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="Nã">Nam</expan> forta&longs;&longs;equantùm ad &longs;eip&longs;as &longs;pectat, hoc e&longs;t ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> qua &longs;unt motus <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummum</expan> <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, licet in earum <lb/>terminis oppo&longs;itio reperiatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> nos <expan abbr="terminorũ">terminorum</expan> <foreign lang="greek">a)sustasian</foreign> e&longs;&longs;e <expan abbr="o&longs;t&etilde;demus">o&longs;tendemus</expan>, quatenus <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, qua­<lb/>tenus verò forma vel <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan>, <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> & <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in iis <expan abbr="tñ">tantum</expan> agendi facultas propriè <expan abbr="nõ">non</expan> ine&longs;t. <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg2253"></arrow.to.target><lb/>Quapropter <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla vis <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;di">re&longs;i&longs;tendi</expan> citra <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> & qualitatem. </s> <s>Nam quae propter <expan abbr="quãtitatis">quantitatis</expan> <lb/><expan abbr="diui&longs;ion&etilde;">diui&longs;ionem</expan> cuius termini per eas mutationeis acquiruntur, nulla per &longs;e &longs;ucce&longs;sio reperiatur, ea qu&ecedil; <lb/>proximo ab hoc capite dicemus, facilè <expan abbr="demõ&longs;trabunt">demon&longs;trabunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> motib^{9}. <expan abbr="Attule-rũt">Attule­<lb/>runt</expan> & alij <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> internæ <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiæ">re&longs;i&longs;tentiæ</expan> in animalibus, de qua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hic locus admonet, vt <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> <lb/>dicamus, ne &longs;ic accipiatur à nobis, vt à vulgo imperitis, & &longs;imilibus <expan abbr="imperitorũ">imperitorum</expan> philo&longs;ophis v&longs;ur­<lb/>pari con&longs;ueuit. </s> <s>Porrò animal ip&longs;um <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habet <expan abbr="motũ">motum</expan>, alterum quidem, quà corpus e&longs;t natu­<lb/>rale, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quà e&longs;t animal. </s> <s>ac rur&longs;us, quatenus animal e&longs;t, in eo duplex motus agno&longs;citur; <lb/>alter &longs;anè, qui e&longs;t totius, hic verò progre&longs;&longs;us appellatur: alter autem qui <expan abbr="partiũ">partium</expan> proprius e&longs;t. </s> <s>Et il­<lb/>le <expan abbr="quoq.">quoque</expan> naturalis e&longs;t, quem efficit animal totum. </s> <s>At is qui <expan abbr="partiũ">partium</expan> e&longs;t, partim &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/>e&longs;t, partim contrà. </s> <s>Cùm hoc &longs;it: animal aut mouetur, quà corpus naturale &longs;impliciter, & tum, <lb/>quia con&longs;tat ex elementis, non &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> c&ecedil;tera inanima, prout in ip&longs;is ratio re&longs;i&longs;tentiæ fuerit, aut <lb/>non: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in animali ip&longs;o continget. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> dum generabitur <expan abbr="obnoxiũ">obnoxium</expan> planè erit internæ re­<lb/>&longs;i&longs;tentiæ; po&longs;tquàm genitum fuerit, mi&longs;tum illud <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t, an ex eo, quae motus mi&longs;ti fiat &longs;e­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2253"></arrow.to.target><lb/>Quapropter <expan abbr="neq.">neque</expan> vlla vis <expan abbr="oĩno">omnino</expan> <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;di">re&longs;i&longs;tendi</expan> citra <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> & qualitatem. </s> <s>Nam quae propter <expan abbr="quãtitatis">quantitatis</expan> <lb/><expan abbr="diui&longs;ion&etilde;">diui&longs;ionem</expan> cuius termini per eas mutationeis acquiruntur, nulla per &longs;e &longs;ucce&longs;sio reperiatur, ea qu&ecedil; <lb/>proximo ab hoc capite dicemus, facilè <expan abbr="demõ&longs;trabunt">demon&longs;trabunt</expan>. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de <expan abbr="animaliũ">animalium</expan> <expan abbr="motib9">motibus</expan>. <expan abbr="Attule-rũt">Attule­<lb/>runt</expan> & alij <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> internæ <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiæ">re&longs;i&longs;tentiæ</expan> in animalibus, de qua <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> hic locus admonet, vt <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> <lb/>dicamus, ne &longs;ic accipiatur à nobis, vt à vulgo imperitis, & &longs;imilibus <expan abbr="imperitorũ">imperitorum</expan> philo&longs;ophis v&longs;ur­<lb/>pari con&longs;ueuit. </s> <s>Porrò animal ip&longs;um <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> habet <expan abbr="motũ">motum</expan>, alterum quidem, quà corpus e&longs;t natu­<lb/>rale, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, quà e&longs;t animal. </s> <s>ac rur&longs;us, quatenus animal e&longs;t, in eo duplex motus agno&longs;citur; <lb/>alter &longs;anè, qui e&longs;t totius, hic verò progre&longs;&longs;us appellatur: alter autem qui <expan abbr="partiũ">partium</expan> proprius e&longs;t. </s> <s>Et il­<lb/>le <expan abbr="quoq.">quoque</expan> naturalis e&longs;t, quem efficit animal totum. </s> <s>At is qui <expan abbr="partiũ">partium</expan> e&longs;t, partim &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/>e&longs;t, partim contrà. </s> <s>Cùm hoc &longs;it: animal aut mouetur, quà corpus naturale &longs;impliciter, & tum, <lb/>quia con&longs;tat ex elementis, non &longs;ecus <expan abbr="atq.">atque</expan> c&ecedil;tera inanima, prout in ip&longs;is ratio re&longs;i&longs;tentiæ fuerit, aut <lb/>non: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in animali ip&longs;o continget. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> dum generabitur <expan abbr="obnoxiũ">obnoxium</expan> planè erit internæ re­<lb/>&longs;i&longs;tentiæ; po&longs;tquàm genitum fuerit, mi&longs;tum illud <expan abbr="&longs;pectandũ">&longs;pectandum</expan> e&longs;t, an ex eo, quae motus mi&longs;ti fiat &longs;e­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2254"></arrow.to.target><lb/>cundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> quod in mi&longs;tura dominatur, &longs;implex &longs;it nec'ne. </s> <s>Nam &longs;i fuerit &longs;implex, vt ar­<lb/>bitrantur nonnulli, profectò <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> elementum nulla interna re&longs;i&longs;tentia præditum e&longs;t: &longs;ic <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> mi&longs;tum. </s> <s>&longs;i verò motus eius, vt opinor, &longs;implex non e&longs;t, ob <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõprehen&longs;a">comprehen&longs;a</expan> &longs;unt in ip&longs;a mi&longs;tura, interna videtur ade&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia. </s> <s>Ex quo fit, vt tanta non &longs;it mi­<lb/>&longs;torum celeritas, quanta <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> nullo in his intus exi&longs;tente, quod naturalè eorum motum im­<lb/>pediat: hîc verò contrauenientibus oppo&longs;itis <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>, & <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;erius, & minus directò <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> <lb/>agitetur, ni&longs;i fortè eueniat, vt ex mi&longs;tura maior &longs;pi&longs;situdo contrahatur, & coëant in <expan abbr="paruã">paruam</expan> molem <lb/>multæ partes elementi cuiu&longs;piam, velut in plumbo contingit: quocirca licèt &longs;ub <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it mole, <lb/>celerius & magis ad perpendiculum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra concitatur. </s> <s>ita igitur animal, quatenus mixtum, in­<lb/>ternam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> re&longs;i&longs;tentiam po&longs;sidebit &longs;ecundùm naturam. </s> <s>C&ecedil;terùm quatenus animal, quanuis <lb/>agitetur &longs;ecundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans; non e&longs;t motus ille naturæ <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;implicis, &longs;ed ab ali­<lb/>quo affectu præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quodammodò violatæ, vel ab externo, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum phanta&longs;ia perturba­<lb/>ta &longs;it; non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;axum, quod alioqui &longs;uo cur&longs;u naturali de&longs;cenderet, magna aliqua vi deor­<lb/>&longs;um pelleretur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motus naturalis &longs;impliciter. </s> <s>Et hîc etiam aliquo princi­<lb/>pio non concurrente, &longs;i interna re&longs;i&longs;tentia ponator nihil repugnabit, opinor, vt &longs;i contrà vitatur | <arrow.to.target n="marg2254"></arrow.to.target><lb/>cundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> quod in mi&longs;tura dominatur, &longs;implex &longs;it nec'ne. </s> <s>Nam &longs;i fuerit &longs;implex, vt ar­<lb/>bitrantur nonnulli, profectò <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> elementum nulla interna re&longs;i&longs;tentia præditum e&longs;t: &longs;ic <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> mi&longs;tum. </s> <s>&longs;i verò motus eius, vt opinor, &longs;implex non e&longs;t, ob <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="repugnantiã">repugnantiam</expan> qu&ecedil; <lb/><expan abbr="cõprehen&longs;a">comprehen&longs;a</expan> &longs;unt in ip&longs;a mi&longs;tura, interna videtur ade&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia. </s> <s>Ex quo fit, vt tanta non &longs;it mi­<lb/>&longs;torum celeritas, quanta <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan> nullo in his intus exi&longs;tente, quod naturalè eorum motum im­<lb/>pediat: hîc verò contrauenientibus oppo&longs;itis <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>, & <expan abbr="aliquãto">aliquanto</expan> &longs;erius, & minus directò <expan abbr="mixtũ">mixtum</expan> <lb/>agitetur, ni&longs;i fortè eueniat, vt ex mi&longs;tura maior &longs;pi&longs;situdo contrahatur, & coëant in <expan abbr="paruã">paruam</expan> molem <lb/>multæ partes elementi cuiu&longs;piam, velut in plumbo contingit: quocirca licèt &longs;ub <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> &longs;it mole, <lb/>celerius & magis ad perpendiculum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> terra concitatur. </s> <s>ita igitur animal, quatenus mixtum, in­<lb/>ternam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> re&longs;i&longs;tentiam po&longs;sidebit &longs;ecundùm naturam. </s> <s>C&ecedil;terùm quatenus animal, quanuis <lb/>agitetur &longs;ecundùm <expan abbr="elementũ">elementum</expan> dominans; non e&longs;t motus ille naturæ <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;implicis, &longs;ed ab ali­<lb/>quo affectu præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, quodammodò violatæ, vel ab externo, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> cum phanta&longs;ia perturba­<lb/>ta &longs;it; non minus <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i &longs;axum, quod alioqui &longs;uo cur&longs;u naturali de&longs;cenderet, magna aliqua vi deor­<lb/>&longs;um pelleretur, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> foret eo <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> motus naturalis &longs;impliciter. </s> <s>Et hîc etiam aliquo princi­<lb/>pio non concurrente, &longs;i interna re&longs;i&longs;tentia ponator nihil repugnabit, opinor, vt &longs;i contrà vitatur |
| <pb pagenum="352"/>impul&longs;um, &longs;eu præcipitatum. </s> <s>Quòd &longs;i animal proprio motu concitetur; cùm, tamet&longs;i motus e&longs;t <lb/> | <pb pagenum="352"/>impul&longs;um, &longs;eu præcipitatum. </s> <s>Quòd &longs;i animal proprio motu concitetur; cùm, tamet&longs;i motus e&longs;t <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2255"></arrow.to.target><lb/>totius, per parteis organicas admini&longs;tretur; <expan abbr="ea&longs;q.">ea&longs;que</expan> & mi&longs;tas, & inter &longs;e diuer&longs;as, &longs;equetur etiam, vt <lb/>interna re&longs;i&longs;tentia &longs;it affectum. </s> <s>Extrin&longs;eca item re&longs;i&longs;tentia &longs;olet ob&longs;eruari: hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> duplex e&longs;t, <lb/>aut <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t medij ip&longs;ius ad mobile, aut mobilis ad mouens. </s> <s>Qu&ecedil; verò mobilis e&longs;t ad mouens etiam <lb/>duiditur, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut e&longs;t ab <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan> mobilis ad mouens, aut ab eo pendet &longs;uper quo fit motus, <lb/>vt &longs;iquis ambulet in arena. </s> <s>Illa item re&longs;i&longs;tentia quæ continet agentis exuperationem ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>in duo membra pro <expan abbr="agentiũ">agentium</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tribuitur, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> mouet vel finis e&longs;t, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> efficiens. </s> <s>nos hîc <lb/>cau&longs;&longs;am <expan abbr="efficient&etilde;">efficientem</expan> tractabimus, de fine po&longs;thàc explicaturi. </s> <s>Quantùm ergo ad efficientem cau&longs;­<lb/>&longs;am &longs;pectat, ea generalis habetur ratio mouendi, vt plus valeat mouens efficiendo, quae patiens reni­<lb/>tendo. </s> <s>Inde à phy&longs;icis, <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab æquali, aut moueri non profici&longs;ci con&longs;titutum e&longs;t. </s> <s>Quanuis & <lb/>hæc propo&longs;itio temperanda &longs;it partim eo modo, quem lib. 3. &longs;ignificauimus, vt ob inclinationem <lb/>materiæ, partim quae accipiat loco patientis non <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="oĩ">omni</expan> actu de&longs;titutam, &longs;ed adhuc <lb/>contrariis <expan abbr="implicatã">implicatam</expan>, ita vt mouens & mobile &longs;uum <expan abbr="quodq.">quodque</expan> retineat actum; proptereaquòd ma­<lb/>teria nullam habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> re&longs;i&longs;tendi formæ per &longs;e: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> aut qua ratione re&longs;i&longs;tat, ad <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>tota per &longs;e vergens; an'ne quatenus informata e&longs;t? </s> <s>at cur non &longs;ecum magis ip&longs;æ form&ecedil; pugnaue­<lb/>rint? </s> <s>an'ne ob&longs;ecrò <expan abbr="etiã">etiam</expan> quatenus in materia manet forma? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic prohibebit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> ip&longs;am <lb/>magis e&longs;&longs;e <expan abbr="renit&etilde;tem">renitentem</expan>? </s> <s>propter quod <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tale e&longs;t, & id magis tale &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>&longs;i ma­<lb/>gis: ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> & magis per &longs;e, nam quod prius e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e magis e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> alterius, hoc e&longs;t, patien­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2255"></arrow.to.target><lb/>totius, per parteis organicas admini&longs;tretur; <expan abbr="ea&longs;q.">ea&longs;que</expan> & mi&longs;tas, & inter &longs;e diuer&longs;as, &longs;equetur etiam, vt <lb/>interna re&longs;i&longs;tentia &longs;it affectum. </s> <s>Extrin&longs;eca item re&longs;i&longs;tentia &longs;olet ob&longs;eruari: hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> duplex e&longs;t, <lb/>aut <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t medij ip&longs;ius ad mobile, aut mobilis ad mouens. </s> <s>Qu&ecedil; verò mobilis e&longs;t ad mouens etiam <lb/>duiditur, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> aut e&longs;t ab <expan abbr="exuperãtia">exuperantia</expan> mobilis ad mouens, aut ab eo pendet &longs;uper quo fit motus, <lb/>vt &longs;iquis ambulet in arena. </s> <s>Illa item re&longs;i&longs;tentia quæ continet agentis exuperationem ad <expan abbr="pati&etilde;s">patiens</expan>, <lb/>in duo membra pro <expan abbr="agentiũ">agentium</expan> <expan abbr="rõne">ratione</expan> di&longs;tribuitur, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> mouet vel finis e&longs;t, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> efficiens. </s> <s>nos hîc <lb/>cau&longs;&longs;am <expan abbr="efficient&etilde;">efficientem</expan> tractabimus, de fine po&longs;thàc explicaturi. </s> <s>Quantùm ergo ad efficientem cau&longs;­<lb/>&longs;am &longs;pectat, ea generalis habetur ratio mouendi, vt plus valeat mouens efficiendo, quae patiens reni­<lb/>tendo. </s> <s>Inde à phy&longs;icis, <expan abbr="action&etilde;">actionem</expan> ab æquali, aut moueri non profici&longs;ci con&longs;titutum e&longs;t. </s> <s>Quanuis & <lb/>hæc propo&longs;itio temperanda &longs;it partim eo modo, quem lib. 3. &longs;ignificauimus, vt ob inclinationem <lb/>materiæ, partim quae accipiat loco patientis non <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;impliciter <expan abbr="oĩ">omni</expan> actu de&longs;titutam, &longs;ed adhuc <lb/>contrariis <expan abbr="implicatã">implicatam</expan>, ita vt mouens & mobile &longs;uum <expan abbr="quodq.">quodque</expan> retineat actum; proptereaquòd ma­<lb/>teria nullam habeat <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> re&longs;i&longs;tendi formæ per &longs;e: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> aut qua ratione re&longs;i&longs;tat, ad <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> <lb/>tota per &longs;e vergens; an'ne quatenus informata e&longs;t? </s> <s>at cur non &longs;ecum magis ip&longs;æ form&ecedil; pugnaue­<lb/>rint? </s> <s>an'ne ob&longs;ecrò <expan abbr="etiã">etiam</expan> quatenus in materia manet forma? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ic prohibebit, <expan abbr="materiã">materiam</expan> ip&longs;am <lb/>magis e&longs;&longs;e <expan abbr="renit&etilde;tem">renitentem</expan>? </s> <s>propter quod <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> tale e&longs;t, & id magis tale &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>&longs;i ma­<lb/>gis: ergo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> & magis per &longs;e, nam quod prius e&longs;t, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> per &longs;e magis e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> alterius, hoc e&longs;t, patien­<lb/> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg2260"></margin.target>H</s></p> | <s><margin.target id="marg2260"></margin.target>H</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ai( d' o(te me\n skirtw=en a)po\ zei/dwron a)/rouran<lb/> | <s><foreign lang="greek">*(ai d' o(te me\n skirtw=en a)po\ zei/dwron a)/rouran<lb/> |
| | |
| *)/akron e)p' ai)qeri/wn karpo\n qe/on ou)/te kate/klwn.</foreign><lb/></s> | *)/akron e)p' ai)qeri/wn karpo\n qe/on ou)/te kate/klwn.</foreign><lb/></s> |
| | |
| <s><foreign lang="greek">*a)/ll' o(te dh\ skirtw=nen e)p' eu)re/a nw=ta| qala/sths<lb/> | <s><foreign lang="greek">*)/all' o(te dh\ skirtw=nen e)p' eu)re/a nw=ta| qala/sths<lb/> |
| | |
| *)/akron a)po\ rhgmi=nos a)lo\s polio=io qe/eskon</foreign>.</s></p> | *)/akron a)po\ rhgmi=nos a)lo\s polio=io qe/eskon</foreign>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>SI etiam interna re&longs;i&longs;tentia facit, vt mobile per &longs;e moueatur, & habeat <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>; ergo & ani­<lb/>malia & mixta & elementa, dum generantur, cùm intus obtineant, quod re&longs;i&longs;tat, per inane <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> poterunt <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> &longs;patio concitari. </s> <s>Sic fiet, vt Ari&longs;totelica demon&longs;tratio 4. naturalis au&longs;cul­<lb/>tationis allata pertineat &longs;olùm ad corpora &longs;implicia, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem, <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquam</expan> genita fuerint: &longs;o­<lb/>la <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc carent interna re&longs;i&longs;tentia, veluti &longs;uprà dictum e&longs;t. </s> <s>Quod &longs;anè pronunciamus ita, per&longs;pe­<lb/>ctis &longs;olùm vacui meritis <expan abbr="atq.">atque</expan> mobilis, <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s> <s>dimi&longs;sis quibus vacuum ab Ari&longs;totele <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/> | <s>SI etiam interna re&longs;i&longs;tentia facit, vt mobile per &longs;e moueatur, & habeat <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan>; ergo & ani­<lb/>malia & mixta & elementa, dum generantur, cùm intus obtineant, quod re&longs;i&longs;tat, per inane <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> poterunt <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> &longs;patio concitari. </s> <s>Sic fiet, vt Ari&longs;totelica demon&longs;tratio 4. naturalis au&longs;cul­<lb/>tationis allata pertineat &longs;olùm ad corpora &longs;implicia, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem, <expan abbr="po&longs;tea&qtilde;">po&longs;teaquam</expan> genita fuerint: &longs;o­<lb/>la <expan abbr=".n.">enim</expan> hæc carent interna re&longs;i&longs;tentia, veluti &longs;uprà dictum e&longs;t. </s> <s>Quod &longs;anè pronunciamus ita, per&longs;pe­<lb/>ctis &longs;olùm vacui meritis <expan abbr="atq.">atque</expan> mobilis, <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s> <s>dimi&longs;sis quibus vacuum ab Ari&longs;totele <expan abbr="confutatũ">confutatum</expan> <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2265"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & id præ&longs;ertim, quod infinitum antiquiores philo&longs;ophi po&longs;uerant. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi nulli &longs;int ter­<lb/>mini motus; cùm etiam nulla vis ab aliquo mouente impre&longs;&longs;à: quippe quæ &longs;ine contactu & &longs;ine <lb/>medio <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> nequeat, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>multa de&longs;int quæ motus nece&longs;&longs;ariò requirit, planum quae à natu­<lb/>ra vacuum abhorrebit. </s> <s>Nos igitur hæc a &longs;ermone no&longs;tro &longs;egregamus; illud agimus quod accipit <lb/><expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> & mobile nuda, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am in vacuo ponimus. </s> <s>Verumenimuero <lb/>licet hoc loco animaduertere alias item cau&longs;&longs;as à quibu&longs;dam afferri quibus etiam in illo <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> <lb/>genere &longs;ignificetur ine&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia quædam interior, aut exterior, vnde &longs;ucce&longs;sio, & tempus in­<lb/>con&longs;equendo &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> loco profici&longs;catur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt etiam &longs;i <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> in vacuo <lb/>ver&longs;etur, illud <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan>, hoc e&longs;t, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="adeptũ">adeptum</expan>, &longs;ed <expan abbr="motũ">motum</expan> iri, hoc e&longs;t, <lb/>in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <expan abbr="peruenturũ">peruenturum</expan> credere po&longs;simus; &longs;patium, videlicet, &longs;olùm ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> &longs;en&longs;ili qualitate <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan>, quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos motus interiicitur, à quo & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>; pr&ecedil;tereà di&longs;tantiam rei, <lb/>quæ mouetur: nam, dum ip&longs;a prius <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> &longs;ui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mutatur, aliud &longs;patij punctum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> occupat. </s> <s>Quantumuis ergo &longs;it <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, nihilominus in eo fiet motus. </s> <s>Confirmant <lb/> | <arrow.to.target n="marg2265"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, & id præ&longs;ertim, quod infinitum antiquiores philo&longs;ophi po&longs;uerant. </s> <s>Cùm <expan abbr=".n.">enim</expan> ibi nulli &longs;int ter­<lb/>mini motus; cùm etiam nulla vis ab aliquo mouente impre&longs;&longs;à: quippe quæ &longs;ine contactu & &longs;ine <lb/>medio <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> nequeat, <expan abbr="alia&qacute;">aliaque</expan>. </s> <s>multa de&longs;int quæ motus nece&longs;&longs;ariò requirit, planum quae à natu­<lb/>ra vacuum abhorrebit. </s> <s>Nos igitur hæc a &longs;ermone no&longs;tro &longs;egregamus; illud agimus quod accipit <lb/><expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> & mobile nuda, & <expan abbr="tal&etilde;">talem</expan> re&longs;i&longs;tentiæ <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am in vacuo ponimus. </s> <s>Verumenimuero <lb/>licet hoc loco animaduertere alias item cau&longs;&longs;as à quibu&longs;dam afferri quibus etiam in illo <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan> <lb/>genere &longs;ignificetur ine&longs;&longs;e re&longs;i&longs;tentia quædam interior, aut exterior, vnde &longs;ucce&longs;sio, & tempus in­<lb/>con&longs;equendo &longs;uo <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> loco profici&longs;catur, <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt etiam &longs;i <expan abbr="elementũ">elementum</expan> iam <expan abbr="genitũ">genitum</expan> in vacuo <lb/>ver&longs;etur, illud <expan abbr="itid&etilde;">itidem</expan>, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;anè <expan abbr="mutatũ">mutatum</expan>, hoc e&longs;t, <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> puncto <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <expan abbr="adeptũ">adeptum</expan>, &longs;ed <expan abbr="motũ">motum</expan> iri, hoc e&longs;t, <lb/>in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> <expan abbr="peruenturũ">peruenturum</expan> credere po&longs;simus; &longs;patium, videlicet, &longs;olùm ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> &longs;en&longs;ili qualitate <lb/><expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan>, quod inter <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> terminos motus interiicitur, à quo & ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan>; pr&ecedil;tereà di&longs;tantiam rei, <lb/>quæ mouetur: nam, dum ip&longs;a prius <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="anterior&etilde;">anteriorem</expan> &longs;ui <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> mutatur, aliud &longs;patij punctum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;ecun­<lb/>dùm <expan abbr="po&longs;terior&etilde;">po&longs;teriorem</expan> occupat. </s> <s>Quantumuis ergo &longs;it <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan>, nihilominus in eo fiet motus. </s> <s>Confirmant <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2266"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, hoc modo. </s> <s>Fingamus <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> qui nunc e&longs;t in c&ecedil;lo, per vacuum ad <expan abbr="terrã">terram</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> deferri. <lb/></s> <s>Verùm &longs;anè e&longs;t, &longs;i dicamus <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> e&longs;&longs;e nunc in c&ecedil;lo, mox <expan abbr="illũ">illum</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e in terra. </s> <s>Quæritur nunc <lb/>an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> <expan abbr="punctũ">punctum</expan> quo e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> termino, aut potius aliud: idem dicere pror&longs;us e&longs;t pr&ecedil;­<lb/>ter <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, &longs;i <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e dicatur; at inter quælibet duo puncta <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> interuenit. </s> <s>Igitur illa mu­<lb/>tatio <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo fuit ab&longs;oluta; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am motus antece&longs;sit. </s> <s>Po&longs;tremò corpus c&ecedil;le­<lb/>&longs;te per <expan abbr="mediũ">medium</expan> aliquod <expan abbr="plenũ">plenum</expan> non mouetur, & tamen in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> agitatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> medij qualitas, <lb/>&longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> ip&longs;um per &longs;e &longs;ufficiet ad <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hæc &longs;i ita &longs;e habent, nulla pror­<lb/>&longs;us nece&longs;sitas vrget, vt <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedat, quod in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiat. </s> <s>Ita fiet, vt admodum lu­<lb/>brica reddatur Ari&longs;totelis demon&longs;tratio qua conatus e&longs;t <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura tollere. </s> <s>Hæc enim <lb/>ip&longs;e accipiebat &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;uam &longs;trueret <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> (redigam <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> illam ad pauca.) <lb/>Primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mobile tardius citiu&longs;úe moueri, quo magis aut minus illi <expan abbr="mediũ">medium</expan> re&longs;i&longs;tit. </s> <s>Ex quo <lb/><expan abbr="efficere&ttilde;">efficeretur</expan>, vt, &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> nil prohiberet, <expan abbr="ĩ">in</expan> eo veloci^{9} <expan abbr="tardius&qacute;">tardiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> fierent: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> mot^{9}; &longs;ed, &longs;i <lb/>fortè mutatio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter alia &longs;ic à motus di&longs;tinguimus, quae in ea nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, nec &longs;ucce&longs;sio reperiatur. <lb/></s> <s>Pr&ecedil;tereà <expan abbr="tãtã">tantam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <expan abbr="quãta">quanta</expan> e&longs;t <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;ti&ecedil;">re&longs;i&longs;tenti&ecedil;</expan> ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, vt puta: &longs;i magis hoc <lb/>re&longs;i&longs;tit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alterum, vt duo, <expan abbr="tãto">tanto</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="tardior&etilde;">tardiorem</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> tanto <expan abbr="&qacute;">que</expan>. </s> <s>plus temporis requi&longs;iturum | <arrow.to.target n="marg2266"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan>, hoc modo. </s> <s>Fingamus <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> qui nunc e&longs;t in c&ecedil;lo, per vacuum ad <expan abbr="terrã">terram</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> deferri. <lb/></s> <s>Verùm &longs;anè e&longs;t, &longs;i dicamus <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan> e&longs;&longs;e nunc in c&ecedil;lo, mox <expan abbr="illũ">illum</expan> ip&longs;um e&longs;&longs;e in terra. </s> <s>Quæritur nunc <lb/>an <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;it <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> <expan abbr="punctũ">punctum</expan> quo e&longs;t in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> termino, aut potius aliud: idem dicere pror&longs;us e&longs;t pr&ecedil;­<lb/>ter <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan>, &longs;i <expan abbr="alterũ">alterum</expan> e&longs;&longs;e dicatur; at inter quælibet duo puncta <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> interuenit. </s> <s>Igitur illa mu­<lb/>tatio <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo fuit ab&longs;oluta; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>cau&longs;&longs;am motus antece&longs;sit. </s> <s>Po&longs;tremò corpus c&ecedil;le­<lb/>&longs;te per <expan abbr="mediũ">medium</expan> aliquod <expan abbr="plenũ">plenum</expan> non mouetur, & tamen in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> agitatur. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> medij qualitas, <lb/>&longs;ed <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> ip&longs;um per &longs;e &longs;ufficiet ad <expan abbr="præ&longs;tandũ">præ&longs;tandum</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> in <expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan>. </s> <s>Hæc &longs;i ita &longs;e habent, nulla pror­<lb/>&longs;us nece&longs;sitas vrget, vt <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedat, quod in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> efficiat. </s> <s>Ita fiet, vt admodum lu­<lb/>brica reddatur Ari&longs;totelis demon&longs;tratio qua conatus e&longs;t <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> è <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura tollere. </s> <s>Hæc enim <lb/>ip&longs;e accipiebat &longs;uper <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;uam &longs;trueret <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> (redigam <expan abbr=".n.">enim</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> illam ad pauca.) <lb/>Primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mobile tardius citiu&longs;úe moueri, quo magis aut minus illi <expan abbr="mediũ">medium</expan> re&longs;i&longs;tit. </s> <s>Ex quo <lb/><expan abbr="efficere&ttilde;">efficeretur</expan>, vt, &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> nil prohiberet, <expan abbr="ĩ">in</expan> eo <expan abbr="veloci9">velocius</expan> <expan abbr="tardius&qacute;">tardiusque</expan>. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> fierent: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="mot9">motus</expan>; &longs;ed, &longs;i <lb/>fortè mutatio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> inter alia &longs;ic à motus di&longs;tinguimus, quae in ea nec <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, nec &longs;ucce&longs;sio reperiatur. <lb/></s> <s>Pr&ecedil;tereà <expan abbr="tãtã">tantam</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <expan abbr="tpis">temporis</expan> ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <expan abbr="quãta">quanta</expan> e&longs;t <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;ti&ecedil;">re&longs;i&longs;tenti&ecedil;</expan> ad <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan>, vt puta: &longs;i magis hoc <lb/>re&longs;i&longs;tit <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> alterum, vt duo, <expan abbr="tãto">tanto</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="tardior&etilde;">tardiorem</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="futurũ">futurum</expan> tanto <expan abbr="&qacute;">que</expan>. </s> <s>plus temporis requi&longs;iturum |
| <pb pagenum="354"/>quàm alterum motum &longs;eruatis c&ecedil;teris paribus & mole & virtute, à qua tunc agitur, & figura, <lb/> | <pb pagenum="354"/>quàm alterum motum &longs;eruatis c&ecedil;teris paribus & mole & virtute, à qua tunc agitur, & figura, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2267"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> aliis <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, &longs;i qua &longs;unt alia quæ motum aliquo pacto variare po&longs;sint. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nullã">nullam</expan> e&longs;&longs;e om­<lb/>nino <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> vacui ad plenum, veluti <expan abbr="neq.">neque</expan> in&longs;tantis ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>: quandò tempus diuidi <expan abbr="põt">potest</expan> in <lb/>infinitum, in&longs;tans verò pror&longs;us e&longs;t indiuiduum. </s> <s>His ita po&longs;itis &longs;ic rationem con&longs;truit Ari&longs;toteles. <lb/></s> <s>Si in vacuo fieret motus, æqua velocitate fieri po&longs;&longs;et motus in vacuo & pleno. </s> <s>Sed hoc <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <lb/>e&longs;t: ergo & id, ex quo &longs;equitur; hoc verò e&longs;t motum in vacuo fieri. </s> <s>Coniunctum verò &longs;ic appro­<lb/>batur. </s> <s>quoniam, &longs;i &longs;ump&longs;ero <expan abbr="mediũ">medium</expan> ad nullam <expan abbr="certã">certam</expan> materiam <expan abbr="applicatũ">applicatum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> contractum, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item &longs;ub certa quapiam forma: po&longs;&longs;et hoc in <expan abbr="tãta">tanta</expan> proportione rarefieri, vt cum ea moueretur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>mobile in tanto tempore, in quanto mouebatur in vacuo: quò <expan abbr=".n.">enim</expan> rarefit magis, eò item velocius <lb/>per illud mobile concitatur. </s> <s>Stato ergo quodam <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo, ita etiam rarefiet, vt per tan­<lb/>tundem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> aditum mobili præbeat. </s> <s>Ex quo &longs;equitur, vt inter vacuum & plenum intercede­<lb/>ret proportio qu&ecedil;dam. </s> <s>Si igitur ea non e&longs;t, non fiet motus in vacuo, quia non fiet in tempore. <lb/></s> <s>Non erit igitur motus, &longs;ed mutatio. </s> <s>Hæc Ari&longs;toteles. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;upere&longs;t alia cau&longs;&longs;a, per quam mo­<lb/>tus in vacuo fiat; certè non ob id vacuum tolli nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod tamen <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> <expan abbr="locorũ">locorum</expan> oppugnauit <lb/>ea poti&longs;simum <expan abbr="rõne">ratione</expan> fretus ip&longs;e philo&longs;ophus. </s> <s>Ab aliquibus igitur hæc ratio non in eam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> ac­<lb/>cipitur, vt &longs;impliciter concludatur, &longs;ed aduer&longs;us <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> &longs;olum, Parmenidem, inquiunt, & De­<lb/>mocritum, qui vacuum e&longs;&longs;e ponebant propter motum. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>Parmenides ex eo quae non e&longs;&longs;et va­<lb/>cuum, tollebat motum: Democritus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo quae e&longs;&longs;e: motus, vacuum inculcabat. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;a <lb/> | <arrow.to.target n="marg2267"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> aliis <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, &longs;i qua &longs;unt alia quæ motum aliquo pacto variare po&longs;sint. </s> <s>Po&longs;tremò <expan abbr="nullã">nullam</expan> e&longs;&longs;e om­<lb/>nino <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> vacui ad plenum, veluti <expan abbr="neq.">neque</expan> in&longs;tantis ad <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>: quandò tempus diuidi <expan abbr="põt">potest</expan> in <lb/>infinitum, in&longs;tans verò pror&longs;us e&longs;t indiuiduum. </s> <s>His ita po&longs;itis &longs;ic rationem con&longs;truit Ari&longs;toteles. <lb/></s> <s>Si in vacuo fieret motus, æqua velocitate fieri po&longs;&longs;et motus in vacuo & pleno. </s> <s>Sed hoc <expan abbr="ab&longs;urdũ">ab&longs;urdum</expan> <lb/>e&longs;t: ergo & id, ex quo &longs;equitur; hoc verò e&longs;t motum in vacuo fieri. </s> <s>Coniunctum verò &longs;ic appro­<lb/>batur. </s> <s>quoniam, &longs;i &longs;ump&longs;ero <expan abbr="mediũ">medium</expan> ad nullam <expan abbr="certã">certam</expan> materiam <expan abbr="applicatũ">applicatum</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> contractum, <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>item &longs;ub certa quapiam forma: po&longs;&longs;et hoc in <expan abbr="tãta">tanta</expan> proportione rarefieri, vt cum ea moueretur <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>mobile in tanto tempore, in quanto mouebatur in vacuo: quò <expan abbr=".n.">enim</expan> rarefit magis, eò item velocius <lb/>per illud mobile concitatur. </s> <s>Stato ergo quodam <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> interuallo, ita etiam rarefiet, vt per tan­<lb/>tundem <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> aditum mobili præbeat. </s> <s>Ex quo &longs;equitur, vt inter vacuum & plenum intercede­<lb/>ret proportio qu&ecedil;dam. </s> <s>Si igitur ea non e&longs;t, non fiet motus in vacuo, quia non fiet in tempore. <lb/></s> <s>Non erit igitur motus, &longs;ed mutatio. </s> <s>Hæc Ari&longs;toteles. </s> <s>Quòd &longs;i &longs;upere&longs;t alia cau&longs;&longs;a, per quam mo­<lb/>tus in vacuo fiat; certè non ob id vacuum tolli nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod tamen <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> <expan abbr="locorũ">locorum</expan> oppugnauit <lb/>ea poti&longs;simum <expan abbr="rõne">ratione</expan> fretus ip&longs;e philo&longs;ophus. </s> <s>Ab aliquibus igitur hæc ratio non in eam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> ac­<lb/>cipitur, vt &longs;impliciter concludatur, &longs;ed aduer&longs;us <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> &longs;olum, Parmenidem, inquiunt, & De­<lb/>mocritum, qui vacuum e&longs;&longs;e ponebant propter motum. </s> <s><expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. </s> <s>Parmenides ex eo quae non e&longs;&longs;et va­<lb/>cuum, tollebat motum: Democritus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex eo quae e&longs;&longs;e: motus, vacuum inculcabat. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cau&longs;&longs;a <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2268"></arrow.to.target><lb/>motus omnes opinabantur, vacuum e&longs;&longs;e inducendum. </s> <s>Quanquam tempus non e&longs;t <expan abbr="nũc">nunc</expan> de ip&longs;o <lb/>vacuo di&longs;&longs;erere, & omnes <expan abbr="rõnes">rationes</expan> explorare quibus <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s> <s>philo&longs;ophis con­<lb/>futatur, &longs;ed de hoc capite &longs;olùm, quo tangitur ratio medij, tractare, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>di&longs;putatio hæc confe­<lb/>renda foret, quo de loco nobis agendum e&longs;t, &longs;iquid in&longs;uper aliud priuatæ operæ flagitaret, quia <lb/>tamen e&longs;t officium memoris & grati purgare <expan abbr="præceptor&etilde;">præceptorem</expan> a calumniis, etiam permittat nobis hu­<lb/>manus auditor, vt ingrediamur tanti&longs;per in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan>, qu&ecedil; ad defendendum Ari&longs;totelem <lb/>à Iunioribus afferuntur. </s> <s>Nam de hac ip&longs;a demon&longs;tratione cum à Græcis, tum Arabibus, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>Latinis varia iudicia facta &longs;unt, vt etiam no&longs;tris hi&longs;ce <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> non de&longs;int, qui &longs;unt ab <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> par­<lb/>te, vel nullum robur e&longs;&longs;e credentes Ari&longs;totelic&ecedil; demon&longs;trationis, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eam non concludi &longs;impli­<lb/>citer, aut contrà quae illa &longs;it efficaci&longs;sima <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> in tractatione de vacuo magnum habeat omnino <lb/><expan abbr="mom&etilde;tum">momentum</expan>. </s> <s>Quod &longs;anè in Antiquos hæc <expan abbr="rõ">ratio</expan> intendatur, inficiari non licet. </s> <s>Quòd &longs;impliciter ea <expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/>concludatur, illud ob&longs;tat: proptereaque tale <expan abbr="mediũ">medium</expan> non datur, quod tantum rarefieri po&longs;sit, vt <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> <lb/>proportionem habeat ad vacuum: nam corpus <expan abbr="rari&longs;simũ">rari&longs;simum</expan> in natura definitum e&longs;t, qui e&longs;t ignis, <lb/>neque is infinitum rarefieri <expan abbr="põt">potest</expan>, id quod Ari&longs;totelic&ecedil; demon&longs;trationi &longs;upponitur. </s> <s>Cùm ergo ni­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2268"></arrow.to.target><lb/>motus omnes opinabantur, vacuum e&longs;&longs;e inducendum. </s> <s>Quanquam tempus non e&longs;t <expan abbr="nũc">nunc</expan> de ip&longs;o <lb/>vacuo di&longs;&longs;erere, & omnes <expan abbr="rõnes">rationes</expan> explorare quibus <expan abbr="vacuũ">vacuum</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="c&ecedil;teri&longs;&qacute;">c&ecedil;teri&longs;que</expan>. </s> <s>philo&longs;ophis con­<lb/>futatur, &longs;ed de hoc capite &longs;olùm, quo tangitur ratio medij, tractare, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>di&longs;putatio hæc confe­<lb/>renda foret, quo de loco nobis agendum e&longs;t, &longs;iquid in&longs;uper aliud priuatæ operæ flagitaret, quia <lb/>tamen e&longs;t officium memoris & grati purgare <expan abbr="præceptor&etilde;">præceptorem</expan> a calumniis, etiam permittat nobis hu­<lb/>manus auditor, vt ingrediamur tanti&longs;per in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan>, qu&ecedil; ad defendendum Ari&longs;totelem <lb/>à Iunioribus afferuntur. </s> <s>Nam de hac ip&longs;a demon&longs;tratione cum à Græcis, tum Arabibus, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>Latinis varia iudicia facta &longs;unt, vt etiam no&longs;tris hi&longs;ce <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> non de&longs;int, qui &longs;unt ab <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> par­<lb/>te, vel nullum robur e&longs;&longs;e credentes Ari&longs;totelic&ecedil; demon&longs;trationis, vel <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> eam non concludi &longs;impli­<lb/>citer, aut contrà quae illa &longs;it efficaci&longs;sima <expan abbr="rõ">ratio</expan>, <expan abbr="qu&ecedil;q.">qu&ecedil;que</expan> in tractatione de vacuo magnum habeat omnino <lb/><expan abbr="mom&etilde;tum">momentum</expan>. </s> <s>Quod &longs;anè in Antiquos hæc <expan abbr="rõ">ratio</expan> intendatur, inficiari non licet. </s> <s>Quòd &longs;impliciter ea <expan abbr="rõ">ratio</expan> <lb/>concludatur, illud ob&longs;tat: proptereaque tale <expan abbr="mediũ">medium</expan> non datur, quod tantum rarefieri po&longs;sit, vt <expan abbr="ali&qtilde;">aliquae</expan> <lb/>proportionem habeat ad vacuum: nam corpus <expan abbr="rari&longs;simũ">rari&longs;simum</expan> in natura definitum e&longs;t, qui e&longs;t ignis, <lb/>neque is infinitum rarefieri <expan abbr="põt">potest</expan>, id quod Ari&longs;totelic&ecedil; demon&longs;trationi &longs;upponitur. </s> <s>Cùm ergo ni­<lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg2282"></arrow.to.target><lb/>planius fiat id quod dicitur; per&longs;eueramus adhuc in no&longs;tro propo&longs;ito, & nudis hi&longs;ce con&longs;ideratis <lb/>vacuo & mobili, <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> vacuo nullo pacto repugnare credimus. </s> <s>Finge, ob&longs;ecro, in vacuo mo­<lb/>bile non <expan abbr="impeditũ">impeditum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> id eiu&longs;modi, vt vires agentis adhuc retineat (iam <expan abbr=".n.">enim</expan> audi&longs;ti eas item in ab­<lb/>&longs;entia mobilis e&longs;&longs;e &longs;uper&longs;tites, & mobili ip&longs;o, non alio fundari nonnunquam) nulla quietis erit <lb/>cau&longs;&longs;a, quia non e&longs;t cau&longs;&longs;a quietis, <expan abbr="neq.">neque</expan> itidem quies. </s> <s>Quoniam verò quies e&longs;t. </s> <s>quid pre&longs;sius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>immobilitas, <expan abbr="neq.">neque</expan> item erit immobilitas. </s> <s>Cur <expan abbr=".n.">enim</expan> immobilitas aderit, &longs;i in mobili &longs;unt principia <lb/>motus, materia .&longs;. </s> <s>& forma, & ade&longs;t agens; nec præ&longs;tò e&longs;t obex? </s> <s>aut &longs;i non per&longs;picis in elemento <lb/>principia motus ab&longs;oluta. </s> <s>Et ecce animal, quod mouet &longs;eip&longs;um, & habet ab&longs;oluta initia &longs;ui mo­<lb/>tus, &longs;iue mutationis: planum quae nihil officiet eius mutationi <expan abbr="vacuũ">vacuu |