| version 1.50, 2007/07/26 15:52:43 |
version 1.51, 2007/07/27 17:28:53 |
| |
| <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ | <arrow.to.target n="marg1971"></arrow.to.target><lb/>nitur in <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> per <expan abbr="materiã">materiam</expan>, nihilominus, quae illa materia non e&longs;t pura pote&longs;tas, &longs;ed actu quodam <lb/>prædita, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille &longs;it, idem iudicium de illa <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> de ea quæ con&longs;equitur formam: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> eius materiæ quæ &longs;ola pote&longs;tas e&longs;t &longs;ine forma, nulla e&longs;t <expan abbr="vtiq.">vtique</expan> functio. </s> <s>Neque tamen e&longs;t ea <lb/>functio &longs;ecundùm <expan abbr="formã">formam</expan>, vt tamen &longs;it ab eius ip&longs;ius forma, quod mouetur. </s> <s>Nam &longs;olùm hoc acci­<lb/>dit animato, quod à &longs;ua ip&longs;ius forma concitatur & à &longs;eip&longs;o, quia &longs;olùm diuiditur in partem per &longs;e <lb/><expan abbr="mouent&etilde;">mouentem</expan>, & partem per &longs;e <expan abbr="mobil&etilde;">mobilem</expan>, & in motu totius, quo animatum, quatenus animatum moue­<lb/>tur: &longs;iquid &longs;it aliud, habet in &longs;eip&longs;o &longs;olam <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan>, actum aliunde expectans, vt puta, pars mol­<lb/>lis facilè laxatur; at laxans externum e&longs;t. </s> <s>Laxatur ergo, quà mollis e&longs;t, & &longs;ic habet <expan abbr="initiũ">initium</expan> in &longs;eip&longs;a <lb/>patiendi, & oneri e&longs;t non &longs;ibi, &longs;ed alij. </s> <s>Verumeninuero <expan abbr="neq.">neque</expan> illud a&longs;pernandum e&longs;t, vt motus &longs;it <lb/>energia formæ: quandò energia tota &longs;imul e&longs;&longs;e videtur: motus <expan abbr="aũt">aut</expan> ponitur in &longs;ucce&longs;sione. </s> <s>Præ­<lb/>tereà quæ'nam pendentia &longs;it functionis ab externo, dum e&longs;t imperfecta, vt inde colligi queat id <lb/>quod &longs;uperiore capite acceptum &longs;anè e&longs;t, neutiquam verò explicatum. </s> <s>C&ecedil;terùm, quod attinet <lb/>ad primum. </s> <s>Finge tibi &longs;patium, quod inter mouendum mobile permetiri debet: hoc e&longs;t diui­<lb/>duum in &longs;emper diuidua, quia <expan abbr="continuũ">continuum</expan>. </s> <s>partes eius aliquo termino impo&longs;ito finiti non incon­ |
| <pb pagenum="299"/> | <pb pagenum="299"/> |
| <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> | <arrow.to.target n="marg1972"></arrow.to.target><lb/>uenit: in earum fine &longs;ignare licèt aliquod, vbi <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> <expan abbr="imperfectũ">imperfectum</expan>, in quo quieuerit id quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>. <lb/></s> <s>& aliquod <expan abbr="motũ">motum</expan> e&longs;&longs;e, &longs;icut in generatione factum, quod &longs;anè vbi nolim, te inane <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan> <expan abbr="nudum&qacute;">nudumque</expan>. <lb/></s> <s>&longs;umere, & citra <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> &longs;en&longs;ilem: &longs;ed, vt in vniuer&longs;o vires certas obtinuit, ex participatio­<lb/>ne boni illius quod c&ecedil;lum <expan abbr="cõicat">conicat</expan> iis quæ rectà mouentur pro viciniæ di&longs;tantiæúe ratione, veluti <lb/>dictum e&longs;t 1. de cælo. </s> <s>Sume deinde mobile, quod intereà gignitur. </s> <s>in eius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> motu duo con&longs;idera­<lb/>re poteris, & <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> perfectionis <expan abbr="gradũ">gradum</expan>, qui per mutata e&longs;&longs;e &longs;ignificatur, & <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan>. </s> <s>Hæc duo <lb/>contra &longs;e habent. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> illa <expan abbr="indicãt">indicant</expan> terminum & diui&longs;ionem <expan abbr="extant&etilde;">extantem</expan>: hæc infinitatis affinia &longs;unt. <lb/></s> <s>Terminus e&longs;t ex forma, infinitas <expan abbr="aũt">aut</expan> & continuatio <expan abbr="partiũ">partium</expan> ex materia. </s> <s>Ergo in quolibet &longs;patij &longs;al­<lb/>tem &longs;en&longs;ilis puncto certus e&longs;t & locus qui certam <expan abbr="perfection&etilde;">perfectionem</expan> mobilis notat in qua cùm &longs;it, pro il­<lb/>lius formæ, perfectione <expan abbr="gradu&qacute;">graduque</expan>. </s> <s>operatur, qui iam ade&longs;t: quia verò con&longs;tat ex materia quæ diuidi <lb/><expan abbr="põt">potest</expan> in infinitum, & diuiduè gradus illos perfectionis accepit: hinc exoriri <expan abbr="cõtinuation&etilde;">continuationem</expan> dicemus, <lb/>& <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> hîc te memini&longs;&longs;e volo <expan abbr="eorũ">eorum</expan> quæ de gradib. formæ & partib. eius olim <expan abbr="cõ&longs;titui-mus">con&longs;titui­<lb/>mus</expan>. </s> <s>referuntur <expan abbr=".n.">enim</expan> ad materiam, quia forma <expan abbr="nondũ">nondum</expan> ab&longs;oluta e&longs;t. </s> <s>Ergo cùm e&longs;&longs;e in loco &longs;it energia <lb/>propriè, non <expan abbr="aũt">aut</expan> moueri, fit ex hoc, vt, licet moueatur elementum, habeat item <expan abbr="energiã">energiam</expan> &longs;uam <expan abbr="to-tã">to­<lb/>tam</expan> &longs;imul, <expan abbr="&qtilde;uis">quauis</expan> imperfectam .i. </s> <s>indiuiduam, & vt aiunt, in facto e&longs;&longs;e, non in fieri, <expan abbr="veruntñ">veruntamen</expan> eiu&longs;modi, <lb/>vt vlterius promoueri queat. </s> <s>Hæc ex Ari&longs;t. </s> <s>colliges ita dicente. <foreign lang="greek">kai\ e)nergh/sei eu)qu\s, e)an ti mh\ kw­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> | <arrow.to.target n="marg1973"></arrow.to.target><lb/>lu/sh| e)ne/rgeia de\ tou= kou/fou to\ pou= ei)=nai kai\ a)/nw</foreign>. </s> <s>Et operabitur &longs;tatim, ni&longs;i quid prohibeat; actus <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>leuis, [non quidem moueri &longs;ur&longs;um] &longs;ed ip&longs;um vbi & locus &longs;uperior. </s> <s>Ob id verendum non e&longs;t, ne <lb/>e&longs;&longs;e in loco &longs;it externa pa&longs;sio mobilis (ni&longs;i vi fuerit) quia .&longs;. </s> <s>ab efficiente pendêre videatur, dum fit: <lb/>nec quin illi habitus <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quam</expan> &longs;upponatur: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> diuiduè pendet & proximè; &longs;ed indiuiduè & p <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;eu partem eius. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de po&longs;teriore dubitatione; accipiam id in primis, ita mo­<lb/>ueri coniunctum, quae habeat certam formam: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> forma e&longs;t ratio, cur <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> moueatur, quae hoc <lb/>&longs;it ex eius ip&longs;ius natura. </s> <s>Sequitur ergo ea forma po&longs;ita nece&longs;&longs;ariò locus ip&longs;i conueniens, & hoc <lb/>modo cau&longs;&longs;a interna e&longs;t, & ita cau&longs;&longs;a, vt forma <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;ecum ip&longs;a apportans, id quod alij nulli cau&longs;­<lb/>&longs;æ conceditur, quatenus e&longs;t cau&longs;&longs;a. </s> <s>&longs;iquidem materia per &longs;eip&longs;am accipiat: efficiens & finis alij <lb/>tribuant à &longs;eip&longs;is. </s> <s>Id verò &longs;ic e&longs;&longs;e mon&longs;trant Ari&longs;totelis verba quæ &longs;unt huiu&longs;modi. </s> <s>Siquis è no­<lb/>bis quærat, cur grauia <expan abbr="leuia&qacute;">leuiaque</expan>. </s> <s>diuer&longs;is ac certis motibus concitentur; cau&longs;&longs;a e&longs;t <foreign lang="greek">o(ti pe/fuke\npoi <lb/>kai\ tou=to e)sti\ to\ kou/fw| kai\ barei\ ei)=nai</foreign> .i. quae nata apta &longs;unt ad id, quae alicubi &longs;int, & hoc e&longs;t leui & graui <lb/>e&longs;&longs;e, vt <expan abbr="formã">formam</expan> videas &longs;crip&longs;i&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e, cur grauia moueantur, & leuia: ex quo conclu&longs;it in <lb/>fine contextus; <expan abbr="naturã">naturam</expan> e&longs;&longs;e principium, nec quidem agendi & mouendi, &longs;ed patiendi, <expan abbr="quã">quam</expan> <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>&longs;ententiam re petiit idem auctor 4. de C&ecedil;lo. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quae &longs;i moueret vt efficiens ip&longs;a forma; nec modo &longs;ui <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg1974"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> | <arrow.to.target n="marg1975"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius proprio, non cohæreret con&longs;equens cum antecedente quæ &longs;ic habent. </s> <s>Mouetur <expan abbr="elem&etilde;tum">elementum</expan>, <lb/>quia forma e&longs;t cau&longs;&longs;a motus. </s> <s>Ergo natura <expan abbr="principiũ">principium</expan> patiendi, & antecedens latius pateret quàm <lb/>con&longs;equens, quae forma quæ e&longs;t natura, moueret, vt agens. </s> <s>Itaque non &longs;impliciter natura talis e&longs;&longs;et; <lb/>immò nec id ex antecedente probè inferretur, quia forma non e&longs;&longs;et principium patiendi, nec alia <lb/>cau&longs;&longs;a motus interna recitata fuerat ab Ari&longs;totele, quomodo valebat igitur: Naturam e&longs;&longs;e cau&longs;­<lb/>&longs;am motus, atque illam quidem patiendi, non agendi? </s> <s>His ita po&longs;itis ad Alexandrum redeo, vt, <lb/>&longs;i quo pacto mihi &longs;uccedat, tantum philo&longs;ophum quem primum habemus, qui in hanc &longs;enten­<lb/>tiam &longs;crip&longs;erit, ab omni calumnia purgem. </s> <s>Ip&longs;e igitur vbi dixit, generans illud e&longs;&longs;e, quod facit <lb/>è pote&longs;tate vbi actu vbi, faciendo .&longs;. </s> <s>è potentia leui actu leue, accepit formam, non vt actum pri­<lb/>mum, &longs;ed vt &longs;ecundum, & cùm in eo quod gignitur, &longs;it pote&longs;tas quæ na&longs;citur à materia, quæ per <lb/>gradus <expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> promouetur ad formam, forma <expan abbr="aũt">aut</expan> inanimi perfecta fit e&longs;&longs;e in &longs;uo loco: pote&longs;tas <lb/>verò quæ e&longs;t in materia ad <expan abbr="eã">eam</expan> perfectionem, &longs;it grauitas, aut leuitas; eam <expan abbr="promotion&etilde;">promotionem</expan> quæ e&longs;t ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> perfectam, &longs;ignificare voluit, cùm &longs;tatuit generans quod facit ignem & <expan abbr="terrã">terram</expan>, facere actu le­<lb/>ue, aut graue, per grauitatem <expan abbr=".n.">enim</expan> & leuitatem <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> materiæ affectiones in &longs;uo loco inanima <expan abbr="collo-cãtur">collo­<lb/>cantur</expan>. </s> <s>& vt &longs;ecundùm naturam &longs;e habet forma, natura autem ip&longs;ius e&longs;t e&longs;&longs;e in officio, &longs;ic <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <lb/>actum iungere con&longs;tituit: <expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. </s> <s>actum &longs;ub&longs;tantiæ, qui &longs;ine functione imperfectus e&longs;t, cum actu <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg1976"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius vbi quæ e&longs;t eius &longs;ub&longs;tantiæ perfectio, copulauit: cùm verò aut alibi ip&longs;e, aut alij nonnun­<lb/>quam pote&longs;tatem ad vbi à &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tate &longs;egregarunt, animaduerti&longs;&longs;e videntur ordinem & <lb/>nexum qui ob cau&longs;&longs;as antedictas inter actum primum & &longs;ecundum, & pote&longs;tateis cum illis con­<lb/>gruenteis, intercedit; &longs;unt verò cau&longs;&longs;æ per accidens, & quæ &longs;olam &longs;eparationem rationis afferant, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> diximus, cùm de &longs;ecundi actus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> loqueremur, & eius quod actu eo tempore <lb/>con&longs;i&longs;tit, <expan abbr="qualecunq.">qualecunque</expan> illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei naturæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habuerunt. </s> <s>Sic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dum Alexandro oppo­<lb/>nit Simplicius elementa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra &longs;ua loca; <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ip&longs;um &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter <lb/>habui&longs;&longs;e rationem & actus primi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perfectæ, <expan abbr="actu&longs;&qacute;">actu&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;ecundi, quo pacto ip&longs;am <lb/>accepi&longs;&longs;e dicimus Alexandrum. </s> <s>Argumenta verò quæ nuper obiecta fuerunt, parum afferunt <lb/>impedimenti. </s> <s>Nam, quod opponebatur, actum &longs;ecundum e&longs;&longs;e finem, hunc verò &longs;ignificare <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>planè concedimus, &longs;ed quae agens hoc &longs;it primus actus, id verò negamus; &longs;at <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, &longs;i &longs;ignificet agens <lb/>&longs;impliciter; id verò priu&longs;quàm &longs;it ab&longs;oluta &longs;ub&longs;tantia, generans e&longs;t; vbi ab&longs;oluta quidem fuerit, | <arrow.to.target n="marg1976"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;ius vbi quæ e&longs;t eius &longs;ub&longs;tantiæ perfectio, copulauit: cùm verò aut alibi ip&longs;e, aut alij nonnun­<lb/>quam pote&longs;tatem ad vbi à &longs;ub&longs;tantiæ pote&longs;tate &longs;egregarunt, animaduerti&longs;&longs;e videntur ordinem & <lb/>nexum qui ob cau&longs;&longs;as antedictas inter actum primum & &longs;ecundum, & pote&longs;tateis cum illis con­<lb/>gruenteis, intercedit; &longs;unt verò cau&longs;&longs;æ per accidens, & quæ &longs;olam &longs;eparationem rationis afferant, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> diximus, cùm de &longs;ecundi actus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> loqueremur, & eius quod actu eo tempore <lb/>con&longs;i&longs;tit, <expan abbr="qualecunq.">qualecunque</expan> illud &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> rei naturæ <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> habuerunt. </s> <s>Sic <expan abbr="quoq.">quoque</expan> dum Alexandro oppo­<lb/>nit Simplicius elementa <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;&longs;e in actu extra &longs;ua loca; <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> e&longs;t ip&longs;um &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter <lb/>habui&longs;&longs;e rationem & actus primi, non <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perfectæ, <expan abbr="actu&longs;&qacute;">actu&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;ecundi, quo pacto ip&longs;am <lb/>accepi&longs;&longs;e dicimus Alexandrum. </s> <s>Argumenta verò quæ nuper obiecta fuerunt, parum afferunt <lb/>impedimenti. </s> <s>Nam, quod opponebatur, actum &longs;ecundum e&longs;&longs;e finem, hunc verò &longs;ignificare <expan abbr="ag&etilde;s">agens</expan>, <lb/>planè concedimus, &longs;ed quae agens hoc &longs;it primus actus, id verò negamus; &longs;at <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t, &longs;i &longs;ignificet agens <lb/>&longs;impliciter; id verò priu&longs;quàm &longs;it ab&longs;oluta &longs;ub&longs;tantia, generans e&longs;t; vbi ab&longs;oluta quidem fuerit, |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Ari&longs;totelis qu&ecedil; ex 8. Phy&longs;. <lb/>recitauimus. </s> <s>Cap. </s> <s>XLV<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Ari&longs;totelis qu&ecedil; ex 8. Phy&longs;. <lb/>recitauimus. </s> <s>Cap. </s> <s>XLV<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>TERGIVERSANTVR igitur, & velut anguillæ qu&ecedil;dam lubric&ecedil; ex Ari&longs;toteleis demon­<lb/>&longs;trationibus elabi conantur, & præter eos de quibus hactenus dictum e&longs;t, & Iuniores & ma­<lb/>iores no&longs;tri &longs;imul eas non concludi &longs;impliciter, &longs;ed cum aliqua conditione defenderunt. </s> <s>Ideò no­<lb/>&longs;trum munus e&longs;t probare <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> illas <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> &longs;impliciter, & &longs;ine vlla limitatione, aut lege vniuer­<lb/>sè fui&longs;&longs;e confectas: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>primùm communiter, mox &longs;peciatim &longs;ingula glo&longs;&longs;emata refutando. </s> <s>Si <lb/>igitur rectus e&longs;t canon ille dialecticus. </s> <s>Nihil in conclu&longs;ione po&longs;&longs;e comprehendi, quin idem, <expan abbr="eo-dem&qacute;">eo­<lb/>demque</expan>. </s> <s>modo contineatur in propo&longs;itionibus. </s> <s>Si verum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> &longs;impliciter na&longs;ci <lb/>è propo&longs;itionibus &longs;impliciter acceptis: quandò nec in propo&longs;itionibus, nec in conclu&longs;ione vlla <lb/>conditio continetur: certè nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> ex iis &longs;yllogi&longs;mis colligendum e&longs;t à nob. </s> <s>quod afferat ali­<lb/>quam conditionem: aliter <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> illud fallaciæ genus quod e&longs;t à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm <lb/> | <s>TERGIVERSANTVR igitur, & velut anguillæ qu&ecedil;dam lubric&ecedil; ex Ari&longs;toteleis demon­<lb/>&longs;trationibus elabi conantur, & præter eos de quibus hactenus dictum e&longs;t, & Iuniores & ma­<lb/>iores no&longs;tri &longs;imul eas non concludi &longs;impliciter, &longs;ed cum aliqua conditione defenderunt. </s> <s>Ideò no­<lb/>&longs;trum munus e&longs;t probare <expan abbr="rõneis">rationeis</expan> illas <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> &longs;impliciter, & &longs;ine vlla limitatione, aut lege vniuer­<lb/>sè fui&longs;&longs;e confectas: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>primùm communiter, mox &longs;peciatim &longs;ingula glo&longs;&longs;emata refutando. </s> <s>Si <lb/>igitur rectus e&longs;t canon ille dialecticus. </s> <s>Nihil in conclu&longs;ione po&longs;&longs;e comprehendi, quin idem, <expan abbr="eo-dem&qacute;">eo­<lb/>demque</expan>. </s> <s>modo contineatur in propo&longs;itionibus. </s> <s>Si verum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;t, <expan abbr="conclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> &longs;impliciter na&longs;ci <lb/>è propo&longs;itionibus &longs;impliciter acceptis: quandò nec in propo&longs;itionibus, nec in conclu&longs;ione vlla <lb/>conditio continetur: certè nec <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> ex iis &longs;yllogi&longs;mis colligendum e&longs;t à nob. </s> <s>quod afferat ali­<lb/>quam conditionem: aliter <expan abbr="cõmitteretur">committeretur</expan> illud fallaciæ genus quod e&longs;t à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2105"></arrow.to.target><lb/>quid. </s> <s>Spectemus primùm. </s> <s>Quod per &longs;e mouetur à &longs;eip&longs;o, vitale e&longs;t, & animatum. </s> <s>Elementa <lb/>non &longs;unt animata, <expan abbr="neq.">neque</expan> viuunt. </s> <s>Nec igitur à &longs;eip&longs;a mouentur. </s> <s>No&longs;tri argumenti a&longs;&longs;umptio non <lb/>relinquitur in controuer&longs;ia. </s> <s>Propo&longs;itionem &longs;umit &longs;impliciter Ari&longs;toteles: <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc &longs;olùm, vnde <lb/>di&longs;ceprationis origo ducebatur; &longs;ed & anteà <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & in libris de Animal, non &longs;emel, debuit <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;umi cum <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, vt conclu&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter inferretur. </s> <s>Quicquid ex &longs;e mouetur, vt alio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>indigeat, aut ab initio, aut propriè, aut quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, quod & fal&longs;um fortè fui&longs;&longs;et, & inutile. </s> <s>Ac fal­<lb/>&longs;um quidem, cùm illa etiam quæ ex ip&longs;a mouentur, vt animalia, extrin&longs;eco opus habeant, &longs;i mo­<lb/>tum ceptura &longs;int. </s> <s>Inutile verò, quoniam <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa conditio foret quæ argumento fui&longs;&longs;et ap­<lb/>ponenda, aut accederet medio, aut prædicato, & aut in propo&longs;itione, aut in a&longs;&longs;umptione &longs;ubintel­<lb/>ligeretur. </s> <s>Non &longs;anè medio: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> oportuit, &longs;iquidem medium in conclu&longs;ione non retineatur? <lb/></s> <s>Siue igitur medium &longs;impliciter, &longs;iue cum aliqua lege &longs;umptum fuerit; profectò nihil ad conclu­<lb/>&longs;ionem. </s> <s>Quòd &longs;i ad prædicatum adiungitur, quínam &longs;en&longs;us erit propo&longs;itionis illius. </s> <s>Quod ex <lb/>&longs;e mouetur vt extrin&longs;eco non egeat e&longs;t vitale? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ex hoc &longs;equitur?</s><s> non aliud certè, quàm quae <lb/>elementa non mouentur ex &longs;e motu illo qui non eget extrin&longs;eco: non ob id concluditur illa ex <lb/>&longs;e tali motu concitari, qui eget extrin&longs;eco. </s> <s>Nam communius quid e&longs;t ob vim negationis. </s> <s>Non <lb/> | <arrow.to.target n="marg2105"></arrow.to.target><lb/>quid. </s> <s>Spectemus primùm. </s> <s>Quod per &longs;e mouetur à &longs;eip&longs;o, vitale e&longs;t, & animatum. </s> <s>Elementa <lb/>non &longs;unt animata, <expan abbr="neq.">neque</expan> viuunt. </s> <s>Nec igitur à &longs;eip&longs;a mouentur. </s> <s>No&longs;tri argumenti a&longs;&longs;umptio non <lb/>relinquitur in controuer&longs;ia. </s> <s>Propo&longs;itionem &longs;umit &longs;impliciter Ari&longs;toteles: <expan abbr="neq.">neque</expan> hîc &longs;olùm, vnde <lb/>di&longs;ceprationis origo ducebatur; &longs;ed & anteà <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & in libris de Animal, non &longs;emel, debuit <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>&longs;umi cum <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, vt conclu&longs;io <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;impliciter inferretur. </s> <s>Quicquid ex &longs;e mouetur, vt alio <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>indigeat, aut ab initio, aut propriè, aut quid <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, quod & fal&longs;um fortè fui&longs;&longs;et, & inutile. </s> <s>Ac fal­<lb/>&longs;um quidem, cùm illa etiam quæ ex ip&longs;a mouentur, vt animalia, extrin&longs;eco opus habeant, &longs;i mo­<lb/>tum ceptura &longs;int. </s> <s>Inutile verò, quoniam <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa conditio foret quæ argumento fui&longs;&longs;et ap­<lb/>ponenda, aut accederet medio, aut prædicato, & aut in propo&longs;itione, aut in a&longs;&longs;umptione &longs;ubintel­<lb/>ligeretur. </s> <s>Non &longs;anè medio: cur <expan abbr=".n.">enim</expan> oportuit, &longs;iquidem medium in conclu&longs;ione non retineatur? <lb/></s> <s>Siue igitur medium &longs;impliciter, &longs;iue cum aliqua lege &longs;umptum fuerit; profectò nihil ad conclu­<lb/>&longs;ionem. </s> <s>Quòd &longs;i ad prædicatum adiungitur, quínam &longs;en&longs;us erit propo&longs;itionis illius. </s> <s>Quod ex <lb/>&longs;e mouetur vt extrin&longs;eco non egeat e&longs;t vitale? </s> <s>quid <expan abbr=".n.">enim</expan> ex hoc &longs;equitur?</s><s> non aliud certè, quàm quae <lb/>elementa non mouentur ex &longs;e motu illo qui non eget extrin&longs;eco: non ob id concluditur illa ex <lb/>&longs;e tali motu concitari, qui eget extrin&longs;eco. </s> <s>Nam communius quid e&longs;t ob vim negationis. </s> <s>Non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2106"></arrow.to.target><lb/>moueri ex &longs;e&longs;e eo motu qui non eget extrin&longs;eco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> moueri ex &longs;e eo motu qui indiget extrin&longs;eco. <lb/></s> <s>Etenim & ea quæ nullo pacto mouentur à &longs;e, vt quæ vim patiuntur, non mouentur eo motu, qui <lb/>externi non indiget. </s> <s>Idem quoque dicemus, &longs;i accipiamus. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non <lb/>indigeat, &longs;e &longs;i&longs;tit, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non indigeat ad omneis loci <lb/>differentias concitatur, vt optimè per&longs;picias in conclu&longs;ione fallaciam &longs;ecundùm con&longs;equens e&longs;&longs;e <lb/>implicatam. </s> <s>Quamobrem alterum ex his <expan abbr="incõmodis">incommodis</expan> in Ari&longs;totelis progre&longs;&longs;um cadet, vel, vt pec­<lb/>cet in fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid, a&longs;&longs;umens propo&longs;itiones &longs;impliciter & inferens <expan abbr="cõ-clu&longs;ionem">con­<lb/>clu&longs;ionem</expan> &longs;ecundùm quid; aut, &longs;i propo&longs;itioneis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ecundùm quid accipiat, vt in&longs;it fallacia &longs;e­<lb/>cundùm con&longs;equens. </s> <s>Nil dico nunc de quarta illa <expan abbr="rõne">ratione</expan> qu&ecedil; ab elementorum continuitate de&longs;um­<lb/>pta e&longs;t, cùm de hac ip&longs;a plura po&longs;thàc &longs;eparatim dicenda &longs;int. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videri poterit ex &longs;e <lb/>moueri, vt externi non indigeat, e&longs;&longs;e vitale: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eiu&longs;modi, &longs;ed quae intra &longs;e cau&longs;&longs;am habeat <lb/>quæ efficiat & quæ accipiat motum, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> vis eius propo&longs;itionis extenditur, quod &longs;anè ina­<lb/>nimo denegatur. </s> <s>Prætereà &longs;i cum aliqua conditione rationes illæ conclu&longs;æ &longs;unt, certè ab Ari&longs;to­<lb/>tele prætermi&longs;&longs;a non e&longs;t. </s> <s>Si illam accepit Ari&longs;toteles; profectò <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit per&longs;picua de­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2106"></arrow.to.target><lb/>moueri ex &longs;e&longs;e eo motu qui non eget extrin&longs;eco, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> moueri ex &longs;e eo motu qui indiget extrin&longs;eco. <lb/></s> <s>Etenim & ea quæ nullo pacto mouentur à &longs;e, vt quæ vim patiuntur, non mouentur eo motu, qui <lb/>externi non indiget. </s> <s>Idem quoque dicemus, &longs;i accipiamus. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non <lb/>indigeat, &longs;e &longs;i&longs;tit, <expan abbr="&longs;imili&qacute;">&longs;imilique</expan>. </s> <s>ratione. </s> <s>Quod ex &longs;e mouetur, vt externi non indigeat ad omneis loci <lb/>differentias concitatur, vt optimè per&longs;picias in conclu&longs;ione fallaciam &longs;ecundùm con&longs;equens e&longs;&longs;e <lb/>implicatam. </s> <s>Quamobrem alterum ex his <expan abbr="incõmodis">incommodis</expan> in Ari&longs;totelis progre&longs;&longs;um cadet, vel, vt pec­<lb/>cet in fallacia à &longs;impliciter ad &longs;ecundùm quid, a&longs;&longs;umens propo&longs;itiones &longs;impliciter & inferens <expan abbr="cõ-clu&longs;ionem">con­<lb/>clu&longs;ionem</expan> &longs;ecundùm quid; aut, &longs;i propo&longs;itioneis <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;ecundùm quid accipiat, vt in&longs;it fallacia &longs;e­<lb/>cundùm con&longs;equens. </s> <s>Nil dico nunc de quarta illa <expan abbr="rõne">ratione</expan> qu&ecedil; ab elementorum continuitate de&longs;um­<lb/>pta e&longs;t, cùm de hac ip&longs;a plura po&longs;thàc &longs;eparatim dicenda &longs;int. </s> <s>Fal&longs;um <expan abbr="quoq.">quoque</expan> videri poterit ex &longs;e <lb/>moueri, vt externi non indigeat, e&longs;&longs;e vitale: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t eiu&longs;modi, &longs;ed quae intra &longs;e cau&longs;&longs;am habeat <lb/>quæ efficiat & quæ accipiat motum, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> vis eius propo&longs;itionis extenditur, quod &longs;anè ina­<lb/>nimo denegatur. </s> <s>Prætereà &longs;i cum aliqua conditione rationes illæ conclu&longs;æ &longs;unt, certè ab Ari&longs;to­<lb/>tele prætermi&longs;&longs;a non e&longs;t. </s> <s>Si illam accepit Ari&longs;toteles; profectò <expan abbr="quæcunq.">quæcunque</expan> illa fuerit per&longs;picua de­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2107"></arrow.to.target><lb/>buit e&longs;&longs;e; cur igitur, non con&longs;entiunt interpretes? </s> <s>& planè mihi nodum videntur in &longs;eip&longs;o quæ­<lb/>rere. </s> <s>Quinetiam quid cogebat <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, vt explicaret modum, quo elementa ip&longs;a &longs;unt res na­<lb/>turales? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt propter actuo&longs;um <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod internum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> externi priuilegio con&longs;ecu­<lb/>ta &longs;unt aliquid <expan abbr="nõ">non</expan> naturale, ne dixerim præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: falsò igitur illatum fui&longs;&longs;et, ea e&longs;&longs;e natura­<lb/>lia, quoniam nata apta &longs;int aliquò ferri, & fal&longs;a interpretatio naturæ ip&longs;ius ex conclu&longs;is illata, quae <lb/>&longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> faciendi, &longs;ed patiendi planè; cau&longs;&longs;am <expan abbr=".n.">enim</expan> reddidi&longs;&longs;et ex his, cur ea corpora na­<lb/>turalia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan>, cur, &longs;i <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan> ab alio, naturalia dicerentur, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt explicaret, phi­<lb/>lo&longs;ophus, ibi <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="cõtendebat">contendebat</expan>. </s> <s>Accedit eadem, quae &longs;i <expan abbr="cõcluderetur">concluderetur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> moueri ex &longs;eip&longs;is, vt­<lb/>puta, cùm hac <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, propriè, & <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> foret ea moueri ex &longs;eip&longs;is, inferretur <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan> con­<lb/>iunctim. </s> <s>Cùm ergo diui&longs;im po&longs;teà colligatur ab Ari&longs;totele; planum, quae <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> à coniunctis ad­<lb/>diui&longs;a <expan abbr="cõmitteret">committeret</expan>. </s> <s>Quare hæc dicere dialecticen ignorantis e&longs;t, & Ari&longs;totelis verba parùm perpen­<lb/>dentis. </s> <s>Po&longs;tremò fac, ea moueri ab interno principio, <expan abbr="nõ">non</expan> tamen &longs;ine alio, &longs;iue ab initio, &longs;iue in pro­<lb/>gre&longs;&longs;u, nil intere&longs;t: at moueri ab alio, violens e&longs;t, <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>: quippe quae vno ex iis quat­ | <arrow.to.target n="marg2107"></arrow.to.target><lb/>buit e&longs;&longs;e; cur igitur, non con&longs;entiunt interpretes? </s> <s>& planè mihi nodum videntur in &longs;eip&longs;o quæ­<lb/>rere. </s> <s>Quinetiam quid cogebat <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, vt explicaret modum, quo elementa ip&longs;a &longs;unt res na­<lb/>turales? </s> <s>&longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt propter actuo&longs;um <expan abbr="principiũ">principium</expan> quod internum &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> externi priuilegio con&longs;ecu­<lb/>ta &longs;unt aliquid <expan abbr="nõ">non</expan> naturale, ne dixerim præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>: falsò igitur illatum fui&longs;&longs;et, ea e&longs;&longs;e natura­<lb/>lia, quoniam nata apta &longs;int aliquò ferri, & fal&longs;a interpretatio naturæ ip&longs;ius ex conclu&longs;is illata, quae <lb/>&longs;it <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> faciendi, &longs;ed patiendi planè; cau&longs;&longs;am <expan abbr=".n.">enim</expan> reddidi&longs;&longs;et ex his, cur ea corpora na­<lb/>turalia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="e&longs;s&etilde;t">e&longs;sent</expan>; non <expan abbr="aũt">aut</expan>, cur, &longs;i <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan> ab alio, naturalia dicerentur, quod <expan abbr="tñ">tantum</expan> vt explicaret, phi­<lb/>lo&longs;ophus, ibi <expan abbr="sũmè">summè</expan> <expan abbr="cõtendebat">contendebat</expan>. </s> <s>Accedit eadem, quae &longs;i <expan abbr="cõcluderetur">concluderetur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> moueri ex &longs;eip&longs;is, vt­<lb/>puta, cùm hac <expan abbr="cõditione">conditione</expan>, propriè, & <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> foret ea moueri ex &longs;eip&longs;is, inferretur <expan abbr="cõclu&longs;io">conclu&longs;io</expan> con­<lb/>iunctim. </s> <s>Cùm ergo diui&longs;im po&longs;teà colligatur ab Ari&longs;totele; planum, quae <expan abbr="fallaciã">fallaciam</expan> à coniunctis ad­<lb/>diui&longs;a <expan abbr="cõmitteret">committeret</expan>. </s> <s>Quare hæc dicere dialecticen ignorantis e&longs;t, & Ari&longs;totelis verba parùm perpen­<lb/>dentis. </s> <s>Po&longs;tremò fac, ea moueri ab interno principio, <expan abbr="nõ">non</expan> tamen &longs;ine alio, &longs;iue ab initio, &longs;iue in pro­<lb/>gre&longs;&longs;u, nil intere&longs;t: at moueri ab alio, violens e&longs;t, <expan abbr="illorũ">illorum</expan> <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="&longs;ent&etilde;tia">&longs;ententia</expan>: quippe quae vno ex iis quat­ |
| |
| <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg2378"></arrow.to.target><lb/>illa <expan abbr="aũt">aut</expan> non, &longs;ed extrin&longs;ecùs, vt &longs;anabile & <expan abbr="augm&etilde;tabile">augmentabile</expan>, quanuis & hæc ex &longs;eip&longs;is <expan abbr="mut&etilde;tur">mutentur</expan> & par­<lb/>uo facto in iis quæ extra &longs;unt, motu, alterum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> in <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan> venit, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò in augmentum.” <lb/>Quid ergo magis <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan>, inquiunt ip&longs;i, quae elementa <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan> ab innato principio, &longs;i differunt <lb/>ab aliis, quia reliqua <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> ab externo? </s> <s><expan abbr="Credendum&qacute;">Credendumque</expan>. </s> <s>e&longs;t <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>, dum inquit habere in &longs;e <lb/>principia &longs;ui mot^{9} graue & leue, <expan abbr="m&etilde;tion&etilde;">mentionem</expan> facere de <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> quod <expan abbr="nũc">nunc</expan> ve&longs;tigamus. </s> <s>Quod, et&longs;i ad­<lb/>uer&longs;arij &longs;olùm talib^{9} verbis <expan abbr="cõfici">confici</expan> <expan abbr="pronũciant">pronunciant</expan>, ita probatur à nobis. </s> <s><expan abbr="q&mtilde;">quam</expan> <expan abbr="differ&etilde;tia">differentia</expan> ponitur inter ea <lb/>qu&ecedil; genere <expan abbr="cõueniũt">conueniunt</expan>, &longs;ed id exterius, à quo fit &longs;anitas, aut <expan abbr="increm&etilde;tũ">incrementum</expan> e&longs;t efficiens: etenim in <expan abbr="incre-m&etilde;to">incre­<lb/>mento</expan> e&longs;t <expan abbr="alim&etilde;tũ">alimentum</expan>, hoc verò .i. </s> <s>quod cùm &longs;it actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> facit actu <expan abbr="quantũ">quantum</expan>; rur&longs;us in ægroto <expan abbr="me-dicam&etilde;tũ">me­<lb/>dicamentum</expan> e&longs;t, aut <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tũ">in&longs;trumentum</expan> quod <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Ari&longs;totele <expan abbr="d&rtilde;">dicitur</expan> efficere <expan abbr="&longs;anitat&etilde;">&longs;anitatem</expan>. </s> <s>Si <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in hoc <expan abbr="differũt">differunt</expan> h&ecedil;c <lb/>à grauibus & leuibus, quae <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> <expan abbr="effici&etilde;s">efficiens</expan>; oportebat <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> grauia & leuia efficiens intra &longs;e <lb/>habere. </s> <s>Pr&ecedil;tereà, <expan abbr="qñ">quin</expan> docet ibi philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt ea qu&ecedil; <expan abbr="&longs;anãtur">&longs;anantur</expan>, <expan abbr="habeãt">habeant</expan> intra &longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; &longs;alu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> | <arrow.to.target n="marg2379"></arrow.to.target><lb/>tis, a&longs;&longs;erit illud e&longs;&longs;e <expan abbr="principiũ">principium</expan> efficiens. </s> <s>quae &longs;i in eo <expan abbr="tũ">tum</expan> grauibus <expan abbr="leuibus&qacute;">leuibusque</expan>. </s> <s>&longs;imilia <expan abbr="sũt">sunt</expan>, habebunt &longs;anè <lb/>h&ecedil;c <expan abbr="it&etilde;">item</expan> intra &longs;e id quod efficiet <expan abbr="motũ">motum</expan>. </s> <s>Oportet verò memini&longs;&longs;e <expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan> ab Ari&longs;totele ina­<lb/>nimo <expan abbr="car&etilde;tibus">carentibus</expan>, licet <expan abbr="&ptail;">per</expan> &longs;e <expan abbr="moneãtur">moneantur</expan>, <expan abbr="ob&longs;curũ">ob&longs;curum</expan> e&longs;&longs;e à quónam <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>, <expan abbr="aliter&qacute;">aliterque</expan>. </s> <s><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> &longs;e habere, <expan abbr="atq.">atque</expan> in <lb/>iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> præter <expan abbr="naturã">naturam</expan> <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, & animalibus, <expan abbr="atq.">atque</expan> inanimis ip&longs;is, <expan abbr="qñ">quin</expan> mouentur <expan abbr="&longs;&mtilde;">&longs;ummam</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>. </s> <s><emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Etenim <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg2380"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo <expan abbr="&qtail;">qui</expan> mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">ronneis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quae</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg2381"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="eorũ">eorum</expan> qu&ecedil; vi <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan>, initia per&longs;picua <expan abbr="sũt">sunt</expan>, vt homo <expan abbr="&qtail;">qui</expan> mouet <expan abbr="lapid&etilde;">lapidem</expan>, & <expan abbr="v&etilde;tus">ventus</expan> qui <expan abbr="tegulã">tegulam</expan> in &longs;ublime <lb/>rapit: in animalibus <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> e&longs;t animus qui manife&longs;tè à corpore di&longs;tinctus è à quo corpus agitatur. </s> <s>At <lb/>in iis <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> natura <expan abbr="mon&etilde;tur">monentur</expan>, nil tale <expan abbr="per&longs;pici&ttilde;">per&longs;picitur</expan>, quod ea moueat, &longs;ed cùm & ip&longs;a ob eas <expan abbr="rõneis">rationeis</expan> quas at­<lb/>tulit Ari&longs;toteles, &longs;e mouere <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sint, opus fuit <expan abbr="ĩ">in</expan> medio ponere principia <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="for&etilde;t">forent</expan> extrin&longs;eca, <expan abbr="ge-nerãs">ge­<lb/>nerans</expan> .&longs;. </s> <s>& <expan abbr="remou&etilde;s">remouens</expan> <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan>, aut <expan abbr="mediũ">medium</expan>, ideò potius à &longs;eip&longs;is moueri <expan abbr="potuerũt">potuerunt</expan> exi&longs;timati, <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>per &longs;e <expan abbr="moueren&ttilde;">mouerentur</expan> eo quae intra &longs;e <expan abbr="haber&etilde;t">haberent</expan> <expan abbr="mitiũ">mitium</expan> <expan abbr="effici&etilde;di">efficiendi</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan>, &longs;ed quia <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="cõ&longs;taret">con&longs;taret</expan> <expan abbr="extrin&longs;ecũ">extrin&longs;ecum</expan> illud, <lb/>vnde <expan abbr="mouer&etilde;tur">mouerentur</expan>, &longs;icut in animali, & eo quod vi mouetur, id quod etiam cùm ob&longs;erua&longs;&longs;et Ari&longs;t. </s> <s>in <lb/>eo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> loco <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> modo tractamus, <expan abbr="nõ">non</expan> ab&longs;olutè protulit. </s> <s>h&ecedil;c <expan abbr="ĩ">in</expan> &longs;eip&longs;is habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;u&ecedil; mutationis; <lb/>verùm adiecit <expan abbr="particulã">particulam</expan> <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="dubitation&etilde;">dubitationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferat; videri ita e&longs;&longs;e. </s> <s><expan abbr="Plurimũ">Plurimum</expan> verò me <expan abbr="cõfirmat">confirmat</expan> in hac <lb/>&longs;nìa cum <expan abbr="Gr&ecedil;corũ">Gr&ecedil;corum</expan> auctoritas, <expan abbr="&qtail;">qui</expan> in hunc <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> eiu&longs;modi verba accepi&longs;&longs;e <expan abbr="legun&ttilde;">leguntur</expan>, tum <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ea <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in illo <lb/>ip&longs;o loco &longs;ubiicit Ari&longs;toteles, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> & Andronici verba ex Simplicio nuper audiuimus, nec <expan abbr="qui&longs;&qtilde;">qui&longs;quam</expan> <lb/>illu&longs;trius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> id quod Ari&longs;toteles ip&longs;e textu <expan abbr="&longs;ub&longs;equ&etilde;te">&longs;ub&longs;equente</expan> peregit, vbi <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <expan abbr="propo&longs;itã">propo&longs;itam</expan> explanauit, & <expan abbr="cõ-formiter">con­<lb/>formiter</expan> <expan abbr="cõclu&longs;it">conclu&longs;it</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> iis qu&ecedil; decreuerat olim 8. Phy&longs;. &, quod mai^{9} e&longs;t, <expan abbr="cõclu&longs;ion&etilde;">conclu&longs;ionem</expan> <expan abbr="ab&longs;olutã">ab&longs;olutam</expan> <expan abbr="pronũ-">pronun­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg2382"></arrow.to.target><lb/>ciauit, qua <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> <expan abbr="cõfirmatur">confirmatur</expan>, tum quod attinet ad loci illi^{9} ex 8. Phy&longs;. <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad <expan abbr="inter-pretation&etilde;">inter­<lb/>pretationem</expan> loci pr&ecedil;&longs;entis, vt <expan abbr="parũ">parum</expan> lu&longs;tra&longs;&longs;e, & <expan abbr="circũ&longs;pexi&longs;&longs;e">circun&longs;pexi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> hunc eos quae &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;tiãt">sentiant</expan>, exi&longs;timare <lb/>oporteat. </s> <s>Et verò ni&longs;i accipiamus in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> locum <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, mira profectò <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan>, & in <lb/>paucis verbis turpi&longs;sima repugnantia deprehendatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> grauabimur <expan abbr="aũt">aut</expan> philo&longs;ophi verba &longs;ub­<lb/>&longs;cribere, vt res <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> per&longs;picua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="“Itaq.">“Itaque</expan> <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t, quae cùm <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;it in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="veni&etilde;s">veniens</expan> <expan abbr="pro-fici&longs;ci&ttilde;">pro­<lb/>fici&longs;citur</expan> illuc, & ad <expan abbr="tantũ">tantum</expan> & tale, vbi e&longs;t actus, & <expan abbr="quãti">quanti</expan>, & qualis, & vbi.” <foreign lang="greek">fanero\n de\ o(ti duna/mei o)/n <lb/>ei)s e)ntele/xeian i=on e)/rxetai e)kei kai\ ei)s tosou)\ton, kai ei)s toiou)to, ou)= kai h( e)ntele/xeia kai\ o(sou kai\ oiou= kai o(pou</foreign>. <lb/></s> <s>Intelligit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in quo pote&longs;tas exi&longs;tit ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>vetere <expan abbr="cõ&longs;tãs">con&longs;tans</expan> qua <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <lb/>fundatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, velut <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> terra, & per form&ecedil; <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> aliud actu <expan abbr="factũ">factum</expan> eò fertur, quod <lb/>ei^{9} e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;ed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> e&longs;t, debeat fieri actu ab eo quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t actu; <expan abbr="manife-&longs;tũ">manife­<lb/>&longs;tum</expan>, quae aliquid in actu flagitatur quod antecedat, à quo <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan> ad actum, de quo <expan abbr="tñ">tantum</expan> nihil adhuc. <lb/></s> <s>Mox <foreign lang="greek">to\ d' au)to\ ai)\tion kai\ tou= h)/dh u(pa/rxonta, kai\ o)/nta kai gh=n kai\ pu=r kinei=sqai ei)s tou\s a)utw=n to/­<lb/>pous uhdeno\s e) mpodizontos</foreign>. </s> <s>Eadem autem cau&longs;&longs;a, vt ea quæ iam exi&longs;&longs;unt, atque &longs;unt terra & <lb/>ignis, moueantur in &longs;ua loca, nullo impediente. </s> <s>Nam de iis locutus fuerat, quæ generantur. | <arrow.to.target n="marg2382"></arrow.to.target><lb/>ciauit, qua <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> <expan abbr="n&rtilde;a">nostra</expan> <expan abbr="cõfirmatur">confirmatur</expan>, tum quod attinet ad loci illi^{9} ex 8. Phy&longs;. <expan abbr="expo&longs;ition&etilde;">expo&longs;itionem</expan>, <expan abbr="tũ">tum</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad <expan abbr="inter-pretation&etilde;">inter­<lb/>pretationem</expan> loci pr&ecedil;&longs;entis, vt <expan abbr="parũ">parum</expan> lu&longs;tra&longs;&longs;e, & <expan abbr="circũ&longs;pexi&longs;&longs;e">circun&longs;pexi&longs;&longs;e</expan> <expan abbr="locũ">locum</expan> hunc eos quae &longs;ecus <expan abbr="s&etilde;tiãt">sentiant</expan>, exi&longs;timare <lb/>oporteat. </s> <s>Et verò ni&longs;i accipiamus in <expan abbr="eũ">eum</expan> <expan abbr="&longs;ensũ">&longs;ensum</expan> locum <expan abbr="illũ">illum</expan> <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, mira profectò <expan abbr="incõ&longs;tantia">incon&longs;tantia</expan>, & in <lb/>paucis verbis turpi&longs;sima repugnantia deprehendatur. </s> <s><expan abbr="Nõ">non</expan> grauabimur <expan abbr="aũt">aut</expan> philo&longs;ophi verba &longs;ub­<lb/>&longs;cribere, vt res <expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> per&longs;picua <expan abbr="redda&ttilde;">reddatur</expan>. </s> <s><expan abbr="“Itaq.">“Itaque</expan> <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t, quae cùm <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> &longs;it in <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="veni&etilde;s">veniens</expan> <expan abbr="pro-fici&longs;ci&ttilde;">pro­<lb/>fici&longs;citur</expan> illuc, & ad <expan abbr="tantũ">tantum</expan> & tale, vbi e&longs;t actus, & <expan abbr="quãti">quanti</expan>, & qualis, & vbi.” <foreign lang="greek">fanero\n de\ o(ti duna/mei o)/n <lb/>ei)s e)ntele/xeian i=on e)/rxetai e)kei kai\ ei)s tosou)\ton, kai ei)s toiou)to, ou)= kai h( e)ntele/xeia kai\ o(sou kai\ oiou= kai o(pou</foreign>. <lb/></s> <s>Intelligit <expan abbr="aũt">aut</expan> <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan> in quo pote&longs;tas exi&longs;tit ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>vetere <expan abbr="cõ&longs;tãs">con&longs;tans</expan> qua <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> <lb/>fundatur ad <expan abbr="motũ">motum</expan>, velut <expan abbr="a&longs;c&etilde;&longs;us">a&longs;cen&longs;us</expan> <expan abbr="ĩ">in</expan> terra, & per form&ecedil; <expan abbr="&longs;ucce&longs;sion&etilde;">&longs;ucce&longs;sionem</expan> aliud actu <expan abbr="factũ">factum</expan> eò fertur, quod <lb/>ei^{9} e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;ed <expan abbr=".n.">enim</expan> cùm <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> id quod <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> e&longs;t, debeat fieri actu ab eo quod <expan abbr="iã">iam</expan> e&longs;t actu; <expan abbr="manife-&longs;tũ">manife­<lb/>&longs;tum</expan>, quae aliquid in actu flagitatur quod antecedat, à quo <expan abbr="deduca&ttilde;">deducatur</expan> ad actum, de quo <expan abbr="tñ">tantum</expan> nihil adhuc. <lb/></s> <s>Mox <foreign lang="greek">to\ d' au)to\ ai)\tion kai\ tou= h)/dh u(pa/rxonta, kai\ o)/nta kai gh=n kai\ pu=r kinei=sqai ei)s tou\s a)utw=n to/­<lb/>pous uhdeno\s e) mpodizontos</foreign>. </s> <s>Eadem autem cau&longs;&longs;a, vt ea quæ iam exi&longs;&longs;unt, atque &longs;unt terra & <lb/>ignis, moueantur in &longs;ua loca, nullo impediente. </s> <s>Nam de iis locutus fuerat, quæ generantur. |
| <pb pagenum="375"/> | <pb pagenum="375"/> |
| <arrow.to.target n="marg2383"></arrow.to.target><lb/>Attamen & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> principia motus intrà &longs;unt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, materia nimirum, & forma, qu&ecedil; <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> potentia &longs;int ad <expan abbr="actũ">actum</expan>; ab aliquo externo promouentur: <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim &longs;unt cau&longs;&longs;a, cur ina­<lb/>nima <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>. </s> <s>Quare quantum pertinet ad interna motionis initia: vide <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> ea &longs;ic <lb/>notare, quia &longs;int cauila, vt moueantur illa, in quibus in&longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i cau&longs;&longs;a, cur moueatur <expan abbr="quip-piã">quip­<lb/>piam</expan>, à mouente di&longs;tinguitur, & e&longs;t cau&longs;&longs;a, <expan abbr="nõ">non</expan> à qua patitur, &longs;ed per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> patitur; <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t ip&longs;a in­<lb/>tra &longs;e habere patibilia principia, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actuo&longs;a. </s> <s>Nam quae &longs;int hæc principia patibilia, quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;a motus, hoc e&longs;t cur moueantur: hæc ip&longs;a &longs;ignificant qu&ecedil; &longs;equuntur. </s> <s>“Etenim nutrimentum <lb/>(de eo loquitur, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> proxima) cum <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> & &longs;anabile, cum <expan abbr="detin&etilde;s">detinens</expan> abfuerit” (vt <lb/>&longs;i &longs;pina infixa refigatur) fertur <expan abbr="cõfe&longs;tim">confe&longs;tim</expan>: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in &longs;eip&longs;is principia, per quæ prodeant in <expan abbr="actũ">actum</expan>: <lb/><foreign lang="greek">kai\ ga\r h( trofh\ o(tan to\ kwlu/on kai\ to u(gasto\n o(tan to\ e)pisxo\n mh\ h)=| fe/retai euqu\s</foreign>. </s> <s>C&ecedil;terùm de <lb/>principiis efficientibus adhuc actum non fui&longs;&longs;e per&longs;uadent ea quæ &longs;ub&longs;cripta proximè leguntur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ kinei= de\ to/, te e)c a)rxh=s poih=sas, h)\ o(qen a)peph/dhsen, kaqa/per ei)/rhtai e)n toi=s prw/tois lo/gois <lb/>e)n oi=s diwrizomen o(ti ou)den tou/twn a)uto\ kinei=</foreign>. </s> <s>Et mouet <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod a principio fecit <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t gene­<lb/>rans. </s> <s>Et id quod &longs;ubtraxit, aut inde de&longs;iluit, <expan abbr="qd">quod</expan> pertinet ad <expan abbr="impedim&etilde;ti">impedimenti</expan> <expan abbr="remotion&etilde;">remotionem</expan> quæ differunt <lb/>à principiis &longs;uperioribus, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nobis <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> faciunt verba quibus &longs;ingula exponuntur; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt, <lb/>per quæ mobile mouetur; h&ecedil;c qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouerunt, hoc e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> efficientis, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg2383"></arrow.to.target><lb/>Attamen & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> principia motus intrà &longs;unt, <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fuerit, materia nimirum, & forma, qu&ecedil; <lb/><expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="cũ">cum</expan> potentia &longs;int ad <expan abbr="actũ">actum</expan>; ab aliquo externo promouentur: <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> enim &longs;unt cau&longs;&longs;a, cur ina­<lb/>nima <expan abbr="moueãtur">moueantur</expan>. </s> <s>Quare quantum pertinet ad interna motionis initia: vide <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> tu <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> ea &longs;ic <lb/>notare, quia &longs;int cauila, vt moueantur illa, in quibus in&longs;unt. </s> <s>Quòd &longs;i cau&longs;&longs;a, cur moueatur <expan abbr="quip-piã">quip­<lb/>piam</expan>, à mouente di&longs;tinguitur, & e&longs;t cau&longs;&longs;a, <expan abbr="nõ">non</expan> à qua patitur, &longs;ed per <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> patitur; <expan abbr="manife&longs;tũ">manife&longs;tum</expan> e&longs;t ip&longs;a in­<lb/>tra &longs;e habere patibilia principia, non <expan abbr="aũt">aut</expan> actuo&longs;a. </s> <s>Nam quae &longs;int hæc principia patibilia, quia &longs;int <lb/>cau&longs;&longs;a motus, hoc e&longs;t cur moueantur: hæc ip&longs;a &longs;ignificant qu&ecedil; &longs;equuntur. </s> <s>“Etenim nutrimentum <lb/>(de eo loquitur, quod e&longs;t in <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> proxima) cum <expan abbr="prohib&etilde;s">prohibens</expan> & &longs;anabile, cum <expan abbr="detin&etilde;s">detinens</expan> abfuerit” (vt <lb/>&longs;i &longs;pina infixa refigatur) fertur <expan abbr="cõfe&longs;tim">confe&longs;tim</expan>: habent <expan abbr=".n.">enim</expan> in &longs;eip&longs;is principia, per quæ prodeant in <expan abbr="actũ">actum</expan>: <lb/><foreign lang="greek">kai\ ga\r h( trofh\ o(tan to\ kwlu/on kai\ to u(gasto\n o(tan to\ e)pisxo\n mh\ h)=| fe/retai euqu\s</foreign>. </s> <s>C&ecedil;terùm de <lb/>principiis efficientibus adhuc actum non fui&longs;&longs;e per&longs;uadent ea quæ &longs;ub&longs;cripta proximè leguntur. <lb/></s> <s><foreign lang="greek">kai\ kinei= de\ to/, te e)c a)rxh=s poih=sas, h)\ o(qen a)peph/dhsen, kaqa/per ei)/rhtai e)n toi=s prw/tois lo/gois <lb/>e)n oi=s diwrizomen o(ti ou)den tou/twn a)uto\ kinei=</foreign>. </s> <s>Et mouet <expan abbr="aũt">aut</expan> id quod a principio fecit <expan abbr="qd">quod</expan> e&longs;t gene­<lb/>rans. </s> <s>Et id quod &longs;ubtraxit, aut inde de&longs;iluit, <expan abbr="qd">quod</expan> pertinet ad <expan abbr="impedim&etilde;ti">impedimenti</expan> <expan abbr="remotion&etilde;">remotionem</expan> quæ differunt <lb/>à principiis &longs;uperioribus, &longs;icut <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> nobis <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan> faciunt verba quibus &longs;ingula exponuntur; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;unt, <lb/>per quæ mobile mouetur; h&ecedil;c qu&ecedil; <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan> mouerunt, hoc e&longs;t <expan abbr="propriũ">proprium</expan> efficientis, illud <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg4940"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="confirmation&etilde;">confirmationem</expan> partis oppo&longs;itæ no&longs;tri problematis. </s> <s>habetur <expan abbr=".n.">enim</expan> fides eius, quòd motus rectus &longs;it con­<lb/>uer&longs;ioni contrarius, qu&ecedil; &longs;anè topiça e&longs;t. </s> <s>po&longs;teà verò fides <expan abbr="ad&longs;criba&ttilde;">ad&longs;cribatur</expan> alterius oppo&longs;iti qu&ecedil; <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> faciat. <lb/></s> <s>Nec mirum cum exercendi ingenij, ac veritatis inueniendæ gratia &longs;&ecedil;pe &longs;oleat Ari&longs;toteles: ponere qua­<lb/>&longs;i <expan abbr="cõflictum">conflictum</expan> rationum certarum & probabilium. </s> <s>quapropter hæc di&longs;tributio præ&longs;taret <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> mea qui­<lb/>dem <expan abbr="&longs;oĩa">&longs;oina</expan>, &longs;i <expan abbr="ductũ">ductum</expan> huiu &longs;ce <expan abbr="rõnis">rationis</expan> in <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> duo partiremur; quorum primum <expan abbr="topicũ">topicum</expan> foret eo v&longs;que. <lb/></s> <s>“Qui <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;uper recta, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum demon&longs;tratiuum in iis quæ &longs;equuntur; qua&longs;i illa coniunctio &longs;it ad­<lb/>uer&longs;atiua; ducitur verò à principiis propriis huius methodi, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> ab oppo&longs;itione terminorum.” Hunc <lb/>rationum ductum agnouit <expan abbr="it&etilde;">item</expan> Auerroës <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui dixit ex hoc manife&longs;tè &longs;equi, conuer&longs;ionem motui recto <lb/> | <arrow.to.target n="marg4940"></arrow.to.target><lb/>ad <expan abbr="confirmation&etilde;">confirmationem</expan> partis oppo&longs;itæ no&longs;tri problematis. </s> <s>habetur <expan abbr=".n.">enim</expan> fides eius, quòd motus rectus &longs;it con­<lb/>uer&longs;ioni contrarius, qu&ecedil; &longs;anè topiça e&longs;t. </s> <s>po&longs;teà verò fides <expan abbr="ad&longs;criba&ttilde;">ad&longs;cribatur</expan> alterius oppo&longs;iti qu&ecedil; <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> faciat. <lb/></s> <s>Nec mirum cum exercendi ingenij, ac veritatis inueniendæ gratia &longs;&ecedil;pe &longs;oleat Ari&longs;toteles: ponere qua­<lb/>&longs;i <expan abbr="cõflictum">conflictum</expan> rationum certarum & probabilium. </s> <s>quapropter hæc di&longs;tributio præ&longs;taret <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> mea qui­<lb/>dem <expan abbr="&longs;oĩa">&longs;oina</expan>, &longs;i <expan abbr="ductũ">ductum</expan> huiu &longs;ce <expan abbr="rõnis">rationis</expan> in <expan abbr="argum&etilde;ta">argumenta</expan> duo partiremur; quorum primum <expan abbr="topicũ">topicum</expan> foret eo v&longs;que. <lb/></s> <s>“Qui <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> &longs;uper recta, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum demon&longs;tratiuum in iis quæ &longs;equuntur; qua&longs;i illa coniunctio &longs;it ad­<lb/>uer&longs;atiua; ducitur verò à principiis propriis huius methodi, <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> ab oppo&longs;itione terminorum.” Hunc <lb/>rationum ductum agnouit <expan abbr="it&etilde;">item</expan> Auerroës <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui dixit ex hoc manife&longs;tè &longs;equi, conuer&longs;ionem motui recto <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4941"></arrow.to.target><lb/>non e&longs;&longs;e contrariam: nam &longs;i a&longs;cen&longs;us & de&longs;cen&longs;us propter terminos contrarij &longs;unt, cùm motus cœle&longs;tis <lb/>non &longs;it ad terminos eo&longs;dem; non <expan abbr="põt">potest</expan> igitur vllo modo e&longs;&longs;e recto contrarius. </s> <s>Confirmat etiam propo­<lb/>&longs;itum à natura contrariorum; &longs;iquidem ea inter &longs;e afficiunt & de&longs;truunt. </s> <s>&longs;i ergo cœlum pugnaret cum <lb/>elementis; certè propter eius immen&longs;am <expan abbr="va&longs;titat&etilde;">va&longs;titatem</expan> factum iam e&longs;&longs;et, vt inane foret apud nos <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ele­<lb/>mentis <expan abbr="iã">iam</expan> in &longs;ub&longs;tantiam cœli conuer&longs;is: cùm tamen tantum ab&longs;it, vt cœlum de&longs;truat, vt potius con&longs;er­<lb/>uet: quinimmo ip&longs;ius motu ce&longs;&longs;ante nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> generatio finiretur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat, &longs;i oppo­<lb/>nas Auerroi, quia &longs;i motuum repugnantia à locorum, <expan abbr="terminorum&qacute;">terminorumque</expan>. </s> <s><expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> &longs;umatur, eadem via <lb/>concludere licebit igni c&ecedil;lum fore contrarium dicam enim. </s> <s>Motus contrarij &longs;unt ad loca contraria; <lb/>huiu&longs;modi verò &longs;unt motus ignis & cœli: quapropter opponuntur. </s> <s>Si ergo vera &longs;unt ea quæ te&longs;tatur <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>ex repugnantia motuum fieri <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan> de repugnantia &longs;ub&longs;tantiæ; planum e&longs;t, quòd ignis & c&ecedil;­<lb/>lum contraria e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcludentur">concludentur</expan>: &longs;iquidem à centro, & ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> loca &longs;unt, <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>contrarij, &longs;ed ignis <lb/>moueatur à centro, ad centrum verò cœlum. </s> <s>Tum etiam quia nullus ortus &longs;ine interitu: &longs;i ergo cœ­<lb/>lum generat; idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corrumpit. </s> <s>Nam quantum certè ad primum pertinet, et&longs;i audiuimus <expan abbr="quo&longs;-dã">quo&longs;­<lb/>dam</expan> fateri motus &longs;pecificari à terminis, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> parentur, & ab illis motum præfiniri &longs;emper, & <lb/>denominari, & <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> oppo&longs;itos a&longs;&longs;equi contingat ab illis varietatem &longs;umi, &longs;ed in motu recto <lb/>duntaxat; <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> mihi arridet hæc <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>: primùm, quae vniuersè pronunciatum e&longs;t ab Ari&longs;t. </s> <s>motus à ter­<lb/>mino &longs;pecificari. </s> <s>Deinde ob&longs;eruamus eius progre&longs;&longs;um in toto volumine de cœlo, quia cùm Ari&longs;t. </s> <s>in­<lb/>uenire vellet numerum corporum &longs;implicium ex &longs;uis motib. eos item per terminos &longs;eparauit, & dixit <lb/>à medio, ad medium, & <expan abbr="circũ">circum</expan> medium: quare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ub hac propo&longs;itione motus cœle&longs;tis, & ip&longs;a demum <lb/>conuer&longs;io comprehenditur. </s> <s>Ac nos anteà docuimus, cùm à centro terræ mouetur aqua ad aëris &longs;uper <lb/>ficiem, illum e&longs;&longs;e a&longs;cen&longs;um, vbi de &longs;ph&ecedil;ra ignis eodem agatur, e&longs;&longs;e de&longs;cen&longs;um. </s> <s>Proptereà manentes in <lb/>eodem propo&longs;ito, nimirùm quòd tria motum internè con&longs;tituant, &longs;ubiectum .&longs;. </s> <s>& termini <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>; nega­<lb/>mus <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo terminum grauium qu&ecedil; igni <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan>, & c&ecedil;li. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> grauium, vt àd què; <lb/>cœli verò, vt circum quem; hoc e&longs;t, &longs;imul à quo, & ad quem, veluti po&longs;thac explicabitur. </s> <s>Addo etiam | <arrow.to.target n="marg4941"></arrow.to.target><lb/>non e&longs;&longs;e contrariam: nam &longs;i a&longs;cen&longs;us & de&longs;cen&longs;us propter terminos contrarij &longs;unt, cùm motus cœle&longs;tis <lb/>non &longs;it ad terminos eo&longs;dem; non <expan abbr="põt">potest</expan> igitur vllo modo e&longs;&longs;e recto contrarius. </s> <s>Confirmat etiam propo­<lb/>&longs;itum à natura contrariorum; &longs;iquidem ea inter &longs;e afficiunt & de&longs;truunt. </s> <s>&longs;i ergo cœlum pugnaret cum <lb/>elementis; certè propter eius immen&longs;am <expan abbr="va&longs;titat&etilde;">va&longs;titatem</expan> factum iam e&longs;&longs;et, vt inane foret apud nos <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> ele­<lb/>mentis <expan abbr="iã">iam</expan> in &longs;ub&longs;tantiam cœli conuer&longs;is: cùm tamen tantum ab&longs;it, vt cœlum de&longs;truat, vt potius con&longs;er­<lb/>uet: quinimmo ip&longs;ius motu ce&longs;&longs;ante nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="oĩum">omnium</expan> generatio finiretur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat, &longs;i oppo­<lb/>nas Auerroi, quia &longs;i motuum repugnantia à locorum, <expan abbr="terminorum&qacute;">terminorumque</expan>. </s> <s><expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> &longs;umatur, eadem via <lb/>concludere licebit igni c&ecedil;lum fore contrarium dicam enim. </s> <s>Motus contrarij &longs;unt ad loca contraria; <lb/>huiu&longs;modi verò &longs;unt motus ignis & cœli: quapropter opponuntur. </s> <s>Si ergo vera &longs;unt ea quæ te&longs;tatur <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>ex repugnantia motuum fieri <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan> de repugnantia &longs;ub&longs;tantiæ; planum e&longs;t, quòd ignis & c&ecedil;­<lb/>lum contraria e&longs;&longs;e <expan abbr="cõcludentur">concludentur</expan>: &longs;iquidem à centro, & ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> loca &longs;unt, <expan abbr="motu&longs;&qacute;">motu&longs;que</expan>. </s> <s>contrarij, &longs;ed ignis <lb/>moueatur à centro, ad centrum verò cœlum. </s> <s>Tum etiam quia nullus ortus &longs;ine interitu: &longs;i ergo cœ­<lb/>lum generat; idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> corrumpit. </s> <s>Nam quantum certè ad primum pertinet, et&longs;i audiuimus <expan abbr="quo&longs;-dã">quo&longs;­<lb/>dam</expan> fateri motus &longs;pecificari à terminis, <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> parentur, & ab illis motum præfiniri &longs;emper, & <lb/>denominari, & <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> oppo&longs;itos a&longs;&longs;equi contingat ab illis varietatem &longs;umi, &longs;ed in motu recto <lb/>duntaxat; <expan abbr="neuti&qtilde;">neutiquam</expan> mihi arridet hæc <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>: primùm, quae vniuersè pronunciatum e&longs;t ab Ari&longs;t. </s> <s>motus à ter­<lb/>mino &longs;pecificari. </s> <s>Deinde ob&longs;eruamus eius progre&longs;&longs;um in toto volumine de cœlo, quia cùm Ari&longs;t. </s> <s>in­<lb/>uenire vellet numerum corporum &longs;implicium ex &longs;uis motib. eos item per terminos &longs;eparauit, & dixit <lb/>à medio, ad medium, & <expan abbr="circũ">circum</expan> medium: quare <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;ub hac propo&longs;itione motus cœle&longs;tis, & ip&longs;a demum <lb/>conuer&longs;io comprehenditur. </s> <s>Ac nos anteà docuimus, cùm à centro terræ mouetur aqua ad aëris &longs;uper <lb/>ficiem, illum e&longs;&longs;e a&longs;cen&longs;um, vbi de &longs;ph&ecedil;ra ignis eodem agatur, e&longs;&longs;e de&longs;cen&longs;um. </s> <s>Proptereà manentes in <lb/>eodem propo&longs;ito, nimirùm quòd tria motum internè con&longs;tituant, &longs;ubiectum .&longs;. </s> <s>& termini <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan>; nega­<lb/>mus <expan abbr="c&etilde;trum">centrum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo terminum grauium qu&ecedil; igni <expan abbr="opponun&ttilde;">opponuntur</expan>, & c&ecedil;li. </s> <s>e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> grauium, vt àd què; <lb/>cœli verò, vt circum quem; hoc e&longs;t, &longs;imul à quo, & ad quem, veluti po&longs;thac explicabitur. </s> <s>Addo etiam |
| <pb pagenum="856"/>interitum in natura per &longs;e non euenire, &longs;ed per accidens: quatenus .&longs;. </s> <s>apparatur ad nouæ rei generatio­<lb/> | <pb pagenum="856"/>interitum in natura per &longs;e non euenire, &longs;ed per accidens: quatenus .&longs;. </s> <s>apparatur ad nouæ rei generatio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg4942"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, & hoc pacto cœlum per &longs;e gignit, corrumpit autem per accidens. </s> <s>Verùm ad illius loci per&longs;picuita­<lb/>tem Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius verba <expan abbr="nõ">non</expan> grauabimur afferre; &longs;unt verò huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*prw=ton me\n o(ti th=| periferei= thn\ <lb/>eu)qei=an a)npikei=sqai ma/lista tiqemen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">to\ ga\r ko=ilon kai\ kurto\n, ou) mo/non a)llh/lois a)ntikei=sqai dikei=. <lb/>a)lla\ kai\ tw=| euqei= sunduazo/mena kai\labo/nta sun/qesin, w(st' ei)/per e)nanhi\a ti/s e)stin, thn\ e)pi th=s eu)qei/as <lb/>malista a)nagkai=on e)nantian ei(/nai pro\s thn\ ku/klw| ki\nhsin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ai( de\ e)pi th=s eu)qei/as, a)llh/lwn a)nti/kein­<lb/>tai dia\ tou=s to/pous. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">to\ ga\r a)/nw kai\ to\ ka/tw to/poute/ e)sti\ diafora\ kai\ e)nanti/wsis</foreign>. </s> <s>& reliqua. </s> <s>&longs;en&longs;us eo­<lb/>rum talis e&longs;t. </s> <s>“Primùm quidem quòd circulo rectam opponi maximè ponimus. </s> <s>hoc e&longs;t, accipimus. <lb/></s> <s>concauum <expan abbr=".n.">enim</expan> & conuexum non &longs;olùm inter &longs;e opponuntur, &longs;ed etiam recto copulata, & cum compo­<lb/>&longs;itionem acceperint. </s> <s>Quare &longs;iquidem contrarius quidam e&longs;t, eum qui &longs;uper recta fit, nece&longs;&longs;e e&longs;t maxi­<lb/>mè contrarium e&longs;&longs;e conuer&longs;ioni, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> procedit argumentum à maiori. </s> <s>Qui verò &longs;uper recta <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>, <lb/>inter &longs;e opponuntur propter loca. </s> <s>&longs;upra enim & infra loci differentiæ &longs;unt & repugnantiæ, quod con­<lb/>tinet fidem demon&longs;tratiuam.”</s></p> | <arrow.to.target n="marg4942"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="n&etilde;">nem</expan>, & hoc pacto cœlum per &longs;e gignit, corrumpit autem per accidens. </s> <s>Verùm ad illius loci per&longs;picuita­<lb/>tem Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;ius verba <expan abbr="nõ">non</expan> grauabimur afferre; &longs;unt verò huiu&longs;modi. <foreign lang="greek">*prw=ton me\n o(ti th=| periferei= th\n <lb/>eu)qei=an a)npikei=sqai ma/lista tiqemen. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">to\ ga\r ko=ilon kai\ kurto\n, ou) mo/non a)llh/lois a)ntikei=sqai dikei=. <lb/>a)lla\ kai\ tw=| euqei= sunduazo/mena kai\labo/nta sun/qesin, w(st' ei)/per e)nanhi\a ti/s e)stin, th\n e)pi th=s eu)qei/as <lb/>malista a)nagkai=on e)nantian ei(/nai pro\s th\n ku/klw| ki\nhsin. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">ai( de\ e)pi th=s eu)qei/as, a)llh/lwn a)nti/kein­<lb/>tai dia\ tou=s to/pous. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">to\ ga\r a)/nw kai\ to\ ka/tw to/poute/ e)sti\ diafora\ kai\ e)nanti/wsis</foreign>. </s> <s>& reliqua. </s> <s>&longs;en&longs;us eo­<lb/>rum talis e&longs;t. </s> <s>“Primùm quidem quòd circulo rectam opponi maximè ponimus. </s> <s>hoc e&longs;t, accipimus. <lb/></s> <s>concauum <expan abbr=".n.">enim</expan> & conuexum non &longs;olùm inter &longs;e opponuntur, &longs;ed etiam recto copulata, & cum compo­<lb/>&longs;itionem acceperint. </s> <s>Quare &longs;iquidem contrarius quidam e&longs;t, eum qui &longs;uper recta fit, nece&longs;&longs;e e&longs;t maxi­<lb/>mè contrarium e&longs;&longs;e conuer&longs;ioni, & <expan abbr="hucu&longs;q.">hucu&longs;que</expan> procedit argumentum à maiori. </s> <s>Qui verò &longs;uper recta <expan abbr="fiũt">fiunt</expan>, <lb/>inter &longs;e opponuntur propter loca. </s> <s>&longs;upra enim & infra loci differentiæ &longs;unt & repugnantiæ, quod con­<lb/>tinet fidem demon&longs;tratiuam.”</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg4934"></margin.target>a 8. Phy&longs;. <lb/>2. decæ l.</s></p> | <s><margin.target id="marg4934"></margin.target>a 8. Phy&longs;. <lb/>2. decæ l.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5208"></arrow.to.target><lb/>materia prædicatur, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t actus, &longs;eu forma. </s> <s>Nam dicendum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>ibi loqui de accidente vni­<lb/>uocè, quale e&longs;t illud quod in&longs;idet in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ex materia & forma. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> in materia non <expan abbr="põt">potest</expan> inh&ecedil;rere <lb/>&longs;ine forma, aut &longs;i accidens vniuersè accipitur quod analogicè dicitur de iis quæ in&longs;unt in rebus caducis, <lb/>& in æternis, Ari&longs;t. </s> <s>ibi accipere dicemus id quod prius e&longs;t, more con&longs;ueto in iis inter quæ ordo <expan abbr="exi&longs;ti&ttilde;">exi&longs;titur</expan>, <lb/>prius <expan abbr="aũt">aut</expan> quo ad nos. </s> <s>id verò e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> quod ine&longs;t in mortalibus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> ine&longs;t per formam. </s> <s>&longs;ed enim <lb/>intelligi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> alterum accidens quod ine&longs;t in æternis, &longs;ed analogicè hoc modo, quae &longs;icut ine&longs;t hoc <lb/>accidens in actu &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;ic e&longs;t per formam; hoc item in&longs;it in actu &longs;ub&longs;tantia, non nece&longs;&longs;ariò ve­<lb/>rò per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>& id generatim de accidente decernatur, ip&longs;um actui comitari, & ine&longs;&longs;e per <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;iue ille <lb/>actus exi&longs;tat ex forma, &longs;iue &longs;it per &longs;e, <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> nos in c&ecedil;lo collocauimus. </s> <s>Hæc eadem &longs;olutio placuit Auer­<lb/>roi: <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quare docuit in caducis <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;upponi accidentibus in c&ecedil;lo &longs;atis e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum ip&longs;ius materiæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg5208"></arrow.to.target><lb/>materia prædicatur, hæc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t actus, &longs;eu forma. </s> <s>Nam dicendum e&longs;t, Ari&longs;t. </s> <s>ibi loqui de accidente vni­<lb/>uocè, quale e&longs;t illud quod in&longs;idet in <expan abbr="cõpo&longs;itis">compo&longs;itis</expan> ex materia & forma. </s> <s>hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> in materia non <expan abbr="põt">potest</expan> inh&ecedil;rere <lb/>&longs;ine forma, aut &longs;i accidens vniuersè accipitur quod analogicè dicitur de iis quæ in&longs;unt in rebus caducis, <lb/>& in æternis, Ari&longs;t. </s> <s>ibi accipere dicemus id quod prius e&longs;t, more con&longs;ueto in iis inter quæ ordo <expan abbr="exi&longs;ti&ttilde;">exi&longs;titur</expan>, <lb/>prius <expan abbr="aũt">aut</expan> quo ad nos. </s> <s>id verò e&longs;t <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> quod ine&longs;t in mortalibus; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> ine&longs;t per formam. </s> <s>&longs;ed enim <lb/>intelligi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="põt">potest</expan> alterum accidens quod ine&longs;t in æternis, &longs;ed analogicè hoc modo, quae &longs;icut ine&longs;t hoc <lb/>accidens in actu &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;ic e&longs;t per formam; hoc item in&longs;it in actu &longs;ub&longs;tantia, non nece&longs;&longs;ariò ve­<lb/>rò per <expan abbr="formã">formam</expan>. </s> <s>& id generatim de accidente decernatur, ip&longs;um actui comitari, & ine&longs;&longs;e per <expan abbr="actũ">actum</expan>, &longs;iue ille <lb/>actus exi&longs;tat ex forma, &longs;iue &longs;it per &longs;e, <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> nos in c&ecedil;lo collocauimus. </s> <s>Hæc eadem &longs;olutio placuit Auer­<lb/>roi: <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quare docuit in caducis <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;upponi accidentibus in c&ecedil;lo &longs;atis e&longs;&longs;e <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;uum ip&longs;ius materiæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5209"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propriũ">proprium</expan> per quem & exi&longs;teret cœlum, & capax accidentium foret. </s> <s>Po&longs;&longs;umus item accipere <expan abbr="formã">formam</expan> pro <lb/>eo quod ab indiuiduo &longs;ecretum mente <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, vt acceptum <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>, cùm dictum e&longs;t qui dicit cœlum, <lb/>dicere formam. </s> <s>Cùm opponitur. </s> <s>Hoc cœlum &longs;ignificare <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cœlum &longs;impliciter indicare <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, & alia quæ &longs;unt eiu&longs;dem notæ, vtputa, cœlum indi&longs;&longs;olubiliter ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare, & ex | <arrow.to.target n="marg5209"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="propriũ">proprium</expan> per quem & exi&longs;teret cœlum, & capax accidentium foret. </s> <s>Po&longs;&longs;umus item accipere <expan abbr="formã">formam</expan> pro <lb/>eo quod ab indiuiduo &longs;ecretum mente <expan abbr="cõcipitur">concipitur</expan>, vt acceptum <expan abbr="vide&ttilde;">videtur</expan>, cùm dictum e&longs;t qui dicit cœlum, <lb/>dicere formam. </s> <s>Cùm opponitur. </s> <s>Hoc cœlum &longs;ignificare <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & cœlum &longs;impliciter indicare <expan abbr="for-mã">for­<lb/>mam</expan>, & alia quæ &longs;unt eiu&longs;dem notæ, vtputa, cœlum indi&longs;&longs;olubiliter ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>con&longs;tare, & ex |
| <pb pagenum="908"/>modo ab&longs;tractionis probatur <expan abbr="formã">formam</expan> illam nece&longs;&longs;ariò fore in materia; & <expan abbr="formã">formam</expan> alio modo v&longs;urpatam <lb/> | <pb pagenum="908"/>modo ab&longs;tractionis probatur <expan abbr="formã">formam</expan> illam nece&longs;&longs;ariò fore in materia; & <expan abbr="formã">formam</expan> alio modo v&longs;urpatam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5210"></arrow.to.target><lb/>fui&longs;&longs;e puto, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ferat v&longs;us <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, & probationem arbitror e&longs;&longs;e fallacem. </s> <s>Vel <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in cœlo po&longs;ita <lb/>e&longs;t, quae id præ&longs;eferat ingenium corporis cœle&longs;tis, vt idem &longs;ubiectum retineat vim pote&longs;tatis, & actus, & <lb/>quidem actus, quatenus &longs;ub&longs;tantia, quantum, & quale; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem &longs;ubeat rationem formæ; vnde <lb/>item à Themi&longs;tio, te&longs;te Auerroë, neque repugnante, corpora hæc form&ecedil; appellantur (Græcè puto <foreign lang="greek">EI)/dh,</foreign><lb/>quib. non formæ quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> &longs;ine materia non exi&longs;tunt, exprimi &longs;olent, &longs;ed res ab&longs;olutæ, cuiu&longs;modi <lb/>&longs;unt ill&ecedil; quæ &longs;unt actu) pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan>, & materia propter locum. </s> <s>Ita ergo in cœlo &longs;unt actus, & pote&longs;tas <lb/>hærentia perpetuò: actus <expan abbr="aũt">aut</expan> ille nomine &longs;peciei <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>notatur; potentia verò nomine indiuidui. <lb/></s> <s>illud quidem, quia per nomen formæ primùm &longs;ignificatur id quod &longs;ub <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> cadit; huiu&longs;modi <lb/>verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ, <expan abbr="c&ecedil;teri&qacute;">c&ecedil;terique</expan>. </s> <s>actus analogicè, quibus accidit ope mentis à conditionibus indiuidui <lb/>&longs;eparari, & concipi <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> vniuer&longs;alia quæ primùm in &longs;pecie &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> <s>Sic cœlum vniuersè acceptum <lb/>&longs;ignificat actum eius corporis quod e&longs;t vt forma: cùm verò talis &longs;it cœli natura; non efficitur inde, <lb/>formam in illo ine&longs;&longs;e quæ accedat materiæ, & <expan abbr="eã">eam</expan> in formans ad pote&longs;tatem ab actu traducat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ve­<lb/>rò e&longs;t quae cœlo forma tribuatur, quatenus e&longs;t ex a&longs;&longs;ociatione mentis: nam &longs;ic cœlo forma non <expan abbr="negabi&ttilde;">negabitur</expan>: <lb/>verùm locus ille non amplius v&longs;urpari po&longs;&longs;et ab Egidio ad <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> approbandum, quia coniunctio <lb/>talis formæ non ponit <expan abbr="materiã">materiam</expan> in eo <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> quæ po&longs;sit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantia, & per &longs;e ordinata &longs;it ad <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> <lb/>actum, vnde a&longs;&longs;ecuta &longs;it, quae exi&longs;tat; intra &longs;e tamen vim repugnantiæ contineat. </s> <s>Aut etiam, quod rectius <lb/> | <arrow.to.target n="marg5210"></arrow.to.target><lb/>fui&longs;&longs;e puto, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ferat v&longs;us <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, & probationem arbitror e&longs;&longs;e fallacem. </s> <s>Vel <expan abbr=".n.">enim</expan> forma in cœlo po&longs;ita <lb/>e&longs;t, quae id præ&longs;eferat ingenium corporis cœle&longs;tis, vt idem &longs;ubiectum retineat vim pote&longs;tatis, & actus, & <lb/>quidem actus, quatenus &longs;ub&longs;tantia, quantum, & quale; ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. </s> <s>rem &longs;ubeat rationem formæ; vnde <lb/>item à Themi&longs;tio, te&longs;te Auerroë, neque repugnante, corpora hæc form&ecedil; appellantur (Græcè puto <foreign lang="greek">ei)/dh,</foreign><lb/>quib. non formæ quæ <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> &longs;ine materia non exi&longs;tunt, exprimi &longs;olent, &longs;ed res ab&longs;olutæ, cuiu&longs;modi <lb/>&longs;unt ill&ecedil; quæ &longs;unt actu) pote&longs;tas <expan abbr="aũt">aut</expan>, & materia propter locum. </s> <s>Ita ergo in cœlo &longs;unt actus, & pote&longs;tas <lb/>hærentia perpetuò: actus <expan abbr="aũt">aut</expan> ille nomine &longs;peciei <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. </s> <s>notatur; potentia verò nomine indiuidui. <lb/></s> <s>illud quidem, quia per nomen formæ primùm &longs;ignificatur id quod &longs;ub <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> cadit; huiu&longs;modi <lb/>verò e&longs;t actus &longs;ub&longs;tantiæ, <expan abbr="c&ecedil;teri&qacute;">c&ecedil;terique</expan>. </s> <s>actus analogicè, quibus accidit ope mentis à conditionibus indiuidui <lb/>&longs;eparari, & concipi <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> vniuer&longs;alia quæ primùm in &longs;pecie &longs;ub&longs;i&longs;tunt. </s> <s>Sic cœlum vniuersè acceptum <lb/>&longs;ignificat actum eius corporis quod e&longs;t vt forma: cùm verò talis &longs;it cœli natura; non efficitur inde, <lb/>formam in illo ine&longs;&longs;e quæ accedat materiæ, & <expan abbr="eã">eam</expan> in formans ad pote&longs;tatem ab actu traducat. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ve­<lb/>rò e&longs;t quae cœlo forma tribuatur, quatenus e&longs;t ex a&longs;&longs;ociatione mentis: nam &longs;ic cœlo forma non <expan abbr="negabi&ttilde;">negabitur</expan>: <lb/>verùm locus ille non amplius v&longs;urpari po&longs;&longs;et ab Egidio ad <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> approbandum, quia coniunctio <lb/>talis formæ non ponit <expan abbr="materiã">materiam</expan> in eo <expan abbr="cõpo&longs;ito">compo&longs;ito</expan> quæ po&longs;sit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantia, & per &longs;e ordinata &longs;it ad <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> <lb/>actum, vnde a&longs;&longs;ecuta &longs;it, quae exi&longs;tat; intra &longs;e tamen vim repugnantiæ contineat. </s> <s>Aut etiam, quod rectius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5211"></arrow.to.target><lb/>opinor, dicemus <expan abbr="formã">formam</expan> in cœlo &longs;ignificare <expan abbr="actũ">actum</expan> illum de pr&ecedil;dicamento &longs;ub&longs;tantiæ, qui <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t cum cœ­<lb/>le&longs;ti &longs;ub&longs;tantia, quatenus ope mentis &longs;euocatur ab indiuidui conditionibus, <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò e&longs;&longs;e eundem <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, qui reap&longs;e continet indiuidui conditiones. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud generale e&longs;t id quod ab&longs;trahitur auctorita­<lb/>te mentis à conditionibus indiuidui, <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e quæ de materia prædicetur, aut in&longs;it in ea promouens <lb/>ip&longs;am ad actu <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, &longs;ed &longs;at e&longs;t, &longs;i fuerit actus &longs;olùm: itaque Deus cui generaliter <expan abbr="oĩs">omnis</expan> compo&longs;itio <lb/>denegatur, & vt hic, & &longs;impliciter concipi <expan abbr="põt">potest</expan>: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;ideratur Sol, & hic Sol: proinde & cœ­<lb/>lum, & hoc cœlum. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> in iis quæ monadica dicuntur, cùm reip&longs;a idem &longs;int, & e&longs;&longs;e &longs;impliciter, <lb/>& hoc e&longs;&longs;e, mens ip&longs;a de ordine in <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> traducit ex &longs;ingulari faciens vniuer&longs;ale; non quae ad&longs;it qu&ecedil;dam <lb/>natura <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, vt in formis materiatis quæ <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> plures materiæ portiones informare queat, &longs;ed <lb/>amouens tantummodò conditiones quibus ad&longs;tringitur ad id, vt hoc &longs;it, per <expan abbr="repetition&etilde;">repetitionem</expan> eiu&longs;dem effor­<lb/>mat notionem quæ <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t priuatiuè, quia .&longs;. </s> <s>non vna tantùm ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan>, non autem po&longs;itiuè, quia <lb/>participetur à pluribus. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> neque in formis quæ pluribus <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> &longs;olent; mens in primo illo <lb/>munere quo per <expan abbr="induction&etilde;">inductionem</expan> fabricatur vniuer&longs;ale; rationem habet formæ, &longs;ed adhuc <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> vnum con­<lb/>cipit id quod de pluribus dicitur indiuiduis. </s> <s>Quapropter quae in productione vniuer&longs;alis opera formæ <lb/>requiratur, non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t; verùm &longs;ufficit, &longs;i interueniat actus, vel <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in re materiata, vel in re­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5211"></arrow.to.target><lb/>opinor, dicemus <expan abbr="formã">formam</expan> in cœlo &longs;ignificare <expan abbr="actũ">actum</expan> illum de pr&ecedil;dicamento &longs;ub&longs;tantiæ, qui <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t cum cœ­<lb/>le&longs;ti &longs;ub&longs;tantia, quatenus ope mentis &longs;euocatur ab indiuidui conditionibus, <expan abbr="materiã">materiam</expan> verò e&longs;&longs;e eundem <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan>, qui reap&longs;e continet indiuidui conditiones. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> illud generale e&longs;t id quod ab&longs;trahitur auctorita­<lb/>te mentis à conditionibus indiuidui, <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e quæ de materia prædicetur, aut in&longs;it in ea promouens <lb/>ip&longs;am ad actu <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, &longs;ed &longs;at e&longs;t, &longs;i fuerit actus &longs;olùm: itaque Deus cui generaliter <expan abbr="oĩs">omnis</expan> compo&longs;itio <lb/>denegatur, & vt hic, & &longs;impliciter concipi <expan abbr="põt">potest</expan>: ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;ideratur Sol, & hic Sol: proinde & cœ­<lb/>lum, & hoc cœlum. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="oĩno">omnino</expan> in iis quæ monadica dicuntur, cùm reip&longs;a idem &longs;int, & e&longs;&longs;e &longs;impliciter, <lb/>& hoc e&longs;&longs;e, mens ip&longs;a de ordine in <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> traducit ex &longs;ingulari faciens vniuer&longs;ale; non quae ad&longs;it qu&ecedil;dam <lb/>natura <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, vt in formis materiatis quæ <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> plures materiæ portiones informare queat, &longs;ed <lb/>amouens tantummodò conditiones quibus ad&longs;tringitur ad id, vt hoc &longs;it, per <expan abbr="repetition&etilde;">repetitionem</expan> eiu&longs;dem effor­<lb/>mat notionem quæ <expan abbr="cõmunis">communis</expan> e&longs;t priuatiuè, quia .&longs;. </s> <s>non vna tantùm ad <expan abbr="numerũ">numerum</expan>, non autem po&longs;itiuè, quia <lb/>participetur à pluribus. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> neque in formis quæ pluribus <expan abbr="cõmunicari">communicari</expan> &longs;olent; mens in primo illo <lb/>munere quo per <expan abbr="induction&etilde;">inductionem</expan> fabricatur vniuer&longs;ale; rationem habet formæ, &longs;ed adhuc <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> vnum con­<lb/>cipit id quod de pluribus dicitur indiuiduis. </s> <s>Quapropter quae in productione vniuer&longs;alis opera formæ <lb/>requiratur, non <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t; verùm &longs;ufficit, &longs;i interueniat actus, vel <expan abbr="cõpo&longs;iti">compo&longs;iti</expan> in re materiata, vel in re­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5212"></arrow.to.target><lb/>bus materia carentibus, hoc e&longs;t, in quibus non e&longs;t potentia &longs;ub&longs;tantia &longs;implicis ip&longs;ius actus, vel corpo­<lb/>ris, vel mentis. </s> <s>Quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> terminatam e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> formæ: in no&longs;tratibus ita &longs;e habere <lb/>concedimus, in cœle&longs;tibus a&longs;&longs;euerabimus eam e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> actus &longs;ub&longs;tantiæ, & generatim dicemus <lb/><expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> terminatam con&longs;equi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille fuerit aut <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõmunius">communius</expan> accipiemus, <lb/><expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> actum &longs;ub&longs;tantiæ corporeæ &longs;ignificet. </s> <s>At verò <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ine&longs;&longs;e <expan abbr="cõplura">complura</expan> accidentia in <lb/>cœlo, & iis quæ continentur in eo, &longs;i vniuocè illiu&longs;modi e&longs;&longs;e credas, mea quidem &longs;ententia, decipieris; <lb/>&longs;i vt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> rectè opinaberis. </s> <s>Necnon ex accidentibus aliqua &longs;unt quæ intus informant <expan abbr="materiã">materiam</expan>, qua&longs;i <lb/>de illius potentia producta quorum e&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="fixũ">fixum</expan>, & permanens; alia &longs;unt quæ in cure hærent, & extrin­<lb/>&longs;ecùs accedunt ab externo pendentia, quod Græci dicunt <foreign lang="greek">e)pikth/tws</foreign>, hæc conditiones &longs;uas obtinent <lb/>potius per principium à quo pendent, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per &longs;ubiectum; talia verò &longs;unt lumen, & aliqui motus ab alio, <lb/>& per accidens. </s> <s>Hæc eadem e&longs;&longs;e <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> nil vetat. </s> <s>Sed prætereà accidentium quæ habent e&longs;&longs;e fixum <lb/>in &longs;ubiecto, diuer&longs;a e&longs;t ratio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s> <s>per&longs;picies <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;ubiectum non e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium generis eiu&longs;dem: <lb/>quocirca <expan abbr="neq.">neque</expan> inferri po&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunem">communem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan> cœli, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan>, ni&longs;i ea <expan abbr="cõmunitate">communitate</expan> quæ e&longs;t in iis <lb/>quæ ponimus ad vnum: & ita ine&longs;t quantum, quale, & alia &longs;i qua &longs;unt, quæ <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ine&longs;&longs;e videntur <lb/>in cœlo, & iis quæ intra <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> cœli &longs;unt. </s> <s>Nec certè vniuoca e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, & generis eiu&longs;dem; cùm <lb/> | <arrow.to.target n="marg5212"></arrow.to.target><lb/>bus materia carentibus, hoc e&longs;t, in quibus non e&longs;t potentia &longs;ub&longs;tantia &longs;implicis ip&longs;ius actus, vel corpo­<lb/>ris, vel mentis. </s> <s>Quod <expan abbr="dici&ttilde;">dicitur</expan> <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> terminatam e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> formæ: in no&longs;tratibus ita &longs;e habere <lb/>concedimus, in cœle&longs;tibus a&longs;&longs;euerabimus eam e&longs;&longs;e <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> actus &longs;ub&longs;tantiæ, & generatim dicemus <lb/><expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> terminatam con&longs;equi <expan abbr="actũ">actum</expan> <expan abbr="corporeũ">corporeum</expan>, <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> ille fuerit aut <expan abbr="formã">formam</expan> <expan abbr="cõmunius">communius</expan> accipiemus, <lb/><expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> actum &longs;ub&longs;tantiæ corporeæ &longs;ignificet. </s> <s>At verò <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ine&longs;&longs;e <expan abbr="cõplura">complura</expan> accidentia in <lb/>cœlo, & iis quæ continentur in eo, &longs;i vniuocè illiu&longs;modi e&longs;&longs;e credas, mea quidem &longs;ententia, decipieris; <lb/>&longs;i vt ad <expan abbr="vnũ">vnum</expan> rectè opinaberis. </s> <s>Necnon ex accidentibus aliqua &longs;unt quæ intus informant <expan abbr="materiã">materiam</expan>, qua&longs;i <lb/>de illius potentia producta quorum e&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="fixũ">fixum</expan>, & permanens; alia &longs;unt quæ in cure hærent, & extrin­<lb/>&longs;ecùs accedunt ab externo pendentia, quod Græci dicunt <foreign lang="greek">e)pikth/tws</foreign>, hæc conditiones &longs;uas obtinent <lb/>potius per principium à quo pendent, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> per &longs;ubiectum; talia verò &longs;unt lumen, & aliqui motus ab alio, <lb/>& per accidens. </s> <s>Hæc eadem e&longs;&longs;e <expan abbr="vtrobiq.">vtrobique</expan> nil vetat. </s> <s>Sed prætereà accidentium quæ habent e&longs;&longs;e fixum <lb/>in &longs;ubiecto, diuer&longs;a e&longs;t ratio, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>. </s> <s>per&longs;picies <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;ubiectum non e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium generis eiu&longs;dem: <lb/>quocirca <expan abbr="neq.">neque</expan> inferri po&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunem">communem</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan> cœli, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="inferiorũ">inferiorum</expan>, ni&longs;i ea <expan abbr="cõmunitate">communitate</expan> quæ e&longs;t in iis <lb/>quæ ponimus ad vnum: & ita ine&longs;t quantum, quale, & alia &longs;i qua &longs;unt, quæ <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ine&longs;&longs;e videntur <lb/>in cœlo, & iis quæ intra <expan abbr="cõplexum">complexum</expan> cœli &longs;unt. </s> <s>Nec certè vniuoca e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, & generis eiu&longs;dem; cùm <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5213"></arrow.to.target><lb/>illa in cœlo perpetuò maneant contrario carentia; no&longs;tratia verò &longs;uccedente contrario per &longs;e, & inte­<lb/>rempto &longs;ubiecto per accidens immutentur. </s> <s>Diluitur item po&longs;trema <expan abbr="rõ">ratio</expan> quæ Ari&longs;t. </s> <s>auctoritate <expan abbr="niteba&ttilde;">nitebatur</expan>: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i demus in cœlo totidem e&longs;&longs;e principia, quot hîc &longs;unt, & &longs;ecum pro portione congruentia; <lb/>non tamen illa pror&longs;us in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ordine collocamus, neque parem gradum facimus <expan abbr="corporũ">corporum</expan> cœle&longs;tium, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> eorum quæ &longs;unt apud nos, &longs;ed in eo, quòd ad vnum &longs;int, tantummodò conuenire fatemur. </s> <s>Neque <lb/>mouens ibi, aut <expan abbr="formã">formam</expan> eodem pacto cen&longs;ebimus ine&longs;&longs;e, &longs;i Ari&longs;t. </s> <s>audire volumus. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine motu ope­<lb/>rantur, & ad &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> conducunt: hæc non &longs;ine motu <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> efficiunt, & rebus ip&longs;is exhibent, <lb/>quòd &longs;impliciter exi&longs;tant. </s> <s>Ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> in cœlo e&longs;&longs;e volumus, &longs;ed natura di&longs;crepantem, vt ea quæ <lb/>&longs;e&longs;e extulit in &longs;ublime, huius imago &longs;it potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd <expan abbr="&longs;olidã">&longs;olidam</expan> <expan abbr="expre&longs;&longs;am&qacute;">expre&longs;&longs;amque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnem">rationem</expan> materiæ contineat: <lb/>hæc eius &longs;ub&longs;tantiæ conditiones, &longs;ed longo interuallo imitetur; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> illa &longs;it planè actu &longs;ub&longs;tantia; h&ecedil;c <lb/>verò &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan>, quia pote&longs;tas. </s> <s>At verò po&longs;tquàm hæc <expan abbr="cõmenti">commenti</expan> fui&longs;&longs;emus, incidimus in <expan abbr="cõ-mentarios">con­<lb/>mentarios</expan> docti&longs;simi Theophili, quibus ip&longs;e de materia cœli di&longs;&longs;erens pro Latinis h&ecedil;c ad&longs;crip&longs;it. </s> <s><expan abbr="Cœlũ">Cœlum</expan> <lb/>non e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implicem actum. </s> <s>Ex actu igitur & materia compo&longs;itum. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>inquit, materia &longs;implex exi&longs;tit per &longs;e; nunquam <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tas ab actu de&longs;eritur: actus <expan abbr="aũt">aut</expan> eius &longs;emper e&longs;t <lb/>coniunctus cum pote&longs;tate ad vbi, quæ cùm &longs;int differentiæ valde di&longs;tantes, & è diuer&longs;is categoriis; ar­<lb/>guunt in cœlo compo&longs;itionem. </s> <s>Prætereà &longs;i materia cœli e&longs;t in actu; ergo compo&longs;ita. </s> <s>Proinde opina­ | <arrow.to.target n="marg5213"></arrow.to.target><lb/>illa in cœlo perpetuò maneant contrario carentia; no&longs;tratia verò &longs;uccedente contrario per &longs;e, & inte­<lb/>rempto &longs;ubiecto per accidens immutentur. </s> <s>Diluitur item po&longs;trema <expan abbr="rõ">ratio</expan> quæ Ari&longs;t. </s> <s>auctoritate <expan abbr="niteba&ttilde;">nitebatur</expan>: <lb/><expan abbr="nanq.">nanque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;i demus in cœlo totidem e&longs;&longs;e principia, quot hîc &longs;unt, & &longs;ecum pro portione congruentia; <lb/>non tamen illa pror&longs;us in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ordine collocamus, neque parem gradum facimus <expan abbr="corporũ">corporum</expan> cœle&longs;tium, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> eorum quæ &longs;unt apud nos, &longs;ed in eo, quòd ad vnum &longs;int, tantummodò conuenire fatemur. </s> <s>Neque <lb/>mouens ibi, aut <expan abbr="formã">formam</expan> eodem pacto cen&longs;ebimus ine&longs;&longs;e, &longs;i Ari&longs;t. </s> <s>audire volumus. </s> <s>illa <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ine motu ope­<lb/>rantur, & ad &longs;ecundùm <expan abbr="actũ">actum</expan> conducunt: hæc non &longs;ine motu <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> efficiunt, & rebus ip&longs;is exhibent, <lb/>quòd &longs;impliciter exi&longs;tant. </s> <s>Ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <expan abbr="materiã">materiam</expan> in cœlo e&longs;&longs;e volumus, &longs;ed natura di&longs;crepantem, vt ea quæ <lb/>&longs;e&longs;e extulit in &longs;ublime, huius imago &longs;it potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quòd <expan abbr="&longs;olidã">&longs;olidam</expan> <expan abbr="expre&longs;&longs;am&qacute;">expre&longs;&longs;amque</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnem">rationem</expan> materiæ contineat: <lb/>hæc eius &longs;ub&longs;tantiæ conditiones, &longs;ed longo interuallo imitetur; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> illa &longs;it planè actu &longs;ub&longs;tantia; h&ecedil;c <lb/>verò &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan>, quia pote&longs;tas. </s> <s>At verò po&longs;tquàm hæc <expan abbr="cõmenti">commenti</expan> fui&longs;&longs;emus, incidimus in <expan abbr="cõ-mentarios">con­<lb/>mentarios</expan> docti&longs;simi Theophili, quibus ip&longs;e de materia cœli di&longs;&longs;erens pro Latinis h&ecedil;c ad&longs;crip&longs;it. </s> <s><expan abbr="Cœlũ">Cœlum</expan> <lb/>non e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="&longs;implic&etilde;">&longs;implicem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;implicem actum. </s> <s>Ex actu igitur & materia compo&longs;itum. </s> <s>Neque <expan abbr=".n.">enim</expan> <lb/>inquit, materia &longs;implex exi&longs;tit per &longs;e; nunquam <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tas ab actu de&longs;eritur: actus <expan abbr="aũt">aut</expan> eius &longs;emper e&longs;t <lb/>coniunctus cum pote&longs;tate ad vbi, quæ cùm &longs;int differentiæ valde di&longs;tantes, & è diuer&longs;is categoriis; ar­<lb/>guunt in cœlo compo&longs;itionem. </s> <s>Prætereà &longs;i materia cœli e&longs;t in actu; ergo compo&longs;ita. </s> <s>Proinde opina­ |
| |
| <p type="head"> | <p type="head"> |
| <s><emph type="italics"/>Proponitur qu&ecedil;&longs;tio de mundi perpetuitate, & locus quidam Ari&longs;totelis examinatur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s><emph type="italics"/>Proponitur qu&ecedil;&longs;tio de mundi perpetuitate, & locus quidam Ari&longs;totelis examinatur. </s> <s>Cap. </s> <s>X<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AB ip&longs;ius c&ecedil;li perpetuitate totius <expan abbr="etiã">etiam</expan> mundi perpetuitas deriuatur: licet ea cœlum ab&longs;olutè frua­<lb/>tur; quæ verò in eius amplexu continentur per &longs;ucce&longs;sionem continuam. </s> <s>Verùm quae inter Aca­<lb/>demicos & Peripateticos de mundi totius <expan abbr="c&ecedil;li&qacute;">c&ecedil;lique</expan>. </s> <s>perpetuitate magna lis exorta e&longs;t, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>cognitio quo­<lb/>quo modo &longs;pectat ad ea quæ de motus initiis in&longs;tituimus explicanda; nos etiam mox id agere decre­<lb/>uimus, & reliqua per&longs;equi quæ ad eius <expan abbr="perpetuitat&etilde;">perpetuitatem</expan> firmandam Peripatetici &longs;olent afferre. </s> <s>Cùm verò <lb/>tres voces apud Græcos <expan abbr="perman&longs;ion&etilde;">perman&longs;ionem</expan> <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> &longs;ignificent <foreign lang="greek">ai)w/nion</foreign>, <expan abbr="æternũ">æternum</expan> rectè dixeris, <foreign lang="greek">a)i+/dion</foreign> quod <lb/>perpetuum, & <foreign lang="greek">a)qanaton</foreign>, quod immortale, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud primum quod diuinæ menti aptum e&longs;t de quo &longs;u­<lb/>pra nonnulla; perpetuum verò quod iis quæ nec per &longs;e, nec per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> intereunt: immortale autem, <lb/>quod per &longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non interit, &longs;ed &longs;i fortè per accidens interire <expan abbr="põt">potest</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, ad &longs;ubiecti interitum: <lb/>quo circa materia melius perpetua, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> immortalis diceretur: quandò, tamet&longs;i per &longs;e <expan abbr="neq.">neque</expan> oritur, neque <lb/>interit; per accidens <expan abbr="aũt">aut</expan> propter adiunctam priuationem <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> &longs;tatui &longs;ubiicitur, non pertinet ad illam <lb/>interitus propter <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;ed interit, quia quod in ip&longs;a e&longs;t, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan>. </s> <s>Certè prima æterni <expan abbr="rõ">ratio</expan> non con­<lb/>uenit propo&longs;ito no&longs;tro: nam motus quem in &longs;ingulis mundi partibus ob&longs;eruamus, prohibet, quomi­<lb/> | <s>AB ip&longs;ius c&ecedil;li perpetuitate totius <expan abbr="etiã">etiam</expan> mundi perpetuitas deriuatur: licet ea cœlum ab&longs;olutè frua­<lb/>tur; quæ verò in eius amplexu continentur per &longs;ucce&longs;sionem continuam. </s> <s>Verùm quae inter Aca­<lb/>demicos & Peripateticos de mundi totius <expan abbr="c&ecedil;li&qacute;">c&ecedil;lique</expan>. </s> <s>perpetuitate magna lis exorta e&longs;t, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. </s> <s>cognitio quo­<lb/>quo modo &longs;pectat ad ea quæ de motus initiis in&longs;tituimus explicanda; nos etiam mox id agere decre­<lb/>uimus, & reliqua per&longs;equi quæ ad eius <expan abbr="perpetuitat&etilde;">perpetuitatem</expan> firmandam Peripatetici &longs;olent afferre. </s> <s>Cùm verò <lb/>tres voces apud Græcos <expan abbr="perman&longs;ion&etilde;">perman&longs;ionem</expan> <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> &longs;ignificent <foreign lang="greek">ai)w/nion</foreign>, <expan abbr="æternũ">æternum</expan> rectè dixeris, <foreign lang="greek">a)i/dion</foreign> quod <lb/>perpetuum, & <foreign lang="greek">a)qanaton</foreign>, quod immortale, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud primum quod diuinæ menti aptum e&longs;t de quo &longs;u­<lb/>pra nonnulla; perpetuum verò quod iis quæ nec per &longs;e, nec per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> intereunt: immortale autem, <lb/>quod per &longs;e <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> non interit, &longs;ed &longs;i fortè per accidens interire <expan abbr="põt">potest</expan>: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> e&longs;t, ad &longs;ubiecti interitum: <lb/>quo circa materia melius perpetua, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> immortalis diceretur: quandò, tamet&longs;i per &longs;e <expan abbr="neq.">neque</expan> oritur, neque <lb/>interit; per accidens <expan abbr="aũt">aut</expan> propter adiunctam priuationem <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> &longs;tatui &longs;ubiicitur, non pertinet ad illam <lb/>interitus propter <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, &longs;ed interit, quia quod in ip&longs;a e&longs;t, <expan abbr="cõmutatur">commutatur</expan>. </s> <s>Certè prima æterni <expan abbr="rõ">ratio</expan> non con­<lb/>uenit propo&longs;ito no&longs;tro: nam motus quem in &longs;ingulis mundi partibus ob&longs;eruamus, prohibet, quomi­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5216"></arrow.to.target><lb/>nus exi&longs;timemus <expan abbr="mundũ">mundum</expan> in &longs;e ip&longs;o <expan abbr="con&longs;ummation&etilde;">con&longs;ummationem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ totius habere, cuius perman&longs;ionis <expan abbr="æuũ">æuum</expan> <lb/>ip&longs;um men&longs;ura exi&longs;tit. </s> <s>tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt hoc quod e&longs;t totum e&longs;&longs;e &longs;imul, &longs;ine vlla &longs;uiip&longs;ius immutatio­<lb/>ne mundo <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> &longs;it, vt ea ex quibus &longs;en&longs;ilis hic <expan abbr="mũdus">mundus</expan> de quo nunc agimus, exi&longs;tit, vel caduca &longs;int, <lb/>vel quanuis perpetua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> pr&ecedil;dita &longs;int, perpetuo motu tamen agitentur: & tum optimè &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan>, <lb/>cùm <expan abbr="circũ">circum</expan> terram conuertuntur. </s> <s>Cùm etiam mundi quædam partes caducæ &longs;int, & mortales; cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantia quædam &longs;en&longs;ilis &longs;it; per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> &longs;anè interire non <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed &longs;i fortè corruptionem accipiat, per <lb/>&longs;e hoc inerit. </s> <s>idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> nomen immortalis ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> nobis optimè repr&ecedil;&longs;entabit: &longs;upere&longs;t igitur, <lb/>vt de mundo qu&ecedil;ramus. </s> <s>Vtrum'ne mundus perpetuus &longs;it, an ab aliquo temporis principatu extiterit. <lb/></s> <s>Perpetui verò duæ &longs;unt conditiones; altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt &longs;it ingenitum, hoc e&longs;t, nunquam e&longs;&longs;e c&ecedil;perit; alte­<lb/>ra <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd nunquam ad exitum perducatur. </s> <s>Quoniam verò quæ incipiunt e&longs;&longs;e, aut etiam de&longs;inunt, <lb/>vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa &longs;unt quæ nomine <foreign lang="greek">e)nergEI/as</foreign> ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;ignificantur, vi&longs;io, illuminatio, <expan abbr="intellig&etilde;tia">intelligentia</expan>, quia &longs;imul <lb/>fiant, & &longs;int; nec &longs;it diuer&longs;um in&longs;tans quo fiebant, ab eo quo factæ &longs;unt; neque item aliud in&longs;tans quo <lb/>corrumpebantur, & quo corruptæ fuerunt; vel citra vllam <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan>, vel ea præcedente incipiunt; <lb/>&longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> aut &longs;ine corruptione, aut per <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> de&longs;inant, quæcunque .&longs;. </s> <s>in diuer&longs;is temporis punctis fiunt, & <lb/>&longs;unt, aut corrumpuntur, & non &longs;unt: aliud e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> punctum quo Socrates gignebatur ab eo quo genitus <lb/>e&longs;t, & quo ægrotabat, & ex morbo po&longs;teà contabuit, dum <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, aut caducum &longs;umimus hoc loco, acci­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5216"></arrow.to.target><lb/>nus exi&longs;timemus <expan abbr="mundũ">mundum</expan> in &longs;e ip&longs;o <expan abbr="con&longs;ummation&etilde;">con&longs;ummationem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ totius habere, cuius perman&longs;ionis <expan abbr="æuũ">æuum</expan> <lb/>ip&longs;um men&longs;ura exi&longs;tit. </s> <s>tantum <expan abbr=".n.">enim</expan> abe&longs;t, vt hoc quod e&longs;t totum e&longs;&longs;e &longs;imul, &longs;ine vlla &longs;uiip&longs;ius immutatio­<lb/>ne mundo <expan abbr="tribuendũ">tribuendum</expan> &longs;it, vt ea ex quibus &longs;en&longs;ilis hic <expan abbr="mũdus">mundus</expan> de quo nunc agimus, exi&longs;tit, vel caduca &longs;int, <lb/>vel quanuis perpetua <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan> pr&ecedil;dita &longs;int, perpetuo motu tamen agitentur: & tum optimè &longs;e <expan abbr="habeãt">habeant</expan>, <lb/>cùm <expan abbr="circũ">circum</expan> terram conuertuntur. </s> <s>Cùm etiam mundi quædam partes caducæ &longs;int, & mortales; cùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;ub&longs;tantia quædam &longs;en&longs;ilis &longs;it; per <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> &longs;anè interire non <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed &longs;i fortè corruptionem accipiat, per <lb/>&longs;e hoc inerit. </s> <s>idcirco <expan abbr="neq.">neque</expan> nomen immortalis ip&longs;ius <expan abbr="naturã">naturam</expan> nobis optimè repr&ecedil;&longs;entabit: &longs;upere&longs;t igitur, <lb/>vt de mundo qu&ecedil;ramus. </s> <s>Vtrum'ne mundus perpetuus &longs;it, an ab aliquo temporis principatu extiterit. <lb/></s> <s>Perpetui verò duæ &longs;unt conditiones; altera <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, vt &longs;it ingenitum, hoc e&longs;t, nunquam e&longs;&longs;e c&ecedil;perit; alte­<lb/>ra <expan abbr="aũt">aut</expan>, quòd nunquam ad exitum perducatur. </s> <s>Quoniam verò quæ incipiunt e&longs;&longs;e, aut etiam de&longs;inunt, <lb/>vt <expan abbr="oĩa">omnia</expan> illa &longs;unt quæ nomine <foreign lang="greek">e)nergei/as</foreign> ab Ari&longs;t. </s> <s>&longs;ignificantur, vi&longs;io, illuminatio, <expan abbr="intellig&etilde;tia">intelligentia</expan>, quia &longs;imul <lb/>fiant, & &longs;int; nec &longs;it diuer&longs;um in&longs;tans quo fiebant, ab eo quo factæ &longs;unt; neque item aliud in&longs;tans quo <lb/>corrumpebantur, & quo corruptæ fuerunt; vel citra vllam <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan>, vel ea præcedente incipiunt; <lb/>&longs;ic <expan abbr="etiã">etiam</expan> aut &longs;ine corruptione, aut per <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> de&longs;inant, quæcunque .&longs;. </s> <s>in diuer&longs;is temporis punctis fiunt, & <lb/>&longs;unt, aut corrumpuntur, & non &longs;unt: aliud e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> punctum quo Socrates gignebatur ab eo quo genitus <lb/>e&longs;t, & quo ægrotabat, & ex morbo po&longs;teà contabuit, dum <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, aut caducum &longs;umimus hoc loco, acci­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5217"></arrow.to.target><lb/>pimus propriè id quod ex generatione factum e&longs;t, & interiit per corruptionem. </s> <s>Quorum &longs;anè gemi­<lb/>nam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> afferre licet, efficientem <expan abbr="vnã">vnam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & &longs;ubiectum. </s> <s>Efficiens in corruptione <lb/>corrumpens e&longs;t: verùm quia corruptio in alterius ortum in&longs;tituta e&longs;t, & quod per &longs;e corrumpit, mul­<lb/>to prius genuit, de generante dicamus. </s> <s>hoc quidem nece&longs;&longs;ariò, id e&longs;t, in quo res ip&longs;a latebat; antequàm <lb/>exierit ad lucem per <expan abbr="formã">formam</expan> quæ in efficiente continetur; huic materia &longs;ub&longs;ternitur, ex qua, tanquàm <lb/>patibili principio exi&longs;tit id quod generatur, & in quam id re&longs;oluitur quod interit per ab&longs;ce&longs;&longs;um for­<lb/>mæ, & habilitatis quæ ab efficiente, dum gigneret, incu&longs;&longs;a fuerat. </s> <s>Per huiu&longs;modi principium generatio <lb/>differt à creatione: nam generationi materia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> quæ ab efficiente &longs;eparata &longs;ub&longs;i&longs;tit, & cum ip&longs;a <lb/>vici&longs;situdini <expan abbr="pugnæ&qacute;ue">pugnæque</expan> contrariorum a&longs;siduè &longs;ubiacet (pulchrè <expan abbr=".n.">enim</expan> Platonici nobis id &longs;ignificarunt, <lb/>cùm bellum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> patrem e&longs;&longs;e dicerent) ortus inter contraria obitur. </s> <s>Creatio <expan abbr="neq.">neque</expan> materiam requirit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> contrarium, &longs;ed ab efficiente proximè profici&longs;citur qui intelligendo producit, & materiam &longs;imul <lb/>parat, & imprimit formam. </s> <s>Hunc producendi modum Peripatetici, <expan abbr="neq.">neque</expan> è philo&longs;ophis naturalibus vl­<lb/>lus approbarunt, placuerit'ne Platoni incertum e&longs;t, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> multi ex eius &longs;ectatoribus eam <expan abbr="production&etilde;">productionem</expan> <lb/>quæ ab ip&longs;o Deo præ&longs;tatur, <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> e&longs;&longs;e voluerint. </s> <s>Nos hîc ad inquirendum proponimus, &longs;it'ne geni­<lb/>tus mundus, an &longs;emper extiterit. </s> <s>de creatione di&longs;putare <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> fas e&longs;t attin­<lb/>gere, quòd philo&longs;opho naturali <expan abbr="nullã">nullam</expan> viam &longs;uppetere arbitremur qua creationem confirmare po&longs;sit, | <arrow.to.target n="marg5217"></arrow.to.target><lb/>pimus propriè id quod ex generatione factum e&longs;t, & interiit per corruptionem. </s> <s>Quorum &longs;anè gemi­<lb/>nam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> afferre licet, efficientem <expan abbr="vnã">vnam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & &longs;ubiectum. </s> <s>Efficiens in corruptione <lb/>corrumpens e&longs;t: verùm quia corruptio in alterius ortum in&longs;tituta e&longs;t, & quod per &longs;e corrumpit, mul­<lb/>to prius genuit, de generante dicamus. </s> <s>hoc quidem nece&longs;&longs;ariò, id e&longs;t, in quo res ip&longs;a latebat; antequàm <lb/>exierit ad lucem per <expan abbr="formã">formam</expan> quæ in efficiente continetur; huic materia &longs;ub&longs;ternitur, ex qua, tanquàm <lb/>patibili principio exi&longs;tit id quod generatur, & in quam id re&longs;oluitur quod interit per ab&longs;ce&longs;&longs;um for­<lb/>mæ, & habilitatis quæ ab efficiente, dum gigneret, incu&longs;&longs;a fuerat. </s> <s>Per huiu&longs;modi principium generatio <lb/>differt à creatione: nam generationi materia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> quæ ab efficiente &longs;eparata &longs;ub&longs;i&longs;tit, & cum ip&longs;a <lb/>vici&longs;situdini <expan abbr="pugnæ&qacute;ue">pugnæque</expan> contrariorum a&longs;siduè &longs;ubiacet (pulchrè <expan abbr=".n.">enim</expan> Platonici nobis id &longs;ignificarunt, <lb/>cùm bellum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> patrem e&longs;&longs;e dicerent) ortus inter contraria obitur. </s> <s>Creatio <expan abbr="neq.">neque</expan> materiam requirit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> contrarium, &longs;ed ab efficiente proximè profici&longs;citur qui intelligendo producit, & materiam &longs;imul <lb/>parat, & imprimit formam. </s> <s>Hunc producendi modum Peripatetici, <expan abbr="neq.">neque</expan> è philo&longs;ophis naturalibus vl­<lb/>lus approbarunt, placuerit'ne Platoni incertum e&longs;t, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> multi ex eius &longs;ectatoribus eam <expan abbr="production&etilde;">productionem</expan> <lb/>quæ ab ip&longs;o Deo præ&longs;tatur, <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> e&longs;&longs;e voluerint. </s> <s>Nos hîc ad inquirendum proponimus, &longs;it'ne geni­<lb/>tus mundus, an &longs;emper extiterit. </s> <s>de creatione di&longs;putare <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> fas e&longs;t attin­<lb/>gere, quòd philo&longs;opho naturali <expan abbr="nullã">nullam</expan> viam &longs;uppetere arbitremur qua creationem confirmare po&longs;sit, |
| <pb pagenum="910"/>nec decreta quæ ad leges, religionemúe pertineant, in dubium aliquo pacto reuocanda cen&longs;eamus, &longs;ed <lb/> | <pb pagenum="910"/>nec decreta quæ ad leges, religionemúe pertineant, in dubium aliquo pacto reuocanda cen&longs;eamus, &longs;ed <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5218"></arrow.to.target><lb/>&longs;acris legi&longs;&longs;atoribus a&longs;&longs;entientes qui cum veluti dei progenies &longs;int, à Deo genitore &longs;uo optimè hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <lb/>norunt, & &longs;ucce&longs;&longs;oribus &longs;uis &longs;ine <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> rationibu&longs;úe pate&longs;ecerunt. </s> <s>hoc firmum <expan abbr="ratum&qacute;">ratumque</expan>. </s> <s>volumus <lb/>creatum fui&longs;&longs;e mundum. </s> <s>Peripateticè problema proponatur; genitus'ne potuerit e&longs;&longs;e mundus; nec <lb/>in <expan abbr="alienã">alienam</expan> me&longs;&longs;em manus inferamus, & cau&longs;&longs;as omnes adimamus quibus aut accu&longs;andi &longs;imus, aut mul­<lb/>ta &longs;upra <expan abbr="crepidã">crepidam</expan> notare cogamur. </s> <s>Tractatur autem ab Ari&longs;t. </s> <s>cum 8. Phy&longs;. tum item 1. de c&ecedil;lo. </s> <s>atque in <lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> libro duob. </s> <s>in locis in fronte & calce. </s> <s>primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> dialecticè, vt opinor, deinde verò machinis <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> pugnatum e&longs;t. </s> <s>Videtur autem Ari&longs;t. </s> <s>totis viribus in hoc negotium incubui&longs;&longs;e, cum propter rei <lb/>magnitudinem, quid <expan abbr=".n.">enim</expan> maius in natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundus? </s> <s>tum etiam propter ob&longs;curitatem quæ à diuer&longs;is fa­<lb/>ctionibus <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad ea tempora in <expan abbr="immensũ">immensum</expan> aucta fuerat: omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> qui de natura &longs;crip&longs;e­<lb/>rant, mundi <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> propo&longs;uerant, & de ea Plato fuerat aperti&longs;simè locutus. </s> <s>Omnes igitur vias at­<lb/>tentauit Ari&longs;t. </s> <s>quibus animi &longs;ui <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> aperiret, & per&longs;uaderet, ac poti&longs;simè contrà Platonem qui <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>ip&longs;um autumare videretur, po&longs;thàc <expan abbr="aũt">aut</expan> perpetuò perman&longs;urum. </s> <s>Verùm quemadmodum gemina via <lb/>in&longs;i&longs;tit Ari&longs;t. </s> <s>dialectica nimirùm, & phy&longs;ica; &longs;ic & nos <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> &longs;eor&longs;um experiemur exordientes à dia­<lb/>lectica, &longs;umpto <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> ab Ari&longs;totele, qui dialecticè primum in hoc theoremate conflixit: talem <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="viã">viam</expan> illam, quam in fronte primi de c&ecedil;lo tenuit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;entietur <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> verba ip&longs;ius aduer­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5218"></arrow.to.target><lb/>&longs;acris legi&longs;latoribus a&longs;&longs;entientes qui cum veluti dei progenies &longs;int, à Deo genitore &longs;uo optimè hæc <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <lb/>norunt, & &longs;ucce&longs;&longs;oribus &longs;uis &longs;ine <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> rationibu&longs;úe patefecerunt. </s> <s>hoc firmum <expan abbr="ratum&qacute;">ratumque</expan>. </s> <s>volumus <lb/>creatum fui&longs;&longs;e mundum. </s> <s>Peripateticè problema proponatur; genitus'ne potuerit e&longs;&longs;e mundus; nec <lb/>in <expan abbr="alienã">alienam</expan> me&longs;&longs;em manus inferamus, & cau&longs;&longs;as omnes adimamus quibus aut accu&longs;andi &longs;imus, aut mul­<lb/>ta &longs;upra <expan abbr="crepidã">crepidam</expan> notare cogamur. </s> <s>Tractatur autem ab Ari&longs;t. </s> <s>cum 8. Phy&longs;. tum item 1. de c&ecedil;lo. </s> <s>atque in <lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> libro duob. </s> <s>in locis in fronte & calce. </s> <s>primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> dialecticè, vt opinor, deinde verò machinis <lb/><expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> pugnatum e&longs;t. </s> <s>Videtur autem Ari&longs;t. </s> <s>totis viribus in hoc negotium incubui&longs;&longs;e, cum propter rei <lb/>magnitudinem, quid <expan abbr=".n.">enim</expan> maius in natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundus? </s> <s>tum etiam propter ob&longs;curitatem quæ à diuer&longs;is fa­<lb/>ctionibus <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad ea tempora in <expan abbr="immensũ">immensum</expan> aucta fuerat: omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> qui de natura &longs;crip&longs;e­<lb/>rant, mundi <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> propo&longs;uerant, & de ea Plato fuerat aperti&longs;simè locutus. </s> <s>Omnes igitur vias at­<lb/>tentauit Ari&longs;t. </s> <s>quibus animi &longs;ui <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> aperiret, & per&longs;uaderet, ac poti&longs;simè contrà Platonem qui <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>ip&longs;um autumare videretur, po&longs;thàc <expan abbr="aũt">aut</expan> perpetuò perman&longs;urum. </s> <s>Verùm quemadmodum gemina via <lb/>in&longs;i&longs;tit Ari&longs;t. </s> <s>dialectica nimirùm, & phy&longs;ica; &longs;ic & nos <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> &longs;eor&longs;um experiemur exordientes à dia­<lb/>lectica, &longs;umpto <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> ab Ari&longs;totele, qui dialecticè primum in hoc theoremate conflixit: talem <expan abbr=".n.">enim</expan> fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="viã">viam</expan> illam, quam in fronte primi de c&ecedil;lo tenuit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;entietur <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> verba ip&longs;ius aduer­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5219"></arrow.to.target><lb/>terit diligentius: cuncta <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;u&longs;picionem, & <expan abbr="infirmã">infirmam</expan> quandam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> &longs;ignificant, & id <expan abbr="repr&ecedil;&longs;entãt">repr&ecedil;&longs;entant</expan> quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg5219"></arrow.to.target><lb/>terit diligentius: cuncta <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;u&longs;picionem, & <expan abbr="infirmã">infirmam</expan> quandam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> &longs;ignificant, & id <expan abbr="repr&ecedil;&longs;entãt">repr&ecedil;&longs;entant</expan> quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5220"></arrow.to.target><lb/>aliter euenire po&longs;sit, vtputa <foreign lang="greek">eu)/logon</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>rationi con&longs;entaneum, <foreign lang="greek">i(polabEI=n</foreign>, hoc e&longs;t, &longs;u&longs;picari, & paullò <lb/>pò&longs;t <foreign lang="greek">o)rqw=s e)/aikenh( fu/si+s to\ me/llon e)/sesqai a)ge\nnhton kai\ a)/fqarton e)cele/sqai tw=n e)nanti/wn</foreign>. <lb/></s> <s>Rectè .&longs;. </s> <s>videtur natura id quod futurum erat ingenitum, & corruptionis expers, à contrariis exemi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>etenim declarauit ip&longs;e Ari&longs;toteles. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel inter <foreign lang="greek">to\ e(so/menon, & to\ me/llon</foreign>. </s> <s>eiu&longs;modi di&longs;crimen inter­<lb/>cedere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ad nece&longs;&longs;aria; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> ad contingentia refertur. </s> <s>licèt veræ & nece&longs;&longs;ariæ propo&longs;itio­<lb/>nes, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> huius no&longs;træ methodi <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> patitur, a&longs;&longs;umptæ fuerint, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in his ip&longs;is agno&longs;cas, quan­<lb/>quam vera <expan abbr="nece&longs;&longs;aria&qacute;">nece&longs;&longs;ariaque</expan>. </s> <s>&longs;unt illa quæ a&longs;&longs;umuntur, ni tamen fuerint facta per&longs;picua, <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> pare­<lb/>re non po&longs;&longs;e. </s> <s>C&ecedil;terùm quia ratio illa quam adhibuit Ari&longs;t. </s> <s>artificij plena mihi &longs;emper e&longs;t vi&longs;a, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/></s> <s>video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> conniuere: nolo id <expan abbr="cõmittere">committere</expan>, quin & ip&longs;a tibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ignificem quid animum meum <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> tentarit. </s> <s>ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> talis e&longs;t: nam referam &longs;ummam. </s> <s>Quod contrario vacat, non generatur, <lb/>quod non generatur, nec auge&longs;cit item. </s> <s>Quod verò e&longs;t huiu&longs;modi nec etiam alteratur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cœlum <lb/>cùm contrario vacet, non gignetur, neque cre&longs;cet, <expan abbr="neq.">neque</expan> item alterabitur. </s> <s>quòd &longs;i rationem magis arcta­<lb/>re libeat; ita cogere <expan abbr="oĩa">omnia</expan> potes. </s> <s>Caret contrario, non generatur igitur: quare neque etiam alteratur. <lb/></s> <s>Quoniam verò duplex e&longs;t alteratio noxia quidem vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera perficiens: planum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> perficien­<lb/>tem in ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> non comprehendi; cùm <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> ab hoc genere mutationis exemptum non &longs;it. </s> <s>Verùm quòd <lb/> | <arrow.to.target n="marg5220"></arrow.to.target><lb/>aliter euenire po&longs;sit, vtputa <foreign lang="greek">eu)/logon</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>rationi con&longs;entaneum, <foreign lang="greek">i(polabei=n</foreign>, hoc e&longs;t, &longs;u&longs;picari, & paullò <lb/>pò&longs;t <foreign lang="greek">o)rqw=s e)/aikenh/ fu/sis to\ me/llon e)/sesqai a)ge\nnhton kai\ a)/fqarton e)cele/sqai tw=n e)nanti/wn</foreign>. <lb/></s> <s>Rectè .&longs;. </s> <s>videtur natura id quod futurum erat ingenitum, & corruptionis expers, à contrariis exemi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>etenim declarauit ip&longs;e Ari&longs;toteles. </s> <s><expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel inter <foreign lang="greek">to\ e(so/menon, & to\ me/llon</foreign>. </s> <s>eiu&longs;modi di&longs;crimen inter­<lb/>cedere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ad nece&longs;&longs;aria; hoc <expan abbr="aũt">aut</expan> ad contingentia refertur. </s> <s>licèt veræ & nece&longs;&longs;ariæ propo&longs;itio­<lb/>nes, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> huius no&longs;træ methodi <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> patitur, a&longs;&longs;umptæ fuerint, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in his ip&longs;is agno&longs;cas, quan­<lb/>quam vera <expan abbr="nece&longs;&longs;aria&qacute;">nece&longs;&longs;ariaque</expan>. </s> <s>&longs;unt illa quæ a&longs;&longs;umuntur, ni tamen fuerint facta per&longs;picua, <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> pare­<lb/>re non po&longs;&longs;e. </s> <s>C&ecedil;terùm quia ratio illa quam adhibuit Ari&longs;t. </s> <s>artificij plena mihi &longs;emper e&longs;t vi&longs;a, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/></s> <s>video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> conniuere: nolo id <expan abbr="cõmittere">committere</expan>, quin & ip&longs;a tibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ignificem quid animum meum <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> tentarit. </s> <s>ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> talis e&longs;t: nam referam &longs;ummam. </s> <s>Quod contrario vacat, non generatur, <lb/>quod non generatur, nec auge&longs;cit item. </s> <s>Quod verò e&longs;t huiu&longs;modi nec etiam alteratur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cœlum <lb/>cùm contrario vacet, non gignetur, neque cre&longs;cet, <expan abbr="neq.">neque</expan> item alterabitur. </s> <s>quòd &longs;i rationem magis arcta­<lb/>re libeat; ita cogere <expan abbr="oĩa">omnia</expan> potes. </s> <s>Caret contrario, non generatur igitur: quare neque etiam alteratur. <lb/></s> <s>Quoniam verò duplex e&longs;t alteratio noxia quidem vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera perficiens: planum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> perficien­<lb/>tem in ea <expan abbr="rõne">ratione</expan> non comprehendi; cùm <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> ab hoc genere mutationis exemptum non &longs;it. </s> <s>Verùm quòd <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5221"></arrow.to.target><lb/>alteratio noxia duplex <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Alexandro po&longs;ita fuit, altera quidem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> affligeret, ita vt ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perueniret; altera autem qu&ecedil; non <expan abbr="illucu&longs;q.">illucu&longs;que</expan> proueheretur; arbitratus e&longs;t item Alexan­<lb/>der <expan abbr="neq.">neque</expan> ex hoc genere alterationis <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;e exceptum, &longs;ed ex eo &longs;olo quae &longs;ub&longs;tantia terminatur. </s> <s>Mihi ta­<lb/>men <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">ratio</expan> vitiu&longs;que alterationis, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> idem e&longs;t frigus quod ex aëre <expan abbr="aquã">aquam</expan> facit, & quod <lb/>ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> facere aggreditur, <expan abbr="neq.">neque</expan> præ&longs;tat, ni&longs;i &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan>, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, vel quia pro­<lb/>hibeatur à contrario, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> quia &longs;ubiectum illius formæ non &longs;it capax: ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libenter a&longs;&longs;euera­<lb/>rim & hoc <expan abbr="po&longs;tremũ">po&longs;tremum</expan> genus alterationis à c&ecedil;le&longs;ti corpore e&longs;&longs;e &longs;egregandum. </s> <s>quòd &longs;i transferre <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>ad nos aliquas <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> qualitates, vt <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> & &longs;iccitatem; eas inquam ego in c&ecedil;lo, & eius in&longs;trumentis vt in <lb/>cau&longs;&longs;a ambigua latitare; quarum &longs;anè <expan abbr="alterationũ">alterationum</expan> corpus illud &longs;ine vllo detrimento capax e&longs;t: nec cer­<lb/>tè &longs;ecus àc frigus, quod à torpedine per rete ad pi&longs;catoris manum transfunditur: nam rete ip&longs;um non <lb/>&longs;tupefacit, &longs;ed affert &longs;ecum &longs;tupefaciendi <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, quam po&longs;teà in <expan abbr="manũ">manum</expan> pi&longs;catoris exerit: cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>quia non tantum requiritur efficiendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;ed patiendi facultas ad <expan abbr="formã">formam</expan> imprimendam optimè <lb/>affecta. </s> <s>Nec certè <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> di&longs;cerno, quòd hanc <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> ex Ari&longs;t. </s> <s>decretis labefactare po&longs;sit. </s> <s>Verùm fac <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>rationem ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus alterationis noxiæ non pertinere; mirum <expan abbr="cuipiã">cuipiam</expan> videri queat Ari&longs;totelem <lb/>in ea &longs;tatui&longs;&longs;e antecedens; id quod non generatur: quandò in rerum natura <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> philo&longs;ophi aucto­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5221"></arrow.to.target><lb/>alteratio noxia duplex <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Alexandro po&longs;ita fuit, altera quidem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> affligeret, ita vt ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perueniret; altera autem qu&ecedil; non <expan abbr="illucu&longs;q.">illucu&longs;que</expan> proueheretur; arbitratus e&longs;t item Alexan­<lb/>der <expan abbr="neq.">neque</expan> ex hoc genere alterationis <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;e exceptum, &longs;ed ex eo &longs;olo quae &longs;ub&longs;tantia terminatur. </s> <s>Mihi ta­<lb/>men <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">ratio</expan> vitiu&longs;que alterationis, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> idem e&longs;t frigus quod ex aëre <expan abbr="aquã">aquam</expan> facit, & quod <lb/>ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> facere aggreditur, <expan abbr="neq.">neque</expan> præ&longs;tat, ni&longs;i &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan>, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, vel quia pro­<lb/>hibeatur à contrario, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> quia &longs;ubiectum illius formæ non &longs;it capax: ideò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libenter a&longs;&longs;euera­<lb/>rim & hoc <expan abbr="po&longs;tremũ">po&longs;tremum</expan> genus alterationis à c&ecedil;le&longs;ti corpore e&longs;&longs;e &longs;egregandum. </s> <s>quòd &longs;i transferre <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>ad nos aliquas <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> qualitates, vt <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> & &longs;iccitatem; eas inquam ego in c&ecedil;lo, & eius in&longs;trumentis vt in <lb/>cau&longs;&longs;a ambigua latitare; quarum &longs;anè <expan abbr="alterationũ">alterationum</expan> corpus illud &longs;ine vllo detrimento capax e&longs;t: nec cer­<lb/>tè &longs;ecus àc frigus, quod à torpedine per rete ad pi&longs;catoris manum transfunditur: nam rete ip&longs;um non <lb/>&longs;tupefacit, &longs;ed affert &longs;ecum &longs;tupefaciendi <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, quam po&longs;teà in <expan abbr="manũ">manum</expan> pi&longs;catoris exerit: cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>quia non tantum requiritur efficiendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;ed patiendi facultas ad <expan abbr="formã">formam</expan> imprimendam optimè <lb/>affecta. </s> <s>Nec certè <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> di&longs;cerno, quòd hanc <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> ex Ari&longs;t. </s> <s>decretis labefactare po&longs;sit. </s> <s>Verùm fac <lb/>Ari&longs;t. </s> <s>rationem ad <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> genus alterationis noxiæ non pertinere; mirum <expan abbr="cuipiã">cuipiam</expan> videri queat Ari&longs;totelem <lb/>in ea &longs;tatui&longs;&longs;e antecedens; id quod non generatur: quandò in rerum natura <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> philo&longs;ophi aucto­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5222"></arrow.to.target><lb/>res &longs;unt <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> generationi præire. </s> <s>& id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;it, ni&longs;i res alteretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam generati po&longs;&longs;e, <lb/>non contrà, ni&longs;i gignatur: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> non alterari: cùm etiam &longs;alua &longs;ub&longs;tantia mutatio fieri po&longs;sit &longs;e­<lb/>cundùm qualitatem. </s> <s>Huc accedit quòd vitium in <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ube&longs;t, vel quòd &longs;it <foreign lang="greek">dia/llhlos & dEI=cis</foreign> & idem <lb/>ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> concludat, vel quòd petat id tanquam manife&longs;tum quod probare con&longs;tituit. </s> <s>etenim pone cœ­<lb/>lum non generari, vt antecedens, & immineat eius approbandi nece&longs;sitas; a&longs;&longs;umitur id, c&ecedil;lum carere <lb/>contrariis. </s> <s>At contraria &longs;unt qualitates; inter illa igitur alteratio: idem ergo erit &longs;i dixerimus cœlum <lb/>carere contrariis, & non alterari; &longs;ic circulus conficietur; non alteratur, nec generatur igitur. </s> <s>rur&longs;us <lb/>non generatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ergo alteratur. </s> <s>&longs;ic non alteratur, quia non alteratur, aut <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> idem propemodum <lb/>valent & contrario vacare, & non mutari &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> alterari: a&longs;&longs;umetur id quod <lb/>po&longs;teà conclu&longs;um fuit. </s> <s>Cùm Ari&longs;t. </s> <s>hi&longs;ce verbis vtatur omnes has probationes e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">th=s a)uth=s diano/ias</foreign> .i. <lb/></s> <s>eiu&longs;dem cogitationis. </s> <s>ex his ego <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> &longs;en&longs;um elici po&longs;&longs;e puto, vel quae per eandem <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> &longs;igni­<lb/>ficet <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ratiocinandi, &longs;iue <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>, &longs;eu phy&longs;icum, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> effici po&longs;&longs;e doceat, & <lb/>quae gigni non po&longs;sit, & quae <expan abbr="neq.">neque</expan> alterari, vel aliquid &longs;ublimius ab Ari&longs;t. </s> <s>expectandum e&longs;t quod cum rerum <lb/>natura congruat, & accurata eius rei explicatione dignum &longs;it. </s> <s>Opinor autem Ari&longs;totelem, quanuis dia­<lb/>lecticè ratiocinetur quod à <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t, a&longs;&longs;umens: illud etiam pronuncia&longs;&longs;e, <lb/>quod vim principij teneat in rerum natura, & eius ordini hoc loco con&longs;ului&longs;&longs;e; hic verò e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tan­ | <arrow.to.target n="marg5222"></arrow.to.target><lb/>res &longs;unt <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> generationi præire. </s> <s>& id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;it, ni&longs;i res alteretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam generati po&longs;&longs;e, <lb/>non contrà, ni&longs;i gignatur: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> non alterari: cùm etiam &longs;alua &longs;ub&longs;tantia mutatio fieri po&longs;sit &longs;e­<lb/>cundùm qualitatem. </s> <s>Huc accedit quòd vitium in <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ube&longs;t, vel quòd &longs;it <foreign lang="greek">dia/llhlos & dei=cis</foreign> & idem <lb/>ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> concludat, vel quòd petat id tanquam manife&longs;tum quod probare con&longs;tituit. </s> <s>etenim pone cœ­<lb/>lum non generari, vt antecedens, & immineat eius approbandi nece&longs;sitas; a&longs;&longs;umitur id, c&ecedil;lum carere <lb/>contrariis. </s> <s>At contraria &longs;unt qualitates; inter illa igitur alteratio: idem ergo erit &longs;i dixerimus cœlum <lb/>carere contrariis, & non alterari; &longs;ic circulus conficietur; non alteratur, nec generatur igitur. </s> <s>rur&longs;us <lb/>non generatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ergo alteratur. </s> <s>&longs;ic non alteratur, quia non alteratur, aut <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> idem propemodum <lb/>valent & contrario vacare, & non mutari &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> alterari: a&longs;&longs;umetur id quod <lb/>po&longs;teà conclu&longs;um fuit. </s> <s>Cùm Ari&longs;t. </s> <s>hi&longs;ce verbis vtatur omnes has probationes e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">th=s au)th=s diano/ias</foreign> .i. <lb/></s> <s>eiu&longs;dem cogitationis. </s> <s>ex his ego <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> &longs;en&longs;um elici po&longs;&longs;e puto, vel quae per eandem <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> &longs;igni­<lb/>ficet <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ratiocinandi, &longs;iue <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>, &longs;eu phy&longs;icum, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> effici po&longs;&longs;e doceat, & <lb/>quae gigni non po&longs;sit, & quae <expan abbr="neq.">neque</expan> alterari, vel aliquid &longs;ublimius ab Ari&longs;t. </s> <s>expectandum e&longs;t quod cum rerum <lb/>natura congruat, & accurata eius rei explicatione dignum &longs;it. </s> <s>Opinor autem Ari&longs;totelem, quanuis dia­<lb/>lecticè ratiocinetur quod à <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t, a&longs;&longs;umens: illud etiam pronuncia&longs;&longs;e, <lb/>quod vim principij teneat in rerum natura, & eius ordini hoc loco con&longs;ului&longs;&longs;e; hic verò e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tan­ |
| <pb pagenum="911"/> | <pb pagenum="911"/> |
| <arrow.to.target n="marg5223"></arrow.to.target><lb/>tia præcedat accidenti, & idcirco ortus alterationi dupliciter, vel quoniam generatio &longs;it finis alteratio­<lb/>nis; cùm verò finis non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam qu&ecedil; in&longs;tituuntur in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, e&longs;&longs;e oportet. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i c&ecedil;li generatio non <lb/>e&longs;t; cur <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> e&longs;&longs;e opus fuerit? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat id alterationem po&longs;&longs;e citra <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ con­<lb/>&longs;i&longs;tere; vbi .&longs;. </s> <s>ad interitum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> non prouehatur: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> iam per accidens euenire docuimus; vel etiam <lb/>quia &longs;ub&longs;tantia præcedit origine <expan abbr="accid&etilde;ti">accidenti</expan>, nec accidens ine&longs;t in materia, ni&longs;i &longs;ub&longs;tantia &longs;upponatur. </s> <s>ideo <lb/>ni&longs;i &longs;ub&longs;tantia mutetur, & accidentia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> permanent. </s> <s>quòd &longs;i obiicias accidens ma­<lb/>nente &longs;ub&longs;tantia permutari. </s> <s>Si etiam dicas, cùm &longs;int <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> cogitationis alteratio & ortus; <expan abbr="neq.">neque</expan> minus <lb/>ex mutatione qualitatis argui po&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiæ mutationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex mutatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; colligi mutatio­<lb/>nem qualitatis. </s> <s>Ad hæc ego re&longs;pondeo, quia natura tendit ad perfectum, in methodo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qu&ecedil; <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> imitatur, &longs;pectari perfectum: at accidens perfectum id e&longs;t quod ine&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="propriam&qacute;">propriamque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="formã">formam</expan> requirit in &longs;ubiecto quam &longs;equatur. </s> <s>quod &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non &longs;equitur, ine&longs;t præter <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan>, & imperfectum e&longs;t, & <foreign lang="greek">pa/qos</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>affectio potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qualitas appellari debet: quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> eiu&longs;dem iudi­<lb/>cij &longs;int alterari & corrumpi, vt ni&longs;i afficiatur non etiam corrumpatur: at credimus Ari&longs;t. </s> <s>ita <expan abbr="argumen-tatũ">argumen­<lb/>tatum</expan> fui&longs;&longs;e, vt indicaret naturæ <expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> & &longs;en&longs;im &longs;uppeditaret <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> ex cau&longs;&longs;a: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab altera­<lb/>tione ad <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> profici&longs;ci erat argumentari à &longs;igno. </s> <s>Pertinet etiam idem progre&longs;&longs;us, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>iudi­<lb/>cium ad quantum: quandò etiam incrementum &longs;ine generationi pr&ecedil;&longs;tari non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>de latione aliud iu­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5223"></arrow.to.target><lb/>tia præcedat accidenti, & idcirco ortus alterationi dupliciter, vel quoniam generatio &longs;it finis alteratio­<lb/>nis; cùm verò finis non e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam qu&ecedil; in&longs;tituuntur in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, e&longs;&longs;e oportet. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i c&ecedil;li generatio non <lb/>e&longs;t; cur <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> e&longs;&longs;e opus fuerit? </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> ob&longs;tat id alterationem po&longs;&longs;e citra <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ con­<lb/>&longs;i&longs;tere; vbi .&longs;. </s> <s>ad interitum <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> non prouehatur: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> iam per accidens euenire docuimus; vel etiam <lb/>quia &longs;ub&longs;tantia præcedit origine <expan abbr="accid&etilde;ti">accidenti</expan>, nec accidens ine&longs;t in materia, ni&longs;i &longs;ub&longs;tantia &longs;upponatur. </s> <s>ideo <lb/>ni&longs;i &longs;ub&longs;tantia mutetur, & accidentia <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan> permanent. </s> <s>quòd &longs;i obiicias accidens ma­<lb/>nente &longs;ub&longs;tantia permutari. </s> <s>Si etiam dicas, cùm &longs;int <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> cogitationis alteratio & ortus; <expan abbr="neq.">neque</expan> minus <lb/>ex mutatione qualitatis argui po&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiæ mutationem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex mutatione &longs;ub&longs;tanti&ecedil; colligi mutatio­<lb/>nem qualitatis. </s> <s>Ad hæc ego re&longs;pondeo, quia natura tendit ad perfectum, in methodo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> qu&ecedil; <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan> imitatur, &longs;pectari perfectum: at accidens perfectum id e&longs;t quod ine&longs;t &longs;ecundùm <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <expan abbr="propriam&qacute;">propriamque</expan>. <lb/></s> <s><expan abbr="formã">formam</expan> requirit in &longs;ubiecto quam &longs;equatur. </s> <s>quod &longs;ub&longs;tantiæ <expan abbr="mutation&etilde;">mutationem</expan> non &longs;equitur, ine&longs;t præter <expan abbr="natu-rã">natu­<lb/>ram</expan>, & imperfectum e&longs;t, & <foreign lang="greek">pa/qos</foreign>. </s> <s>i. </s> <s>affectio potius, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> qualitas appellari debet: quanuis <expan abbr="aũt">aut</expan> eiu&longs;dem iudi­<lb/>cij &longs;int alterari & corrumpi, vt ni&longs;i afficiatur non etiam corrumpatur: at credimus Ari&longs;t. </s> <s>ita <expan abbr="argumen-tatũ">argumen­<lb/>tatum</expan> fui&longs;&longs;e, vt indicaret naturæ <expan abbr="proce&longs;sũ">proce&longs;sum</expan> & &longs;en&longs;im &longs;uppeditaret <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan> ex cau&longs;&longs;a: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ab altera­<lb/>tione ad <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> profici&longs;ci erat argumentari à &longs;igno. </s> <s>Pertinet etiam idem progre&longs;&longs;us, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>iudi­<lb/>cium ad quantum: quandò etiam incrementum &longs;ine generationi pr&ecedil;&longs;tari non <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>de latione aliud iu­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5224"></arrow.to.target><lb/>dicium faciendum e&longs;t, cùm ip&longs;a etiam obeatur permanente &longs;ub&longs;tantia; nec &longs;it in&longs;trumentum vllius in­<lb/>teritus. </s> <s>Id autem quod de ratione Ari&longs;totelica obiectum e&longs;t, facilè expediri <expan abbr="põt">potest</expan>: nam quod dicitur, in <lb/>antecedente accipi c&ecedil;lum vacare contrariis, quod idem valet, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterari non po&longs;&longs;e, dicimus contraria <lb/>non in qualitate a&longs;&longs;umi, &longs;ed in &longs;ub&longs;tantia qu&ecedil; po&longs;teà contraria in qualitate con&longs;equuntur: &longs;ic ex cau&longs;&longs;a <lb/>deducit <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>, vti <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="cõgruũt">congruunt</expan> cum iis ip&longs;is principiis qu&ecedil; à nob. </s> <s>anteà <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> sunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5224"></arrow.to.target><lb/>dicium faciendum e&longs;t, cùm ip&longs;a etiam obeatur permanente &longs;ub&longs;tantia; nec &longs;it in&longs;trumentum vllius in­<lb/>teritus. </s> <s>Id autem quod de ratione Ari&longs;totelica obiectum e&longs;t, facilè expediri <expan abbr="põt">potest</expan>: nam quod dicitur, in <lb/>antecedente accipi c&ecedil;lum vacare contrariis, quod idem valet, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterari non po&longs;&longs;e, dicimus contraria <lb/>non in qualitate a&longs;&longs;umi, &longs;ed in &longs;ub&longs;tantia qu&ecedil; po&longs;teà contraria in qualitate con&longs;equuntur: &longs;ic ex cau&longs;&longs;a <lb/>deducit <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>, vti <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="oĩa">omnia</expan> <expan abbr="cõgruũt">congruunt</expan> cum iis ip&longs;is principiis qu&ecedil; à nob. </s> <s>anteà <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> sunt.</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5225"></arrow.to.target><lb/>A&longs;tronomos ac Phy&longs;icos; hoc e&longs;t, aliquod <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> extiti&longs;&longs;e quo mundus non e&longs;&longs;et, po&longs;teà <expan abbr="cõditus">conditus</expan> fui&longs;&longs;et. <lb/></s> <s>Non ob&longs;tat autem, quae Ari&longs;toteles id de Tim&ecedil;o <expan abbr="&longs;criptũ">&longs;criptum</expan> reliquerit, ip&longs;um exi&longs;tima&longs;&longs;e mundum non fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, &longs;ed planè interiturum; nam credo in hoc Auerroi dicenti <expan abbr="nullũ">nullum</expan> philo&longs;ophum extiti&longs;&longs;e qui ta­<lb/>lem <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> profe&longs;&longs;us &longs;it, & quantum verò e&longs;t de auctoritate Ari&longs;totelis, Alexander in eius loci explica­<lb/>tione quæ recitatur à Philopono, te&longs;tatur eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> viro illi fui&longs;&longs;e <expan abbr="ad&longs;criptã">ad&longs;criptam</expan>, quòd eiu&longs;dem notæ <lb/>e&longs;&longs;et, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera illa quam &longs;ine dubio defendebat, mundum .&longs;. </s> <s>conditum fui&longs;&longs;e, &longs;ed perpetuò <expan abbr="mã&longs;urum">man&longs;urum</expan>; <lb/>qua&longs;i inter illas conueniret, quòd mundus ex altera tantùm <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> parte foret perpetuus. </s> <s>di&longs;crepant <lb/>verò de ip&longs;ius interitu: ex iis <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnulli putarunt, po&longs;tquam genitus e&longs;&longs;et, ip&longs;um a&longs;siduè &longs;ine vllo de­<lb/>trimento perman&longs;urum: alij contrà <expan abbr="corruptũ">corruptum</expan> iri mundum, quos item in duo &longs;tudia &longs;ci&longs;&longs;os e&longs;&longs;e compe­<lb/>rio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> opinantur <expan abbr="quidã">quidam</expan> ip&longs;um oriri, & interire <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus àc <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ingulare in &longs;pecie mortalium: <lb/>alij <expan abbr="quoq.">quoque</expan> a&longs;&longs;euerant interire <expan abbr="mundũ">mundum</expan>, &longs;ed veluti <expan abbr="phœnic&etilde;">phœnicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> nouari <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> in infinitum. </s> <s>Primùm <lb/>igitur genitum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mundum, &longs;ed non po&longs;&longs;e <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> a&longs;&longs;erebant Pythagor&ecedil;i, Tim&ecedil;us; Anaxagoras <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in his recen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Tribuit id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Platoni Philo&longs;ophus. </s> <s>Verùm de hac re mox. </s> <s>Quòd verò interitu­<lb/>rus &longs;it; vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> reliqua intereunt apud nos; profitebatur. </s> <s>Democritus quae renouetur, po&longs;tquam interiit. <lb/></s> <s>Empedocles, & Heraclitus; ille quidem canens ip&longs;um ab amicitia confu&longs;um iri in &longs;ph&ecedil;rum, ac po&longs;t à <lb/>lite in elementa di&longs;&longs;oluendum. </s> <s>Heraclitus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex conflagratione interituum putauit, &longs;ed iterum exor­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5225"></arrow.to.target><lb/>A&longs;tronomos ac Phy&longs;icos; hoc e&longs;t, aliquod <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> extiti&longs;&longs;e quo mundus non e&longs;&longs;et, po&longs;teà <expan abbr="cõditus">conditus</expan> fui&longs;&longs;et. <lb/></s> <s>Non ob&longs;tat autem, quae Ari&longs;toteles id de Tim&ecedil;o <expan abbr="&longs;criptũ">&longs;criptum</expan> reliquerit, ip&longs;um exi&longs;tima&longs;&longs;e mundum non fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, &longs;ed planè interiturum; nam credo in hoc Auerroi dicenti <expan abbr="nullũ">nullum</expan> philo&longs;ophum extiti&longs;&longs;e qui ta­<lb/>lem <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> profe&longs;&longs;us &longs;it, & quantum verò e&longs;t de auctoritate Ari&longs;totelis, Alexander in eius loci explica­<lb/>tione quæ recitatur à Philopono, te&longs;tatur eiu&longs;modi <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> viro illi fui&longs;&longs;e <expan abbr="ad&longs;criptã">ad&longs;criptam</expan>, quòd eiu&longs;dem notæ <lb/>e&longs;&longs;et, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera illa quam &longs;ine dubio defendebat, mundum .&longs;. </s> <s>conditum fui&longs;&longs;e, &longs;ed perpetuò <expan abbr="mã&longs;urum">man&longs;urum</expan>; <lb/>qua&longs;i inter illas conueniret, quòd mundus ex altera tantùm <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> parte foret perpetuus. </s> <s>di&longs;crepant <lb/>verò de ip&longs;ius interitu: ex iis <expan abbr=".n.">enim</expan> nonnulli putarunt, po&longs;tquam genitus e&longs;&longs;et, ip&longs;um a&longs;siduè &longs;ine vllo de­<lb/>trimento perman&longs;urum: alij contrà <expan abbr="corruptũ">corruptum</expan> iri mundum, quos item in duo &longs;tudia &longs;ci&longs;&longs;os e&longs;&longs;e compe­<lb/>rio: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> opinantur <expan abbr="quidã">quidam</expan> ip&longs;um oriri, & interire <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ecus àc <expan abbr="quodq.">quodque</expan> &longs;ingulare in &longs;pecie mortalium: <lb/>alij <expan abbr="quoq.">quoque</expan> a&longs;&longs;euerant interire <expan abbr="mundũ">mundum</expan>, &longs;ed veluti <expan abbr="phœnic&etilde;">phœnicem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan> nouari <expan abbr="eund&etilde;">eundem</expan> in infinitum. </s> <s>Primùm <lb/>igitur genitum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> mundum, &longs;ed non po&longs;&longs;e <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> a&longs;&longs;erebant Pythagor&ecedil;i, Tim&ecedil;us; Anaxagoras <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in his recen&longs;eri <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>Tribuit id <expan abbr="quoq.">quoque</expan> Platoni Philo&longs;ophus. </s> <s>Verùm de hac re mox. </s> <s>Quòd verò interitu­<lb/>rus &longs;it; vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> reliqua intereunt apud nos; profitebatur. </s> <s>Democritus quae renouetur, po&longs;tquam interiit. <lb/></s> <s>Empedocles, & Heraclitus; ille quidem canens ip&longs;um ab amicitia confu&longs;um iri in &longs;ph&ecedil;rum, ac po&longs;t à <lb/>lite in elementa di&longs;&longs;oluendum. </s> <s>Heraclitus <expan abbr="aũt">aut</expan> ex conflagratione interituum putauit, &longs;ed iterum exor­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5226"></arrow.to.target><lb/>turum. </s> <s>A&longs;trologi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> te&longs;tati &longs;unt mundum aut æ&longs;tate <expan abbr="quadã">quadam</expan> magna per <expan abbr="incendiũ">incendium</expan>, aut magna <expan abbr="qua-dã">qua­<lb/>dam</expan> hyeme per diluuium interiturum, ac po&longs;teà renaturum: fal&longs;am verò <expan abbr="oĩno">omnino</expan> e&longs;&longs;e illorum phy&longs;icorum <lb/><expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> qui plures po&longs;uere mundos &longs;iue &longs;imul, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ibi &longs;igillatim &longs;uccedentes accipiamus. </s> <s>Quam <lb/>ob rem reliquum e&longs;t vt vnus &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem conditus, &longs;ed perpetuò man&longs;urus, vt voluit Plato, vel <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> genitus, <expan abbr="neq.">neque</expan> mortalis, vt cen&longs;uit Ari&longs;toteles. </s> <s>Vel quòd olim genitus ab æterna tamen voluntate, <lb/>&longs;ed ex nihilo, quod &longs;anè <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad Ari&longs;t. </s> <s>tempora nullus excogitauerat; verùm longo po&longs;t tempore venit <lb/>in mentem Philopono inter Græcos doctores, & inter Arabas Algazeli, qui quòd rem <expan abbr="verã">veram</expan>, & Chri­<lb/>&longs;tianam elocuti palàm &longs;int; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> iure optimo celebrandi, tam forta&longs;&longs;e digni <expan abbr="cõmi&longs;eratione">commi&longs;eratione</expan>, quòd ex initiis, <lb/><expan abbr="fundamenti&longs;&qacute;">fundamenti&longs;que</expan>. </s> <s>philo&longs;ophiæ naturalis quæ &longs;en&longs;u innititur, mundum ex nihilo <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e profe&longs;si &longs;unt: <lb/>quamobrem ne&longs;cio mehercule vtrum'ne &longs;ucce&longs;&longs;erit illis propugnare <expan abbr="pietat&etilde;">pietatem</expan> quæ certè non eget huiu­<lb/>&longs;cemodi machinis, an potius corrumpere <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem; tamet&longs;i Algazel, & Auerroës acta ege­<lb/>runt, vt &longs;upra dictum e&longs;t. </s> <s>A Philopono te&longs;tis Plato citabatur. </s> <s>Ex quo factum e&longs;t, vt de germana Plato­<lb/>nis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> magnæ lites extiterint inter Gr&ecedil;cos auctoreis. </s> <s><expan abbr="Cum&qacute;">Cumque</expan>. </s> <s>pars maxima rationum quas Ari&longs;toteles <lb/>in <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> intendit de mundi perpetuitate <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;s">di&longs;&longs;erens</expan>, aduer&longs;us eam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> valeant; oper&ecedil;precium me <lb/>facturum confido, &longs;i de illius propria &longs;ententia cum primis inquiratur; eiu&longs;modi'ne fuerit, qualem ip&longs;i <lb/>tribuit Ari&longs;toteles, & experiri, vtrum'ne Ari&longs;t. </s> <s>à calumnia liberare po&longs;simus qua malorum morum in­ | <arrow.to.target n="marg5226"></arrow.to.target><lb/>turum. </s> <s>A&longs;trologi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> te&longs;tati &longs;unt mundum aut æ&longs;tate <expan abbr="quadã">quadam</expan> magna per <expan abbr="incendiũ">incendium</expan>, aut magna <expan abbr="qua-dã">qua­<lb/>dam</expan> hyeme per diluuium interiturum, ac po&longs;teà renaturum: fal&longs;am verò <expan abbr="oĩno">omnino</expan> e&longs;&longs;e illorum phy&longs;icorum <lb/><expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> qui plures po&longs;uere mundos &longs;iue &longs;imul, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ibi &longs;igillatim &longs;uccedentes accipiamus. </s> <s>Quam <lb/>ob rem reliquum e&longs;t vt vnus &longs;it, <expan abbr="atq.">atque</expan> ille quidem conditus, &longs;ed perpetuò man&longs;urus, vt voluit Plato, vel <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> genitus, <expan abbr="neq.">neque</expan> mortalis, vt cen&longs;uit Ari&longs;toteles. </s> <s>Vel quòd olim genitus ab æterna tamen voluntate, <lb/>&longs;ed ex nihilo, quod &longs;anè <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad Ari&longs;t. </s> <s>tempora nullus excogitauerat; verùm longo po&longs;t tempore venit <lb/>in mentem Philopono inter Græcos doctores, & inter Arabas Algazeli, qui quòd rem <expan abbr="verã">veram</expan>, & Chri­<lb/>&longs;tianam elocuti palàm &longs;int; <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> iure optimo celebrandi, tam forta&longs;&longs;e digni <expan abbr="cõmi&longs;eratione">commi&longs;eratione</expan>, quòd ex initiis, <lb/><expan abbr="fundamenti&longs;&qacute;">fundamenti&longs;que</expan>. </s> <s>philo&longs;ophiæ naturalis quæ &longs;en&longs;u innititur, mundum ex nihilo <expan abbr="genitũ">genitum</expan> e&longs;&longs;e profe&longs;si &longs;unt: <lb/>quamobrem ne&longs;cio mehercule vtrum'ne &longs;ucce&longs;&longs;erit illis propugnare <expan abbr="pietat&etilde;">pietatem</expan> quæ certè non eget huiu­<lb/>&longs;cemodi machinis, an potius corrumpere <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem; tamet&longs;i Algazel, & Auerroës acta ege­<lb/>runt, vt &longs;upra dictum e&longs;t. </s> <s>A Philopono te&longs;tis Plato citabatur. </s> <s>Ex quo factum e&longs;t, vt de germana Plato­<lb/>nis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> magnæ lites extiterint inter Gr&ecedil;cos auctoreis. </s> <s><expan abbr="Cum&qacute;">Cumque</expan>. </s> <s>pars maxima rationum quas Ari&longs;toteles <lb/>in <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan> intendit de mundi perpetuitate <expan abbr="di&longs;&longs;er&etilde;s">di&longs;&longs;erens</expan>, aduer&longs;us eam <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> valeant; oper&ecedil;precium me <lb/>facturum confido, &longs;i de illius propria &longs;ententia cum primis inquiratur; eiu&longs;modi'ne fuerit, qualem ip&longs;i <lb/>tribuit Ari&longs;toteles, & experiri, vtrum'ne Ari&longs;t. </s> <s>à calumnia liberare po&longs;simus qua malorum morum in­ |
| <pb pagenum="912"/>&longs;imulatus fuit, quòd falsò in <expan abbr="præceptor&etilde;">præceptorem</expan> &longs;uum inuectus e&longs;&longs;et. </s> <s>Vnde dicebat aliquando pro <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> Pro­<lb/> | <pb pagenum="912"/>&longs;imulatus fuit, quòd falsò in <expan abbr="præceptor&etilde;">præceptorem</expan> &longs;uum inuectus e&longs;&longs;et. </s> <s>Vnde dicebat aliquando pro <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> Pro­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5227"></arrow.to.target><lb/>clus & Simplicius aliud nimirùm &longs;onare verba Platonis, àc fuerit eius philo&longs;ophi &longs;en&longs;us; <expan abbr="atq.">atque</expan> id quod <lb/><expan abbr="genitũ">genitum</expan> ip&longs;e appellaret, verè pendens e&longs;&longs;et à cau&longs;&longs;a, quod &longs;anè perpetuò non repugnat, quia tamen po&longs;­<lb/>&longs;et qui&longs;piam corticem verborum in&longs;piciens facillimè labi; Ari&longs;t. </s> <s>propria verborum vim exagita&longs;&longs;e, <lb/>&longs;ymbolum verò non attigi&longs;&longs;e. </s> <s>Et alij complures &longs;tudio&longs;i Platonis cùm inficiari non po&longs;&longs;ent, quin ver­<lb/>ba Tim&ecedil;i præ&longs;eferrent illam <expan abbr="&longs;ñiam">&longs;nniam</expan> quam &longs;uis argumentis vexauit Ari&longs;toteles, vt <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> repugnantiam <lb/>è Platonis placitis propul&longs;arent (nil <expan abbr=".n.">enim</expan> turpius incerta doctrina) ad libitum Tim&ecedil;i locum interpretari <lb/>&longs;unt: hoc igitur in primis &longs;tabilire non erit inutile; multi <expan abbr="aũt">aut</expan> pulueris, & accurationis apud <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>. <lb/></s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ententia <expan abbr="commun&etilde;">communem</expan> hominum &longs;en&longs;um irrep&longs;erat, cùm legibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis congruebat; quippe quae <lb/>infinitum vix capiat mens; quamobrem facilè in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> &longs;u&ecedil; productionis initia ponit. </s> <s>Illa pr&ecedil;tereà <lb/>quæ de Deo concepit, augent &longs;u&longs;picionem: nil <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;æ præ&longs;tantiam, & quod Græci <foreign lang="greek">to\ xu/rion</foreign> vocant, <lb/>apud nos &longs;ignificat magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aliquid efficere po&longs;&longs;e, & vt illi dicunt, <foreign lang="greek">dhmiourgEI=n</foreign>: nam de &longs;e <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> conie­<lb/>cturam facit; <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. </s> <s>multùm &longs;ibi tribui cernat; &longs;iquando rei cuiu&longs;piam auctor habeatur; nullum <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>præ&longs;tantiorem efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> e&longs;&longs;e putat. </s> <s>Sed aliam longè augu&longs;tiorem efficiendi rationem Peripate­<lb/>tici &longs;e inueni&longs;&longs;e putant: ob id igitur magno apparatu opus fuit ad <expan abbr="eã">eam</expan> in animis hominum <expan abbr="infig&etilde;dam">infigendam</expan>. <lb/></s> <s>Cùm verò à nobis dictum e&longs;t mundi exordium variis modis à philo&longs;ophis fui&longs;&longs;e con&longs;titutum propter <lb/>eorum <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan>; nequid in eius theorematis explicatione de&longs;ideraretur, illorum opiniones breuiter <lb/> | <arrow.to.target n="marg5227"></arrow.to.target><lb/>clus & Simplicius aliud nimirùm &longs;onare verba Platonis, àc fuerit eius philo&longs;ophi &longs;en&longs;us; <expan abbr="atq.">atque</expan> id quod <lb/><expan abbr="genitũ">genitum</expan> ip&longs;e appellaret, verè pendens e&longs;&longs;et à cau&longs;&longs;a, quod &longs;anè perpetuò non repugnat, quia tamen po&longs;­<lb/>&longs;et qui&longs;piam corticem verborum in&longs;piciens facillimè labi; Ari&longs;t. </s> <s>propria verborum vim exagita&longs;&longs;e, <lb/>&longs;ymbolum verò non attigi&longs;&longs;e. </s> <s>Et alij complures &longs;tudio&longs;i Platonis cùm inficiari non po&longs;&longs;ent, quin ver­<lb/>ba Tim&ecedil;i præ&longs;eferrent illam <expan abbr="&longs;ñiam">&longs;ententiam</expan> quam &longs;uis argumentis vexauit Ari&longs;toteles, vt <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> repugnantiam <lb/>è Platonis placitis propul&longs;arent (nil <expan abbr=".n.">enim</expan> turpius incerta doctrina) ad libitum Tim&ecedil;i locum interpretari <lb/>&longs;unt: hoc igitur in primis &longs;tabilire non erit inutile; multi <expan abbr="aũt">aut</expan> pulueris, & accurationis apud <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan>. <lb/></s> <s>hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;ententia <expan abbr="commun&etilde;">communem</expan> hominum &longs;en&longs;um irrep&longs;erat, cùm legibus <expan abbr="etiã">etiam</expan> magis congruebat; quippe quae <lb/>infinitum vix capiat mens; quamobrem facilè in <expan abbr="vnoquoq.">vnoquoque</expan> &longs;u&ecedil; productionis initia ponit. </s> <s>Illa pr&ecedil;tereà <lb/>quæ de Deo concepit, augent &longs;u&longs;picionem: nil <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;æ præ&longs;tantiam, & quod Græci <foreign lang="greek">to\ xu/rion</foreign> vocant, <lb/>apud nos &longs;ignificat magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> aliquid efficere po&longs;&longs;e, & vt illi dicunt, <foreign lang="greek">dhmiourgei=n</foreign>: nam de &longs;e <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> conie­<lb/>cturam facit; <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. </s> <s>multùm &longs;ibi tribui cernat; &longs;iquando rei cuiu&longs;piam auctor habeatur; nullum <expan abbr="aliũ">alium</expan> <lb/>præ&longs;tantiorem efficiendi <expan abbr="modũ">modum</expan> e&longs;&longs;e putat. </s> <s>Sed aliam longè augu&longs;tiorem efficiendi rationem Peripate­<lb/>tici &longs;e inueni&longs;&longs;e putant: ob id igitur magno apparatu opus fuit ad <expan abbr="eã">eam</expan> in animis hominum <expan abbr="infig&etilde;dam">infigendam</expan>. <lb/></s> <s>Cùm verò à nobis dictum e&longs;t mundi exordium variis modis à philo&longs;ophis fui&longs;&longs;e con&longs;titutum propter <lb/>eorum <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan>; nequid in eius theorematis explicatione de&longs;ideraretur, illorum opiniones breuiter <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5228"></arrow.to.target><lb/>attingit, <expan abbr="atq.">atque</expan> confutat. </s> <s>Verùm quòd earum confutatio facilis; nec quicquam proponitur ab illis quod <lb/>paullò maiore opera confici non po&longs;sit, ad Platonem ip&longs;um <expan abbr="iã">iam</expan> cominus accedamus. </s> <s>Nam quòd verè, <lb/><expan abbr="proprie&qacute;">proprieque</expan>. </s> <s>genitum <expan abbr="mundũ">mundum</expan> ip&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> fuerit arbitratus, hi quidem per&longs;uadere <expan abbr="conan&ttilde;">conantur</expan> multis argumentis. <lb/></s> <s>Primùm ex ordine quem inter mundi parteis <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> Plato qui cœlum inter beatas menteis, & <expan abbr="elem&etilde;-ta">elemen­<lb/>ta</expan> <expan abbr="mediũ">medium</expan> collocarit; qua&longs;i &longs;it <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> extremo con&longs;imile, perpetuitatis &longs;anè beneficio mentibus beati&longs;­<lb/>&longs;imis, per <expan abbr="motũ">motum</expan> verò elementis. </s> <s>Tum quia &longs;i cœlum <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fui&longs;&longs;et, cùm anteà pote&longs;tate extiti&longs;&longs;et; cau&longs;­<lb/>&longs;a igitur aliquid faceret quod anteà non faciebat: quamobrem inuida & mutabilis e&longs;&longs;et, cùm tamen <lb/>via motus indicetur opus e&longs;&longs;e <expan abbr="quadã">quadam</expan> prima cau&longs;&longs;a quæ pror&longs;us immutabilis &longs;it cum per &longs;e, tum etiam <lb/>per accidens. </s> <s>Adde quòd Plato ab aliqua tantùm mutatione <expan abbr="cœlũ">cœlum</expan> excepit: corpus <expan abbr=".n.">enim</expan> à quánam igitur? <lb/></s> <s>ab interitu nimirùm, & iis quæ &longs;unt veluti viæ quædam ad interitum. </s> <s>Prætereà te&longs;tatur Plato tempus <lb/>cum cœlo productum; at quo pacto tempus cum cœlo generatum, ni&longs;i cœlum &longs;tatuatur perpetuum? <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> potuit <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fieri tempus; quinimmo &longs;i vera &longs;unt ea quæ &longs;unt anteà <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan>, & id quod <lb/>in tempore e&longs;t, à tempore continetur, & &longs;uperatur; &longs;i cœlum in tempore factum e&longs;t, tempus cœlo præ­<lb/>cedere oportui&longs;&longs;et. </s> <s>Tum prætereà clamat Plato cœlum, <expan abbr="elementorum&qacute;">elementorumque</expan>. </s> <s>vniuer&longs;itates propter <expan abbr="di&longs;tan-tiã">di&longs;tan­<lb/>tiam</expan> corpoream e&longs;&longs;e non <expan abbr="oĩno">omnino</expan> perpetua; verùm à Dei bonitate perpetuitatem fui&longs;&longs;e adepta, &longs;ed cùm Dei <lb/> | <arrow.to.target n="marg5228"></arrow.to.target><lb/>attingit, <expan abbr="atq.">atque</expan> confutat. </s> <s>Verùm quòd earum confutatio facilis; nec quicquam proponitur ab illis quod <lb/>paullò maiore opera confici non po&longs;sit, ad Platonem ip&longs;um <expan abbr="iã">iam</expan> cominus accedamus. </s> <s>Nam quòd verè, <lb/><expan abbr="proprie&qacute;">proprieque</expan>. </s> <s>genitum <expan abbr="mundũ">mundum</expan> ip&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> fuerit arbitratus, hi quidem per&longs;uadere <expan abbr="conan&ttilde;">conantur</expan> multis argumentis. <lb/></s> <s>Primùm ex ordine quem inter mundi parteis <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> Plato qui cœlum inter beatas menteis, & <expan abbr="elem&etilde;-ta">elemen­<lb/>ta</expan> <expan abbr="mediũ">medium</expan> collocarit; qua&longs;i &longs;it <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> extremo con&longs;imile, perpetuitatis &longs;anè beneficio mentibus beati&longs;­<lb/>&longs;imis, per <expan abbr="motũ">motum</expan> verò elementis. </s> <s>Tum quia &longs;i cœlum <expan abbr="genitũ">genitum</expan> fui&longs;&longs;et, cùm anteà pote&longs;tate extiti&longs;&longs;et; cau&longs;­<lb/>&longs;a igitur aliquid faceret quod anteà non faciebat: quamobrem inuida & mutabilis e&longs;&longs;et, cùm tamen <lb/>via motus indicetur opus e&longs;&longs;e <expan abbr="quadã">quadam</expan> prima cau&longs;&longs;a quæ pror&longs;us immutabilis &longs;it cum per &longs;e, tum etiam <lb/>per accidens. </s> <s>Adde quòd Plato ab aliqua tantùm mutatione <expan abbr="cœlũ">cœlum</expan> excepit: corpus <expan abbr=".n.">enim</expan> à quánam igitur? <lb/></s> <s>ab interitu nimirùm, & iis quæ &longs;unt veluti viæ quædam ad interitum. </s> <s>Prætereà te&longs;tatur Plato tempus <lb/>cum cœlo productum; at quo pacto tempus cum cœlo generatum, ni&longs;i cœlum &longs;tatuatur perpetuum? <lb/></s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> potuit <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fieri tempus; quinimmo &longs;i vera &longs;unt ea quæ &longs;unt anteà <expan abbr="cõ&longs;tituta">con&longs;tituta</expan>, & id quod <lb/>in tempore e&longs;t, à tempore continetur, & &longs;uperatur; &longs;i cœlum in tempore factum e&longs;t, tempus cœlo præ­<lb/>cedere oportui&longs;&longs;et. </s> <s>Tum prætereà clamat Plato cœlum, <expan abbr="elementorum&qacute;">elementorumque</expan>. </s> <s>vniuer&longs;itates propter <expan abbr="di&longs;tan-tiã">di&longs;tan­<lb/>tiam</expan> corpoream e&longs;&longs;e non <expan abbr="oĩno">omnino</expan> perpetua; verùm à Dei bonitate perpetuitatem fui&longs;&longs;e adepta, &longs;ed cùm Dei <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5229"></arrow.to.target><lb/>bonitas &longs;it inuariabilis; etiam veri&longs;imile e&longs;t per illam mundum perpetuò extiti&longs;&longs;e. </s> <s>Quoniam verò & <lb/>ad Ari&longs;t. </s> <s>multa Proclus afferebat qu&ecedil; ex ip&longs;iu&longs;met Platonis verbis erui po&longs;&longs;ent; libuit etiam h&ecedil;c in me­<lb/>dio ponere, vt experiamur &longs;iquid nobis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad hæc pro Ari&longs;t. </s> <s>&longs;uccurrat, in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pietati gratificari &longs;pe­<lb/>rantes, &longs;i <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, quoquo modo con&longs;entientem iudicemus. </s> <s>Quæritur, inquit ip&longs;e, Vtrùm perpetuum <lb/>vniuer&longs;um e&longs;t, an <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> ortus eius <expan abbr="initiũ">initium</expan> extiterit, re&longs;pondetur ip&longs;um genitum fui&longs;&longs;e, quae &longs;imulachrum <lb/>&longs;it primi opificis; <expan abbr="neq.">neque</expan> vllum aliud eius principium a&longs;signatur præter <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, & id à quo & genitum e&longs;t, <lb/>& generatur a&longs;siduè: atqui id quod in tempore fit, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> principiorum genus requirit. </s> <s>non igitur à <expan abbr="quo-dã">quo­<lb/>dam</expan> temporis principatu conditum e&longs;t. </s> <s>Quoniam autem mundo ordinis expers, & errans antece&longs;si&longs;&longs;e <lb/>po&longs;uit Plato; quamobrem &longs;u&longs;picari <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> po&longs;&longs;et ante <expan abbr="mundũ">mundum</expan> aliquid extiti&longs;&longs;e: &longs;ic di&longs;putat Proclus: <lb/>nam Plato genitum interpretatur tactile, & vi&longs;ile; tum interrogat aduer&longs;arium. </s> <s>Vtrum'ne <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> &longs;en&longs;ile <lb/>à <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> ortum duxerit, nec'ne. </s> <s>Si omne dixerit; ergo & id quod errans e&longs;t, & ordine vacans: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>& illud cerni po&longs;&longs;e dicit. </s> <s>Si neget, <expan abbr="neq.">neque</expan> mundus igitur, inquam ego, nece&longs;&longs;ariò genitus e&longs;t. </s> <s>Dicet ip&longs;e <lb/>forta&longs;&longs;e id quod nunc videtur, genitum à Platone a&longs;&longs;eueratum, nunc verò ordine carens, & errans non <lb/>cadere in a&longs;pectum. </s> <s>Probe &longs;anè: &longs;ed quo pacto id congruit cum verbis Platonis; quandò &longs;impliciter <lb/>& &longs;ine vlla temporis conditione pronunciat id e&longs;&longs;e genitum quod &longs;en&longs;ui &longs;ubiicitur? </s> <s>Rur&longs;us ante c&ecedil;li <lb/> | <arrow.to.target n="marg5229"></arrow.to.target><lb/>bonitas &longs;it inuariabilis; etiam veri&longs;imile e&longs;t per illam mundum perpetuò extiti&longs;&longs;e. </s> <s>Quoniam verò & <lb/>ad Ari&longs;t. </s> <s>multa Proclus afferebat qu&ecedil; ex ip&longs;iu&longs;met Platonis verbis erui po&longs;&longs;ent; libuit etiam h&ecedil;c in me­<lb/>dio ponere, vt experiamur &longs;iquid nobis <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad hæc pro Ari&longs;t. </s> <s>&longs;uccurrat, in eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pietati gratificari &longs;pe­<lb/>rantes, &longs;i <expan abbr="Platon&etilde;">Platonem</expan>, quoquo modo con&longs;entientem iudicemus. </s> <s>Quæritur, inquit ip&longs;e, Vtrùm perpetuum <lb/>vniuer&longs;um e&longs;t, an <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> ortus eius <expan abbr="initiũ">initium</expan> extiterit, re&longs;pondetur ip&longs;um genitum fui&longs;&longs;e, quae &longs;imulachrum <lb/>&longs;it primi opificis; <expan abbr="neq.">neque</expan> vllum aliud eius principium a&longs;signatur præter <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, & id à quo & genitum e&longs;t, <lb/>& generatur a&longs;siduè: atqui id quod in tempore fit, <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> principiorum genus requirit. </s> <s>non igitur à <expan abbr="quo-dã">quo­<lb/>dam</expan> temporis principatu conditum e&longs;t. </s> <s>Quoniam autem mundo ordinis expers, & errans antece&longs;si&longs;&longs;e <lb/>po&longs;uit Plato; quamobrem &longs;u&longs;picari <expan abbr="qui&longs;piã">qui&longs;piam</expan> po&longs;&longs;et ante <expan abbr="mundũ">mundum</expan> aliquid extiti&longs;&longs;e: &longs;ic di&longs;putat Proclus: <lb/>nam Plato genitum interpretatur tactile, & vi&longs;ile; tum interrogat aduer&longs;arium. </s> <s>Vtrum'ne <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> &longs;en&longs;ile <lb/>à <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> ortum duxerit, nec'ne. </s> <s>Si omne dixerit; ergo & id quod errans e&longs;t, & ordine vacans: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>& illud cerni po&longs;&longs;e dicit. </s> <s>Si neget, <expan abbr="neq.">neque</expan> mundus igitur, inquam ego, nece&longs;&longs;ariò genitus e&longs;t. </s> <s>Dicet ip&longs;e <lb/>forta&longs;&longs;e id quod nunc videtur, genitum à Platone a&longs;&longs;eueratum, nunc verò ordine carens, & errans non <lb/>cadere in a&longs;pectum. </s> <s>Probe &longs;anè: &longs;ed quo pacto id congruit cum verbis Platonis; quandò &longs;impliciter <lb/>& &longs;ine vlla temporis conditione pronunciat id e&longs;&longs;e genitum quod &longs;en&longs;ui &longs;ubiicitur? </s> <s>Rur&longs;us ante c&ecedil;li <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5230"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="fabricã">fabricam</expan>, & reliqua, tria hæc &longs;ola docet e&longs;&longs;e id quod e&longs;t, locum, & <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> quæ in idearum ve&longs;tigiis <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i prius tempus antece&longs;si&longs;&longs;e &longs;ignificat; illud etiam vagans, & ordinis expers genitum &longs;it <lb/>oportet. </s> <s>Tum &longs;i mundus, & errans illud, <expan abbr="atq.">atque</expan> inordinatum genita &longs;unt; <expan abbr="oĩs">omnis</expan> autem generatio fit inter <lb/>contraria, & ex mundo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> inordinatum &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: at &longs;i bonus fuerit conditor, <expan abbr="qũo">quoniam</expan> aut non rectè <lb/>ip&longs;um con&longs;truxit, aut &longs;i rectè con&longs;truxit, cur di&longs;&longs;oluit? </s> <s>&longs;i minus bonus; cur bonum quod e&longs;t mundus, <lb/>potuit ip&longs;e moliri? </s> <s>Rur&longs;us illo in&longs;i&longs;tunt, quòd tempus cum c&ecedil;lo factum e&longs;&longs;e dicitur. </s> <s>Si igitur tempus <lb/>æternum; ergo & c&ecedil;lum, &longs;i c&ecedil;lum in tempore conditum e&longs;t, & <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> igitur; quo nil ab&longs;urdius excogi­<lb/>tari pote&longs;t. </s> <s>Et ad hoc illi dicunt, tempus e&longs;&longs;e duplex, vel ordinatum & æquabile, vel inordinatum, & <lb/>in&ecedil;quabile, quemadmodum motus. </s> <s>vbi igitur de cœlo dicatur cum tempore fui&longs;&longs;e productum, <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/>ordinatum accipitur, & quod procedit ad numerum, cui alterum illud præce&longs;si&longs;&longs;e non inconuenit. </s> <s>hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i ad&longs;it, <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> e&longs;&longs;e nihil vetat, &longs;ed videant &longs;it'ne æquabile, & in&ecedil;quabile propria <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> affectio, <lb/>veluti motus, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> hunc inæquabilem e&longs;&longs;e contingit; <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> vnum <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> e&longs;t, & æquabile perpetuò. <lb/></s> <s>Si vnum igitur tempus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>perpetuum: ergo & cœlum. </s> <s>Multa etiam alia &longs;igna concurrunt qui­<lb/>bus eius philo&longs;ophi mens per&longs;picua reddatur: nanque <expan abbr="animã">animam</expan> vniuer&longs;i, vt primùm genita e&longs;t, corpori <lb/>Deus in&longs;euit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> vitam ip&longs;i a&longs;signauit quæ corporeo præiret, &longs;ed ip&longs;am è ve&longs;tigio cum corpore co­<lb/>pulauit, atqui anima apud ip&longs;um extitit &longs;emper, ergo & corpus. </s> <s>In&longs;uper idem Plato <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="animã">animam</expan> <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> <lb/> | <arrow.to.target n="marg5230"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="fabricã">fabricam</expan>, & reliqua, tria hæc &longs;ola docet e&longs;&longs;e id quod e&longs;t, locum, & <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> quæ in idearum ve&longs;tigiis <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i prius tempus antece&longs;si&longs;&longs;e &longs;ignificat; illud etiam vagans, & ordinis expers genitum &longs;it <lb/>oportet. </s> <s>Tum &longs;i mundus, & errans illud, <expan abbr="atq.">atque</expan> inordinatum genita &longs;unt; <expan abbr="oĩs">omnis</expan> autem generatio fit inter <lb/>contraria, & ex mundo <expan abbr="it&etilde;">item</expan> inordinatum &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t: at &longs;i bonus fuerit conditor, <expan abbr="qũo">quoniam</expan> aut non rectè <lb/>ip&longs;um con&longs;truxit, aut &longs;i rectè con&longs;truxit, cur di&longs;&longs;oluit? </s> <s>&longs;i minus bonus; cur bonum quod e&longs;t mundus, <lb/>potuit ip&longs;e moliri? </s> <s>Rur&longs;us illo in&longs;i&longs;tunt, quòd tempus cum c&ecedil;lo factum e&longs;&longs;e dicitur. </s> <s>Si igitur tempus <lb/>æternum; ergo & c&ecedil;lum, &longs;i c&ecedil;lum in tempore conditum e&longs;t, & <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> igitur; quo nil ab&longs;urdius excogi­<lb/>tari pote&longs;t. </s> <s>Et ad hoc illi dicunt, tempus e&longs;&longs;e duplex, vel ordinatum & æquabile, vel inordinatum, & <lb/>in&ecedil;quabile, quemadmodum motus. </s> <s>vbi igitur de cœlo dicatur cum tempore fui&longs;&longs;e productum, <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <lb/>ordinatum accipitur, & quod procedit ad numerum, cui alterum illud præce&longs;si&longs;&longs;e non inconuenit. </s> <s>hoc <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i ad&longs;it, <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> e&longs;&longs;e nihil vetat, &longs;ed videant &longs;it'ne æquabile, & in&ecedil;quabile propria <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> affectio, <lb/>veluti motus, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> hunc inæquabilem e&longs;&longs;e contingit; <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> <expan abbr="aũt">aut</expan> vnum <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> e&longs;t, & æquabile perpetuò. <lb/></s> <s>Si vnum igitur tempus, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. </s> <s>perpetuum: ergo & cœlum. </s> <s>Multa etiam alia &longs;igna concurrunt qui­<lb/>bus eius philo&longs;ophi mens per&longs;picua reddatur: nanque <expan abbr="animã">animam</expan> vniuer&longs;i, vt primùm genita e&longs;t, corpori <lb/>Deus in&longs;euit, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> vitam ip&longs;i a&longs;signauit quæ corporeo præiret, &longs;ed ip&longs;am è ve&longs;tigio cum corpore co­<lb/>pulauit, atqui anima apud ip&longs;um extitit &longs;emper, ergo & corpus. </s> <s>In&longs;uper idem Plato <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="animã">animam</expan> <expan abbr="ingenitã">ingenitam</expan> <lb/> |
| |
| <s>EXAGITAT ergo Philoponus cum <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan>, tum &longs;eor&longs;um <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> interpretationes. </s> <s>Primùm <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quae hæc qu&ecedil;&longs;tio propo&longs;ita fuerit ab antiquis philo&longs;ophis quorum ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt Plato & <lb/>Ari&longs;toteles, ac varij de mundi origine varia pronunciarunt: quidam ip&longs;ius ortum iterantes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <lb/>alij <expan abbr="vnicã">vnicam</expan> tantùm <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> ponentes, & erat hæc quæ&longs;tio perdifficilis: quare etiam illi, qui de mun­<lb/>do &longs;cribere aggrederetur, quemadmodum Plato Tim&ecedil;o, & Ari&longs;toteles in libris de C&ecedil;lo, quæ&longs;tionem <lb/>hanc tractare conueniebat. </s> <s>In methodo <expan abbr=".n.">enim</expan> ea quæ ab aliis aut &longs;apienter, aut non &longs;ine ratione dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>aut à viris celeberrimis approbata, perquiri debent. </s> <s>Sic igitur Plato qu&ecedil;&longs;tionem attigit de mundi pro­<lb/>ductione palàm quærens, an genitus fuerit. </s> <s>Sigillatim verò contra eos qui genitum accipiunt pro com­<lb/>po&longs;ito: cùm quærit ab initio dialogi Plato, &longs;it'ne genitus mundus; &longs;i id &longs;ibi velit problema, &longs;it'ne mun­<lb/>dus è materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>conflatus, res certè minimè dubia, & quæ <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> euidens e&longs;&longs;et, ac &longs;ine controuer­<lb/>&longs;ia recepta, reuocata fui&longs;&longs;et in <expan abbr="dubiũ">dubium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ineptum problema fui&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> e&longs;&longs;et &longs;anè, quòd tanto appa­<lb/>ratu <expan abbr="quæ&longs;tion&etilde;">quæ&longs;tionem</expan> ordiretur, <expan abbr="dii&qacute;">diique</expan>. </s> <s>ad exitum ip&longs;ius velut in Tragœdiis, inuocarentur. </s> <s>res autem dubia, <lb/>& cuius nodus vindice dignus e&longs;&longs;et, omi&longs;&longs;a. </s> <s>Prætereà demon&longs;trationes congruant cum problemate <lb/>opus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i proponeretur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, Vtrùm c&ecedil;lum, &longs;iue mundus &longs;implex &longs;it, an è materia, <lb/>& forma <expan abbr="cõponatur">componatur</expan>; idem profectò po&longs;teà concludendum fuit, & <expan abbr="&longs;ciendũ">&longs;ciendum</expan> &longs;implex'ne an compo&longs;itus <lb/>&longs;it. </s> <s>de qua re ne verbum quidem à Platone factum in eo volumine comperimus. </s> <s>Multò minus qu&ecedil;re­<lb/>re conuenit an mundus genitus &longs;it, hoc &longs;ignificato, Vtrùm pendeat mundus ab opifice primo, nec'ne: | <s>EXAGITAT ergo Philoponus cum <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan>, tum &longs;eor&longs;um <expan abbr="vtra&longs;q.">vtra&longs;que</expan> interpretationes. </s> <s>Primùm <lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, quae hæc qu&ecedil;&longs;tio propo&longs;ita fuerit ab antiquis philo&longs;ophis quorum ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt Plato & <lb/>Ari&longs;toteles, ac varij de mundi origine varia pronunciarunt: quidam ip&longs;ius ortum iterantes in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <lb/>alij <expan abbr="vnicã">vnicam</expan> tantùm <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> ponentes, & erat hæc quæ&longs;tio perdifficilis: quare etiam illi, qui de mun­<lb/>do &longs;cribere aggrederetur, quemadmodum Plato Tim&ecedil;o, & Ari&longs;toteles in libris de C&ecedil;lo, quæ&longs;tionem <lb/>hanc tractare conueniebat. </s> <s>In methodo <expan abbr=".n.">enim</expan> ea quæ ab aliis aut &longs;apienter, aut non &longs;ine ratione dicta <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/>aut à viris celeberrimis approbata, perquiri debent. </s> <s>Sic igitur Plato qu&ecedil;&longs;tionem attigit de mundi pro­<lb/>ductione palàm quærens, an genitus fuerit. </s> <s>Sigillatim verò contra eos qui genitum accipiunt pro com­<lb/>po&longs;ito: cùm quærit ab initio dialogi Plato, &longs;it'ne genitus mundus; &longs;i id &longs;ibi velit problema, &longs;it'ne mun­<lb/>dus è materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. </s> <s>conflatus, res certè minimè dubia, & quæ <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> euidens e&longs;&longs;et, ac &longs;ine controuer­<lb/>&longs;ia recepta, reuocata fui&longs;&longs;et in <expan abbr="dubiũ">dubium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ineptum problema fui&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> e&longs;&longs;et &longs;anè, quòd tanto appa­<lb/>ratu <expan abbr="quæ&longs;tion&etilde;">quæ&longs;tionem</expan> ordiretur, <expan abbr="dii&qacute;">diique</expan>. </s> <s>ad exitum ip&longs;ius velut in Tragœdiis, inuocarentur. </s> <s>res autem dubia, <lb/>& cuius nodus vindice dignus e&longs;&longs;et, omi&longs;&longs;a. </s> <s>Prætereà demon&longs;trationes congruant cum problemate <lb/>opus e&longs;t. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i proponeretur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, Vtrùm c&ecedil;lum, &longs;iue mundus &longs;implex &longs;it, an è materia, <lb/>& forma <expan abbr="cõponatur">componatur</expan>; idem profectò po&longs;teà concludendum fuit, & <expan abbr="&longs;ciendũ">&longs;ciendum</expan> &longs;implex'ne an compo&longs;itus <lb/>&longs;it. </s> <s>de qua re ne verbum quidem à Platone factum in eo volumine comperimus. </s> <s>Multò minus qu&ecedil;re­<lb/>re conuenit an mundus genitus &longs;it, hoc &longs;ignificato, Vtrùm pendeat mundus ab opifice primo, nec'ne: |
| <pb pagenum="914"/>id <expan abbr=".n.">enim</expan> turpe admodum <expan abbr="vanum&qacute;">vanumque</expan>. </s> <s>foret, quia nil euertit magis ingenium problematis; omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> ill&ecedil; quæ­<arrow.to.target n="marg5236"></arrow.to.target><lb/>&longs;tiones è numero problematum eiiciuntur quæ contra mores &longs;unt, vtputa, Vtrùm Deus colendus &longs;it, <lb/>nec'ne. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Proin Auerroës <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> item, <expan abbr="quantuncunq.">quantuncunque</expan> impius à maioribus no&longs;tris habitus &longs;it; per&longs;picuè mo­<lb/> | <pb pagenum="914"/>id <expan abbr=".n.">enim</expan> turpe admodum <expan abbr="vanum&qacute;">vanumque</expan>. </s> <s>foret, quia nil euertit magis ingenium problematis; omnes <expan abbr=".n.">enim</expan> ill&ecedil; quæ­<arrow.to.target n="marg5236"></arrow.to.target><lb/>&longs;tiones è numero problematum eiiciuntur quæ contra mores &longs;unt, vtputa, Vtrùm Deus colendus &longs;it, <lb/>nec'ne. </s> <s><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Proin Auerroës <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> item, <expan abbr="quantuncunq.">quantuncunque</expan> impius à maioribus no&longs;tris habitus &longs;it; per&longs;picuè mo­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5237"></arrow.to.target><lb/> | <arrow.to.target n="marg5237"></arrow.to.target><lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5238"></arrow.to.target><lb/>net philo&longs;ophos, ne in dubium reuocent ea quæ pertinent ad Deum, cùm illius perfectionem quoquo <lb/>pacto maculare po&longs;sint. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm maie&longs;tas ip&longs;ius minuatur, &longs;i quæramus pendeat'ne ab ip&longs;o mundus: <lb/>& Deus <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;ententia reputetur opi&longs;ex, & gubernator <expan abbr="oĩum">omnium</expan> cum mortalium, tum æter­<lb/>norum, &longs;eu &longs;ub intelligentiam, &longs;eu &longs;ub &longs;en&longs;um cadant, pœna dignus erit qui tale problema proponet. <lb/></s> <s>Vana item quæ&longs;tio fui&longs;&longs;et: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ea qu&ecedil; pro certis habentur inter quæ foret hoc no&longs;trum, è problema­<lb/>tum ordine expunguntur. </s> <s>Accedit eòdem, quòd antiquus erat & patrius &longs;ermo nobis <expan abbr="oĩa">omnia</expan> ex Deo con­<lb/>&longs;tare, <expan abbr="nullam&qacute;">nullamque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ibi per &longs;e ip&longs;am &longs;ufficere ab eius &longs;alute de&longs;ertam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> nonmodò viri pieta­<lb/>te in&longs;ignes, & vates eam Dei bonitatem carmine celebrarunt; verùm etiam vnanimis philo&longs;ophorum <lb/>con&longs;en&longs;us. </s> <s>Etenim apud no&longs;tros hæc leguntur.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5238"></arrow.to.target><lb/>net philo&longs;ophos, ne in dubium reuocent ea quæ pertinent ad Deum, cùm illius perfectionem quoquo <lb/>pacto maculare po&longs;sint. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> cùm maie&longs;tas ip&longs;ius minuatur, &longs;i quæramus pendeat'ne ab ip&longs;o mundus: <lb/>& Deus <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;ententia reputetur opifex, & gubernator <expan abbr="oĩum">omnium</expan> cum mortalium, tum æter­<lb/>norum, &longs;eu &longs;ub intelligentiam, &longs;eu &longs;ub &longs;en&longs;um cadant, pœna dignus erit qui tale problema proponet. <lb/></s> <s>Vana item quæ&longs;tio fui&longs;&longs;et: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ea qu&ecedil; pro certis habentur inter quæ foret hoc no&longs;trum, è problema­<lb/>tum ordine expunguntur. </s> <s>Accedit eòdem, quòd antiquus erat & patrius &longs;ermo nobis <expan abbr="oĩa">omnia</expan> ex Deo con­<lb/>&longs;tare, <expan abbr="nullam&qacute;">nullamque</expan>. </s> <s><expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ibi per &longs;e ip&longs;am &longs;ufficere ab eius &longs;alute de&longs;ertam. </s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> nonmodò viri pieta­<lb/>te in&longs;ignes, & vates eam Dei bonitatem carmine celebrarunt; verùm etiam vnanimis philo&longs;ophorum <lb/>con&longs;en&longs;us. </s> <s>Etenim apud no&longs;tros hæc leguntur.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5236"></margin.target>E</s></p> | <s><margin.target id="marg5236"></margin.target>E</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5238"></margin.target>b De&longs;tr.</s></p> | <s><margin.target id="marg5238"></margin.target>b De&longs;tr.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ei)s de/ se pa/nta ble/pEI dou=nai fi\lon EI(=dar e(ka/sw|<lb/> | <s><foreign lang="greek">*ei)s de/ se pa/nta ble/pei dou=nai fi\lon ei(=dar e(ka/stw|<lb/> |
| | |
| *ga=s d)a)/ra dwti/nhn a)gaqhn\ e)k sEI=o komi/sqoi.<lb/> | *pa=s d' a)/ra dwti/nhn a)gaqhn\ e)k sei=o komi/sqoi.<lb/> |
| | |
| *ga/nta li/hn ga/nontai pala/mas o(te sEI=o pata/sqEIs<lb/> | *pa/nta li/hn ga/nontai pala/mas o(te sei=o pata/sqeis<lb/> |
| | |
| *kai\ klo/nos ai)no\s e)/xEI o(te shn\s re/ yEIas o)pwphn\<lb/> | *kai\ klo/nos ai)no\s e)/xei o(te sun\stre/yeias o)pwph\n<lb/> |
| | |
| *qumo\n a)s enume\ noio se/qen qnh/skousi+ dame/ntes.</foreign> | *qumo\n a)stenume\noio se/qen qnh/skousi dame/ntes.</foreign> |
| <arrow.to.target n="marg5239"></arrow.to.target></s></p> | <arrow.to.target n="marg5239"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5239"></margin.target>F</s></p> | <s><margin.target id="marg5239"></margin.target>F</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*kai\ prote/ rhn a)qinu/qousi<gap/>n a)/far peri\ mhhe/ ra gai=an.</foreign></s></p> | <s><foreign lang="greek">*kai\ prote/rhn a)qinu/qousin a)/far peri\mhte/ ra gai=an.</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Et ad idem Orphici ver&longs;us afferuntur, quibus D. O. M. tanquam &longs;ummus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> rerum opifex <expan abbr="celebra&ttilde;">celebratur</expan>, <lb/>& hone&longs;tatur ampli&longs;simis honorib. quæ item Plato non ignorabat, vt in eo non hæ&longs;itaret: illa <expan abbr=".n.">enim</expan> nobis <lb/>&longs;ignificat 4. de legibus. </s> <s>Hæc verò quia &longs;ignificantur etiam, ab auctore libri de mundo; omittuntur <expan abbr="aũt">aut</expan>: <lb/>nos huc conferre non grauabimur. </s> <s>quæ cum è Proclo, tum etiam ex Apuleij libro quem ip&longs;e quoque <lb/>&longs;crip&longs;it alteri cognominem, colligimus: iis Deus O. M. &longs;ub Iouis per&longs;ona cum Græcè, tum Latinè cele­<lb/>bratur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> omnium ideas in &longs;eip&longs;o continere primum perhibetur.</s></p> | <s>Et ad idem Orphici ver&longs;us afferuntur, quibus D. O. M. tanquam &longs;ummus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> rerum opifex <expan abbr="celebra&ttilde;">celebratur</expan>, <lb/>& hone&longs;tatur ampli&longs;simis honorib. quæ item Plato non ignorabat, vt in eo non hæ&longs;itaret: illa <expan abbr=".n.">enim</expan> nobis <lb/>&longs;ignificat 4. de legibus. </s> <s>Hæc verò quia &longs;ignificantur etiam, ab auctore libri de mundo; omittuntur <expan abbr="aũt">aut</expan>: <lb/>nos huc conferre non grauabimur. </s> <s>quæ cum è Proclo, tum etiam ex Apuleij libro quem ip&longs;e quoque <lb/>&longs;crip&longs;it alteri cognominem, colligimus: iis Deus O. M. &longs;ub Iouis per&longs;ona cum Græcè, tum Latinè cele­<lb/>bratur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> omnium ideas in &longs;eip&longs;o continere primum perhibetur.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*ga/nha ga\r e)n zhno\s mega/lou ta/ de dw/mati kEI=tai.<lb/> | <s><foreign lang="greek">*pa/nta ga\r e)n zhno\s mega/lou ta/ de dw/mati kei=tai.<lb/> |
| | |
| *tou)/neka sun\ tw=| panhi/ dio\s pa/lin e)kto\s e)tu/xqh.<lb/> | *tou)/neka su\n tw=| panti/ dio\s pa/lin e)kto\s e)tu/xqh.<lb/> |
| | |
| *ai)qe/ros es)rEI/hs, h)\ d)ou)ranou= a)glao\n u(yos<lb/> | *ai)qe/ros eu)rei/hs, h)\ d' ou)ranou= a)glao\n u(yos <lb/> |
| | |
| *go/ntou h) a)truge/tou, gai/hs h) es)rukh/dews es(rh<lb/> | *po/ntou t' a)truge/tou, gai/hs t' eu)rukh/dews eu(rh <lb/> |
| | |
| *w)keano/s he me/ gas, kai\ nh/sata ta/rtara gai/hs<lb/> | *w)keano/s te me/gas, kai\ nh/sata ta/rtara gai/hs <lb/> |
| | |
| *kai\spotamoi\, <07>\ po/ntos a)pEI/rhtos, a)/lla\ te pa/nta-<lb/> | *kai\spotamoi\, kai\ po/ntos a)pei/rhtos, a)/lla\ te pa/nta <lb/> |
| | |
| *ga/nhes t)a)qa/natoi, ma/kares qeoi\, h)de\ qe/ainai.<lb/> | *ta/nhes t' a)qa/natoi, ma/kares qeoi\, h)de\ qe/ainai.<lb/> |
| | |
| *o(ssa h) e<gap/>\hngegaw=ta, kai\ u(seron o(ssa e)\mellen.</foreign> Deinde<arrow.to.target n="marg5240"></arrow.to.target></s></p> | *o(ssa t' e)\hngegaw=ta, kai\ u(steron o(ssa e)\mellen.</foreign> Deinde<arrow.to.target n="marg5240"></arrow.to.target></s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5240"></margin.target>G</s></p> | <s><margin.target id="marg5240"></margin.target>G</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">-zhno\s d)e)ni\ gas e/ra sEIra\ pefu/kEI</foreign>. </s> <s>quæ nos.</s></p> | <s><foreign lang="greek">- zhno\s d' e)ni\ gaste/ra seira\ pefu/kei</foreign>. </s> <s>quæ nos.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Cuncta etenim, quæ hîc &longs;unt, magni louis ædibus in&longs;unt</s></p> | <s><emph type="italics"/>Cuncta etenim, quæ hîc &longs;unt, magni louis ædibus in&longs;unt</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>mox idearum plenus cùm &longs;it, in &longs;e ip&longs;o omnia complectitur: nam &longs;ubdit Theologus</s></p> | <s>mox idearum plenus cùm &longs;it, in &longs;e ip&longs;o omnia complectitur: nam &longs;ubdit Theologus</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*zes\s prw=tos ge/neto, zeu\s u(satos a)rgike/ rannos:<lb/> | <s><foreign lang="greek">*zeu\s prw=tos ge/neto, zeu\s u(statos a)rgike/rannos:<lb/> |
| | |
| *zes\s kefalh\zess me/ssa. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\s d)e)k pa/nta te/tuktai<lb/> | *zeu\s kefalh\zeus me/ssa. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">dio\s d' e)k pa/nta te/tuktai<lb/> |
| | |
| *zeu\s puqmhn/ gaihs te kai\ ou)ranou= a)s ero/entos<lb/> | *zeu\s puqmh/n gaihs te kai\ ou)ranou= a)stero/entos<lb/> |
| | |
| *zeu\s a)/rshn ge/neto, zeu\s a)\mbrotos e)/pleto nu/mfh.<lb/> | *zeu\s a)/rshn ge/neto, zeu\s a)\mbrotos e)/pleto nu/mfh.<lb/> |
| | |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><foreign lang="greek">*zeu\s po/ntou ri(/za, zeu\s h(lios, h)de\ selhn\h.<lb/> | <s><foreign lang="greek">*zeu\s po/ntou ri(/za, zeu\s h(lios, h)de\ selhn\h.<lb/> |
| | |
| *zeu\s basi+leu\s, zeu\s a)\rxwn, a(pa/nton a)rxige/neqlos.<lb/> | *zeu\s basileu\s, zeu\s a)\rxwn, a(pa/nton a)rxige/neqlos.<lb/> |
| | |
| *e(\n kra/tos, EI(=s dai/mwn ge/neto me/ gas a)rxo\s a)pa(ntwn.<lb/> | *e(\n kra/tos, ei(=s dai/mwn ge/neto me/ gas a)rxo\s a)pa/ntwn.<lb/> |
| | |
| *e(\n de\ de/mas basi+/lEIon e)n w=| ta/ de pa/nta kuklEI=tai,<lb/> | *e(\n de\ de/mas basi/leion e)n w=| ta/ de pa/nta kuklei=tai,<lb/> |
| | |
| *gu=r te u(dwr kai\ gai=a <07>\ ai)qh\r nu/c te kai\ h(=mar.<lb/> | *pu=r te u(dwr kai\ gai=a kai\ ai)qh\r nu/c te kai\ h(=mar.<lb/> |
| | |
| *ga/nta ga\r e)kru/yas au(=qis fa/os e)s polugh=qes<lb/> | *pa/nta ga\r e)kru/yas au(=qis fa/os e)s polugh=qes<lb/> |
| | |
| *e)c i(erh=s kradi/hs e)sene/gkato me/ rmera re(\zwn</foreign></s></p> | *e)c i(erh=s kradi/hs e)sene/gkato me/ rmera re(\zwn</foreign></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Ignis, aqua, & tellus, <expan abbr="atq.">atque</expan> &ecedil;ther, <expan abbr="nox&qacute;">noxque</expan>. </s> <s><expan abbr="die&longs;&qacute;">die&longs;que</expan>.<emph.end type="italics"/>: Rur&longs;us ille</s></p> | <s><emph type="italics"/>Ignis, aqua, & tellus, <expan abbr="atq.">atque</expan> &ecedil;ther, <expan abbr="nox&qacute;">noxque</expan>. </s> <s><expan abbr="die&longs;&qacute;">die&longs;que</expan>.<emph.end type="italics"/>: Rur&longs;us ille</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Nam &longs;imul occuluit, rur&longs;um extulit omma letho</s></p> | <s><emph type="italics"/>Nam &longs;imul occuluit, rur&longs;um extulit omnia letho</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Corde &longs;uo è &longs;acro con&longs;ultor lumine rebus<emph.end type="italics"/>.</s></p> | <s>Corde &longs;uo è &longs;acro con&longs;ultor lumine rebus<emph.end type="italics"/>.</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>Erant igitur hæc præcipua, <expan abbr="neq.">neque</expan> dubitanda, vt &longs;iquis ea proponeret, vel id a&longs;&longs;umeret quod efficiendum <lb/>foret, vel ab ob&longs;curis per&longs;picua di&longs;cernere ne&longs;ciret, nam <expan abbr="neq.">neque</expan> de hoc dubita&longs;&longs;e videtur Ari&longs;t. </s> <s>qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>acceperit à Deo c&ecedil;lum & vniuer&longs;am <expan abbr="naturã">naturam</expan> pendere, <expan abbr="neq.">neque</expan> eius dicti <expan abbr="rõnem">rationem</expan> attulerit, aut ne <expan abbr="tenui&longs;simã">tenui&longs;simam</expan> <lb/>quidem &longs;u&longs;picionem &longs;ignificarit. </s> <s>Iam verò Xenocratis <expan abbr="re&longs;pon&longs;ion&etilde;">re&longs;pon&longs;ionem</expan> confutat Ari&longs;t. </s> <s>docens non e&longs;&longs;e pa­<lb/>rem <expan abbr="rõnem">rationem</expan> di&longs;&longs;oluendi mathematicorum <expan abbr="diagrãmata">diagrammata</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> naturalia, quippe quòd illorum <expan abbr="dia-grãmata">dia­<lb/>grammata</expan> rem <expan abbr="iã">iam</expan> con&longs;tituram requirant, & <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> non egeant: at natura ab elementis incipit, & compo­<lb/>nendo profici&longs;citur, ac tempus in <expan abbr="cõpo&longs;itione">compo&longs;itione</expan> ponit, <expan abbr="talem&qacute;">talemque</expan>. </s> <s>ordinem natura, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> auctore Platone, <lb/>&longs;eruauit quæ ex inordinato in <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> adduxerit. </s> <s>Proinde huic incommodo caui&longs;&longs;e dicimus <expan abbr="pr&ecedil;cepto-r&etilde;">pr&ecedil;cepto­<lb/>rem</expan> no&longs;trum 1. Meteor. </s> <s>qui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan> mundi in elementa, <expan abbr="compo&longs;itionem&qacute;">compo&longs;itionemque</expan>. </s> <s>tempore pr&ecedil;ce&longs;si&longs;&longs;e non <lb/>fingat, &longs;ed di&longs;&longs;oluens &longs;ola mente vtatur. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan>, vt Proclus ait ex Iamblichi <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, per&longs;picuitas honoranda <lb/>e&longs;t, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> &longs;it <expan abbr="accõmodata">accommodata</expan> ad <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> faciendam: at id ita non efficitur: nam licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> alia via repe­<arrow.to.target n="marg5243"></arrow.to.target><lb/>rire c&ecedil;lum à Deo pendere, & diuinæ bonitatis e&longs;&longs;e participem. </s> <s>Demum mihi veri&longs;imile non fit, vbi de <lb/>re tanti ponderis, & in loco tam illu&longs;tri di&longs;&longs;eratur in quo <expan abbr="etiã">etiam</expan> res ex profe&longs;&longs;o proponatur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, <lb/>quòd &longs;emper propria notione vocis abu&longs;us fuerit Plato quæ prætereà decus & amplitudinem Dei labe­<lb/>factaret: cùm c&ecedil;teroqui veteres philo&longs;ophi ea quæ tenuuia per &longs;e ip&longs;a &longs;unt, amplificare, & verbis maie­<lb/>&longs;tate plenis ex ornare con&longs;ue&longs;&longs;ent: <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;ceptam di&longs;putationem fui&longs;&longs;e puto, &longs;i non alia de cau&longs;&longs;a, <lb/>at ea &longs;altem, quòd Symbolum in aliam longe partem accipi potui&longs;&longs;et propter ambiguitatem, quàm <lb/>veritas forta&longs;&longs;e tuli&longs;&longs;et: lucem igitur requirebat, & confirmationem certi&longs;simam qua rem ita e&longs;&longs;e te­<lb/>neremus, nec Symbolo illuderemur. </s> <s>quanquàm iis a&longs;&longs;entio potius qui in dubio Platoni tribuunt al­<lb/>teram &longs;ententiam, ac per&longs;ua&longs;i &longs;unt, <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> nonmodò contra verba, verùm contra &longs;ententiam Plato­<lb/>nis di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> veterum <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> ab ætate Platonis & Ari&longs;totelis ea fuerit opinio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> di&longs;cipulorum Platonis affert te&longs;timonium Philoponus ex <expan abbr="quodã">quodam</expan> Platonico cui nomen fuit Taurus <lb/>qui citat verba ip&longs;a Ari&longs;t. </s> <s>allegantis Tim&ecedil;um qui <expan abbr="mundũ">mundum</expan> conditum fui&longs;&longs;e profiteretur ex libro, quem <lb/>ab Ari&longs;t. </s> <s>contra Tim&ecedil;um &longs;criptum fui&longs;&longs;e &longs;eor&longs;um Platonici ip&longs;i te&longs;tantur in quo Tim&ecedil;i propo&longs;itum erat <lb/>de mundo, & eo quod generatur. </s> <s>Forta&longs;&longs;e verò intelligebat Ari&longs;toteles, inquit, Tim&ecedil;um Platonis. <lb/></s> <s>Theophilus etiam, qui <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> philo&longs;ophum audiuit, &longs;crip&longs;it librum de naturalibus opinionibus Pla­<lb/> | <s>Erant igitur hæc præcipua, <expan abbr="neq.">neque</expan> dubitanda, vt &longs;iquis ea proponeret, vel id a&longs;&longs;umeret quod efficiendum <lb/>foret, vel ab ob&longs;curis per&longs;picua di&longs;cernere ne&longs;ciret, nam <expan abbr="neq.">neque</expan> de hoc dubita&longs;&longs;e videtur Ari&longs;t. </s> <s>qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <lb/>acceperit à Deo c&ecedil;lum & vniuer&longs;am <expan abbr="naturã">naturam</expan> pendere, <expan abbr="neq.">neque</expan> eius dicti <expan abbr="rõnem">rationem</expan> attulerit, aut ne <expan abbr="tenui&longs;simã">tenui&longs;simam</expan> <lb/>quidem &longs;u&longs;picionem &longs;ignificarit. </s> <s>Iam verò Xenocratis <expan abbr="re&longs;pon&longs;ion&etilde;">re&longs;pon&longs;ionem</expan> confutat Ari&longs;t. </s> <s>docens non e&longs;&longs;e pa­<lb/>rem <expan abbr="rõnem">rationem</expan> di&longs;&longs;oluendi mathematicorum <expan abbr="diagrãmata">diagrammata</expan>, & <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> naturalia, quippe quòd illorum <expan abbr="dia-grãmata">dia­<lb/>grammata</expan> rem <expan abbr="iã">iam</expan> con&longs;tituram requirant, & <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> non egeant: at natura ab elementis incipit, & compo­<lb/>nendo profici&longs;citur, ac tempus in <expan abbr="cõpo&longs;itione">compo&longs;itione</expan> ponit, <expan abbr="talem&qacute;">talemque</expan>. </s> <s>ordinem natura, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> auctore Platone, <lb/>&longs;eruauit quæ ex inordinato in <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> adduxerit. </s> <s>Proinde huic incommodo caui&longs;&longs;e dicimus <expan abbr="pr&ecedil;cepto-r&etilde;">pr&ecedil;cepto­<lb/>rem</expan> no&longs;trum 1. Meteor. </s> <s>qui <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan> mundi in elementa, <expan abbr="compo&longs;itionem&qacute;">compo&longs;itionemque</expan>. </s> <s>tempore pr&ecedil;ce&longs;si&longs;&longs;e non <lb/>fingat, &longs;ed di&longs;&longs;oluens &longs;ola mente vtatur. </s> <s><expan abbr="atq.">atque</expan>, vt Proclus ait ex Iamblichi <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan>, per&longs;picuitas honoranda <lb/>e&longs;t, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> &longs;it <expan abbr="accõmodata">accommodata</expan> ad <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> faciendam: at id ita non efficitur: nam licet <expan abbr="etiã">etiam</expan> alia via repe­<arrow.to.target n="marg5243"></arrow.to.target><lb/>rire c&ecedil;lum à Deo pendere, & diuinæ bonitatis e&longs;&longs;e participem. </s> <s>Demum mihi veri&longs;imile non fit, vbi de <lb/>re tanti ponderis, & in loco tam illu&longs;tri di&longs;&longs;eratur in quo <expan abbr="etiã">etiam</expan> res ex profe&longs;&longs;o proponatur ad <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, <lb/>quòd &longs;emper propria notione vocis abu&longs;us fuerit Plato quæ prætereà decus & amplitudinem Dei labe­<lb/>factaret: cùm c&ecedil;teroqui veteres philo&longs;ophi ea quæ tenuuia per &longs;e ip&longs;a &longs;unt, amplificare, & verbis maie­<lb/>&longs;tate plenis ex ornare con&longs;ue&longs;&longs;ent: <expan abbr="iure&qacute;">iureque</expan>. </s> <s>&longs;u&longs;ceptam di&longs;putationem fui&longs;&longs;e puto, &longs;i non alia de cau&longs;&longs;a, <lb/>at ea &longs;altem, quòd Symbolum in aliam longe partem accipi potui&longs;&longs;et propter ambiguitatem, quàm <lb/>veritas forta&longs;&longs;e tuli&longs;&longs;et: lucem igitur requirebat, & confirmationem certi&longs;simam qua rem ita e&longs;&longs;e te­<lb/>neremus, nec Symbolo illuderemur. </s> <s>quanquàm iis a&longs;&longs;entio potius qui in dubio Platoni tribuunt al­<lb/>teram &longs;ententiam, ac per&longs;ua&longs;i &longs;unt, <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> nonmodò contra verba, verùm contra &longs;ententiam Plato­<lb/>nis di&longs;&longs;erere. </s> <s>Quòd <expan abbr="aũt">aut</expan> veterum <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> ab ætate Platonis & Ari&longs;totelis ea fuerit opinio, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> di&longs;cipulorum Platonis affert te&longs;timonium Philoponus ex <expan abbr="quodã">quodam</expan> Platonico cui nomen fuit Taurus <lb/>qui citat verba ip&longs;a Ari&longs;t. </s> <s>allegantis Tim&ecedil;um qui <expan abbr="mundũ">mundum</expan> conditum fui&longs;&longs;e profiteretur ex libro, quem <lb/>ab Ari&longs;t. </s> <s>contra Tim&ecedil;um &longs;criptum fui&longs;&longs;e &longs;eor&longs;um Platonici ip&longs;i te&longs;tantur in quo Tim&ecedil;i propo&longs;itum erat <lb/>de mundo, & eo quod generatur. </s> <s>Forta&longs;&longs;e verò intelligebat Ari&longs;toteles, inquit, Tim&ecedil;um Platonis. <lb/></s> <s>Theophilus etiam, qui <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> philo&longs;ophum audiuit, &longs;crip&longs;it librum de naturalibus opinionibus Pla­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5244"></arrow.to.target><lb/>tonis inter quas hanc ip&longs;am recitat, quod mundum <expan abbr="genitũ">genitum</expan> po&longs;ui&longs;&longs;et, & tanquam ita &longs;en&longs;erit Plato, con­<lb/>tra ip&longs;um di&longs;putat. </s> <s>Nec pr&ecedil;tereundum e&longs;t Galeni te&longs;timonium, qui 4. lib. de demon&longs;tratione apud Phi­<lb/>loponum eidem &longs;ententiæ ad&longs;tipulatur. </s> <s>Accedit eòdem auctoritas Alexandri qui in <expan abbr="cõmentariis">commentariis</expan> libri <lb/>de cœlo manife&longs;tò a&longs;&longs;erit eam fui&longs;&longs;e Platonis opinionem de fabrica mundi. </s> <s>Sicui verò &longs;u&longs;pecta fuerint <lb/>hæc tam in&longs;ignia te&longs;timonia, tanquam nimis addicta Ari&longs;toteli; con&longs;ulat M. Tullium in lib. de vniuer­<lb/>&longs;itate: idem etiam legat Plutarchum; intelliget <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i ex elocutione de animi &longs;en&longs;u iudicium ferri <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>mundum à Platone genitum fui&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan> in Tim&ecedil;o. </s> <s>Dicant ip&longs;i quantum volunt: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> illud no­<lb/>uum geniti &longs;ignificatum quod à Proclo inductum e&longs;t, valdè arridet: quandò etiam ip&longs;i illud aduer&longs;a­<lb/>tur quod proponitur; &longs;it'ne à principio <expan abbr="quodã">quodam</expan> incipiens genitus mundus, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> perpetuò fit, non vi­<lb/>detur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;uæ perpetuæ generationis. </s> <s>Adde huc quòd mundi &longs;peculatio non ab&longs;oluere­<lb/>tur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam&longs;i <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan> ip&longs;um ita e&longs;&longs;e, quia fiat, & e&longs;&longs;e cum extentione, adhuc dubitari po&longs;&longs;et, <lb/>habuerit'ne principium talis e&longs;&longs;entiæ, an &longs;emper fuerit tale, &longs;icuti, et&longs;i &longs;ciremus motum & tempus vnà <lb/>extendi, &longs;upere&longs;&longs;et tamen <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, an motus & tempus orta aliquando &longs;int, an talia perpetuò exti­<lb/>terint, & id quæritur ab Ari&longs;totele, & explicatu difficile e&longs;t, ac maximi ponderis, quòd inter corpora c&ecedil;­<lb/>li &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="maximã">maximam</expan> mundi partem occupauit. </s> <s>&longs;i c&ecedil;li &longs;ub&longs;tantia ab illa <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> &longs;eparatur; ridiculum <lb/>&longs;it mundum ita genitum appellari, cùm eius minima pars quæ continetur elementis, cùm illa extentio­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5244"></arrow.to.target><lb/>tonis inter quas hanc ip&longs;am recitat, quod mundum <expan abbr="genitũ">genitum</expan> po&longs;ui&longs;&longs;et, & tanquam ita &longs;en&longs;erit Plato, con­<lb/>tra ip&longs;um di&longs;putat. </s> <s>Nec pr&ecedil;tereundum e&longs;t Galeni te&longs;timonium, qui 4. lib. de demon&longs;tratione apud Phi­<lb/>loponum eidem &longs;ententiæ ad&longs;tipulatur. </s> <s>Accedit eòdem auctoritas Alexandri qui in <expan abbr="cõmentariis">commentariis</expan> libri <lb/>de cœlo manife&longs;tò a&longs;&longs;erit eam fui&longs;&longs;e Platonis opinionem de fabrica mundi. </s> <s>Sicui verò &longs;u&longs;pecta fuerint <lb/>hæc tam in&longs;ignia te&longs;timonia, tanquam nimis addicta Ari&longs;toteli; con&longs;ulat M. Tullium in lib. de vniuer­<lb/>&longs;itate: idem etiam legat Plutarchum; intelliget <expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;i ex elocutione de animi &longs;en&longs;u iudicium ferri <expan abbr="põt">potest</expan>, <lb/>mundum à Platone genitum fui&longs;&longs;e <expan abbr="a&longs;&longs;ertũ">a&longs;&longs;ertum</expan> in Tim&ecedil;o. </s> <s>Dicant ip&longs;i quantum volunt: nam <expan abbr="neq.">neque</expan> illud no­<lb/>uum geniti &longs;ignificatum quod à Proclo inductum e&longs;t, valdè arridet: quandò etiam ip&longs;i illud aduer&longs;a­<lb/>tur quod proponitur; &longs;it'ne à principio <expan abbr="quodã">quodam</expan> incipiens genitus mundus, quod <expan abbr=".n.">enim</expan> perpetuò fit, non vi­<lb/>detur habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;uæ perpetuæ generationis. </s> <s>Adde huc quòd mundi &longs;peculatio non ab&longs;oluere­<lb/>tur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam&longs;i <expan abbr="cõcedamus">concedamus</expan> ip&longs;um ita e&longs;&longs;e, quia fiat, & e&longs;&longs;e cum extentione, adhuc dubitari po&longs;&longs;et, <lb/>habuerit'ne principium talis e&longs;&longs;entiæ, an &longs;emper fuerit tale, &longs;icuti, et&longs;i &longs;ciremus motum & tempus vnà <lb/>extendi, &longs;upere&longs;&longs;et tamen <expan abbr="inquirendũ">inquirendum</expan>, an motus & tempus orta aliquando &longs;int, an talia perpetuò exti­<lb/>terint, & id quæritur ab Ari&longs;totele, & explicatu difficile e&longs;t, ac maximi ponderis, quòd inter corpora c&ecedil;­<lb/>li &longs;ub&longs;tantia <expan abbr="maximã">maximam</expan> mundi partem occupauit. </s> <s>&longs;i c&ecedil;li &longs;ub&longs;tantia ab illa <expan abbr="ext&etilde;tione">extentione</expan> &longs;eparatur; ridiculum <lb/>&longs;it mundum ita genitum appellari, cùm eius minima pars quæ continetur elementis, cùm illa extentio­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5245"></arrow.to.target><lb/>ne producatur. </s> <s>quòd &longs;i & cœli &longs;ub&longs;tantia <foreign lang="greek">parata/sEI</foreign>, & extentioni illi &longs;ubiicitur, iure igitur qu&ecedil;ren­<lb/>dum re&longs;tat, an mundus genitus &longs;it, nec'ne. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Simplicij Procliúe <expan abbr="rõnes">rationes</expan> oppo&longs;itum <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan>: illud <lb/>efficiunt &longs;olùm, vt Platonem de hac re incertum huc illuc qua&longs;i tempe&longs;tate delatum &longs;ignificent, ac &longs;ui <lb/>&longs;emper &longs;imilem in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem problematis <expan abbr="di&longs;putant&etilde;">di&longs;putantem</expan> modò hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan>, aliàs illam defendi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Hæc &longs;anè probabiliter po&longs;&longs;e concludi videntur: ad neutram <expan abbr=".n.">enim</expan> partem vlla certa <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;uppeditat: <expan abbr="quãdò">quandò</expan> <lb/>& ea quæ Proclus afferebat, dilui facilè po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nam; vt exordiar à &longs;ignificato vocis illius genitum; <lb/>quanuis id detur, eam <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> minus propriè &longs;umi: at in eodem problemate probabile e&longs;t oppo&longs;ita <lb/>vniuocè accipi, vt &longs;i quæratur, &longs;it ne nubilus, an clarus aër, non id clarum nobis &longs;ignificabit quod perti­<lb/>neat ad <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan>, &longs;ed ad per&longs;picuitatem aëris. </s> <s>Nunc proponitur problema, &longs;it'ne genitus mundus, & iam ita <lb/>concluditur; eum quidem e&longs;&longs;e <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, &longs;ed eiu&longs;modi, vt non corrumpatur, quid igitur hæc &longs;ibi volunt? <lb/></s> <s>certè nil aliud, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundum ab alio pendere <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed perpetuò. </s> <s>illud ergo, quod dicitur vos ve&longs;trapte <lb/>natura di&longs;&longs;olui pote&longs;tis; nil aliud profectò erit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vos ab alio pendetis. </s> <s>Sic D. ille opifex &longs;ummus <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <lb/>Iuno <expan abbr="quædã">quædam</expan> quæ Diuûm regina <expan abbr="Ioui&longs;&qacute;">Ioui&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;oror, & coniux incedit; multa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> pollicebitur, &longs;ed fine &longs;uo <lb/>fru&longs;trabitur, & illa redibunt quæ Lucianus in Ioue confutato narrauit. </s> <s>Quamobrem &longs;i ve&longs;trapte natu­<lb/>ra caduci e&longs;tis, id e&longs;t, quod verè, & propriè dicitur interire; <expan abbr="planũ">planum</expan> quòd & illi oppo&longs;itum genitum pro­<lb/>priè &longs;umendum erit. </s> <s>Accedit eodem, quòd & illud vitij contineret <expan abbr="rõ">ratio</expan> Platonica, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> præ&longs;taret id | <arrow.to.target n="marg5245"></arrow.to.target><lb/>ne producatur. </s> <s>quòd &longs;i & cœli &longs;ub&longs;tantia <foreign lang="greek">parata/sei</foreign>, & extentioni illi &longs;ubiicitur, iure igitur qu&ecedil;ren­<lb/>dum re&longs;tat, an mundus genitus &longs;it, nec'ne. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> Simplicij Procliúe <expan abbr="rõnes">rationes</expan> oppo&longs;itum <expan abbr="cõuincunt">conuincunt</expan>: illud <lb/>efficiunt &longs;olùm, vt Platonem de hac re incertum huc illuc qua&longs;i tempe&longs;tate delatum &longs;ignificent, ac &longs;ui <lb/>&longs;emper &longs;imilem in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem problematis <expan abbr="di&longs;putant&etilde;">di&longs;putantem</expan> modò hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan>, aliàs illam defendi&longs;&longs;e. <lb/></s> <s>Hæc &longs;anè probabiliter po&longs;&longs;e concludi videntur: ad neutram <expan abbr=".n.">enim</expan> partem vlla certa <expan abbr="rõ">ratio</expan> &longs;uppeditat: <expan abbr="quãdò">quandò</expan> <lb/>& ea quæ Proclus afferebat, dilui facilè po&longs;&longs;unt. </s> <s>Nam; vt exordiar à &longs;ignificato vocis illius genitum; <lb/>quanuis id detur, eam <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> minus propriè &longs;umi: at in eodem problemate probabile e&longs;t oppo&longs;ita <lb/>vniuocè accipi, vt &longs;i quæratur, &longs;it ne nubilus, an clarus aër, non id clarum nobis &longs;ignificabit quod perti­<lb/>neat ad <expan abbr="voc&etilde;">vocem</expan>, &longs;ed ad per&longs;picuitatem aëris. </s> <s>Nunc proponitur problema, &longs;it'ne genitus mundus, & iam ita <lb/>concluditur; eum quidem e&longs;&longs;e <expan abbr="genitũ">genitum</expan>, &longs;ed eiu&longs;modi, vt non corrumpatur, quid igitur hæc &longs;ibi volunt? <lb/></s> <s>certè nil aliud, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundum ab alio pendere <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan>, &longs;ed perpetuò. </s> <s>illud ergo, quod dicitur vos ve&longs;trapte <lb/>natura di&longs;&longs;olui pote&longs;tis; nil aliud profectò erit, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vos ab alio pendetis. </s> <s>Sic D. ille opifex &longs;ummus <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> <lb/>Iuno <expan abbr="quædã">quædam</expan> quæ Diuûm regina <expan abbr="Ioui&longs;&qacute;">Ioui&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;oror, & coniux incedit; multa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> pollicebitur, &longs;ed fine &longs;uo <lb/>fru&longs;trabitur, & illa redibunt quæ Lucianus in Ioue confutato narrauit. </s> <s>Quamobrem &longs;i ve&longs;trapte natu­<lb/>ra caduci e&longs;tis, id e&longs;t, quod verè, & propriè dicitur interire; <expan abbr="planũ">planum</expan> quòd & illi oppo&longs;itum genitum pro­<lb/>priè &longs;umendum erit. </s> <s>Accedit eodem, quòd & illud vitij contineret <expan abbr="rõ">ratio</expan> Platonica, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> præ&longs;taret id |
| <pb pagenum="916"/>quod volebat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> adhuc, ni&longs;i propriè &longs;umatur ea vox interire; problema valde nece&longs;&longs;arium in ea <lb/> | <pb pagenum="916"/>quod volebat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> adhuc, ni&longs;i propriè &longs;umatur ea vox interire; problema valde nece&longs;&longs;arium in ea <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5246"></arrow.to.target><lb/>&longs;peculatione non &longs;ine maxima culpa prætermi&longs;&longs;um fuerit, & de quo veteres varia prædicarint. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>cùm <expan abbr="perpetuitat&etilde;">perpetuitatem</expan> arguunt ex eo, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="mediũ">medium</expan> inter Deum & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> collocetur; fallacia &longs;ube&longs;t <lb/>in con&longs;equente, medium <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> inter illa e&longs;t: ergo perpetuum; qua&longs;i verò nulla &longs;uppetat alia ratio qua <lb/>c&ecedil;lum inter illa <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>& ita peccat argumentum in &longs;ecundo errore vniuer&longs;alis, vt &longs;i ita di­<lb/>camus: lineæ i&longs;tæ non concurrunt: ergo linea incidens &longs;ecat ad angulos rectos: cùm <expan abbr="etiã">etiam</expan> non concur­<lb/>rant <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> anguli ab incidente linea producti &longs;e habeant, dummodo æquales &longs;int duobus re­<lb/>ctis. </s> <s>quòd <expan abbr=".n.">enim</expan> vitam beatiorem viuat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> elementa, cùm propter leuitatem Deus in illius corpore eluceat, quae <lb/>è puriori elementorum parte conflatum &longs;it, quòd &longs;it cau&longs;&longs;a c&ecedil;teris, quòd moueantur, &longs;ua conuer&longs;ione; <lb/>c&ecedil;lum faciunt à &longs;umma Dei præ&longs;tantia declinans, & longè &longs;uperans inferiorum <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & quæ item ab <lb/>ip&longs;o Platone allata &longs;unt ad corporis eius excellentiam indicandam, Vbi etiam ab immutabilitate cau&longs;­<lb/>&longs;æ ducitur <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>, & à natura bonitatis quæ inuida e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> debet, & &longs;eip&longs;am præbere patiendam: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> planè Peripateticè. </s> <s>&longs;ed quis primùm nobis <expan abbr="o&longs;t&etilde;dit">o&longs;tendit</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> cau&longs;&longs;am fore immutabilem modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <lb/>& vndénam id con&longs;titit, præterquàm via motus quam primus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> ingre&longs;&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles? </s> <s>Sint igi­<lb/>tur hæc: at nihil olent Academiæ, Lic&ecedil;i propria &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> bonitas perpetuitatem rei nece&longs;&longs;ariò con­<lb/>uincit, &longs;ed oppo&longs;itorum quæ &longs;unt priuatio & forma &longs;olùm, e&longs;&longs;e, & non e&longs;&longs;e: nam bonitas pro rerum <lb/> | <arrow.to.target n="marg5246"></arrow.to.target><lb/>&longs;peculatione non &longs;ine maxima culpa prætermi&longs;&longs;um fuerit, & de quo veteres varia prædicarint. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> <lb/>cùm <expan abbr="perpetuitat&etilde;">perpetuitatem</expan> arguunt ex eo, quòd c&ecedil;lum <expan abbr="mediũ">medium</expan> inter Deum & <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> collocetur; fallacia &longs;ube&longs;t <lb/>in con&longs;equente, medium <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> inter illa e&longs;t: ergo perpetuum; qua&longs;i verò nulla &longs;uppetat alia ratio qua <lb/>c&ecedil;lum inter illa <expan abbr="mediũ">medium</expan> e&longs;&longs;e po&longs;sit. </s> <s>& ita peccat argumentum in &longs;ecundo errore vniuer&longs;alis, vt &longs;i ita di­<lb/>camus: lineæ i&longs;tæ non concurrunt: ergo linea incidens &longs;ecat ad angulos rectos: cùm <expan abbr="etiã">etiam</expan> non concur­<lb/>rant <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> anguli ab incidente linea producti &longs;e habeant, dummodo æquales &longs;int duobus re­<lb/>ctis. </s> <s>quòd <expan abbr=".n.">enim</expan> vitam beatiorem viuat, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> elementa, cùm propter leuitatem Deus in illius corpore eluceat, quae <lb/>è puriori elementorum parte conflatum &longs;it, quòd &longs;it cau&longs;&longs;a c&ecedil;teris, quòd moueantur, &longs;ua conuer&longs;ione; <lb/>c&ecedil;lum faciunt à &longs;umma Dei præ&longs;tantia declinans, & longè &longs;uperans inferiorum <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & quæ item ab <lb/>ip&longs;o Platone allata &longs;unt ad corporis eius excellentiam indicandam, Vbi etiam ab immutabilitate cau&longs;­<lb/>&longs;æ ducitur <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>, & à natura bonitatis quæ inuida e&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> debet, & &longs;eip&longs;am præbere patiendam: <lb/><expan abbr="oĩa">omnia</expan> planè Peripateticè. </s> <s>&longs;ed quis primùm nobis <expan abbr="o&longs;t&etilde;dit">o&longs;tendit</expan> <expan abbr="primã">primam</expan> cau&longs;&longs;am fore immutabilem modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> <lb/>& vndénam id con&longs;titit, præterquàm via motus quam primus <expan abbr="oĩum">omnium</expan> ingre&longs;&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles? </s> <s>Sint igi­<lb/>tur hæc: at nihil olent Academiæ, Lic&ecedil;i propria &longs;unt. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> bonitas perpetuitatem rei nece&longs;&longs;ariò con­<lb/>uincit, &longs;ed oppo&longs;itorum quæ &longs;unt priuatio & forma &longs;olùm, e&longs;&longs;e, & non e&longs;&longs;e: nam bonitas pro rerum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5247"></arrow.to.target><lb/>captu <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, vbi igitur formæ priuatio repugnet, bonum item e&longs;t e&longs;&longs;e priuationem, nec, vt illi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/><expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, apud Deum mali <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> e&longs;t, cùm ip&longs;e omnibus optimè vtatur. </s> <s>communicatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> bonitas per <lb/>functioneis, quibus <expan abbr="vitã">vitam</expan> illam <expan abbr="optimã">optimam</expan>, & &longs;ibi ip&longs;i &longs;ufficienti&longs;simam Dei O. M. imitantur. </s> <s>Quamobrem <lb/>ad id, vt ex bonitate perpetuitas argui po&longs;&longs;et, illud <expan abbr="o&longs;tend&etilde;dum">o&longs;tendendum</expan> fuerat mundum ex iis e&longs;&longs;e rebus <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s> <s>priuatio non opponeretur, & ex materia con&longs;tare quæ foret actu, quod &longs;anè non ni&longs;i per motum &longs;uc­<lb/>cedebat; nec &longs;ine hac demon&longs;tratione reliqua quæ a&longs;&longs;umebantur, non &longs;ufficiebant ad propo&longs;itum ap­<lb/>probandum, quòd partim ignota forent, partim <expan abbr="etiã">etiam</expan> id acciperent, tanquam principium quod probare <lb/>volui&longs;&longs;ent. </s> <s>Quod verò opponitur è Politico, valet tantùm ad hæ&longs;itantiam <expan abbr="illã">illam</expan> Platonicam <expan abbr="o&longs;tend&etilde;dam">o&longs;tendendam</expan> <lb/>qua probabiliter in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem philo&longs;ophus ille &longs;æpi&longs;simè di&longs;putauit; nec tollit, quominus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> <lb/>&longs;en&longs;erit in Tim&ecedil;o. </s> <s>Quòd etiam te&longs;tatur tempus cum c&ecedil;lo productum, & id e&longs;t quod fuit in ea &longs;enten­<lb/>tia reprehen&longs;ione dignum, quòd c&ecedil;lum &longs;imul cum tempore gigneretur quæ vero de temporis ortu di­<lb/>&longs;putata &longs;unt, ex Ari&longs;t. </s> <s>officina depromuntur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;e confutat, quia genitum mun­<lb/>dum e&longs;&longs;e voluerit, & quod &longs;uapte natura foret caducum, ab aliqua vi reddi perpetuum. </s> <s>Vereor autem <lb/>ne falsò id a&longs;&longs;umptum fuerit Platonem non alias, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> treis cau&longs;&longs;as mundi a&longs;signa&longs;&longs;e, cùm de materia ver­<lb/>ba faciat, ac cœlum quod erat corpus præ&longs;tanti&longs;simum, componat ex elementis, & inter dogmata non <lb/>&longs;cripta tria vniuer&longs;i primordia ponat Deum, Ideam, & materiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> inordinatum ordinato præire, <lb/> | <arrow.to.target n="marg5247"></arrow.to.target><lb/>captu <expan abbr="cõmunicatur">communicatur</expan>, vbi igitur formæ priuatio repugnet, bonum item e&longs;t e&longs;&longs;e priuationem, nec, vt illi <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/><expan abbr="dicũt">dicunt</expan>, apud Deum mali <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> e&longs;t, cùm ip&longs;e omnibus optimè vtatur. </s> <s>communicatur <expan abbr="etiã">etiam</expan> bonitas per <lb/>functioneis, quibus <expan abbr="vitã">vitam</expan> illam <expan abbr="optimã">optimam</expan>, & &longs;ibi ip&longs;i &longs;ufficienti&longs;simam Dei O. M. imitantur. </s> <s>Quamobrem <lb/>ad id, vt ex bonitate perpetuitas argui po&longs;&longs;et, illud <expan abbr="o&longs;tend&etilde;dum">o&longs;tendendum</expan> fuerat mundum ex iis e&longs;&longs;e rebus <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s> <s>priuatio non opponeretur, & ex materia con&longs;tare quæ foret actu, quod &longs;anè non ni&longs;i per motum &longs;uc­<lb/>cedebat; nec &longs;ine hac demon&longs;tratione reliqua quæ a&longs;&longs;umebantur, non &longs;ufficiebant ad propo&longs;itum ap­<lb/>probandum, quòd partim ignota forent, partim <expan abbr="etiã">etiam</expan> id acciperent, tanquam principium quod probare <lb/>volui&longs;&longs;ent. </s> <s>Quod verò opponitur è Politico, valet tantùm ad hæ&longs;itantiam <expan abbr="illã">illam</expan> Platonicam <expan abbr="o&longs;tend&etilde;dam">o&longs;tendendam</expan> <lb/>qua probabiliter in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem philo&longs;ophus ille &longs;æpi&longs;simè di&longs;putauit; nec tollit, quominus <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> <lb/>&longs;en&longs;erit in Tim&ecedil;o. </s> <s>Quòd etiam te&longs;tatur tempus cum c&ecedil;lo productum, & id e&longs;t quod fuit in ea &longs;enten­<lb/>tia reprehen&longs;ione dignum, quòd c&ecedil;lum &longs;imul cum tempore gigneretur quæ vero de temporis ortu di­<lb/>&longs;putata &longs;unt, ex Ari&longs;t. </s> <s>officina depromuntur. </s> <s>Et illud e&longs;t quod Ari&longs;t. </s> <s>ip&longs;e confutat, quia genitum mun­<lb/>dum e&longs;&longs;e voluerit, & quod &longs;uapte natura foret caducum, ab aliqua vi reddi perpetuum. </s> <s>Vereor autem <lb/>ne falsò id a&longs;&longs;umptum fuerit Platonem non alias, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> treis cau&longs;&longs;as mundi a&longs;signa&longs;&longs;e, cùm de materia ver­<lb/>ba faciat, ac cœlum quod erat corpus præ&longs;tanti&longs;simum, componat ex elementis, & inter dogmata non <lb/>&longs;cripta tria vniuer&longs;i primordia ponat Deum, Ideam, & materiam, <expan abbr="atq.">atque</expan> inordinatum ordinato præire, <lb/> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>-&longs;i praua e&longs;t regula prima</s></p> | <s><emph type="italics"/>-&longs;i praua e&longs;t regula prima</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><expan abbr="Norma&qacute;">Normaque</expan>. </s> <s>&longs;i &longs;ullax rectis regionibus exit<emph.end type="italics"/>,</s></p> | <s><expan abbr="Norma&qacute;">Normaque</expan>. </s> <s>&longs;i fallax rectis regionibus exit<emph.end type="italics"/>,</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s><emph type="italics"/>Et libella aliqua &longs;i ex parti claudicat hilum</s></p> | <s><emph type="italics"/>Et libella aliqua &longs;i ex parti claudicat hilum</s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5254"></arrow.to.target><lb/>Hîc quanuis defendatur Ari&longs;toteles, & &longs;olùm ab Ari&longs;totelico argumento accidens ab aliquibus exci­<lb/>piatur, quia tamen non &longs;atis rectè nodos propo&longs;itos di&longs;&longs;oluunt; e&longs;t quòd tanti&longs;per laboremus. </s> <s>Nam <lb/>quòd rationes expediri non po&longs;sint; argumentum &longs;olet e&longs;&longs;e decreti fallacis. </s> <s>Quicunque de &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis ip&longs;is loquuntur, cau&longs;&longs;as earum interitus omnino certas a&longs;signant: internam vnam, externam alte­<lb/>ram. </s> <s>illa quidem e&longs;t materia, qu&ecedil; cùm per &longs;e contradicentia re&longs;piciat, e&longs;t principium per quod res non <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t; altera verò oppo&longs;itio, cuius priuilegio materia formam <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> expetens, præ&longs;entem exui­<lb/>tur. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex &longs;e ip&longs;a &longs;ufficit materia ad amittendam, vel <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> hanc, aut illam <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed actu <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> præ&longs;tò &longs;it oportet, quod ip&longs;am in <expan abbr="actũ">actum</expan> expetitum deducat: quamobrem ita parauit natura <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> patiens & efficiens, vt quicquid huic accipere licet, ab altero exhiberi po&longs;sit: nam &longs;uppeten­<lb/>te materia, & eo præ&longs;ente quod habet vim mouendi, nece&longs;&longs;ariò con&longs;equetur effectus. </s> <s>Sed quod perti­<lb/>net ad argumenta oppo&longs;ita; &longs;tatuunt vt &longs;icut fieri non <expan abbr="põt">potest</expan>, quin caducum intereat; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fieri non <lb/>po&longs;&longs;e, quin quod generari pote&longs;t, oriatur aliquando. </s> <s>Omne igitur quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, nece&longs;&longs;ariò gignetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò <expan abbr="contingentiã">contingentiam</expan> opponit Ari&longs;toteles, arbitrij no&longs;tri libertatem & con&longs;ilium: ad hæc re&longs;pon­<lb/>debat Iandunus. </s> <s>Omnia quidem euenire nece&longs;&longs;ariò, veruntamen in natura <expan abbr="geminã">geminam</expan> &longs;pectari nece&longs;sita­<lb/>tem: primam quidem <expan abbr="continuã">continuam</expan>, qualis reperitur in motu c&ecedil;le&longs;ti, ac po&longs;teriorem interpellatam, qu&ecedil; ibi <lb/> | <arrow.to.target n="marg5254"></arrow.to.target><lb/>Hîc quanuis defendatur Ari&longs;toteles, & &longs;olùm ab Ari&longs;totelico argumento accidens ab aliquibus exci­<lb/>piatur, quia tamen non &longs;atis rectè nodos propo&longs;itos di&longs;&longs;oluunt; e&longs;t quòd tanti&longs;per laboremus. </s> <s>Nam <lb/>quòd rationes expediri non po&longs;sint; argumentum &longs;olet e&longs;&longs;e decreti fallacis. </s> <s>Quicunque de &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis ip&longs;is loquuntur, cau&longs;&longs;as earum interitus omnino certas a&longs;signant: internam vnam, externam alte­<lb/>ram. </s> <s>illa quidem e&longs;t materia, qu&ecedil; cùm per &longs;e contradicentia re&longs;piciat, e&longs;t principium per quod res non <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t; altera verò oppo&longs;itio, cuius priuilegio materia formam <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> expetens, præ&longs;entem exui­<lb/>tur. </s> <s>neque <expan abbr=".n.">enim</expan> ex &longs;e ip&longs;a &longs;ufficit materia ad amittendam, vel <expan abbr="accipiendã">accipiendam</expan> hanc, aut illam <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed actu <lb/><expan abbr="contrariũ">contrarium</expan> præ&longs;tò &longs;it oportet, quod ip&longs;am in <expan abbr="actũ">actum</expan> expetitum deducat: quamobrem ita parauit natura <lb/><expan abbr="principiũ">principium</expan> patiens & efficiens, vt quicquid huic accipere licet, ab altero exhiberi po&longs;sit: nam &longs;uppeten­<lb/>te materia, & eo præ&longs;ente quod habet vim mouendi, nece&longs;&longs;ariò con&longs;equetur effectus. </s> <s>Sed quod perti­<lb/>net ad argumenta oppo&longs;ita; &longs;tatuunt vt &longs;icut fieri non <expan abbr="põt">potest</expan>, quin caducum intereat; ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fieri non <lb/>po&longs;&longs;e, quin quod generari pote&longs;t, oriatur aliquando. </s> <s>Omne igitur quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, nece&longs;&longs;ariò gignetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> verò <expan abbr="contingentiã">contingentiam</expan> opponit Ari&longs;toteles, arbitrij no&longs;tri libertatem & con&longs;ilium: ad hæc re&longs;pon­<lb/>debat Iandunus. </s> <s>Omnia quidem euenire nece&longs;&longs;ariò, veruntamen in natura <expan abbr="geminã">geminam</expan> &longs;pectari nece&longs;sita­<lb/>tem: primam quidem <expan abbr="continuã">continuam</expan>, qualis reperitur in motu c&ecedil;le&longs;ti, ac po&longs;teriorem interpellatam, qu&ecedil; ibi <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5255"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, vbi ad&longs;unt contraria, &longs;ed quia nobis incerta e&longs;t hæc nece&longs;sitas: idcirco illi nomen e&longs;&longs;e <expan abbr="conting&etilde;tiæ">contingentiæ</expan>. <lb/></s> <s>Veruntamen hic vir parum accuratè tractauit philo&longs;ophiam Peripateticam. </s> <s>Nam &longs;unt etiam, vt antè <lb/>docuimus, infinitæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> cau&longs;&longs;æ in natura inordinatæ, quæ à nece&longs;&longs;ariis & naturalibus tota natura &longs;e­<lb/>gregantur. </s> <s>Docent alij &longs;ic exoriri <expan abbr="cõtingentiam">contingentiam</expan>, quae materia duplici pote&longs;tate in&longs;ignita &longs;it: vna quidem <lb/>vniuer&longs;ali, altera verò &longs;ingulari. </s> <s>Et quantum de prima e&longs;t, cùm illa &longs;it indefinita, nec minus ad hanc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ad illam <expan abbr="formã">formam</expan> procliuis, ab ea profici&longs;ci contingentiam, &longs;ingularem verò <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> deficere, &longs;ed &longs;emper ad <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan> certum promoueri. </s> <s>& quanuis agens impediri po&longs;sit, &longs;eu quia parùm efficax &longs;it, &longs;eu quae materia re­<lb/>nitatur, & reluctetur; non idcirco tolli, quominus <expan abbr="certũ">certum</expan> quid oriatur. </s> <s>nam &longs;i non hoc quod ab vniuer­<lb/>&longs;ali potentia cupiebatur; at illud cuius pote&longs;tas in materia illa proximè exi&longs;teret, vt mon&longs;trum: latebat <lb/>enim in materia pote&longs;tas ad mon&longs;trum, non ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & efficiens <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad &longs;peciem mon&longs;tri, non ho­<lb/>minis promouere potuit; hinc effici, nequa pote&longs;tas in materia fru&longs;tra &longs;it, <expan abbr="neq.">neque</expan> vniuer&longs;alis illa, quia &longs;at <lb/>e&longs;t, vt aliqua forma accedat: eius <expan abbr=".n.">enim</expan> appetitus vniuer&longs;alis e&longs;t, nec ad vllam &longs;pecialem formam directus; <lb/>neque item &longs;ingularis: quandò id &longs;emper exoritur, ad quod proxima pote&longs;tas in materia latitabat. <lb/></s> <s>Veruntamen hæc &longs;ententia tollit id quod e&longs;t fru&longs;tra, quod tamen apparet e&longs;&longs;e in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura; licet non <lb/>&longs;it ex natura: e&longs;t autem id vbi agens naturale non potiatur fine &longs;uo: &longs;ic autem &longs;emper a&longs;&longs;equeretur <expan abbr="fi-n&etilde;">fi­<lb/>nem</expan>, quia tam <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata pote&longs;tas ad <expan abbr="actũ">actum</expan> deduceretur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà periculum immineret, ne quis | <arrow.to.target n="marg5255"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, vbi ad&longs;unt contraria, &longs;ed quia nobis incerta e&longs;t hæc nece&longs;sitas: idcirco illi nomen e&longs;&longs;e <expan abbr="conting&etilde;tiæ">contingentiæ</expan>. <lb/></s> <s>Veruntamen hic vir parum accuratè tractauit philo&longs;ophiam Peripateticam. </s> <s>Nam &longs;unt etiam, vt antè <lb/>docuimus, infinitæ <expan abbr="quædã">quædam</expan> cau&longs;&longs;æ in natura inordinatæ, quæ à nece&longs;&longs;ariis & naturalibus tota natura &longs;e­<lb/>gregantur. </s> <s>Docent alij &longs;ic exoriri <expan abbr="cõtingentiam">contingentiam</expan>, quae materia duplici pote&longs;tate in&longs;ignita &longs;it: vna quidem <lb/>vniuer&longs;ali, altera verò &longs;ingulari. </s> <s>Et quantum de prima e&longs;t, cùm illa &longs;it indefinita, nec minus ad hanc, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>ad illam <expan abbr="formã">formam</expan> procliuis, ab ea profici&longs;ci contingentiam, &longs;ingularem verò <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> deficere, &longs;ed &longs;emper ad <lb/><expan abbr="actũ">actum</expan> certum promoueri. </s> <s>& quanuis agens impediri po&longs;sit, &longs;eu quia parùm efficax &longs;it, &longs;eu quae materia re­<lb/>nitatur, & reluctetur; non idcirco tolli, quominus <expan abbr="certũ">certum</expan> quid oriatur. </s> <s>nam &longs;i non hoc quod ab vniuer­<lb/>&longs;ali potentia cupiebatur; at illud cuius pote&longs;tas in materia illa proximè exi&longs;teret, vt mon&longs;trum: latebat <lb/>enim in materia pote&longs;tas ad mon&longs;trum, non ad <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan>, & efficiens <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad &longs;peciem mon&longs;tri, non ho­<lb/>minis promouere potuit; hinc effici, nequa pote&longs;tas in materia fru&longs;tra &longs;it, <expan abbr="neq.">neque</expan> vniuer&longs;alis illa, quia &longs;at <lb/>e&longs;t, vt aliqua forma accedat: eius <expan abbr=".n.">enim</expan> appetitus vniuer&longs;alis e&longs;t, nec ad vllam &longs;pecialem formam directus; <lb/>neque item &longs;ingularis: quandò id &longs;emper exoritur, ad quod proxima pote&longs;tas in materia latitabat. <lb/></s> <s>Veruntamen hæc &longs;ententia tollit id quod e&longs;t fru&longs;tra, quod tamen apparet e&longs;&longs;e in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura; licet non <lb/>&longs;it ex natura: e&longs;t autem id vbi agens naturale non potiatur fine &longs;uo: &longs;ic autem &longs;emper a&longs;&longs;equeretur <expan abbr="fi-n&etilde;">fi­<lb/>nem</expan>, quia tam <expan abbr="cõmunis">communis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> priuata pote&longs;tas ad <expan abbr="actũ">actum</expan> deduceretur. </s> <s>Pr&ecedil;tereà periculum immineret, ne quis |
| <pb pagenum="918"/>actus, aut motus vniuer&longs;ali potentiæ ad&longs;criberetur, à qua tamen propter infinitatem naturæ nihil huiu&longs;­<lb/> | <pb pagenum="918"/>actus, aut motus vniuer&longs;ali potentiæ ad&longs;criberetur, à qua tamen propter infinitatem naturæ nihil huiu&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5256"></arrow.to.target><lb/>modi profici&longs;ci <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed determinatione opus e&longs;t, vt quicquam &longs;uccedat: volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tatem <expan abbr="illã">illam</expan> vni­<lb/>uer&longs;alem per &longs;e in <expan abbr="actũ">actum</expan> vniuer&longs;alem peruenire: atqui <expan abbr="cõmunis">communis</expan> actus &longs;impliciter vniuocus nullus e&longs;t: <lb/>ergo multiplex. </s> <s>igitur & in eo varietas: quare determinari ip&longs;um oportet, & in determinatione præ­<lb/>&longs;tanda &longs;ucce&longs;&longs;us incertus. </s> <s>Ideò duplex determinatio flagitatur, & ad &longs;peciem, & ad indiuiduum: cum <lb/>verò generatio &longs;ingulorum &longs;it; efficitur, vt eorum varietas inducat contingentiam. </s> <s>Quin etiam pone­<lb/>retur in materia pote&longs;tas ad malum per &longs;e, cum tamen &longs;it per accidens, & gratia boni: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ad id e&longs;t <lb/>in potentia quod per &longs;e generatur: in hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e intendit natura, vt verò ip&longs;i arbitrantur, malum per <lb/>&longs;e generatur. </s> <s>quippe mon&longs;trum. </s> <s>Rur&longs;us nihil e&longs;&longs;et præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ecundùm naturam, & <expan abbr="mõ-&longs;trum">mon­<lb/>&longs;trum</expan> item, quia &longs;equeretur <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> materiæ, & agentis &longs;ingularis, quod tamen ex eo naturæ cancel­<lb/>lis excluditur, quia pror&longs;us &longs;it præter <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, materiæ nimirùm, & formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò Peripate­<lb/>ticum illud e&longs;t opinari cau&longs;&longs;am ob id dici <expan abbr="fortuitã">fortuitam</expan>, quia lateat nos: quod cùm ab Ari&longs;t. 2. Phy&longs;. fuerit <lb/>confutatum, non amplius <expan abbr="operã">operam</expan> no&longs;tram requirit: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et arbitrio no&longs;tro principia naturæ con&longs;ti­<lb/>tuere, & apud eum qui <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> no&longs;&longs;et, idem effectus e&longs;&longs;et naturalis; apud me qui ignoratem, fortuitus. <lb/></s> <s>Noui planè id non haberi ab&longs;urdum; tamen e&longs;to quae tale &longs;it in iis quæ fiunt à nobis quorum opiniones <lb/>adeò diuer&longs;æ &longs;unt, & actiones multiformes; at in iis quæ natura fiunt, ab Ari&longs;t. </s> <s>non approbatur natura <lb/> | <arrow.to.target n="marg5256"></arrow.to.target><lb/>modi profici&longs;ci <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed determinatione opus e&longs;t, vt quicquam &longs;uccedat: volunt <expan abbr=".n.">enim</expan> pote&longs;tatem <expan abbr="illã">illam</expan> vni­<lb/>uer&longs;alem per &longs;e in <expan abbr="actũ">actum</expan> vniuer&longs;alem peruenire: atqui <expan abbr="cõmunis">communis</expan> actus &longs;impliciter vniuocus nullus e&longs;t: <lb/>ergo multiplex. </s> <s>igitur & in eo varietas: quare determinari ip&longs;um oportet, & in determinatione præ­<lb/>&longs;tanda &longs;ucce&longs;&longs;us incertus. </s> <s>Ideò duplex determinatio flagitatur, & ad &longs;peciem, & ad indiuiduum: cum <lb/>verò generatio &longs;ingulorum &longs;it; efficitur, vt eorum varietas inducat contingentiam. </s> <s>Quin etiam pone­<lb/>retur in materia pote&longs;tas ad malum per &longs;e, cum tamen &longs;it per accidens, & gratia boni: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ad id e&longs;t <lb/>in potentia quod per &longs;e generatur: in hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> per &longs;e intendit natura, vt verò ip&longs;i arbitrantur, malum per <lb/>&longs;e generatur. </s> <s>quippe mon&longs;trum. </s> <s>Rur&longs;us nihil e&longs;&longs;et præter <expan abbr="naturã">naturam</expan>, &longs;ed <expan abbr="oĩa">omnia</expan> &longs;ecundùm naturam, & <expan abbr="mõ-&longs;trum">mon­<lb/>&longs;trum</expan> item, quia &longs;equeretur <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> materiæ, & agentis &longs;ingularis, quod tamen ex eo naturæ cancel­<lb/>lis excluditur, quia pror&longs;us &longs;it præter <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, materiæ nimirùm, & formæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò Peripate­<lb/>ticum illud e&longs;t opinari cau&longs;&longs;am ob id dici <expan abbr="fortuitã">fortuitam</expan>, quia lateat nos: quod cùm ab Ari&longs;t. 2. Phy&longs;. fuerit <lb/>confutatum, non amplius <expan abbr="operã">operam</expan> no&longs;tram requirit: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;&longs;et arbitrio no&longs;tro principia naturæ con&longs;ti­<lb/>tuere, & apud eum qui <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> no&longs;&longs;et, idem effectus e&longs;&longs;et naturalis; apud me qui <expan abbr="ignorãtem">ignorantem</expan>, fortuitus. <lb/></s> <s>Noui planè id non haberi ab&longs;urdum; tamen e&longs;to quae tale &longs;it in iis quæ fiunt à nobis quorum opiniones <lb/>adeò diuer&longs;æ &longs;unt, & actiones multiformes; at in iis quæ natura fiunt, ab Ari&longs;t. </s> <s>non approbatur natura <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5257"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper vniformiter agente. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> aliàs o&longs;ten&longs;um à nobis e&longs;t in &longs;ingularibus e&longs;&longs;e contingentiam propter <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, nec certam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> &longs;ufficere ad fortunam euertendam, &longs;i fuerit &longs;ingularis, &longs;ed eiu&longs;mo­<lb/>di quæ ab vniuer&longs;a &longs;pecie profici&longs;catur, & per &longs;e ad <expan abbr="illũ">illum</expan> finem &longs;it in&longs;tituta, vt cau&longs;&longs;æ omnes .&longs;. </s> <s>illò pro­<lb/>pen&longs;æ &longs;int, quæ inter &longs;e ordinem habent, quo tale opus con&longs;tituant, & id plurimum &longs;uccedat. </s> <s>Sed de <lb/>his antehàc multa. </s> <s>Quamobrem quantum pertinet ad primum caput no&longs;træ quæ&longs;tionis; accipimus <lb/>à Peripateticis <expan abbr="nullã">nullam</expan> &longs;ub&longs;tantiam quæ per &longs;e caduca &longs;it, ordine naturæ ab alio fieri po&longs;&longs;e perpetuam: <lb/>vt &longs;i qua fiat <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, id à pote&longs;tatis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> plenitudine na&longs;catur, quam Peripatetici antè non agnouerunt, <lb/>aut methodo <expan abbr="cõplexi">complexi</expan> non &longs;unt. </s> <s>Id quod etiam appo&longs;itè admodùm ab Alexandro probatum fui&longs;&longs;e per­<lb/>&longs;picio, qui cau&longs;&longs;am huius euenti afferebat exponens, quid &longs;it id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, quidúe id quod non po­<lb/>te&longs;t: nam quae fieri po&longs;sit ex eo non indicatur, quae &longs;it aut non, &longs;ed ex illo, quae etiam &longs;i non &longs;it, tamen po&longs;sit <lb/>e&longs;&longs;e, ni&longs;i impediatur; impedimentum verò e&longs;t accidens, vt olim docuimus. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non immutat rei natu­<lb/>ram. </s> <s>quod verò fieri nequit, quod &longs;uapte natura tale e&longs;t, vt quanuis impedimentum <expan abbr="nõ">non</expan> ad&longs;it: tamen <lb/>futurum non &longs;it, & vt clarius eloquar, quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, non determinatur actu, quia notat &longs;olùm præ&longs;en­<lb/>tiam habilitatis, cuius priuatio &longs;ignificatur ab eo quod fieri nequit. </s> <s>quo fit, vt id quod e&longs;&longs;e pote&longs;t; etiam­<lb/>&longs;i <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> exi&longs;tat, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> tamen degeneret in id quod e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Ad id quod pote&longs;t per &longs;e corrumpi, <lb/>non e&longs;t eiu&longs;modi, quia po&longs;sit corrumpi, & non corrumpi, &longs;ed nece&longs;&longs;ariò corrumpetur; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad hoc ha­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5257"></arrow.to.target><lb/>&longs;emper vniformiter agente. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> aliàs o&longs;ten&longs;um à nobis e&longs;t in &longs;ingularibus e&longs;&longs;e contingentiam propter <lb/><expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;en&longs;ilem, nec certam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> &longs;ufficere ad fortunam euertendam, &longs;i fuerit &longs;ingularis, &longs;ed eiu&longs;mo­<lb/>di quæ ab vniuer&longs;a &longs;pecie profici&longs;catur, & per &longs;e ad <expan abbr="illũ">illum</expan> finem &longs;it in&longs;tituta, vt cau&longs;&longs;æ omnes .&longs;. </s> <s>illò pro­<lb/>pen&longs;æ &longs;int, quæ inter &longs;e ordinem habent, quo tale opus con&longs;tituant, & id plurimum &longs;uccedat. </s> <s>Sed de <lb/>his antehàc multa. </s> <s>Quamobrem quantum pertinet ad primum caput no&longs;træ quæ&longs;tionis; accipimus <lb/>à Peripateticis <expan abbr="nullã">nullam</expan> &longs;ub&longs;tantiam quæ per &longs;e caduca &longs;it, ordine naturæ ab alio fieri po&longs;&longs;e perpetuam: <lb/>vt &longs;i qua fiat <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan>, id à pote&longs;tatis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> plenitudine na&longs;catur, quam Peripatetici antè non agnouerunt, <lb/>aut methodo <expan abbr="cõplexi">complexi</expan> non &longs;unt. </s> <s>Id quod etiam appo&longs;itè admodùm ab Alexandro probatum fui&longs;&longs;e per­<lb/>&longs;picio, qui cau&longs;&longs;am huius euenti afferebat exponens, quid &longs;it id quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, quidúe id quod non po­<lb/>te&longs;t: nam quae fieri po&longs;sit ex eo non indicatur, quae &longs;it aut non, &longs;ed ex illo, quae etiam &longs;i non &longs;it, tamen po&longs;sit <lb/>e&longs;&longs;e, ni&longs;i impediatur; impedimentum verò e&longs;t accidens, vt olim docuimus. </s> <s><expan abbr="itaq.">itaque</expan> non immutat rei natu­<lb/>ram. </s> <s>quod verò fieri nequit, quod &longs;uapte natura tale e&longs;t, vt quanuis impedimentum <expan abbr="nõ">non</expan> ad&longs;it: tamen <lb/>futurum non &longs;it, & vt clarius eloquar, quod fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, non determinatur actu, quia notat &longs;olùm præ&longs;en­<lb/>tiam habilitatis, cuius priuatio &longs;ignificatur ab eo quod fieri nequit. </s> <s>quo fit, vt id quod e&longs;&longs;e pote&longs;t; etiam­<lb/>&longs;i <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> exi&longs;tat, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> tamen degeneret in id quod e&longs;&longs;e non po&longs;sit. </s> <s>Ad id quod pote&longs;t per &longs;e corrumpi, <lb/>non e&longs;t eiu&longs;modi, quia po&longs;sit corrumpi, & non corrumpi, &longs;ed nece&longs;&longs;ariò corrumpetur; <expan abbr="neq.">neque</expan> ad hoc ha­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5258"></arrow.to.target><lb/>bet habilitatem, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt po&longs;sibile ade&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, &longs;ed certa e&longs;t habilitas ad id quae non &longs;it: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nece&longs;&longs;ariò <lb/> | <arrow.to.target n="marg5258"></arrow.to.target><lb/>bet habilitatem, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt po&longs;sibile ade&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, &longs;ed certa e&longs;t habilitas ad id quae non &longs;it: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nece&longs;&longs;ariò <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5259"></arrow.to.target><lb/>corrumpetur. </s> <s>Si verò cau&longs;&longs;am quæras, cur id quod corrumpi <expan abbr="põt">potest</expan>, nece&longs;&longs;ariò corrumpetur, quod verò <lb/>gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, non nece&longs;&longs;ariò generabitur. </s> <s>Dic id à materia profici&longs;ci, cui referunt acceptum res naturalis, <lb/>vt inclinentur ad non e&longs;&longs;e, vnde per &longs;e non erunt, quando &longs;unt. </s> <s>proinde nihil per accidens <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> po&longs;­<lb/>&longs;e fatebatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t, vt po&longs;&longs;et non corrumpi, &longs;ed per &longs;e, hoc e&longs;t interitus &longs;ui cau&longs;&longs;as intra &longs;e <lb/> | <arrow.to.target n="marg5259"></arrow.to.target><lb/>corrumpetur. </s> <s>Si verò cau&longs;&longs;am quæras, cur id quod corrumpi <expan abbr="põt">potest</expan>, nece&longs;&longs;ariò corrumpetur, quod verò <lb/>gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, non nece&longs;&longs;ariò generabitur. </s> <s>Dic id à materia profici&longs;ci, cui referunt acceptum res naturalis, <lb/>vt inclinentur ad non e&longs;&longs;e, vnde per &longs;e non erunt, quando &longs;unt. </s> <s>proinde nihil per accidens <expan abbr="corrũpi">corrumpi</expan> po&longs;­<lb/>&longs;e fatebatur Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t, vt po&longs;&longs;et non corrumpi, &longs;ed per &longs;e, hoc e&longs;t interitus &longs;ui cau&longs;&longs;as intra &longs;e <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5266"></arrow.to.target><lb/>&longs;tate; traductum po&longs;teà fuerit ad actum. </s> <s>nunc primus ille modus non repugnat æterno, & ita &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <lb/>verum & nece&longs;&longs;arium; alter ille nece&longs;&longs;arium tollit, & hic negatur à nobis. </s> <s>Cau&longs;&longs;æ autem duplices e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;unt, vti no&longs;ti &longs;ubiectum, & efficiens &longs;ubiectum nos <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> internam ponimus, quandò accidentis <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="complea&ttilde;">compleatur</expan> à &longs;ubiecto, quam nil vetat ab&longs;olutam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e perpetuitatis in accidente, vt &longs;i quod <lb/>accidens &longs;it in corpore cœle&longs;ti, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> beatis mentibus id à nullo alio pendens, & contrario carens, in <lb/>actu perpetuò futurum &longs;it, quemadmodum &longs;peculatio & beatitudo; <expan abbr="nulla&qacute;">nullaque</expan>. </s> <s>labe contaminari queat; <lb/>cùm <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;pem in &longs;eip&longs;o &longs;ui reponat quod ita affectum &longs;it. </s> <s>Sed in motu &longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> termini pars <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>qui in motu cœle&longs;ti &longs;unt cau&longs;&longs;a continuitatis & perpetuitatis ob eam rationem quæ mox exponetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> talem perpetuitatem ex eo labefactari putamus, quae <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <expan abbr="&longs;ucce&longs;siuũ">&longs;ucce&longs;siuum</expan> &longs;it, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> æternum e&longs;t, quod <lb/>exi&longs;tit, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quod fit æternum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quia continuè fiat, & eius &longs;emper aliqua pars, &longs;eu quippiam <lb/>aliud exi&longs;tat. </s> <s>Nec ob id quia motus continuè fiat, nec &longs;imul maneat totus, clauditur aliquibus termi­<lb/>nis, vt <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> intermittatur: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> eius aliquid exi&longs;tit, & termini virtute potius, & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quàm <lb/>actu, & &longs;ubiecto &longs;eparati. </s> <s>Hoc &longs;i minus approbabis, conuertito te ad tempus: e&longs;t verò tempus quidam <lb/>effectus motus, quod item in &longs;ucce&longs;sione po&longs;itum e&longs;t, id ni&longs;i perpetuum, & in tempore igitur; quare <lb/>tempus erit in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> in infinitum, <expan abbr="notum&qacute;">notumque</expan>. </s> <s>illud à cau&longs;&longs;a æterna non ni&longs;i æternum proximè profici&longs;ci <lb/>po&longs;&longs;e, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>auctoritate Philo&longs;ophi <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmatum, qui Deum in eo <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> ordine collocauit, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s> <s> | <arrow.to.target n="marg5266"></arrow.to.target><lb/>&longs;tate; traductum po&longs;teà fuerit ad actum. </s> <s>nunc primus ille modus non repugnat æterno, & ita &longs;e <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> <lb/>verum & nece&longs;&longs;arium; alter ille nece&longs;&longs;arium tollit, & hic negatur à nobis. </s> <s>Cau&longs;&longs;æ autem duplices e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;unt, vti no&longs;ti &longs;ubiectum, & efficiens &longs;ubiectum nos <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> internam ponimus, quandò accidentis <lb/><expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> <expan abbr="complea&ttilde;">compleatur</expan> à &longs;ubiecto, quam nil vetat ab&longs;olutam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e perpetuitatis in accidente, vt &longs;i quod <lb/>accidens &longs;it in corpore cœle&longs;ti, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> beatis mentibus id à nullo alio pendens, & contrario carens, in <lb/>actu perpetuò futurum &longs;it, quemadmodum &longs;peculatio & beatitudo; <expan abbr="nulla&qacute;">nullaque</expan>. </s> <s>labe contaminari queat; <lb/>cùm <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> &longs;pem in &longs;eip&longs;o &longs;ui reponat quod ita affectum &longs;it. </s> <s>Sed in motu &longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> termini pars <expan abbr="e&longs;s&etilde;ti&ecedil;">e&longs;senti&ecedil;</expan> <lb/>qui in motu cœle&longs;ti &longs;unt cau&longs;&longs;a continuitatis & perpetuitatis ob eam rationem quæ mox exponetur. <lb/></s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> talem perpetuitatem ex eo labefactari putamus, quae <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan> <expan abbr="&longs;ucce&longs;siuũ">&longs;ucce&longs;siuum</expan> &longs;it, vt <expan abbr=".n.">enim</expan> æternum e&longs;t, quod <lb/>exi&longs;tit, ita <expan abbr="etiã">etiam</expan>, quod fit æternum e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quia continuè fiat, & eius &longs;emper aliqua pars, &longs;eu quippiam <lb/>aliud exi&longs;tat. </s> <s>Nec ob id quia motus continuè fiat, nec &longs;imul maneat totus, clauditur aliquibus termi­<lb/>nis, vt <expan abbr="aliquãdo">aliquando</expan> intermittatur: &longs;emper <expan abbr=".n.">enim</expan> eius aliquid exi&longs;tit, & termini virtute potius, & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, quàm <lb/>actu, & &longs;ubiecto &longs;eparati. </s> <s>Hoc &longs;i minus approbabis, conuertito te ad tempus: e&longs;t verò tempus quidam <lb/>effectus motus, quod item in &longs;ucce&longs;sione po&longs;itum e&longs;t, id ni&longs;i perpetuum, & in tempore igitur; quare <lb/>tempus erit in <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> in infinitum, <expan abbr="notum&qacute;">notumque</expan>. </s> <s>illud à cau&longs;&longs;a æterna non ni&longs;i æternum proximè profici&longs;ci <lb/>po&longs;&longs;e, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>auctoritate Philo&longs;ophi <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> confirmatum, qui Deum in eo <expan abbr="cau&longs;&longs;arũ">cau&longs;&longs;arum</expan> ordine collocauit, à <expan abbr="quib.">quibus</expan> <lb/></s> <s> |
| <arrow.to.target n="marg5267"></arrow.to.target> | <arrow.to.target n="marg5267"></arrow.to.target> |
| <pb pagenum="920"/>aliter motiones euenire non accidit. </s> <s>ex <expan abbr="harũ">harum</expan> numero e&longs;t conuer&longs;io: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> contingit aliquando non <lb/> | <pb pagenum="920"/>aliter motiones euenire non accidit. </s> <s>ex <expan abbr="harũ">harum</expan> numero e&longs;t conuer&longs;io: neque <expan abbr=".n.">enim</expan> contingit aliquando non <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5268"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e conuer&longs;ionem; e&longs;t quidem non ex toto, &longs;ed ex parte; veruntamen <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> non e&longs;t. </s> <s>Quia verò po&longs;­<lb/>&longs;es occurrere dictis admouens ex illis nil aliud certè conuinci, ni&longs;i quae motus æternus e&longs;t; atquae intrin&longs;ecùs <lb/>eiu&longs;modi &longs;it, nihil adhuc: ita opponam. </s> <s>Quod ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> proximè deriuatur, ide&longs;t ex natura, & inter­<lb/>num. </s> <s>Sed æternitas in motu cœle&longs;ti à motus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> deriuatur: ex natura igitur, & intrin&longs;ecùs ine&longs;t. <lb/></s> <s>A&longs;&longs;umptio petitur ab Ari&longs;t. </s> <s>qui conuer&longs;ionis terminos (&longs;unt verò de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> motus) perpetuæ &longs;ucce&longs;­<lb/>&longs;ionis <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e docet: etenim differunt à terminis motus recti, quae i&longs;ti actu & pote&longs;tate vnum &longs;unt, vel <lb/>initium, vel finis motus; at in conuer&longs;ione &longs;unt <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> actu, & pote&longs;tate &longs;imul. </s> <s>In&longs;uper; Illud quod &longs;u­<lb/>pere&longs;t in re <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis mente circun&longs;criptis, e&longs;t internum. </s> <s>AEternitas in conuer&longs;ione &longs;upere&longs;t omnib. <lb/></s> <s>aliis mente circun&longs;criptis, & interna igitur: prius <expan abbr=".n.">enim</expan> nobis notuit conuer&longs;ionis æternitas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mobilis, aut <lb/>motoris; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> horum æternitas ex æternitate motus illata. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> pote&longs;tas ad quietem in ip&longs;o termi­<lb/>natur ab&longs;oluta immobilitate, &longs;ed eiu&longs;modi quies e&longs;t, vt cum aliquo motu &longs;emper coniuncta &longs;it. </s> <s>Quan­<lb/>uis hîc nobis ob&longs;i&longs;tas, vel concludens accidens per &longs;e æternum e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> probans accidens, cùm per <lb/>&longs;e caducum &longs;it, ab alio fieri perpetuum. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;euocata omni <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti, <expan abbr="atq.">atque</expan> efficientis <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <lb/>in &longs;e rationem perpetuitatis, id per &longs;e perpetuum e&longs;t. </s> <s>Sed tempus e&longs;t huiu&longs;modi; quoniam perpetuitas <lb/><expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ab in&longs;tantis natura fit perpetua. </s> <s>Quod etiam tale e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a remota priuetur aliquo attri­<lb/>buto, id item <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> habet eius attributi &longs;impliciter à &longs;eip&longs;o diuer&longs;am. </s> <s>aliter remota cau&longs;&longs;a permane­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5268"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e conuer&longs;ionem; e&longs;t quidem non ex toto, &longs;ed ex parte; veruntamen <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> non e&longs;t. </s> <s>Quia verò po&longs;­<lb/>&longs;es occurrere dictis admouens ex illis nil aliud certè conuinci, ni&longs;i quae motus æternus e&longs;t; atque intrin&longs;ecùs <lb/>eiu&longs;modi &longs;it, nihil adhuc: ita opponam. </s> <s>Quod ab <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> proximè deriuatur, ide&longs;t ex natura, & inter­<lb/>num. </s> <s>Sed æternitas in motu cœle&longs;ti à motus <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> deriuatur: ex natura igitur, & intrin&longs;ecùs ine&longs;t. <lb/></s> <s>A&longs;&longs;umptio petitur ab Ari&longs;t. </s> <s>qui conuer&longs;ionis terminos (&longs;unt verò de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan> motus) perpetuæ &longs;ucce&longs;­<lb/>&longs;ionis <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> e&longs;&longs;e docet: etenim differunt à terminis motus recti, quae i&longs;ti actu & pote&longs;tate vnum &longs;unt, vel <lb/>initium, vel finis motus; at in conuer&longs;ione &longs;unt <expan abbr="vtriq.">vtrique</expan> actu, & pote&longs;tate &longs;imul. </s> <s>In&longs;uper; Illud quod &longs;u­<lb/>pere&longs;t in re <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> aliis mente circun&longs;criptis, e&longs;t internum. </s> <s>AEternitas in conuer&longs;ione &longs;upere&longs;t omnib. <lb/></s> <s>aliis mente circun&longs;criptis, & interna igitur: prius <expan abbr=".n.">enim</expan> nobis notuit conuer&longs;ionis æternitas, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mobilis, aut <lb/>motoris; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> horum æternitas ex æternitate motus illata. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> pote&longs;tas ad quietem in ip&longs;o termi­<lb/>natur ab&longs;oluta immobilitate, &longs;ed eiu&longs;modi quies e&longs;t, vt cum aliquo motu &longs;emper coniuncta &longs;it. </s> <s>Quan­<lb/>uis hîc nobis ob&longs;i&longs;tas, vel concludens accidens per &longs;e æternum e&longs;&longs;e, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> probans accidens, cùm per <lb/>&longs;e caducum &longs;it, ab alio fieri perpetuum. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;euocata omni <expan abbr="rõne">ratione</expan> &longs;ubiecti, <expan abbr="atq.">atque</expan> efficientis <expan abbr="cõtinet">continet</expan> <lb/>in &longs;e rationem perpetuitatis, id per &longs;e perpetuum e&longs;t. </s> <s>Sed tempus e&longs;t huiu&longs;modi; quoniam perpetuitas <lb/><expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> ab in&longs;tantis natura fit perpetua. </s> <s>Quod etiam tale e&longs;t, vt cau&longs;&longs;a remota priuetur aliquo attri­<lb/>buto, id item <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> habet eius attributi &longs;impliciter à &longs;eip&longs;o diuer&longs;am. </s> <s>aliter remota cau&longs;&longs;a permane­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5269"></arrow.to.target><lb/>re po&longs;&longs;et effectus. </s> <s>Sed &longs;i cogitatione Deum &longs;euoces à c&ecedil;lo; quæro, num'ne cœlum moueatur: &longs;i <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> <lb/>adhuc; fru&longs;tra igitur c&ecedil;lo mens ade&longs;t: &longs;i minus: ergo motus c&ecedil;li per &longs;e caducus e&longs;t, & à Deo perpetuus <lb/>efficitur. </s> <s>Prætereà quòd per accidens ine&longs;t, externum, & alienum e&longs;t, ac cœlo præ&longs;ertim cui nihil præ­<lb/>ter naturam euenire <expan abbr="põt">potest</expan>: at cau&longs;&longs;a quæ ducitur à &longs;ubiecto in accidentibus reponenda e&longs;t: proptereà quae <lb/>oppo&longs;itorum eædem &longs;olent e&longs;&longs;e conditiones: nunc quod interit priuilegio &longs;ubiecti, per accidens inte­<lb/>rit: ergo à &longs;ubiecto etiam per accidens con&longs;eruatur. </s> <s>Verumenimuero primum &longs;ic tolli <expan abbr="põt">potest</expan>, arbitror; &longs;i <lb/>dicatur, eam demon&longs;trationem quæ ducitur ab in&longs;tanti non e&longs;&longs;e per <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> primam & præcipuam, &longs;ed <lb/><expan abbr="demon&longs;trabil&etilde;">demon&longs;trabilem</expan> & <expan abbr="proximã">proximam</expan> &longs;olùm: nam re&longs;olui <expan abbr="põt">potest</expan> adhuc medium illud in alia priora; nempe in mo­<lb/>bile: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> primum <expan abbr="principiũ">principium</expan> in&longs;tantis e&longs;t: vnde extat <expan abbr="rõ">ratio</expan> continuitatis in motu primùm, mox redun­<lb/>dat in tempus: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Ari&longs;t. </s> <s>à perpetuitate mobilis aliquando motus perpetuitatem inferebat. <lb/></s> <s>nam quae perpetuitas mobilis ex motus perpetuitate <expan abbr="cõcludatur">concludatur</expan>, id à notis nob. </s> <s>& à &longs;igno per actum e&longs;t, <lb/>vt etiam quae ex in&longs;tantis ingenio perpetuitas motus confirmetur; de cau&longs;&longs;a non agitur. </s> <s>Ad &longs;ecundùm ita <lb/>dicimus quantum &longs;pectat ad <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> quæ mente ab&longs;oluitur, & quae quies in cœlo cogitari valeat, <lb/>& initia poni motus illius, quemadmodum <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fecit Ari&longs;toteles; <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>via motus à cau&longs;&longs;a mo­<lb/>uente &longs;eparari, quatenus ea cau&longs;&longs;a externa e&longs;t, quia quicquid in prima &longs;ui notione cau&longs;sis internis, & <lb/> | <arrow.to.target n="marg5269"></arrow.to.target><lb/>re po&longs;&longs;et effectus. </s> <s>Sed &longs;i cogitatione Deum &longs;euoces à c&ecedil;lo; quæro, num'ne cœlum moueatur: &longs;i <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan> <lb/>adhuc; fru&longs;tra igitur c&ecedil;lo mens ade&longs;t: &longs;i minus: ergo motus c&ecedil;li per &longs;e caducus e&longs;t, & à Deo perpetuus <lb/>efficitur. </s> <s>Prætereà quòd per accidens ine&longs;t, externum, & alienum e&longs;t, ac cœlo præ&longs;ertim cui nihil præ­<lb/>ter naturam euenire <expan abbr="põt">potest</expan>: at cau&longs;&longs;a quæ ducitur à &longs;ubiecto in accidentibus reponenda e&longs;t: proptereà quae <lb/>oppo&longs;itorum eædem &longs;olent e&longs;&longs;e conditiones: nunc quod interit priuilegio &longs;ubiecti, per accidens inte­<lb/>rit: ergo à &longs;ubiecto etiam per accidens con&longs;eruatur. </s> <s>Verumenimuero primum &longs;ic tolli <expan abbr="põt">potest</expan>, arbitror; &longs;i <lb/>dicatur, eam demon&longs;trationem quæ ducitur ab in&longs;tanti non e&longs;&longs;e per <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> primam & præcipuam, &longs;ed <lb/><expan abbr="demon&longs;trabil&etilde;">demon&longs;trabilem</expan> & <expan abbr="proximã">proximam</expan> &longs;olùm: nam re&longs;olui <expan abbr="põt">potest</expan> adhuc medium illud in alia priora; nempe in mo­<lb/>bile: hoc <expan abbr=".n.">enim</expan> primum <expan abbr="principiũ">principium</expan> in&longs;tantis e&longs;t: vnde extat <expan abbr="rõ">ratio</expan> continuitatis in motu primùm, mox redun­<lb/>dat in tempus: quapropter <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> Ari&longs;t. </s> <s>à perpetuitate mobilis aliquando motus perpetuitatem inferebat. <lb/></s> <s>nam quae perpetuitas mobilis ex motus perpetuitate <expan abbr="cõcludatur">concludatur</expan>, id à notis nob. </s> <s>& à &longs;igno per actum e&longs;t, <lb/>vt etiam quae ex in&longs;tantis ingenio perpetuitas motus confirmetur; de cau&longs;&longs;a non agitur. </s> <s>Ad &longs;ecundùm ita <lb/>dicimus quantum &longs;pectat ad <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="&longs;eparation&etilde;">&longs;eparationem</expan> quæ mente ab&longs;oluitur, & quae quies in cœlo cogitari valeat, <lb/>& initia poni motus illius, quemadmodum <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> fecit Ari&longs;toteles; <expan abbr="pari&qacute;">parique</expan>. </s> <s>via motus à cau&longs;&longs;a mo­<lb/>uente &longs;eparari, quatenus ea cau&longs;&longs;a externa e&longs;t, quia quicquid in prima &longs;ui notione cau&longs;sis internis, & <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5270"></arrow.to.target><lb/>con&longs;tituentibus e&longs;t <expan abbr="contentũ">contentum</expan>, immò &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, &longs;ed quod ad rem ip&longs;am pertinet. </s> <s>Neque Deus <lb/>&longs;eparari <expan abbr="põt">potest</expan>, quòd ille &longs;olus e&longs;t &longs;impliciter nece&longs;&longs;arius. </s> <s>Verùm quòd ex vi argumenti colligitur illud, & <lb/>hypothe&longs;is eò tendit, vt c&ecedil;li nimirùm perpetuitatem ab alio profici&longs;ci doceatur &longs;ic, vt ni&longs;i ab eo na&longs;ce­<lb/>retur, motus c&ecedil;li foret terminatus. </s> <s>Ad argumenti <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ic re&longs;pondeo primùm. </s> <s>quando in eo talis con­<lb/>&longs;ecutio comprehenditur ab alio mouetur: ergo perpetuitas ab alio deriuatur: id non con&longs;equi. </s> <s>Cùm <lb/>fieri po&longs;sit, vt perpetuò moueatur ab alio, & duorum <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> præ&longs;entiam &longs;ubiecti .&longs;. </s> <s>& efficientis <lb/>perpetuò requirat. </s> <s>quo fit, vt hæc non pugnent ab alio, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>perpetuò profici&longs;ci. </s> <s>Verùm fac Deum ex <lb/>hypothe&longs;i abe&longs;&longs;e, dico planè motum <expan abbr="ce&longs;&longs;aturũ">ce&longs;&longs;aturum</expan>, non &longs;ecus ac docuerit Ari&longs;t. </s> <s>in Eudemiis, <expan abbr="cõmotis">commotis</expan> prin­<lb/>cipiis mathematicis, item ea <expan abbr="cõmotum">commotum</expan> iri qu&ecedil; <expan abbr="&longs;equũtur">&longs;equuntur</expan> ex ip&longs;is. </s> <s>tu infers, ergo perpetuatur ab alio. </s> <s>mi­<lb/>nimè verò, &longs;ed vitium &longs;ube&longs;t in <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, quae id quod verum e&longs;t ex nece&longs;sitate hypothe&longs;eos, tu accipis, <lb/>ac &longs;i verum &longs;impliciter fuerit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i Deus e&longs;&longs;et contingens, & motus <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;imiliter, & tum mo­<lb/>tus aut deficeret, aut &longs;i perpetuaretur; ab alio perpetuus fieret, nunc quia cau&longs;&longs;a nece&longs;&longs;aria, effectus <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;imilis con&longs;equatur nece&longs;&longs;e e&longs;t qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab alio &longs;it, &longs;ed eiu&longs;modi perpetuò exi&longs;tat: non quia, <lb/>cùm per &longs;e caducum &longs;it, <expan abbr="immortalitat&etilde;">immortalitatem</expan> ab alio con&longs;equatur, & <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> amittat quam ad non e&longs;&longs;e ha­<lb/>buerit. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt dicam expeditius; duplex in argumento vitium &longs;ube&longs;t cum in antecedente, tum item <lb/> | <arrow.to.target n="marg5270"></arrow.to.target><lb/>con&longs;tituentibus e&longs;t <expan abbr="contentũ">contentum</expan>, immò &longs;ola <expan abbr="rõne">ratione</expan> formali, &longs;ed quod ad rem ip&longs;am pertinet. </s> <s>Neque Deus <lb/>&longs;eparari <expan abbr="põt">potest</expan>, quòd ille &longs;olus e&longs;t &longs;impliciter nece&longs;&longs;arius. </s> <s>Verùm quòd ex vi argumenti colligitur illud, & <lb/>hypothe&longs;is eò tendit, vt c&ecedil;li nimirùm perpetuitatem ab alio profici&longs;ci doceatur &longs;ic, vt ni&longs;i ab eo na&longs;ce­<lb/>retur, motus c&ecedil;li foret terminatus. </s> <s>Ad argumenti <expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ic re&longs;pondeo primùm. </s> <s>quando in eo talis con­<lb/>&longs;ecutio comprehenditur ab alio mouetur: ergo perpetuitas ab alio deriuatur: id non con&longs;equi. </s> <s>Cùm <lb/>fieri po&longs;sit, vt perpetuò moueatur ab alio, & duorum <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> præ&longs;entiam &longs;ubiecti .&longs;. </s> <s>& efficientis <lb/>perpetuò requirat. </s> <s>quo fit, vt hæc non pugnent ab alio, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>perpetuò profici&longs;ci. </s> <s>Verùm fac Deum ex <lb/>hypothe&longs;i abe&longs;&longs;e, dico planè motum <expan abbr="ce&longs;&longs;aturũ">ce&longs;&longs;aturum</expan>, non &longs;ecus ac docuerit Ari&longs;t. </s> <s>in Eudemiis, <expan abbr="cõmotis">commotis</expan> prin­<lb/>cipiis mathematicis, item ea <expan abbr="cõmotum">commotum</expan> iri qu&ecedil; <expan abbr="&longs;equũtur">&longs;equuntur</expan> ex ip&longs;is. </s> <s>tu infers, ergo perpetuatur ab alio. </s> <s>mi­<lb/>nimè verò, &longs;ed vitium &longs;ube&longs;t in <expan abbr="argum&etilde;to">argumento</expan>, quae id quod verum e&longs;t ex nece&longs;sitate hypothe&longs;eos, tu accipis, <lb/>ac &longs;i verum &longs;impliciter fuerit. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> &longs;i Deus e&longs;&longs;et contingens, & motus <expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;imiliter, & tum mo­<lb/>tus aut deficeret, aut &longs;i perpetuaretur; ab alio perpetuus fieret, nunc quia cau&longs;&longs;a nece&longs;&longs;aria, effectus <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> con&longs;imilis con&longs;equatur nece&longs;&longs;e e&longs;t qui <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> ab alio &longs;it, &longs;ed eiu&longs;modi perpetuò exi&longs;tat: non quia, <lb/>cùm per &longs;e caducum &longs;it, <expan abbr="immortalitat&etilde;">immortalitatem</expan> ab alio con&longs;equatur, & <expan abbr="habilitat&etilde;">habilitatem</expan> amittat quam ad non e&longs;&longs;e ha­<lb/>buerit. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt dicam expeditius; duplex in argumento vitium &longs;ube&longs;t cum in antecedente, tum item <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5271"></arrow.to.target><lb/>in con&longs;equente: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ex iis e&longs;t in <expan abbr="quib.">quibus</expan> repugnantia continetur: &longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t &longs;impliciter, & primò <lb/>nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo modo tolli <expan abbr="põt">potest</expan>, ne per <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> quidem reliquis &longs;aluis: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan>, quia non &longs;e­<lb/>quitur &longs;ine hoc non e&longs;t; ergo e&longs;t efficiens, & latet in <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> <expan abbr="vitiũ">vitium</expan> &longs;ecundùm con&longs;equens; vt &longs;iquis <lb/>putaret, quia rus prodeam, quae ibi <expan abbr="amicũ">amicum</expan> offendam, ac ni&longs;i ibi me eum offen&longs;urum putarem, non prodi­<lb/>rem; amicum e&longs;&longs;e efficientem <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> meæ profectionis. </s> <s>Non e&longs;t ita, ea quidem finis e&longs;t; efficiens verò <lb/>appetitus, aut mens actuo&longs;a. </s> <s>Sit & nos defendimus Peripateticè Deum e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> in <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>&longs;en&longs;um illa verba accipiemus de v. </s> <s>p. philo&longs;ophiæ <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)/tion tou= a)nagkai=a EI(=nai</foreign>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> &longs;cilicet, quae nece&longs;­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5271"></arrow.to.target><lb/>in con&longs;equente: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ex iis e&longs;t in <expan abbr="quib.">quibus</expan> repugnantia continetur: &longs;i <expan abbr=".n.">enim</expan> e&longs;t &longs;impliciter, & primò <lb/>nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> vllo modo tolli <expan abbr="põt">potest</expan>, ne per <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> quidem reliquis &longs;aluis: hoc <expan abbr="aũt">aut</expan>, quia non &longs;e­<lb/>quitur &longs;ine hoc non e&longs;t; ergo e&longs;t efficiens, & latet in <expan abbr="cõ&longs;equente">con&longs;equente</expan> <expan abbr="vitiũ">vitium</expan> &longs;ecundùm con&longs;equens; vt &longs;iquis <lb/>putaret, quia rus prodeam, quae ibi <expan abbr="amicũ">amicum</expan> offendam, ac ni&longs;i ibi me eum offen&longs;urum putarem, non prodi­<lb/>rem; amicum e&longs;&longs;e efficientem <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> meæ profectionis. </s> <s>Non e&longs;t ita, ea quidem finis e&longs;t; efficiens verò <lb/>appetitus, aut mens actuo&longs;a. </s> <s>Sit & nos defendimus Peripateticè Deum e&longs;&longs;e <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> motus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> in <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>&longs;en&longs;um illa verba accipiemus de v. </s> <s>p. philo&longs;ophiæ <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ai)/tion tou= a)nagkai=a ei(=nai</foreign>. </s> <s><expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> &longs;cilicet, quae nece&longs;­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5272"></arrow.to.target><lb/>&longs;aria &longs;int, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> alicuius e&longs;&longs;e contingat, &longs;iue vt finem, &longs;eu quouis alio modo, <expan abbr="dũmodò">dummodò</expan> <lb/>non &longs;it cau&longs;&longs;a quæ ip&longs;um promoueat de pote&longs;tate nece&longs;&longs;ariò ad actu nece&longs;&longs;arium: &longs;iquidem, vt mox <lb/>ad&longs;cribit Ari&longs;toteles, ita nece&longs;&longs;arium &longs;implex e&longs;t, nec aliter &longs;e habere contingit: caret <expan abbr=".n.">enim</expan> potentia; pro­<lb/>ptereà non pote&longs;t quod <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t, ab alio <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiente fieri nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Quod ad tertium per­<lb/>tinet; per accidens ibi <expan abbr="cõmunius">communius</expan> &longs;umptum. </s> <s>pro eo .&longs;. </s> <s>quod e&longs;t non per &longs;e primò. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> corrumpitur ac­<lb/>cidens, vt <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> habeat &longs;uæ corruptionis, quæ tamen ab eius natura di&longs;tinguatur. </s> <s>quae igitur in­<lb/>terna cau&longs;&longs;a, &longs;ed ab accidentis natura diuer&longs;a, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> alia reputatur, & ip&longs;i tribuitur, accidens <expan abbr="perhibe&ttilde;">perhibetur</expan>: <lb/>eodem modo de con&longs;eruatione dicendum e&longs;t. </s> <s>Quibus &longs;tantibus generatim a&longs;&longs;euerare licebit, nihil e&longs;­<lb/>&longs;e, quod vnà caducum <expan abbr="perpetuum&qacute;">perpetuumque</expan>. </s> <s>&longs;it, &longs;ed toto genere &longs;eparari. </s> <s>&longs;ic genere di&longs;tinguuntur, quod fieri | <arrow.to.target n="marg5272"></arrow.to.target><lb/>&longs;aria &longs;int, <expan abbr="quocunq.">quocunque</expan> modo <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> alicuius e&longs;&longs;e contingat, &longs;iue vt finem, &longs;eu quouis alio modo, <expan abbr="dũmodò">dummodò</expan> <lb/>non &longs;it cau&longs;&longs;a quæ ip&longs;um promoueat de pote&longs;tate nece&longs;&longs;ariò ad actu nece&longs;&longs;arium: &longs;iquidem, vt mox <lb/>ad&longs;cribit Ari&longs;toteles, ita nece&longs;&longs;arium &longs;implex e&longs;t, nec aliter &longs;e habere contingit: caret <expan abbr=".n.">enim</expan> potentia; pro­<lb/>ptereà non pote&longs;t quod <expan abbr="nece&longs;&longs;ariũ">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t, ab alio <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> efficiente fieri nece&longs;&longs;arium. </s> <s>Quod ad tertium per­<lb/>tinet; per accidens ibi <expan abbr="cõmunius">communius</expan> &longs;umptum. </s> <s>pro eo .&longs;. </s> <s>quod e&longs;t non per &longs;e primò. </s> <s>&longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> corrumpitur ac­<lb/>cidens, vt <expan abbr="internã">internam</expan> <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> habeat &longs;uæ corruptionis, quæ tamen ab eius natura di&longs;tinguatur. </s> <s>quae igitur in­<lb/>terna cau&longs;&longs;a, &longs;ed ab accidentis natura diuer&longs;a, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> alia reputatur, & ip&longs;i tribuitur, accidens <expan abbr="perhibe&ttilde;">perhibetur</expan>: <lb/>eodem modo de con&longs;eruatione dicendum e&longs;t. </s> <s>Quibus &longs;tantibus generatim a&longs;&longs;euerare licebit, nihil e&longs;­<lb/>&longs;e, quod vnà caducum <expan abbr="perpetuum&qacute;">perpetuumque</expan>. </s> <s>&longs;it, &longs;ed toto genere &longs;eparari. </s> <s>&longs;ic genere di&longs;tinguuntur, quod fieri |
| <pb pagenum="921"/> | <pb pagenum="921"/> |
| <arrow.to.target n="marg5273"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;t & quod non pote&longs;t: ex quo etiam cepit Ari&longs;t. </s> <s>occa&longs;ionem incu&longs;andi Platonem, quod attinet ad <lb/>Ideas, quia .&longs;. </s> <s>idem homo &longs;imul æternus & mortalis e&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & ex Ari&longs;t. </s> <s>no&longs;tri decretis &longs;ubuenit <lb/>quo fundamentum eius argumenti demoliri po&longs;&longs;e videamur. </s> <s>cùm & ip&longs;e, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ab&longs;urdum obiiciat id <lb/>quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con&longs;tanti&longs;simè defendit: dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as &longs;cientiæ, & ignorationis a&longs;signaret, &longs;tatuebat <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> <lb/>rerum e&longs;&longs;e ex forma, ignorantiam verò ex materia: quoniam forma permaneret; materia verò <expan abbr="labere&ttilde;">laberetur</expan>. <lb/></s> <s>Videtur ergo concedere Ari&longs;t. </s> <s>idem æternum e&longs;&longs;e, & caducum: æternum quidem per formam, cadu­<lb/>cum verò per materiam. </s> <s>idem quoque te&longs;tatus fuerat, cùm doceret in incremento idem &longs;upere&longs;&longs;e in­<lb/>diuiduum ab ortu <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad interitum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> pro materia variabatur &longs;ecundùm formam permanebat. <lb/></s> <s>An apud Platonem <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erat e&longs;&longs;entia per quam homo e&longs;t, & hic homo, & perpetuum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mortalis: <lb/>idea nimirùm: at apud Ari&longs;t. </s> <s>alia ratio e&longs;t per quam Socrates e&longs;t, & mortalis, & alia per quam e&longs;t ho­<lb/>mo &longs;impliciter, & æternus, ideò falsò concluditur, idem fore &longs;imul perpetuum, & caducum. </s> <s>AEeternum <lb/>item aut &longs;ecundùm rem e&longs;t, vt Deus & cœlum, aut &longs;ecundùm rationem, vt e&longs;&longs;entia, cùm à conditionib. <lb/></s> <s>& vinculis &longs;egregatur materia &longs;en&longs;ilis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> homo perpetuus, quae nullis indiuidui conditionibus e&longs;t ob­<lb/>noxius, &longs;ed e&longs;t ita in mente, forma verò in incremento vt maneat, & quæ materia diffluat olim o&longs;ten­<lb/>&longs;um e&longs;t; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> diffluebat quæ pars e&longs;&longs;entiæ non erat. </s> <s>Hæc igitur ambiguitas æternitatis efficit, vt vnà <lb/>&longs;int perpetuum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mortale; verùm in no&longs;tro theoremate perpetuitas &longs;ecundùm rem &longs;umitur quam <lb/> | <arrow.to.target n="marg5273"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;t & quod non pote&longs;t: ex quo etiam cepit Ari&longs;t. </s> <s>occa&longs;ionem incu&longs;andi Platonem, quod attinet ad <lb/>Ideas, quia .&longs;. </s> <s>idem homo &longs;imul æternus & mortalis e&longs;&longs;et. </s> <s><expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> & ex Ari&longs;t. </s> <s>no&longs;tri decretis &longs;ubuenit <lb/>quo fundamentum eius argumenti demoliri po&longs;&longs;e videamur. </s> <s>cùm & ip&longs;e, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> ab&longs;urdum obiiciat id <lb/>quod <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> con&longs;tanti&longs;simè defendit: dum <expan abbr=".n.">enim</expan> cau&longs;&longs;as &longs;cientiæ, & ignorationis a&longs;signaret, &longs;tatuebat <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> <lb/>rerum e&longs;&longs;e ex forma, ignorantiam verò ex materia: quoniam forma permaneret; materia verò <expan abbr="labere&ttilde;">laberetur</expan>. <lb/></s> <s>Videtur ergo concedere Ari&longs;t. </s> <s>idem æternum e&longs;&longs;e, & caducum: æternum quidem per formam, cadu­<lb/>cum verò per materiam. </s> <s>idem quoque te&longs;tatus fuerat, cùm doceret in incremento idem &longs;upere&longs;&longs;e in­<lb/>diuiduum ab ortu <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad interitum: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> pro materia variabatur &longs;ecundùm formam permanebat. <lb/></s> <s>An apud Platonem <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> erat e&longs;&longs;entia per quam homo e&longs;t, & hic homo, & perpetuum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mortalis: <lb/>idea nimirùm: at apud Ari&longs;t. </s> <s>alia ratio e&longs;t per quam Socrates e&longs;t, & mortalis, & alia per quam e&longs;t ho­<lb/>mo &longs;impliciter, & æternus, ideò falsò concluditur, idem fore &longs;imul perpetuum, & caducum. </s> <s>AEeternum <lb/>item aut &longs;ecundùm rem e&longs;t, vt Deus & cœlum, aut &longs;ecundùm rationem, vt e&longs;&longs;entia, cùm à conditionib. <lb/></s> <s>& vinculis &longs;egregatur materia &longs;en&longs;ilis: e&longs;t <expan abbr=".n.">enim</expan> homo perpetuus, quae nullis indiuidui conditionibus e&longs;t ob­<lb/>noxius, &longs;ed e&longs;t ita in mente, forma verò in incremento vt maneat, & quæ materia diffluat olim o&longs;ten­<lb/>&longs;um e&longs;t; illa <expan abbr=".n.">enim</expan> diffluebat quæ pars e&longs;&longs;entiæ non erat. </s> <s>Hæc igitur ambiguitas æternitatis efficit, vt vnà <lb/>&longs;int perpetuum, <expan abbr="atq.">atque</expan> mortale; verùm in no&longs;tro theoremate perpetuitas &longs;ecundùm rem &longs;umitur quam <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5274"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè cum mortalitate con&longs;i&longs;tere negamus. </s> <s>Atqui protinus obiicies, &longs;i motus e&longs;t æternus per &longs;e, omne <lb/>verò per &longs;e æternum caret efficiente: nullum igitur efficiens motus cœle&longs;tis erit quærendum. </s> <s>An æter­<lb/>ni per &longs;e, cuius e&longs;&longs;e &longs;it permanens, efficiens inquirendum non e&longs;t; no&longs;ter <expan abbr="aũt">aut</expan> motus in &longs;ucce&longs;sione po­<lb/>&longs;itus e&longs;t: quare cùm habeat aliquid quod non &longs;it, ve&longs;tigatur eius efficiens. </s> <s>Ergo ad Themi&longs;tij dubita­<lb/>tiones. </s> <s>Succe&longs;siuum corrumpitur: igitur ab alio perpetuum fit: concederem profectò, &longs;i ex toto cor­<lb/>rumperetur; at &longs;emper eius aliqua pars manet. </s> <s>Quòd opponis certas periodos motus cœle&longs;tis, nego in <lb/>cœlo quietem e&longs;&longs;e &longs;impliciter, &longs;icuti nego ibi e&longs;&longs;e terminum ad quem &longs;eparatum à termino à quo. </s> <s>ideò <lb/>quietem do ad hoc, & illud punctum &longs;olùm, non ab&longs;olutam. </s> <s>Dico etiam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quæ petitur à &longs;ubie­<lb/>cto, <expan abbr="internã">internam</expan> e&longs;&longs;e motui, & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tialem">e&longs;sentialem</expan>, non <expan abbr="externã">externam</expan> & accidens, ni&longs;i <foreign lang="greek">kata\ fanhasi+/an</foreign>, & ad opinionem. <lb/></s> <s>Cùm igitur id quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, & corrumpi pote&longs;tatem &longs;ignificent, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ordine commutato; quandò <lb/>quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, nondum &longs;it: verùm po&longs;thac e&longs;&longs;e potuerit, caducum non fuerit ante, &longs;ed nunc &longs;it, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>per &longs;e infinita &longs;it, & pariter e&longs;&longs;e, & non e&longs;&longs;e re&longs;piciat: quamobrem id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, pote&longs;t eadem <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>non e&longs;&longs;e, & vici&longs;sim, & quatenus e&longs;&longs;e pote&longs;t, pote&longs;t etiam gigni; quatenus autem non e&longs;&longs;e, corrumpi: <lb/>planum, quae quicquid generari pote&longs;t, pote&longs;t item corrumpi, & contrà quicquid corruptioni obnoxium <lb/>e&longs;t, genitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fui&longs;&longs;e oportet. </s> <s>Quòd &longs;i vera &longs;unt ea quæ de con&longs;ecutionibus con&longs;tituta &longs;unt in li­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5274"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè cum mortalitate con&longs;i&longs;tere negamus. </s> <s>Atqui protinus obiicies, &longs;i motus e&longs;t æternus per &longs;e, omne <lb/>verò per &longs;e æternum caret efficiente: nullum igitur efficiens motus cœle&longs;tis erit quærendum. </s> <s>An æter­<lb/>ni per &longs;e, cuius e&longs;&longs;e &longs;it permanens, efficiens inquirendum non e&longs;t; no&longs;ter <expan abbr="aũt">aut</expan> motus in &longs;ucce&longs;sione po­<lb/>&longs;itus e&longs;t: quare cùm habeat aliquid quod non &longs;it, ve&longs;tigatur eius efficiens. </s> <s>Ergo ad Themi&longs;tij dubita­<lb/>tiones. </s> <s>Succe&longs;siuum corrumpitur: igitur ab alio perpetuum fit: concederem profectò, &longs;i ex toto cor­<lb/>rumperetur; at &longs;emper eius aliqua pars manet. </s> <s>Quòd opponis certas periodos motus cœle&longs;tis, nego in <lb/>cœlo quietem e&longs;&longs;e &longs;impliciter, &longs;icuti nego ibi e&longs;&longs;e terminum ad quem &longs;eparatum à termino à quo. </s> <s>ideò <lb/>quietem do ad hoc, & illud punctum &longs;olùm, non ab&longs;olutam. </s> <s>Dico etiam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> quæ petitur à &longs;ubie­<lb/>cto, <expan abbr="internã">internam</expan> e&longs;&longs;e motui, & <expan abbr="e&longs;s&etilde;tialem">e&longs;sentialem</expan>, non <expan abbr="externã">externam</expan> & accidens, ni&longs;i <foreign lang="greek">kata\ fantasi/an</foreign>, & ad opinionem. <lb/></s> <s>Cùm igitur id quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, & corrumpi pote&longs;tatem &longs;ignificent, <expan abbr="quan&qtilde;">quanquam</expan> ordine commutato; quandò <lb/>quod gigni <expan abbr="põt">potest</expan>, nondum &longs;it: verùm po&longs;thac e&longs;&longs;e potuerit, caducum non fuerit ante, &longs;ed nunc &longs;it, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. <lb/></s> <s>per &longs;e infinita &longs;it, & pariter e&longs;&longs;e, & non e&longs;&longs;e re&longs;piciat: quamobrem id quod e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, pote&longs;t eadem <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>non e&longs;&longs;e, & vici&longs;sim, & quatenus e&longs;&longs;e pote&longs;t, pote&longs;t etiam gigni; quatenus autem non e&longs;&longs;e, corrumpi: <lb/>planum, quae quicquid generari pote&longs;t, pote&longs;t item corrumpi, & contrà quicquid corruptioni obnoxium <lb/>e&longs;t, genitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fui&longs;&longs;e oportet. </s> <s>Quòd &longs;i vera &longs;unt ea quæ de con&longs;ecutionibus con&longs;tituta &longs;unt in li­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5275"></arrow.to.target><lb/>bello de enunciatione: credere item oportet his oppo&longs;itos terminos, ingenitum, & incorruptibile com­<lb/>meare. </s> <s>Quod etiam confirmari pote&longs;t, cùm <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> oppo&longs;ita definitam habeant pote&longs;tatem qu&ecedil; am­<lb/>bigua &longs;it, & &longs;impliciter cum actu coniuncta.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5275"></arrow.to.target><lb/>bello de enunciatione: credere item oportet his oppo&longs;itos terminos, ingenitum, & incorruptibile com­<lb/>meare. </s> <s>Quod etiam confirmari pote&longs;t, cùm <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> oppo&longs;ita definitam habeant pote&longs;tatem qu&ecedil; am­<lb/>bigua &longs;it, & &longs;impliciter cum actu coniuncta.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5264"></margin.target>B</s></p> | <s><margin.target id="marg5264"></margin.target>B</s></p> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5282"></arrow.to.target><lb/>terminus &longs;impliciter non e&longs;t, &longs;ed vt &longs;ine quo terminus eius motus non exi&longs;tat: etenim memini&longs;ti pun­<lb/>ctum in c&ecedil;lo de&longs;ignari à quo ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> linea ducatur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> perfectionis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> non habet ad c&ecedil;­<lb/>lum: multò minus terra, quippe quæ &longs;it terminus, aut in&longs;trumentum motus c&ecedil;le&longs;tis per accidens. </s> <s>pro­<lb/>ptereà verendum non e&longs;t, ne terræ quies &longs;it natura prior motu c&ecedil;le&longs;ti, licet &longs;it nece&longs;&longs;aria: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;t ne­<lb/>ce&longs;&longs;aria per accidens, & cùm &longs;it alterius gratia, natura <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;terior e&longs;t. </s> <s>Ni&longs;i etiam &longs;ic dicamus me­<lb/>dium ad c&ecedil;lum dupliciter &longs;e habere, vel in eo ordine quòd &longs;it, vel vt e&longs;t principium quoddam motus, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> hoc &longs;anè modo ad motum c&ecedil;li perfectius quid e&longs;&longs;e, &longs;i verò e&longs;&longs;entiæ conferantur; centrum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxi­<lb/>mè cedere, cùm &longs;it, vt c&ecedil;lum &longs;uo munere fungi valeat. </s> <s>Aliam <expan abbr="viã">viam</expan> Proclus ingre&longs;&longs;us e&longs;t, & &longs;equens au­<lb/>ctoritatem Platonis &longs;tatuit <expan abbr="mundũ">mundum</expan> &longs;ingularem, <expan abbr="vnigenam&qacute;">vnigenamque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e, quòd vnum .&longs;. </s> <s>eius foret exemplum. <lb/></s> <s>Sed apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">dhmiourgi/a</foreign> nulla, neque vlla Id&ecedil;arum ratio, vt intelligatur po&longs;teà, &longs;ine quibus non e&longs;t <lb/>exemplum. </s> <s>Dogma igitur auctori &longs;uo relinquatur. </s> <s>Ex eo item, quòd vna &longs;it eius forma, vnum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mundúm e&longs;&longs;e concluditur: nam &longs;i plures mundi ponerentur, e&longs;&longs;et ea forma diuidua: concreta igitur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> corporea quæ tamen ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> materia &longs;eparata &longs;it. </s> <s>Verùm quid hoc? </s> <s>Forma &longs;eparata vna e&longs;t, ergóne <lb/>& id quod ab ea forma profici&longs;citur, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> exi&longs;timandum? </s> <s>Minimè verò: nam & faber vti pote&longs;t plu­<lb/>ribus in&longs;trumentis &longs;olo numero differentib. & e&longs;to quòd Deus moueat, vt finis, etiam vnum à plurib. <lb/>æquè amari pote&longs;t. </s> <s>An'ne (vt ex materia <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> petam) hic e&longs;t naturæ progre&longs;&longs;us, vt in omnibus iis in | <arrow.to.target n="marg5282"></arrow.to.target><lb/>terminus &longs;impliciter non e&longs;t, &longs;ed vt &longs;ine quo terminus eius motus non exi&longs;tat: etenim memini&longs;ti pun­<lb/>ctum in c&ecedil;lo de&longs;ignari à quo ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> linea ducatur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> perfectionis <expan abbr="rõnem">rationem</expan> non habet ad c&ecedil;­<lb/>lum: multò minus terra, quippe quæ &longs;it terminus, aut in&longs;trumentum motus c&ecedil;le&longs;tis per accidens. </s> <s>pro­<lb/>ptereà verendum non e&longs;t, ne terræ quies &longs;it natura prior motu c&ecedil;le&longs;ti, licet &longs;it nece&longs;&longs;aria: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> e&longs;t ne­<lb/>ce&longs;&longs;aria per accidens, & cùm &longs;it alterius gratia, natura <expan abbr="quoq.">quoque</expan> po&longs;terior e&longs;t. </s> <s>Ni&longs;i etiam &longs;ic dicamus me­<lb/>dium ad c&ecedil;lum dupliciter &longs;e habere, vel in eo ordine quòd &longs;it, vel vt e&longs;t principium quoddam motus, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> hoc &longs;anè modo ad motum c&ecedil;li perfectius quid e&longs;&longs;e, &longs;i verò e&longs;&longs;entiæ conferantur; centrum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> maxi­<lb/>mè cedere, cùm &longs;it, vt c&ecedil;lum &longs;uo munere fungi valeat. </s> <s>Aliam <expan abbr="viã">viam</expan> Proclus ingre&longs;&longs;us e&longs;t, & &longs;equens au­<lb/>ctoritatem Platonis &longs;tatuit <expan abbr="mundũ">mundum</expan> &longs;ingularem, <expan abbr="vnigenam&qacute;">vnigenamque</expan>. </s> <s>e&longs;&longs;e, quòd vnum .&longs;. </s> <s>eius foret exemplum. <lb/></s> <s>Sed apud Ari&longs;t. <foreign lang="greek">dhmiourgi/a</foreign> nulla, neque vlla Id&ecedil;arum ratio, vt intelligatur po&longs;teà, &longs;ine quibus non e&longs;t <lb/>exemplum. </s> <s>Dogma igitur auctori &longs;uo relinquatur. </s> <s>Ex eo item, quòd vna &longs;it eius forma, vnum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> <lb/>mundúm e&longs;&longs;e concluditur: nam &longs;i plures mundi ponerentur, e&longs;&longs;et ea forma diuidua: concreta igitur, <lb/><expan abbr="atq.">atque</expan> corporea quæ tamen ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> materia &longs;eparata &longs;it. </s> <s>Verùm quid hoc? </s> <s>Forma &longs;eparata vna e&longs;t, ergóne <lb/>& id quod ab ea forma profici&longs;citur, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> exi&longs;timandum? </s> <s>Minimè verò: nam & faber vti pote&longs;t plu­<lb/>ribus in&longs;trumentis &longs;olo numero differentib. & e&longs;to quòd Deus moueat, vt finis, etiam vnum à plurib. <lb/>æquè amari pote&longs;t. </s> <s>An'ne (vt ex materia <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> petam) hic e&longs;t naturæ progre&longs;&longs;us, vt in omnibus iis in |
| <pb pagenum="923"/> | <pb pagenum="923"/> |
| <arrow.to.target n="marg5283"></arrow.to.target><lb/>quib. in&longs;trumenti <expan abbr="fini&longs;&qacute;">fini&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> continetur, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e vni muneri de&longs;tinatum &longs;it, & ad vnum <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> accom­<lb/>modatum, aliter abu&longs;us habeatur vel inopia naturæ, vt cùm lingua & pulmone vtimur ad loquelam; <lb/>cùm c&ecedil;teroqui pulmo ad re&longs;pirationem, & lingua ad gu&longs;tatum in&longs;tituta fuerint. </s> <s>Cùm ergo forma illa <lb/>incorporea &longs;it vna: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> res melius gubernantur; vnum erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, quod illum finem proximè <lb/>& per &longs;e attinget: mundus verò in&longs;trumentum Dei: quippe quòd per ip&longs;um Deus effundat omnem <lb/><expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> bonitatem, <expan abbr="citra&qacute;">citraque</expan>. </s> <s>inuidiam pro <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei captu <expan abbr="cõmunicet">communicet</expan> affatim; <expan abbr="per&qacute;">perque</expan>. </s> <s>ip&longs;um cuncta perfectio­<lb/>nem &longs;ibi conuenientem a&longs;&longs;equantur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò e&longs;t, quòd abu&longs;um in eo timeamus; quandò id non &longs;ine <lb/>macula beatitudinis eius, cuius <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> e&longs;t, euenire po&longs;sit, quam &longs;anè nullam in mentem <expan abbr="&longs;upremã">&longs;upremam</expan> <lb/>cadere veri&longs;imile e&longs;t: qua&longs;i verò de&longs;it in&longs;trumentum quo munus &longs;uum optimè &longs;it factura, & qui abu­<lb/>&longs;us in parte <expan abbr="quadã">quadam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem minima, admittitur à natura, propter aliquod vitium, vel in&longs;trumen­<lb/>ti <expan abbr="inopiã">inopiam</expan>, &longs;eu repugnantiam, pror&longs;us toti denegari debet; &longs;iquidem arguat imperfectionem quæ certè <lb/>ad corpus quod vnum &longs;it <expan abbr="futurũ">futurum</expan>, & totum, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>perfectum, nullo modo pertinere pote&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> verò quae <lb/>in <expan abbr="formã">formam</expan> quæ <expan abbr="oĩum">omnium</expan> &longs;uprema <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s> <s>&longs;it, hoc <expan abbr="incõmodum">incommodum</expan> redundet, &longs;ed ne tantum damnum <lb/>fiat in nob. </s> <s>qui eximiis voluptatibus careremus, dum tum egregia bona laterent, quæ aliis mundis be­<lb/>nigni&longs;simè affluerent, & tantum nob. </s> <s>de diuinæ maie&longs;tatis amplitudine &longs;ubtraheretur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ex <lb/>fine demon&longs;trare licebit, &longs;ed de hoc po&longs;tea. </s> <s>Non vtitur autem faber pluribus in&longs;trumentis numero <lb/> | <arrow.to.target n="marg5283"></arrow.to.target><lb/>quib. in&longs;trumenti <expan abbr="fini&longs;&qacute;">fini&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõ">ratio</expan> continetur, <expan abbr="vnũ">vnum</expan> per &longs;e vni muneri de&longs;tinatum &longs;it, & ad vnum <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> accom­<lb/>modatum, aliter abu&longs;us habeatur vel inopia naturæ, vt cùm lingua & pulmone vtimur ad loquelam; <lb/>cùm c&ecedil;teroqui pulmo ad re&longs;pirationem, & lingua ad gu&longs;tatum in&longs;tituta fuerint. </s> <s>Cùm ergo forma illa <lb/>incorporea &longs;it vna: &longs;ic <expan abbr=".n.">enim</expan> res melius gubernantur; vnum erit <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan>, quod illum finem proximè <lb/>& per &longs;e attinget: mundus verò in&longs;trumentum Dei: quippe quòd per ip&longs;um Deus effundat omnem <lb/><expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> bonitatem, <expan abbr="citra&qacute;">citraque</expan>. </s> <s>inuidiam pro <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rei captu <expan abbr="cõmunicet">communicet</expan> affatim; <expan abbr="per&qacute;">perque</expan>. </s> <s>ip&longs;um cuncta perfectio­<lb/>nem &longs;ibi conuenientem a&longs;&longs;equantur. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> verò e&longs;t, quòd abu&longs;um in eo timeamus; quandò id non &longs;ine <lb/>macula beatitudinis eius, cuius <expan abbr="in&longs;trumentũ">in&longs;trumentum</expan> e&longs;t, euenire po&longs;sit, quam &longs;anè nullam in mentem <expan abbr="&longs;upremã">&longs;upremam</expan> <lb/>cadere veri&longs;imile e&longs;t: qua&longs;i verò de&longs;it in&longs;trumentum quo munus &longs;uum optimè &longs;it factura, & qui abu­<lb/>&longs;us in parte <expan abbr="quadã">quadam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem minima, admittitur à natura, propter aliquod vitium, vel in&longs;trumen­<lb/>ti <expan abbr="inopiã">inopiam</expan>, &longs;eu repugnantiam, pror&longs;us toti denegari debet; &longs;iquidem arguat imperfectionem quæ certè <lb/>ad corpus quod vnum &longs;it <expan abbr="futurũ">futurum</expan>, & totum, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. </s> <s>perfectum, nullo modo pertinere pote&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> verò quae <lb/>in <expan abbr="formã">formam</expan> quæ <expan abbr="oĩum">omnium</expan> &longs;uprema <expan abbr="perfecti&longs;sima&qacute;">perfecti&longs;simaque</expan>. </s> <s>&longs;it, hoc <expan abbr="incõmodum">incommodum</expan> redundet, &longs;ed ne tantum damnum <lb/>fiat in nob. </s> <s>qui eximiis voluptatibus careremus, dum tum egregia bona laterent, quæ aliis mundis be­<lb/>nigni&longs;simè affluerent, & tantum nob. </s> <s>de diuinæ maie&longs;tatis amplitudine &longs;ubtraheretur. </s> <s>Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> ex <lb/>fine demon&longs;trare licebit, &longs;ed de hoc po&longs;tea. </s> <s>Non vtitur autem faber pluribus in&longs;trumentis numero <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5284"></arrow.to.target><lb/>differentibus ad idem officium, ni&longs;i per accidens, & fortuito; nil verò e&longs;t <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> in c&ecedil;lo, nec multi vnum <lb/>amant pari gradu amoris, nec &longs;ub <expan abbr="rõne">ratione</expan> eiu&longs;dem boni propter varietatem <expan abbr="bonorũ">bonorum</expan> quæ in&longs;unt in re ama­<lb/>bili & varietatem phanta&longs;matum qu&ecedil; in&longs;unt in amantibus. </s> <s>Quare vbi idem &longs;it bonum quod in Deo <lb/>e&longs;t, idem cum e&longs;&longs;entia, vbi etiam &longs;it vna <expan abbr="rõ">ratio</expan> concipiendi illud <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, &longs;icut e&longs;t in mente &longs;eparata à &longs;en&longs;u, <lb/>quod e&longs;t in cœlo; profectò nece&longs;&longs;e e&longs;t vnum &longs;it quod amet primò <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. </s> <s>primò &longs;eruiat, non plura; quan­<lb/>quàm de his diligentius infrà. </s> <s>Ab hac igitur forma actus <expan abbr="oĩs">omnis</expan>, & e&longs;&longs;entia <foreign lang="greek">kaq' u(/fesi+n</foreign>, & per gradus <lb/><expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> propemodum in&longs;en&longs;iles deriuatur <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad non ens, nequid vacui relinquatur in quo & ex quo <lb/>gradus omnes <expan abbr="parte&longs;&qacute;">parte&longs;que</expan>. </s> <s>bonitatis eluceant, qu&ecedil; &longs;anè plures &longs;unt; licet treis earum differentias Plato re­<lb/>citauerit, <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> immobilium, per &longs;e <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan>, & quæ mouentur ab alio. </s> <s>Nos diligentius &longs;ic expo­<lb/>nimus, <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;impliciter qui <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> Deum, <expan abbr="mente&longs;&qacute;">mente&longs;que</expan>. </s> <s>beatas, actum in materia qui formarum e&longs;t, <lb/>actu corpus quod e&longs;t cœlum, <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> ex materia & forma, potentiam, &longs;iue materiam, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> priua­<lb/>tionem. </s> <s>Quo fit, vt <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> actus cum &longs;peciales, tum &longs;ingulares, vbi nece&longs;&longs;arij &longs;int, ordine <expan abbr="quodã">quodam</expan> in mun­<lb/>do deprehendantur, quòd &longs;i &longs;ingulares non nece&longs;&longs;arij fuerint, &longs;ine illis con&longs;i&longs;tere queat mundus, cùm <lb/>ab iis perfectio nulla, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> na&longs;catur. </s> <s><expan abbr="oĩs">omnis</expan> enim perfectio à &longs;pecie ip&longs;a deducitur: perfectus igi­<lb/>tur; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vnus. </s> <s>Adde quòd tendere ad vnum, vel philo&longs;opho <expan abbr="quoq.">quoque</expan> approbante, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;t tendere ad per­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5284"></arrow.to.target><lb/>differentibus ad idem officium, ni&longs;i per accidens, & fortuito; nil verò e&longs;t <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> in c&ecedil;lo, nec multi vnum <lb/>amant pari gradu amoris, nec &longs;ub <expan abbr="rõne">ratione</expan> eiu&longs;dem boni propter varietatem <expan abbr="bonorũ">bonorum</expan> quæ in&longs;unt in re ama­<lb/>bili & varietatem phanta&longs;matum qu&ecedil; in&longs;unt in amantibus. </s> <s>Quare vbi idem &longs;it bonum quod in Deo <lb/>e&longs;t, idem cum e&longs;&longs;entia, vbi etiam &longs;it vna <expan abbr="rõ">ratio</expan> concipiendi illud <expan abbr="bonũ">bonum</expan>, &longs;icut e&longs;t in mente &longs;eparata à &longs;en&longs;u, <lb/>quod e&longs;t in cœlo; profectò nece&longs;&longs;e e&longs;t vnum &longs;it quod amet primò <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. </s> <s>primò &longs;eruiat, non plura; quan­<lb/>quàm de his diligentius infrà. </s> <s>Ab hac igitur forma actus <expan abbr="oĩs">omnis</expan>, & e&longs;&longs;entia <foreign lang="greek">kaq' u(/fesin</foreign>, & per gradus <lb/><expan abbr="quo&longs;dã">quo&longs;dam</expan> propemodum in&longs;en&longs;iles deriuatur <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad non ens, nequid vacui relinquatur in quo & ex quo <lb/>gradus omnes <expan abbr="parte&longs;&qacute;">parte&longs;que</expan>. </s> <s>bonitatis eluceant, qu&ecedil; &longs;anè plures &longs;unt; licet treis earum differentias Plato re­<lb/>citauerit, <expan abbr="mouentiũ">mouentium</expan> immobilium, per &longs;e <expan abbr="mobiliũ">mobilium</expan>, & quæ mouentur ab alio. </s> <s>Nos diligentius &longs;ic expo­<lb/>nimus, <expan abbr="actũ">actum</expan> &longs;impliciter qui <expan abbr="cõprehendit">comprehendit</expan> Deum, <expan abbr="mente&longs;&qacute;">mente&longs;que</expan>. </s> <s>beatas, actum in materia qui formarum e&longs;t, <lb/>actu corpus quod e&longs;t cœlum, <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> ex materia & forma, potentiam, &longs;iue materiam, & <expan abbr="deniq.">denique</expan> priua­<lb/>tionem. </s> <s>Quo fit, vt <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> actus cum &longs;peciales, tum &longs;ingulares, vbi nece&longs;&longs;arij &longs;int, ordine <expan abbr="quodã">quodam</expan> in mun­<lb/>do deprehendantur, quòd &longs;i &longs;ingulares non nece&longs;&longs;arij fuerint, &longs;ine illis con&longs;i&longs;tere queat mundus, cùm <lb/>ab iis perfectio nulla, quatenus <expan abbr="hũi">huiu&longs;modi</expan> na&longs;catur. </s> <s><expan abbr="oĩs">omnis</expan> enim perfectio à &longs;pecie ip&longs;a deducitur: perfectus igi­<lb/>tur; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vnus. </s> <s>Adde quòd tendere ad vnum, vel philo&longs;opho <expan abbr="quoq.">quoque</expan> approbante, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> e&longs;t tendere ad per­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5285"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="fection&etilde;">fectionem</expan> ad quam pro virili res <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad&longs;pirant. </s> <s>Hoc ergo pacto id quod per cau&longs;&longs;as quæ materiæ locum <lb/> | <arrow.to.target n="marg5285"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="fection&etilde;">fectionem</expan> ad quam pro virili res <expan abbr="o&etilde;s">omnes</expan> ad&longs;pirant. </s> <s>Hoc ergo pacto id quod per cau&longs;&longs;as quæ materiæ locum <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5286"></arrow.to.target><lb/>obtinerent, o&longs;ten&longs;um fuerat in phy&longs;icis in <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> poti&longs;simam, quæ finis e&longs;t, in prima philo&longs;ophia re&longs;ol­<lb/>uitur, & quod, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> à &longs;igno conclu&longs;um fuerat in phy&longs;icis, per cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas à primo philo&longs;opho <lb/>po&longs;teà peragi pote&longs;t. </s> <s>Hæc e&longs;t illa demon&longs;tratio quæ &longs;ignificatur à philo&longs;opho 1. de C&ecedil;lo cuius du&ecedil; <lb/>&longs;unt partes: altera quæ expo&longs;ita e&longs;t 8. Phy&longs;. & paullò ante à nobis indicata; altera verò quæ de&longs;umpta <lb/>e&longs;t ex prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quanquam potuit illud afferre difficultatem eo loci depromi rationes ex <lb/>prima philo&longs;ophia, <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim quæ ad mundi <expan abbr="vnitat&etilde;">vnitatem</expan> <expan abbr="confirmandã">confirmandam</expan> pertineant, cùm quòd ea phi­<lb/>lo&longs;ophia &longs;it ordine doctrinæ po&longs;terior naturali, tum etiam quòd ea qu&ecedil; inibi afferuntur, no&longs;tram hanc <lb/>demon&longs;trationem flagitent. </s> <s>Quare mirùm profectò &longs;it, vt &longs;i in ea methodo petantur ex no&longs;tra; hæc <lb/>aliunde accer&longs;at id quod <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;uum e&longs;t, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim quòd idem 8. Phy&longs;. proximè <expan abbr="confectũ">confectum</expan> fue­<lb/>rit; quinimmo tamet&longs;i in prima philo&longs;ophia talis <expan abbr="rõ">ratio</expan> concluditur; nihilominus à plurimis Ari&longs;t. </s> <s>inter­<lb/>pr&ecedil;tib. planè phy&longs;ica perhibetur. </s> <s>Accedit eòdem quòd aliquando Ari&longs;t. </s> <s>immò ad idem ferè <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <lb/>citat &longs;ub eo titulo libros phy&longs;. </s> <s>quemadmodum etiam <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> 1. de c&ecedil;lo &longs;ub <expan abbr="noĩe">nomine</expan> primorum &longs;ermonum. <lb/></s> <s>Verùm (ni&longs;i fallor) id 8. Phy&longs;. non præ&longs;tatur abundè; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> vniuersè vnam e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed huius <lb/>mundi vnam. </s> <s>Quapropter ex eo &longs;equeretur, &longs;i plures e&longs;&longs;ent mundi, vt in &longs;ingulis e&longs;&longs;ent &longs;inguli moto­<lb/>res primi, non <expan abbr="oĩum">omnium</expan> vnus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> illo o&longs;ten&longs;o, quòd form&ecedil; quæ &longs;unt in materia, multiplicantur, efficitur <lb/> | <arrow.to.target n="marg5286"></arrow.to.target><lb/>obtinerent, o&longs;ten&longs;um fuerat in phy&longs;icis in <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> poti&longs;simam, quæ finis e&longs;t, in prima philo&longs;ophia re&longs;ol­<lb/>uitur, & quod, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> à &longs;igno conclu&longs;um fuerat in phy&longs;icis, per cau&longs;&longs;as ab&longs;olutas à primo philo&longs;opho <lb/>po&longs;teà peragi pote&longs;t. </s> <s>Hæc e&longs;t illa demon&longs;tratio quæ &longs;ignificatur à philo&longs;opho 1. de C&ecedil;lo cuius du&ecedil; <lb/>&longs;unt partes: altera quæ expo&longs;ita e&longs;t 8. Phy&longs;. & paullò ante à nobis indicata; altera verò quæ de&longs;umpta <lb/>e&longs;t ex prima philo&longs;ophia. </s> <s>Quanquam potuit illud afferre difficultatem eo loci depromi rationes ex <lb/>prima philo&longs;ophia, <expan abbr="ea&longs;&qacute;">ea&longs;que</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim quæ ad mundi <expan abbr="vnitat&etilde;">vnitatem</expan> <expan abbr="confirmandã">confirmandam</expan> pertineant, cùm quòd ea phi­<lb/>lo&longs;ophia &longs;it ordine doctrinæ po&longs;terior naturali, tum etiam quòd ea qu&ecedil; inibi afferuntur, no&longs;tram hanc <lb/>demon&longs;trationem flagitent. </s> <s>Quare mirùm profectò &longs;it, vt &longs;i in ea methodo petantur ex no&longs;tra; hæc <lb/>aliunde accer&longs;at id quod <expan abbr="propriũ">proprium</expan> &longs;uum e&longs;t, <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. </s> <s>præ&longs;ertim quòd idem 8. Phy&longs;. proximè <expan abbr="confectũ">confectum</expan> fue­<lb/>rit; quinimmo tamet&longs;i in prima philo&longs;ophia talis <expan abbr="rõ">ratio</expan> concluditur; nihilominus à plurimis Ari&longs;t. </s> <s>inter­<lb/>pr&ecedil;tib. planè phy&longs;ica perhibetur. </s> <s>Accedit eòdem quòd aliquando Ari&longs;t. </s> <s>immò ad idem ferè <expan abbr="propo&longs;itũ">propo&longs;itum</expan> <lb/>citat &longs;ub eo titulo libros phy&longs;. </s> <s>quemadmodum etiam <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> 1. de c&ecedil;lo &longs;ub <expan abbr="noĩe">nomine</expan> primorum &longs;ermonum. <lb/></s> <s>Verùm (ni&longs;i fallor) id 8. Phy&longs;. non præ&longs;tatur abundè; neque <expan abbr=".n.">enim</expan> vniuersè vnam e&longs;&longs;e <expan abbr="formã">formam</expan>, &longs;ed huius <lb/>mundi vnam. </s> <s>Quapropter ex eo &longs;equeretur, &longs;i plures e&longs;&longs;ent mundi, vt in &longs;ingulis e&longs;&longs;ent &longs;inguli moto­<lb/>res primi, non <expan abbr="oĩum">omnium</expan> vnus. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> illo o&longs;ten&longs;o, quòd form&ecedil; quæ &longs;unt in materia, multiplicantur, efficitur <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5287"></arrow.to.target><lb/>vnum e&longs;&longs;e id quod à materia <expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> e&longs;t. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> eam demon&longs;trationem primi philo&longs;ophi propriam, <lb/>tamet&longs;i nouit phy&longs;icus extentam e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & proinde partibilem, &longs;ignificat nobis problema cuius <lb/>prædicatum vnum & multa e&longs;t de prima philo&longs;ophia, necnon medium quod e&longs;t conditio formæ &longs;epa­<lb/>ratæ quæ item propriè pertinet ad primum philo&longs;ophum. </s> <s>Quantum verò e&longs;t de eo quòd phy&longs;ica &longs;int <lb/>illa quæ à primo philo&longs;opho v&longs;urpata &longs;unt ibi, nos olim diximus ea quæ viderentur. </s> <s>quod verò perti­<lb/>net ad perturbationem ordinis &longs;cientiarum, & methodorum; memento tres fui&longs;&longs;e rationes citandi li­<lb/>bros ab Ari&longs;totele, vel &longs;ecundùm doctrinæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, &longs;icuti cùm dictum e&longs;t ab ip&longs;o in primis &longs;ermonibus <lb/>vel naturæ, vt fortè factum e&longs;t 12. primæ philo&longs;ophiæ T. 17. cùm profitetur &longs;e de mentis immortalita­<lb/>te tractaturum, quod à phy&longs;ico <expan abbr="iã">iam</expan> confectum <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> ordine doctrinæ; <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> etiam &longs;ufficit nulla <lb/>habita <expan abbr="rõne">ratione</expan> ordinis citare libros ex re tractata, vt cùm in lib. <foreign lang="greek">peri\ e(rm</foreign>. </s> <s>Elenchi citantur. </s> <s>Hæ &longs;unt de­<lb/>mon&longs;trationes quibus <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e cœlum ab Ari&longs;t. </s> <s>conclu&longs;um e&longs;t, quæ certè progrediuntur ex primis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>noti&longs;simis proximè, vel remotè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ex demon&longs;tratis, non autem ex ob&longs;curis, & quæ demon&longs;trari <lb/>queant, velut ill&ecedil; quas Iandunus, & alij quidam ineptè occuparunt.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5287"></arrow.to.target><lb/>vnum e&longs;&longs;e id quod à materia <expan abbr="&longs;ecretũ">&longs;ecretum</expan> e&longs;t. </s> <s>e&longs;&longs;e <expan abbr="aũt">aut</expan> eam demon&longs;trationem primi philo&longs;ophi propriam, <lb/>tamet&longs;i nouit phy&longs;icus extentam e&longs;&longs;e <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & proinde partibilem, &longs;ignificat nobis problema cuius <lb/>prædicatum vnum & multa e&longs;t de prima philo&longs;ophia, necnon medium quod e&longs;t conditio formæ &longs;epa­<lb/>ratæ quæ item propriè pertinet ad primum philo&longs;ophum. </s> <s>Quantum verò e&longs;t de eo quòd phy&longs;ica &longs;int <lb/>illa quæ à primo philo&longs;opho v&longs;urpata &longs;unt ibi, nos olim diximus ea quæ viderentur. </s> <s>quod verò perti­<lb/>net ad perturbationem ordinis &longs;cientiarum, & methodorum; memento tres fui&longs;&longs;e rationes citandi li­<lb/>bros ab Ari&longs;totele, vel &longs;ecundùm doctrinæ <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, &longs;icuti cùm dictum e&longs;t ab ip&longs;o in primis &longs;ermonibus <lb/>vel naturæ, vt fortè factum e&longs;t 12. primæ philo&longs;ophiæ T. 17. cùm profitetur &longs;e de mentis immortalita­<lb/>te tractaturum, quod à phy&longs;ico <expan abbr="iã">iam</expan> confectum <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> ordine doctrinæ; <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquam</expan> etiam &longs;ufficit nulla <lb/>habita <expan abbr="rõne">ratione</expan> ordinis citare libros ex re tractata, vt cùm in lib. <foreign lang="greek">peri\ e(rm</foreign>. </s> <s>Elenchi citantur. </s> <s>Hæ &longs;unt de­<lb/>mon&longs;trationes quibus <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;&longs;e cœlum ab Ari&longs;t. </s> <s>conclu&longs;um e&longs;t, quæ certè progrediuntur ex primis, <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/>noti&longs;simis proximè, vel remotè, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ex demon&longs;tratis, non autem ex ob&longs;curis, & quæ demon&longs;trari <lb/>queant, velut ill&ecedil; quas Iandunus, & alij quidam ineptè occuparunt.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s> | <s> |
| <arrow.to.target n="marg5294"></arrow.to.target><lb/>veruntamen aliquando deficiunt, & &longs;unt certa <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan>, quibus exi&longs;tunt. </s> <s>Prætereà &longs;pecies in natura, vel <lb/>primogeniæ &longs;unt, vel ex aliis <expan abbr="ortũ">ortum</expan> ducunt, vt &longs;unt notha & &longs;puria, &longs;iue in animalium genere, &longs;iue plan­<lb/>tarum. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;pecies e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cen&longs;eo in hunc <expan abbr="modũ">modum</expan>, quòd vel &longs;pecies ip&longs;&ecedil; &longs;int, vt homo, & equus, <lb/>vel quòd &longs;int rerum gradus: ide&longs;t facultates ill&ecedil; &longs;olùm quæ à c&ecedil;teris &longs;eparatæ &longs;ub&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;unt, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;unt inanima; plantæ quæ &longs;olùm &longs;entiunt quæ prætereà loco mouentur, & quæ ratiocinantur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hi rerum gradus primas &longs;pecies in <expan abbr="mũdo">mundo</expan> efficiunt ortum ducentes à formis, c&ecedil;teræ &longs;pecies ex <lb/>differentiis na&longs;ci videntur, quas affert ip&longs;a materies. </s> <s>Ego verò nec &longs;pecies omneis in mundo nece&longs;&longs;arias <lb/>e&longs;&longs;e credo, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam &longs;i &longs;pecies ab&longs;olutæ &longs;int, vt de hyppopotamo, & porphyrite <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan>; ni&longs;i &longs;int eiu&longs;­<lb/>modi, vt cum e&longs;&longs;entiæ gradu &longs;pecies ab&longs;oluta con&longs;i&longs;tat, veluti <expan abbr="rõnis">rationis</expan> particeps: nam ratio flagitat vni­<lb/>uer&longs;a illa, in quibus humana e&longs;&longs;entia po&longs;ita e&longs;t; itaque &longs;imul cum gradu vitæ &longs;pecies humana exi&longs;tit. <lb/></s> <s>At verò cùm reliqu&ecedil; &longs;pecies ex materiæ varietate na&longs;cantur; nihil aut parùm di&longs;criminis apportant, <lb/>& eiu&longs;modi quæ vix moueat &longs;en&longs;um; ex quo item effici po&longs;&longs;e puto, vt aliquando plures eas e&longs;&longs;e non <lb/>inconueniat paruo momento variante natura: attamen minus ludere naturam in iis quas ab&longs;olutas e&longs;­<lb/>&longs;e dicimus, & primogenias; mox in iis quæ illarum cau&longs;&longs;a in&longs;titutæ &longs;unt. </s> <s>nothis etiam &longs;ine damno per­<lb/>petuò mundum carere po&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s> <s>Nam quanuis habeant eæ qu&ecedil; nonnunquam interpellantur, id, vt <lb/>lateant in &longs;inu materiæ, & in virtute efficientis, at eæ quæ ad alias in&longs;titutæ &longs;unt, pendent planè à poten­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5294"></arrow.to.target><lb/>veruntamen aliquando deficiunt, & &longs;unt certa <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan>, quibus exi&longs;tunt. </s> <s>Prætereà &longs;pecies in natura, vel <lb/>primogeniæ &longs;unt, vel ex aliis <expan abbr="ortũ">ortum</expan> ducunt, vt &longs;unt notha & &longs;puria, &longs;iue in animalium genere, &longs;iue plan­<lb/>tarum. </s> <s>Po&longs;tremò &longs;pecies e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cen&longs;eo in hunc <expan abbr="modũ">modum</expan>, quòd vel &longs;pecies ip&longs;&ecedil; &longs;int, vt homo, & equus, <lb/>vel quòd &longs;int rerum gradus: ide&longs;t facultates ill&ecedil; &longs;olùm quæ à c&ecedil;teris &longs;eparatæ &longs;ub&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;unt, cuiu&longs;­<lb/>modi &longs;unt inanima; plantæ quæ &longs;olùm &longs;entiunt quæ prætereà loco mouentur, & quæ ratiocinantur. <lb/></s> <s><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> hi rerum gradus primas &longs;pecies in <expan abbr="mũdo">mundo</expan> efficiunt ortum ducentes à formis, c&ecedil;teræ &longs;pecies ex <lb/>differentiis na&longs;ci videntur, quas affert ip&longs;a materies. </s> <s>Ego verò nec &longs;pecies omneis in mundo nece&longs;&longs;arias <lb/>e&longs;&longs;e credo, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam &longs;i &longs;pecies ab&longs;olutæ &longs;int, vt de hyppopotamo, & porphyrite <expan abbr="cõ&longs;titit">con&longs;titit</expan>; ni&longs;i &longs;int eiu&longs;­<lb/>modi, vt cum e&longs;&longs;entiæ gradu &longs;pecies ab&longs;oluta con&longs;i&longs;tat, veluti <expan abbr="rõnis">rationis</expan> particeps: nam ratio flagitat vni­<lb/>uer&longs;a illa, in quibus humana e&longs;&longs;entia po&longs;ita e&longs;t; itaque &longs;imul cum gradu vitæ &longs;pecies humana exi&longs;tit. <lb/></s> <s>At verò cùm reliqu&ecedil; &longs;pecies ex materiæ varietate na&longs;cantur; nihil aut parùm di&longs;criminis apportant, <lb/>& eiu&longs;modi quæ vix moueat &longs;en&longs;um; ex quo item effici po&longs;&longs;e puto, vt aliquando plures eas e&longs;&longs;e non <lb/>inconueniat paruo momento variante natura: attamen minus ludere naturam in iis quas ab&longs;olutas e&longs;­<lb/>&longs;e dicimus, & primogenias; mox in iis quæ illarum cau&longs;&longs;a in&longs;titutæ &longs;unt. </s> <s>nothis etiam &longs;ine damno per­<lb/>petuò mundum carere po&longs;&longs;e cen&longs;eo. </s> <s>Nam quanuis habeant eæ qu&ecedil; nonnunquam interpellantur, id, vt <lb/>lateant in &longs;inu materiæ, & in virtute efficientis, at eæ quæ ad alias in&longs;titutæ &longs;unt, pendent planè à poten­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5295"></arrow.to.target><lb/>tia naturali, & ordinata; latius e&longs;t in nothis potentiæ &longs;ignificatum, & pror&longs;us extra ordinem: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;i &longs;emper &longs;ine his e&longs;&longs;et mundus; adhuc ip&longs;um nil e&longs;&longs;e detrimenti accepturum; nec quicquam de ip&longs;ius <lb/>perfectione diminutum iri opinabor. </s> <s>Mon&longs;trum <expan abbr="aũt">aut</expan> ab ordine naturæ pror&longs;us abiicio, ni&longs;i quatenus <lb/>aliquem <expan abbr="actũ">actum</expan> naturalem continet, vt &longs;uprà audi&longs;ti. </s> <s>Sed nos etiam mox vberius propter vniuer&longs;i <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>hoc ip&longs;um explicabimus: interim reliqua percurremus, ne <expan abbr="lõgius">longius</expan> à <expan abbr="qõne">qonne</expan> propo&longs;ita aberrare cogamur. <lb/></s> <s>Veruntamen <expan abbr="neq.">neque</expan> ex alio ordine, quàm nunc &longs;int, naturam alias &longs;pecies efficere po&longs;&longs;e cen&longs;eo, quae veri&longs;i­<lb/>mile e&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad optimum ad&longs;pira&longs;&longs;e, & in optimo &longs;tatu <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> permanere. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> infinitas: <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <lb/>enim natura declinat; proinde qu&ecedil; ex putri <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, aut notha <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> priuata &longs;unt facultate gignen­<lb/>di &longs;ibi &longs;imile, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & in illo &longs;patio quo Deus à priuationib. di&longs;tat; gradus, qui &longs;en&longs;iles &longs;int, (in iis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;peciei <lb/> | <arrow.to.target n="marg5295"></arrow.to.target><lb/>tia naturali, & ordinata; latius e&longs;t in nothis potentiæ &longs;ignificatum, & pror&longs;us extra ordinem: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>&longs;i &longs;emper &longs;ine his e&longs;&longs;et mundus; adhuc ip&longs;um nil e&longs;&longs;e detrimenti accepturum; nec quicquam de ip&longs;ius <lb/>perfectione diminutum iri opinabor. </s> <s>Mon&longs;trum <expan abbr="aũt">aut</expan> ab ordine naturæ pror&longs;us abiicio, ni&longs;i quatenus <lb/>aliquem <expan abbr="actũ">actum</expan> naturalem continet, vt &longs;uprà audi&longs;ti. </s> <s>Sed nos etiam mox vberius propter vniuer&longs;i <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> <lb/>hoc ip&longs;um explicabimus: interim reliqua percurremus, ne <expan abbr="lõgius">longius</expan> à <expan abbr="qõne">quae&longs;tione</expan> propo&longs;ita aberrare cogamur. <lb/></s> <s>Veruntamen <expan abbr="neq.">neque</expan> ex alio ordine, quàm nunc &longs;int, naturam alias &longs;pecies efficere po&longs;&longs;e cen&longs;eo, quae veri&longs;i­<lb/>mile e&longs;t <expan abbr="naturã">naturam</expan> ad optimum ad&longs;pira&longs;&longs;e, & in optimo &longs;tatu <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> permanere. </s> <s><expan abbr="neq.">neque</expan> infinitas: <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> <lb/>enim natura declinat; proinde qu&ecedil; ex putri <expan abbr="na&longs;cũtur">na&longs;cuntur</expan>, aut notha <expan abbr="plerunq.">plerunque</expan> priuata &longs;unt facultate gignen­<lb/>di &longs;ibi &longs;imile, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & in illo &longs;patio quo Deus à priuationib. di&longs;tat; gradus, qui &longs;en&longs;iles &longs;int, (in iis <expan abbr=".n.">enim</expan> &longs;peciei <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5296"></arrow.to.target><lb/>di&longs;crimen agno&longs;citur) finitos e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t Peripatetici credant, qui finem in primo ente ponunt. <lb/></s> <s>Hæc optimè congruunt cum iis quæ docuit Ari&longs;t. </s> <s>his ip&longs;is verbis. </s> <s>Sed adeò de inanimatis paullatim <lb/><expan abbr="&longs;en&longs;im&qacute;">&longs;en&longs;imque</expan>. </s> <s>ad animata natura tran&longs;it, vt continuatione ip&longs;a lateat eorum <expan abbr="confiniũ">confinium</expan>, & <expan abbr="mediũ">medium</expan>, vtrius'nam <lb/>&longs;it extremi. </s> <s>Iam ab inanimorum genere, primum genus <expan abbr="plantarũ">plantarum</expan> e&longs;t, <expan abbr="earum&qacute;">earumque</expan>. </s> <s>alia ab alia differt eo, quae <lb/>magis vitæ particeps e&longs;&longs;e videtur; vniuer&longs;um <expan abbr="aũt">aut</expan> genus ad c&ecedil;tera corpora quæ <expan abbr="aĩa">anima</expan> vacant, ip&longs;um qua&longs;i <lb/>animal e&longs;t, at ad animal inanime e&longs;&longs;e videtur. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> hinc ad animalia continuus, vt modò dixi, proce­<lb/>dit. </s> <s>& po&longs;tquam induxit <expan abbr="cõplures">complures</expan> viuentium gradus, hæc &longs;ubiungit. </s> <s>C&ecedil;terùm paruo quodam di&longs;cri­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5296"></arrow.to.target><lb/>di&longs;crimen agno&longs;citur) finitos e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t Peripatetici credant, qui finem in primo ente ponunt. <lb/></s> <s>Hæc optimè congruunt cum iis quæ docuit Ari&longs;t. </s> <s>his ip&longs;is verbis. </s> <s>Sed adeò de inanimatis paullatim <lb/><expan abbr="&longs;en&longs;im&qacute;">&longs;en&longs;imque</expan>. </s> <s>ad animata natura tran&longs;it, vt continuatione ip&longs;a lateat eorum <expan abbr="confiniũ">confinium</expan>, & <expan abbr="mediũ">medium</expan>, vtrius'nam <lb/>&longs;it extremi. </s> <s>Iam ab inanimorum genere, primum genus <expan abbr="plantarũ">plantarum</expan> e&longs;t, <expan abbr="earum&qacute;">earumque</expan>. </s> <s>alia ab alia differt eo, quae <lb/>magis vitæ particeps e&longs;&longs;e videtur; vniuer&longs;um <expan abbr="aũt">aut</expan> genus ad c&ecedil;tera corpora quæ <expan abbr="aĩa">anima</expan> vacant, ip&longs;um qua&longs;i <lb/>animal e&longs;t, at ad animal inanime e&longs;&longs;e videtur. </s> <s>Sed <expan abbr=".n.">enim</expan> hinc ad animalia continuus, vt modò dixi, proce­<lb/>dit. </s> <s>& po&longs;tquam induxit <expan abbr="cõplures">complures</expan> viuentium gradus, hæc &longs;ubiungit. </s> <s>C&ecedil;terùm paruo quodam di&longs;cri­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5297"></arrow.to.target><lb/>mine &longs;ubinde alia præ aliis iam adipi&longs;ci <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>videntur. </s> <s>Siquis autem Græcè illum <expan abbr="loquent&etilde;">loquentem</expan> <lb/>audire velit, ne cum interprete Theodoro labatur. </s> <s>hæc eius verba &longs;unt. <foreign lang="greek">ou(k de\ e)k tw=n a)yu/xwn EI)s <lb/>ta\zw=a metabai/nEI kata\ mikro\n h( fu/si+n, w(se th=| sunexEI/a| lanqa/nEIn to\ meqo/rwn a)utw=n, kai\ to\ me/son <lb/>pote/rwn esi\n meta\ ga\r to\ tw=n a)yu/xwn ge/nos, to\ tw=n futw=n prw=ton. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">esi\n kai\ tou/twn e(teron pro\s <lb/>diafe/rEI tw=| ma=llon dokEI=n mete/xEIn zwh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(lon dou\ to) ge/nos pro\s me\n ta)/lla sw/mata fai/netai sxedo\n <lb/>o(=sper e)/myuxon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">pro\s de\ to\ zw=on a)/yukon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h(de\ meta/basi+s e)c a)utw=n EI)s ta\ zw=a sunexh/s esi\n w(=sper <lb/>e)le/xqh pro/teron</foreign>. </s> <s>mox: <foreign lang="greek">a)EI\ de\ kata\ mikra\n diafora\n e(tera pro\ e(te/rwn h)/dh fai/netai ma/llon zwhn\ <lb/>e)/xonta kai\ ki/nhsi+n</foreign>. </s> <s>Hæc ego verba ad&longs;crip&longs;i in&longs;tituti mei tenendi cau&longs;&longs;a, vt ii .&longs;. </s> <s>qui amant ardentius <lb/>Ari&longs;totelem; in nobis item &longs;ententias eiu&longs;dem agno&longs;cant. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>nunc in præ&longs;ente loco &longs;ufficiat. </s> <s>ne me <lb/><expan abbr="rapiãt">rapiant</expan> i&longs;ti nebulones qui ex hac ip&longs;a &longs;criptura <expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> notant in placitis &longs;ummi præceptoris. </s> <s>qua&longs;i <lb/>hi&longs;ce verbis &longs;tirpes <expan abbr="excludan&ttilde;">excludantur</expan> animantib. & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vitæ &longs;olo inter inanima <expan abbr="decor&etilde;tur">decorentur</expan>. </s> <s>Cùm tamen in lib. <lb/></s> <s>de An. 2. ip&longs;is <expan abbr="animã">animam</expan> tribuerit, & hic <foreign lang="greek">w(=sper e)/myuxon</foreign> appellarit, quod alibi. <foreign lang="greek">e)/myuxon</foreign> ab&longs;olutè dixerit. <lb/></s> <s>Nec &longs;tultum putant exi&longs;timare (quicquid &longs;ermonis Latini con&longs;uetudo patiatur) Ari&longs;t. </s> <s>Græcum qui <lb/>cum I&longs;ocrate rhetore de palma contenderit, Græcè loqui ne&longs;ci&longs;&longs;e, & in eo deceptum fui&longs;&longs;e narrant im­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5297"></arrow.to.target><lb/>mine &longs;ubinde alia præ aliis iam adipi&longs;ci <expan abbr="vitã">vitam</expan> <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. </s> <s>videntur. </s> <s>Siquis autem Græcè illum <expan abbr="loquent&etilde;">loquentem</expan> <lb/>audire velit, ne cum interprete Theodoro labatur. </s> <s>hæc eius verba &longs;unt. <foreign lang="greek">ou(k de\ e)k tw=n a)yu/xwn ei)s <lb/>ta\ zw=a metabai/nei kata\ mikro\n h( fu/sin, w(ste th=| sunexei/a| lanqa/nein to\ meqo/rwn a)utw=n, kai\ to\ me/son <lb/>pote/rwn esti\n meta\ ga\r to\ tw=n a)yu/xwn ge/nos, to\ tw=n futw=n prw=ton. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">esti\n kai\ tou/twn e(teron pro\s <lb/>diafe/rei tw=| ma=llon dokei=n mete/xein zwh=s. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">o(lon de\ to\ ge/nos pro\s me\n t' a)/lla sw/mata fai/netai sxedo\n <lb/>o(=sper e)/myuxon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">pro\s de\ to\ zw=on a)/yukon. </foreign></s> <s><foreign lang="greek">h(de\ meta/basis e)c a)utw=n ei)s ta\ zw=a sunexh/s esti\n w(=sper <lb/>e)le/xqh pro/teron</foreign>. </s> <s>mox: <foreign lang="greek">a)ei\ de\ kata\ mikra\n diafora\n e(tera pro\ e(te/rwn h)/dh fai/netai ma/llon zwhn\ <lb/>e)/xonta kai\ ki/nhsin</foreign>. </s> <s>Hæc ego verba ad&longs;crip&longs;i in&longs;tituti mei tenendi cau&longs;&longs;a, vt ii .&longs;. </s> <s>qui amant ardentius <lb/>Ari&longs;totelem; in nobis item &longs;ententias eiu&longs;dem agno&longs;cant. </s> <s><expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. </s> <s>nunc in præ&longs;ente loco &longs;ufficiat. </s> <s>ne me <lb/><expan abbr="rapiãt">rapiant</expan> i&longs;ti nebulones qui ex hac ip&longs;a &longs;criptura <expan abbr="repugnãtia">repugnantia</expan> notant in placitis &longs;ummi præceptoris. </s> <s>qua&longs;i <lb/>hi&longs;ce verbis &longs;tirpes <expan abbr="excludan&ttilde;">excludantur</expan> animantib. & <expan abbr="noĩe">nomine</expan> vitæ &longs;olo inter inanima <expan abbr="decor&etilde;tur">decorentur</expan>. </s> <s>Cùm tamen in lib. <lb/></s> <s>de An. 2. ip&longs;is <expan abbr="animã">animam</expan> tribuerit, & hic <foreign lang="greek">w(=sper e)/myuxon</foreign> appellarit, quod alibi. <foreign lang="greek">e)/myuxon</foreign> ab&longs;olutè dixerit. <lb/></s> <s>Nec &longs;tultum putant exi&longs;timare (quicquid &longs;ermonis Latini con&longs;uetudo patiatur) Ari&longs;t. </s> <s>Græcum qui <lb/>cum I&longs;ocrate rhetore de palma contenderit, Græcè loqui ne&longs;ci&longs;&longs;e, & in eo deceptum fui&longs;&longs;e narrant im­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5298"></arrow.to.target><lb/>pudenti&longs;simè, quòd <expan abbr="animã">animam</expan> cum vita confuderit, <expan abbr="neq.">neque</expan> nouerit <foreign lang="greek">yuxhn\, & zwhn\</foreign> re ip&longs;a conuenire, aut &longs;i­<lb/>quo pacto di&longs;crepant; ita differre, quemadmodum functio à forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> actus &longs;ecundus à primo: nam <lb/>vita e&longs;t actus animæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> animaduertunt Ari&longs;t. </s> <s>exprimentem, vt ip&longs;e inquit, <foreign lang="greek">to\ meqo/rion</foreign> & <expan abbr="confiniũ">confinium</expan> <lb/>illud <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> latens, & gradus partium generis illius, addidi&longs;&longs;e notam &longs;imilitudinis, vt quiddam in­<lb/>ferius &longs;ignificaret, & id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> quidem non attigi&longs;&longs;et, veruntamen à toto genere non arceretur. <lb/></s> <s>Sed his omi&longs;sis; ne tempus fru&longs;tra conteratur, ad no&longs;tra pergamus. </s> <s>Huc <expan abbr=".n.">enim</expan> tendebat oratio no&longs;tra. <lb/></s> <s>Vt liquidò appareret formas i&longs;tas obtinere inter &longs;e gradus quo&longs;dam perfectionis; pro &longs;ummi illius bo­<lb/>ni diuer&longs;a participatione. </s> <s>Ob id etiam pronunciauit, rerum &longs;pecies veluti numeros &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <lb/>ita latè patet hic ordo, vt nonmodò ab eo quod infimum e&longs;t inter ea quæ &longs;unt, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> quouis mo­<lb/>do &longs;it hoc <expan abbr="modicũ">modicum</expan> inter&longs;titium, veluti à priuatione ad <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, inde ad actum. </s> <s>& ab actu <expan abbr="oĩum">omnium</expan> mini­<lb/>mo, qui in terra & aqua po&longs;itus e&longs;t ad actus <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> &longs;ub&longs;tantiarum materia concretarum, &longs;ed à &longs;en&longs;ili <lb/>generatim ad id quod mente <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, vt &longs;unt naturæ <expan abbr="cõmunes">communes</expan> quæ per &longs;ingula di&longs;tributæ &longs;unt. </s> <s>hinc <lb/>ad ip&longs;as menteis, & ab vltimo rerum genere quod e&longs;t habere, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> genus quod e&longs;t ip&longs;a <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. <lb/></s> <s>Sed in formis etiam, quæ adeò proximum genus participant. </s> <s>Specta porrò lumine participantium gra­<lb/>dus; in quadrupede &longs;umma acies, in pi&longs;ce multò hebetior <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> mouetur, imperfectum manet pror­<lb/>&longs;us immobile cancri, cicadæ nullius penè videndi officij <expan abbr="cõpotes">compotes</expan>. </s> <s>Cochleæ offendicula tentando, non <lb/><expan abbr="vid&etilde;do">videndo</expan> gradiuntur in talpa oculorum notæ &longs;olùm, o&longs;trea penitus cœca. </s> <s>quid opus e&longs;t verbis in re per­ | <arrow.to.target n="marg5298"></arrow.to.target><lb/>pudenti&longs;simè, quòd <expan abbr="animã">animam</expan> cum vita confuderit, <expan abbr="neq.">neque</expan> nouerit <foreign lang="greek">yuxh\n, & zwh\n</foreign> re ip&longs;a conuenire, aut &longs;i­<lb/>quo pacto di&longs;crepant; ita differre, quemadmodum functio à forma, <expan abbr="atq.">atque</expan> actus &longs;ecundus à primo: nam <lb/>vita e&longs;t actus animæ. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> animaduertunt Ari&longs;t. </s> <s>exprimentem, vt ip&longs;e inquit, <foreign lang="greek">to\ meqo/rion</foreign> & <expan abbr="confiniũ">confinium</expan> <lb/>illud <expan abbr="propemodũ">propemodum</expan> latens, & gradus partium generis illius, addidi&longs;&longs;e notam &longs;imilitudinis, vt quiddam in­<lb/>ferius &longs;ignificaret, & id quod <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> quidem non attigi&longs;&longs;et, veruntamen à toto genere non arceretur. <lb/></s> <s>Sed his omi&longs;sis; ne tempus fru&longs;tra conteratur, ad no&longs;tra pergamus. </s> <s>Huc <expan abbr=".n.">enim</expan> tendebat oratio no&longs;tra. <lb/></s> <s>Vt liquidò appareret formas i&longs;tas obtinere inter &longs;e gradus quo&longs;dam perfectionis; pro &longs;ummi illius bo­<lb/>ni diuer&longs;a participatione. </s> <s>Ob id etiam pronunciauit, rerum &longs;pecies veluti numeros &longs;e habere. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> <lb/>ita latè patet hic ordo, vt nonmodò ab eo quod infimum e&longs;t inter ea quæ &longs;unt, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> quouis mo­<lb/>do &longs;it hoc <expan abbr="modicũ">modicum</expan> inter&longs;titium, veluti à priuatione ad <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, inde ad actum. </s> <s>& ab actu <expan abbr="oĩum">omnium</expan> mini­<lb/>mo, qui in terra & aqua po&longs;itus e&longs;t ad actus <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> &longs;ub&longs;tantiarum materia concretarum, &longs;ed à &longs;en&longs;ili <lb/>generatim ad id quod mente <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> <expan abbr="põt">potest</expan>, vt &longs;unt naturæ <expan abbr="cõmunes">communes</expan> quæ per &longs;ingula di&longs;tributæ &longs;unt. </s> <s>hinc <lb/>ad ip&longs;as menteis, & ab vltimo rerum genere quod e&longs;t habere, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> genus quod e&longs;t ip&longs;a <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. <lb/></s> <s>Sed in formis etiam, quæ adeò proximum genus participant. </s> <s>Specta porrò lumine participantium gra­<lb/>dus; in quadrupede &longs;umma acies, in pi&longs;ce multò hebetior <expan abbr="perfectũ">perfectum</expan> mouetur, imperfectum manet pror­<lb/>&longs;us immobile cancri, cicadæ nullius penè videndi officij <expan abbr="cõpotes">compotes</expan>. </s> <s>Cochleæ offendicula tentando, non <lb/><expan abbr="vid&etilde;do">videndo</expan> gradiuntur in talpa oculorum notæ &longs;olùm, o&longs;trea penitus cœca. </s> <s>quid opus e&longs;t verbis in re per­ |
| <pb pagenum="926"/>picua? </s> <s>De numero <expan abbr="aũt">aut</expan> varia dicuntur, cùm fateantur eos nonnulli excre&longs;cere in infinitum, & veren­<lb/> | <pb pagenum="926"/>picua? </s> <s>De numero <expan abbr="aũt">aut</expan> varia dicuntur, cùm fateantur eos nonnulli excre&longs;cere in infinitum, & veren­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5299"></arrow.to.target><lb/>tes, ne fortè formarum infinitas in numero ponenda &longs;it, vnde aut infinitum mundus admittat, aut ni&longs;i <lb/>admittat, aliqua &longs;pecie deficiente, ne forte &longs;it imperfectus; binarium à ternario non &longs;pecie quidem, <lb/>&longs;ed numero duntaxat, & veluti <expan abbr="lineã">lineam</expan> minorem à maiore &longs;eparari dixerunt. </s> <s>Alij contra negarunt eos <lb/>in infinitum augeri &longs;uapte natura, & id no&longs;træ cogitationis opus e&longs;&longs;e <expan abbr="docuerũt">docuerunt</expan>: ideò, quia natur&ecedil; opus <lb/>non e&longs;&longs;ent, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="vllã">vllam</expan> mundi perfectionem in iis po&longs;itam fui&longs;&longs;e. </s> <s>Noui planè nullam e&longs;&longs;e faculta­<lb/>tem <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalem quæ <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> habeat in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;um pariter menti <expan abbr="naturæ&qacute;">naturæque</expan>. <lb/></s> <s>repugnare: quicquid <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> venit, nece&longs;&longs;ariò finitum e&longs;&longs;e, quantunlibet fuerit; nec mathe­<lb/>maticas quæ quantunlibet productum <expan abbr="quantũ">quantum</expan> accipiunt, vti infinito, nec excedere terminis quantita­<lb/>tis naturalis, quia tamen eis cogitatio pote&longs;t excedere addens etiam naturali quanto aliud quantum; <lb/>negare non po&longs;&longs;um, quin, &longs;i &longs;pecies numeri &longs;int centum, & mille &longs;pecies in infinitum excre&longs;cant. </s> <s>quòd <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;pecies numeri hæc &longs;int, &longs;igno illud e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quòd de pluribus numero differentibus prædicari po&longs;­<lb/>&longs;unt, vt centum de equis centum, & hominibus centum. </s> <s>quare nos adhuc dubitatio propo&longs;ita tenebit. <lb/></s> <s>Ideò numeros illos vel &longs;peciem <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> categoriæ cau&longs;&longs;a fatebor imitari, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quemadmodum aliæ &longs;pecies <lb/> | <arrow.to.target n="marg5299"></arrow.to.target><lb/>tes, ne fortè formarum infinitas in numero ponenda &longs;it, vnde aut infinitum mundus admittat, aut ni&longs;i <lb/>admittat, aliqua &longs;pecie deficiente, ne forte &longs;it imperfectus; binarium à ternario non &longs;pecie quidem, <lb/>&longs;ed numero duntaxat, & veluti <expan abbr="lineã">lineam</expan> minorem à maiore &longs;eparari dixerunt. </s> <s>Alij contra negarunt eos <lb/>in infinitum augeri &longs;uapte natura, & id no&longs;træ cogitationis opus e&longs;&longs;e <expan abbr="docuerũt">docuerunt</expan>: ideò, quia natur&ecedil; opus <lb/>non e&longs;&longs;ent, <expan abbr="neq.">neque</expan> item <expan abbr="vllã">vllam</expan> mundi perfectionem in iis po&longs;itam fui&longs;&longs;e. </s> <s>Noui planè nullam e&longs;&longs;e faculta­<lb/>tem <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="animal&etilde;">animalem</expan>, <expan abbr="neq.">neque</expan> naturalem quæ <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> habeat in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;um pariter menti <expan abbr="naturæ&qacute;">naturæque</expan>. <lb/></s> <s>repugnare: quicquid <expan abbr="aũt">aut</expan> in <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> venit, nece&longs;&longs;ariò finitum e&longs;&longs;e, quantunlibet fuerit; nec mathe­<lb/>maticas quæ quantunlibet productum <expan abbr="quantũ">quantum</expan> accipiunt, vti infinito, nec excedere terminis quantita­<lb/>tis naturalis, quia tamen eis cogitatio pote&longs;t excedere addens etiam naturali quanto aliud quantum; <lb/>negare non po&longs;&longs;um, quin, &longs;i &longs;pecies numeri &longs;int centum, & mille &longs;pecies in infinitum excre&longs;cant. </s> <s>quòd <lb/><expan abbr="aũt">aut</expan> &longs;pecies numeri hæc &longs;int, &longs;igno illud e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">potest</expan>, quòd de pluribus numero differentibus prædicari po&longs;­<lb/>&longs;unt, vt centum de equis centum, & hominibus centum. </s> <s>quare nos adhuc dubitatio propo&longs;ita tenebit. <lb/></s> <s>Ideò numeros illos vel &longs;peciem <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> categoriæ cau&longs;&longs;a fatebor imitari, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quemadmodum aliæ &longs;pecies <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5300"></arrow.to.target><lb/>quæ fiunt ab arte; reuera tamen non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> naturalem; &longs;iquidem reip&longs;a vnum &longs;it: nam quicquid <lb/>e&longs;t eo ip&longs;o quod e&longs;t, vnum e&longs;t, & natura &longs;ic numerum facit, quia multa vna facit, c&ecedil;tera mens ip&longs;a ad­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5300"></arrow.to.target><lb/>quæ fiunt ab arte; reuera tamen non e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> naturalem; &longs;iquidem reip&longs;a vnum &longs;it: nam quicquid <lb/>e&longs;t eo ip&longs;o quod e&longs;t, vnum e&longs;t, & natura &longs;ic numerum facit, quia multa vna facit, c&ecedil;tera mens ip&longs;a ad­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5301"></arrow.to.target><lb/>dit, quæ vnum repetit, & repetitum copulans aliquoties <expan abbr="numerũ">numerum</expan> producit. </s> <s>Itaque nil e&longs;t aliud nume­<lb/>rus, ac certa repetitio vnius, &longs;iue ille &longs;it naturalis, & in certa materia, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> mathematicus. </s> <s>Ita &longs;e ha­<lb/>bet numerus, quemadmodum de <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> dicebamus: nam materialiter e&longs;t præ&longs;entia mobilis in defini­<lb/>to &longs;patij puncto, formaliter verò eius repetitio quæ &longs;ine opera animi fieri nequit. </s> <s>Ergo & numerus <lb/>materialiter e&longs;t vnum; formaliter eius repetitio, quæ officium animi flagitat, vel etiam dico infinitum <lb/>e&longs;&longs;e actu, aut ex &longs;ucce&longs;sione; id verò e&longs;t in potentia, cùm cæteroquin actu &longs;it <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s> <s>hoc non repugnat <lb/>naturæ; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> reuera finitum e&longs;t, ab altero illo pror&longs;us abhorret; quamobrem & numerum in &longs;ucce&longs;­<lb/>&longs;ione po&longs;itum profiteor; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> actu finitum, infinitum verò potentia duntaxat. </s> <s>Sic &longs;pecies naturales in <lb/>infinitum non auge&longs;cunt, quia numeri non &longs;unt &longs;pecies naturales, nec &longs;i &longs;pecies e&longs;&longs;ent, & in infinitum <lb/>excre&longs;cerent; <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> detrimenti natura pateretur, quòd incrementum illud <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t cum &longs;ucce&longs;sione, <lb/>non actu. </s> <s>tantum abe&longs;t, vt cum Theologis veteribus <expan abbr="Platone&qacute;">Platoneque</expan>. </s> <s>con&longs;entiam, qui in numeris vniuer&longs;am <lb/>fabricam <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> con&longs;i&longs;tere dicebant, & per numeros <expan abbr="oĩa">omnia</expan> naturæ opificia e&longs;&longs;e con&longs;tituta; <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>&longs;pe­<lb/>cies duas faciebant, vt <expan abbr="formarũ">formarum</expan> quarum alteræ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;eparatæ forent, ideas ip&longs;i vocabant; alteræ parti­<lb/>cipatæ, & iam impo&longs;itæ in materia; ita numerorum alium <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="&longs;eparatum&qacute;">&longs;eparatumque</expan>. </s> <s>ponebant, <lb/>alium tria, & illum his hymnis extollebant <foreign lang="greek">pate/ra maka/rwn kai\ a)ndrw=n</foreign>. </s> <s>& quaternionem <foreign lang="greek">paga\n <lb/>a)enna/ou fu/sews</foreign> prædicabant: ac Iamblichus, qui admirabiles qua&longs;dam proprietates à numeris rebus <lb/> | <arrow.to.target n="marg5301"></arrow.to.target><lb/>dit, quæ vnum repetit, & repetitum copulans aliquoties <expan abbr="numerũ">numerum</expan> producit. </s> <s>Itaque nil e&longs;t aliud nume­<lb/>rus, ac certa repetitio vnius, &longs;iue ille &longs;it naturalis, & in certa materia, &longs;iue <expan abbr="etiã">etiam</expan> mathematicus. </s> <s>Ita &longs;e ha­<lb/>bet numerus, quemadmodum de <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> dicebamus: nam materialiter e&longs;t præ&longs;entia mobilis in defini­<lb/>to &longs;patij puncto, formaliter verò eius repetitio quæ &longs;ine opera animi fieri nequit. </s> <s>Ergo & numerus <lb/>materialiter e&longs;t vnum; formaliter eius repetitio, quæ officium animi flagitat, vel etiam dico infinitum <lb/>e&longs;&longs;e actu, aut ex &longs;ucce&longs;sione; id verò e&longs;t in potentia, cùm cæteroquin actu &longs;it <expan abbr="finitũ">finitum</expan>. </s> <s>hoc non repugnat <lb/>naturæ; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> reuera finitum e&longs;t, ab altero illo pror&longs;us abhorret; quamobrem & numerum in &longs;ucce&longs;­<lb/>&longs;ione po&longs;itum profiteor; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> actu finitum, infinitum verò potentia duntaxat. </s> <s>Sic &longs;pecies naturales in <lb/>infinitum non auge&longs;cunt, quia numeri non &longs;unt &longs;pecies naturales, nec &longs;i &longs;pecies e&longs;&longs;ent, & in infinitum <lb/>excre&longs;cerent; <expan abbr="quic&qtilde;">quicque</expan> detrimenti natura pateretur, quòd incrementum illud <expan abbr="o&etilde;">omnem</expan> e&longs;t cum &longs;ucce&longs;sione, <lb/>non actu. </s> <s>tantum abe&longs;t, vt cum Theologis veteribus <expan abbr="Platone&qacute;">Platoneque</expan>. </s> <s>con&longs;entiam, qui in numeris vniuer&longs;am <lb/>fabricam <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan> con&longs;i&longs;tere dicebant, & per numeros <expan abbr="oĩa">omnia</expan> naturæ opificia e&longs;&longs;e con&longs;tituta; <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. </s> <s>&longs;pe­<lb/>cies duas faciebant, vt <expan abbr="formarũ">formarum</expan> quarum alteræ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> &longs;eparatæ forent, ideas ip&longs;i vocabant; alteræ parti­<lb/>cipatæ, & iam impo&longs;itæ in materia; ita numerorum alium <expan abbr="terminũ">terminum</expan>, <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <expan abbr="&longs;eparatum&qacute;">&longs;eparatumque</expan>. </s> <s>ponebant, <lb/>alium tria, & illum his hymnis extollebant <foreign lang="greek">pate/ra maka/rwn kai\ a)ndrw=n</foreign>. </s> <s>& quaternionem <foreign lang="greek">paga\n <lb/>a)enna/ou fu/sews</foreign> prædicabant: ac Iamblichus, qui admirabiles qua&longs;dam proprietates à numeris rebus <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5302"></arrow.to.target><lb/>exhiberi putabat, ni&longs;i quatenus erant hæc &longs;ymbola rationum <expan abbr="proportionum&qacute;">proportionumque</expan>., quæ inter principia <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>intercedebant. </s> <s>Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> numeris aliquid efficacitatis tribui non negauerim, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita hebdomada in diebus <lb/>criticis plurimùm po&longs;&longs;e fatebor, & certè talis erat mos <expan abbr="antiquorũ">antiquorum</expan> philo&longs;ophantium, vt inuoluerent pri­<lb/>mordia rerum Pythagoræi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> Symbolis; Theologi fabulis, Plato verò Mathematicis. </s> <s>Quòd ad po­<lb/>&longs;tremum pertinet. </s> <s>Omnes illud fatentur, <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;ic e&longs;&longs;e perfectum, vt omnes <expan abbr="oĩum">omnium</expan> perfectiones in &longs;eip&longs;o <lb/>contineat, nec quidem actu, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vas continet <expan abbr="humor&etilde;">humorem</expan>, &longs;ed &longs;ublimiore quodam modo, & ve­<lb/>lut illud cau&longs;&longs;æ genus quod nos alibi <foreign lang="greek">e)ntele/xEIan</foreign> appellauimus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> caput e&longs;t, & auctor <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfe­<lb/>ctionis: ergo &longs;eip&longs;o perfecti&longs;simus, vt <expan abbr="nõ">non</expan> in genere, &longs;ed &longs;impliciter ei perfectionis <expan abbr="attributũ">attributum</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm quòd perfectio multis modis accipitur, & ex habitu, & ex actu: etenim &longs;apiens e&longs;t perfectus, <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i &longs;apientia non vtatur, quòd illa vti <expan abbr="põt">potest</expan>: idem quoque multò perfectior, &longs;i vtatur, quanto &longs;ecundus <lb/>actus e&longs;t præ&longs;tantior primo, &longs;ed tamen cùm po&longs;terior hæc perfectio nihil interni requirat, vt ad&longs;it; ve­<lb/>rùm pendet ex externo: &longs;ic defenditur &longs;apientem, licet &longs;apientiam non exerceat; e&longs;&longs;e perfectum, quan­<lb/>tum .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;o e&longs;t, quia nihil prætereà requirit, vt vtatur &longs;apientia, quòd in &longs;eip&longs;o &longs;it, & ex euento e&longs;t, <lb/>quod non vtatur. </s> <s>Ita Deus in &longs;e ip&longs;o <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> præ&longs;tantiam habens e&longs;t perfecti&longs;simus: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> perfe­<lb/>ctior, &longs;i perfectionem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> c&ecedil;teris communicando prodat; verùm quòd hoc ex alio, non ex &longs;eip&longs;o pen­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5302"></arrow.to.target><lb/>exhiberi putabat, ni&longs;i quatenus erant hæc &longs;ymbola rationum <expan abbr="proportionum&qacute;.">proportionumque</expan>, quæ inter principia <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <lb/>intercedebant. </s> <s>Sic <expan abbr=".n.">enim</expan> numeris aliquid efficacitatis tribui non negauerim, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita hebdomada in diebus <lb/>criticis plurimùm po&longs;&longs;e fatebor, & certè talis erat mos <expan abbr="antiquorũ">antiquorum</expan> philo&longs;ophantium, vt inuoluerent pri­<lb/>mordia rerum Pythagoræi <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> Symbolis; Theologi fabulis, Plato verò Mathematicis. </s> <s>Quòd ad po­<lb/>&longs;tremum pertinet. </s> <s>Omnes illud fatentur, <expan abbr="Deũ">Deum</expan> &longs;ic e&longs;&longs;e perfectum, vt omnes <expan abbr="oĩum">omnium</expan> perfectiones in &longs;eip&longs;o <lb/>contineat, nec quidem actu, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> vas continet <expan abbr="humor&etilde;">humorem</expan>, &longs;ed &longs;ublimiore quodam modo, & ve­<lb/>lut illud cau&longs;&longs;æ genus quod nos alibi <foreign lang="greek">e)ntele/xeian</foreign> appellauimus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> caput e&longs;t, & auctor <expan abbr="oĩs">omnis</expan> perfe­<lb/>ctionis: ergo &longs;eip&longs;o perfecti&longs;simus, vt <expan abbr="nõ">non</expan> in genere, &longs;ed &longs;impliciter ei perfectionis <expan abbr="attributũ">attributum</expan> <expan abbr="cõueniat">conueniat</expan>. <lb/></s> <s>C&ecedil;terùm quòd perfectio multis modis accipitur, & ex habitu, & ex actu: etenim &longs;apiens e&longs;t perfectus, <lb/><expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> &longs;i &longs;apientia non vtatur, quòd illa vti <expan abbr="põt">potest</expan>: idem quoque multò perfectior, &longs;i vtatur, quanto &longs;ecundus <lb/>actus e&longs;t præ&longs;tantior primo, &longs;ed tamen cùm po&longs;terior hæc perfectio nihil interni requirat, vt ad&longs;it; ve­<lb/>rùm pendet ex externo: &longs;ic defenditur &longs;apientem, licet &longs;apientiam non exerceat; e&longs;&longs;e perfectum, quan­<lb/>tum .&longs;. </s> <s>in &longs;eip&longs;o e&longs;t, quia nihil prætereà requirit, vt vtatur &longs;apientia, quòd in &longs;eip&longs;o &longs;it, & ex euento e&longs;t, <lb/>quod non vtatur. </s> <s>Ita Deus in &longs;e ip&longs;o <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> præ&longs;tantiam habens e&longs;t perfecti&longs;simus: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> perfe­<lb/>ctior, &longs;i perfectionem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> c&ecedil;teris communicando prodat; verùm quòd hoc ex alio, non ex &longs;eip&longs;o pen­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5303"></arrow.to.target><lb/>det, nihil e&longs;t, quae Deus benignè largiens <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> bonitatem, atque <expan abbr="præ&longs;tantiã">præ&longs;tantiam</expan>: &longs;ibi comparet intrin&longs;ecùs, im­<lb/>mò c&ecedil;teris aliquid accedit, ip&longs;i profectò nihil. </s> <s>At verò actus diuinæ &longs;ub&longs;tantiæ reliquos &longs;uperat, quòd <lb/><expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> actus ab externo <expan abbr="interpellãtur">interpellantur</expan>, aut &longs;altem re&longs;piciunt obiectum; nam &longs;apiens à &longs;omno <expan abbr="impedi&ttilde;">impeditur</expan>, <lb/>mens obiectum flagitat: ille &longs;emper e&longs;t in officio, nihil <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> intermittens, omnia &longs;uperans, & ip&longs;e &longs;ibi <lb/>præ&longs;ens, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> non exi&longs;tens. </s> <s>Proinde damus, &longs;i Deus per &longs;e ip&longs;um &longs;ine c&ecedil;teris &longs;pectetur, fore perfectum <lb/>primo modo, nec perfectum modis omnibus, ideò illius perfectioni <expan abbr="acce&longs;sion&etilde;">acce&longs;sionem</expan> aliquam fieri po&longs;&longs;e, <lb/>ea tamen extrin&longs;ecùs e&longs;t, &longs;ed cùm hoc &longs;olùm excogitatione pendeat, non ex re, aut ex inordinatione <lb/>materiæ, quòd plura paucioráue &longs;int in hac inferiore mundi regione, &longs;iquidem &longs;emper communicat <lb/>&longs;uam bonitatem certis entium gradibus &longs;ine quibus <expan abbr="mundũ">mundum</expan> non con&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e docuimus, etiam de­<lb/>fendimus ip&longs;um modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> e&longs;&longs;e perpetuò perfectum. </s> <s>Aut igitur e&longs;&longs;entiæ gradus &longs;pectatur, & form&ecedil; <lb/>ip&longs;ius <foreign lang="greek">e)pi/dosi+s</foreign>, vt ait Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & incrementum, &longs;iue intentio, &longs;iue habitus, aut amplitudo, & <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> | <arrow.to.target n="marg5303"></arrow.to.target><lb/>det, nihil e&longs;t, quae Deus benignè largiens <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> bonitatem, atque <expan abbr="præ&longs;tantiã">præ&longs;tantiam</expan>: &longs;ibi comparet intrin&longs;ecùs, im­<lb/>mò c&ecedil;teris aliquid accedit, ip&longs;i profectò nihil. </s> <s>At verò actus diuinæ &longs;ub&longs;tantiæ reliquos &longs;uperat, quòd <lb/><expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> actus ab externo <expan abbr="interpellãtur">interpellantur</expan>, aut &longs;altem re&longs;piciunt obiectum; nam &longs;apiens à &longs;omno <expan abbr="impedi&ttilde;">impeditur</expan>, <lb/>mens obiectum flagitat: ille &longs;emper e&longs;t in officio, nihil <expan abbr="vn&qtilde;">vnquam</expan> intermittens, omnia &longs;uperans, & ip&longs;e &longs;ibi <lb/>præ&longs;ens, <expan abbr="nun&qtilde;">nunquam</expan> non exi&longs;tens. </s> <s>Proinde damus, &longs;i Deus per &longs;e ip&longs;um &longs;ine c&ecedil;teris &longs;pectetur, fore perfectum <lb/>primo modo, nec perfectum modis omnibus, ideò illius perfectioni <expan abbr="acce&longs;sion&etilde;">acce&longs;sionem</expan> aliquam fieri po&longs;&longs;e, <lb/>ea tamen extrin&longs;ecùs e&longs;t, &longs;ed cùm hoc &longs;olùm excogitatione pendeat, non ex re, aut ex inordinatione <lb/>materiæ, quòd plura paucioráue &longs;int in hac inferiore mundi regione, &longs;iquidem &longs;emper communicat <lb/>&longs;uam bonitatem certis entium gradibus &longs;ine quibus <expan abbr="mundũ">mundum</expan> non con&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e docuimus, etiam de­<lb/>fendimus ip&longs;um modis <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> e&longs;&longs;e perpetuò perfectum. </s> <s>Aut igitur e&longs;&longs;entiæ gradus &longs;pectatur, & form&ecedil; <lb/>ip&longs;ius <foreign lang="greek">e)pi/dosis</foreign>, vt ait Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & incrementum, &longs;iue intentio, &longs;iue habitus, aut amplitudo, & <expan abbr="cõ-">con­<lb/></expan> |
| <arrow.to.target n="marg5304"></arrow.to.target><lb/>municatio, &longs;iue extentio quæ na&longs;citur ex materia, & actus ip&longs;e &longs;ecundus in alio; &longs;i gradum in&longs;picias; <lb/>nil certè illius plenitudini <expan abbr="põt">potest</expan> addi; at ad eius <expan abbr="præ&longs;tantiã">præ&longs;tantiam</expan> aliquid adiungi altero perfectionis modo nil <lb/>vetat: etenim ex aliorum acce&longs;sione magis profunditur eius hone&longs;tas, & latius patet bonitas; id verò <lb/>aliorum proprium e&longs;t, & ad c&ecedil;tera pertinet, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius &longs;ummæ perfectionis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> tangit; non aliter, ac <lb/>nihil de luce Solis augeatur, &longs;i C. &longs;pecula, vel <expan abbr="vnũ">vnum</expan> duntaxat illu&longs;tret; e&longs;t id planè perfectionis &longs;peculo­ | <arrow.to.target n="marg5304"></arrow.to.target><lb/>municatio, &longs;iue extentio quæ na&longs;citur ex materia, & actus ip&longs;e &longs;ecundus in alio; &longs;i gradum in&longs;picias; <lb/>nil certè illius plenitudini <expan abbr="põt">potest</expan> addi; at ad eius <expan abbr="præ&longs;tantiã">præ&longs;tantiam</expan> aliquid adiungi altero perfectionis modo nil <lb/>vetat: etenim ex aliorum acce&longs;sione magis profunditur eius hone&longs;tas, & latius patet bonitas; id verò <lb/>aliorum proprium e&longs;t, & ad c&ecedil;tera pertinet, <expan abbr="neq.">neque</expan> illius &longs;ummæ perfectionis <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> tangit; non aliter, ac <lb/>nihil de luce Solis augeatur, &longs;i C. &longs;pecula, vel <expan abbr="vnũ">vnum</expan> duntaxat illu&longs;tret; e&longs;t id planè perfectionis &longs;peculo­ |
| <pb pagenum="927"/> | <pb pagenum="927"/> |
| <arrow.to.target n="marg5305"></arrow.to.target><lb/>rum, quæ &longs;ine Sole, neutiquàm lucerent. </s> <s>Hac ergo ratione perfectionem mundo tribuimus, quæ non <lb/>ab&longs;oluta &longs;it, &longs;ed in &longs;uo genere tantùm.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5305"></arrow.to.target><lb/>rum, quæ &longs;ine Sole, neutiquàm lucerent. </s> <s>Hac ergo ratione perfectionem mundo tribuimus, quæ non <lb/>ab&longs;oluta &longs;it, &longs;ed in &longs;uo genere tantùm.</s></p> |
| |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>AB his qu&ecedil; nos paullò antè <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, facilè erit duas illas graui&longs;simas dubitationeis enodare, qu&ecedil; <lb/>item ab Ari&longs;t. 2. de cœlo proponuntur. </s> <s>Cur .&longs;. </s> <s>orbes, quantò plus à primo recedunt, motibus pau­<lb/>cioribus concitentur, cùm veri&longs;imile &longs;it, quandò nona &longs;ph&ecedil;ra vnico tantùm motu cietur. (huc v&longs;que <lb/>enim antiquiores A&longs;trologi prouecti &longs;unt, qui &longs;en&longs;um &longs;equebantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nec aut plures illius motus agno­<lb/> | <s>AB his qu&ecedil; nos paullò antè <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>, facilè erit duas illas graui&longs;simas dubitationeis enodare, qu&ecedil; <lb/>item ab Ari&longs;t. 2. de cœlo proponuntur. </s> <s>Cur .&longs;. </s> <s>orbes, quantò plus à primo recedunt, motibus pau­<lb/>cioribus concitentur, cùm veri&longs;imile &longs;it, quandò nona &longs;ph&ecedil;ra vnico tantùm motu cietur. (huc v&longs;que <lb/>enim antiquiores A&longs;trologi prouecti &longs;unt, qui &longs;en&longs;um &longs;equebantur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nec aut plures illius motus agno­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5313"></arrow.to.target><lb/>uerunt, aut orbem <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, ac &longs;iquando de immobili <expan abbr="quadã">quadam</expan> &longs;ph&ecedil;ra meminerunt, eam ad reliquorum <lb/>orbium motus dirigendos, <expan abbr="atq.">atque</expan> formandos introduxerunt) c&ecedil;teras etiam deinceps ordinatim augeri, <lb/>vt binis &longs;ecundus; tribus tertius agitetur. </s> <s>Sed nos motus non &longs;ic auge&longs;cere per&longs;picimus, &longs;iquidem pau­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5313"></arrow.to.target><lb/>uerunt, aut orbem <expan abbr="&longs;uperior&etilde;">&longs;uperiorem</expan>, ac &longs;iquando de immobili <expan abbr="quadã">quadam</expan> &longs;ph&ecedil;ra meminerunt, eam ad reliquorum <lb/>orbium motus dirigendos, <expan abbr="atq.">atque</expan> formandos introduxerunt) c&ecedil;teras etiam deinceps ordinatim augeri, <lb/>vt binis &longs;ecundus; tribus tertius agitetur. </s> <s>Sed nos motus non &longs;ic auge&longs;cere per&longs;picimus, &longs;iquidem pau­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5314"></arrow.to.target><lb/>cioribus motibus aguntur Sol & Luna, qui &longs;unt orbes <expan abbr="oĩum">omnium</expan> infimi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui &longs;uperiores, &longs;i Eudoxo <lb/>credere dignum e&longs;t, ac &longs;i gratificari libeat A&longs;tronomis, qui &longs;ecuti &longs;unt Ari&longs;totelem, multò magis habe­<lb/>bit dubitatio locum; proptereà quòd nec perpetuò tenor ille &longs;eruatur. </s> <s>cùm Solem quidem tribus mo­<lb/>tibus, &longs;uperiores <expan abbr="aut&etilde;planetas">autemplanetas</expan> quinque; reliquos verò inferiores &longs;ex, &longs;eu &longs;eptem agitari concedatur. <lb/></s> <s>Rur&longs;us in &longs;ph&ecedil;ra inerrante plura a&longs;tra, in inferioribus &longs;ingulis &longs;ingula implantata &longs;unt. </s> <s>ecqu&ecedil;'nam hu­<lb/>ius tanti di&longs;criminis cau&longs;&longs;a ponenda e&longs;t? </s> <s>Platonici &longs;anè <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> quæ&longs;tionem attigerunt; ita tamen, vt <lb/>hæc falsò dubitata fui&longs;&longs;e docerent: nam multitudinem <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> &longs;impliciter in &longs;uperioribus e&longs;&longs;e negant: <lb/>con&longs;tanter <expan abbr=".n.">enim</expan> a&longs;&longs;euerant quod magis à primo recedit, pluribus motibus agitari, <expan abbr="pluribu&longs;&qacute;">pluribu&longs;que</expan>. </s> <s>principibus <lb/>in&longs;eruire. </s> <s>duos <expan abbr=".n.">enim</expan> circulos <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>, primum, quem eiu&longs;dem vocant; alterum quem dicunt alterius. </s> <s>ideò <lb/>prioris illius e&longs;&longs;e <expan abbr="quendã">quendam</expan> &longs;implicem motum; po&longs;terioris verò plures: <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s>ordinem <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad extrema <lb/>corpora perpetuò <expan abbr="cõ&longs;eruari">con&longs;eruari</expan> profitentur: cùm pluribus motibus agitari per&longs;picuum &longs;it planetas, quàm <lb/>orbem inerrantium <expan abbr="&longs;tellarũ">&longs;tellarum</expan>, & inferiora multò pluribus quòd illa tantùm locum mutent; hæc in&longs;uper <lb/>qualitates amittant, atque gignantur. </s> <s>Et quod pertinet ad <expan abbr="&longs;ecundã">&longs;ecundam</expan> quæ&longs;tionem, e&longs;&longs;e planè numerum <lb/>a&longs;trorum in orbe &longs;uperiore maiorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferioribus, attamen numerum &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="mou&etilde;tium">mouentium</expan> <lb/>in cœle&longs;tibus, alterum &longs;ph&ecedil;ra ip&longs;a quæ propter a&longs;trum mouetur &longs;iue, vt rectius <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> Platonis exponatur, <lb/>quicquid Simplicius dixerit; nullum videlicet philo&longs;ophum &longs;tellis aliquem motum conce&longs;si&longs;&longs;e, ip&longs;a | <arrow.to.target n="marg5314"></arrow.to.target><lb/>cioribus motibus aguntur Sol & Luna, qui &longs;unt orbes <expan abbr="oĩum">omnium</expan> infimi, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> reliqui &longs;uperiores, &longs;i Eudoxo <lb/>credere dignum e&longs;t, ac &longs;i gratificari libeat A&longs;tronomis, qui &longs;ecuti &longs;unt Ari&longs;totelem, multò magis habe­<lb/>bit dubitatio locum; proptereà quòd nec perpetuò tenor ille &longs;eruatur. </s> <s>cùm Solem quidem tribus mo­<lb/>tibus, &longs;uperiores <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> planetas quinque; reliquos verò inferiores &longs;ex, &longs;eu &longs;eptem agitari concedatur. <lb/></s> <s>Rur&longs;us in &longs;ph&ecedil;ra inerrante plura a&longs;tra, in inferioribus &longs;ingulis &longs;ingula implantata &longs;unt. </s> <s>ecqu&ecedil;'nam hu­<lb/>ius tanti di&longs;criminis cau&longs;&longs;a ponenda e&longs;t? </s> <s>Platonici &longs;anè <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> quæ&longs;tionem attigerunt; ita tamen, vt <lb/>hæc falsò dubitata fui&longs;&longs;e docerent: nam multitudinem <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> &longs;impliciter in &longs;uperioribus e&longs;&longs;e negant: <lb/>con&longs;tanter <expan abbr=".n.">enim</expan> a&longs;&longs;euerant quod magis à primo recedit, pluribus motibus agitari, <expan abbr="pluribu&longs;&qacute;">pluribu&longs;que</expan>. </s> <s>principibus <lb/>in&longs;eruire. </s> <s>duos <expan abbr=".n.">enim</expan> circulos <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>, primum, quem eiu&longs;dem vocant; alterum quem dicunt alterius. </s> <s>ideò <lb/>prioris illius e&longs;&longs;e <expan abbr="quendã">quendam</expan> &longs;implicem motum; po&longs;terioris verò plures: <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. </s> <s>ordinem <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad extrema <lb/>corpora perpetuò <expan abbr="cõ&longs;eruari">con&longs;eruari</expan> profitentur: cùm pluribus motibus agitari per&longs;picuum &longs;it planetas, quàm <lb/>orbem inerrantium <expan abbr="&longs;tellarũ">&longs;tellarum</expan>, & inferiora multò pluribus quòd illa tantùm locum mutent; hæc in&longs;uper <lb/>qualitates amittant, atque gignantur. </s> <s>Et quod pertinet ad <expan abbr="&longs;ecundã">&longs;ecundam</expan> quæ&longs;tionem, e&longs;&longs;e planè numerum <lb/>a&longs;trorum in orbe &longs;uperiore maiorem, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in inferioribus, attamen numerum &longs;ub&longs;tantiarum <expan abbr="mou&etilde;tium">mouentium</expan> <lb/>in cœle&longs;tibus, alterum &longs;ph&ecedil;ra ip&longs;a quæ propter a&longs;trum mouetur &longs;iue, vt rectius <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> Platonis exponatur, <lb/>quicquid Simplicius dixerit; nullum videlicet philo&longs;ophum &longs;tellis aliquem motum conce&longs;si&longs;&longs;e, ip&longs;a |
| <pb pagenum="929"/> | <pb pagenum="929"/> |
| <arrow.to.target n="marg5315"></arrow.to.target><lb/>&longs;tella, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt per motum eius boni compos fiat, quod à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata communicatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, <lb/> | <arrow.to.target n="marg5315"></arrow.to.target><lb/>&longs;tella, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt per motum eius boni compos fiat, quod à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata communicatur, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterum, <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5316"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantia quam <foreign lang="greek">kosmokra/tora</foreign> appellant. </s> <s>quanuis igitur, aiunt, a&longs;tra plura &longs;int in vna illa &longs;ph&ecedil;ra &longs;u­<lb/>periora, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in c&ecedil;teris. </s> <s>&longs;æcla aliorum ducum multò numero&longs;iora &longs;unt, quæ item multò plura &longs;unt in ele­<lb/>mentis, & plurium in vno <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;&ecedil;clorum. </s> <s>Vnde etiam à primis illis Theologis Luna <foreign lang="greek">*)eka/th</foreign> nun­<lb/>cupata quod <foreign lang="greek">e)kato\n</foreign>, ide&longs;t centum deæ quædam in ip&longs;a maneant, & prætereà Diana, & de Sole canen­<lb/>tes, quem regem, <expan abbr="eundem&qacute;">eundemque</expan>. </s> <s>mundi cu&longs;todem prædicant, Bacchum ibi <expan abbr="celebiãt">celebiant</expan> hymnis <foreign lang="greek">u)e/lios pare/­<lb/>dros e)piskope/wn po/lon a(gno\n</foreign>. </s> <s>Pana Heliacum, <expan abbr="alio&longs;&qacute;">alio&longs;que</expan>. </s> <s>multos. </s> <s>C&ecedil;terùm cùm ip&longs;e in ordine &longs;uperio­<lb/>re <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> etiam <expan abbr="terrã">terram</expan>, dignus aliqua reprehen&longs;ione videtur, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> terra manet, <expan abbr="neq.">neque</expan> circum <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>conuertitur, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> ita mouetur, quemadmodum reliqua corpora quæ, vt ip&longs;e vult, nonmodò rectà <lb/>mouentur, &longs;ed in &longs;uis <expan abbr="quæq.">quæque</expan> locis in gyrum voluuntur. </s> <s>Si primum dederit; iam ab Ari&longs;t. </s> <s>iure <expan abbr="quæ&longs;itũ">quæ&longs;itum</expan> <lb/>fuerit, cur ea quæ longius di&longs;tant à primo, pluribus motibus aguntur: &longs;i alterum fateatur; iure igitur <lb/>ip&longs;um accu&longs;arit Ari&longs;toteles, quia terram circum medium volui profe&longs;&longs;us &longs;it. </s> <s>Quod verò ad alterum or­<lb/>dinem &longs;pectat; cùm ip&longs;e &longs;ub&longs;tantias <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> inducat <expan abbr="quarũ">quarum</expan> functiones quibus &longs;e&longs;e &longs;ub&longs;tantiæ, vel <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <lb/>a&longs;&longs;en&longs;u mon&longs;trant, nullæ per&longs;picuæ &longs;int, philo&longs;ophia no&longs;tra excluditur. </s> <s>Eò redeundum igitur, quod à <lb/>nobis &longs;uperiore capite acceptum e&longs;t. </s> <s>Non omne nimirùm &longs;implex, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum e&longs;&longs;e formæ, &longs;ed & a ma­<lb/>teria deriuari; quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> omne id quod vnum re&longs;picit, præ&longs;eferre perfectionem, &longs;ed &longs;i ad illud <lb/> | <arrow.to.target n="marg5316"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantia quam <foreign lang="greek">kosmokra/tora</foreign> appellant. </s> <s>quanuis igitur, aiunt, a&longs;tra plura &longs;int in vna illa &longs;ph&ecedil;ra &longs;u­<lb/>periora, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> in c&ecedil;teris. </s> <s>&longs;æcla aliorum ducum multò numero&longs;iora &longs;unt, quæ item multò plura &longs;unt in ele­<lb/>mentis, & plurium in vno <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;&ecedil;clorum. </s> <s>Vnde etiam à primis illis Theologis Luna <foreign lang="greek">*)eka/th</foreign> nun­<lb/>cupata quod <foreign lang="greek">e)kato\n</foreign>, ide&longs;t centum deæ quædam in ip&longs;a maneant, & prætereà Diana, & de Sole canen­<lb/>tes, quem regem, <expan abbr="eundem&qacute;">eundemque</expan>. </s> <s>mundi cu&longs;todem prædicant, Bacchum ibi <expan abbr="celebiãt">celebiant</expan> hymnis <foreign lang="greek">u)e/lios pare/­<lb/>dros e)piskope/wn po/lon a(gno\n</foreign>. </s> <s>Pana Heliacum, <expan abbr="alio&longs;&qacute;">alio&longs;que</expan>. </s> <s>multos. </s> <s>C&ecedil;terùm cùm ip&longs;e in ordine &longs;uperio­<lb/>re <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> etiam <expan abbr="terrã">terram</expan>, dignus aliqua reprehen&longs;ione videtur, aut <expan abbr=".n.">enim</expan> terra manet, <expan abbr="neq.">neque</expan> circum <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>conuertitur, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> ita mouetur, quemadmodum reliqua corpora quæ, vt ip&longs;e vult, nonmodò rectà <lb/>mouentur, &longs;ed in &longs;uis <expan abbr="quæq.">quæque</expan> locis in gyrum voluuntur. </s> <s>Si primum dederit; iam ab Ari&longs;t. </s> <s>iure <expan abbr="quæ&longs;itũ">quæ&longs;itum</expan> <lb/>fuerit, cur ea quæ longius di&longs;tant à primo, pluribus motibus aguntur: &longs;i alterum fateatur; iure igitur <lb/>ip&longs;um accu&longs;arit Ari&longs;toteles, quia terram circum medium volui profe&longs;&longs;us &longs;it. </s> <s>Quod verò ad alterum or­<lb/>dinem &longs;pectat; cùm ip&longs;e &longs;ub&longs;tantias <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> inducat <expan abbr="quarũ">quarum</expan> functiones quibus &longs;e&longs;e &longs;ub&longs;tantiæ, vel <expan abbr="oĩum">omnium</expan> <lb/>a&longs;&longs;en&longs;u mon&longs;trant, nullæ per&longs;picuæ &longs;int, philo&longs;ophia no&longs;tra excluditur. </s> <s>Eò redeundum igitur, quod à <lb/>nobis &longs;uperiore capite acceptum e&longs;t. </s> <s>Non omne nimirùm &longs;implex, <expan abbr="atq.">atque</expan> vnum e&longs;&longs;e formæ, &longs;ed & a ma­<lb/>teria deriuari; quamobrem <expan abbr="neq.">neque</expan> omne id quod vnum re&longs;picit, præ&longs;eferre perfectionem, &longs;ed &longs;i ad illud <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5322"></arrow.to.target><lb/>diffundatur in immen&longs;um; alteram <expan abbr="viã">viam</expan> ingrediamur, ac po&longs;tquàm materia ex his e&longs;t, quæ alterius gra­<lb/>tia &longs;unt in&longs;tituta, ordinem naturæ tenentes ab illis quorum gratia materia e&longs;t, ordiamur. </s> <s>Porrò mate­<lb/>ria natura quædam e&longs;t quæ gratia formæ &longs;ub&longs;i&longs;tit, ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> tota natura completur quæ <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>primum e&longs;t D. O. M. At inter in&longs;trumentum & id cuius e&longs;t gratia, proportio intercedat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>&longs;pe­<lb/>ctemus igitur id cuius e&longs;t in&longs;trumentum: nam &longs;i ab eius impotentia non <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan>, quòd mundi plu­<lb/>res &longs;int: neque igitur ab impotentia naturæ. </s> <s>Verumenimuero ab eius impotentia profici&longs;ci nequit: e&longs;t <lb/>enim infinit&ecedil; virtutis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, vt mundi plures &longs;int. </s> <s>At verò illi, qui tuentur partes Ari&longs;t. </s> <s>id infi­<lb/>ciantur in Deo robur e&longs;&longs;e infinitum; <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>impotentiam reputari, quòd id facere nequeat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> im­<lb/>potentia &longs;ignificat imperfectionem, &longs;ed quòd agens aliquid agere non po&longs;sit, quod fieri nequit: imper­<lb/>fectio non e&longs;t, verùm planè deceptio, &longs;i dicatur ip&longs;um facere quippiam, quod e&longs;&longs;e non pote&longs;t; & facere <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>Quamobrem exclamabat Auerroës in Alexandrum & Auicennam. </s> <s>Quicquid ab agente fieri <lb/>pote&longs;t, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fieri po&longs;&longs;e, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;pectat ad patiens, & <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> pote&longs;tatis parem e&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um. <lb/></s> <s>Vim verò primi motoris infinitam non e&longs;&longs;e ex eo concludebat Ari&longs;toteles quòd in tempore moueret. <lb/></s> <s>Atenim quòd infinito tempore moturum e&longs;t, <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan> affert, ne &longs;it etiam virtus infinita, & problema <lb/>redditur dubium, nec &longs;ine di&longs;tinctione tran&longs;igi <expan abbr="põt">potest</expan>, in qua explicanda maximo artificio v&longs;us e&longs;t Ari&longs;t. <lb/></s> <s>& de illo magna e&longs;t altercatio inter eos qui Ari&longs;t. </s> <s>con&longs;ecuti &longs;unt: quare po&longs;tulat hic locus, vt ad eius <lb/> | <arrow.to.target n="marg5322"></arrow.to.target><lb/>diffundatur in immen&longs;um; alteram <expan abbr="viã">viam</expan> ingrediamur, ac po&longs;tquàm materia ex his e&longs;t, quæ alterius gra­<lb/>tia &longs;unt in&longs;tituta, ordinem naturæ tenentes ab illis quorum gratia materia e&longs;t, ordiamur. </s> <s>Porrò mate­<lb/>ria natura quædam e&longs;t quæ gratia formæ &longs;ub&longs;i&longs;tit, ex <expan abbr="vtri&longs;q.">vtri&longs;que</expan> tota natura completur quæ <expan abbr="in&longs;trum&etilde;tum">in&longs;trumentum</expan> <lb/>primum e&longs;t D. O. M. At inter in&longs;trumentum & id cuius e&longs;t gratia, proportio intercedat nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>&longs;pe­<lb/>ctemus igitur id cuius e&longs;t in&longs;trumentum: nam &longs;i ab eius impotentia non <expan abbr="profici&longs;ci&ttilde;">profici&longs;citur</expan>, quòd mundi plu­<lb/>res &longs;int: neque igitur ab impotentia naturæ. </s> <s>Verumenimuero ab eius impotentia profici&longs;ci nequit: e&longs;t <lb/>enim infinit&ecedil; virtutis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> fieri <expan abbr="põt">potest</expan>, vt mundi plures &longs;int. </s> <s>At verò illi, qui tuentur partes Ari&longs;t. </s> <s>id infi­<lb/>ciantur in Deo robur e&longs;&longs;e infinitum; <expan abbr="fal&longs;o&qacute;">fal&longs;oque</expan>. </s> <s>impotentiam reputari, quòd id facere nequeat: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> im­<lb/>potentia &longs;ignificat imperfectionem, &longs;ed quòd agens aliquid agere non po&longs;sit, quod fieri nequit: imper­<lb/>fectio non e&longs;t, verùm planè deceptio, &longs;i dicatur ip&longs;um facere quippiam, quod e&longs;&longs;e non pote&longs;t; & facere <lb/>po&longs;&longs;e. </s> <s>Quamobrem exclamabat Auerroës in Alexandrum & Auicennam. </s> <s>Quicquid ab agente fieri <lb/>pote&longs;t, idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> fieri po&longs;&longs;e, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> &longs;pectat ad patiens, & <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> pote&longs;tatis parem e&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um. <lb/></s> <s>Vim verò primi motoris infinitam non e&longs;&longs;e ex eo concludebat Ari&longs;toteles quòd in tempore moueret. <lb/></s> <s>Atenim quòd infinito tempore moturum e&longs;t, <expan abbr="&longs;u&longs;picion&etilde;">&longs;u&longs;picionem</expan> affert, ne &longs;it etiam virtus infinita, & problema <lb/>redditur dubium, nec &longs;ine di&longs;tinctione tran&longs;igi <expan abbr="põt">potest</expan>, in qua explicanda maximo artificio v&longs;us e&longs;t Ari&longs;t. <lb/></s> <s>& de illo magna e&longs;t altercatio inter eos qui Ari&longs;t. </s> <s>con&longs;ecuti &longs;unt: quare po&longs;tulat hic locus, vt ad eius <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5323"></arrow.to.target><lb/>explicationem nos conuertamus, quatenus tamen patitur methodus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt ordine proce­<lb/>dat oratio no&longs;tra; primùm terminos quæ&longs;tionis aperire volumus, deinde &longs;tatum ip&longs;ius exponemus: <lb/><expan abbr="tũ">tum</expan> docebimus quid de hac re graui&longs;simi viri &longs;en&longs;erint, <expan abbr="quibu&longs;&qacute;">quibu&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnibus">rationibus</expan> per&longs;ua&longs;i <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue-rint">con&longs;titue­<lb/>rint</expan>; ad extremum <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> no&longs;tram afferemus. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò de primo e&longs;t, de infinito di&longs;tingui oportet. <lb/></s> <s>Primùm verò infinitum e&longs;t affectio quanti, &longs;eu continui, &longs;eu di&longs;creti; prout <expan abbr="aũt">aut</expan> quantum per &longs;e e&longs;t, vel <lb/>per accidens; infinitum quoque, cum per &longs;e, tum per accidens &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Infinitum rur&longs;us, vel &longs;ecun­<lb/>dùm formam accipitur, vt &longs;i in genere colorum infinitas eorum &longs;pecies contineri dixeris, vel propter <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, vt cùm magnitudo in infinitum &longs;ectilis e&longs;&longs;e ponitur. </s> <s>Finitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & infinitum cum tempore <lb/>congruit, quia terminis temporis concludatur, aut <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> eius terminis excedat; hoc autem dici <expan abbr="cõ&longs;ue-uit">con&longs;ue­<lb/>uit</expan> à no&longs;tris infinitæ durationis. </s> <s>Infinitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in latitudine formæ concipitur quæ per gradus de&longs;i­<lb/>gnatur: ita calor ignis finitus e&longs;&longs;e dicitur, cùm eius <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> ad octo gradus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> prouehatur. </s> <s>finitas <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>hæc vel in habitu ob&longs;eruatur, vel etiam in actu &longs;ecundo, & operatione: prima &longs;anè ducitur à partici­<lb/>patione formæ cui quo res propinquior e&longs;t, perfectior e&longs;t, & intentior, idcirco infinitum hoc &longs;ecundùm <lb/>intentionem vocatur, &longs;eu &longs;ecundùm latitudinem: altera quoque duci pote&longs;t à materi&ecedil; multitudine: <lb/>quapropter in maiore quanto maior ine&longs;t efficacitas: cùm verò materiæ &longs;it dimen&longs;io, & extentio; &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="ext&etilde;tionem">extentionem</expan> appellatur. </s> <s>Infinitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> intelligitur vel id quod fine caret, veruntamen extra | <arrow.to.target n="marg5323"></arrow.to.target><lb/>explicationem nos conuertamus, quatenus tamen patitur methodus naturalis. </s> <s><expan abbr="Atq.">Atque</expan> vt ordine proce­<lb/>dat oratio no&longs;tra; primùm terminos quæ&longs;tionis aperire volumus, deinde &longs;tatum ip&longs;ius exponemus: <lb/><expan abbr="tũ">tum</expan> docebimus quid de hac re graui&longs;simi viri &longs;en&longs;erint, <expan abbr="quibu&longs;&qacute;">quibu&longs;que</expan>. </s> <s><expan abbr="rõnibus">rationibus</expan> per&longs;ua&longs;i <expan abbr="opinion&etilde;">opinionem</expan> <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> <expan abbr="cõ&longs;titue-rint">con&longs;titue­<lb/>rint</expan>; ad extremum <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ententiam</expan> no&longs;tram afferemus. </s> <s><expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò de primo e&longs;t, de infinito di&longs;tingui oportet. <lb/></s> <s>Primùm verò infinitum e&longs;t affectio quanti, &longs;eu continui, &longs;eu di&longs;creti; prout <expan abbr="aũt">aut</expan> quantum per &longs;e e&longs;t, vel <lb/>per accidens; infinitum quoque, cum per &longs;e, tum per accidens &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>Infinitum rur&longs;us, vel &longs;ecun­<lb/>dùm formam accipitur, vt &longs;i in genere colorum infinitas eorum &longs;pecies contineri dixeris, vel propter <expan abbr="ma-teriã">ma­<lb/>teriam</expan>, vt cùm magnitudo in infinitum &longs;ectilis e&longs;&longs;e ponitur. </s> <s>Finitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> & infinitum cum tempore <lb/>congruit, quia terminis temporis concludatur, aut <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> eius terminis excedat; hoc autem dici <expan abbr="cõ&longs;ue-uit">con&longs;ue­<lb/>uit</expan> à no&longs;tris infinitæ durationis. </s> <s>Infinitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in latitudine formæ concipitur quæ per gradus de&longs;i­<lb/>gnatur: ita calor ignis finitus e&longs;&longs;e dicitur, cùm eius <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> ad octo gradus <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> prouehatur. </s> <s>finitas <expan abbr="aũt">aut</expan> <lb/>hæc vel in habitu ob&longs;eruatur, vel etiam in actu &longs;ecundo, & operatione: prima &longs;anè ducitur à partici­<lb/>patione formæ cui quo res propinquior e&longs;t, perfectior e&longs;t, & intentior, idcirco infinitum hoc &longs;ecundùm <lb/>intentionem vocatur, &longs;eu &longs;ecundùm latitudinem: altera quoque duci pote&longs;t à materi&ecedil; multitudine: <lb/>quapropter in maiore quanto maior ine&longs;t efficacitas: cùm verò materiæ &longs;it dimen&longs;io, & extentio; &longs;e­<lb/>cundùm <expan abbr="ext&etilde;tionem">extentionem</expan> appellatur. </s> <s>Infinitum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> intelligitur vel id quod fine caret, veruntamen extra |
| <pb pagenum="931"/> | <pb pagenum="931"/> |
| <arrow.to.target n="marg5324"></arrow.to.target><lb/>&longs;e habet, à quo finiatur, & ita acceptum e&longs;t 3. Phy&longs;. vbi decreuit Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> exoriri ex materia; <lb/>finem verò peti à forma: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> erat ip&longs;ius materiæ finis, aut id quod &longs;uperat omneis terminos, qua ra­<lb/>tione <expan abbr="vtri&qacute;">vtrique</expan>. </s> <s>generi quanti cum di&longs;creto, tum continuò denegatum e&longs;t. </s> <s>Virtus item <expan abbr="oĩs">omnis</expan> aut actuo&longs;a e&longs;t, <lb/>aut patibilis; actuo&longs;am <expan abbr="illã">illam</expan> accipimus generatim, à qua tran&longs;mutatur aliud, quatetius aliud e&longs;t quæ <expan abbr="cõ-muniter">con­<lb/>muniter</expan> quidem comprehendit etiam finem, &longs;ed efficiens propriè &longs;ignificat. </s> <s>in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> enim principia vis <lb/>ine&longs;t tran&longs;mutandi aliud, quatenus aliud e&longs;t, licèt <expan abbr="nõ">non</expan> eodem modo. </s> <s>Patibilem verò, per quam aliquid <lb/>ab alio tran&longs;mutatur. </s> <s>Pote&longs;tas autem actuo&longs;a apud Peripateticos actum &longs;eu formam, aut <foreign lang="greek">e)ntele/xEIan</foreign><lb/>&longs;equitur; patibilis <expan abbr="aũt">aut</expan> na&longs;citur, à pote&longs;tate &longs;impliciter, ide&longs;t, ab habilitate ad <expan abbr="bonũ">bonum</expan> aliquod <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan>. <lb/></s> <s>Verumenimuero quòd <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem &longs;ub notione quanti concipimus, men&longs;ur&ecedil; obnoxiam reddi­<lb/>mus, & in parteis <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> di&longs;tribuimus. </s> <s>Di&longs;&longs;eritur nunc de motore primo; quæritur autem &longs;it'ne finit&ecedil; <lb/>an infinitæ virtutis, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quidem actuo&longs;æ, quam robur, &longs;eu vulgò, vigorem nominant. </s> <s>Quoniam <lb/>verò iam <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tantiorum <expan abbr="philo&longs;ophantiũ">philo&longs;ophantium</expan> &longs;ibilo explo&longs;a e&longs;t illa de Diis <expan abbr="cõmentitia">commentitia</expan>, <expan abbr="futili&longs;&qacute;">futili&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;en­<lb/>tentia, quòd anus fatidica <foreign lang="greek">pro\noia</foreign> foret, & alia pr&ecedil;&longs;en&longs;a, & miracula non di&longs;&longs;erentium, &longs;ed <expan abbr="&longs;omniantiũ">&longs;omniantium</expan> <lb/>philo&longs;ophorum, bella, qu&ecedil;rel&ecedil;, lamentationes, effu&longs;&ecedil; in <expan abbr="oĩ">omni</expan> intemperantia libidines, adulteria, vincula, <lb/>cùm humano genere corporum, mi&longs;tio, talaria, caduceus, pileus, pharetra, ha&longs;ta, galea, fulmen: nolo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in re graui&longs;sima turpe aliquod dicere: & <expan abbr="deniq.">denique</expan> corpus, <expan abbr="certa&qacute;">certaque</expan>. </s> <s><expan abbr="illorũ">illorum</expan> figura, vel vt humana, vel quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg5324"></arrow.to.target><lb/>&longs;e habet, à quo finiatur, & ita acceptum e&longs;t 3. Phy&longs;. vbi decreuit Ari&longs;toteles <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> exoriri ex materia; <lb/>finem verò peti à forma: hæc <expan abbr=".n.">enim</expan> erat ip&longs;ius materiæ finis, aut id quod &longs;uperat omneis terminos, qua ra­<lb/>tione <expan abbr="vtri&qacute;">vtrique</expan>. </s> <s>generi quanti cum di&longs;creto, tum continuò denegatum e&longs;t. </s> <s>Virtus item <expan abbr="oĩs">omnis</expan> aut actuo&longs;a e&longs;t, <lb/>aut patibilis; actuo&longs;am <expan abbr="illã">illam</expan> accipimus generatim, à qua tran&longs;mutatur aliud, quatenus aliud e&longs;t quæ <expan abbr="cõ-muniter">con­<lb/>muniter</expan> quidem comprehendit etiam finem, &longs;ed efficiens propriè &longs;ignificat. </s> <s>in <expan abbr="vtroq.">vtroque</expan> enim principia vis <lb/>ine&longs;t tran&longs;mutandi aliud, quatenus aliud e&longs;t, licèt <expan abbr="nõ">non</expan> eodem modo. </s> <s>Patibilem verò, per quam aliquid <lb/>ab alio tran&longs;mutatur. </s> <s>Pote&longs;tas autem actuo&longs;a apud Peripateticos actum &longs;eu formam, aut <foreign lang="greek">e)ntele/xeian</foreign><lb/>&longs;equitur; patibilis <expan abbr="aũt">aut</expan> na&longs;citur, à pote&longs;tate &longs;impliciter, ide&longs;t, ab habilitate ad <expan abbr="bonũ">bonum</expan> aliquod <expan abbr="accipiendũ">accipiendum</expan>. <lb/></s> <s>Verumenimuero quòd <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> facultatem &longs;ub notione quanti concipimus, men&longs;ur&ecedil; obnoxiam reddi­<lb/>mus, & in parteis <expan abbr="qua&longs;dã">qua&longs;dam</expan> di&longs;tribuimus. </s> <s>Di&longs;&longs;eritur nunc de motore primo; quæritur autem &longs;it'ne finit&ecedil; <lb/>an infinitæ virtutis, <expan abbr="atq.">atque</expan> illius quidem actuo&longs;æ, quam robur, &longs;eu vulgò, vigorem nominant. </s> <s>Quoniam <lb/>verò iam <expan abbr="oĩum">omnium</expan> præ&longs;tantiorum <expan abbr="philo&longs;ophantiũ">philo&longs;ophantium</expan> &longs;ibilo explo&longs;a e&longs;t illa de Diis <expan abbr="cõmentitia">commentitia</expan>, <expan abbr="futili&longs;&qacute;">futili&longs;que</expan>. </s> <s>&longs;en­<lb/>tentia, quòd anus fatidica <foreign lang="greek">pro\noia</foreign> foret, & alia pr&ecedil;&longs;en&longs;a, & miracula non di&longs;&longs;erentium, &longs;ed <expan abbr="&longs;omniantiũ">&longs;omniantium</expan> <lb/>philo&longs;ophorum, bella, qu&ecedil;rel&ecedil;, lamentationes, effu&longs;&ecedil; in <expan abbr="oĩ">omni</expan> intemperantia libidines, adulteria, vincula, <lb/>cùm humano genere corporum, mi&longs;tio, talaria, caduceus, pileus, pharetra, ha&longs;ta, galea, fulmen: nolo <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> <lb/>in re graui&longs;sima turpe aliquod dicere: & <expan abbr="deniq.">denique</expan> corpus, <expan abbr="certa&qacute;">certaque</expan>. </s> <s><expan abbr="illorũ">illorum</expan> figura, vel vt humana, vel quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5325"></arrow.to.target><lb/>peius e&longs;t, mon&longs;tri potius &longs;imilis, & omnes, qui cum aliqua gratia philo&longs;ophantur, aut iam mente anti­<lb/>ciparunt deum corporis e&longs;&longs;e expertem, aut facilè patiuntur &longs;e ab Ari&longs;totelica demon&longs;tratione conuin­<lb/>ci qua concluditur Deum, hoc e&longs;t, <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> primum facultatem e&longs;&longs;e ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> magnitudine &longs;eparatam, non <lb/>quæritur ergo infinitus'ne &longs;it, vt quantum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, quia verò de motore primo di&longs;&longs;eritur, & facilè nob. <lb/></s> <s>datur, quia primus &longs;it, vnum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;e; nil agitur de infinitate &longs;ecundùm formam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item de il­<lb/>lius æternitate dubitatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id aut imbuit iam mentes humanas ip&longs;um <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> facultatem longi&longs;si­<lb/>mè &longs;uperare: quamobrem nec ab alio fieri, nec corrumpi po&longs;&longs;e, aut iam à motus perpetuitare (quanuis <lb/>alioqui <expan abbr="rõ">ratio</expan> h&ecedil;c fal&longs;a &longs;it. </s> <s>&longs;ed nil mirùm conclu&longs;ionem veram ex fal&longs;a hypothe&longs;i nonnunquam cogi) con­<lb/>fectum e&longs;t primum <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> e&longs;&longs;e æternum. </s> <s>Verùm, vt ip&longs;i dicunt, quæritur an eius vis infinita &longs;it, atque <lb/>in eo infinitatis genere, quod pendet ex latitudine formæ, &, vt aiunt, &longs;ecundùm intentionem, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <lb/>infinita, non quia &longs;it imperfecta, & po&longs;tulet aliquem finem extra &longs;e; verùm quòd <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> terminis exce­<lb/>dat, & talis e&longs;t problematis no&longs;tri &longs;en&longs;us, &longs;it'ne primi motoris vigor infinitus, an æternitas &longs;ola &longs;ufficiat <lb/>ad efficiendum motum perpetuum. </s> <s>Multi opinantur etiam Peripateticè concludi po&longs;&longs;e virtutem pri­<lb/>mi motoris non modò æternam e&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnibus terminis excedere, quæ item vetus <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> Theolo­<lb/>gorum extiti&longs;&longs;e creditur: nanque & Orpheus ita cecinit <foreign lang="greek">qeou= d) o)/mma a)/pEIron</foreign>. </s> <s>Conantur verò probare <lb/> | <arrow.to.target n="marg5325"></arrow.to.target><lb/>peius e&longs;t, mon&longs;tri potius &longs;imilis, & omnes, qui cum aliqua gratia philo&longs;ophantur, aut iam mente anti­<lb/>ciparunt deum corporis e&longs;&longs;e expertem, aut facilè patiuntur &longs;e ab Ari&longs;totelica demon&longs;tratione conuin­<lb/>ci qua concluditur Deum, hoc e&longs;t, <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> primum facultatem e&longs;&longs;e ab <expan abbr="oĩ">omni</expan> magnitudine &longs;eparatam, non <lb/>quæritur ergo infinitus'ne &longs;it, vt quantum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan>, quia verò de motore primo di&longs;&longs;eritur, & facilè nob. <lb/></s> <s>datur, quia primus &longs;it, vnum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> e&longs;&longs;e; nil agitur de infinitate &longs;ecundùm formam. </s> <s><expan abbr="Neq.">Neque</expan> item de il­<lb/>lius æternitate dubitatur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> id aut imbuit iam mentes humanas ip&longs;um <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> facultatem longi&longs;si­<lb/>mè &longs;uperare: quamobrem nec ab alio fieri, nec corrumpi po&longs;&longs;e, aut iam à motus perpetuitare (quanuis <lb/>alioqui <expan abbr="rõ">ratio</expan> h&ecedil;c fal&longs;a &longs;it. </s> <s>&longs;ed nil mirùm conclu&longs;ionem veram ex fal&longs;a hypothe&longs;i nonnunquam cogi) con­<lb/>fectum e&longs;t primum <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> e&longs;&longs;e æternum. </s> <s>Verùm, vt ip&longs;i dicunt, quæritur an eius vis infinita &longs;it, atque <lb/>in eo infinitatis genere, quod pendet ex latitudine formæ, &, vt aiunt, &longs;ecundùm intentionem, <expan abbr="atq.">atque</expan> ita <lb/>infinita, non quia &longs;it imperfecta, & po&longs;tulet aliquem finem extra &longs;e; verùm quòd <expan abbr="oĩbus">omnibus</expan> terminis exce­<lb/>dat, & talis e&longs;t problematis no&longs;tri &longs;en&longs;us, &longs;it'ne primi motoris vigor infinitus, an æternitas &longs;ola &longs;ufficiat <lb/>ad efficiendum motum perpetuum. </s> <s>Multi opinantur etiam Peripateticè concludi po&longs;&longs;e virtutem pri­<lb/>mi motoris non modò æternam e&longs;&longs;e, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan> omnibus terminis excedere, quæ item vetus <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;ententia</expan> Theolo­<lb/>gorum extiti&longs;&longs;e creditur: nanque & Orpheus ita cecinit <foreign lang="greek">qeou= d' o)/mma a)/peiron</foreign>. </s> <s>Conantur verò probare <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5326"></arrow.to.target><lb/>propo&longs;itum multis argumentis quorum hæc, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt efficaci&longs;sima. </s> <s>Mouet ille primus <lb/>motor <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> infinito: vis igitur eius infinita &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>& ita con&longs;ecutio rerum declaratur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>ad mouendum per certum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> tempus aliquantum <expan abbr="viriũ">virium</expan> de&longs;ideratur, vt plus moueat maiores re­<lb/>quiruntur: ad infinitè mouendum igitur infinitum e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>Verùm quòd virtus huiu&longs;modi fami­<lb/>liaris e&longs;t primo motori, & indiuiduè permanet in eo; <expan abbr="tota&qacute;">totaque</expan>. </s> <s>&longs;imul: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i infinita e&longs;t; infinitum ergo <lb/>&longs;imul erit totum: quamobrem & infinita virtus &longs;ecundùm intentionem. </s> <s>Abutuntur etiam demon­<lb/>&longs;tratione quæ con&longs;tructa e&longs;t 8. Phy&longs;. ea verò ip&longs;a e&longs;t, de qua nunc agimus. </s> <s>Etenim concludi videtur, in­<lb/>quiunt ip&longs;i, <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> primum non e&longs;&longs;e virtutem in magnitudine, quia moueat tempore infinito. </s> <s>Sed &longs;i <lb/>&longs;pectetur antecedens, accipit &longs;ine dubio infinitam e&longs;&longs;e eius vim. </s> <s>Nam quæritur, an'ne concipiatur <lb/>æternitas, an robur infinitum. </s> <s>&longs;i verò primum fateantur; tum verè non id &longs;equitur quod infertur: quan­<lb/>dò obiiciam ego c&ecedil;lum cuius <expan abbr="etiã">etiam</expan> vis in æternum producitur: opponam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motorem, &longs;iue <expan abbr="animã">animam</expan> <lb/>c&ecedil;li Auerrois quam ip&longs;e ponit in magnitudine finita: nihilominus ea e&longs;t in magnitudine, vt id ergo <expan abbr="cõ-&longs;eruatur">con­<lb/>&longs;eruatur</expan>, quod infertur; accipere oportet <expan abbr="alterũ">alterum</expan> illud genus infiniti. </s> <s>Et planè fallax e&longs;&longs;e videtur Ari&longs;t. <lb/></s> <s>argumentum. </s> <s>Si mouet tempore infinito; ergo non e&longs;t virtus in magnitudine: nam deberet vici&longs;sim <lb/>valere. </s> <s>e&longs;t virtus in magnitudine: ergo non mouet tempore infinito. </s> <s>Sed hoc e&longs;t fal&longs;um, quia cœlum <lb/>e&longs;t virtus in magnitudine; mouet tamen æterno tempore: quare <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> oppo&longs;itum cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> an­<lb/> | <arrow.to.target n="marg5326"></arrow.to.target><lb/>propo&longs;itum multis argumentis quorum hæc, meo <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> iudicio, &longs;unt efficaci&longs;sima. </s> <s>Mouet ille primus <lb/>motor <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan> infinito: vis igitur eius infinita &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s> <s>& ita con&longs;ecutio rerum declaratur: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> <lb/>ad mouendum per certum <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> tempus aliquantum <expan abbr="viriũ">virium</expan> de&longs;ideratur, vt plus moueat maiores re­<lb/>quiruntur: ad infinitè mouendum igitur infinitum e&longs;&longs;e oportet. </s> <s>Verùm quòd virtus huiu&longs;modi fami­<lb/>liaris e&longs;t primo motori, & indiuiduè permanet in eo; <expan abbr="tota&qacute;">totaque</expan>. </s> <s>&longs;imul: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;i infinita e&longs;t; infinitum ergo <lb/>&longs;imul erit totum: quamobrem & infinita virtus &longs;ecundùm intentionem. </s> <s>Abutuntur etiam demon­<lb/>&longs;tratione quæ con&longs;tructa e&longs;t 8. Phy&longs;. ea verò ip&longs;a e&longs;t, de qua nunc agimus. </s> <s>Etenim concludi videtur, in­<lb/>quiunt ip&longs;i, <expan abbr="motor&etilde;">motorem</expan> primum non e&longs;&longs;e virtutem in magnitudine, quia moueat tempore infinito. </s> <s>Sed &longs;i <lb/>&longs;pectetur antecedens, accipit &longs;ine dubio infinitam e&longs;&longs;e eius vim. </s> <s>Nam quæritur, an'ne concipiatur <lb/>æternitas, an robur infinitum. </s> <s>&longs;i verò primum fateantur; tum verè non id &longs;equitur quod infertur: quan­<lb/>dò obiiciam ego c&ecedil;lum cuius <expan abbr="etiã">etiam</expan> vis in æternum producitur: opponam <expan abbr="quoq.">quoque</expan> motorem, &longs;iue <expan abbr="animã">animam</expan> <lb/>c&ecedil;li Auerrois quam ip&longs;e ponit in magnitudine finita: nihilominus ea e&longs;t in magnitudine, vt id ergo <expan abbr="cõ-&longs;eruatur">con­<lb/>&longs;eruatur</expan>, quod infertur; accipere oportet <expan abbr="alterũ">alterum</expan> illud genus infiniti. </s> <s>Et planè fallax e&longs;&longs;e videtur Ari&longs;t. <lb/></s> <s>argumentum. </s> <s>Si mouet tempore infinito; ergo non e&longs;t virtus in magnitudine: nam deberet vici&longs;sim <lb/>valere. </s> <s>e&longs;t virtus in magnitudine: ergo non mouet tempore infinito. </s> <s>Sed hoc e&longs;t fal&longs;um, quia cœlum <lb/>e&longs;t virtus in magnitudine; mouet tamen æterno tempore: quare <expan abbr="cõ&longs;equentis">con&longs;equentis</expan> oppo&longs;itum cum <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> an­<lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5327"></arrow.to.target><lb/>tecedente con&longs;i&longs;tit, quod fieri nequit: <expan abbr="atq.">atque</expan> idem e&longs;t àc &longs;i argumentaremur. </s> <s>Si e&longs;t homo non e&longs;t album. <lb/></s> <s>&longs;ed e&longs;t album: ergo non homo, quae aliquis accipere po&longs;&longs;et <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> album, quod e&longs;&longs;et homo. </s> <s>&longs;ic nulla vis <lb/>e&longs;t eius con&longs;ecutionis. </s> <s>In&longs;uper efficientia motoris illius ab alio nullo limitari, neque villi lege obnoxia <lb/>reddi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>&longs;ed ex &longs;e ip&longs;a <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> plenitudinem adepta e&longs;t, cùm quantum e&longs;t de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, tum etiam de <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>agendi. </s> <s>atqui hæc in roboris infinitate &longs;unt po&longs;ita. </s> <s>Eius verò <expan abbr="efficacitat&etilde;">efficacitatem</expan> nullis legibus e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectã">&longs;ubiectam</expan> hac <lb/>facta partitione cogno&longs;cemus. </s> <s>Quod <expan abbr=".n.">enim</expan> limitatur, ab alio, &longs;ic afficitur, aut à materia, &longs;iquidem formas <lb/>pro merito materiæ tribui <expan abbr="cõpertum">compertum</expan> e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> formam accipi, non quidem, vt ip&longs;a <expan abbr="põt">potest</expan>, &longs;ed vt acci­<lb/>piens &longs;u&longs;tinet: ita lumen in aërem peruagatur, repercutitur à terra, aut quod acce&longs;&longs;u <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> differen­<lb/>tiæ ad certum genus <expan abbr="cõtrahatur">contrahatur</expan>, aut &longs;i <expan abbr="cõmunius">communius</expan> quid accipere libeat, acce&longs;&longs;u modi ad aliquod totum <lb/>redigitur. </s> <s>aut quod ab aliquo pendet, &longs;iue vt efficiente, &longs;iue etiam vt fine: quamobrem id <expan abbr="põt">potest</expan> &longs;olùm, <lb/>quantum &longs;ibi attribuitur: quare tantum <expan abbr="põt">potest</expan> magi&longs;tratus, quantum leges iubent: quicquid vltra facit, <lb/>præter leges e&longs;t. </s> <s>At motor primus nullo modo obligatus e&longs;t, neque <expan abbr=".n.">enim</expan> materiæ particeps e&longs;t, nec &longs;ub <lb/><expan abbr="quopiã">quopiam</expan> genere continetur, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam pendet ab alio; quinimmo ex ip&longs;o reliqua <expan abbr="oĩa">omnia</expan> apta &longs;unt. </s> <s>Infini­<lb/>tus igitur. </s> <s><expan abbr="oĩs">omnis</expan> item agentis, quod &longs;uapte natura affert effectus infinitos; tamet&longs;i quòd vnà &longs;int eorum <lb/>repugnantia <expan abbr="nõ">non</expan> patitur; infinitum robur e&longs;t. </s> <s>tale <expan abbr="aũt">aut</expan> agens e&longs;t primus motor, cùm omnes effectus qui <lb/>in vniuer&longs;o &longs;unt, indiuiduè <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan>: hos verò &longs;tante mundi perpetuitate nouimus e&longs;&longs;e infinitos. | <arrow.to.target n="marg5327"></arrow.to.target><lb/>tecedente con&longs;i&longs;tit, quod fieri nequit: <expan abbr="atq.">atque</expan> idem e&longs;t àc &longs;i argumentaremur. </s> <s>Si e&longs;t homo non e&longs;t album. <lb/></s> <s>&longs;ed e&longs;t album: ergo non homo, quae aliquis accipere po&longs;&longs;et <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> album, quod e&longs;&longs;et homo. </s> <s>&longs;ic nulla vis <lb/>e&longs;t eius con&longs;ecutionis. </s> <s>In&longs;uper efficientia motoris illius ab alio nullo limitari, neque villi lege obnoxia <lb/>reddi <expan abbr="põt">potest</expan>. </s> <s>&longs;ed ex &longs;e ip&longs;a <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> plenitudinem adepta e&longs;t, cùm quantum e&longs;t de <expan abbr="e&longs;s&etilde;tia">e&longs;sentia</expan>, tum etiam de <expan abbr="rõne">ratione</expan> <lb/>agendi. </s> <s>atqui hæc in roboris infinitate &longs;unt po&longs;ita. </s> <s>Eius ver&ogra |